30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________77
RICHTLIJN 2004/38/EG VAN HET EUROPEES PARLEMENT
EN DE RAAD
van 29 april 2004
betreffende het recht van vrij ve rkeer en verblijf op het grondg ebied van de lidstaten voor de
burgers van de Unie en hun familieleden, tot wijz iging van Verordening (EEG) nr. 1612/68 en tot
intrekking van Richtlijnen 64/221/EEG, 68/360/EEG, 72/194/EEG, 73/148/EEG, 75/34/EEG,
75/35/EEG, 90/364/EEG, 90/365/EEG en 93/96/EEG
(Voor de EER relevante tekst)
HET EUROPEES PARLEMENT EN DE  RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
Gelet op het Verdrag tot opri chting van de Europese Gemeenschap, en met name op de
artikelen 12, 18, 40, 44 en 52,
Gezien het voorstel van de Commissie 1,
Gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité 2,
Gezien het advies van het Comité van de Regio’s 3,
Handelend volgens de procedure van artikel 251 van het Verdrag 4,
                                                
1PB C 270 E van 25.9.2001, blz. 150.
2PB C 149 van 21.6.2002, blz. 46.
3PB C 192 van 12.8.2002, blz. 17.
4 Advies van het Europees Parlement van 11 februari 2003 (PB C 43 E van 19.2.2004, blz. 42),
Gemeenschappelijk standpunt van de R aad van 5 december 2003 (PB C 54 E van 2.3.2004,
blz. 12), Standpunt van het Europees Parlem ent van 10 maart 2004 (nog niet bekendgemaakt
in het Publicatieblad).
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________78
Overwegende hetgeen volgt:
(1) Burgerschap van de Unie verleent iedere bur ger van de Unie, binnen de beperkingen van het
Verdrag en de maatregelen tot uitvoering daar van, een fundamenteel en persoonlijk recht van
vrij verkeer en verblijf op he t grondgebied van de lidstaten.
(2) Het vrij verkeer van personen is een van de  fundamentele vrijheden binnen de interne markt,
die een ruimte zonder binnengrenzen omvat waarin vrijheid is gewaarborgd volgens de
bepalingen van het Verdrag.
(3) Burgerschap van de Unie dient de fundamentel e status te zijn van onde rdanen van de lidstaten
die hun recht van vrij verkeer en verblijf uito efenen. Derhalve moeten de bestaande Gemeen-
schapsinstrumenten waarin afzonderlijke re gelingen zijn vastgesteld voor werknemers,
zelfstandigen, studenten en andere niet-actie ven worden gecodificeerd en herzien, teneinde
het recht van de burgers van de Unie van vr ij verkeer en verblijf te vereenvoudigen en te
versterken.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________79
(4) Teneinde deze sectorale en fragmentaire bena dering van het recht van vrij verkeer en verblijf
te verhelpen en de uitoefening van dit recht te vergemakkelijken, is één enkel wetgevings-
besluit vereist tot wijziging van Verordening (EEG ) nr. 1612/68 van de Raad van
15 oktober 1968 betreffende het vrije verkeer van werknemers binnen de Gemeenschap 1, en
tot intrekking van Richtlijn  68/360/EEG van de Raad van 15 oktober 1968 inzake de
opheffing van de beperkingen van de verplaatsing en het verblijf van de werknemers der lid-
staten en van hun familie binnen de Gemeenschap 2, Richtlijn 73/148/EEG van de Raad van
21 mei 1973 inzake de opheffing van de beperkingen van de verplaatsing en het verblijf van
onderdanen van de lidstaten binnen de Gemeensc hap terzake van vestiging en verrichten van
diensten 3, Richtlijn 90/364/EEG van de Raad van 28 juni 1990 betreffe nde het verblijfs-
recht 4, Richtlijn 90/365/EEG van de Raad van 28 j uni 1990 betreffende he t verblijfsrecht van
werknemers en zelfstandigen die hun beroepswerkzaamheid hebben beëindigd 5, en Richtlijn
93/96/EEG van de Raad van 29 oktober 1993 inzak e het verblijfsrecht van studenten 6.
(5) Het recht van alle burgers van de Unie van vrij verkeer en verblijf op het grondgebied van de
lidstaten dient, wil het best aan onder objectieve voorwaarden van vrijheid en waardigheid,
ook aan familieleden, ongeacht hun nationaliteit, te  worden verleend. Voor deze richtlijn dient
de definitie van "familielid" ook de geregistreer de partner te omvatten indien de wetgeving
van het gastland geregistreerd partne rschap gelijk stelt met huwelijk.
                                                
1PB L 257 van 19.10.1968, blz. 2. Verordening laat stelijk gewijzigd b ij Verordening (EEG)
nr. 2434/92 (PB L 245 van 26.8.1992, blz. 1).
2PB L 257 van 19.10.1968, blz. 13. Rich tlijn laatstelijk gewijzigd bij de Toetredingsakte van
2003.
3PB L 172 van 28.6.1973, blz. 14.
4PB L 180 van 13.7.1990, blz. 26.
5PB L 180 van 13.7.1990, blz. 28.
6PB L 317 van 18.12.1993, blz. 59.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________80
(6) Teneinde de eenheid van het gezin in een verruimde betekenis te handhaven en onverminderd
het verbod van discriminatie om reden van nationa liteit, dient het gastla nd de positie te onder-
zoeken van personen die niet onder de in deze richtlijn gehanteerde definitie van "familie-
leden" vallen en die derhalve niet automatisch een recht van inreis en verblijf in het gastland
genieten op grond van hun nationale wetgeving, om na te gaan of inreis en verblijfdesondanks niet aan deze personen kan worden toegekend, rekening houdend met hun relatiemet de burger van de Unie of andere omstandi gheden, zoals het feit dat zij van deze financieel
of lichamelijk afhankelijk zijn.
(7) De formaliteiten die samenhangen met het vrije verkeer van de burgers van de Unie op het
grondgebied van de lidstaten, moeten duidelijk  worden gedefinieerd, zonder afbreuk te doen
aan de bepalingen inzake nationale grenscontroles.
(8) Om het vrije verkeer van familieleden die niet de nationaliteit van een lidstaat bezitten, te
vergemakkelijken, dienen degenen die al een verblijfskaart hebben verkregen, te wordenvrijgesteld van de inreisvisump licht in de zin van Verordeni ng (EG) nr. 539/2001 van de Raad
van 15 maart 2001 tot vaststelling van de lijst van derde landen waarvan de onderdanen bij
overschrijding van de buitengrenzen in het bezit moeten zijn van een visum en een lijst vanderde landen waarvan de onderdanen van die plicht z ijn vrijgesteld 
1 of, in voorkomend geval,
van de toepasselijke nationale wetgeving.
(9) Burgers van de Unie dienen het recht te hebben gedurende maximum drie maanden op het
grondgebied van het gastland te verblijven zonder dat aan andere formaliteiten moet wordenvoldaan dan het bezit van een geldige ident iteitskaart of een geld ig paspoort, zulks
onverminderd een gunstiger behandeling voor we rkzoekenden, zoals door de jurisprudentie
van het Hof van Justitie erkend.
                                                
1PB L 81 van 21.3.2001, blz. 1. Verordening laat stelijk gewijzigd b ij Verordening (EG)
nr. 453/2003 (PB L 69 van 13.3.2003, blz. 10).
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________81
(10) Personen die hun recht van verblijf uitoefenen mogen evenwel tijdens het begin van hun
verblijfsperiode geen onredeli jke belasting vormen voor het so cialebijstandsstelsel van het
gastland. Daarom dient het recht van verblijf va n een burger van de Unie en zijn familieleden
voor perioden van meer dan drie maanden aan bepaalde voorwaarden te zijn verbonden.
(11) Het fundamentele en persoonlijk e recht van verblijf in een andere lidstaat wordt door het
Verdrag rechtstreeks aan alle burgers van de Unie verleend en is niet afhankelijk van het
voldaan hebben aan administratieve procedures.
(12) Lidstaten moeten kunnen verlangen dat voor ve rblijfsperioden van meer dan drie maanden de
burger van de Unie zich laat in schrijven bij de bevoegde autor iteiten van de plaats waar hij
verblijft. Deze inschrijvi ng wordt bevestigd door een verklaring van inschrijving.
(13) Het vereiste van een verblijfskaart dient bepe rkt te blijven tot familieleden van burgers van de
Unie die niet de nationaliteit va n een lidstaat bezitt en en voor verblijfsp erioden van meer dan
drie maanden.
(14) De door de bevoegde autoriteiten voor de afgi fte van een verklaring van inschrijving of een
verblijfskaart vereiste documenten dienen zeer ge detailleerd te worden gespecificeerd om te
vermijden dat uiteenlopende administratieve praktijken of interp retaties een onnodige
hindernis vormen voor de uitoefening van het r echt van verblijf door burgers van de Unie en
hun familieleden.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________82
(15) De familieleden moet rechtsbescherming worden geboden in geval van overlijden van de
burger van de Unie, scheiding, ontbinding of ni etigverklaring van het huw elijk of beëindiging
van geregistreerd partnerschap. Het is derhalve nodig, ter eerbiediging van het familieleven ende menselijke waardigheid en onder bepaalde voorwaarden ter voorkoming van misbruik,maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat familieleden die al op het grondgebied van hetgastland verblijven, hun verblijfsrecht in dergelijk e gevallen op uitsluitend persoonlijke basis
behouden.
(16) Begunstigden van het verblijfsrecht mogen niet van het grondgebied worden verwijderd
zolang zij geen onredelijke belasting vormen voor  het socialebijstandsst elsel van het gastland.
Een beroep op dat socialebijstandsstelsel mag b ijgevolg niet automatisch aanleiding geven tot
een verwijderingsmaatregel. Het gastland dien t te onderzoeken of het gaat om tijdelijke
problemen, en dient rekening te houden met de  duur van het verblijf, de persoonlijke
omstandigheden en het bedrag van de al u itgekeerde steun, om te kunnen uitmaken of de
begunstigde een onredelijke belasting is geworden voor zijn socialebijstan dsstelsel en of tot
verwijdering wordt overgegaan. Er kunnen in g een geval verwijderingsmaatregelen worden
genomen tegen personen die onder de door het Ho f van Justitie vastgestelde definitie van
werknemer, zelfstandige of werkzoekende va llen, behalve om redenen van openbare orde of
openbare veiligheid.
(17) Het recht van een duurzaam verblijf voor burge rs van de Unie die ervoor gekozen hebben zich
in een andere lidstaat blijvend te vestigen, z ou het gevoel van Uniebur gerschap versterken en
is een kernelement voor het bevorderen van de  sociale samenhang, zijnde een fundamentele
doelstelling van de Unie. Daarom moet word en voorzien in een duur zaam verblijfsrecht voor
alle burgers van de Unie en hun familieleden die in overeenstemming met de voorwaardenvan deze richtlijn gedurende een ononderbroken periode van vijf jaar in het gastland verblijfhebben gehad en die niet onderworpen zijn geweest aan een verwijderingsmaatregel .
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________83
(18) Met het oog op de totstandbrenging van een effec tief mechanisme voor de integratie in de
samenleving van het gastland waar de burg er van de Unie woont, mogen, wanneer het
duurzame verblijfsrecht eenmaal verworven is  geen voorwaarden meer worden gesteld.
(19) Bepaalde specifieke voordelen voor burger s van de Unie die werknemer of zelfstandige
zijn en hun familieleden, op grond waarvan het deze personen toegestaan is om een duur-
zaam verblijfsrecht te verwerven voordat zij vi jf jaar in het gastland hebben verbleven,
dienen te worden gehandhaafd, aangezien he t gaat om verworven rechten, verleend bij
Verordening (EEG) nr. 1251/70 1 van de Commissie van 29 juni 1970 met betrekking tot
het recht van werknemers om verblijf te houd en op het grondgebied van een lidstaat na er
een betrekking te hebben vervuld, en bij Richtlijn 75/34/EEG van de Raad van
17 december 1974 betreffende het recht van onderdanen van een lidstaat op het grond-gebied van een andere lidstaat  verblijf te houden na er een  werkzaamheid anders dan in
loondienst te hebben uitgeoefend. 
2
(20) In overeenstemming met het verbod op disc riminatie op grond van nationaliteit moeten alle
burgers van de Unie en hun familieleden die op grond van deze richtlijn in een lidstaatverblijven, in de lidstaat op de gebieden waarop het Verdrag van toepassing is op gelijke
wijze worden behandeld als de eigen onderda nen , onverminderd de specifieke bepalingen
van het Verdrag en de secundaire wetgeving.
                                                
1 PB L 142 van 30.6.1970, blz. 24.
2PB L 14 van 20.1.1975, blz. 10.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________84
(21) Het gastland dient evenwel bevoegd te blijven om te besl issen over de toekenning aan
andere personen dan  werknemers, zelfstand igen, of personen die deze status hebben
behouden, en hun familieleden, van sociale bijstand tijdens de eerste drie maanden vanverblijf, of tijdens een langere periode in het geval van werkzoekenden, of over detoekenning van levensonderhoud voor studies,  beroepsopleiding inbegrepen, vóór de
verwerving van het permanente verblijfsrecht.
(22) Het Verdrag voorziet in de mogelijkheid om  beperkingen op de uito efening van het recht
van vrij verkeer op te leggen om redenen va n openbare orde, openbare veiligheid of volks-
gezondheid. Teneinde de voorwaarden en w aarborgen op procedureel gebied waaronder
een besluit tot weigering van toegang of verwijdering van burgers van de Unie en hun
familieleden kan worden genomen, preciezer te  omschrijven, dient deze richtlijn Richtlijn
64/221/EEG van de Raad 
1 inzake de coördinatie van de voor vreemdelingen geldende
bijzondere maatregelen ten aanzien van verpla atsing en verblijf, di e gerechtvaardigd zijn
uit hoofde van de openbare orde, de openb are veiligheid of de volksgezondheid, te
vervangen.
(23) Verwijdering van burgers van de Unie en hun familieleden om redenen van openbare orde
of openbare veiligheid is een maatregel die personen die zich, op grond van de hun door
het Verdrag verleende rechten en vrijhed en, daadwerkelijk in het gastland hebben
geïntegreerd, ernstige schade kan toebrengen. De mogelijkheid om dergelijke maatregelentoe te passen, dient derhalve conform het evenredigheidsbeginsel te worden beperkt,
teneinde rekening te houden met de graad va n integratie van de betrokken personen, de
duur van hun verblijf in het gastland, hun leeftijd, hun gezondheidstoestand, hun familialeen economische situatie en hun bindingen met het land van oorsprong.
                                                
1PB 56 van 4.4.1964, blz. 850. Richtlijn laatstel ijk gewijzigd bij Richtlijn 75/35/EEG.
(PB L 14 van 20.1.1975, blz. 14).
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________85
(24) Aldus zou de bescherming tegen verwijderi ng des te sterker moeten zijn naarmate de
burger van de Unie en zijn familieleden beter in het gastland geïntegreerd zijn.Verwijderingsmaatregelen tegen personen die vele jaren op het grondgebied van het gast-
land hebben verbleven, in het bijzonder wanneer z ij daar geboren zijn en er hun hele leven
hebben gewoond, zouden slechts onder uitz onderlijke omstandigheden mogen worden
genomen, namelijk indien er dwingende redene n van openbare veiligheid in het spel zijn.
Voorts zou ook een verwijderingsmaatregel te gen minderjarigen alleen in dergelijke
uitzonderlijke omstandigheden mogen worden genomen teneinde, overeenkomstig hetVerdrag van de Verenigde Naties inzake de  rechten van het kind van 20 november 1989,
de banden met de familie in stand te houden.
(25) Ook moeten procedurele waarborgen word en vastgelegd ter verzekering van een hoog
beschermingsniveau van de rechten van de burger van de Unie en zijn familieleden ingeval van weigering van toegang tot of verblijf in een andere lidstaat, enerzijds, en de
naleving van het motiveringsbeginsel van he t optreden van de autoriteiten anderzijds.
(26) In elk geval moet een beroep op de rechte r openstaan voor de burger van de Unie en zijn
familieleden, aan wie de toegang tot of het verblijf in een andere lidstaat is geweigerd.
(27) Conform de jurisprudentie van het Hof va n Justitie, krachtens welke de lidstaten geen
besluit tot levenslange verwijdering van hun grondgebied kunnen nemen ten aanzien van
de onder deze richtlijn vallende personen, di ent te worden bevestigd het recht van de
burger van de Unie en zijn familielede n die van het grondgebied van een lidstaat
verwijderd zijn, om na een redelijke termijn, en uiterlijk drie jaar na de uitvoering van het
definitieve besluit tot verwijdering, opnieuw een aanvraag in te dienen.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________86
(28) Om misbruik en fraude tegen te gaan, met name schijnhuwelijken of  elke andere vorm van
verwantschap aangegaan met als enig doel het recht van vrij verkeer en verblijf te kunnen
genieten, dienen de lidstaten de nood zakelijke maatregelen te kunnen treffen.
(29) Deze richtlijn dient gunstigere nationale bepalingen onverlet te laten.(30) Om te kunnen nagaan hoe de uitoefening van het recht van vrij verkee r en verblijf verder
kan worden vergemakkelijkt, dient de Comm issie een verslag op te stellen teneinde de
opportuniteit van voorstellen te rzake te kunnen beoordelen, met name inzake de uitbrei-
ding van de duur van de onvoorwaardelijke verblijfsperiode.
(31) Deze richtlijn eerbiedigt de grondrechten en de fundamentele vrijheden en neemt met name
de beginselen in acht die zijn neergele gd in het Handvest van de grondrechten van de
Europese Unie. Het discriminatieverbod van d it Handvest impliceert dat de lidstaten deze
richtlijn uitvoeren zonder tussen de begunsti gden van deze richtlijn te discrimineren op
gronden als geslacht, ras, huidskleur, etnisc he of maatschappelijke herkomst, genetische
kenmerken, taal, godsdienst of levensbeschouwi ng, politieke mening of elke andere over-
tuiging, het behoren tot een nationale minderheid, grootte van vermogen, afkomst,
handicap, leeftijd of seksuele geaardheid,
HEBBEN DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD:
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________87
HOOFDSTUK I
Algemene bepalingen
Artikel 1
Onderwerp
Bij deze richtlijn worden vastgesteld:a) de voorwaarden voor uitoefening van het recht van vrij verkeer en verblijf op het grondgebied
van de lidstaten door burgers van de Unie en hun familieleden;
b) het duurzame verblijfsrecht op het grondgebied va n de lidstaten voor burgers van de Unie en
hun familieleden;
c) de beperkingen van de onder a) en b) ge noemde rechten om redenen van openbare orde,
openbare veiligheid of volksgezondheid.
Artikel 2
Definities
Voor de toepassing van deze richtlijn wordt verstaan onder:1) "burger van de Unie": eenieder die de nationaliteit van een lidstaat bezit;
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________88
2) "familielid":
a) de echtgenoot;b) de partner, met wie de burger van de Un ie overeenkomstig de wetgeving van een lid-
staat een geregistreerd partnerschap heef t gesloten, voorzover de wetgeving van het
gastland geregistreerd partnerschap gelijk st elt met huwelijk en aan de voorwaarden van
de wetgeving van het gastland is voldaan;
c) de rechtstreekse bloedverwanten in neerg aande lijn alsmede die van de echtgenoot of
partner als bedoeld onder b), beneden de leeft ijd van 21 jaar of die te hunnen laste zijn;
d) de rechtstreekse bloedverwanten in opgaa nde lijn, alsmede die van de echtgenoot of
partner als bedoeld onder b) , die te hunnen laste zijn;
3) "gastland": de lidstaat waarheen de burger zich begeeft om zijn recht van vrij verkeer of
verblijf uit te oefenen.
Artikel 3
Begunstigden
1. Deze richtlijn is van toepassing ten aanzien van iedere burger van de Unie die zich begeeft naar
of verblijft in een andere lidstaat dan die waarvan hij de nationaliteit bezit, en diens familieleden als
gedefinieerd in artikel 2,  punt 2), die hem begeleiden of zich bij hem voegen.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________89
2. Onverminderd een persoonlijk recht van vrij verk eer of verblijf van de betrokkenen vergemak-
kelijkt  het gastland overeenkomstig zijn nationaal rech t, binnenkomst en verblijf van de volgende
personen:
a) andere, niet onder de definitie van artik el 2, punt 2, vallende familieleden, ongeacht hun
nationaliteit, die in het land van herkomst ten laste zijn van of inwonen bij de burger van de
Unie die het verblijfsr echt in eerste instantie geniet, of die vanwege ernstige gezondheids-
redenen een persoonlijke verzorging door de  burger van de Unie strikt behoeven;
b) de partner met wie de burger van de Unie een deugdelijk bewezen duurzame relatie heeft.
Het gastland onderzoekt de persoonlijke situatie na uwkeurig en motiveert een eventuele weigering
van toegang of verblijf.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________90
HOOFDSTUK II
Uitreis- en inreisrecht
Artikel 4
Uitreisrecht
1. Onverminderd het bepaalde met betrekking tot re isdocumenten bij nationale grenscontroles, heeft
de burger van de Unie die voorzien is van een ge ldige identiteitskaart of een geldig paspoort,
alsmede familieleden die niet de nationaliteit van een  lidstaat bezitten en die voorzien zijn van een
geldig paspoort, het recht het grondgebied van een lids taat te verlaten om zi ch naar een andere lid-
staat te begeven.
2. Aan de in lid 1 bedoelde personen kan geen uitreisvisumplicht of soortgelijke formaliteit worden
opgelegd.
3. De lidstaten verstrekken hun burgers overeenkom stig hun wetgeving een identiteitskaart of een
paspoort waarin hun nationaliteit is vermeld, en hernieuwen deze bescheiden.
4. Het paspoort moet ten minste geldig zijn voor al le lidstaten en voor de rechtstreekse doorreis-
landen tussen de lidstaten. Wanneer de wetgeving van een lidstaat niet in de afgifte van een
identiteitskaart voorziet, mag de geldigheidsduur van het paspoort bij afgifte of hernieuwing niet
minder dan vijf jaar bedragen.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________91
Artikel 5
Inreisrecht
1. Onverminderd het bepaalde met betrekking tot re isdocumenten bij nationale grenscontroles, laten
de lidstaten de burger van de Unie die voorzien is van een geldige identiteitskaart of een geldig
paspoort, alsmede familieleden die niet de nationali teit van een lidstaat bezitten en die voorzien zijn
van een geldig paspoort, hun grondgebied binnenkomen.
Aan burgers van de Unie kan geen inreisvisumplic ht of soortgelijke formaliteit worden opgelegd.
2. Familieleden die niet de nationaliteit van een lidstaat bezitten, mogen slechts aan de inreis-
visumplicht worden onderworpen overeenkomstig Verordening (EG) nr. 539/2001 of, in voor-
komend geval, de nationale wetgeving. Voor de toepassing van deze richtlijn verleent een geldigeverblijfskaart als bedoeld in artikel 10 deze familieleden vrijstelling van de visumplicht.
De lidstaten verlenen deze person en alle faciliteiten om de nodige visa te verkrijgen. Deze visa
worden zo spoedig mogelijk via een versnelde procedure kosteloos afgegeven.
3. Het gastland brengt geen inreis - of uitreisstempel aan in het paspoort van een familielid dat niet
de nationaliteit van een lidstaat  bezit, indien de betrokkene een verblijfskaart als bedoeld in
artikel 10 overlegt.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________92
4. Wanneer de burger van de Unie of het familielid dat niet de nationaliteit van een lidstaat bezit,
niet over de vereiste re isdocumenten of, in voorkomend geval,  de nodige visa beschikt, stelt de
betrokken lidstaat deze persoon alvoren s tot uitzetting over te gaan binnen redelijke grenzen in de
gelegenheid de vereiste documenten te verkrijgen  dan wel zich deze binnen een redelijke termijn te
laten bezorgen, dan wel op andere wijze te laten vast stellen of te bewijzen dat hij het recht van vrij
verkeer en verblijf geniet.
5. De lidstaat kan de betrokkene opleggen zijn aanwezigheid op het grondgebied binnen een aan-
vaardbare, niet-discriminerende termijn mede te  delen. Niet-naleving van deze verplichting kan
worden bestraft met niet-discrim inerende en evenredige sancties.
HOOFDSTUK III
Verblijfsrecht
Artikel 6
Verblijfsrecht voor maximum drie maanden
1. Burgers van de Unie hebben het recht gedurende  maximaal drie maanden op het grondgebied van
een andere lidstaat te verblijven zonder andere voorwaarden of formaliteiten dan de verplichting in
het bezit te zijn van een geldige id entiteitskaart of een geldig paspoort.
2. Lid 1 is eveneens van toepassing ten aanzien van familieleden die niet de nationaliteit van een
lidstaat bezitten en die de burger van de Unie begeleiden of zich  bij hem voegen, en in het bezit zijn
van een geldig paspoort.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________93
Artikel 7
Verblijfsrecht voor meer dan drie maanden
1. Iedere burger van de Unie h eeft het recht gedurende meer dan drie maanden op het grondgebied
van een andere lidst aat te verblijven:
a) indien hij in het gastland werknemer of zelfstandige is,
b) indien hij voor zichzelf en voor zijn fam ilieleden over voldoende bestaansmiddelen beschikt
om te voorkomen dat zij tijdens hun verblijf ten laste komen van het socialebijstandsstelsel
van het gastland, en over een ver zekering beschikt die de ziekte kosten in het gastland volledig
dekt, of
c) - indien hij is ingeschreven aan een particu liere dan wel openbare instelling die door het
gastland overeenkomstig de wetgeving of admi nistratieve praktijk is erkend of wordt
gefinancierd, om er als hoofdbezigheid een  studie, daaronder begrepen een beroeps-
opleiding, te volgen; en
- indien hij beschikt over een verzekering di e de ziektekosten in het gastland volledig
dekt, en hij de bevoegde nationale autori teit, - door middel van een verklaring of van
een gelijkwaardig middel van zijn keuze -, de zekerheid ve rschaft dat hij over
voldoende middelen beschikt om te voorkomen dat hij of zijn familieleden tijdens zijnverblijf ten laste komen van het social ebijstandsstelsel va n het gastland; of
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________94
d) indien hij een familielid is van een burger van de Unie die voldoet aan de voorwaarden
onder a), b) of c) en hij deze burge r begeleidt of zich bij hem voegt.
2. Het verblijfsrecht van lid 1 strekt zich uit tot familieleden die niet de nationaliteit van een lidstaat
bezitten, en die de burger van de Unie begele iden of zich in het gastland bij hem voegen, en
voldoen aan de voorwaarden onder a), b) of c).
3. Voor de toepassing van lid 1, punt a), behoudt een burger van de Unie die niet langer werknemer
of zelfstandige is, in de vol gende gevallen zijn status van werknemer of zelfstandige:
a) hij is als gevolg van ziekte of ongeval tijdelijk arbeidsongeschikt;b) hij bevindt zich, na ten minste één jaar te  hebben gewerkt, in naar behoren vastgestelde
onvrijwillige werkloosheid en heeft zich al s werkzoekende bij de bevoegde dienst voor
arbeidsvoorziening ingeschreven;
c) hij bevindt zich in een toestand van naar be horen vastgestelde onvrijw illige werkloosheid na
afloop van een tijdelijke arbeidsovereenkomst voor  minder dan één jaar of hij is in de eerste
twaalf maanden onvrijwillig werkloos geworden  en heeft zich als werkzoekende bij de
bevoegde dienst voor arbeidsvoorzi ening ingeschreven. In dit geva l blijft de status van werk-
nemer ten minste zes maanden behouden;
d) hij start met een beroepsopleiding. Behalve in  geval van onvrijwillige  werkloosheid is voor
het behoud van de status van werknemer in d it geval een verband ve reist tussen de vooraf-
gaande beroepsactiviteit en deze opleiding .
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________95
4. In afwijking van de leden 1, onder d), en 2, ge ldt het verblijfsrecht als familielid van een burger
van de Unie die valt onder lid 1, punt c), alleen voor  de echtgenoot, de geregi streerde partner in de
zin van artikel 2, lid 2, onder b) , en kinderen die ten laste komen. Artikel 3, lid 2, is van toepassing
op rechtstreekse bloedverwanten in opgaande lijn di e ten laste komen van de burger van de Unie en
op die van zijn echtgenoot of geregistreerde partner.
Artikel 8
Administratieve formaliteiten voor burgers van de Unie
1. Onverminderd artikel 5, lid 5, kan het gastland voo r verblijven van meer dan drie maanden
burgers van de Unie de verplichting opleggen om  zich bij de bevoegde  autoriteiten te laten
inschrijven.
2. De voor de inschrijving gestelde termijn mag niet  korter zijn dan drie maanden te rekenen vanaf
de datum van binnenkomst . Er wordt onmiddelli jk een verklaring van inschrijving afgegeven,
waarin naam en adres van de ingeschreven pers oon en de datum van inschrijving worden vermeld.
Niet-naleving van de verplichting tot inschrij ving kan worden bestraft met evenredige en
niet-discriminerende sancties.
3. Voor de afgifte van de verklaring van insc hrijving kunnen de lidstaten slechts verlangen:
- ten aanzien van een burger van de Unie die valt onder artikel 7, lid 1, onder a), dat hij een
geldige identiteitskaart of een geldig paspoort  overlegt alsmede een verklaring van indienst-
neming of tewerkstelling, dan wel bewijs dat hij zelfstandige is.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________96
- ten aanzien van een burger van de Unie die valt onder artikel 7, li d 1, onder b), dat hij een
geldige identiteitskaart of een geldig paspoort  overlegt en bewijst dat hij aan die bepaling
voldoet;
- ten aanzien van een burger van de Unie die valt onder artikel 7, li d 1, onder c), dat hij een
geldige identiteitskaart of een geldig paspoort  overlegt, alsmede een bewijs dat hij aan een
erkende instelling is ingeschreven, een bewijs dat hij beschikt over een ziektekosten-
verzekering voor alle risico's, alsmede de in artikel 7, lid 1, onder c) , bedoelde verklaring of
daaraan gelijkwaardige bewijsmiddelen. De lidstaten mogen niet verlangen dat deze
verklaring een specifiek bedrag van bestaansmiddelen vermeldt.
4. De lidstaten mogen niet het bedrag van de be staansmiddelen vaststellen dat zij als toereikend
beschouwen, maar moeten rekening houden met de persoonlijke omstandigheden van de
betrokkene. Dit bedrag mag in geen geval hoger  liggen dan het minimumbedrag waaronder onder-
danen van het gastland in aanmerking komen voor sociale bijstand, of, indi en dit criterium niet
voorhanden is, dan het minimale socialezeker heidspensioen dat he t gastland uitkeert.
5. Voor de afgifte van de verklaring van inschrijving aan familieleden van een burger van de Unie
die zelf burger van de Unie zijn kunnen de lid staten overlegging van de volgende documenten
verlangen:
a) een geldige identiteitskaa rt of een geldig paspoort;
b) een document waaruit  de verwantschap of het bestaan van een geregistreerd partnerschap
blijkt;
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________97
c) indien van toepassing, een verklaring van insc hrijving die betrekking heeft op de burger van
de Unie die zij begeleiden of bij wie zij zich voegen;
d) in de gevallen van artikel 2,  lid 2, onder c) en d), stukken ter staving dat aan de in deze
bepalingen bedoelde voorwaarden is voldaan;
e) in de gevallen van artikel 3,  lid 2, onder a), een door de be voegde autoriteiten van het land
van oorsprong of het land van waaruit zij binne nkomen afgegeven document waaruit blijkt dat
zij ten laste zijn van de burger van de Unie, of bij hem inwonen, of vanwege ernstige gezond-
heidsredenen een persoonlijke verzorging door de burger van de Unie strikt behoeven;
f) in de gevallen van artikel 3, lid 2, onder b), een bewijs van de  duurzame relatie met de burger
van de Unie.
Artikel 9
Administratieve formaliteiten voor familieleden
die niet de nationaliteit  van een lidstaat bezitten
1. Indien de duur van het voorgenomen verblijf van de familieleden van een burger van de Unie die
niet de nationaliteit van een lids taat bezitten langer is dan drie maanden, verstrekken de lidstaten
hun een verblijfskaart.
2. De termijn voor de indiening van het verzoek om een verblijfskaart mag niet minder bedragen
dan drie maanden te rekenen vanaf de datum van binnenkomst.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________98
3. Niet-naleving van de verplichting om een verblijfskaart aan te vragen kan worden bestraft met
evenredige en niet-discriminerende evenredige sancties.
Artikel 10
Afgifte van de verblijfskaart
1. Het verblijfsrecht van de familieleden van een burger van de Unie die niet de nationaliteit van
een lidstaat bezitten, wordt binnen zes maande n na de datum van indiening van een aanvraag
terzake vastgesteld door de afgifte van een document, "verblijfskaart van een familielid van eenburger van de Unie" genoemd. Een verklaring dat de aanvraag om een verblijfskaart is ingediend,wordt onmiddellijk afgegeven.
2. Voor de afgifte van de verblijfskaart verl angen de lidstaten overlegging van de volgende
documenten:
a) een geldig paspoort;b) een document waaruit de verwantschap of he t bestaan van een geregistreerd partnerschap
blijkt;
c) een verklaring van inschrijving, of indien een inschrijvingssysteem ontbreekt een ander
bewijs van verblijf in het gast land, van de burger van de Unie die zij begeleiden of bij wie zij
zich voegen;
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________99
d) in de in artikel 2, lid 2, onder c) en d), be doelde gevallen, stukken ter staving dat aan de in
deze bepalingen bedoelde voorwaarden is voldaan;
e) in de gevallen van artikel 3,  lid 2, onder a), een door de be voegde autoriteiten van het land
van oorsprong of herkomst afgegeven document w aaruit blijkt dat zij ten laste zijn van de
burger van de Unie, of bij hem inwonen, of  vanwege ernstige gezondheidsredenen een
persoonlijke verzorging door de burge r van de Unie strikt behoeven;
f) in de gevallen artikel 3, lid 2, onder b), een bewijs van de duurzame relatie met de burger van
de Unie.
Artikel 11
Geldigheidsduur van de verblijfskaart
1. De geldigheidsduur van de in ar tikel 10, lid 1, bedoelde verblijfsk aart bedraagt vijf jaar vanaf de
datum van afgifte of is gelijk aan de voorgenomen periode van verblijf van de burger van de Unieindien deze minder dan vijf jaar bedraagt.
2. De geldigheidsduur van de verblijfskaart wordt niet beïnvloed door tijd elijke afwezigheden van
niet meer dan zes maanden per jaar, door afw ezigheden van langere duur voor de vervulling van
militaire verplichtingen, door één afwezigheid van ten hoogste twaalf maanden om belangrijkeredenen, zoals zwangerschap en bevalling, ernstige zi ekte, studie of beroepsopleiding, noch door
uitzending om werkzaamheden te verrichten in  een andere lidstaat of een derde land.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________100
Artikel 12
Behoud van het verblijfsrecht van fam ilieleden in geval van overlijden
of vertrek van de burger van de Unie
1. Onverminderd het bepaalde in de tweede alinea, zijn het overlij den van een burger van de Unie
of zijn vertrek uit het gastland niet van invloed op het verblijfsrecht van zijn familieleden die denationaliteit van een  lidstaat bezitten.
Alvorens het duurzame verblijfsrecht te verkrijgen, dienen de betr okkenen zelf aan de in artikel 7,
lid 1, onder a), b), c) of d), ge noemde voorwaarden te voldoen.
2. Onverminderd het bepaalde in de tweede alinea, leidt het overl ijden van een burger van de Unie
niet tot verlies van het verblijfsrecht voor zijn familieleden die niet de nationalitei t van een lidstaat
bezitten, indien zij vóór dit overlijden gedurende ten minste één jaar in het gastland hebbenverbleven.
Alvorens het duurzame verblijfsrecht te verkrijge n, blijft hun recht van verblijf onderworpen aan de
voorwaarde dat  is aangetoond dat zij werknemer of zelfstandige zijn, of voor zichzelf en hun
familieleden over toereikende bestaansmiddelen beschikken om te voorkomen dat zij tijdens hunverblijf ten laste komen van het socialebij standsstelsel van het gastland, dat zij over een
ziektekostenverzekering voor alle risico's in het gastland beschikke n, of dat zij lid z ijn van de reeds
in het gastland gevormde familie van een persoon die aan deze voorwaarden voldoet. De"toereikende bestaansmiddelen" zijn  omschreven in artikel 8, lid 4.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________101
Deze familieleden behouden hun verblijfsrecht op uitsluitend persoonlijke basis.
3. Het overlijden van een burger van de Unie of zijn  vertrek uit het gastland le idt niet tot verlies van
het verblijfsrecht voor z ijn kinderen, noch voor de ouder di e daadwerkelijk de voogdij heeft voor de
kinderen, ongeacht de nationaliteit, i ndien de kinderen in het gastla nd verblijven en er met het oog
op studie aan een onderwijsinstel ling zijn ingeschreven. Dit ge ldt tot hun studie voltooid is.
Artikel 13
Behoud van het verblijfsrecht van familiele den in geval van scheiding, ontbinding
of nietigverklaring van het huw elijk of van beëindiging van he t geregistreerde partnerschap
1. Onverminderd het bepaalde in de tweede alinea, zijn scheidi ng, ontbinding of nietigverklaring
van het huwelijk van burgers van de Unie of beëi ndiging van het geregistreerde partnerschap als
bedoeld in artikel 2, punt 2, onder b) , niet van invloed op het verbl ijfsrecht van hun familieleden die
de nationaliteit van een lidstaat bezitten.
Tot wanneer zij het duurzame verblijfsrecht ve rwerven moeten de betrokkenen voldoen aan de
voorwaarden van artikel 7, lid 1, onder a), b), c) of d).
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________102
2. Onverminderd het bepaalde in de tweede alinea, leiden scheid ing, ontbinding of nietigverklaring
van het huwelijk of beëindiging van geregistreerd partnerschap als bedoeld in artikel 2, punt 2,
onder b), niet tot verlies van het verblijfsrecht van de familieleden die niet de nationaliteit van een
lidstaat bezitten:
a) indien het huwelijk of het gere gistreerd partnerschap als bedoeld  in artikel 2, punt 2, onder b),
bij de aanvang van de gerechtelijke procedure tot scheiding, ontbinding of nietigverklaring
van het huwelijk of bij de beëindiging van he t geregistreerd partnerschap als bedoeld in
artikel 2, punt 2, onder b), ten minste drie jaar heeft geduurd, waarvan één jaar in het gastland,
of
b) indien het ouderlijk gezag over de kinderen van de burger van de Unie bij overeenkomst
tussen de echtgenoten of partners als bedoel d in artikel 2, punt 2, onder b), dan wel bij
gerechtelijke beslissing is toegewezen aan de ech tgenoot of partner die niet de nationaliteit
van een lidstaat bezit, of
c) indien bijzonder schrijnende situaties zulks rech tvaardigen, bijvoorbeeld wanneer een
familielid tijdens het huwelijk of  het geregistreerd partnerschap het slachtoffer is geweest van
huiselijk geweld;
d) indien het omgangsrecht met een minderjarig kind, bij overeenkomst tussen de echtgenoten of
partners als bedoeld in artikel 2, punt 2, onde r b), dan wel bij ger echtelijke beslissing, is
toegewezen aan de echtgenoot of partner die niet  de nationaliteit van een lidstaat bezit en de
rechter heeft bepaald dat dit om gangsrecht in het gastland moet  worden uitgeoefend, en dit
zolang het nodig is.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________103
Alvorens het duurzame verblijfsrecht te verwerven, blijft hun recht van verblijf onderworpen aan de
voorwaarde dat is aangetoond dat zij werknemer of zelfstandige zijn, of voor zichzelf en hun
familieleden over toereikende bestaansmiddelen beschikken om te voorkomen dat zij tijdens hunverblijf ten laste komen van de socialebijstandsregeling van het ga stland, dat zij een ziektekosten-
verzekering voor alle risico's in het gastland hebben af gesloten, of dat zij lid z ijn van de reeds in het
gastland gevormde familie van een persoon die aan deze voorwaarden voldoet. De "toereikende
bestaansmiddelen" zijn omsc hreven in artikel 8, lid 4.
Deze familieleden behouden hun verblijfsrecht op uitsluitend persoonlijke basis.
Artikel 14
Behoud van het verblijfsrecht
1. Burgers van de Unie en hun familieleden behouden het verblijfsrecht volgens artikel 6 zolang zij
geen onredelijke belasting vormen voor het socialebijstandsstelsel van het gastland.
2. Burgers van de Unie en hun familieleden behouden het verblijfsrecht van de artikelen 7, 12 en 13
zolang zij voldoen aan de aldaar genoemde voorwaarden.
In specifieke gevallen van redeli jke twijfel over de vraag, of een  burger van de Unie of zijn
familieleden wel voldoen aan de voorwaarden van de artikelen 7, 12 en 13, kunnen de lidstatenzulks verifiëren. De verificatie ge schiedt evenwel niet stelselmatig.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________104
3. Een beroep van de burger van de Unie of zijn familieleden op het socialebijstandsstelsel van het
gastland leidt niet automatisch tot een verwijderingsmaatregel.
4. In afwijking van de leden 1 en 2 en onvermi nderd het bepaalde in hoofdstuk VI, kan in geen
geval een verwijderingsmaatregel ten aanzien van burgers van de Unie of hun familieleden worden
genomen indien:
a) de burgers van de Unie werknemer of zelfstandige zijn, ofb) de burgers van de Unie het grondgebied van het gastland zijn binnengekomen om werk te
zoeken. In dit geval kunnen zij niet worden ve rwijderd zolang zij kunnen  bewijzen dat zij nog
immer werk zoeken en een reële kans maken te worden aangesteld.
Artikel 15
Procedurele waarborgen
1. De procedures van de artikelen 30 en 31 zijn  van overeenkomstige toepassing op besluiten ter
beperking van het vrij verkeer van burgers van de Unie of hun familieleden die worden genomenom andere redenen dan openbare orde, openbare veiligheid of volksgezondheid.
2. Het verstrijken van de geldigheidsduur van de identiteitskaart of van het paspoort op basis waar-
van de betrokkene het gastland is binnengekomen en hem een verklaring van inschrijving of een
verblijfskaart is verstrekt, vormt geen  reden voor verwijde ring uit het gastland.
3. Het gastland kan een verwijderingsbesluit dat valt  onder lid 1 niet verb inden aan een verbod het
grondgebied binnen te komen.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________105
HOOFDSTUK IV
Duurzaam verblijfsrecht
Afdeling I
Verwerving
Artikel 16
Algemene regel voor burgers van de Unie en hun familieleden
1. Iedere burger van de Unie die gedurende een ononderbroken periode van v ijf jaar legaal op het
grondgebied van het gastland heeft verbleven, heef t aldaar een duurzaam verb lijfsrecht. Dit recht is
niet onderworpen aan de voorwaarden van hoofdstuk III.
2. Lid 1 is eveneens van toepassing ten aanzien van familieleden die niet de nationaliteit van een
lidstaat bezitten en die gedurende een ononderbroken periode van vijf j aar legaal in het gastland bij
de burger van de Unie hebben gewoond.
3. Het ononderbroken karakter van het verblijf wo rdt niet beïnvloed door tijdelijke afwezigheden
van niet meer dan zes maanden per jaar, door afwezigheden van langere duur voor de vervullingvan militaire verplichtingen, door één afwezighe id van ten hoogste twaalf achtereenvolgende
maanden om belangrijke redenen, zoals zwangers chap en bevalling, er nstige ziekte, studie of
beroepsopleiding, noch door uitzending om werkzaamhe den te verrichten in een andere lidstaat of
een derde land.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________106
4. Wanneer het duurzame verblijfsrecht eenmaal is verkregen, kan het slechts worden verloren door
een afwezigheid van meer dan twee ach tereenvolgende jaren uit het gastland.
Artikel 17
Uitzonderingen voor personen die hun werkzaamheid in het gastland hebben gestaakt
en hun familieleden
1. In afwijking van artikel 16 genieten de volge nde categorieën personen duurzaam verblijfsrecht in
het gastland nog voordat de ononderbroken periode van vijf jaar verbl ijf verstreken is:
a) de werknemer of zelfstandige die op het tijd stip waarop hij zijn werkzaamheid staakt, de
leeftijd heeft bereikt waarop h ij volgens de wetgeving van di e lidstaat aansprak heeft op een
ouderdomspensioen, of de werknemer die zijn bezoldigde werkzaamhe id staakt ten gevolge
van vervroegde uittreding, mits zij in die lids taat ten minste gedurende de laatste twaalf
maanden werkzaam zijn geweest en er meer dan drie jaar ononderbroken hebben verbleven.
Ingeval de wetgeving van het gastland aan bepaal de categorieën van zelfs tandigen geen recht
op ouderdomspensioen toekent, geldt voor de l eeftijdsvoorwaarde de leeftijd van 60 jaar.
b) de werknemer of zelfstandige die zijn werkza amheid staakt als gevolg  van blijvende arbeids-
ongeschiktheid en meer dan twee jaar ononde rbroken in het gast land heeft verbleven;
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________107
Indien deze arbeidsongeschikthei d het gevolg is van een arbeid songeval of een beroepsziekte
waardoor recht ontstaat op een uitkering die geh eel of ten dele ten laste komt van een instel-
ling van deze lidstaat, is de voor waarde inzake de duur van het verblijf niet van toepassing.
c) de werknemer of zelfstandige die in het gastland drie jaar ononde rbroken werkzaam is
geweest en heeft verbleven, en vervolgens in een andere lidstaat een werkzaamheid in loon-
dienst of als zelfstandige uito efent, waarbij hij zi jn woning in het gastland aanhoudt en er in
beginsel dagelijks of ten minste eenmaal per week terugkeert.
Voor de verwerving van de onder a) en b), be doelde rechten worden de tijdvakken van werk-
zaamheid in de lidstaat waarin de betrokkene  werkzaam is, aangemerkt als in het gastland
vervulde tijdvakken van werkzaamheid.
Naar behoren door de bevoegde dienst voor arbeidsvoorziening vastgestelde tijdvakken van
onvrijwillige werkeloosheid, waarin de betrokkene  wegens een aan hem niet-toerekenbare reden
niet heeft gewerkt, en peri oden van afwezigheid of onderbreking van de werkzaamheid wegens
ziekte of ongeval, worden als tijdvakken van werkzaamheid aangemerkt.
2. De in lid 1, onder a), gestelde  voorwaarden inzake de duur van he t verblijf en van de werk-
zaamheid en de in lid 1, onder b), gestelde voorwaar de inzake de duur van het verblijf zijn niet van
toepassing indien de echtgenoot, of de in artikel  2, punt 2, onder b), bedoe lde partner van de werk-
nemer of zelfstandige, een onderdaan is van het gas tland of de nationaliteit  van het gastland heeft
verloren als gevolg van zijn huwelij k met die werknemer of zelfstandige.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________108
3. De familieleden van de werknemer of zelfstandige die bij hem in het gastland verblijven, hebben,
ongeacht hun nationaliteit, een duur zaam verblijfsrecht in dat gas tland, indien de werknemer of
zelfstandige heeft verworven zelf op grond van lid 1 het recht van duurzaam ve rblijf in die lidstaat.
4. Indien de werknemer of zelfsta ndige overlijdt in de loop van zijn  beroepsleven, en voordat hij uit
hoofde van lid 1 het duurzame verb lijfsrecht in het gastland heeft verworven, genieten de familie-
leden die bij hem in het gastland verblijven  aldaar een duurzaam verblijfsrecht indien:
a) de werknemer of zelfstandige op het tijd stip van overlijden gedurende twee jaar
ononderbroken op het grondgebied van deze lidstaat had verbleven, of
b) het overlijden van de werknemer of zelfstandige  het gevolg is geweest van een arbeidsongeval
of beroepsziekte, of
c) de overlevende echtgenoot de nationaliteit va n die lidstaat als gevolg van het huwelijk met
deze werknemer of zelfstandige heeft verloren.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________109
Artikel 18
Verwerving van het duurzaam verblijfsrecht voor bepaalde familieleden
die niet de nationaliteit  van een lidstaat bezitten
Onverminderd het bepaalde in artikel 17, verw erven de in artikel 12, lid 2, en in artikel 13,
lid 2, bedoelde familieleden van een burger van de Unie die voldoen aan de voorwaarden van dezebepalingen het duurzaam verblijfsrecht na vijf jare n ononderbroken rechtmatig verblijf in het gast-
land.
Afdeling II
Administratieve formaliteiten
Artikel 19
Aan burgers van de Unie te verstrekken documenten ter staving van duurzaam verblijf
1. Op hun verzoek en na verificatie van de duur van het verblijf, verstrekken de lidstaten aan de
burgers van de Unie die duurzaam verblijfsrecht  genieten een document ter staving hiervan.
2. Het document ter staving van duurzaam verblijf wordt zo spoedig mogelijk verstrekt.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________110
Artikel 20
Duurzame verblijfskaart voor familieleden die niet  de nationaliteit va n een lidstaat bezitten
1. De lidstaten verstrekken een duurzame verblijfskaa rt aan familieleden die niet de nationaliteit van
een lidstaat bezitten en die duurzaam verblijfsrecht genieten; zij doen dit binnen zes maanden na de
indiening van de aanvraag . De duurzame verblijfsk aart is om de tien jaar automatisch hernieuw-
baar.
2. Een duurzame verblijfskaart moet worden aan gevraagd vóór het verstrijken van de eerste
verblijfskaart. Niet-naleving van de verplichti ng een duurzame verblijfskaart aan te vragen, kan
worden bestraft met evenredige en  niet-discriminerende sancties.
3. Een verblijfsonderbreking van maximum twee achte reenvolgende jaren is niet van invloed op de
geldigheid van de duu rzame verblijfskaart.
Artikel 21
Ononderbroken karakter van het verblijf
Voor de toepassing van deze richtlijn kan het ononderbroken karakter van het verblijf worden
aangetoond met alle in het gastland gebruikelijk e bewijsmiddelen. Het verb lijf is niet langer
ononderbroken wanneer ten aanzien van de betrokkene een besluit tot verwijder ing rechtsgeldig ten
uitvoer is gelegd.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________111
HOOFDSTUK V
Gemeenschappelijke bepalinge n voor het verblijfsrecht
en het duurzame verblijfsrecht
Artikel 22
Territoriale werkingssfeer
Het verblijfsrecht en het duurzaam verblijfsrech t gelden voor het gehele grondgebied van een
gastland. De lidstaten kunnen geen territoriale be perkingen van het verbl ijfsrecht en het duurzaam
verblijfsrecht toepassen, dan wa nneer zij dezelfde beperkinge n ten aanzien van hun eigen onder-
danen toepassen.
Artikel 23
Bijbehorende rechten
De familieleden van een burger van de Unie die in  een lidstaat verblijfsrech t of duurzaam verblijfs-
recht genieten, hebben ongeacht hun nationaliteit het recht aldaar een activiteit als werknemer of
zelfstandige uit te oefenen.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________112
Artikel 24
Gelijke behandeling
1. Onverminderd specifieke, in het Verdrag en het afgeleide recht uitdrukkelijk opgenomen
bepalingen, geniet iedere burger van de Unie di e op basis van deze richtl ijn op het grondgebied van
een gastland verblijft, binnen het toepassingsgebi ed van het Verdrag dezelfde behandeling als de
onderdanen van dat gastland. Dit recht geldt ook voor familieleden die niet de nationaliteit van een
lidstaat bezitten en die verblijfsrecht  of duurzaam verblijfsrecht genieten.
2. In afwijking van lid 1 is het gastland niet verplicht een recht op sociale bijstand toe te kennen,
gedurende de eerste drie maanden van verblijf of, in voorkomend geval de  in artikel 14 , lid 4,
onder b), bedoelde langere periode , noch is het verplicht om vóór de verwerving van het duurzame
verblijfsrecht steun voor levensonderhoud toe te kenn en voor studies, inclusie f beroepsopleiding, in
de vorm van een studiebeurs of -lening, aan ande re personen dan werknemers of zelfstandigen, of
personen die deze status hebben behouden, en hun familieleden.
Artikel 25
Algemene bepalingen betreffende verblijfsdocumenten
1. Het bezit van een verklaring van inschrijving zo als bedoeld in artikel 8, van een document ter
staving van duurzaam verblijf, van een verklari ng dat een aanvraag om een verblijfskaart voor
familieleden is ingediend, van een verblijfskaa rt of van een duurzame verblijfskaart, kan in geen
geval als voorwaarde worden vooropgesteld voor de ui toefening van een recht of het vervullen van
een administratieve formaliteit, aangezien voor het doen gelden van rechten elk ander bewijsmiddelis toegelaten.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________113
2. De in lid 1 genoemde documenten worden kostelo os verstrekt of tegen een bedrag dat het voor de
afgifte van soortgelijke documenten van eigen onderd anen verlangde bedrag niet te boven gaat.
Artikel 26
Controles
De lidstaten kunnen de naleving controleren van de  eventueel uit het natio naal recht voortvloeiende
verplichting voor niet-onderdanen om de verklaring van inschrijving of de verblijfskaart te allen
tijde bij zich te dragen, mits  dezelfde verplichting geldt voor hun eigen onderdanen wat de
identiteitskaart betreft. In geval van niet-n aleving van deze verplichting kunnen de lidstaten
dezelfde sancties opleggen als die welke van toepassing zijn op hun eigen onderdanen in geval vanniet-naleving van de verplichting een identiteitskaart bij zich te dragen.
HOOFDSTUK VI
Beperkingen van het inreisrecht en het ve rblijfsrecht om redenen van openbare orde,
openbare veiligheid of volksgezondheid
Artikel 27
Algemene beginselen
1. Onverminderd het bepaalde in dit hoofdstuk kunnen de lidstaten de vrijheid van verkeer en
verblijf van burgers van de Unie en hun familieleden, ongeacht hun nationaliteit, beperken omredenen van openbare orde, openbare veiligheid of volksgezondheid. Deze redenen mogen niet voor
economische doeleinden worden aangevoerd.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________114
2. De om redenen van openbare orde of openbare veiligheid genomen maatregelen moeten in
overeenstemming zijn met het evenredigheidsbeginse l en uitsluitend gebas eerd zijn op het gedrag
van betrokkene. Strafrechtelijke veroordelingen vor men als zodanig geen reden voor deze maat-
regelen.
Het gedrag moet een actuele, werkelijke en voldoende ernstige bedrei ging voor een fundamenteel
belang van de samenleving vormen. Motiveringen di e los staan van het indi viduele geval of die
verband houden met algemene preventieve redenen mogen niet worden aangevoerd.
3. Om te beoordelen of de betrokkene een geva ar vormt voor de openbare orde of de openbare
veiligheid kan het gastland, wanneer het zulks onontb eerlijk acht, bij de afgifte van de verklaring
van inschrijving - of, bij ontbreken van een insc hrijvingssysteem, uiterlijk drie maanden na de
datum van binnenkomst van de betrokkene op zijn gr ondgebied of na de in artikel 5, lid 5, bedoelde
mededeling van aanwezigheid op het grondgebied, dan we l bij de afgifte van de  verblijfskaart -, de
lidstaat van oorsprong en eventu eel andere lidstaten, verzoeke n om mededeling van politiële
gegevens betreffende betrokkene. Deze raadplegi ng mag geen systematisch karakter dragen. De
geraadpleegde lidstaat antw oordt binnen twee maanden.
4. De lidstaat die het paspoort of  de identiteitskaart heeft afgegeven, laat  de houder van dit
document die om redenen van openbare orde, ope nbare veiligheid of volksgezondheid uit een
andere lidstaat is verwijderd, zonde r formaliteiten weer toe op zijn  grondgebied, zelfs indien het
document is vervallen of de nati onaliteit van de houder wordt betwist.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________115
Artikel 28
Bescherming tegen verwijdering
1. Alvorens een besluit tot verwijdering van he t grondgebied om redenen van openbare orde of
openbare veiligheid te nemen, neemt een gastland de duur van het verblijf van de betrokkene op
zijn grondgebied, diens leeftijd, gezondheidstoestand, gezins- en economische situatie, sociale en
culturele integratie in het gastland en de mate waarin hij bindingen heeft met zijn land van oor-
sprong, in overweging.
2. Behalve om ernstige redenen van openbare orde  of openbare veiligheid kan een gastland geen
besluit tot verwijdering van het grondgebied ne men ten aanzien van burgers van de Unie of
familieleden, ongeacht hun nationaliteit, die een duurzaam verblijfsrecht op zijn grondgebiedhebben verworven.
3. Behalve om dwingende redenen van openbare veili gheid zoals door de lidst aten gedefinieerd, kan
ten aanzien van burgers van de Unie of hun fam ilieleden, ongeacht hun national iteit, geen besluit tot
verwijdering worden genomen, indien zij:
a) de laatste tien jaar in het gastland hebben verbleven, ofb) minderjarig zijn, tenzij de verwijdering nood zakelijk is in het belang van de minderjarige,
zoals bepaald in het VN-Verdrag inzake de rechten van het kind van 20 november 1989.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________116
Artikel 29
Volksgezondheid
1. Enkel potentieel epidemische ziekten zoals gede finieerd in de relevante instrumenten van de
Wereldgezondheidsorganisatie, en andere infectieziekten of besm ettelijke parasitaire ziekten
kunnen een beperking van vrijheid van verk eer rechtvaardigen, voor zover het gastland
beschermende regelingen treft ten aanzien van de eigen onderdanen.
2. Het optreden van een ziekte later dan drie maanden na aankomst op het grondgebied vormt geen
reden voor verwijdering van het grondgebied.
3. Indien ernstige aanwijzingen daartoe aanle iding geven, kan een lidstaat personen die het
verblijfsrecht genieten binnen drie maanden na de datum van binnenkomst aan een kosteloos
medisch onderzoek onderwerpen met het oog op het af geven van een verklaring dat zij niet lijden
aan de in lid 1 bedoelde ziekten. Deze medische onderzoeken mogen geen systematisch karakterdragen.
Artikel 30
Kennisgeving van besluiten
1. Elk uit hoofde van artikel 27, lid 1, genomen besluit moet de  betrokkene op zodanige wijze
schriftelijk  ter kennis worden gebracht dat deze in st aat is de inhoud en de gevolgen ervan te
begrijpen.
2. Redenen van openbare orde, openbare veilighe id of volksgezondheid die ten grondslag liggen
aan een besluit worden de betrokkene nauwkeurig en volledig ter kennis ge bracht, tenzij redenen
van staatsveiligheid zich daartegen verzetten.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________117
3. De kennisgeving vermeldt bij welke gerechte lijke of administratieve instantie waarbij de
betrokkene beroep kan instellen, alsmede de term ijn daarvoor en, in voorkomend geval, de termijn
waarbinnen hij het grondgebied van de lidstaat moet verlaten. Beha lve in naar behoren aangetoonde
dringende gevallen mag deze termijn niet korter z ijn dan een maand na de datum van kennisgeving.
Artikel 31
Procedurele waarborgen
1. In geval van besluit tot verw ijdering om redenen van openbare orde, openbare veiligheid of
volksgezondheid heeft de betrokkene in het gast land toegang tot gerechtelijke en in voorkomend
geval administratieve rechtsmiddelen om te gen het besluit beroep in te stellen.
2. Indien het beroep tegen het be sluit tot verwijdering ge paard gaat met een verzoek tot het treffen
van een voorlopige voorziening ter opschorting van de  uitvoering van het verwijderingsbesluit, mag
geen daadwerkelijke verwijdering van het grondgeb ied plaatsvinden zolang nog niet op dit verzoek
is beslist, behoudens:
- wanneer het verwijderingsbesluit gebaseerd is op een eerdere gerechtelijke beslissing, of
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________118
- wanneer de betrokkenen reeds toegang he bben gehad tot rechterlijke toetsing, of
- wanneer het verwijderingsbesluit gebaseerd is  op dwingende redenen van openbare veiligheid
overeenkomstig artikel 28, lid 3.
3. De rechtsmiddelen voorzien in de mogelijkheid van onderzoek van de wettigheid van het besluit,
alsmede van de feiten en omstandigheden die de  voorgenomen maatrege l rechtvaardigen. Zij
garanderen tevens dat het besluit niet onevenr edig is, met name gelet op de voorwaarden van
artikel 28.
4. De lidstaten mogen de aanwezigheid van de betrokkene op hun grondgebied  hangende het proces
weigeren, maar zij mogen de betrokkene niet be letten zijn verdedigi ng in persoon te voeren,
behalve wanneer zijn verschijning kan leiden tot ernstige verstoring van de openbare orde of de
openbare veiligheid of wanneer het beroep of de  herziening betrekking heeft op een weigering van
de toegang tot het grondgebied.
Artikel 32
Duur van verwijderingsmaatregelen
1. Personen die zijn verwijderd om redenen va n openbare orde of openbare veiligheid kunnen na
verloop van een redelijke termijn di e afhankelijk is van de omstandi gheden en in elk geval drie jaar
na de tenuitvoerlegging van het overeenkomstig  het Gemeenschapsrecht rechtsgeldig uit-
gevaardigde definitieve besluit tot verwijdering, een aanvraag tot opheffing van dit besluit indienen
onder aanvoering van argumenten om te bewijzen dat er een wijziging in materiële zin is
opgetreden in de omstandigheden die het besluit r echtvaardigen om jegens hen een verwijderings-
maatregel uit te vaardigen.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________119
De betrokken lidstaat neemt zijn besluit binnen zes  maanden te rekenen va naf de indiening van de
aanvraag.
2. De in lid 1 bedoelde personen hebben gedure nde de behandeling van deze aanvraag geen recht
van toegang tot het grondgebied van de betrokken lidstaat.
Artikel 33
Verwijdering bij wijze van st raf of bijkomende straf
1. Het gastland kan geen maatregel tot verwijder ing van het grondgebied gelasten bij wijze van
straf, of van bijkomende straf naast een vrijheid sstraf, tenzij met inachtn eming van de artikelen 27,
28 en 29.
2. Indien een besluit tot verwijdering van het grondge bied zoals bedoeld in lid 1 ten u itvoer wordt
gelegd meer dan twee jaar na de uitvaardiging, gaat de lidstaat na of zich een actuele en werkelijke
bedreiging van de openbare orde of de openbare ve iligheid voordoet, en be oordeelt hij de eventueel
sedert het tijdstip waarop het be sluit tot verwijdering werd ge nomen opgetreden wijzigingen in
materiële zin in de omstandigheden.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________120
HOOFDSTUK VII
Slotbepalingen
Artikel 34
Publiciteit
De lidstaten verspreiden de informatie betreffende  de rechten en plichten van de burgers van de
Unie en hun familieleden op de door deze richtlijn bestreken gebieden, met name door bewust-makingscampagnes via landelijke en plaatsel ijke media en andere communicatiemiddelen.
Artikel 35
Misbruik van rechten
De lidstaten kunnen de nodige maatregelen nemen om een in deze richtl ijn neergelegd recht in
geval van rechtsmisbruik of fraude, zoals schij nhuwelijk, te ontzeggen, te beëindigen of in te
trekken. Deze maatregelen zijn evenredig en zi jn onderworpen aan de pr ocedurele waarborgen van
artikelen 30 en 31.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________121
Artikel 36
Sancties
De lidstaten stellen het stelsel van sancties vast  dat van toepassing is op overtredingen van de ter
uitvoering van deze richtlijn vast gestelde nationale bepalingen, en  treffen alle maatregelen die
nodig zijn om de daadwerkelijke toepassing van die sancties te verzekere n. De aldus vastgestelde
sancties moeten doeltreffend en evenredig zij n. De lidstaten stellen de Commissie uiterlijk
op ........... * van de desbetreffende bepalingen in kenni s en delen haar alle eventuele wijzigingen
terzake zo spoedig mogelijk mede.
Artikel 37
Gunstiger nationale bepalingen
Het bepaalde in deze richtlijn geldt onverminderd  de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen
van een lidstaat die eventueel gunstiger zijn voor de personen waarop deze richtlijn betrekking
heeft.
Artikel 38
Intrekking
1. De artikelen 10 en 11 van Verordening (EEG) nr. 1612 /68 worden met ingang van ... /g42 geschrapt.
2. De Richtlijnen 64/221/EEG, 68/360/EEG, 72/194/EEG, 73/148/EEG, 75/34/EEG, 75/35/EEG,
90/364/EEG, 90/365/EEG en 93/96/EEG worden  met ingang van ... * ingetrokken.
                                                
/g422 jaar na de datum van inwerk ingtreding van deze richtlijn.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________122
3. Verwijzingen naar de ingetrokken bepalingen worden gelezen als verwijzingen naar deze
richtlijn.
Artikel 39
Verslag
Uiterlijk op ............. * brengt de Commissie het Europees Parlement en de Raad verslag uit over de
toepassing van deze richtlijn en dient zij, indien nodig, voorstellen in, met name inzake de
wenselijkheid om de periode te verlengen gedur ende welke burgers van de Unie en hun familie-
leden onvoorwaardelijk op het grondgebied van he t gastland kunnen verblijven. De lidstaten
verstrekken de Commissie de nodige gege vens voor de opstelling van dit verslag.
Artikel 40
Omzetting
1. De lidstaten doen de nodige wettelijke en best uursrechtelijke be palingen in werking treden om
vóór... ** aan deze richtlijn te voldoen.
Wanneer de lidstaten die bepalingen aannemen, word t in de bepalingen zelf of bij de officiële
bekendmaking daarvan naar deze richtlijn ve rwezen. De regels voor de verwijzing worden
vastgesteld door de lidstaten.
                                                
* 4 jaar na de datum van inwe rkingtreding van deze richtlijn.
** 2 jaar na de datum van inwe rkingtreding van deze richtlijn.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 158/
_______________________________________________________________________________123
2. De lidstaten delen de Commissie de tekst van de bepalingen van intern recht mee die zij op het
onder deze richtlijn vallende gebied  vaststellen, vergezeld van een transponeringstabel waarin wordt
aangegeven in welke nationale bepalingen de be palingen van deze richtlijn zijn verwerkt.
Artikel 41
Inwerkingtreding
Deze richtlijn treedt in werking op de dag van ha ar bekendmaking in het Publicatieblad van de
Europese Unie.
Artikel 42
Adressaten
Deze richtlijn is gericht tot de lidstaten.
Gedaan te Straatsburg, 29 april 2004.
Voor het Europees Parlement Voor de Raad
De voorzitter De voorzitter
P. COX M. McDOWELL