RICHTLIJN 93/38/EEG VAN DE RAAD van 14 juni 1993 houdende cooerdinatie van de procedures voor het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en telecommunicatie

DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, inzonderheid op artikel 57, lid 2, laatste zin, en de artikelen 66, 100 A en 113,

Gezien het voorstel van de Commissie(1) ,

Gezien het advies van het Europees Parlement(2) ,

Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité(3) ,

1. Overwegende dat de maatregelen dienen te worden vastgesteld die ertoe bestemd zijn geleidelijk de interne markt tot stand te brengen in de loop van een periode die eindigt op 31 december 1992; dat de interne markt een ruimte zonder binnengrenzen omvat waarin het vrije verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal is gewaarborgd;

2. Overwegende dat beperkingen op het vrije verkeer van goederen en het vrij verrichten van diensten ten aanzien van opdrachten voor leveringen en voor diensten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en telecommunicatie verboden zijn op grond van de artikelen 30 en 59 van het Verdrag;

3. Overwegende dat ingevolge artikel 97 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie geen enkele op de nationaliteit gegronde beperking kan worden aangevoerd tegen ondernemingen die onder de rechtsmacht van een Lid-Staat vallen, wanneer zij aan de bouw van installaties van wetenschappelijke of industriële aard op het gebied van de kernenergie binnen de Gemeenschap wensen deel te nemen of daarop betrekking hebbende diensten wensten te verrichten;

4. Overwegende dat voor de verwezenlijking van deze doelstellingen tevens cooerdinatie van de gunningsprocedures die door de in deze sectoren werkzame diensten worden gehanteerd, noodzakelijk is;

5. Overwegende dat in het Witboek over de voltooiing van de interne markt een tijdschema en een actieprogramma zijn opgenomen om de openstelling van overheidsopdrachten te verwezenlijken voor de sectoren die zijn uitgesloten van de werkingssfeer van Richtlijn 71/305/EEG van de Raad van 26 juli 1971 betreffende de cooerdinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor de uitvoering van werken(4) en Richtlijn 77/62/EEG van de Raad van 21 december 1976 betreffende de cooerdinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor leveringen(5) ;

6. Overwegende dat in het Witboek over de voltooiing van de interne markt eveneens een actieprogramma en een tijdschema zijn opgenomen om de openstelling van de opdrachten voor het verrichten van diensten te verwezenlijken;

7. Overwegende dat water- en energievoorziening en vervoer alsmede, wat Richtlijn 77/62/EEG betreft, telecommunicatie van deze uitgesloten sectoren deel uitmaken;

8. Overwegende dat de voornaamste reden voor deze uitsluiting was dat de diensten die zich op dit terrein bewegen in sommige gevallen onder het publiekrecht, in andere gevallen onder het privaatrecht vallen;

9. Overwegende dat de desbetreffende diensten, gezien de noodzaak van een werkelijke openstelling van de markt en van een evenwichtige toepassing van de voorschriften inzake opdrachten in deze sectoren, op andere wijze dienen te worden omschreven dan door verwijzing naar hun rechtsvorm;

10. Overwegende dat de ten aanzien van het plaatsen van overheidsopdrachten op te lossen problemen in de vier betrokken sectoren van dezelfde aard zijn, zodat ze in een enkel instrument kunnen worden geregeld;

11. Overwegende dat een van de belangrijkste redenen waarom de in deze sectoren werkzame diensten geen gebruik maken van aanbestedingsprocedures, op Europees niveau, gelegen is in het gesloten karakter van de markten waarin zij werkzaam zijn als gevolg van het bestaan van door de nationale overheid verleende bijzondere of uitsluitende rechten voor de bevoorrading, het ter beschikking stellen of de exploitatie van de netten die de betrokken dienst verstrekken, de exploitatie van een bepaald geografisch gebied met een bepaald oogmerk, het ter beschikking stellen of de exploitatie van openbare telecommunicatienetwerken of het verrichten van openbare telecommunicatiediensten;

12. Overwegende dat een andere belangrijke reden waarom in deze sectoren geen communautaire mededinging bestaat, het feit is dat de nationale overheid op velerlei wijze invloed kan uitoefenen op het gedrag van deze diensten, met name door deelneming in het kapitaal of vertegenwoordiging in de directie of in de bestuurs- of toezichtsorganen;

13. Overwegende dat de werkingssfeer van deze richtlijn zich niet dient uit te strekken tot werkzaamheden van deze diensten die buiten de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en telecommunicatie liggen, dan wel er binnen liggen maar toch rechtstreeks blootstaan aan de concurrentie op marktgebieden waar de toegang niet aan beperking onderhevig is;

14. Overwegende dat deze diensten gemeenschappelijke aanbestedingsvoorschriften dienen toe te passen voor hun werkzaamheden met betrekking tot water; dat bepaalde diensten thans reeds onder de Richtlijnen 71/305/EEG en 77/62/EEG vallen voor hun werkzaamheden op het gebied van de waterhuishouding, irrigatie, drainage, alsmede de verwijdering en behandeling van afvalwater;

15. Overwegende echter dat de voorschriften als die welke zijn voorgesteld voor opdrachten voor leveringen ongeschikt zijn voor de aankoop van water, gezien de noodzaak zich te bevoorraden bij bronnen in de nabijheid van de plaats van gebruik;

16. Overwegende dat, wanneer aan nauwkeurig omschreven voorwaarden is voldaan, voor de exploitatie van een geografisch gebied met het oog op prospectie of winning van aardolie, gas, steenkool of andere vaste brandstoffen een alternatieve regeling kan worden getroffen, waarmee eveneens de doelstelling van openstelling van de opdrachten kan worden verwezenlijkt; dat de Commissie toezicht moet houden op het naleven van deze voorwaarden door de Lid-Staten die van deze alternatieve regeling gebruik maken;

17. Overwegende dat de Commissie heeft aangekondigd dat zij maatregelen zal voorstellen om de belemmeringen in het grensoverschrijdend verkeer van elektriciteit vóór eind 1992 op te heffen; dat voorschriften voor het plaatsen van opdrachten als die welke zijn voorgesteld voor opdrachten voor leveringen, niet toereikend zijn om de belemmeringen bij de aankoop van energie en brandstof in de sector energie te verwijderen; dat deze aankopen derhalve niet in de werkingssfeer van deze richtlijn dienen te worden opgenomen, met dien verstande dat deze vrijstelling opnieuw door de Raad zal worden bezien op de grondslag van een verslag en voorstellen van de Commissie;

18. Overwegende dat de Verordeningen (EEG) nr. 3975/87(6) en (EEG) nr. 3976/87(7) , Richtlijn 87/601/EEG(8) en Beschikking 87/602/EEG(9) ertoe strekken meer concurrentie tot stand te brengen tussen de diensten die luchtvervoerdiensten aan het publiek aanbieden en dat deze diensten bijgevolg thans niet behoeven te worden opgenomen in deze richtlijn, met dien verstande dat de situatie later opnieuw moet worden onderzocht in het licht van de vooruitgang die is geboekt op het gebied van de concurrentie;

19. Overwegende dat het met het oog op de huidige concurrentie in het communautaire zeevervoer voor de meeste opdrachten in deze sector onjuist zou zijn gedetailleerde procedures voor te schrijven; dat moet worden toegezien op de situatie van de zeevervoerders die zeeveerboten exploiteren; dat bepaalde kust- of rivierveerdiensten die door overheidsorganen worden geëxploiteerd, niet langer mogen worden uitgesloten van de werkingssfeer van de Richtlijnen 71/305/EEG en 77/62/EEG;

20. Overwegende dat de naleving van de bepalingen inzake werkzaamheden die niet onder de onderhavige richtlijn vallen, dient te worden vergemakkelijkt;

21. Overwegende dat de voorschriften voor de gunning van opdrachten voor het verrichten van diensten zo nauw mogelijk dienen aan te sluiten bij die voor opdrachten voor leveringen en uitvoering van werken als bedoeld in deze richtlijn;

22. Overwegende dat het noodzakelijk is belemmeringen voor het vrij verrichten van diensten te vermijden; dat derhalve dienstverrichters natuurlijke personen of rechtspersonen kunnen zijn; dat deze richtlijn evenwel de toepassing, op nationaal niveau, van de voorschriften inzake de voorwaarden voor de uitoefening van een werkzaamheid of van een beroep onverlet laat, voor zover deze voorschriften zich met het Gemeenschapsrecht verdragen;

23. Overwegende dat, zowel met het oog op de toepassing van de procedurevoorschriften inzake aanbestedingen als voor controledoeleinden, de dienstensector het best wordt omschreven door deze onder te verdelen in categorieën die met bepaalde posten van een gemeenschappelijke nomenclatuur overeenkomen; dat de bijlagen XVI A en XVI B van deze richtlijn verwijzen naar de CPC-nomenclatuur (gemeenschappelijke indeling van de produkten) van de Verenigde Naties; dat deze nomenclatuur in de toekomst eventueel zal worden vervangen door een communautaire nomenclatuur; dat moet worden voorzien in de mogelijkheid de verwijzing naar de CPC-nomenclatuur in de bijlagen XVI A en XVI B dienovereenkomstig aan te passen;

24. Overwegende dat door deze richtlijn wel het verrichten van diensten op contractuele, doch niet op andere grondslag, zoals op die van wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen of van arbeidsovereenkomsten, wordt bestreken;

25. Overwegende dat volgens artikel 130 F van het Verdrag het stimuleren van onderzoek en ontwikkeling een van de middelen is om de wetenschappelijke en technologische bases van de Europese industrie te versterken en dat het openstellen van opdrachten daartoe zal bijdragen; dat de cofinanciering van onderzoeksprogramma's niet onder deze richtlijn zou moeten vallen; dat derhalve die opdrachten voor diensten voor onderzoek en ontwikkeling buiten deze richtlijn vallen waarvan de resultaten niet in hun geheel door de aanbestedende dienst kunnen worden gebruikt bij de uitoefening van eigen werkzaamheden, voor zover de dienstverrichting volledig door de aanbestedende dienst wordt beloond;

26. Overwegende dat overeenkomsten met betrekking tot de verwerving of huur van gronden, bestaande gebouwen of andere onroerende zaken bijzondere kenmerken vertonen, waardoor het niet dienstig is daarop aanbestedingsvoorschriften toe te passen;

27. Overwegende dat arbitrage- en bemiddelingsdiensten meestal worden verricht door instanties of personen die worden aangewezen of uitgekozen op een wijze die niet aan aanbestedingsvoorschriften kan worden onderworpen;

28. Overwegende dat de opdrachten voor het verrichten van diensten als bedoeld in deze richtlijn niet de opdrachten voor de uitgifte, de aankoop, de verkoop en de overdracht van effecten of andere financiële instrumenten omvatten;

29. Overwegende dat deze richtlijn niet van toepassing dient te zijn op opdrachten wanneer zij geheim zijn verklaard of wanneer de wezenlijke veiligheidsbelangen van de Staat kunnen worden geschaad, of op opdrachten die worden geplaatst volgens andere regels die in bestaande internationale overeenkomsten of door internationale organisaties zijn vastgesteld;

30. Overwegende dat, indien er slechts één aangewezen voorzieningsbron bestaat, de opdrachten onder bepaalde voorwaarden geheel of ten dele van de toepassing van deze richtlijn kunnen worden uitgezonderd;

31. Overwegende dat de bestaande internationale verplichtingen van de Gemeenschap of de Lid-Staten niet mogen worden beïnvloed door de voorschriften van deze richtlijn;

32. Overwegende dat bepaalde opdrachten voor het verrichten van diensten, toegekend aan een verbonden onderneming waarvan de voornaamste activiteit op het gebied van diensten erin bestaat deze diensten te verlenen aan de groep waarvan zij deel uitmaakt en niet deze diensten op de markt te verhandelen, moeten worden uitgesloten;

33. Overwegende dat gedurende een overgangsperiode de volledige toepassing van deze richtlijn moet worden beperkt tot opdrachten voor diensten waarvoor de bepalingen van de richtlijn de mogelijkheden tot uitbreiding van het grensoverschrijdende handelsverkeer ten volle garanderen; dat wat opdrachten voor andere diensten betreft, de situatie een zekere tijd moet worden gevolgd, alvorens de richtlijn daarop volledig van toepassing wordt verklaard; dat de wijze waarop het volgen geschiedt, in de richtlijn dient te worden geregeld, en wel zodanig dat belanghebbenden toegang hebben tot de relevante informatie;

34. Overwegende dat de communautaire voorschriften inzake de onderlinge erkenning van diploma's, certificaten en andere titels van toepassing zijn, wanneer voor deelneming aan een aanbestedingsprocedure of aan een prijsvraag voor ontwerpen een bepaalde beroepsbekwaamheid wordt geëist;

35. Overwegende dat in de beschrijving van de produkten, werken of diensten moet worden gerefereerd aan Europese specificaties; dat deze referentie, ten einde te garanderen dat een produkt, werk of dienst beantwoordt aan het gebruik waarvoor het door de aanbestedende dienst is bestemd, kan worden aangevuld met specificaties die geen wijziging mogen inhouden van de aard van de door de Europese specificaties geboden technische oplossing of oplossingen;

36. Overwegende dat de beginselen van gelijkwaardigheid en onderlinge erkenning van nationale normen, technische specificaties en fabricagemethoden binnen de werkingssfeer van deze richtlijn van toepassing zijn;

37. Overwegende dat de ondernemingen uit de Gemeenschap toegang tot opdrachten voor diensten moeten krijgen in derde landen; dat, wanneer die toegang in feite of rechtens blijkt te worden beperkt, de Gemeenschap moet trachten verbetering in de situatie te brengen; dat het onder bepaalde voorwaarden mogelijk moet zijn maatregelen te nemen betreffende de toegang van ondernemingen uit derde landen tot of betreffende de toegang van aanbiedingen uit dat land voor de onder deze richtlijn vallende opdrachten voor diensten;

38. Overwegende dat, wanneer de aanbestedende diensten in onderlinge overeenstemming met de gegadigden de termijnen voor ontvangst van de offertes vaststellen, deze diensten zich houden aan het beginsel van non-discriminatie; dat, wanneer een dergelijke overeenstemming ontbreekt, passende bepalingen moeten worden vastgesteld;

39. Overwegende dat het dienstig zou kunnen blijken de informatie over de verplichtingen inzake arbeidsbescherming en arbeidsvoorwaarden in de Lid-Staat waar de werken worden uitgevoerd, te verbeteren;

40. Overwegende dat het wenselijk is dat de nationale bepalingen voor het plaatsen van overheidsopdrachten ten gunste van de regionale ontwikkeling onder inachtneming van de beginselen van het Verdrag aan de doelstellingen van de Gemeenschap beantwoorden;

41. Overwegende dat de aanbestedende diensten abnormaal lage aanbiedingen slechts mogen kunnen afwijzen nadat zij schriftelijk om preciseringen over de bestanddelen van de aanbieding hebben verzocht;

42. Overwegende dat, binnen zekere grenzen, de voorkeur dient te worden gegeven aan een uit de Gemeenschap afkomstige aanbieding boven gelijkwaardige aanbiedingen uit derde landen;

43. Overwegende dat deze richtlijn geen afbreuk mag doen aan het standpunt van de Gemeenschap in lopende of toekomstige internationale onderhandelingen;

44. Overwegende dat de werkingssfeer van deze richtlijn naar aanleiding van de resultaten van dergelijke internationale onderhandelingen bij besluit van de Raad tot aanbiedingen uit derde landen moet kunnen worden uitgebreid;

45. Overwegende dat de door de betrokken diensten toe te passen regels een kader moeten doen ontstaan voor de toepassing van loyale handelspraktijken en ruimte moeten laten voor de grootst mogelijke soepelheid;

46. Overwegende dat in ruil voor deze soepelheid en ter bevordering van het onderlinge vertrouwen een minimum aan doorzichtigheid dient te worden gewaarborgd en passende methoden dienen te worden vastgesteld om toe te zien op de toepassing van deze richtlijn;

47. Overwegende dat de Richtlijnen 71/305/EEG en 77/62/EEG moeten worden aangepast ten einde de werkingssfeer ervan duidelijk vast te stellen; dat de werkingssfeer van Richtlijn 71/305/EEG niet moet worden beperkt, met uitzondering van de opdrachten in de sectoren watervoorziening en telecommunicatie; dat de werkingssfeer van Richtlijn 77/62/EEG niet moet worden beperkt, met uitzondering van een aantal opdrachten in de sector watervoorziening; dat de werkingssfeer van de Richtlijnen 71/305/EEG en 77/62/EEG ook niet moet worden uitgebreid met de opdrachten die worden geplaatst door vervoerders die vervoer over land of lucht-, zee-, kust- of riviervervoer verzorgen en die, hoewel zij economische werkzaamheden verrichten met een commercieel of industrieel karakter, behoren tot het bestuursapparaat van de Staat; dat echter bepaalde opdrachten die worden geplaatst door vervoerders die vervoer over land of lucht-, zee-, kust- of riviervervoer verzorgen en behoren tot het bestuursapparaat van de Staat, wel onder deze richtlijnen moeten vallen wanneer zij uitsluitend met het oog op openbare dienstverlening worden uitgevoerd;

48. Overwegende dat de onderhavige richtlijn in het licht van de opgedane ervaring opnieuw dient te worden bezien;

49. Overwegende dat de openstelling van de overheidsopdrachten in de sectoren die onder deze richtlijn vallen, negatieve gevolgen zou kunnen hebben voor de economie van het Koninkrijk Spanje; dat de economieën van de Helleense Republiek en de Portugese Republiek een nog grotere inspanning moeten leveren; dat het passend is deze Lid-Staten adequate extra perioden toe te staan om deze richtlijn ten uitvoer te leggen,

HEEFT DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD:

TITEL I ALGEMEEN

Artikel 1

In de zin van deze richtlijn wordt verstaan onder:

1. "overheidsdiensten": de Staat, zijn territoriale overheden, publiekrechtelijke lichamen en verenigingen bestaande uit een of meer van deze overheden of publiekrechtelijke lichamen.

Een lichaam wordt als publiekrechtelijk lichaam aangemerkt, indien het

- is ingesteld met het specifieke doel te voorzien in behoeften van algemeen belang en niet van industriële of commerciële aard is, en

- rechtspersoonlijkheid heeft, en

- in hoofdzaak door de Staat, door territoriale overheden of door andere publiekrechtelijke lichamen wordt gefinancierd, dan wel indien het beheer ervan onderworpen is aan het toezicht van die lichamen, of ook indien de leden van het bestuurs-, het leidinggevende of toezichthoudende orgaan voor meer dan de helft worden aangesteld door de Staat, door territoriale overheden of door andere publiekrechtelijke lichamen;

2. "openbaar bedrijf": bedrijf waarover overheidsdiensten rechtstreeks of middellijk een dominerende invloed kunnen uitoefenen uit hoofde van eigendom, financiële deelneming of het bedrijf betreffende voorschriften. Een dominerende invloed wordt geacht aanwezig te zijn, wanneer de overheidsdiensten, al dan niet rechtstreeks, ten aanzien van een bedrijf:

- de meerderheid van het geplaatste kapitaal van dat bedrijf bezitten, of

- over de meerderheid van de stemrechten verbonden aan de door het bedrijf uitgegeven aandelen beschikken, of

- meer dan de helft van de leden van het bestuurs-, leidinggevende of toezichthoudende orgaan van het bedrijf kunnen aanstellen;

3. "verbonden ondernemingen": ondernemingen waarvan de jaarrekening is geconsolideerd met die van de aanbestedende dienst overeenkomstig de voorschriften van Richtlijn 83/349/EEG van de Raad van 13 juni 1983 op de grondslag van artikel 54, lid 3, onder g), van het Verdrag betreffende de geconsolideerde jaarrekening(10) of, in het geval van aanbestedende diensten die niet onder deze richtlijn vallen, ondernemingen waarop de aanbestedende dienst rechtstreeks of middellijk een dominerende invloed kan uitoefenen in de zin van lid 2 of ondernemingen die een dominerende invloed op een aanbestedende dienst kunnen uitoefenen of die, te zamen met de aanbestedende dienst, onder dominerende invloed staan van een andere onderneming uit hoofde van eigendom, financiële deelneming of op de voor de onderneming geldende voorschriften;

4. "opdrachten voor leveringen, voor de uitvoering van werken en voor het verrichten van diensten": schriftelijke overeenkomsten onder bezwarende titel tussen één van de in artikel 2 omschreven aanbestedende diensten en een leverancier, aannemer of dienstverrichter, die betrekking hebben op:

a) in het geval van opdrachten voor leveringen: aankoop, leasing, huur of huurkoop met of zonder koopoptie, van produkten;

b) in het geval van opdrachten voor de uitvoering van werken: de uitvoering dan wel het ontwerp en de uitvoering te zamen, dan wel het uitvoeren, met welke middelen dan ook, van de in bijlage XI bedoelde werkzaamheden van de bouwnijverheid. Deze opdrachten kunnen daarnaast ook de voor uitvoering daarvan vereiste leveringen en diensten omvatten;

c) in het geval van opdrachten voor het verrichten van diensten, andere opdrachten dan bedoeld onder a) en b), maar met uitzondering van:

i) opdrachten betreffende de verwerving of huur, ongeacht de financiële modaliteiten ervan, van grond, bestaande gebouwen of andere onroerende zaken of betreffende de rechten hierop; de overeenkomsten betreffende financiële diensten die voorafgaand aan, gelijktijdig met of als vervolg op het koop- of huurcontract worden afgesloten, zijn echter, ongeacht hun vorm, onderworpen aan deze richtlijn;

ii) opdrachten betreffende spraaktelefonie, telex, mobiele radiotelefonie en oproepdiensten en telecommunicatiediensten per satelliet;

iii) opdrachten betreffende diensten van arbitrage en bemiddeling;

iv) opdrachten betreffende de uitgifte, de aankoop, de verkoop en de overdracht van effecten of andere financiële instrumenten;

v) opdrachten inzake tewerkstelling;

vi) opdrachten betreffende diensten voor onderzoek en ontwikkeling, met uitzondering van die waarvan de resultaten in hun geheel toekomen aan de aanbestedende dienst voor gebruik ervan in de uitoefening van zijn eigen werkzaamheden, voor zover de dienstverrichting volledig beloond wordt door de aanbestedende dienst.

Opdrachten die zowel diensten als leveringen omvatten, worden beschouwd als opdrachten voor leveringen wanneer de totale waarde van de leveringen meer bedraagt dan de waarde van de onder de opdracht vallende diensten;

5. "raamovereenkomst": een overeenkomst tussen één van de aanbestedende diensten als omschreven in artikel 2 en een of meer leveranciers, aannemers of dienstverrichters, die ten doel heeft de voorwaarden met name inzake prijs en, in voorkomend geval, hoeveelheid, van in de loop van een bepaalde periode te plaatsen opdrachten vast te stellen;

6. "inschrijver": de leverancier, de aannemer of de dienstverrichter die een aanbieding doet, en "gegadigde": degene die heeft verzocht om een uitnodiging tot deelneming aan een niet-openbare procedure of aan een procedure van gunning via onderhandelingen; dienstverrichters kunnen natuurlijke of rechtspersonen zijn, met inbegrip van aanbestedende diensten in de zijn van artikel 2;

7. "openbare procedures, niet-openbare procedures en procedures van gunning via onderhandelingen": de door de aanbestedende diensten gevolgde aanbestedingsprocedures, waarbij:

a) in het geval van de openbare procedures, alle belangstellende leveranciers, aannemers of dienstverrichters mogen inschrijven;

b) in het geval van niet-openbare procedures, alleen de door de aanbestedende dienst aangezochte gegadigden mogen inschrijven;

c) in het geval van de procedures van gunning via onderhandelingen, de aanbestedende dienst de door hem gekozen leveranciers, aannemers of dienstverrichters raadpleegt en in onderhandelingen met een of meer van hen de inhoud van de overeenkomst vaststelt;

8. "technische specificaties": technische eisen, met name die welke zijn opgenomen in het bestek, die een omschrijving geven van de vereiste kenmerken van een werk, een materiaal, een produkt, een levering of een dienst en aan de hand waarvan een werk, een materiaal, een produkt, een levering of een dienst objectief zodanig kunnen worden omschreven dat deze beantwoorden aan het gebruik waarvoor zij door de aanbestedende dienst bestemd zijn. Deze technische voorschriften kunnen tevens omvatten het kwaliteitsniveau, de gebruiksgeschiktheid, de veiligheid en de afmetingen, met inbegrip van de voorschriften voor het materiaal, het produkt, de levering of de dienst met betrekking tot kwaliteitsgarantie, terminologie, symbolen, proefnemingen en proefnemingsmethoden, verpakking, het merken of de etikettering. In het geval van opdrachten voor uitvoering van werken kunnen zij tevens de voorschriften omvatten voor het ontwerpen en de kostprijsberekening, de voorwaarden voor de proefnemingen, controle en oplevering van werken, alsmede de bouwwijzen en -technieken en alle andere voorwaarden van technische aard die de aanbestedende dienst bij algemene dan wel bijzondere maatregel kan voorschrijven met betrekking tot de voltooide werken en tot de materialen of bestanddelen waaruit deze werken zijn samengesteld;

9. "norm": een technische specificatie die door een erkende normaliseringsinstelling voor herhaalde of voortdurende toepassing is goedgekeurd en waarvan de inachtneming in beginsel niet verplicht is;

10. "Europese norm": een norm die door de Europese Commissie voor normalisatie (CEN) of het Europees Comité voor elektrotechnische normalisatie (Cenelec) volgens de gemeenschappelijke regels van deze organisaties als "Europese norm" (EN) of "Harmonisatiebescheid" (HD), dan wel door het Europees Normalisatie-Instituut voor de Telecommunicatie (ETSI) volgens zijn eigen regels als een "Europese telecommunicatienorm" (ETS) is goedgekeurd;

11. "gemeenschappelijke technische specificatie": een technische specificatie die volgens een door de Lid-Staten erkende procedure opgesteld is met het oog op eenvormige toepassing in alle Lid-Staten en die bekendgemaakt is in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen;

12. "Europese technische goedkeuring": een op de bevinding dat aan de fundamentele vereisten voor bouwwerken wordt voldaan gebaseerde, gunstige technische beoordeling, waarbij een produkt geschikt wordt verklaard voor het gebruik voor een bepaald doel volgens zijn intrinsieke eigenschappen en de bij Richtlijn 89/106/EEG van de Raad van 21 december 1988 betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen der Lid-Staten inzake voor de bouw bestemde produkten(11) voor detoepassing en het gebruik ervan vastgestelde voorwaarden. De Europese technische goedkeuring wordt afgegeven door de te dien einde door de Lid-Staat erkende instantie;

13. "Europese specificatie": een gemeenschappelijke technische specificatie, een Europese technische goedkeuring of een nationale norm waarin een Europese norm omgezet is;

14. "openbaar telecommunicatienetwerk": de openbare telecommunicatie-infrastructuur waarmee signalen tussen bepaalde eindstations van het netwerk kunnen worden overgebracht door middel van draden, straalverbindingen, optische middelen of andere elektromagnetische middelen.

Een "eindstation van het netwerk" is het geheel van materiële verbindingen en van technische toegangsspecificaties, die deel uitmaken van het openbaar telecommunicatienetwerk en die nodig zijn om toegang te krijgen tot dit openbaar netwerk en met behulp daarvan doeltreffend te communiceren;

15. "openbare telecommunicatiediensten": telecommunicatiediensten waarvan de Lid-Staten het aanbod met name aan een of meer telecommunicatieorganisaties specifiek hebben opgedragen.

"Telecommunicatiediensten" zijn diensten die geheel of gedeeltelijk bestaan in het overbrengen en doorgeven van signalen op het openbare telecommunicatienet door middel van telecommunicatieprocédés, met uitzondering van radio-omroep en van televisie;

16. "prijsaanvragen voor ontwerpen": nationale procedures welke tot doel hebben de aanbestedende dienst, met name op het gebied van architectuur en weg- en waterbouw of op het gebied van de automatische gegevensverwerking, een plan of ontwerp te verschaffen, dat op basis van vergelijking door een jury wordt geselecteerd, al dan niet met toekenning van prijzen.

Artikel 2

1. Deze richtlijn geldt voor de aanbestedende diensten die:

a) overheidsdiensten of openbare bedrijven zijn en die een van de in lid 2 als relevant in de zin van deze richtlijn aangemerkte activiteiten tot taak hebben;

b) of die, indien het geen overheidsdiensten of openbare bedrijven betreft, een van de in lid 2 als relevant in de zin van deze richtlijn aangemerkte activiteiten of een combinatie daarvan tot taak hebben en die bijzondere of uitsluitende rechten genieten die hun door een bevoegde instantie van een Lid-Staat zijn verleend.

2. Relevante activiteiten in de zin van deze richtlijn zijn:

a) de beschikbaarstelling of exploitatie van vaste netten die aan het publiek een dienst verlenen op het gebied van de produktie, het vervoer of de distributie van:

i) drinkwater, of

ii) elektriciteit, of

iii) gas of warmte;

of de drinkwater-, elektriciteits-, gas- of warmtetoevoer aan die netten;

b) de exploitatie van een geografisch gebied met het oogmerk van

i) prospectie of winning van aardolie, gas, steenkool of andere vaste brandstoffen, of

ii) het verstrekken van luchthaven-, zeehaven-, binnenhaven- of andere aanlandingsfaciliteiten voor vervoer door de lucht, over zee of over de binnenwateren;

c) de exploitatie van netten van openbare dienstverlening op het gebied van vervoer per trein, automatische systemen, tram, trolleybus of bus of kabel.

Ten aanzien van vervoerdiensten wordt ervan uitgegaan dat er een net bestaat, indien de dienst wordt verleend onder voorwaarden die gesteld zijn door een bevoegde instantie van een Lid-Staat, zoals de te volgen routes, de beschikbaar te stellen capaciteit of de frequentie van de dienst;

d) de beschikbaarstelling of exploitatie van openbare telecommunicatienetwerken of het verschaffen van een of meer openbare telecommunicatiediensten aan het publiek.

3. Voor de toepassing van lid 1, onder b), worden onder bijzondere of uitsluitende rechten verstaan: rechten voortvloeiende uit een machtiging die door een bevoegde autoriteit van de betrokken Lid-Staat is gegeven door middel van elke wettelijke of bestuursrechtelijke bepaling die tot gevolg heeft dat de uitoefening van een in lid 2 omschreven activiteit voorbehouden blijft aan een of meer diensten.

Een aanbestedende dienst wordt geacht bijzondere of uitsluitende rechten te genieten, met name indien:

a) deze dienst voor de aanleg van netten of faciliteiten, als bedoeld in lid 2, gebruik kan maken van een onteigeningsprocedure of een erfdienstbaarheid kan vestigen, dan wel delen van het net kan aanbrengen op, onder of boven de openbare weg;

b) deze dienst in het in lid 2, onder a), genoemde geval drinkwater, elektriciteit, gas of warmte toevoert aan een net dat wordt geëxploiteerd door een dienst die bijzondere of uitsluitende rechten geniet welke zijn verleend door een bevoegde autoriteit van de betrokken Lid-Staat.

4. Het verzorgen van een openbare busdienst wordt niet beschouwd als een activiteit in de zin van lid 2, onder c), indien andere diensten vrijelijk deze dienstverlening, algemeen dan wel voor een bepaald geografisch gebied, onder dezelfde voorwaarden als de aanbestedende diensten kunnen verrichten.

5. De toevoer van drinkwater, elektriciteit, gas of warmte aan netten voor dienstverlening aan het publiek door een andere aanbestedende dienst dan de overheidsdiensten, wordt niet beschouwd als een activiteit in de zin van lid 2, onder a), wanneer:

a) in het geval van drinkwater of elektriciteit:

- de produktie van drinkwater of elektriciteit door de betrokken dienst geschiedt omdat het verbruik ervan noodzakelijk is voor de uitoefening van een andere dan de in lid 2 bedoelde activiteit; en

- de toevoer aan het openbare net uitsluitend afhangt van het eigen verbruik van de dienst en niet meer heeft bedragen dan 30 % van de totale drinkwater- of energieproduktie van de dienst berekend als het gemiddelde over de laatste drie jaren, met inbegrip van het lopende jaar;

b) in het geval van gas of warmte:

- de produktie van gas of warmte door de betrokken dienst het onvermijdelijk resultaat is van de uitoefening van een andere dan de in lid 2 bedoelde activiteit; en

- de toevoer aan het openbare net uitsluitend tot doel heeft deze produktie op economisch verantwoorde wijze te exploiteren en overeenstemt met ten hoogste 20 % van de omzet van de dienst berekend als het gemiddelde over de laatste drie jaren, met inbegrip van het lopende jaar.

6. De in de bijlagen I tot en met X genoemde aanbestedende diensten voldoen aan bovengenoemde critera. Om ervoor te zorgen dat de lijsten zo volledig mogelijk zijn, stellen de Lid-Staten de Commissie in kennis van de in hun lijsten opgetreden wijzigingen. De Commissie herziet de bijlagen I tot en met X volgens de procedure van artikel 40.

Artikel 3

1. Een Lid-Staat kan de Commissie verzoeken erin te voorzien dat exploitatie van geografische gebieden ter wille van de prospectie en de winning van aardolie, gas, steenkool of andere vaste brandstoffen niet beschouwd wordt als een relevante activiteit in de zin van artikel 2, lid 2, onder b), i), of dat de diensten niet geacht worden in aanmerking te komen voor bijzondere of uitsluitende rechten in de zin van artikel 2, lid 3, onder b), om een of meer van deze activiteiten te exploiteren indien rekening houdende met de relevante nationale bepalingen betreffende deze activiteiten, aan alle onderstaande voorwaarden is voldaan:

a) wanneer een machtiging wordt gevraagd voor de exploitatie van een dergelijk geografisch gebied, andere diensten ook vrij zijn een dergelijke machtiging aan te vragen onder dezelfde voorwaarden als die welke gelden voor de aanbestedende diensten en

b) de technische en financiële capaciteit die de diensten moeten bezitten om bijzondere activiteiten uit te oefenen, worden vastgesteld voordat de beoordeling plaatsvindt van de merites van de gegadigden die de machtiging trachten te verkrijgen en

c) de machtiging tot uitoefening van deze activiteiten wordt verleend op basis van objectieve criteria inzake de middelen die voor de prospectie of winning worden overwogen; deze criteria moeten vóór de indiening van de machtigingsaanvragen worden vastgesteld en bekendgemaakt en zij moeten op niet-discriminerende wijze worden toegepast en

d) alle voorwaarden en eisen inzake het uitoefenen of stopzetten van de activiteit, met inbegrip van de voorschriften betreffende de met het uitoefenen van de activiteit samenhangende verplichtingen, de vergoedingen en de deelneming in het kapitaal of de inkomsten van de diensten, worden vastgesteld en beschikbaar gesteld vóór de indiening van de machtigingsaanvragen en moeten op niet-discriminerende wijze worden toegepast; elke wijziging met betrekking tot deze voorwaarden en eisen moet voor alle betrokken diensten gelden of op niet-discriminerende wijze geschieden; de verplichtingen die met het uitoefenen van de activiteit samenhangen, behoeven evenwel pas op het tijdstip voorafgaande aan de toekenning van de machtiging te worden vastgesteld en

e) de aanbestedende diensten zijn noch bij wet, noch op grond van een reglement of administratief voorschrift, noch door een overeenkomst of onderlinge afspraak verplicht informatie te verstrekken over de overwogen of bestaande bronnen voor hun aankopen, tenzij de nationale autoriteiten, uitsluitend met het oog op de in artikel 36 van het Verdrag genoemde doelstellingen, daarom verzoeken.

2. De Lid-Staten die de bepalingen van lid 1 toepassen, dragen er door middel van de machtigingsvoorwaarden of andere passende maatregelen zorg voor dat elke dienst:

a) de beginselen van non-discriminatie en van oproep tot mededinging in acht neemt bij de gunning van opdrachten voor leveringen, voor de uitvoering van werken en voor het verrichten van diensten, inzonderheid ten aanzien van de informatie die hij de ondernemingen verstrekt met betrekking tot zijn voornemens inzake het plaatsen van opdrachten;

b) aan de Commissie, onder de voorwaarden die deze overeenkomstig artikel 40 vaststelt, informatie verstrekt inzake de toekenning van de opdrachten.

3. Ten aanzien van individuele concessies of machtigingen die vóór het tijdstip waarop deze richtlijn overeenkomstig artikel 45 door de Lid-Staten ten uitvoer wordt gelegd, zijn verleend, is het bepaalde in lid 1, onder a), b) en c), niet van toepassing indien op dat tijdstip andere diensten vrij zijn om voor de exploitatie van geografische gebieden met het oog op de prospectie of de winning van aardolie, gas, steenkool of andere vaste brandstoffen een machtiging aan te vragen op niet-discriminerende basis en op grond van objectieve criteria. Lid 1, onder d), is niet van toepassing wanneer de voorwaarden en eisen zijn vastgesteld, toegepast of gewijzigd vóór bovengenoemd tijdstip.

4. Een Lid-Staat die lid 1 wenst toe te passen, stelt de Commissie hiervan in kennis. Te dien einde deelt hij de Commissie alle wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen, overeenkomsten en afspraken mede met betrekking tot de vervulling van de in de leden 1 en 2 genoemde voorwaarden.

De Commissie neemt haar besluit volgens de procedure van artikel 40, leden 5 tot en met 8. Zij maakt haar besluit, en de redenen hiervoor, bekend in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen.

Ieder jaar doet zij de Raad een verslag toekomen over de tenuitvoerlegging van het onderhavige artikel en zij onderwerpt de toepassing ervan aan een nieuw onderzoek in het kader van het in artikel 44 bedoelde verslag.

Artikel 4

1. Bij het plaatsen van opdrachten voor leveringen, voor de uitvoering van werken en voor het verrichten van diensten of bij het organiseren van prijsvragen voor ontwerpen passen de aanbestedende diensten de procedures toe die zijn aangepast aan de bepalingen van deze richtlijn.

2. De aanbestedende diensten zorgen ervoor dat er geen discriminatie tussen leveranciers, aannemers of dienstverrichters plaatsvindt.

3. Bij het verstrekken van de technische specificaties aan de belangstellende leveranciers, aannemers of dienstverrichters, bij de kwalificatie en selectie van leveranciers, aannemers of dienstverrichters en bij de toewijzing van de opdrachten kunnen de aanbestedende diensten eisen stellen ter bescherming van het vertrouwelijke karakter van de informatie die zij verstrekken.

4. Het recht van leveranciers, aannemers of dienstverrichters om van een aanbestedende dienst overeenkomstig de nationale wetgeving te eisen dat door hen verstrekte informatie vertrouwelijk wordt behandeld, wordt door deze richtlijn niet beperkt.

Artikel 5

1. De aanbestedende diensten kunnen een raamovereenkomst beschouwen als een opdracht in de zin van artikel 1, punt 4, en kunnen die toewijzen overeenkomstig de bepalingen van deze richtlijn.

2. Wanneer de aanbestedende diensten een raamovereenkomst hebben gesloten overeenkomstig het bepaalde in deze richtlijn, kunnen zij van artikel 20, lid 2, onder i), gebruik maken bij het plaatsen van op deze overeenkomst gebaseerde opdrachten.

3. Wanneer een raamovereenkomst niet overeenkomstig het bepaalde in deze richtlijn is gesloten, mogen de aanbestedende diensten geen gebruik maken van artikel 20, lid 2, onder i).

4. De aanbestedende diensten mogen geen oneigenlijk gebruik maken van raamovereenkomsten, met als gevolg dat de mededinging zou worden verhinderd, beperkt of vervalst.

Artikel 6

1. Deze richtlijn is niet van toepassing op opdrachten of prijsvragen voor ontwerpen waarmede de aanbestedende diensten iets anders beogen dan de uitoefening van hun in artikel 2, lid 2, bedoelde activiteiten of voor de uitoefening van die activiteiten in een derde land, in omstandigheden waarbij er geen sprake is van de fysieke exploitatie van een netwerk of van een geografisch gebied binnen de Gemeenschap.

2. Deze richtlijn is evenwel van toepassing op de opdrachten of de prijsvragen voor ontwerpen die worden geplaatst, respectievelijk georganiseerd door de diensten die een activiteit verrichten als omschreven in artikel 2, lid 2, onder a), i), en die:

a) verband houden met waterbouwtechnische projecten, irrigatie of drainage voor zover de voor drinkwatervoorziening bestemde hoeveelheid water groter is dan 20 % van de totale hoeveelheid water die door middel van deze projecten of deze irrigatie- of drainage-installaties ter beschikking wordt gesteld, of

b) verband houden met de afvoer of behandeling van afvalwater.

3. De aanbestedende diensten doen de Commissie op haar verzoek mededeling van elke activiteit die volgens hen krachtens lid 1 is uitgezonderd. De Commissie kan ter informatie periodiek in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen de lijsten bekend maken van de categorieën activiteiten die zij als uitgezonderd beschouwt. Daarbij houdt de Commissie rekening met alle gevoelige commerciële aspecten waarop de aanbestedende diensten eventueel wijzen bij het verstrekken van informatie.

Artikel 7

1. Deze richtlijn is niet van toepassing op opdrachten die zijn geplaatst voor wederverkoop of verhuur aan derden, indien de aanbestedende dienst geen bijzondere of uitsluitende rechten bezit om het voorwerp van de opdracht te verkopen of te verhuren en het andere instanties vrijstaat dit te verkopen of te verhuren op dezelfde voorwaarden als de aanbestedende dienst.

2. De aanbestedende diensten doen de Commissie op haar verzoek mededeling van alle categorieën produkten en activiteiten die volgens hen ingevolge lid 1 zijn uitgezonderd. De Commissie kan ter informatie periodiek in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen de lijsten bekend maken van de categorieën produkten en activiteiten die zij als uitgezonderd beschouwt. Daarbij houdt de Commissie rekening met alle gevoelige commerciële aspecten waarop de aanbestedende diensten eventueel wijzen bij het verstrekken van informatie.

Artikel 8

1. Deze richtlijn is niet van toepassing op opdrachten die een aanbestedende dienst die een activiteit verricht als omschreven in artikel 2, lid 2, onder d), plaatst uitsluitend voor aankopen in verband met een of meer telecommunicatiediensten, indien andere instanties vrij zijn om dezelfde diensten in hetzelfde geografische gebied en onder substantieel identieke voorwaarden aan te bieden.

2. De aanbestedende diensten doen de Commissie op haar verzoek mededeling van de diensten die volgens hen krachtens lid 1 zijn uitgezonderd. De Commissie kan ter informatie periodiek in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen de lijsten bekend maken van de diensten die zij als uitgezonderd beschouwt. Daarbij houdt de Commissie rekening met alle gevoelige commerciële aspecten waarop de aanbestedende diensten eventueel wijzen bij het verstrekken van informatie.

Artikel 9

1. Deze richtlijn is niet van toepassing op opdrachten:

a) die door de in bijlage I genoemde aanbestedende diensten worden geplaatst voor de aankoop van water;

b) die door de in de bijlagen II, III, IV en V genoemde aanbestedende diensten worden geplaatst voor de levering van energie of brandstoffen, bestemd voor de opwekking van energie.

2. De Raad beziet het bepaalde in lid 1 opnieuw wanneer hem een verslag van de Commissie, vergezeld van passende voorstellen, wordt voorgelegd.

Artikel 10

Deze richtlijn is niet van toepassing op opdrachten wanneer zij door de Lid-Staten geheim zijn verklaard of wanneer de uitvoering ervan overeenkomstig de in de betrokken Lid-Staten geldende wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen gepaard moet gaan met bijzondere veiligheidsmaatregelen of wanneer de bescherming van de fundamentele belangen van de staatsveiligheid van dat land zulks vereist.

Artikel 11

De bepalingen van deze richtlijn zijn niet van toepassing op opdrachten voor het verrichten van diensten die worden gegund aan een instantie die zelf een aanbestedende dienst is in de zin van artikel 1, onder b), van Richtlijn 92/50/EEG van de Raad van 18 juni 1992 betreffende de cooerdinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor dienstverlening(12) op basis van een alleenrecht dat zij uit hoofde van de bekendgemaakte wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen geniet, op voorwaarde dat deze bepalingen verenigbaar zijn met het Verdrag.

Artikel 12

Deze richtlijn is niet van toepassing op opdrachten waarvoor andere procedureregels gelden en die worden geplaatst:

1. krachtens een tussen een Lid-Staat en een of meer derde landen overeenkomstig het Verdrag gesloten internationale overeenkomst betreffende leveringen, de uitvoering van werken, het verrichten van diensten of prijsvragen voor ontwerpen die bestemd zijn voor de gemeenschappelijke verwezenlijking of exploitatie van een project door de ondertekenende Staten; elke overeenkomst wordt ter kennis gebracht van de Commissie, die het bij Besluit 71/306/EEG(13) ingestelde Raadgevend Comité inzake overheidsopdrachten kan raadplegen, of in het geval van overeenkomsten betreffende opdrachten die worden geplaatst door diensten die een activiteit verrichten als omschreven in artikel 2, lid 2, onder d), het in artikel 39 bedoelde Raadgevend Comité inzake opdrachten voor de telecommunicatiesector;

2. op grond van een internationale overeenkomst inzake de legering van strijdkrachten, die ondernemingen in een Lid-Staat of in een derde land betreft;

3. volgens de specifieke procedure van een internationale organisatie.

Artikel 13

1. Deze richtlijn is niet van toepassing op opdrachten voor het verrichten van diensten:

a) die door een aanbestedende dienst bij een met hem verbonden onderneming worden geplaatst, of

b) die door een gemeenschappelijke onderneming ( "joint venture"), bestaande uit verscheidene aanbestedende diensten voor de uitoefening van de in artikel 2, lid 2, bedoelde activiteiten bij een van deze aanbestedende diensten of bij een met een van deze aanbestedende diensten verbonden onderneming worden geplaatst,

mits ten minste 80 % van de gemiddelde omzet die deze onderneming de laatste drie jaar in de Gemeenschap op het gebied van het verrichten van diensten heeft behaald, afkomstig is van de verstrekking van deze diensten aan de ondernemingen waarmee zij is verbonden.

Wanneer dezelfde dienst of analoge diensten worden verricht door meer dan één met de aanbestedende dienst verbonden onderneming, dient rekening te worden gehouden met de totale omzet in de Gemeenschap die voortvloeit uit het verstrekken van diensten door deze ondernemingen.

2. De aanbestedende diensten verstrekken de Commissie desgevraagd de volgende gegevens betreffende de toepassing van lid 1:

- de naam van de betrokken ondernemingen;

- de aard en de waarde van de betrokken opdrachten voor het verrichten van diensten;

- de gegevens die de Commissie noodzakelijk acht voor het bewijs dat de betrekkingen tussen de aanbestedende dienst en de onderneming waaraan de opdrachten worden gegund, aan de in dit artikel gestelde eisen voldoen.

Artikel 14

1. Deze richtlijn is van toepassing op opdrachten waarvan de geraamde waarde zonder de belasting over de toegevoegde waarde (BTW) gelijk is aan of meer bedraagt dan:

a) 400 000 ecu voor opdrachten voor leveringen en dienstverrichtingen geplaatst door diensten die een activiteit verrichten als omschreven in artikel 2, lid 2, onder a), b) en c);

b) 600 000 ecu voor opdrachten voor leveringen en voor dienstverrichtingen geplaatst door diensten die een activiteit verrichten als omschreven in artikel 2, lid 2, onder d);

c) 5 000 000 ecu voor opdrachten voor de uitvoering van werken.

2. Met het oog op de raming van het bedrag van een opdracht voor het verrichten van diensten vermeldt de aanbestedende dienst de totale vergoeding van de dienstverrichter, rekening houdend met het bepaalde in de leden 3 tot en met 13.

3. Voor de raming van het bedrag van opdrachten voor financiële diensten worden de volgende bedragen in aanmerking genomen:

- voor verzekeringsdiensten, de te betalen premie;

- voor bankdiensten en andere financiële diensten, honoraria, provisies en rente, alsmede andere vormen van beloning;

- voor opdrachten die een ontwerp inhouden, de te betalen honoraria of provisies.

4. In geval van opdrachten voor leveringen die betrekking hebben op leasing, huur of huurkoop, wordt de waarde van de opdracht berekend op de volgende grondslag:

a) indien het gaat om opdrachten met een vaste looptijd: de totale geraamde waarde voor de gehele looptijd wanneer die twaalf maanden of minder bedraagt, dan wel de totale waarde met inbegrip van de geraamde residuwaarde wanneer de looptijd meer dan twaalf maanden bedraagt;

b) indien het gaat om opdrachten van onbepaalde duur of indien de looptijd niet kan worden bepaald: het verwachte totaalbedrag van de tijdens de eerste vier jaar te verrichten betalingen.

5. In geval van opdrachten voor het verrichten van diensten zonder opgave van een totale prijs wordt het bedrag van de opdracht op de volgende grondslag geraamd:

- indien het gaat om opdrachten met een vaste looptijd van niet meer dan 48 maanden: de totale waarde voor de gehele looptijd;

- indien het gaat om opdrachten van onbepaalde duur of met een looptijd van meer dan 48 maanden: de waarde per maand vermenigvuldigd met 48.

6. Indien in een voorgenomen opdracht voor leveringen of voor het verrichten van diensten optiebedingen worden vermeld, dient het hoogst toelaatbare bedrag voor aankoop, leasing, huur of huurkoop, inclusief de optiebedingen, als grondslag te worden genomen voor de berekening van de waarde van de opdracht.

7. Indien het gaat om een verwerving van leveringen of diensten voor een bepaalde periode door middel van een reeks opdrachten die aan een of meer leveranciers of dienstverrichters zullen worden gegund of van vervolgopdrachten, dient de waarde van de opdracht te worden berekend op basis van:

a) of wel de totale waarde van de opdrachten die tijdens het voorafgaande boekjaar of de voorafgaande twaalf maanden zijn geplaatst en soortgelijke kenmerken vertoonden, indien mogelijk gecorrigeerd op grond van verwachte wijzigingen in hoeveelheid of waarde gedurende de volgende twaalf maanden,

b) of wel de samengetelde waarde van de opdrachten die zullen worden geplaatst tijdens de twaalf maanden volgende op de gunning van de eerste opdracht, of tijdens de hele looptijd van de opdracht, indien deze langer is dan twaalf maanden.

8. De waarde van een opdracht voor zowel het verrichten van diensten als leveringen moet worden geraamd op basis van de totale waarde van de diensten en de leveringen, ongeacht het respectieve aandeel ervan. Deze raming omvat de waarde van de plaatsing en installatie.

9. De waarde van een raamovereenkomst dient te worden berekend aan de hand van de geraamde maximumwaarde van het geheel van de voor de betrokken periode beoogde opdrachten.

10. De berekening van de waarde van een opdracht voor de uitvoering van werken moet, met het oog op de toepassing van lid 1, worden gebaseerd op de totale waarde van het werk. Onder "werk" wordt verstaan het resultaat van een geheel van werkzaamheden van de bouwnijverheid of de water-en wegenbouw dat een zelfstandige economische functie zal moeten vervullen.

Wanneer met name een levering, een werk of een dienst in verscheidene percelen is verdeeld, moet de waarde van elk perceel in aanmerking worden genomen bij het bepalen van de in lid 1 bedoelde waarde. Wanneer de samengetelde waarde van de percelen gelijk is aan of meer bedraagt dan de in lid 1 vermelde waarde, zijn de bepalingen van dit lid op alle percelen van toepassing. Bij opdrachten voor de uitvoering van werken mogen de aanbestedende diensten echter afwijken van lid 1 voor percelen waarvan de geraamde waarde, exclusief BTW, minder dan 1 000 000 ecu bedraagt, mits het samengetelde bedrag van deze percelen niet meer dan 20 % van de totale waarde van het geheel van de percelen bedraagt.

11. Voor de toepassing van lid 1 houden de aanbestedende diensten bij het bepalen van de geraamde waarde van opdrachten voor de uitvoering van werken ook rekening met de waarde van alle leveringen of diensten die voor de uitvoering van het werk noodzakelijk zijn en door de aanbestedende diensten ter beschikking van de aannemer worden gesteld.

12. De waarde van leveringen of diensten die niet noodzakelijk zijn voor de uitvoering van een bepaalde opdracht voor de uitvoering van werken, mag niet bij de waarde van deze opdrachten worden opgeteld met als gevolg dat de verwerving van deze leveringen of van deze diensten aan de toepassing van deze richtlijn wordt onttrokken.

13. De aanbestedende diensten mogen de toepassing van deze richtlijn niet omzeilen door de opdrachten te splitsen of bijzondere regels te gebruiken voor de berekening van de waarde van de opdrachten.

TITEL II Gedifferentieerde toepassing

Artikel 15

Opdrachten voor leveringen en voor de uitvoering van werken alsmede opdrachten voor het verrichten van in bijlage XVI A opgenomen diensten worden overeenkomstig de bepalingen van de titels III, IV en V geplaatst.

Artikel 16

Opdrachten voor het verrichten van in bijlage XVI B opgenomen diensten worden overeenkomstig de artikelen 18 en 24 geplaatst.

Artikel 17

Opdrachten die tegelijk betrekking hebben op in bijlage XVI A en in bijlage XVI B opgenomen diensten, worden overeenkomstig de bepalingen van de titels III, IV en V geplaatst indien de waarde van de in bijlage XVI A opgenomen diensten groter is dan die van de diensten welke in bijlage XVI B zijn opgenomen, en zo niet, overeenkomstig de artikelen 18 en 24.

TITEL III Technische specificaties en normen

Artikel 18

1. De aanbestedende diensten vermelden de technische specificaties in de algemene stukken of in het bestek voor elke opdracht.

2. De technische specificaties worden vastgesteld door verwijzing naar Europese specificaties, indien deze bestaan.

3. Bij gebreke van Europese specificaties moeten de technische specificaties, voor zover mogelijk, worden vastgesteld door verwijzing naar andere in de Gemeenschap gebruikte normen.

4. De aanbestedende diensten stellen de extra specificaties vast die nodig zijn ter aanvulling van de Europese specificaties of de andere normen. Daartoe geven zij de voorkeur aan specificaties die betrekking hebben op eisen inzake prestaties in plaats van conceptuele of beschrijvende eigenschappen, tenzij zij deze specificaties om objectieve redenen voor de uitvoering van de opdracht niet geschikt achten.

5. Tenzij dergelijke specificaties voor het ontwerp van de opdracht strikt noodzakelijk zijn, kunnen geen technische specificaties worden gebruikt die produkten van een bepaald fabrikaat of een bepaalde herkomst, dan wel bijzondere werkwijzen vermelden, waardoor bepaalde ondernemingen worden begunstigd of uitgeschakeld. Het is met name verboden te verwijzen naar merken, octrooien of typen, of een bepaalde oorsprong of herkomst; een dergelijke verwijzing, vergezeld van de vermelding "of daaraan gelijkwaardig" is evenwel toegestaan wanneer het voorwerp van de opdracht niet op een andere wijze met voldoende nauwkeurige, voor alle betrokkenen volkomen begrijpelijke specificaties omschreven kan worden.

6. De aanbestedende diensten kunnen afwijken van lid 2 indien:

a) het technisch onmogelijk is om de overeenstemming van een produkt met die Europese specificaties afdoende vast te stellen;

b) de toepassing van lid 2 afbreuk doet aan de toepassing van Richtlijn 86/361/EEG van de Raad van 24 juli 1986 betreffende de eerste fase van de wederzijdse erkenning van goedkeuringen van eindapparatuur voor telecommunicatie(14) of van Beschikking 87/95/EEG van de Raad van 22 december 1986 betreffende de normalisatie op het gebied van de informatietechnologieën en de telecommunicatie(15) ;

c) bij de aanpassing van de bestaande praktijken aan de Europese specificaties, deze Europese specificaties de aanbestedende dienst zouden verplichten tot de aanschaf van materiaal dat incompatibel is met de reeds in gebruik zijnde apparatuur of zou leiden tot buitensporig hoge kosten of tot onevenredig grote technische moeilijkheden. De aanbestedende diensten kunnen echter slechts gebruik maken van deze afwijking in het kader van een welomschreven en schriftelijk vastgestelde strategie met het oog op een overgang naar Europese specificaties;

d) de betrokken Europese specificatie ongeschikt is voor de overwogen bijzondere toepassing of indien daarin geen rekening is gehouden met de technische ontwikkelingen die zich sinds de vaststelling van die specificatie hebben voorgedaan. De aanbestedende diensten die deze afwijking toepassen, delen aan de bevoegde normalisatie-instelling of aan een andere instelling die bevoegd is tot herziening van de Europese specificaties de redenen mede waarom zij de Europese specificaties niet geschikt achten en verzoeken deze te herzien;

e) het betrokken project werkelijk innoverend van aard is en daarvoor het gebruik van bestaande Europese specificaties niet dienstig zou zijn.

7. De overeenkomstig artikel 21, lid 1, onder a), of artikel 21, lid 2, onder a), bekendgemaakte aankondigingen vermelden de toepassing van lid 6.

8. Dit artikel laat de verplichte technische voorschriften, voor zover deze verenigbaar zijn met het Gemeenschapsrecht, onverlet.

Artikel 19

1. De aanbestedende diensten delen de belangstellende leveranciers, aannemers of dienstverrichters desgevraagd de technische specificaties mede die regelmatig in hun opdrachten voor leveringen, voor de uitvoering van werken of voor het verrichten van diensten worden beoogd, of de technische specificaties die zij voornemens zijn toe te passen op opdrachten waarover periodieke indicatieve aankondigingen in de zin van artikel 22 worden gepubliceerd.

2. Indien deze technische specificaties gebaseerd zijn op documenten waarover belangstellende leveranciers, aannemers of dienstverrichters kunnen beschikken, kan ermee worden volstaan de referentie van deze documenten te vermelden.

TITEL IV Procedures voor het plaatsen van opdrachten

Artikel 20

1. Aanbestedende diensten kunnen een keuze maken uit de in artikel 1, lid 7, genoemde procedures, mits, behoudens het in lid 2 bepaalde, een oproep tot mededinging overeenkomstig artikel 21 is gedaan.

2. Aanbestedende diensten kunnen in de volgende gevallen gebruik maken van een procedure zonder voorafgaande oproep tot mededinging:

a) indien geen aanbiedingen of geen geschikte aanbiedingen zijn gedaan in het kader van een procedure met voorafgaande oproep tot mededinging, voor zover de oorspronkelijke voorwaarden van de opdracht niet ingrijpend zijn gewijzigd;

b) indien een opdracht uitsluitend wordt geplaatst ten behoeve van onderzoek, proefneming, studie of ontwikkeling en niet met het doel winst te maken dan wel de kosten van onderzoek en ontwikkeling te dekken en voor zover de gunning van een dergelijke opdracht niet verhindert dat een oproep tot mededinging wordt gedaan voor latere opdrachten waarmee dit doel wel wordt beoogd;

c) wanneer de opdracht om technische of artistieke redenen of wegens de bescherming van alleenrechten slechts door een bepaalde leverancier, aannemer of dienstverrichter kan worden uitgevoerd;

d) in strikt noodzakelijke gevallen waarin dringende spoed, voortvloeiende uit gebeurtenissen die door de betrokken aanbestedende diensten niet konden worden voorzien, de inachtneming van de voor openbare en niet-openbare procedures gestelde termijnen onmogelijk maakt;

e) in het geval van opdrachten voor leveringen ten behoeve van door de oorspronkelijke leverancier verrichte aanvullende leveringen die bestemd zijn hetzij voor de gedeeltelijke vernieuwing van veelvuldig gebruikte leveringen of installaties, hetzij voor de uitbreiding van bestaande leveringen of installaties, indien verandering van leverancier de aanbestedende dienst ertoe zou verplichten apparatuur aan te schaffen met andere technische eigenschappen, zodat onverenigbaarheid ontstaat of bij gebruik en onderhoud zich onevenredige technische moeilijkheden voordoen;

f) voor aanvullende werken of diensten die noch in het oorspronkelijke ontwerp, noch in de eerste gegunde opdracht waren opgenomen, maar die ten gevolge van een onvoorziene omstandigheid noodzakelijk zijn geworden voor de uitvoering van deze opdracht, mits de gunning geschiedt aan de aannemer of dienstverrichter die de eerste opdracht uitvoert,

- wanneer deze aanvullende werken of diensten technisch of economisch niet los van de hoofdopdracht kunnen worden uitgevoerd zonder de aanbestedende diensten grote ongemakken te bezorgen, of

- wanneer deze aanvullende werken of diensten, hoewel zij kunnen worden gescheiden van de uitvoering van de oorspronkelijke opdracht, strikt noodzakelijk zijn om die te perfectioneren;

g) in het geval van opdrachten voor de uitvoering van werken, indien het gaat om nieuwe werken bestaande uit het herhalen van soortgelijke werken die door dezelfde aanbestedende diensten opgedragen zijn aan de aannemer die belast is geweest met een eerdere opdracht, mits deze werken overeenstemmen met een basisproject en dit project het voorwerp vormde van een eerste opdracht die na een oproep tot mededinging werd geplaatst. De mogelijkheid om deze procedure toe te passen moet reeds bij het uitschrijven van de aanbesteding van het eerste project worden vermeld, en het totale voor de volgende werken geraamde bedrag dient door de aanbestedende diensten in aanmerking te worden genomen voor de toepassing van artikel 14;

h) voor op een goederenmarkt genoteerde en aangekochte goederen;

i) voor opdrachten die worden geplaatst op basis van een raamovereenkomst, voor zover is voldaan aan de in artikel 5, lid 2, genoemde voorwaarde;

j) voor opportuniteitsaankopen, wanneer zich gedurende zeer korte tijd een bijzonder voordelige gelegenheid tot aankopen voordoet en de te betalen prijs aanzienlijk lager ligt dan normaliter op de markt het geval is;

k) voor de aankoop, onder bijzonder voordelige voorwaarden, hetzij bij een leverancier die zijn handelsactiviteiten stopzet, hetzij bij de curator of de vereffenaar in geval van een faillissement, een gerechtelijk akkoord of een soortgelijke procedure van het nationale recht;

l) indien de opdracht voor het verrichten van diensten voortvloeit uit een overeenkomstig deze richtlijn georganiseerde prijsvraag voor ontwerpen en volgens de toepasselijke voorschriften aan de winnaar of aan één van de winnaars van die prijsvraag moet worden gegund. In het laatstgenoemde geval moeten alle winnaars van de prijsvraag worden uitgenodigd om aan de onderhandelingen deel te nemen.

Artikel 21

1. Voor opdrachten voor leveringen, voor de uitvoering van werken of voor het verrichten van diensten kan de oproep tot mededinging geschieden:

a) via een overeenkomstig bijlage XII, deel A, B of C, opgestelde aankondiging, of

b) via een overeenkomstig bijlage XIV opgestelde indicatieve periodieke aankondiging, of

c) via een overeenkomstig bijlage XIII opgestelde mededeling inzake het bestaan van een erkenningssysteem.

2. Wanneer een oproep tot mededinging geschiedt door middel van een indicatieve periodieke aankondiging:

a) moet de aankondiging specifiek verwijzen naar leveringen, werken of diensten waarop de te plaatsen opdracht betrekking heeft;

b) moet in de aankondiging worden vermeld dat deze opdracht zal worden geplaatst middels een niet-openbare procedure of een procedure van gunning via onderhandelingen, waarbij achteraf geen oproep tot mededinging wordt bekendgemaakt, en worden de belangstellende bedrijven verzocht hun belangstelling schriftelijk kenbaar te maken;

c) verzoeken de aanbestedende diensten nadien alle gegadigden hun belangstelling te bevestigen aan de hand van nadere gegevens betreffende de betrokken opdracht, alvorens met de selectie van de inschrijvers of deelnemers aan de onderhandelingen te beginnen.

3. Wanneer een oproep tot mededinging plaatsvindt via een mededeling inzake het bestaan van een erkenningssysteem, worden de inschrijvers bij een niet-openbare procedure of de deelnemers aan een procedure van gunning via onderhandelingen gekozen uit de volgens dat systeem in aanmerking komende gegadigden.

4. Voor prijsvragen voor ontwerpen geschiedt de oproep tot mededinging langs de weg van een overeenkomstig bijlage XVII opgestelde aankondiging.

5. De in dit artikel bedoelde aankondigingen worden bekendgemaakt in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen.

Artikel 22

1. De aanbestedende diensten maken door middel van een periodieke indicatieve aankondiging ten minste eenmaal per jaar het volgende bekend:

a) in het geval van opdrachten voor leveringen, alle opdrachten per produktensector die zij voornemens zijn in de loop van de komende twaalf maanden te plaatsen en waarvan de geraamde waarde, gelet op artikel 14, 750 000 ecu of meer bedraagt;

b) in het geval van opdrachten voor de uitvoering van werken, de hoofdkenmerken van de opdrachten die de aanbestedende diensten voornemens zijn te plaatsen en waarvan de geraamde waarde niet lager is dan de in artikel 14, lid 1, vastgestelde drempel;

c) in het geval van opdrachten voor het verrichten van diensten, het totaalbedrag van de opdrachten voor diensten voor elk van de in bijlage XVI A vermelde dienstencategorieën die zij voornemens zijn in de loop van de komende twaalf maanden te plaatsen en waarvan de geraamde totale waarde, gelet op artikel 14, ten minste 750 000 ecu bedraagt.

2. De aankondiging wordt opgesteld overeenkomstig bijlage XIV en wordt bekendgemaakt in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen.

3. Wanneer de aankondiging wordt gebruikt als oproep tot mededinging, overeenkomstig artikel 21, lid 1, onder b), moet die ten hoogste twaalf maanden vóór de datum van verzending van de in artikel 21, lid 2, onder c), bedoelde uitnodiging zijn gepubliceerd. De aanbestedende dienst houdt zich voorts aan de in artikel 26, lid 2, vastgestelde termijnen.

4. De aanbestedende diensten kunnen met name periodieke indicatieve aankondigingen over belangrijke projecten publiceren, zonder de reeds eerder in een indicatieve periodieke aankondiging vervatte informatie te herhalen, mits duidelijk wordt vermeld dat deze aankondigingen een aanvulling zijn.

Artikel 23

1. Dit artikel is van toepassing op de prijsvragen voor ontwerpen georganiseerd in het kader van een procedure voor het plaatsen van opdrachten voor dienstverlening waarvan de geraamde waarde exclusief BTW ten minste de in artikel 14, lid 1, vermelde waarde bedraagt.

2. Dit artikel is van toepassing op alle prijsvragen voor ontwerpen waarvoor met het totale bedrag aan prijzengeld en betalingen aan deelnemers ten minste 400 000 ecu is gemoeid wat betreft prijsvragen die zijn georganiseerd door de aanbestedende diensten die een in artikel 2, lid 2, onder a), b) en c), genoemde activiteit tot taak hebben, en ten minste 600 000 ecu wat betreft prijsvragen die georganiseerd zijn door aanbestedende diensten die een in artikel 2, lid 2, onder d), genoemde activiteit hebben.

3. De voorschriften voor het uitschrijven van een prijsvraag voor ontwerpen worden vastgesteld overeenkomstig de eisen van dit artikel en worden ter beschikking gesteld van degenen die belang stellen in deelneming aan de prijsvraag.

4. De toelating van deelnemers aan prijsvragen voor ontwerpen mag niet worden beperkt:

- tot het grondgebied van een Lid-Staat of een deel daarvan;

- op grond van het feit dat de deelnemers, ingevolge de wetgeving van de Lid-Staat waar de prijsvraag wordt uitgeschreven, natuurlijke personen, dan wel rechtspersonen moeten zijn.

5. Bij prijsvragen met een beperkt aantal deelnemers stellen de aanbestedende diensten duidelijke en niet-discriminerende selectiecriteria vast. In alle gevallen moet het aantal kandidaten dat wordt uitgenodigd om aan de prijsvraag deel te nemen een daadwerkelijke mededinging waarborgen.

6. De jury bestaat uitsluitend uit natuurlijke personen die onafhankelijk zijn van de deelnemers aan de prijsvraag. Indien van de deelnemers aan een prijsvraag een bijzondere beroepskwalificatie wordt geëist, moet ten minste een derde van de juryleden diezelfde kwalificatie of een gelijkwaardige kwalificatie hebben.

De jury is autonoom in haar besluiten of adviezen. Haar besluiten of adviezen worden genomen, respectievelijk uitgebracht op basis van anoniem voorgelegde projecten en uitsluitend op grond van de criteria vermeld in de in bijlage XVII bedoelde aankondiging.

Artikel 24

1. De aanbestedende diensten die een opdracht hebben geplaatst of een prijsvraag voor ontwerpen hebben gehouden, doen de Commissie binnen twee maanden na de plaatsing ervan onder de door de Commissie overeenkomstig de procedure van artikel 40 te betalen voorwaarden, mededeling van het resultaat van de gunningsprocedure door middel van een overeenkomstig bijlage XV of bijlage XVIII opgestelde aankondiging.

2. De in afdeling I van bijlage XV of in bijlage XVIII verstrekte gegevens worden bekendgemaakt in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen. In dit verband eerbiedigt de Commissie het gevoelige commerciële karakter waarop door aanbestedende diensten bij de toezending van deze gegevens betreffende de punten 6 en 9 van bijlage XV is gewezen.

3. Aanbestedende diensten die opdrachten plaatsen voor het verrichten van diensten welke behoren tot categorie 8 van bijlage XVI A en waarop artikel 20, lid 2, onder b), van toepassing is, kunnen met betrekking tot punt 3 van bijlage XV alleen de voornaamste benaming van het voorwerp van de opdracht in de zin van de indeling van bijlage XVI vermelden. Aanbestedende diensten die opdrachten plaatsen voor het verrichten van diensten welke behoren tot categorie 8 van bijlage XVI A, doch waarop artikel 20, lid 2, onder b), niet van toepassing is, kunnen de verstrekte informatie beperken tot de in punt 3 van bijlage XV genoemde gegevens, indien de vrijwaring van het handelsgeheim zulks noodzakelijk maakt. Zij dienen er evenwel op toe te zien dat de onder dit punt bekendgemaakte informatie minstens even gedetailleerd is als die welke is vervat in de overeenkomstig artikel 20, lid 1, bekendgemaakte oproep tot mededinging, dan wel, wanneer een erkenningsregeling wordt gebruikt, dat deze informatie minstens even gedetailleerd is als de in artikel 30, lid 7, bedoelde categorie. In de in bijlage XVI B genoemde gevallen vermelden de aanbestedende diensten in de aankondiging of zij met de bekendmaking daarvan instemmen.

4. De in afdeling II van bijlage XV verstrekte gegevens worden niet bekendgemaakt, behalve, in vereenvoudigde vorm, voor statistische doeleinden.

Artikel 25

1. De aanbestedende diensten moeten de datum van verzending van de in de artikelen 20 tot en met 24 bedoelde aankondigingen kunnen aantonen.

2. De aankondigingen worden onverkort in de oorspronkelijke taal in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen en via de TED (Tenders Electronic Daily)-databank bekendgemaakt. Een samenvatting met de belangrijkste gegevens van iedere aankondiging wordt in de andere officiële talen van de Gemeenschap gepubliceerd, maar slechts de tekst in de oorspronkelijke taal is authentiek.

3. Het Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen publiceert de aankondigingen uiterlijk twaalf dagen na toezending. In uitzonderlijke gevallen zal het, op verzoek van de aanbestedende dienst en op voorwaarde dat de aankondiging via de elektronische post, telefax of telex aan het Bureau werd toegezonden, zich beijveren de in artikel 21, lid 1, onder a), bedoelde aankondiging binnen een termijn van vijf dagen te publiceren. Ieder nummer van het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen waarin een of meer aankondigingen zijn opgenomen, bevat tevens het model of de modellen waarnaar de bekendgemaakte aankondigingen zijn opgemaakt.

4. De kosten van bekendmaking van de aankondigingen in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen komen voor rekening van de Gemeenschappen.

5. Opdrachten of prijsvragen voor ontwerpen waarvoor overeenkomstig artikel 21, lid 1 of lid 4, een aankondiging in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen wordt bekendgemaakt, mogen niet op enige andere wijze openbaar worden gemaakt voordat de aankondiging is verzonden naar het Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen. Deze bekendmakingen mogen geen andere gegevens bevatten dan die welke in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen zijn opgenomen.

Artikel 26

1. Bij openbare procedures wordt de termijn voor de ontvangst van de aanbiedingen door de aanbestedende diensten vastgesteld op ten minste 52 dagen, te rekenen vanaf de datum van verzending van de aankondiging. Deze termijn voor de ontvangst kan tot 36 dagen worden teruggebracht indien de aanbestedende diensten een aankondiging hebben gepubliceerd overeenkomstig artikel 22, lid 1.

2. Bij niet-openbare procedures en procedures van gunning via onderhandelingen met voorafgaande oproep tot mededinging, gelden de volgende regels:

a) de termijn voor de ontvangst van de aanvragen tot deelneming die worden gedaan in antwoord op een uit hoofde van artikel 21, lid 1, onder a), gepubliceerde aankondiging, of in antwoord op een uitnodiging van een aanbestedende dienst overeenkomstig artikel 21, lid 2, onder c), is in het algemeen ten minste vijf weken te rekenen vanaf de datum van verzending van de aankondiging of van de uitnodiging, en mag in geen geval korter zijn dan de in artikel 25, lid 3, bedoelde termijn van publikatie plus tien dagen;

b) de termijn voor de ontvangst van de aanbiedingen kan in onderling overleg tussen de aanbestedende dienst en de uitgekozen gegadigden worden vastgesteld, mits alle gegadigden evenveel tijd krijgen om hun aanbieding voor te bereiden en in te dienen;

c) indien het mogelijk is overeenstemming te bereiken over de termijn voor de ontvangst van de aanbiedingen, stelt de aanbestedende dienst een termijn vast die in het algemeen ten minste drie weken en in geen geval minder dan tien dagen bedraagt, te rekenen vanaf de datum van verzending van de schriftelijke uitnodiging; bij de duur van de termijn wordt met name rekening gehouden met de in artikel 28, lid 3, vermelde factoren.

Artikel 27

In het bestek kan de aanbestedende dienst de inschrijver verzoeken hem in zijn aanbieding mede te delen welk gedeelte van de opdracht hij eventueel voornemens is aan derden in onderaanbesteding te geven.

Deze mededeling laat de aansprakelijkheid van de hoofdaannemer onverlet.

Artikel 28

1. Voor zover tijdig aangevraagd moeten het bestek en de daarbij behorende stukken als regel binnen zes dagen na ontvangst van het verzoek door de aanbestedende diensten aan de leveranciers, aannemers of dienstverrichters worden toegezonden.

2. Voor zover tijdig aangevraagd, moeten de aanvullende inlichtingen over het bestek uiterlijk zes dagen voor het verstrijken van de termijn waarbinnen de aanbiedingen worden ingewacht, door de aanbestedende diensten worden verstrekt.

3. Indien de aanbiedingen pas kunnen worden ingediend na bestudering van een omvangrijke documentatie, bij voorbeeld uitgebreide technische specificaties, na bezichtiging op de plaats zelf of na inzage ter plaatse van de bij het bestek behorende stukken, wordt hiermede rekening gehouden voor het vaststellen van de termijnen.

4. De aanbestedende diensten nodigen de uitgekozen gegadigden allen tegelijk en schriftelijk uit. Bij de uitnodigingsbrief worden het bestek en de daarbij behorende stukken ingesloten. In deze brief zijn ten minste de volgende gegevens opgenomen:

a) het adres waar aanvullende stukken kunnen worden aangevraagd en de uiterste datum voor deze aanvraag, alsmede het eventueel ter verkrijging van genoemde stukken verschuldigde bedrag en de wijze van betaling daarvan;

b) de uiterste datum voor de verzending van de aanbiedingen, het adres waar deze moeten worden ingediend en de taal of talen waarin zij moeten worden gesteld;

c) een verwijzing naar de bekendgemaakte aankondiging;

d) de aanduiding van de eventueel bij te sluiten stukken;

e) de gunningscriteria indien deze niet in de aankondiging zijn vermeld;

f) alle andere bijzondere voorwaarden voor deelneming aan de opdracht.

5. De aanvragen tot deelneming aan opdrachten en de uitnodigingen tot inzending van een aanbieding moeten via de snelste weg geschieden. Wanneer de aanvragen tot deelneming per telegram, telex, telefax, telefoon of langs elektronische weg plaatsvinden, moeten zij worden bevestigd per brief die wordt verzonden vóór het verstrijken van de in artikel 26, lid 1, bedoelde termijn of vóór het verstrijken van de door de aanbestedende diensten krachtens artikel 26, lid 2, vastgestelde termijnen.

Artikel 29

1. De aanbestedende dienst kan, eigener beweging of daartoe verplicht door een Lid-Staat, in het bestek aangeven bij welke dienst of diensten de inschrijvers de ter zake dienende informatie kunnen krijgen over de verplichtingen ten aanzien van de bepalingen inzake arbeidsbescherming en arbeidsvoorwaarden die in de Lid-Staat, de regio of de plaats waar de werken worden uitgevoerd of waar de diensten worden verricht, gelden en die van toepassing zijn op de werkzaamheden of de diensten die tijdens de uitvoering van de opdracht op het werkterrein worden verricht.

2. De aanbestedende dienst die de in lid 1 vermelde informatie verstrekt, verzoekt de inschrijvers of degenen die deelnemen aan een aanbestedingsprocedure aan te geven of zij bij de voorbereiding van hun aanbieding rekening hebben gehouden met de verplichtingen ten aanzien van de bepalingen inzake arbeidsbescherming en arbeidsvoorwaarden die gelden op de plaats waar de werken worden uitgevoerd of waar de diensten worden verricht. Zulks vormt geen beletsel voor de toepassing van artikel 34, lid 5, inzake de verificatie van abnormaal lage aanbiedingen.

TITEL V Erkenning, selectie en gunning

Artikel 30

1. Aanbestedende diensten kunnen desgewenst een systeem van erkenning van geschiktheid van leveranciers, aannemers of dienstverrichters opzetten en beheren.

2. Dit systeem, dat verscheidene fasen van erkenning van geschiktheid kan omvatten, moet worden beheerd op basis van door de aanbestedende dienst omschreven objectieve criteria en regels. Deze dienst verwijst dan naar de Europese normen waar deze passend zijn. Deze criteria en regels kunnen zo nodig worden bijgewerkt.

3. Deze criteria en regels voor erkenning worden desgevraagd ter beschikking gesteld van belangstellende leveranciers, aannemers of dienstverrichters. Wanneer deze criteria en regels zijn bijgewerkt, wordt dit aan de belangstellende leveranciers, aannemers of dienstverrichters medegedeeld. Wanneer een aanbestedende dienst van oordeel is dat de erkenningsregeling van bepaalde derde diensten of lichamen aan de voorwaarden voldoet, deelt zij de namen van deze derde diensten of lichamen mede aan de belangstellende leveranciers, aannemers of dienstverrichters.

4. Aanbestedende diensten moeten de aanvragers binnen een redelijke termijn op de hoogte brengen van het besluit inzake hun erkenning. Indien het erkenningsbesluit meer dan zes maanden in beslag neemt vanaf het indienen van de aanvraag om erkenning, moet de aanbestedende dienst de aanvrager binnen twee maanden na deze indiening mededeling doen van de redenen waarom deze termijn langer moet zijn en van de datum waarop zijn aanvraag zal worden aanvaard dan wel afgewezen.

5. Bij het nemen van hun besluit over de erkenning of wanneer de erkenningscriteria en -regels worden bijgewerkt, mogen de aanbestedende diensten niet:

- aan bepaalde leveranciers, aannemers of dienstverrichters administratieve, technische of financiële voorwaarden opleggen die niet aan andere worden opgelegd;

- proeven of bewijzen eisen die een doublure zouden vormen met reeds beschikbare objectieve bewijzen.

6. Indieners van een aanvraag tot erkenning aan wie de erkenning wordt geweigerd, moeten van dit besluit en van de redenen voor die weigering in kennis worden gesteld. Deze redenen moeten gebaseerd zijn op de in lid 2 vermelde erkenningscriteria.

7. Er wordt een lijst van erkende leveranciers, aannemers of dienstverrichters bewaard, die volgens het type van opdrachten waarvoor de erkenning geldt in categorieën kan worden ingedeeld.

8. De aanbestedende diensten kunnen de erkenning van een leverancier, een aannemer of een dienstverrichter slechts beëindigen om redenen die berusten op de in lid 2 vermelde criteria. Het voornemen om een erkenning te beëindigen, alsmede de reden(en) daartoe moeten de leverancier, aannemer of dienstverrichter vooraf schriftelijk ter kennis worden gebracht.

9. Aangaande de erkenningsregeling moet overeenkomstig bijlage XIII een aankondiging worden opgesteld die in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen bekend wordt gemaakt en waarin het doel van de regeling en de wijze waarop inzage kan worden verkregen in de desbetreffende regels worden aangegeven. Wanneer de regeling een geldigheidsduur van langer dan drie jaar heeft, moet de aankondiging jaarlijks worden bekendgemaakt. Wanneer de regeling van kortere duur is, volstaat een eenmalige aankondiging.

Artikel 31

1. Aanbestedende diensten die de gegadigden selecteren voor een niet-openbare aanbestedingsprocedure of een procedure van gunning via onderhandelingen, doen zulks in overeenstemming met de door hen omschreven objectieve criteria en regels, die ter beschikking worden gesteld van de belangstellende leveranciers, aannemers of dienstverrichters.

2. De gehanteerde criteria kunnen ook de uitsluitingscriteria omvatten als weergegeven in artikel 23 van Richtlijn 71/305/EEG en in artikel 20 van Richtlijn 77/62/EEG.

3. De criteria kunnen zijn gebaseerd op de objectieve noodzaak voor de aanbestedende dienst om de gegadigden te beperken tot een aantal dat gerechtvaardigd wordt door het noodzakelijke evenwicht tussen enerzijds de specifieke kenmerken van de aanbestedingsprocedure en anderzijds de middelen die daarvoor vereist zijn. Wel dient echter bij de vaststelling van het aantal gegadigden voldoende concurrentie te worden gewaarborgd.

Artikel 32

Indien de aanbestedende dienst de overlegging verlangt van een door een onafhankelijke instantie opgestelde verklaring dat de dienstverrichter aan bepaalde normen inzake kwaliteitsbewaking voldoet, dient deze te verwijzen naar kwaliteitsbewakingsregelingen die op de Europese normenreeks EN 29 000 zijn gebaseerd en die zijn gecertificeerd door instanties die voldoen aan de Europese normenreeks EN 45 000.

De aanbestedende diensten erkennen gelijkwaardige verklaringen van in andere Lid-Staten gevestigde instanties. Zij aanvaarden eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking van dienstverrichters die niet voor dergelijke verklaringen in aanmerking komen of die niet binnen de gestelde termijnen dergelijke verklaringen kunnen verkrijgen.

Artikel 33

1. Combinaties van leveranciers, aannemers of dienstverrichters mogen inschrijven op of onderhandelen over een aanbesteding. De omvorming van dergelijke combinaties tot een bepaalde rechtsvorm kan niet worden geëist voor de inschrijving of de onderhandeling, maar de gekozen combinatie kan wel worden verplicht tot deze omvorming indien de opdracht aan haar wordt gegund, voor zover omvorming noodzakelijk is voor een goede uitvoering van de opdracht.

2. Gegadigden of inschrijvers die krachtens de wetgeving van de Lid-Staat waarin zij zijn gevestigd, gerechtigd zijn de betrokken diensten te verrichten, mogen niet worden afgewezen louter op grond dat zij, krachtens de wetgeving van de Lid-Staat waarin de opdracht wordt gegund, een natuurlijke dan wel een rechtspersoon moeten zijn.

3. Van rechtspersonen kan evenwel worden verlangd dat zij in de inschrijving of in het verzoek tot deelneming de namen en de ter zake dienende beroepskwalificaties vermelden van de personen die met het verrichten van de dienst worden belast.

Artikel 34

1. Onverminderd de nationale wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende de vergoeding van bepaalde diensten, zijn de criteria aan de hand waarvan de aanbestedende diensten een opdracht gunnen:

a) hetzij, indien de gunning aan de inschrijver met de economisch voordeligste aanbieding plaatsvindt, verschillende criteria die variëren naar gelang van de aard van de opdracht, zoals de leveringstermijn, de uitvoeringstermijn, de gebruikskosten, de rentabiliteit, de kwaliteit, de esthetische en functionele kenmerken, de technische waarde, de klantenservice en technische bijstand, de verbintenissen met betrekking tot reserveonderdelen, de gewaarborgde materiaalvoorziening en de prijs;

b) hetzij alleen de laagste prijs.

2. In het in lid 1, onder b), bedoelde geval vermelden de aanbestedende diensten in het bestek of in de oproep tot mededinging, alle gunningscriteria die zij voornemens zijn te hanteren, zo mogelijk in afnemende volgorde van het belang dat eraan wordt gehecht.

3. Indien de economisch voordeligste aanbieding als gunningscriterium wordt gehanteerd, kunnen de aanbestedende diensten door de inschrijvers voorgestelde varianten in aanmerking nemen indien deze voldoen aan de door de aanbestedende diensten geëiste minimumspecificaties. De aanbestedende diensten vermelden in het bestek de minimumspecificaties waaraan deze varianten moeten voldoen, alsmede hoe deze moeten worden ingediend. Indien varianten niet zijn toegestaan, geven de aanbestedende diensten dat in het bestek aan.

4. Aanbestedende diensten kunnen een door een inschrijver voorgestelde variant niet weigeren uitsluitend omdat die werd opgesteld met gebruikmaking van technische specificaties die zijn vastgesteld onder verwijzing naar Europese specificaties of onder verwijzing naar nationale technische specificaties die zijn erkend in overeenstemming te zijn met de fundamentele voorschriften in de zin van Richtlijn 89/106/EEG.

5. Indien voor een bepaalde opdracht aanbiedingen worden gedaan die in verhouding tot de prestatie abnormaal laag lijken, verzoekt de aanbestedende dienst, alvorens deze te kunnen afwijzen, schriftelijk om door hem dienstig geachte preciseringen over de bestanddelen van de aanbieding en onderzoekt hij deze bestanddelen, waarbij hij rekening houdt met de verstrekte motivering. Hij kan verlangen dat binnen een redelijke termijn wordt geantwoord.

De aanbestedende dienst kan motiveringen in aanmerking nemen die zijn gebaseerd op objectieve factoren, zoals de zuinigheid van het bouw- of produktieprocédé, de gekozen technische oplossingen, uitzonderlijk gunstige omstandigheden waarvan de inschrijver kan profiteren voor de uitvoering van de opdracht of het oorspronkelijke karakter van het produkt of het werk dat de inschrijver aanbiedt.

Aanbiedingen die abnormaal laag zijn als gevolg van de ontvangst van staatssteun kunnen door de aanbestedende diensten pas dan worden afgewezen als zij de inschrijver hebben geraadpleegd en deze niet kan aantonen dat de steun in kwestie overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het Verdrag ter kennis van de Commissie is gebracht of door de Commissie is goedgekeurd. Aanbestedende diensten die een inschrijving om deze redenen afwijzen, stellen de Commissie daarvan in kennis.

Artikel 35

1. Artikel 34, lid 1, is niet van toepassing indien een Lid-Staat de gunning van opdrachten baseert op andere criteria die deel uitmaken van voorschriften die op het ogenblik van de vaststelling van deze richtlijn van kracht waren en die ertoe strekken voorrang te verlenen aan bepaalde inschrijvers, mits deze voorschriften met het Verdrag verenigbaar zijn.

2. Onverminderd het in lid 1 bepaalde vormt deze richtlijn tot en met 31 december 1992 geen beletsel voor de toepassing van bestaande nationale voorschriften betreffende het plaatsen van overheidsopdrachten voor leveringen en de uitvoering van werken die de vermindering van de regionale ongelijkheid en de bevordering van de werkgelegenheid beogen in achtergebleven gebieden en in gebieden met teruglopende industriële bedrijvigheid, mits de betrokken voorschriften verenigbaar zijn met het Verdrag en met de internationale verplichtingen van de Gemeenschap.

Artikel 36

1. Dit artikel is van toepassing op aanbiedingen die produkten bevatten van oorsprong uit derde landen waarmee de Gemeenschap niet in multilateraal of bilateraal kader een overeenkomst heeft gesloten die de communautaire ondernemingen op vergelijkbare wijze daadwerkelijk toegang verschaft tot de markten van deze derde landen, zulks onverminderd de verplichtingen van de Gemeenschap of van haar Lid-Staten ten aanzien van derde landen.

2. Iedere aanbieding die wordt ingediend met het oog op de gunning van een opdracht voor leveringen, kan worden afgewezen wanneer het aandeel van de uit derde landen afkomstige goederen, waarvan de oorsprong wordt vastgesteld overeenkomstig Verordening (EEG) nr. 802/86 van de Raad van 27 juni 1968 betreffende de gemeenschappelijke definitie van het begrip "oorsprong van goederen"(16) , meer dan 50 % uitmaakt van de totale waarde van de goederen waarop deze aanbieding betrekking heeft.

Voor de toepassing van dit artikel wordt de programmatuur die in de apparatuur voor telecommunicatienetten worden gebruikt, beschouwd als goederen.

3. Behoudens het in lid 1 bepaalde wordt, wanneer twee of meer aanbiedingen volgens de gunningscriteria van artikel 34 gelijkwaardig zijn, de voorkeur gegeven aan de aanbieding die niet krachtens lid 2 kan worden afgewezen. Voor de toepassing van dit artikel wordt het bedrag van de aanbieding als gelijkwaardig beschouwd, indien het prijsverschil niet meer bedraagt dan 3 %.

4. Aan een aanbieding zal echter niet overeenkomstig lid 3 de voorkeur worden gegeven indien de aanbestedende dienst hierdoor genoodzaakt zou zijn apparatuur aan te schaffen met technische kenmerken die afwijken van de bestaande apparatuur, en dit tot onverenigbaarheid of tot technische moeilijkheden bij het gebruik of het onderhoud zou leiden of buitensporige kosten met zich zou brengen.

5. Voor de toepassing van dit artikel worden voor de bepaling van het in lid 2 bedoelde aandeel van uit derde landen afkomstige goederen de derde landen buiten beschouwing gelaten ten gunste waarvan de toepassing van deze richtlijn bij een besluit van de Raad overeenkomstig lid 1 is uitgebreid.

6. De Commissie brengt jaarlijks, en voor de eerste keer tijdens de tweede helft van 1991, bij de Raad verslag uit over de vooruitgang die is geboekt bij de multilaterale of bilaterale onderhandelingen over de toegang van de communautaire ondernemingen tot de markten van de derde landen op de onder deze richtlijn vallende gebieden, over alle ingevolge deze ondernemingen bereikte resultaten, alsmede over de daadwerkelijke toepassing van alle gesloten overeenkomsten.

In het licht van deze ontwikkelingen kan de Raad, op voorstel van de Commissie en met gekwalificeerde meerderheid van stemmen, de bepalingen van dit artikel wijzigen.

Artikel 37

1. De Lid-Staten stellen de Commissie in kennis van de algemene moeilijkheden, in feite of rechtens, die hun ondernemingen ondervinden om in derde landen opdrachten voor verrichten van diensten toegewezen te krijgen.

2. De Commissie dient, voor de eerste maal vóór 31 december 1994 en vervolgens periodiek, bij de Raad een verslag in betreffende de openstelling van opdrachten voor het verrichten van diensten in derde landen, alsook betreffende de stand van de onderhandelingen die daarover, met name in het kader van de GATT, met derde landen worden gevoerd.

3. Indien de Commissie, hetzij op grond van de in lid 2 bedoelde verslagen, hetzij op basis van andere informatie, vaststelt dat met betrekking tot het plaatsen van opdrachten voor het verrichten van diensten,

a) een derde land de ondernemingen van de Gemeenschap geen toegang verleent die vergelijkbaar is met die welke de Gemeenschap toekent aan ondernemingen van dat derde land,

b) de ondernemingen van de Gemeenschap in een derde land niet dezelfde behandeling of dezelfde concurrentiemogelijkheden krijgen als de binnenlandse ondernemingen, of

c) een derde land ondernemingen van andere derde landen gunstiger behandelt dan ondernemingen van de Gemeenschap,

moet zij zich bij het betrokken derde land ervoor beijveren deze situatie te verhelpen.

4. In de in lid 3 genoemde gevallen kan de Commissie te allen tijde de Raad voorstellen te besluiten dat het gunnen van opdrachten voor het verrichten van diensten gedurende een bepaalde periode wordt geschorst of beperkt ten aanzien van:

a) ondernemingen waarop de wetgeving van het betrokken derde land van toepassing is;

b) ondernemingen die met ondernemingen als onder a) bedoeld zijn verbonden en die hun statutaire zetel in de Gemeenschap hebben, maar die geen daadwerkelijke en directe band met de economie van een Lid-Staat hebben;

c) ondernemingen die inschrijvingen indienen welke betrekking hebben op diensten die hun oorsprong hebben in het betrokken derde land.

De Raad neemt zijn besluit zo spoedig mogelijk en met gekwalificeerde meerderheid van stemmen.

De Commissie kan deze maatregelen uit eigen beweging of op verzoek van een Lid-Staat voorstellen.

5. Dit artikel laat de verplichtingen van de Gemeenschap ten aanzien van derde landen onverlet.

TITEL VI Slotbepalingen

Artikel 38

1. De waarde in nationale valuta van de in artikel 14 genoemde drempels wordt in principe om de twee jaar herzien; wat de drempels voor opdrachten voor leveringen betreft, geschiedt dit met ingang van de in Richtlijn 77/62/EEG vastgestelde datum en wat de drempels voor opdrachten voor de uitvoering van werken betreft met ingang van de in Richtlijn 71/305/EEG vastgestelde datum. Deze waarden worden berekend op de grondslag van het gemiddelde van de dagelijkse waarden van de genoemde valuta in ecu over de periode van 24 maanden die eindigt op de laatste dag van augustus onmiddellijk voorafgaande aan de eerste januari waarop de herziening plaatsvindt. De waarden worden in de eerste dagen van november bekendgemaakt in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen.

2. De in lid 1 beschreven berekeningswijze wordt onderzocht uit hoofde van de bepalingen van Richtlijn 77/62/EEG.

Artikel 39

1. Met betrekking tot opdrachten die worden geplaatst door aanbestedende diensten die een activiteit verrichten als omschreven in artikel 2, lid 2, onder d), wordt de Commissie bijgestaan door een comité van raadgevende aard, namelijk het Raadgevend Comité inzake opdrachten voor de telecommunicatiesector, bestaande uit vertegenwoordigers van de Lid-Staten en voorgezeten door een vertegenwoordiger van de Commissie.

2. De Commissie raadpleegt dit Comité over:

a) wijzigingen in bijlage X;

b) herziening van de waarden in nationale valuta van de drempels;

c) krachtens internationale overeenkomsten vastgestelde regels voor het plaatsen van opdrachten;

d) nader onderzoek van de toepassing van deze richtlijn;

e) de bepalingen van artikel 40, lid 2, betreffende aankondigingen en statistische overzichten.

Artikel 40

1. De bijlagen I tot en met X worden overeenkomstig de procedure van de leden 4 tot en met 8 herzien zodat zij voldoen aan de criteria van artikel 2.

2. De nadere regels voor de presentatie, toezending, ontvangst, vertaling, bewaring en verspreiding van de in de artikelen 21, 22 en 24 genoemde aankondigingen en van de in artikel 42 genoemde statistische overzichten worden ter vereenvoudiging vastgesteld volgens de procedure van de leden 4 tot en met 8.

3. De nomenclatuur in de bijlagen XVI A en XVI B en de verwijzingen in aankondigingen naar specifieke nomenclatuurposten kunnen volgens de procedure van de leden 4 tot en met 8 worden gewijzigd.

4. De herziene bijlagen en de nadere regels genoemd in de leden 1 en 2 worden bekendgemaakt in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen.

5. De Commissie wordt bijgestaan door het Raadgevend Comité inzake overheidsopdrachten en, in geval van herziening van bijlage X, door het in artikel 39 van deze richtlijn bedoelde Raadgevend Comité inzake opdrachten voor de telecommunicatiesector.

6. De Commissievertegenwoordiger legt het Comité een ontwerp voor van de te nemen besluiten. Het Comité brengt over dit ontwerp, zo nodig door middel van een stemming, advies uit binnen een termijn die de voorzitter kan vaststellen naar gelang van de urgentie van de zaak.

7. Het advies wordt in de notulen opgenomen; voorts heeft iedere Lid-Staat het recht te verzoeken dat zijn standpunt in de notulen wordt opgenomen.

8. De Commissie houdt zoveel mogelijk rekening met het door het Comité uitgebrachte advies. Zij brengt het Comité op de hoogte van de wijze waarop zij rekening heeft gehouden met zijn advies.

Artikel 41

1. De aanbestedende diensten bewaren met betrekking tot alle opdrachten de nodige informatie om later hun besluiten betreffende:

a) de erkenning en de selectie van de ondernemingen, leveranciers of dienstverrichters en de gunning van de opdrachten;

b) het hanteren van specificaties die afwijken van de Europese specificaties overeenkomstig artikel 18, lid 6;

c) het gebruik van procedures zonder voorafgaande oproep tot mededinging overeenkomstig artikel 21, lid 2;

d) het niet-toepassen van het bepaalde in de titels III, IV en V krachtens de afwijkingen bedoeld in titel I,

te kunnen rechtvaardigen.

2. De informatie wordt bewaard gedurende ten minste vier jaar na de datum waarop de opdracht is gegund opdat de aanbestedende dienst gedurende dit tijdsbestek op verzoek van de Commissie aan deze Instelling de noodzakelijke inlichtingen kan verstrekken.

Artikel 42

1. De Lid-Staten zien erop toe dat de Commissie ieder jaar op volgens de procedure van artikel 40, leden 4 tot en met 8, te bepalen wijze een statistisch overzicht krijgt betreffende de naar Lid-Staat en naar de in de bijlagen I tot en met X genoemde werkzaamhedencategorieën uitgesplitste totale waarde van de beneden de in artikel 14 genoemde drempels blijvende geplaatste opdrachten die anders onder de toepassing van deze richtlijn zouden zijn gevallen.

2. De regels worden vastgesteld overeenkomstig de procedure van artikel 40 en wel zodanig dat:

a) met het oog op administratieve vereenvoudiging de minder belangrijke opdrachten kunnen worden uitgesloten, voor zover de bruikbaarheid van de statistieken daaronder niet te lijden zal hebben;

b) de toegezonden gegevens vertrouwelijk worden behandeld.

Artikel 43

In Richtlijn 77/62/EEG wordt artikel 2, lid 2, als volgt gewijzigd:

"2. Deze richtlijn is niet van toepassing op:

a) opdrachten die worden geplaatst op gebieden, vermeld in de artikelen 2, 7, 8 en 9 van Richtlijn 90/531/EEG van de Raad van 17 september 1990 betreffende de procedures voor het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en telecommunicatie (*) en op opdrachten die voldoen aan de voorwaarden van artikel 6, lid 2, van die richtlijn;

b) leveringen die geheim zijn verklaard of waarvan de oplevering vergezeld moet gaan van bijzondere veiligheidsmaatregelen overeenkomstig de in de betrokken Lid-Staat van kracht zijnde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen of wanneer de bescherming van de wezenlijke veiligheidsbelangen van die Staat zulks vereist.

(*) PB nr. L 297 van 29. 10. 1990, blz. 1.".

Artikel 44

Uiterlijk vier jaar na de tenuitvoerlegging van deze richtlijn onderwerpt de Commissie, in nauwe samenwerking met het Raadgevend Comité inzake overheidsopdrachten, de wijze waarop deze richtlijn is toegepast en de werkingssfeer ervan aan een nader onderzoek en doet zo nodig voorstellen tot aanpassing ervan, in het licht van de ontwikkelingen inzake met name de vooruitgang bij het openstellen van de markt en het peil van de mededinging. Ten aanzien van de aanbestedende diensten die een activiteit verrichten als omschreven in artikel 2, lid 2, onder d), treedt de Commissie op in nauwe samenwe