Beschikking van de Commissie

van 9 april 2002

betreffende de staatssteun die Italië voornemens is ten uitvoer te leggen ten gunste van kabelbaaninstallaties in de autonome provincie Bolzano

(kennisgeving geschied onder nummer C(2002) 1191)

(Slechts de tekst in de Italiaanse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2003/521/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken(1), en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I. PROCEDURE

(1) Ingevolge een klacht van 27 februari 1996, die op 21 mei 1996 ontvangen werd, heeft de Commissie kennis gekregen van het feit dat Italië uitvoering gegeven had aan een steunmaatregel ten gunste van kabelbaaninstallaties in de provincie Bolzano. Bij brieven van 29 juli 1996, 21 januari 1997 en 23 juni 1998 heeft Italië de Commissie nadere inlichtingen verstrekt.

(2) Bij schrijven van 4 augustus 2000 heeft de Commissie Italië in kennis gesteld van haar besluit om de procedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag in te leiden ten aanzien van de betrokken steunmaatregel.

(3) Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is bekendgemaakt(2) en de belanghebbenden werden uitgenodigd hun opmerkingen over de betrokken steunmaatregel te maken.

(4) De Commissie heeft van de belanghebbenden opmerkingen terzake ontvangen en deze voor een reactie aan Italië doorgezonden.

(5) Bij schrijven van 12 maart 2002 hebben de Italiaanse autoriteiten toegezegd de regeling in 2006 opnieuw aan te melden.

II. GEDETAILLEERDE BESCHRIJVING VAN DE STEUNMAATREGEL

(6) Op basis van een laattijdige aanmelding en een onderzoek naar steun die door directoraat-generaal Regionaal beleid was toegekend in het kader van programma 5B, heeft de Commissie bij schrijven van 4 juni 1991 (steunmaatregel NN 45/91) goedkeuring verleend voor de steunmaatregelen waarvan sprake is in legge provinciale nr. 2 van 21 januari 1991 van de autonome provincie Bolzano, houdende bepalingen voor de opstelling van een begrotingsontwerp voor het begrotingsjaar 1991 en voor de driejaarlijkse periode 1991-1993 (hierna "wet nr. 2/1991" te noemen). Voormelde wet maakte de toekenning mogelijk van staatssteun ten behoeve van zweefbanen en funiculaires in de provincie, met een steunintensiteit van maximaal 33 % bruto van de kosten van de individuele projecten.

(7) De autonome provincie Bolzano heeft vervolgens een nieuwe wet goedgekeurd, wet nr. 6 van 4 maart 1996 houdende bepalingen voor de aanleg en de modernisering van kabelbaaninstallaties (hierna "wet nr. 6/1996" te noemen). Volgens de verklaringen van de provincie Bolzano bleef voormelde wet beperkt tot de verlenging van de oude regeling, waardoor het mogelijk wordt investeringssteun ten belope van 90 % toe te kennen.

(8) Volgens artikel 1, lid 1, van wet nr. 6/1996 kan investeringssteun worden toegekend onder de vorm van niet-terugvorderbare subsidies voor:

a) de aanleg van nieuwe lijnen voor personenvervoer middels zweefbanen, funiculaires, rolpaden of skiliften;

b) de verbetering van de kwaliteit, de - ook gedeeltelijke - technische aanpassing, of de capaciteitsuitbreiding van de bestaande installaties;

c) de vervanging van oude delen van bestaande installaties, en

d) de technische verbetering en aanpassing van kaartverdeel- en kaartleesapparaten.

De maximale steunintensiteit (als percentage van de investeringsuitgaven) worden in artikel 1, lid 2, van wet nr. 6/1996 als volgt vastgesteld:

a) 90 % voor zweefbanen met twee kabels die een pendeldienst verzekeren en van bijzonder maatschappelijk belang zijn omdat zij de verbinding tussen woonkernen verzekeren;

b) 45 % voor funiculaires, zweefbanen met één of twee kabels, alsmede rolpaden;

c) 45 % voor apparatuur bestemd voor kaartverdeel- en kaartleesapparaten;

d) 50 % voor individuele skiliften die een sociaal-pedagogische doelstelling vervullen en die als bijzonder nuttig gelden voor de lokale bevolking omdat zij in staat zijn tijdens de winterperiode de daar bestaande sport- en recreatieve infrastructuur in belangrijke mate integreren, en

e) 30 % voor de skiliften die niet onder d) vallen.

(9) Op grond van wet nr. 6/1996 worden de in artikel 1, lid 2, onder a) tot en met c), bedoelde subsidies in gelijke tranches uitgekeerd over drie opeenvolgende begrotingsjaren. De in artikel 1, lid 2, onder d) en e), bedoelde subsidies worden uitgekeerd in één enkel begrotingsjaar.

(10) De steunintensiteit voor de in artikel 1, lid 2, onder b) en d), bedoelde investeringen kunnen verhoogd worden met 30 procentpunten, wanneer het project van bijzonder algemeen belang is of wanneer het een verbindingssysteem vormt tussen skigebieden of tussen skigebieden en woonkernen, alsmede in gevallen waarin bijzondere technische oplossingen vereist zijn ter bescherming van het milieu.

III. OPMERKINGEN VAN DE BELANGHEBBENDEN

(11) De Federazione internazionale di associazioni nazionali di gestori di impianti a fune (hierna "Fianet" te noemen) heeft het belang onderstreept van de kabelbaaninstallaties voor de economie in berggebieden, omdat zij bijdragen tot de ontwikkeling van de werkgelegenheid, de bescherming van het milieu en de verbetering van de economische situatie van de lokale bevolking. Volgens Fianet levert staatssteun op dit gebied geen vervalsing van de mededinging op.

(12) Het Dachverband für Natur- und Umweltschutz in Südtirol heeft erop gewezen dat er geen objectieve criteria zijn om het bedrag vast te stellen van de toegestane staatssteun, en het heeft verklaard dat de argumenten om staatssteun toe te kennen van algemene aard zijn. De betrokken staatssteun oefent druk uit op de investeerders om andere kabelbaaninstallaties te bouwen die het landschap en het milieu ernstige schade toebrengen. Naast de steun die op basis van wet nr. 6/1996 wordt toegekend, zijn er andere subsidies en andere steun toegekend die de mededinging verstoren.

(13) De Oostenrijkse autoriteiten hebben verklaard dat volgens hen de toekenning van staatssteun op dit gebied, tegen de te onderzoeken voorwaarden - ten belope van 90 % - de mededinging niet vervalst in een mate die strijdig is met het belang van de Gemeenschap. Wanneer staatssteun toegekend wordt op basis van politiek-economische criteria ten gunste van installaties die anders verliesgevend zouden zijn omdat zij gevestigd zijn in gebieden waarin een particuliere investeerder geen investeringen had gedaan, is zulks in overeenstemming met zowel het algemeen belang van de lidstaat als het gemeenschappelijk belang. In onderhavig geval tonen de Oostenrijkse autoriteiten zich bezorgd ten aanzien van de positie van de Commissie om artikel 86, lid 2, van het Verdrag niet toe te passen.

(14) Het Verband Deutscher Seilbahnen und Schleppliften eV heeft aangevoerd dat er aanmerkelijke concurrentie bestaat op de internationale markt van de exploitanten van kabelbaaninstallaties. Voorts wijst het erop dat in een aantal Europese buurlanden een verlaagd BTW-tarief van toepassing is (50 %), terwijl in Duitsland voor kabelbaaninstallaties het volledige BTW-tarief moet worden toegepast omdat de betrokken installaties uitdrukkelijk uitgesloten zijn van het verlaagde BTW-tarief. Daarentegen worden in de communautaire richtlijn inzake overheidsopdrachten de kabelbaaninstallaties uitdrukkelijk ingesloten.

(15) De Alpenverein Südtirol heeft verklaard dat de toekenning van staatssteun aan bouwers van kabelbaaninstallaties hen ertoe aanzet talrijke installaties te bouwen en dat zodoende het maagdelijke landschap van Alto Adige onder aanzienlijke druk komt te staan.

IV. OPMERKINGEN VAN ITALIË

(16) In hun antwoord op de inleiding van de procedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag hebben de autoriteiten van de provincie Bolzano verdere informatie verschaft in hun brieven van 22 januari en 24 mei 2001. Daarin verklaren zij dat:

a) er sprake is van volledige identiteit en continuïteit tussen de in de vorige wet nr. 2/1991 bedoelde maatregelen, die door de Commissie werden onderzocht en goedgekeurd (steunmaatregel NN 45/91), en die waarvan sprake is in de nieuwe wet nr. 6/1996, die een loutere herschikking is van de bestaande provinciale regelgeving;

b) er bij kabelbaaninstallaties sprake is van transportinfrastructuur en dat het activiteiten van algemeen belang betreft, die als volgt ingedeeld kunnen worden:

categorie A: zweefbanen die transportinfrastructuur vormen welke openbaar vervoer via de weg vervangt. Dergelijke installaties zijn de enige transportmiddelen om de verbinding te verzekeren tussen woonkernen in berggebieden, en zijn dus van bijzonder maatschappelijk belang;

categorie B: zweefbanen en funiculaires bestemd voor de recreatie, die primair van lokaal belang zijn of een sociaal karakter hebben;

categorie C: zweefbanen en funiculaires die toeristische gebieden bedienen;

c) wet nr. 6/1996 het handelsverkeer niet ongunstig kan beïnvloeden;

d) de afwijking uit artikel 87, lid 3, onder c), van toepassing is omdat de bij wet nr. 6/1996 bepaalde subsidies bedoeld zijn om de investeringen door kleine en middelgrote ondernemingen (hierna "KMO's" te noemen) te steunen.

(17) De autoriteiten van de provincie Bolzano onderstrepen voorts dat de - openbare en particuliere - ondernemingen die houder zijn van concessies voor kabelbaaninstallaties in de provincie Bolzano, alle KMO's zijn in de zin van de desbetreffende communautaire definities en dat geen van hen de communautaire plafonds om van een KMO te kunnen spreken, overschrijdt.

(18) Voorts wijzen zij erop dat de commerciële installaties die gelegen zijn in toeristische gebieden, geen financiële steun ontvangen hebben op grond van wet nr. 6/1996, met uitzondering van drie installaties te Passo dello Stelvio en vier installaties in de gemeente Castelrotto, gehucht Alpe di Siusi.

V. ALGEMENE OVERWEGINGEN IN VERBAND MET KABELBAANINSTALLATIES

De vraag of sprake is van staatssteun

(19) Van staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag is sprake, wanneer steunmaatregelen in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen vervalsen of dreigen te vervalsen, voorzover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.

(20) Soms wordt betoogd dat kabelbaaninstallaties, gezien hun karakter van vervoersinfrastructuur, niet zijn onderworpen aan de regels inzake staatssteun. Dit argument kan evenwel niet zonder enig voorbehoud worden geaccepteerd. De publieke financiering van een infrastructuur die op een niet-discriminatoire manier openstaat voor alle potentiële gebruikers en wordt beheerd door de staat, valt, zoals de Commissie reeds heeft aangegeven(3), in de regel niet onder de toepassing van artikel 87, lid 1, van het Verdrag, aangezien in dit geval geen sprake is van enige begunstiging - in de zin van artikel 87, lid 1 - van een onderneming die concurreert met andere ondernemingen. De financiering van de vervoersinfrastructuur neemt grotendeels de vorm aan van dit soort investeringen, bijvoorbeeld een openbare weg waarvoor geen tol hoeft te worden betaald.

(21) In het geval echter van de kabelbaaninstallaties hebben de exploitanten daadwerkelijke controle over de toegang tot de installaties en betalen de gebruikers in de regel voor het gebruik daarvan. Een kabelbaaninstallatie wordt doorgaans door één exploitant beheerd en het vervoer via kabelbaaninstallaties kan, minstens in beginsel, een economisch rendabele activiteit zijn die uit winstoogmerk wordt uitgeoefend door particuliere exploitanten.

(22) De vervoersexploitanten en de overige commerciële gebruikers van vervoersinfrastructuur vallen onder de definitie van ondernemingen zoals bedoeld in artikel 87, lid 1. Uit de rechtspraak van het Hof van Justitie over het begrip "onderneming" valt af te leiden dat de cruciale vraag erin bestaat uit te maken of de bedrijvigheden van een onderneming al dan niet economisch zijn, terwijl minder terzake doet onder welke vorm een en ander is georganiseerd. Het Gerecht van eerste aanleg heeft verklaard(4) dat het beheer en de terbeschikkingstelling van installaties om een dienst te verrichten, moeten worden beschouwd als een bedrijvigheid van economische aard in de zin van artikel 87, lid 1. De particuliere of publieke instantie die een vervoersinfrastructuur beheert en niet behoort tot de administratieve structuur van de staat, moet steeds worden beschouwd als "onderneming". Vanuit het oogpunt van de - bestaande of potentiële - concurrenten kan ieder financieel voordeel dat aan de aldus omschreven ondernemingen wordt toegekend, in beginsel resulteren in mededingingsdistorsies.

(23) Bovendien worden niet alle kabelbaaninstallaties gebruikt voor algemene mobiliteitsbehoeften, maar zijn vele bestemd voor een specifieke economische gebruikersgroep, bijvoorbeeld gebruikers van een dienst die niet op zich het vervoer is. Dit is bijvoorbeeld het geval voor kabelbaaninstallaties die primair zijn bestemd voor skiërs. Deze installaties bieden geen algemene vervoersdienst aan, maar het gaat om dienstverlening middels een installatie die functioneel is voor de beoefening van een sport.

Mededingingsdistorsie en beïnvloeding van het handelsverkeer tussen lidstaten

(24) Een essentiële voorwaarde om een maatregel als staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, aan te kunnen merken, is de vaststelling dat daardoor de mededinging wordt vervalst en het intracommunautaire handelsverkeer ongunstig wordt beïnvloed. In het geval van kabelbaaninstallaties moet bij het onderzoek naar mededingingsdistorsies en beïnvloeding van het handelsverkeer tussen lidstaten rekening worden gehouden met de ligging, bestemming en omvang van de installaties.

(25) De kabelbaaninstallaties bieden een dienst aan die uitsluitend voor één bepaalde locatie is bestemd. Deze dienst kan elders niet worden verricht. Deze vaststelling schakelt evenwel niet het risico uit dat de handel tussen lidstaten wordt beïnvloed. Er kunnen immers exploitanten zijn die internationaal actief zijn, en financiering door de staat kan de begunstigde onderneming voordelen opleveren dan wel andere - eventueel buitenlandse - exploitanten ontmoedigen om ter plaatse een alternatieve dienst aan te bieden. De financiering door de staat kan bijdragen tot het aantrekken van andere dan lokale gebruikers - bijvoorbeeld skiërs uit hetzelfde of een ander land - die zodoende worden afgeleid van andere bestemmingen welke zijn uitgerust met kabelbaaninstallaties, met inbegrip van die in andere lidstaten.

(26) Bij de beoordeling van deze elementen dient een onderscheid te worden gemaakt tussen de kabelbaaninstallaties bestemd voor sportactiviteiten en die welke zijn bestemd om te voldoen aan algemene vervoersbehoeften van de bevolking.

Installaties voor sportactiviteiten

(27) Wat de installaties voor sportactiviteiten betreft, kan het aantal, de prijs en de kwaliteit ervan een invloed hebben op de keuze van gebruikers die anders kunnen kiezen voor andere installaties in andere lidstaten. In tegenstelling tot andere elementen die weliswaar een invloed hebben op de keuze van deze gebruikers - waaronder het klimaat, het landschap, de toegankelijkheid, de kwaliteit van de restauratie enz. -, hebben de kabelbaaninstallaties op analoge wijze invloed op alle gebruikers en lenen zij zich gemakkelijk tot een vergelijking tussen diverse wintersportlocaties. De skipassen vertegenwoordigen een belangrijk deel van de totale kosten van een wintersportvakantie en zijn vaak een onderdeel van de pakketreis die door internationale touroperators wordt verkocht. Zodoende heeft de financiering van kabelbaaninstallaties in wintersportlocaties een impact op de levering van diensten voor de wintersport, die een internationale commerciële activiteit vormt welke wordt gekenmerkt door een intensief intracommunautair handelsverkeer en een scherpe concurrentie.

(28) Bovendien zijn er voorbeelden van ondernemingen die installaties exploiteren op locaties in andere lidstaten. De publieke financiering levert dus voordelen op die zouden kunnen worden gebruikt op een markt waar er sprake is van een grensoverschrijdende concurrentie, ook aan de aanbodzijde van deze dienst.

(29) In ieder geval kan worden gesteld dat de installaties voor sportactiviteiten in locaties met weinig uitrusting voor het beoefenen van de wintersport en met beperkte toeristische capaciteit, doorgaans voor een louter lokale gebruikersgroep zijn bestemd en niet in staat zijn gebruikers aan te trekken die beschikken over alternatieven in de vorm van installaties in andere lidstaten. In dergelijke gevallen zal er geen sprake zijn van enige mededingingsdistorsie, noch zal er aan de vraagzijde beïnvloeding van het handelsverkeer plaatsvinden. Toch moet, wat de aanbodzijde betreft, worden nagegaan of de begunstigden uitsluitend op lokaal niveau actief zijn en of de financiering door de staat ten behoeve van die bedrijvigheden, schadelijk is voor of ontradend werkt ten aanzien van exploitanten uit andere lidstaten wat betreft het ter plaatse aanbieden van andere installaties voor sport of recreatie. Deze laatste omstandigheid lijkt enigszins hypothetisch in de gevallen waarin er een beperkt aantal lokale gebruikers is: de dienst zou niet economisch rendabel zijn en de financiering door de staat zou het enige middel kunnen zijn om deze dienst aan te kunnen bieden.

(30) Bijgevolg vervalst de bijdrage van de staat ten gunste van voor sportactiviteiten in toeristische locaties bestemde kabelbaaninstallaties in de regel de mededinging en beïnvloedt zij het intracommunautaire handelsverkeer ongunstig. Toch dient te worden toegegeven dat er gevallen bestaan van installaties met een louter lokale gebruikersgroep, waarvan de publieke financiering de concurrentie niet zou vervalsen, noch het intracommunautaire handelsverkeer ongunstig zou beïnvloeden - en dus ook geen staatssteun zou vormen in de zin van artikel 87, lid 1.

Kabelbaaninstallaties bestemd om te voldoen aan algemene vervoersbehoeften

(31) De kabelbaaninstallaties die primair zijn bestemd om te voldoen aan de algemene vervoersbehoeften van de bevolking, hebben in de regel geen invloed op de keuze van gebruikers die als alternatief bestemmingen in andere lidstaten zouden kunnen hebben. Toch kan staatssteun een voordeel opleveren voor een exploitant die op internationaal niveau actief is, of een ongunstig effect hebben op het - reële of potentiële - plaatselijke aanbod van alternatieve transportmiddelen door een exploitant uit een andere lidstaat. In sommige gevallen kan de begunstigde alleen op lokaal niveau actief zijn en kan een alternatieve vervoersactiviteit economisch of technisch niet haalbaar zijn: in dat geval zou de maatregel de mededinging niet vervalsen, noch zou hij het intracommunautaire handelsverkeer ongunstig beïnvloeden. In andere gevallen zijn de vervoersactiviteiten - met kabelbaaninstallaties of andere middelen - technisch of economisch wel haalbaar en geschikt om commerciële exploitanten aan te trekken die een economische activiteit in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag uitoefenen. Gezien de voortschrijdende liberalisatie van de transportsector mag de mogelijkheid niet worden uitgesloten dat dit vervoer wordt aangeboden door exploitanten uit andere lidstaten. In dat laatste geval zouden de maatregelen de mededinging vervalsen of dreigen te vervalsen en zou het intracommunautaire handelsverkeer er ongunstig door worden beïnvloed - en zou het dus gaan om steun in de zin van artikel 87, lid 1.

(32) Concluderend, algemeen genomen kan gelden dat een installatie bestemd voor een activiteit waarmee niet-lokale gebruikers kunnen worden aangetrokken, het intracommunautaire handelsverkeer beïnvloedt. Toch kan dit niet het geval zijn bij voor sport bestemde installaties in slecht bediende locaties en met beperkte toeristische capaciteit. Daarentegen zullen installaties die primair zijn bestemd om te voldoen aan de algemene mobiliteitsbehoeften van de bevolking, het intracommunautaire handelsverkeer alleen beïnvloeden wanneer er grensoverschrijdende concurrentie speelt bij het aanbieden van de vervoersdienst.

Indelingscriteria

(33) Bij het indelen in categorieën van deze installaties zou in de regel rekening moeten worden gehouden met de volgende elementen:

a) de locatie van de installaties (in een stedelijke omgeving of als verbinding tussen woonkernen);

b) de periode dat de installatie in bedrijf is (tijdens het toeristische seizoen of gedurende heel het jaar; overdag of langer);

c) de kenmerken van het - hoofdzakelijk lokale - gebruik (aantal dagskipassen ten opzichte van het aantal weekskipassen);

d) het aantal en de capaciteit van de installaties ten opzichte van het aantal lokale gebruikers, en

e) de aanwezigheid in de zone van andere voor het toerisme bestemde installaties.

(34) In een steunregeling die is bestemd voor een specifiek type installaties of waarbij voordelen worden toegekend die variëren naar gelang van de verschillende soorten installaties, zouden objectieve criteria moeten worden vastgelegd op basis waarvan de categorieën begunstigden kunnen worden vastgesteld.

Verenigbaarheid van steunmaatregelen ten gunste van kabelbaaninstallaties

(35) Telkens wanneer kabelbaaninstallaties staatsmiddelen ontvangen(5), waardoor de mededinging wordt vervalst en het intracommunautaire handelsverkeer ongunstig wordt beïnvloed, valt deze financiering onder de toepassing van de Verdragsbepalingen inzake staatssteun. De steun dient te worden aangemeld overeenkomstig artikel 88, lid 3, van het Verdrag en Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag(6).

(36) Dit geldt ook voor de installaties die door publieke lichamen worden gebouwd of geëxploiteerd, in welk geval het algemene beginsel van toepassing blijft op grond waarvan de financiering door de staat moet worden toegekend conform het beginsel van een particuliere investeerder handelend in een markteconomie. Met andere woorden, de staatsmiddelen die ruimer zijn dan of tegen betere voorwaarden ter beschikking worden gesteld dan een particuliere investeerder in een vergelijkbare situatie had gedaan, vormen staatssteun die overeenkomstig artikel 88, lid 3, moet worden aangemeld. Dit geldt voor alle vormen van economisch optreden, met inbegrip van kapitaalinjecties, leningen en garanties.

(37) Zodra is komen vast te staan dat er sprake is van staatssteun, dient te worden onderzocht of de betrokken steun verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt op grond van een van de afwijkingen uit artikel 87, leden 2 en 3, van het Verdrag. Deze overwegingen staan niet in de weg aan de toepassing van Verordening (EG) nr. 69/2001 van de Commissie van 12 januari 2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op de-minimissteun(7).

(38) In de transportsector moet een specifieke benadering worden gevolgd ten aanzien van staatssteun, omdat de staat moet optreden om vervoersdiensten te verzekeren die voldoen aan sociale en milieueisen. In artikel 73 van het Verdrag is voorzien in een afwijking om aan die vereisten te voldoen.

(39) Ten slotte kan, overeenkomstig artikel 86, lid 2, van het Verdrag, de toepassing van de concurrentieregels op ondernemingen die belast zijn met het beheer van diensten van algemeen economisch belang, worden uitgesloten wanneer zulks, rechtens of in feite, de hun toevertrouwde bijzondere taak verhindert.

Artikel 87

(40) Is het helder dat de voorwaarden voor de toepassing van de afwijkingsbepalingen uit artikel 87, lid 2, onder b) ("steunmaatregelen tot herstel van de schade veroorzaakt door natuurrampen of andere buitengewone gebeurtenissen") en onder c) ("steunmaatregelen aan de economie van bepaalde streken van de Bondsrepubliek Duitsland die nadeel ondervinden van de deling van Duitsland"), van geval tot geval moeten worden beoordeeld, dan lijkt de afwijking uit artikel 87, lid 2, onder a) ("steunmaatregelen van sociale aard aan individuele verbruikers"), in het geval van voor exploitanten van kabelbaaninstallaties bestemde steun niet relevant te zijn.

(41) Onder normale omstandigheden zou de toepassing van artikel 87, lid 3, onder d), van het Verdrag ("steunmaatregelen om de cultuur en de instandhouding van het culturele erfgoed te bevorderen") zijn uitgesloten voor kabelbaaninstallaties, terwijl de relevantie van artikel 87, lid 3, onder a) ("steunmaatregelen ter bevordering van de economische ontwikkeling van streken waarin de levensstandaard abnormaal laag is of waar een ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst"), en van artikel 87, lid 3, onder b) ("steunmaatregelen om de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang te bevorderen of een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat op te heffen"), van geval tot geval moeten worden bezien. Deze beoordeling mag niet zijn losgekoppeld van de regels die gelden voor alle economische bedrijvigheden.

(42) Volgens artikel 87, lid 3, onder c), kan staatssteun als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden aangemerkt, indien deze "de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën" vergemakkelijkt, "mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad". In het verleden werd, gezien de geringe mobiliteit van skiërs, geacht te zijn voldaan aan deze vereisten voor een afwijking. Thans geldt evenwel dat de levering van diensten voor de wintersport een zodanig niveau van economische ontwikkeling en grensoverschrijdende concurrentie heeft bereikt, dat een algemene afwijking van de regels voor economische bedrijvigheden niet langer valt te rechtvaardigen; zie in dit verband evenwel de opmerkingen in de overwegingen 50 tot en met 55.

(43) De steun voor kabelbaaninstallaties zou, naar gelang van het specifieke geval, verenigbaar kunnen worden verklaard op grond van bijvoorbeeld de regels inzake regionale investeringssteun, KMO-steun of herstructureringssteun ten behoeve van het herstel van de financieel-economische levensvatbaarheid van een onderneming(8). Algemeen gezien kan men echter niet oordelen dat de steun "de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt niet zodanig verandert dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad", aangezien hij ten gevolge zou hebben dat het concurrentievermogen van de begunstigden wordt verbeterd in een sector die wordt gekenmerkt door een scherpe internationale concurrentie.

Artikel 73

(44) Anders dan in artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag houdt het begrip "coördinatie van het vervoer" in artikel 73 van het Verdrag meer in dan het louter bevorderen van de ontwikkeling van een bedrijfstak. Hier gaat het immers om een bepaalde vorm van planning door de staat. Op een geliberaliseerde markt kan de coördinatie door de markt zelf tot stand komen, indien de marktwerking tenminste niet door bepaalde vormen van marktfalen wordt verstoord. Zodoende houdt het concept van steunmaatregelen die beantwoorden aan de behoeften van de coördinatie van het vervoer, verband met de behoefte aan staatsbemoeienis die wordt ingegeven door het ontbreken van concurrerende markten of door vormen van marktfalen.

(45) Wil steun voldoen aan de behoeften van de coördinatie van het vervoer zoals bedoeld in artikel 73 van het Verdrag(9), dan moet volgens vaste praktijk van de Commissie zijn voldaan aan de volgende drie vereisten:

a) de bijdrage van de staat in de totale financiering van het project is nodig om de uitvoering van het betrokken project of de betrokken activiteit mogelijk te maken in het gemeenschappelijk belang;

b) de steun wordt op niet-discriminerende voorwaarden verleend, en

c) de steun leidt niet tot een zodanige verstoring van de mededinging dat dit strijdig is met het gemeenschappelijk belang.

Artikel 86, lid 2

(46) Is het zo dat, wanneer de financiering van voor algemeen vervoer bestemde kabelbaaninstallaties staatssteun vormt, deze in de regel moet worden getoetst aan artikel 73, dan kan de vraag gesteld worden of de afwijking uit artikel 86, lid 2, kan worden toegepast op installaties van een ander type.

(47) Algemeen genomen wordt met de kabelbaaninstallaties voor een sportactiviteit geen dienst van algemeen belang geleverd en kan de financiering ervan niet worden gerechtvaardigd op grond van artikel 86, lid 2, van het Verdrag. Zij voldoen niet aan de algemene en fundamentele behoeften van de bevolking, maar zijn bestemd om winst te genereren middels de wintersport. Het reële prijspeil van de tarieven die de gebruikers betalen, toont aan dat deze dienst geen essentieel goed is.

(48) Natuurlijk staat het in beginsel aan de lidstaten een omschrijving te geven van wat zij als diensten van algemeen economisch belang beschouwen. Toch kan het begrip "diensten van algemeen economisch belang" niet worden uitgebreid tot diensten die een zuiver commercieel karakter hebben en niet voldoen aan de algemene en fundamentele behoeften van de bevolking ten aanzien van diensten die gelden als een essentieel onderdeel van het dagelijkse leven.

(49) Deze overwegingen worden niet ontkracht door de vaststelling dat de bouw en de exploitatie van kabelbaaninstallaties zijn onderworpen aan een concessie, hetgeen de onderneming verplicht de installatie doeltreffend te exploiteren en alle gebruikers tegen gangbare prijzen te vervoeren. Het is courante praktijk dat een bepaald aantal beroepen en bedrijvigheden is onderworpen aan een bijzondere toestemming en aan bepaalde vereisten. In dit opzicht verschilt de situatie van de exploitanten van kabelbaaninstallaties niet wezenlijk van die van ondernemingen uit andere sectoren en betekent zulks niet dat zij moeten worden onderzocht op grond van artikel 86, lid 2.

Overgangsperiode

(50) De Commissie is van oordeel dat de staatssteun ten gunste van kabelbaaninstallaties een belangrijke rol kan spelen bij het ondersteunen van een evenwichtige economische ontwikkeling van het grondgebied. Met name wat de berggebieden betreft, heeft staatssteun in het verleden de ontwikkeling mogelijk gemaakt van een van de weinige lokale economische bedrijvigheden welke in die gebieden mogelijk zijn, met positieve effecten voor de werkgelegenheid en - bij nader toezien - voor de lokale verbondenheid van de bevolking en voor de milieu- en landschapsbescherming.

(51) Toch is de levering van diensten ten behoeve van de wintersport steeds meer het voorwerp geworden van een toenemende grensoverschrijdende concurrentie. De toegenomen concurrentie verandert de aard van de problemen en doet de mededingingsdistorsies toenemen die worden veroorzaakt door de aanwezigheid van steun in de sector van de kabelbaaninstallaties. Nu deze sector vrijwel is volgroeid, houdt zulks een groter risico in op wilde concurrentie tussen de verschillende regio's van de Gemeenschap. Om deze redenen lijkt het noodzakelijk dat voor de toekomst het beleid van de Commissie ten aanzien van deze sector duidelijker wordt omschreven, in striktere zin wordt geïnterpreteerd en eenvormiger wordt toegepast.

(52) De Commissie erkent dat de ondernemingen in deze sector in het verleden volop diverse vormen van economische steun hebben ontvangen die hun door nationale, regionale en lokale autoriteiten was toegekend. Een aantal van deze maatregelen werd aangemerkt als steun die verenigbaar is op grond van artikel 87, lid 3, onder c). Een aanpassing van het beleid, waarbij striktere beperkingen worden vastgesteld inzake verenigbaarheid, zou waarschijnlijk resulteren in een aanpassing van de prijzen van de diverse diensten die wintersporters worden aangeboden, met eventuele prijsverhogingen voor het gebruik van kabelbaaninstallaties, teneinde de daling van de subsidies te compenseren. Een dergelijke aanpassing mag niet te bruusk verlopen en een geleidelijke toepassing van de vigerende regels is noodzakelijk.

(53) Bijgevolg stelt de Commissie een overgangsperiode van vijf jaar vast - van 1 januari 2002 tot en met 31 december 2006 - gedurende welke tijdelijk hogere steunintensiteiten zijn toegestaan voor staatssteun ten behoeve van de sector van de kabelbaaninstallaties. Het onderzoek van de steun die vóór genoemde periode is toegekend, zal van geval tot geval gebeuren, zonder rekening te houden met de a priori vastgestelde plafonds inzake verenigbaarheid.

(54) Tijdens deze overgangsperiode zal de Commissie zich bij haar onderzoek van de steunvoornemens ten behoeve van de sector van de kabelbaaninstallaties baseren op de algemene bepalingen zoals die onder meer zijn te vinden in de verordening van de Commissie betreffende KMO-steun, in de communautaire kaderregeling inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden, en tenslotte in de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen(10). In ieder geval zal zij een tijdelijke verhoging toestaan van de op basis van de bestaande regelgeving gerechtvaardigde steunintensiteit, en wel berekend als volgt:

a) een verhoging met 25 procentpunten voor steun toegekend in 2002;

b) een verhoging met 20 procentpunten voor steun toegekend in 2003;

c) een verhoging met 15 procentpunten voor steun toegekend in 2004;

d) een verhoging met 10 procentpunten voor steun toegekend in 2005, en

e) een verhoging met 5 procentpunten voor steun toegekend in 2006(11).

Vanaf 2007 zullen steunmaatregelen die niet in aanmerking komen voor één van de afwijkingen uit het Verdrag en uit de diverse verordeningen, richtsnoeren en kaderregelingen, onverenigbaar worden verklaard. Dit doet geen afbreuk aan de analyse uit de overwegingen 19 tot en met 34, en met name uit overweging 29.

(55) Op basis van de inlichtingen waarover de Commissie beschikt, lijken de opgegeven cijfers, gekozen als een tijdelijke verhoging van de steunplafonds, alsmede de overgangsperiode waarvan de looptijd op vijf jaar is vastgesteld, te voldoen aan de behoefte om, enerzijds, aan de diverse gebieden voldoende tijd te gunnen om hun voordeel te doen bij de tijdelijke bepalingen en aan de begunstigden om zich aan te passen aan de nieuwe benadering en, anderzijds, de behandeling van deze sector binnen een redelijke termijn af te stemmen op die van andere economische bedrijvigheden.

Aanverwante bedrijvigheden

(56) Wanneer de betrokken kabelbaaninstallatie primair is bestemd voor skiërs, kunnen de bedrijvigheden van de exploitanten worden beschreven als het verrichten van de dienst van de basisinfrastructuur voor het skiën. Het is niet ongebruikelijk dat de betrokken onderneming ook andere, daaraan rechtstreeks verwante diensten aanbiedt, die evenzeer onmisbaar zijn voor het skiën, zoals het onderhoud van de skipistes of de levering van kunstsneeuw. Bijgevolg kan de investering die op basis van de supra beschreven voorwaarden voor steun in aanmerking komt, bijvoorbeeld de verwerving omvatten van sneeuwkanonnen of van sneeuwpisteruimers en -aanstampers, alsmede de initiële kosten voor de aanleg van pistes. Toch kan de investering die niet functioneel is voor de levering van de dienst bestaande uit de basisinfrastructuur - bijvoorbeeld de investeringen voor de verhuring van skimateriaal of voor installaties bestemd voor skischolen - niet voor steun in aanmerking komen op basis van voormelde voorwaarden.

VI. VERGELIJKING MET DE MAATREGELEN INGESTELD BIJ WET Nr. 2/1991

(57) In wet nr. 6/1996 wordt voorzien in de toekenning van steun aan kabelbaaninstallaties in de autonome provincie Bolzano ten belope van 90 % van de investeringskosten. Met deze wet wordt voorgaande legge provinciale nr. 2/1991 gewijzigd, waarin voorzien was in de toekenning van steun tot een maximumintensiteit van 33 % van de projectkosten.

(58) Men dient voor ogen te houden dat de maatregelen zoals bedoeld in wet nr. 2/1991, aangemeld bij de Commissie en door haar goedgekeurd bij schrijven van 4 juni 1991, bestonden, zoals in artikel 1, lid 1, van voormelde wet bepaald, in de toekenning van steun met de volgende maximumintensiteit:

a) 33 % voor zweefbanen met twee kabels die van bijzonder sociaal belang zijn omdat zij de verbinding verzekeren tussen woonkernen;

b) 15 % voor funiculaires, zweefbanen met één of twee kabels, alsmede met apparatuur voor het verdelen en aflezen van vervoersbewijzen;

c) eenmalige bijdragen tot 30 % voor de bouw en de kwaliteitsverbetering van skiliften;

d) een subsidie ten belope van maximaal 200 miljoen ITL voor het herstel van funiculaires.

De provincie Bolzano wijst op de identiteit en continuïteit tussen de oude wet nr. 2/1991, door de Commissie onderzocht en goedgekeurd (als steunmaatregel NN 45/91), en de nieuwe wet nr. 6/1996 die - volgens hen - eenvoudigweg de herschikking is van de bestaande provinciale regelgeving. De Commissie kan het niet eens zijn met dit standpunt. Uit de vergelijking tussen de beide steunregelingen blijkt duidelijk dat de nieuwe wet een aanzienlijke wijziging inhoudt ten opzichte van de voorgaande, doordat investeringssteun tot 90 % mogelijk gemaakt wordt, terwijl in de voorgaande regeling voorzien werd in een steunintensiteit tot 33 % van de projectkosten. Bovendien zijn er bepaalde aspecten in de nieuwe wet die volledig nieuw zijn. Zo wordt bijvoorbeeld in artikel 1, lid 2, onder d), van wet nr. 6/1996 voorzien in subsidies tot 50 % voor individuele skiliften die van sociaal-educatief belang zijn, terwijl wet nr. 2/1991 geen verwijzing bevat naar dit specifieke soort installaties. De Commissie concludeert dan ook dat wet nr. 6/1996 zonder enige twijfel een nieuwe steunregeling is. In ieder geval had - gelet op het feit dat de beschikking van 4 juni 1991 waarbij de Commissie goedkeuring verleende voor de maatregelen zoals bedoeld in wet nr. 2/1991, enkel geldt voor de periode van 1990 tot 1993 - de nieuwe wet nr. 6/1996 in ieder geval bij de Commissie aangemeld moeten worden.

VII. BEOORDELING VAN DE MAATREGELEN INGESTELD BIJ LEGGE PROVINCIALE Nr. 6/1996

(59) Bij schrijven van 24 mei 2001 hebben de autoriteiten van de autonome provincie Bolzano een lijst meegedeeld van de 77 installaties in de provincie die de betrokken maatregelen reeds genoten hadden. Voorts hebben zij een indeling meegedeeld van die installaties, opgesplitst in drie categorieën, namelijk transportinstallaties, installaties voor louter lokaal gebruik, en toeristische installaties. Het gaat meer bepaald om twaalf zweefbanen die transportinfrastructuur vormen ter vervanging van openbaar vervoer via de weg (categorie A), 56 funiculaires bestemd voor recreatieve activiteiten van primair lokaal belang (categorie B), en negen funiculaires ten behoeve van zones van toeristisch belang (categorie C). Al deze ondernemingen zijn kleine ondernemingen in de zin van Verordening (EG) nr. 70/2001. In ieder geval werd deze indeling achteraf - bij wijze van voorbeeld - doorgevoerd, terwijl in wet nr. 6/1996 geen enkel onderscheid gemaakt wordt tussen de verschillende categorieën installaties.

(60) Wat de toekomstige toepassing van de regeling betreft, is de Commissie van oordeel dat deze verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt tot 2007, op voorwaarde dat zij in overeenstemming is met de aanwijzingen gegeven in de onderhavige beschikking, met name in deel V, overwegingen 33, 34 en 54. Bovendien neemt de Commissie nota van de toezegging dat de regeling in 2006 opnieuw aangemeld zal worden.

(61) Toch dient de Commissie ook een beoordeling te maken van de toepassing van de regeling op de in overweging 59 genoemde 77 individuele ondernemingen die steun ontvingen. Op dat punt is zij van oordeel dat de door de Italiaanse autoriteiten verstrekte inlichtingen toereikend zijn om de Commissie in staat te stellen haar goedkeuring te hechten aan de indeling van de installaties in de voormelde drie categorieën. Bijgevolg varieert, wat betreft zowel de vraag of er sprake is van steun als de vraag naar de verenigbaarheid van die steun met het Verdrag, de beoordeling door de Commissie van de staatssteun ten gunste van de genoemde installaties naar gelang van de aard van de begunstigden, zoals aangegeven in de overwegingen die in deel V van de onderhavige beschikking zijn geformuleerd.

(62) De maatregelen worden gefinancierd uit de staatsbegroting, of uit staatsmiddelen. Zij vormen een economisch voordeel voor de begunstigde, die zodoende wordt vrijgesteld van een deel van de uitgaven voor de investeringen die voor zijn bedrijvigheden noodzakelijk zijn.

(63) Wat betreft de mededingingsdistorsie en de beïnvloeding van het intracommunautaire handelsverkeer, geldt dat kabelbaaninstallaties die zijn bestemd om te voldoen aan de algemene mobiliteitsbehoeften van de bevolking, functioneren in een sector die wordt gekenmerkt door grensoverschrijdend handelsverkeer. Bij de begunstigden die de Italiaanse autoriteiten noemden in de categorie vervoersinstallaties, zijn er enkele die zijn gelegen in zones waar alternatieve transportmiddelen niet alleen technisch en economisch haalbaar zijn, maar die ook zouden kunnen worden geëxploiteerd door commerciële exploitanten uit andere lidstaten. Bijgevolg geldt dan ook dat staatssteun voor installaties uit de categorie vervoersinstallaties de mededinging vervalst of dreigt te vervalsen en het handelsverkeer tussen lidstaten ongunstig beïnvloedt.

(64) Analoog daarmee geldt dat de staatssteun ten gunste van kabelbaaninstallaties in toeristische locaties, waarmee gebruikers kunnen worden aangetrokken die in buitenlandse bestemmingen over een alternatief beschikken, de mededinging vervalst en het handelverkeer tussen lidstaten beïnvloedt.

(65) Ten slotte zijn de installaties die worden omschreven als installaties voor zuiver lokaal sportief gebruik, gevestigd in zones met schaarse of onbestaande toeristische capaciteit en een beperkte infrastructuur die kan dienen voor het beoefenen van de wintersport. De gebruikers zouden primair bestaan uit de lokale bevolking en in de regel niet beschikken over alternatieven in de vorm van bestemmingen in andere lidstaten. Gezien het beperkte aantal gebruikers zou de dienst niet kunnen worden aangeboden zonder staatssteun. Bijgevolg kan in dit laatste geval worden geconcludeerd dat financiering door de staat de mededinging niet vervalst en het intracommunautaire handelsverkeer niet ongunstig beïnvloedt - en dus geen staatssteun vormt in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag.

(66) Op grond van de voorgaande overwegingen vat de Commissie haar onderzoek aan van de verenigbaarheid van de steun die werd toegekend op grond van wet nr. 6/1996 in het geval van de twaalf kabelbaaninstallaties bestemd om te voldoen aan algemene mobiliteitsbehoeften van de bevolking (door de autoriteiten van de provincie Bolzano ingedeeld in categorie A) en de negen sportinstallaties bestemd voor de beoefening van de wintersport in toeristische locaties (door de autoriteiten van de provincie Bolzano ingedeeld in categorie C). Op grond van de door Italië meegedeelde inlichtingen beschouwt de Commissie de staatssteun ten gunste van 56 installaties die zijn omschreven als bestemd voor lokaal gebruik (categorie B), niet als staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag.

Kabelbaaninstallaties voor algemeen vervoer (categorie A)

(67) Volgens de informatie van de Italiaanse autoriteiten wordt met de kabelbaaninstallaties uit categorie A uitsluitend de verbinding tussen woonkernen verzorgd. Sommige van deze installaties vormen het enige transportmiddel om de verbinding te verzekeren tussen woonkernen in berggebieden met andere woonkernen uit de provincie; hun sociale en infrastructurele functie is dan ook helder.

(68) Algemeen erkend is dat de financiering van een vervoersinstallatie die - om economische of technische redenen - geen geldig alternatief heeft, de mededinging niet vervalst en dus geen staatssteun vormt in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag. De Commissie is evenwel van oordeel dat door wet nr. 6/1996 ook financiële middelen worden verstrekt aan installaties waarvoor er, minstens als alternatief, ook andere transportmiddelen zouden kunnen bestaan. Om die redenen (zie overweging 63) moeten zij onderzocht worden op hun verenigbaarheid met het Verdrag.

(69) In het geval van kabelbaaninstallaties die primair zijn bestemd om te voldoen aan algemene vervoersbehoeften van de bevolking, is de Commissie evenwel van oordeel dat staatssteun als noodzakelijk kan worden beschouwd, aangezien het weinig waarschijnlijk is dat de marktkrachten, op louter commerciële basis, de nodige investeringen zouden uitvoeren. Bijgevolg dient de steun aan de sector te worden getoetst aan artikel 73 van het Verdrag.

(70) De ontwikkeling van activiteiten waarmee verkeer van het wegvervoer kan worden afgeleid naar andere vervoersmiddelen, wordt beschouwd als zijnde in het belang van de Gemeenschap en de bedragen die worden toegekend, zijn noodzakelijk om de verwezenlijking van het project mogelijk te maken. Bovendien geldt dat de toekenning van steun aan die installaties de mededinging niet verstoort in een mate die strijdig is met het gemeenschappelijk belang.

(71) Bijgevolg concludeert de Commissie, op basis van de door de Italiaanse autoriteiten verstrekte inlichtingen, dat voldaan is aan de voorwaarden om de afwijking uit artikel 73 van het Verdrag toe te staan, zodat de steun aan de exploitanten van de twaalf kabelbaaninstallaties uit categorie A als verenigbaar kan worden aangemerkt met de Verdragsregels inzake staatssteun. Bovendien neemt de Commissie nota van de toezegging dat de regeling in 2006 opnieuw aangemeld zal worden.

Kabelbaaninstallaties voor sportactiviteiten (categorie C)

(72) Volgens de informatie van de Italiaanse autoriteiten omvat de derde categorie (categorie C) alle kabelbaaninstallaties die voor sportactiviteiten bestemd zijn en geëxploiteerd worden in toeristische locaties. Zoals aangegeven in overweging 64, valt de financiering ervan onder de toepassing van de Verdragsregels inzake staatssteun. Bijgevolg moet, met het oog op de beoordeling van de verenigbaarheid van deze steun met de gemeenschappelijke markt, onderzocht worden of zij in aanmerking kunnen komen voor een van de afwijkingen uit artikel 87, leden 2 en 3, van het Verdrag.

(73) De subsidies die op basis van de in wet nr. 6/1996 vastgestelde maatregelen worden toegekend, zijn geen steunmaatregelen van sociale aard en worden niet toegekend aan individuele verbruikers, noch zijn zij bedoeld tot herstel van de schade veroorzaakt door natuurrampen of andere buitengewone gebeurtenissen. Evenmin gaat het om steun die wordt toegekend aan de economie van bepaalde streken van de Bondsrepubliek Duitsland die nadeel ondervinden van de deling van Duitsland. Bijgevolg is artikel 87, lid 2, niet van toepassing.

(74) Op de betrokken steunmaatregelen kan ook artikel 87, lid 3, onder a) en b), niet worden toegepast, omdat de steunmaatregelen niet zijn bestemd ter bevordering van de economische ontwikkeling van streken waarin de levensstandaard abnormaal laag is of waar een ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst, en evenmin is de steun bestemd voor de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang.

(75) Wat betreft de verenigbaarheid van de maatregel op grond van artikel 87, lid 3, onder c), in verband met de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid, zijn de voorwaarden niet aanwezig voor de toepassing van de communautaire richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden(12). De steunmaatregelen werden niet afzonderlijk bij de Commissie aangemeld, noch werd er enig herstructureringsplan ingediend. De installaties waarvoor steun wordt verleend, verkeren niet noodzakelijkerwijs in moeilijkheden, noch is de steun bestemd voor het herstel van de levensvatbaarheid van de ondernemingen op de lange termijn. Volgens voormelde richtsnoeren moeten er maatregelen worden genomen om eventuele ongunstige effecten van de steun voor de concurrenten zoveel mogelijk te compenseren. In wet nr. 6/1996 is evenwel niet voorzien in de goedkeuring van dergelijke maatregelen.

(76) De Italiaanse autoriteiten onderstrepen evenwel dat alle begunstigden uit deze categorie kleine ondernemingen zijn die aanspraak maken op steun ter hoogte van de intensiteit zoals die is vastgesteld in de verordening van de Commissie betreffende KMO-steun(13). Dit komt, volgens artikel 2, onder c) en d), van voormelde verordening, neer op een brutosteunintensiteit van 15 % voor investeringen in materiële en immateriële activa.

(77) Voegt men het aldus bepaalde percentage van 15 % bij de tijdelijke verhoging van de steunintensiteit zoals bepaald in overweging 54 - ten belope van 25 procentpunten in 2002 - dan zou de toegestane brutosteunintensiteit uitkomen op 40 %. Volgens de Commissie kan deze intensiteit worden toegestaan, zelfs voor de steun die vóór 2002 werd toegekend.

(78) Aangezien volgens de inlichtingen van de Italiaanse autoriteiten het maximumbedrag dat voor installaties uit categorie C werd toegekend, 30 % bedroeg - en dus onder de toegestane maxima lag -, concludeert de Commissie, op basis van die informatie, dat de steun die werd toegekend aan exploitanten van kabelbaaninstallaties voor sportactiviteiten in toeristische gebieden, verenigbaar is met de Verdragsregels inzake staatssteun. Bovendien neemt de Commissie nota van de toezegging om de regeling in 2006 opnieuw aan te melden.

VIII. CONCLUSIE

(79) De Commissie merkt bijgevolg op dat, op basis van de gemaakte overwegingen en de door de Italiaanse autoriteiten verstrekte inlichtingen, de maatregelen die op grond van wet nr. 6/1996 reeds werden toegekend aan 77 exploitanten van kabelbaaninstallaties:

a) geen staatssteun vormen gezien het lokale karakter ervan, voorzover de regeling ook van toepassing is op installaties uit categorie B zoals omschreven in overweging 65;

b) staatssteun vormen die op grond van artikel 73 van het Verdrag verenigbaar is, voorzover de regeling van toepassing is op installaties uit categorie A zoals omschreven in overweging 63;

c) staatssteun vormen die verenigbaar is op grond van artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag voorzover de regeling van toepassing is op installaties uit categorie C zoals omschreven in overweging 64.

(80) Wat betreft de toepassing van de regeling in de toekomst, is de Commissie van oordeel dat:

a) de regeling geen staatssteun vormt wanneer zij wordt toegepast op installaties uit categorie B zoals omschreven in overweging 65;

b) de regeling staatssteun vormt die verenigbaar is op grond van artikel 73 van het Verdrag wanneer zij wordt toegepast op installaties uit categorie A zoals omschreven in overweging 63;

c) de regeling staatssteun vormt die verenigbaar is op grond van artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag wanneer zij wordt toegepast op installaties uit categorie C zoals omschreven in overweging 64.

Het voorgaande is van toepassing tot 2007, in overeenstemming met de overwegingen die in de onderhavige beschikking gemaakt werden, met name in deel V, overwegingen 33, 34 en 54. De Commissie neemt ook nota van de toezegging om de regeling in 2006 opnieuw aan te melden.

(81) Een en ander laat de toepassing onverlet van alle relevante communautaire bepalingen terzake, met name van Richtlijn 2000/9/EG van het Europees Parlement en de Raad van 20 maart 2000 betreffende kabelbaaninstallaties voor personenvervoer(14),

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De steunmaatregelen die Italië ten uitvoer gelegd heeft middels wet nr. 6 van 4 maart 1996 van de autonome provincie Bolzano ten gunste van kabelbaaninstallaties in voormelde provincie:

a) vormen geen staatssteun gelet op het lokale karakter ervan, wanneer de regeling van toepassing is op kabelbaaninstallaties en bestemd is voor recreatieve activiteiten die primair van lokaal belang zijn of een sociaal karakter hebben;

b) vormen staatssteun die overeenkomstig artikel 73 van het EG-Verdrag en artikel 49 van de EER-overeenkomst verenigbaar is wanneer de regeling van toepassing is op kabelbaaninstallaties die een infrastructuur vormen die openbaar vervoer via de weg substitueert;

c) vormen staatssteun die overeenkomstig artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag en artikel 61, lid 3, onder c), van de EER-overeenkomst verenigbaar is wanneer de regeling van toepassing is op kabelbaaninstallaties die in gebruik zijn in toeristische gebieden.

Artikel 2

De toekomstige toepassing van de regeling tot 31 december 2006 is verenigbaar, mits voldaan is aan de volgende voorwaarden:

a) de regeling vormt geen staatssteun wanneer zij toegepast wordt op installaties voor zuiver lokaal sportief gebruik, gevestigd in zones met schaarse of onbestaande toeristische capaciteit en die beschikken over een beperkte infrastructuur;

b) de regeling vormt staatssteun die overeenkomstig artikel 73 van het EG-Verdrag en artikel 49 van de EER-overeenkomst verenigbaar is wanneer zij wordt toegepast op installaties die bestemd zijn om te voldoen aan algemene mobiliteitsbehoeften van de bevolking;

c) de regeling vormt staatssteun die overeenkomstig artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag en artikel 61, lid 3, onder c), van de EER-overeenkomst verenigbaar is wanneer zij wordt toegepast op kabelbaaninstallaties in toeristische locaties waarmee gebruikers kunnen worden aangetrokken die over alternatieven beschikken in de vorm van buitenlandse bestemmingen.

Artikel 3

De onderhavige beschikking is gericht tot de Italiaanse Republiek.

Gedaan te Brussel, 9 april 2002.

Voor de Commissie

Mario Monti

Lid van de Commissie

(1) PB C 27 van 27.1.2001, blz. 37.

(2) Zie voetnoot 1.

(3) Zie het besluit van de Commissie van 14 september 2000 betreffende steunmaatregel N 208/2000, Nederland - Subsidieregeling voor openbare inland terminals (SOIT). Zie voorts het witboek van de Commissie "Een eerlijke vergoeding voor het infrastructuurgebruik: een gefaseerde aanpak van een gemeenschappelijk kader voor het in rekening brengen van het gebruik van vervoersinfrastructuur in de EU", COM(1998) 466 def. van 22 juli 1998, deel 5, punt 43, en de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad: "De verbetering van de kwaliteit van de dienstverlening in zeehavens: van cruciaal belang voor het vervoer in Europa", COM(2001) 35 def. van 13 februari 2001, blz. 11.

(4) Arrest van 12 december 2000 in zaak T-128/98 (Aéroports de Paris/Commissie), Jurisprudentie 2000, blz. II-3929.

(5) Het spreekt voor zich dat, wanneer de installaties een algemene maatregel genieten, de vereisten ontbreken om te spreken van staatssteun, aangezien er geen sprake is van selectiviteit.

(6) PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1.

(7) PB L 10 van 13.1.2001, blz. 30.

(8) Zie Verordening (EG) nr. 70/2001 van de Commissie van 12 januari 2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op staatssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen (PB L 10 van 13.1.2001, blz. 33), de communautaire richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (PB C 288 van 9.10.1999, blz. 2) en de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen (PB C 74 van 10.3.1998, blz. 9).

(9) Zie COM(2000) 5 def. van 26 juli 2000 - Voorstel, ingediend door de Commissie voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende steunverlening voor de coördinatie van het vervoer per spoor, over de weg en over de binnenwateren.

(10) Zie voetnoot 8.

(11) De steun die in diverse tranches aan de begunstigde wordt uitgekeerd, zal in zijn geheel worden beoordeeld, rekening houdend met de intensiteit die kan worden geaccepteerd op het tijdstip dat de steun wordt toegekend. Ingeval in de steunregelingen is voorzien in steun die op diverse tijdstippen wordt uitgekeerd, wordt rekening gehouden met de steunintensiteit op het tijdstip dat de steun wordt toegekend. Een en ander betekent dat wanneer met dezelfde steunregeling steun wordt toegekend in 2003 en in 2004, de toegestane steunintensiteit, mutatis mutandis, 5 procentpunten lager zal liggen voor de steun die in 2004 wordt uitgekeerd.

(12) Zie voetnoot 7.

(13) Zie voetnoot 8.

(14) PB L 106 van 3.5.2000, blz. 21.