NL Publicatieblad van de Europese Unie C 138/1

ADVIES VAN DE RAAD

over het geactualiseerde convergentieprogramma van de Tsjechische Republiek voor de periode 2009-2012

2010/C 138/01

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gelet op Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid (1), en met name op artikel 9, lid 3,

Gezien de aanbeveling van de Commissie,

Na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité,

BRENGT HET VOLGENDE ADVIES UIT:

(1) Op 26 april 2010 heeft de Raad het geactualiseerde convergentieprogramma van de Tsjechische Republiek voor de periode 2009-2012 behandeld.

(2) De mondiale crisis heeft de economie van de Tsjechische Republiek zwaar getroffen. Volgens het geactualiseerde convergentieprogramma groeide het reële bbp — na gedurende drie jaar een expansie van meer dan 6 % te hebben vertoond — in 2008 met slechts 2,5 %, waarna het in 2009 met 4 % kromp. De economie werd voornamelijk via de handel getroffen, maar had ook te lijden van vertrouwenseffecten, een verscherping van de kredietvoorwaarden en een afnemende instroom van buitenlandse investeringen. De autoriteiten hebben krachtdadig op de crisis gereageerd. De nationale bank van de Tsjechische Republiek heeft haar voornaamste rentetarief verlaagd van 3,75 % medio 2008 tot 1 % nu en de regering heeft in overeenstemming met het Europees economisch herstelplan (EERP) een aanzienlijk budgettair stimuleringspakket ter grootte van 2,2 % van het bbp in 2009 opgesteld en uitgevoerd. In de periode tussen medio juli 2008 en medio februari 2009 deprecieerde de Tsjechische kroon met ongeveer een vijfde ten opzichte van de euro (in de daaropvolgende periode tot medio februari 2010 steeg de koers van de Tsjechische kroon weer met ongeveer 14 %). In de huidige periode vlak na crisis heeft de Tsjechische economie niet met belangrijke macro-economische zwakke punten te kampen. De voornaamste uitdaging is het terugdringen tot een houdbaar niveau van het hoge structurele overheidstekort, dat voor 2009 wordt geraamd op ongeveer 6 % van het bbp. Voorts is het ook belangrijk erop toe te zien dat de arbeidsmarkt zich snel aan de economische neergang aanpast en dat vooruitgang wordt geboekt in de richting van een duurzame convergentie. Gezien het geplande tekort voor 2009 besloot de Raad op 2 december 2009 dat in de Tsjechische Republiek een buitensporig tekort bestond en richtte hij een aanbeveling tot de Tsjechische Republiek om het tekort uiterlijk in 2013 onder de drempel van 3 % van het bbp te brengen.

(3) Hoewel de in de context van de crisis geconstateerde daling van het feitelijke bbp grotendeels conjunctureel van aard is, is ook het potentiële productieniveau negatief beïnvloed. Daarnaast kan de crisis ook een negatief effect op de potentiële groei op middellange termijn sorteren als gevolg van lagere investeringen en een stijgende structurele werkloosheid. Bovendien versterkt de impact van de economische crisis de negatieve gevolgen van de vergrijzing voor de potentiële productie en de houdbaarheid van de overheidsfinanciën. Tegen deze achtergrond is het van essentieel belang dat meer vaart wordt gezet achter de structurele hervormingen die erop gericht zijn de potentiële groei te ondersteunen. Voor de Tsjechische Republiek is het met name van belang dat hervormingen worden doorgevoerd die gericht zijn op een verhoging van de productiviteit (bevordering van O&O en innovatie, ondernemingsklimaat en mededinging) alsook van het arbeidsaanbod en het kwalificatieniveau.

(4) In het macro-economische scenario dat aan het programma ten grondslag ligt, wordt ervan uitgegaan dat de reële bbp-groei in 2010 1,3 %, in 2011 2,6 % en in 2012 3,8 % zal bedragen. Afgaande op de thans beschikbare informatie lijkt dit scenario plausibel tot 2011 en is het in overeenstemming met de hypothesen over de monetaire aangelegenheden en de wisselkoers. De programmaprognose voor de reële bbp-groei in 2012, die rekent op een stijging van de groei tot een niveau boven het potentieel, lijkt vrij optimistisch te zijn. Voor 2010 wordt een matige stijging van de inflatie verwacht, hoofdzakelijk als gevolg van verhogingen van indirecte belastingen. Daarna zou de inflatie tijdens de gehele programmaperiode gematigd blijven. Het programma voorspelt een verdere verslechtering van de situatie op de arbeidsmarkt in 2010. Over het geheel genomen lijken de inflatie- en arbeidsmarktprognoses plausibel te zijn en aan te sluiten bij de prognoses voor de reële bbp-groei.

(5) In het programma wordt het overheidstekort in 2009 op 6,6 % van het bbp geraamd. De sterke verslechtering ten opzichte van het tekort van 2,1 % van het bbp in 2008 is grotendeels terug te voeren op het effect van de crisis op de overheidsfinanciën, maar is ook het gevolg van de aanzienlijke stimuleringsmaatregelen ter grootte van 2,2 % van het bbp die de regering in 2009 in overeenstemming met het Europees economisch herstelplan (EERP) heeft genomen. Tot de voornaamste maatregelen behoren verlagingen van de socialezekerheidsbijdragen, meer investeringen in openbare infrastructuur en financiële ondersteuning van ondernemingen en werkgelegenheid. Opmerkelijk is dat de overheidsuitgaven in 2009 minder sterk stegen dan in de vorige actualisering van het convergentieprogramma was gepland. Het structurele saldo (dit is het conjunctuurgezuiverde saldo, ongerekend eenmalige en andere tijdelijke maatregelen, zoals berekend volgens de algemeen aanvaarde methode op basis van de in het programma voorkomende informatie) is in 2009 met ongeveer 2 procentpunten van het bbp verslechterd. Volgens het programma beogen de Tsjechische autoriteiten vanaf 2010 een versnelde consolidatie door te voeren, hetgeen gezien het omvangrijke structurele tekort van de Tsjechische Republiek en de voorspelde verbetering van het economische klimaat in overeenstemming is met de door de Raad bepleite exitstrategie.

(6) In het programma wordt het overheidstekort in 2010 op 5,3 % van het bbp geraamd. Dit komt neer op een verbetering van het structurele saldo met 2 procentpunten van het bbp, een beter resultaat dan hetgeen door de Raad in december 2009 was aanbevolen — de aanbeveling was over de periode 2010-2013 een gemiddelde jaarlijkse structurele inspanning van 1 % van het bbp te leveren. In 2010 is de consolidatie gebaseerd op een stijging van de ontvangstenratio met 1,5 procentpunt van het bbp. De onderliggende maatregelen omvatten verhogingen van de btw, accijnzen en onroerendgoedbelastingen (ongeveer 0,8 % van het bbp). In het kader van de consolidatie zijn ook de tijdelijke verminderingen van socialezekerheidsbijdragen vervroegd ingetrokken en de socialezekerheidsplafonds verhoogd. De maatregelen aan de uitgavenzijde omvatten verlagingen van de sociale uitkeringen voor ziekte of zwangerschapsverlof (ongeveer 0,1 % van het bbp) en een niet-toegekende indexering van de pensioenen (ongeveer 0,2 % van het bbp).

(7) Het hoofddoel van de budgettaire middellangetermijnstrategie is de consolidatie na 2010 voort te zetten en het overheidstekort tegen 2013 tot minder dan 3 % van het bbp terug te dringen, overeenkomstig de aanbevelingen van de Raad van december 2009. Volgens het programma zal het tekort verminderen van 5,3 % van het bbp in 2010 tot 4,8 % en 4,2 % van het bbp in respectievelijk 2011 en 2012. Ondanks de verwachte economische heropleving zou de verbetering van het structurele saldo aanzienlijk vertragen ten opzichte van 2010 en in de periode 2011-2012 maximaal 0,6 procentpunt van het bbp bedragen. Het grootste deel van de aanpassing zou aan de uitgavenzijde plaatsvinden. In het programma wordt gesteld dat de helft van de uitgavenbesparingen betrekking zou hebben op operationele uitgaven en de andere helft op verplichte uitgaven, zonder dat evenwel voldoende bijzonderheden worden verstrekt over de wijze waarop deze besparingen zullen worden verwezenlijkt. De maatregelen aan de ontvangstenzijde zijn beperkt, maar beter gespecificeerd en omvatten hogere socialezekerheidsbijdragen en hogere inkomstenbelastingen. Voor 2013 is de tekortdoelstelling (3 % van het bbp) in het programma opgenomen, maar er worden geen gedetailleerde gegevens versterkt over hoe de doelstelling zal worden verwezenlijkt (met inbegrip van de onderliggende groeihypothesen). De gemiddelde jaarlijkse budgettaire inspanning voor de periode 2010-2013 kan derhalve niet worden vastgesteld. De autoriteiten hebben medegedeeld dat de MTD van de Tsjechische Republiek een structureel overheidssaldo van — 1,0 % van het bbp is. In het licht van de jongste prognoses en het schuldniveau sluit de MTD aan bij de doelstellingen van het pact. In het programma wordt er echter niet naar gestreefd de MTD binnen de programmaperiode te verwezenlijken.

(8) De begrotingsresultaten kunnen in 2010 iets slechter uitvallen dan waarop in het programma wordt gerekend. De opbrengsten van btw en accijnzen kunnen lager uitvallen dan verwacht wegens een mogelijk zwakkere particuliere consumptie. Aan de uitgavenzijde kunnen de uitgaven oplopen als gevolg van uitgavendruk in de aanloop naar de parlementsverkiezingen. De onzekerheden waarmee de budgettaire doelstellingen zijn omgeven, zijn groter voor de laatste programmajaren. De in deze actualisering opgenomen uitgavendoelstellingen voor 2011 en 2012 worden niet door concrete maatregelen onderbouwd, waardoor de verwezenlijking ervan onzeker is, terwijl de ontvangstenprognoses voor 2012 op een gunstige hypothese voor de reële bbp-groei zijn gebaseerd. Ten slotte worden in het programma geen gegevens verstrekt over de wijze waarop het tekort zal worden teruggebracht van 4,2 % in 2012 tot minder dan 3 % van het bbp in 2013.

(9) Voor 2009 wordt de bruto overheidsschuld op 35 % van het bbp geraamd, tegen 30 % een jaar eerder. Verwacht wordt dat de schuldquote, vooral onder invloed van vrij hoog blijvende overheidstekorten, tijdens de programmaperiode nog met 7 procentpunten zal stijgen tot 42 % van het bbp in 2012. Aangezien de vastgestelde risico's voor de budgettaire consolidatie worden verergerd doordat de reële bbp-groei in 2012 mogelijk lager uitvalt dan in het programma wordt verondersteld, zal de schuldquote wellicht — en in het bijzonder na 2010 — een minder gunstige ontwikkeling te zien geven dan in het programma wordt voorspeld. De schuldquote zal evenwel tijdens de gehele programmaperiode ruim onder de drempel van 60 % van het bbp blijven.

(10) Uit schuldprognoses voor de middellange termijn waarbij wordt aangenomen dat de bbp-groeicijfers en de belastingquote geleidelijk naar het niveau van voor de crisis terugkeren en waarbij de geraamde stijging van de leeftijdgerelateerde uitgaven is ingecalculeerd, kan worden afgelezen dat de in het programma geplande begrotingsstrategie op het eerste gezicht en bij overigens ongewijzigd beleid niet zou volstaan om de schuldquote in 2020 te stabiliseren.

(11) Het langetermijneffect van de vergrijzing op de begroting ligt ruim boven het EU-gemiddelde, hoofdzakelijk doordat de pensioenuitgaven als percentage van het bbp de komende decennia een vrij forse stijging zullen vertonen. De budgettaire gevolgen van de vergrijzing voor het houdbaarheidstekort worden nog verergerd door de begrotingssituatie in 2009 zoals deze in het programma wordt ingeschat. Het realiseren van primaire overschotten op middellange termijn en het doorvoeren van hervormingen in het pensioenstelsel en de gezondheidszorg die de toekomstige stijging van deze uitgaven beperken, zouden bijdragen tot het verkleinen van de risico's voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën, die in het houdbaarheidverslag 2009 van de Commissie als groot werden aangemerkt. In januari 2010 is een adviesgroep van deskundigen van de minister van Financiën en de minister van Arbeid en Sociale Zaken opgericht die alternatieve voorstellen voor de hervorming van het pensioenstelsel moet formuleren. Deze voorstellen zullen uiterlijk eind mei 2010 klaar zijn en aan de nieuwe regering worden voorgelegd.

(12) Wat de begrotingsprocedures betreft, verloopt de opstelling van de begroting vrij gedecentraliseerd, zonder dat hierbij strenge begrotingsregels gelden. In 2004 heeft de Tsjechische Republiek een begrotingskader voor de middellange termijn ingevoerd, waarbij voor een periode van drie jaar nominale uitgavenplafonds zijn vastgesteld voor de staatsbegroting. Uit de ervaring blijkt evenwel dat de plafonds in het verleden verscheidene malen sterker opwaarts zijn bijgesteld dan bij de begrotingsregels is toegestaan. De belangrijkste tekortkomingen van de huidige opzet zijn de geringe afdwingbaarheid, de beperkte controle achteraf, de operationele complexiteit en het beperkte publieke toezicht op het proces. Op 2 december 2009 heeft de Raad de Tsjechische Republiek aanbevolen „strikt de hand te houden aan haar begrotingskader voor de middellange termijn en het hele jaar door een betere controle uit te oefenen op de uitvoering van de begroting teneinde uitgavenoverschrijdingen ten opzichte van de budgettaire en meerjarenplannen te vermijden”. Het programma bevat onvoldoende voorstellen in die richting. Wel is enige vooruitgang geboekt bij de verbetering van het begrotingsbeheer. De nog lopende doorvoering van significante wijzigingen in de belastinginning en het fiscaal beheer, alsook de snelle overgang naar een thesauriesysteem voor het begrotingsbeheer zullen tot een efficiënter beheer van de overheidsfinanciën bijdragen.

(13) Er is enige ruimte om de kwaliteit van de overheidsuitgaven in de Tsjechische Republiek te verbeteren. Met name de uitgaven voor O&O zijn lager dan het EU-gemiddelde en de efficiëntie van de overheidsuitgaven op het gebied van gezondheidszorg, onderwijs en overheidsopdrachten zou kunnen worden verhoogd. Het peil van de overheidsinvesteringen ligt daarentegen vrij hoog ten opzichte van het EU-gemiddelde en de andere landen in de regio (dicht bij 5 % van het bbp over de laatste vier jaar). Aan de ontvangstenzijde hebben de Tsjechische autoriteiten sedert 2007 verscheidene hervormingen doorgevoerd die tot doel hebben een geleidelijke verschuiving van directe naar indirecte belastingen tot stand te brengen. Verdere hervormingen van het belasting- en uitkeringsstelsel zijn evenwel noodzakelijk om de prikkels om aan het werk te gaan te verhogen en de inactiviteitsvallen weg te nemen. Voorts is het stelsel van directe belastingen en belastinginning complex en zou het gebaat zijn bij een verdere vereenvoudiging.

(14) Al bij al is de in het programma uitgestippelde begrotingsstrategie in 2010 in overeenstemming met de aanbevelingen die de Raad overeenkomstig artikel 126, lid 7, heeft gedaan. De tekortdoelstelling lijkt passend te zijn en wordt met specifieke consolidatiemaatregelen onderbouwd. Gezien de bovenvermelde risico's valt het niet uit te sluiten dat de begrotingsstrategie vanaf 2011 niet meer volledig spoort met de aanbeveling van de Raad overeenkomstig artikel 126, lid 7. Met name de consolidatieplannen voor de jaren 2011 en 2012 zijn met een gemiddelde budgettaire aanpassing van 0,3 % van het bbp per jaar niet ambitieus genoeg en zijn tevens aan risico's onderhevig. De uitgavendoelstellingen zijn niet met specifieke maatregelen onderbouwd, de ontvangstenprognoses voor 2012 zijn op optimistische macro-economische hypothesen gebaseerd en er worden geen gedetailleerde gegevens verstrekt over de wijze waarop het tekort zal worden teruggedrongen van 4,2 % van het bbp in 2012 tot minder dan 3 % van het bbp in 2013. Gegevens over de budgettaire strategie voor 2013 ontbreken. De gemiddelde jaarlijkse begrotingsinspanning gedurende de programmaperiode (2010-2012) bedraagt 0,8 %, hetgeen dichtbij, maar toch onder de door de Raad aanbevolen gemiddelde jaarlijkse begrotingsinspanning van 1 % ligt. Om aan de aanbeveling te voldoen, dienen in de periode 2011-2013 verdere consolidatiemaatregelen ten uitvoer te worden gelegd om de aanbevolen gemiddelde budgettaire inspanning van 1 % te kunnen verwezenlijken.

(15) Wat de in de gedragscode voor stabiliteits- en convergentieprogramma's gespecificeerde gegevensvereisten betreft, vertoont het programma enkele lacunes in de verplichte gegevens (2). In de aanbevelingen die de Raad op 2 december 2009 overeenkomstig artikel 126, lid 7, heeft gedaan om aan de buitensporigtekortsituatie een einde te maken, wordt de Tsjechische Republiek tevens verzocht in een apart hoofdstuk in de geactualiseerde convergentieprogramma's verslag uit te brengen over de vorderingen die bij de uitvoering van de aanbevelingen van de Raad zijn gemaakt. De Tsjechische Republiek heeft ten dele aan deze aanbeveling gevolg gegeven.

De algemene conclusie luidt dat de begrotingsstrategie van de Tsjechische Republiek voor 2010 passend is en in overeenstemming met de aanbeveling van de Raad overeenkomstig artikel 126, lid 7, VWEU. De begrotingsstrategie voor de volgende jaren is niet ambitieus genoeg en de budgettaire doelstellingen zijn zowel aan de ontvangsten- als aan de uitgavenzijde aan risico's onderhevig. Met name de uitgavendoelstellingen worden vanaf 2011 niet met specifieke maatregelen onderbouwd en door de optimistische macro-economische hypothesen zijn de ontvangstenprognoses voor 2012 enigszins twijfelachtig. Hoewel de streefdatum om het overheidstekort terug te dringen tot onder 3 % van het bbp (2013) in overeenstemming is met de aanbeveling van de Raad, is het bovendien niet mogelijk de begrotingsstrategie volledig te beoordelen omdat in het programma geen gedetailleerde gegevens zijn opgenomen over de consolidatiemaatregelen die noodzakelijk zijn om de geplande aanzienlijke aanpassing in dat jaar te verwezenlijken. Meer informatie over de algemene strategie die, met name in 2013, aan de correctie van het buitensporige tekort ten grondslag ligt, zou derhalve welkom zijn. Wat het begrotingskader betreft, is er op verscheidene punten van opmerkelijke tekortkomingen sprake, met name op het vlak van de begrotingsprocedures en de handhaving van het begrotingskader voor de middellange termijn. Voorts ligt het langetermijneffect van de vergrijzing op de begroting ruim boven het EU-gemiddelde, hetgeen een punt van zorg blijft voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn en wijst op de noodzaak van het doorvoeren van hervormingen op het gebied van het pensioenstelsel en de gezondheidszorg.

In het licht van de bovenstaande beoordeling en ook gezien de aanbeveling overeenkomstig artikel 126 VWEU van 2 december 2009 en de noodzaak om een duurzame convergentie tot stand te brengen, wordt de Tsjechische Republiek verzocht:

i) de begroting voor 2010 op strikte wijze uit te voeren en ontsporingen van de uitgaven te voorkomen; conform de aanbeveling van de Raad overeenkomstig artikel 126, lid 7, VWEU in het kader van de begrotingen voor 2011 en 2012 te streven naar een grotere begrotingsaanpassing dan die welke in het programma is voorzien en nader te specificeren welke maatregelen noodzakelijk zijn om het buitensporige tekort uiterlijk in 2013 te corrigeren;

ii) maatregelen te nemen met het oog op een verbetering van de begrotingsprocedures en een striktere handhaving en controle van de begrotingsdoelstellingen voor de middellange termijn; met name opwaartse bijstellingen van de uitgavenmaxima te vermijden die groter zijn dan bij de begrotingsregels is toegestaan;

iii) de noodzakelijke hervormingen door te voeren teneinde de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn te verbeteren.

Voorts wordt de Tsjechische Republiek verzocht in een apart hoofdstuk in de volgende actualisering van het convergentieprogramma uitgebreidere informatie op te nemen over de vooruitgang die is geboekt om aan de buitensporigtekortsituatie een einde te maken, zoals de Raad in zijn aanbevelingen overeenkomstig artikel 126, lid 7, VWEU van 2 december 2009 heeft gevraagd.

Vergelijking van de voornaamste macro-economische en budgettaire prognoses

2008 2009 2010 2011 2012 Reëel bbp (verandering in %) CP feb 2010 2,5 –4,0 1,3 2,6 3,8 COM nov 2009 2,5 –4,8 0,8 2,3 n.b. CP okt 2008 4,4 3,7 4,4 5,2 n.b HICP-inflatie (%) CP feb 2010 6,3 0,6 1,8 1,5 1,8 COM nov 2009 6,3 0,6 1,5 1,8 n.b. CP okt 2008 6,4 2,9 3,0 2,5 n.b. Output gap (3) (% van het potentiële bbp) CP feb 2010 4,8 –2,0 –2,9 –2,6 –1,1 COM nov 2009 (4) 5,6 –1,8 –2,9 –2,5 n.b. CP okt 2008 1,9 0,4 –0,4 –0,2 n.b. Financieringsoverschot/-tekort t.o.v. het buitenland (% van het bbp) CP feb 2010 –2,4 –0,2 1,0 0,2 0,6 COM nov 2009 –2,2 –1,5 –0,7 –0,4 n.b. CP okt 2008 –1,0 –0,5 0,4 1,2 n.b. Overheidsontvangsten (% van het bbp) CP feb 2010 40,9 39,0 40,5 40,8 40,5 COM nov 2009 40,9 40,3 41,0 40,9 n.b. CP okt 2008 41,0 40,6 39,6 39,0 n.b. Overheidsuitgaven (% van het bbp) CP feb 2010 43,0 45,5 45,8 45,6 44,7 COM nov 2009 43,0 46,9 46,5 46,6 n.b. CP okt 2008 42,2 42,2 41,1 40,2 n.b. Overheidssaldo (% van het bbp) CP feb 2010 –2,1 –6,6 –5,3 –4,8 –4,2 COM nov 2009 –2,1 –6,6 –5,5 –5,7 n.b. CP okt 2008 –1,2 –1,6 –1,5 –1,2 n.b. Primair saldo (% van het bbp) CP feb 2010 –1,0 –5,3 –3,5 –2,8 –2,0 COM nov 2009 –1,0 –5,2 –3,9 –4,1 n.b. CP okt 2008 0,0 –0,4 –0,4 –0,1 n.b. Conjunctuurgezuiverd saldo (3) (% van het bbp) CP feb 2010 –3,8 –5,9 –4,2 –3,8 –3,8 COM nov 2009 –4,1 –6,0 –4,5 –4,8 n.b. CP okt 2008 –2,0 –1,7 –1,4 –1,1 n.b. Structureel saldo (5) (% van het bbp) CP feb 2010 –3,7 –6,1 –4,1 –3,7 –3,5 COM nov 2009 –4,1 –6,3 –4,7 –4,9 n.b. CP okt 2008 –1,9 –1,7 –1,3 –1,1 n.b. Bruto overheidsschuld (% van het bbp) CP feb 2010 30,0 35,2 38,6 40,8 42,0 COM nov 2009 30,0 36,5 40,6 44,0 n.b. CP okt 2008 28,8 27,9 26,8 25,5 n.b. Convergentieprogramma (CP); najaarsprognoses 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie

(1) PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1. De documenten waarnaar in deze tekst wordt verwezen, zijn te vinden op: http://ec.europa.eu/economy_finance/sgp/index_en.htm

(2) Met name ontbreken de gegevens over de overheidsuitgaven naar functie en over de liquide financiële activa en de netto financiële schuld.

(3) In de programma's vermelde output gaps en conjunctuurgezuiverde saldi, zoals herberekend door de diensten van de Commissie op basis van de in de programma's voorkomende informatie.

(4) Op basis van een geraamde potentiële groei van achtereenvolgens 2,4 %, 2,0 %, 2,0 % en 2,2 % in de periode 2009-2012.

(5) Conjunctuurgezuiverd saldo, ongerekend eenmalige en andere tijdelijke maatregelen. De eenmalige en andere tijdelijke maatregelen hebben volgens het meest recente programma een tekortverlagend effect van 0,2 % van het bbp in 2009 en een tekortverhogend effect van 0,1 % in 2010 en 2011 en volgens de najaarsprognoses 2009 van de diensten van de Commissie een tekortverlagend effect van 0,3 % van het bbp in 2009, 0,2 % van het bbp in 2010 en 0,1 % van het bbp in 2011.

Bronnen:

Convergentieprogramma (CP); najaarsprognoses 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie