BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 29 mei 1996 inzake de verlenging van de heffing op sommige olieprodukten ten behoeve van het Institut Français du Pétrole voor de periode 1993-1997 (Slechts de tekst in de Franse taal is authentiek) (Voor de EER relevante tekst) (96/615/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 93, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, inzonderheid op artikel 61, lid 1, eerste alinea,

Na de belanghebbenden overeenkomstig voornoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken,

Overwegende hetgeen volgt:

I

Bij schrijven van 23 november 1994 (SG (94) D/16532) heeft de Commissie Frankrijk in kennis gesteld van haar besluit de procedure van artikel 93, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden ten aanzien van de steunregeling welke wordt gefinancierd uit de opbrengst van een parafiscale heffing op sommige olieprodukten ten behoeve van het Institut Français du Pétrole (IFP).

Het IFP is een wetenschappelijk en technisch instituut zonder winstoogmerk, dat in 1944 is opgericht, onder zeggenschap staat van de Franse Staat en zich vooral toelegt op het uitvoeren van onderzoek- en ontwikkelingsprojecten op het gebied van prospectie, rafinage en petrochemische technologieën. Daarnaast voert het instituut studies uit en zorgt het voor de verspeiding van technische informatie en de scholing van technici op deze gebieden. Tevens heeft het IFP financiële belangen in ondernemingen in de sector koolwaterstoffen.

Het IFP wordt grotendeels gefinancierd (68 % van de operationele begroting in 1991, 63,7 % in 1993 en 65,2 % in 1994) uit de opbrengst van een parafiscale heffing op sommige olieprodukten die ten behoeve van het instituut werd ingesteld. Hoewel deze heffing al sedert 1944 bestaat, heeft Frankrijk pas in 1992 de verlenging ervan voor de periode 1993-1997 aangemeld.

De opbrengst van deze heffing zou voor de periode 1993-1997 ongeveer 1 miljard Ffr. (155 miljoen ecu) per jaar kunnen bedragen (1,15 miljard Ffr. in 1994).

Het voornemen tot herfinanciering voor de genoemde periode was in augustus 1992 bij de Commissie aangemeld. Toen de Commissie werd medegedeeld dat het IFP voorschotten op de opbrengst uit de heffing zou ontvangen, werd de steun in januari 1993 ingeschreven in het register van niet-aangemelde steunmaatregelen.

De Commissie heeft wegens de volgende bezwaren besloten de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag ten aanzien van deze steunregeling in te leiden:

- een heffing op ingevoerde produkten zou een inbreuk betekenen op het algemene beginsel (dat door de Commissie ten aanzien van parafiscale heffingen regelmatig is bekrachtigd) van volledige vrijstelling van heffing over de invoer uit andere Lid-Staten;

- bedrijven die de resultaten van de studies van het IFP aankopen, zouden indirecte steun genieten omdat de prijzen kennelijk niet aan de hand van de werkelijke kosten worden berekend, ook wanneer het de marktprijzen zijn;

- niet valt uit te sluiten dat de programma's van het IFP rechtstreekse steun zijn aan sommige bedrijven onder zeggenschap van het instituut en/of indirecte steun zoals bedoeld in het vorige streepje;

- de opbrengst van de heffing zou rechtstreekse steun vormen die de werkzaamheden van het instituut bevoordeelt ten opzichte van die van soortgelijke centra in de rest van de Gemeenschap;

- bij het feit dat het IFP niet voldoende rendement uit zijn financiële deelnemingen ontvangt, zou het eveneens om steun kunnen gaan;

Aangezien de heffingplichtige fabrikanten van olieprodukten die hun produkten uitvoeren de heffing terugbetaald konden krijgen, oordeelde de Commissie dat deze vrijstelling uitvoersteun was. Daar de Franse autoriteiten haar echter in kennis stelden van een ontwerp-decreet waarbij de uitvoer van de betrokken produkten aan de heffing wordt onderworpen, overeenkomstig de algemene beginselen ter zake, heeft de Commissie bij de inleiding van de procedure deze kwestie buiten beschouwing gelaten.

Terzelfder tijd stelden de Franse autoriteiten voor de bepalingen inzake de heffing over de invoer zodanig te wijzigen dat de bedrijven die de IFP-heffing verschuldigd zijn, deze niet betalen over het gedeelte van hun leveranties in Frankrijk dat gelijk is aan het nationale gemiddelde verbruik dat door uit andere Lid-Staten ingevoerde produkten wordt gedekt. In haar besluit om de procedure in te leiden stelde de Commissie dat deze regeling "de heffing over uit andere Lid-Staten ingevoerde produkten niet volledig neutraliseert. Het verbruik van bepaalde produkten in Frankrijk door bedrijven waarvan de eigen voorziening in een hogere mate dan het nationale gemiddelde op invoer is gebaseerd, zou immers worden belast met een restheffing die een inbreuk vormt op het algemene beginsel van volledige vrijstelling van de invoer uit andere Lid-Staten".

Nadat de procedure was ingeleid, heeft Frankrijk noch het correctiemechanisme voor de invoerheffingen noch een uitvoerheffing ingevoerd.

De Commissie ontving de opmerkingen van Frankrijk op 5 januari 1995. De twijfel van de Commissie ten aanzien van de verenigbaarheid van deze regeling met het Gemeenschapsrecht werd ten dele weggenomen. De Commissie heeft op 10 november 1995, 6 december 1995 en 15 januari 1996 aanvullende inlichtingen ontvangen. Op 14 november 1995 vond in Brussel een bijeenkomst tussen vertegenwoordigers van de Franse Regering en vertegenwoordigers van de Commissie plaats om een aantal punten toe te lichten.

De mededeling van de Commissie waarin de overige Lid-Staten en andere belanghebbenden werden aangemaand hun opmerkingen ter zake te maken werd op 27 juni 1995 in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen (1) bekendgemaakt.

In het kader van de procedure heeft de Commissie geen enkele opmerking ontvangen, noch van andere Lid-Staten, noch van andere belanghebbenden.

II

In zijn opmerkingen over de inleiding van de procedure heeft Frankrijk het volgende verklaard:

- allereerst werd de procedure ingeleid in het kader van de voortdurende toetsing van de bestaande regelingen (artikel 93, lid 1, van het Verdrag), omdat de regeling sedert 1944 bestaat en sedertdien vrijwel ongewijzigd is gebleven. De Commissie kan Frankrijk daarom niet het ontbreken van een kennisgeving verwijten. Bovendien zou wanneer de Commissie in 1992 in deze vorm van de verlenging van de regeling in kennis was gesteld, dit de aard van de bestaande regeling niet wijzigen;

- de activiteiten van het IFP leiden niet tot vervalsing van de mededinging, omdat de resultaten van zijn werkzaamheden zonder discriminatie voor eenieder toegankelijk zijn. De openheid wordt door de volgende elementen aangetoond:

1. niet-Franse vooraanstaande personen nemen deel in de bestuursorganen van het IFP (vier van de dertien in het wetenschappelijk comité en drie van de achttien in de raad van bestuur). Dit geeft aan dat de internationale marktpartijen via deze weg steeds op de hoogte zijn gehouden van de werkzaamheden van het IFP en actief aan de strategische richtsnoeren hebben meegewerkt;

2. het IFP neemt deel aan initiatieven van de Commissie in het kader van het Europese beleid inzake energie en onderzoek alsook aan verscheidene op initiatief van de Commissie in gang gezette programma's;

3. het IFP heeft bijgedragen aan de totstandbrenging van verscheidene Europese netten: European Institute on Geo-energies en European Network for Research and Geo-energies. Thans wordt een soortgelijk net voor motoren opgezet;

4. wat de opleidingsactiviteiten betreft, bestaat meer dan een derde van het aantal leerlingen aan de École Nationale Supérieure des Pétroles et Moteurs uit niet-Fransen (37 % in 1993/1994);

5. de toegang tot de onderzoekresultaten staat voor alle geïnteresseerde bedrijven open, ongeacht hun nationaliteit en hun vestigingsplaats (binnen of buiten de Gemeenschap). Iedere geïnteresseerde onderneming (binnen of buiten de Gemeenschap) kan aan programma's van het onderzoek in samenwerkingsverband deelnemen, mits zij aan de verwezenlijking ervan bijdragen. Deelneming leidt tot mede-eigendom van de onderzoekresultaten;

6. een andere mogelijkheid voor het bedrijfsleven om toegang tot de onderzoekresultaten te krijgen bestaat erin, licenties voor de door het IFP alleen of in samenwerkingsverband ontwikkelde procédés te verwerven. Ieder bedrijf binnen of buiten de Gemeenschap kan deze licenties tegen marktprijs verkrijgen. Van het totale aantal op 1 januari 1995 verleende licenties (1 042) waren slechts 74 (7,1 %) in Frankrijk verleend;

- in Europa bestaat geen overheid of onafhankelijk onderzoekcentrum dat met het IFP te vergelijken is. De grote centra, die in omvang met het IFP vergelijkbaar zijn, zijn niet gespecialiseerd in de sectoren koolwaterstoffen, motoren en milieu. De op dit gebied gespecialiseerde centra zijn juist klein van omvang en volgen een op nichemarkten gericht beleid. Bovendien staat bijna alle onderzoekcentra omvangrijke financiering door de overheid in grotere of gelijke omvang als het IFP ter beschikking. Voorts verlenen de onderzoekcentra van de grote aardolie-, chemie-, gas- en automobielconcerns geen vrije toegang tot de resultaten van hun werkzaamheden. Men kan dus niet beweren dat de gedeeltelijke financiering van het IFP met overheidsmiddelen de activiteiten van het instituut ten opzichte van de andere onderzoekcentra in de Gemeenschap begunstigt, terwijl het aandeel in de financiering door de overheid bij laatstgenoemde dikwijls vergelijkbaar of zelfs hoger is;

- het IFP verleent geen indirecte steun, daar de licenties ongeacht de licentienemer tegen de marktprijs worden verleend. Dit is een door de concurrentie bepaalde prijs en niet een lagere, kunstmatige prijs. Men kan niet beweren dat deze prijs permanent onder de kostprijs ligt;

- onjuist is de stelling dat het IFP geen enkel rendement ontvangt uit zijn in de holdingmaatschappij ISIS gebundelde financiële deelnemingen. Tussen 1986 en 1994 ontving het IFP 98,4 miljoen Ffr. als normaal aandeelhoudersrendement Daarnaast profiteren de onder zijn zeggenschap staande bedrijven weliswaar van de door het IFP verleende diensten, maar zij hebben noch wat de voorwaarden voor de toegang tot de onderzoekprogramma's betreft noch wat de toegang tot de onderzoekresultaten betreft enig voordeel. Voor het gebruik van de IFP-technologieën beschikken zij over niet-exclusieve, tegen marktvoorwaarden verleende licenties of over mede-eigendom van de resultaten, die evenredig is aan hun financiële bijdrage aan de werkzaamheden;

- de heffing ter financiering van het IFP is een bijkomende verbruiksbelasting, die zoals accijnzen door de eindverbruikers wordt gedragen. Deze bijkomende verbruiksbelasting wordt volkomen los van de oorsprong van het produkt geheven. Voorts ontbreekt tussen de heffingsplichtigen en de begunstigden van de werkzaamheden van het IFP elke betrekking die de toepassing rechtvaardigt van de beginselen van de rechtspraak van het Hof van Justitie over parafiscale heffingen.

Deze argumenten zijn in de briefwisseling alsook tijdens de bijeenkomst met de Commissie naar voren gebracht.

III

De Commissie wijst allereerst het aanmerken van de steunregeling als bestaande regeling van de hand en herinnert Frankrijk eraan dat het de verlenging van de parafiscale heffing ten behoeve van het IFP op 17 augustus 1992 overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het EG-Verdrag heeft aangemeld.

Wat de parafiscale heffingen ter financiering van steunregelingen betreft, moet de Commissie zowel de verenigbaarheid van de wijze van de belastingheffing als de verenigbaarheid van de uit de opbrengst van de heffing gefinancierde eigenlijke steun in het licht van de artikelen 92 en 93 onderzoeken.

De verenigbaarheid van de wijze waarop de heffing plaatsvindt wordt aan de hand van twee algemene beginselen beoordeeld, die door de Commissie herhaaldelijk zijn geformuleerd en door het Hof van Justitie in zijn arrest van 25 juni 1970 in zaak 47/69 Frankrijk tegen Commissie (parafiscale heffing ten behoeve van het Institut textile de France) (2) zijn bevestigd, te weten het beginsel van vrijstelling van heffing voor ingevoerde produkten en het beginsel van heffing over uitvoer naar andere Lid-Staten en, in ruimere zin, naar EER-landen.

Met het eerste beginsel wordt beoogd te voorkomen dat positieve maatregelen (in dit geval de O& O-programma's), die hoofdzakelijk ten goede komen aan de bedrijven van de Lid-Staat die de heffing int, niet in evenredigheid met de winst, worden gefinancierd door bedrijven uit andere Lid-Staten.

Met het tweede beginsel wil men ervoor zorgen dat exporteren niet gunstiger is dan produktie voor de nationale markt, aangezien hierdoor een grotere uitvoerstroom en derhalve ook een verandering van het intracommunautaire handelsverkeer op gang zou kunnen komen. Anderzijds dient te worden vermeden dat nationale bedrijven die uitvoeren, van met de opbrengst van de heffing gefinancierde positieve maatregelen profiteren, zonder dat zij aan de financiering daarvan hebben bijgedragen.

Het onderzoek van deze beide aspecten is overigens onlosmakelijk verbonden met het derde beginsel dat de Commissie op het gebied van parafiscale heffingen hanteert, namelijk dat de belastingopbrengst niet voor rechtstreekse steun aan afzonderlijke bedrijven mag worden aangewend.

De Commissie heeft sedert het arrest in zaak 47/69 (3) herhaaldelijk verklaard dat het feit dat: "de middelen ten dienste van een dergelijk instituut zonder discriminatie van alle ondernemingen ter beschikking zijn gesteld niet noodzakelijkerwijze betekent dat de hieraan verbonden voordelen gelijkelijk aan allen ten goede komen; al zou een gelijke behandeling op papier zijn verzekerd, dan nog zouden de Franse of algemener, de nationale ondernemingen de facto - uit de aard der zaak - in een gunstiger positie verkeren".

Bijgevolg kan men stellen dat over het algemeen een parafiscale heffing die door een Lid-Staat voor de financiering van een onderzoekcentrum wordt ingevoerd "natuurlijk" grotere voordelen aan de bedrijven van die Lid-Staat verschaft.

Indien, zoals Frankrijk betoogt, de resultaten van de werkzaamheden van het IFP zonder onderscheid voor alle bedrijven toegankelijk zijn, moet de Commissie nagaan of zulks niet alleen in juridisch, maar ook in praktisch opzicht aan de werkelijkheid beantwoordt. Om aan te tonen dat dit wel degelijk het geval is, heeft Frankrijk aangevoerd dat de onderzoekactiviteit van het IFP in een open Europese en internationale context plaatsvindt.

Naar het oordeel van de Commissie volstaan deze argumenten, die in deel II worden weergegeven, niet om aan te tonen dat de Franse bedrijven niet de belangrijkste begunstigden zijn van de verscheidene door het IFP verrichte onderzoekwerkzaamheden. De veronderstelling dat de activiteiten van het instituut natuurlijk vooral aan de Franse bedrijven ten goede komen, wordt hierdoor niet in afdoende mate weerlegd.

Om deze reden heeft de Commissie Frankrijk verzocht haar gedetailleerde inlichtingen over de aard van de onderzoek- en ontwikkelingswerkzaamheden van het instituut mede te delen alsmede over de industriële partners die aan deze werkzaamheden deelnemen (4).

Frankrijk heeft daarop de volgende aanvullende inlichtingen verschaft: indeling van de begroting van het IFP naar activiteit, opsplitsing van de uitgaven aan fundamenteel onderzoek en ontwikkeling, basisonderzoek en toegepast onderzoek, uitsplitsing van de uitgaven aan eigen onderzoek en gemeenschappelijk onderzoek, uitsplitsing van de betrekkingen in het onderzoek in samenwerkingsverband naar land en naar bedrijf.

Uit al deze gegevens kan de operationele begroting van het IFP voor de laatste vier beschikbare begrotingsjaren als volgt worden opgesteld:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Wat de orde van grootte betreft zij, bij wijze van indicatie, aangegeven dat in 1994 en 1995 de uitgaven aan onderzoek en ontwikkeling bijna 1,3 miljard Ffr. en de totale uitgaven ongeveer 1,8 miljard Ffr. bedroegen.

Voor beheersdoeleinden maakt het IFP een onderscheid tussen uitgaven voor de verkennende fasen van een onderzoekproject en de uitgaven voor het toegepaste onderzoek. Met de verkennende fase van het onderzoek wordt beoogd een beter inzicht te krijgen in wetenschappelijke verschijnselen en technologische processen als basis voor de meer praktijkgerichte werkzaamheden en nieuwe wegen voor de technische vooruitgang te openen. Het toegepaste onderzoek omvat de werkzaamheden op het gebied van onderzoek en experimenten waarmee de verbetering of de ontwikkeling wordt beoogd van nieuwe methoden, nieuwe produkten, apparaten of processen. Het toegepaste onderzoek leidt niet stelselmatig tot het scheppen van een nieuw prototype.

In de laatste boekjaren was 20 % van de onderzoekuitgaven van het IFP bestemd voor de verkennende fase van het onderzoek en 80 % voor toegepast onderzoek (5).

De uitgaven aan onderzoek zijn op de volgende wijze verdeeld over eigen onderzoek en onderzoek in samenwerkingsverband:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Het voor eigen onderzoek van het IFP bestemde gedeelte van de onderzoekbegroting bedraagt ongeveer 40 %, het aandeel van de programma's van algemeen belang (bij voorbeeld milieu, programma's van de Commissie enz.) 14 % en het aandeel van het onderzoek met externe partners 46 %. Bijgevolg bedraagt het aandeel van de door het IFP met financiële deelneming van externe partners uitgevoerde onderzoekprogramma's 60 % van zijn onderzoek- en ontwikkelingsbegroting.

Vergelijking van de gegevens over de aard van het onderzoek met die over de partners waarmee dit onderzoek wordt verricht geeft, zoals te verwachten, een relatief belangrijk, doch gering aandeel van de verkennende fase van het wetenschappelijk onderzoek in het eigen onderzoek van het instituut (38 %) en een zeer aanzienlijk aandeel van het toegepaste onderzoek in het onderzoek in samenwerkingsverband (93 %) te zien.

Om te kunnen beoordelen welke voordelen de bedrijven bij de onderzoekresultaten hebben, moeten de verschillende door het IFP gebruikte middelen voor technologieoverdracht worden bestudeerd.

De contacten tussen het instituut en potentiële klanten worden meestal op wetenschappelijke congressen gelegd. Door de bekendheid van het instituut en zijn octrooien (die openbaar zijn) weten de klanten tot welke werkzaamheden van het IFP zij toegang hebben. Het IFP maakt nooit gebruik van commerciële acquisitie om samenwerkingsovereenkomsten te sluiten of licenties te verlenen, maar beschikt wel over bureaus en bemiddelaars die voor de onderzoekwerkzaamheden reclame maken.

De overdracht van de onderzoekresultaten aan de bedrijven kan op vier verschillende manieren plaatsvinden: a) openbare verspreiding, b) individuele prestaties, c) exploitatie van in samenwerkingsverband verricht onderzoek en d) verlening van licenties.

a) De openbare verspreiding betreft het fundamentele onderzoek of het industriële basisonderzoek waarvan de resultaten worden gepubliceerd, zodat iedereen er toegang toe heeft, te meer daar een gedeelte van deze publikaties in het Engels plaatsvindt.

b) Bij de individuele prestaties betreft het werkzaamheden waarvoor de totale resultaten aan de koper worden meegedeeld. Het betreft hier de overdracht van resultaten in volledige en exclusieve eigendom. Het IFP kan daarbij zelfs het verbod opgelegd krijgen de aldus verworven kennis gedurende een overeengekomen periode te gebruiken. De prestaties worden gefactureerd tegen de kostprijs zoals die uit de boekhouding blijkt. Iedere belangstellende onderneming kan er toegang toe hebben.

c) Het onderzoek in samenwerkingsverband is de meest voorkomende wijze van technologieoverdracht. Daarbij worden de door elke partner gedane uitgaven na overlegging van de rekeningen voor externe uitgaven en met inachtneming van de hiervoor benodigde tijd geboekt met behulp van tabellen, waarin het totaal aan personeelskosten en algemene kosten worden meegerekend. Dit alles wordt overeenkomstig de geldende voorschriften door een accountant gecontroleerd en van een goedkeuring voorzien. Hierbij zij opgemerkt dat afschrijvingen bij de berekening van de uitgaven van het IFP buiten beschouwing blijven.

De mede-eigendom van de resultaten is evenredig aan het respectieve financieringsaandeel en de gemeenschappelijke exploitatierechten omvatten de mogelijkheid, tegen een vergoeding licenties aan derden te verlenen.

d) De verlening van licenties heeft zowel betrekking op de eigen onderzoekactiviteiten van het IFP als op het onderzoek in samenwerkingsverband. Er vindt geen volledige overdracht van de onderzoekresultaten plaats, dit wil zeggen geen overdracht van de octrooilicenties, maar alleen verlening van gebruikslicenties. Het gebruiksrecht is overigens in tijd en in ruimte beperkt. Het staat het IFP en zijn partners vrij licenties aan andere bedrijven te verlenen.

Onder deze omstandigheden is het onmogelijk iedere licentienemer de totale onderzoekkosten in rekening te brengen, zo deze al kunnen worden aangeduid en geïndividualiseerd (zo is het bij voorbeeld zeer moeilijk de voor een onderzoekprogramma voorhanden kennis, meervoudige resultaten, resultaten die in een later stadium naar voren komen of indirecte gevolgen te evalueren). Bovendien kan bij de verkoop van de eerste licentie onmogelijk worden overzien over hoeveel licentienemers de totale kosten uiteindelijk zullen worden omgeslagen.

Gelet op deze objectieve moeilijkheid om de factuur tegen de kostprijs te berekenen, kan het IFP slechts gebruik maken van de marktprijs zoals die voortvloeit uit het samenspel van vraag en aanbod, dat meestal door de ontvangst van aanbiedingen door potentiële klanten (bedrijven) of, in mindere mate, door het op gang brengen van aanbestedingsprocedures door de potentieële kopers (Staten) ontstaat.

Al kan men zich terecht afvragen wat "marktprijs" betekent in een situatie waarin de operationele begroting van de meeste aanbieders in meerdere of mindere mate wordt gesubsidieerd, in ieder geval staat vast dat de koper bereid zal zijn een prijs te bieden die gelijk is aan of lager ligt dan de meerwinst welke voortvloeit uit de vervanging van het oude procédé door het nieuwe, door het onderzoekcentrum ontwikkelde procédé.

Potentiële klanten die belangstelling hebben voor een bepaalde technologie, wenden zich overigens ook tot de concurrenten van het IFP, zonder het instituut daarover in te lichten, met verzoeken om voorstellen van prijzen en diensten, waarbij zij zich het recht voorbehouden de meest interessante aanbieding te kiezen.

De activiteiten van het IFP worden uit twee bronnen gefinancierd: enerzijds uit de opbrengst van de naast de heffing op olieprodukten ingevoerde extra heffing en anderzijds uit externe middelen die door het bedrijfsleven, door de overheid of door de Commissie ter beschikking worden gesteld.

De financiering van de activiteiten van het IFP uit deze verschillende bronnen kan als volgt worden opgesplitst:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Waar het totaal geen 100 % oplevert, d.w.z. bij de programma's van algmeen belang, wordt het verschil door de overheid (verscheidene ministeries) en de Commissie gefinancierd.

Hierbij zij opgemerkt dat met de opbrengst van de heffing het eigen onderzoek van het instituut in zijn geheel, maar slechts een gering gedeelte van het onderzoek met externe partners (Franse en buitenlandse industriepartners) wordt gefinancierd. Daarenboven komen de met de opbrengst van de heffing gefinancierde uitgaven niet volledig aan de medefinancierende bedrijven ten goede, daar het IFP eigenaar van zijn aandeel van de resultaten blijft.

Een deel van de operationele begroting van het IFP (tussen 32 % en 37 %, naargelang van het jaar) wordt gefinancierd uit de financiële bijdrage die de externe partners voor de technologieoverdracht betalen (inkomsten uit opdrachten en licentierechten). Dit is het meest gevoelige gebied van het IFP. Deze financiële bijdragen kunnen als volgt worden onderverdeeld:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De post "Licentierechten" wordt niet verder toegelicht, daar bij de beschrijving van het mechanisme voor de vaststelling van de prijzen voor licenties al een toelichting is gegeven.

Op de post "Financiering door partners" (Franse en buitenlandse) moet daarentegen nader worden ingegaan. Hieronder vallen zowel betalingen voor individuele prestaties (waarvoor de kostprijs wordt berekend zoals die uit de boekhouding blijkt) en het factureringssaldo van het in samenwerkingsverband verrichte onderzoek.

Wat de laatstgenoemde technologieoverdracht betreft, is voor het onderzoek in samenwerkingsverband bepaald dat dit door de verschillende partners met gelijke delen wordt gefinancierd. Wanneer het aandeel van de door het IFP in het kader van dit project verrichte werkzaamheden groter is dan zijn financieringsaandeel, ontstaat er een verschil waarvan het bedrag door het IFP aan de desbetreffende partners in rekening wordt gebracht.

In de bovenstaande tabel omvat het subtotaal voor Frankrijk de betalingen afkomstig van Franse ondernemingen of hun in het buitenland gevestigde dochterondernemingen, terwijl het subtotaal voor het buitenland de omzet omvat die in het buitenland is gerealiseerd met buitenlandse ondernemingen en met in Frankrijk gevestigde dochterondernemingen van buitenlandse ondernemingen.

Zoals uit de tabel blijkt, is het aandeel van de buitenlandse financiering bijna even hoog als de binnenlandse financiering. Een geheel ander beeld krijgt men echter wanneer alleen de betrekkingen tussen het IFP en het bedrijfsleven in aanmerking worden genomen. De omzet die in 1994 met Franse ondernemingen werd behaald, bereikte 34,2 % van het totaal, terwijl de omzet die met buitenlandse ondernemingen werd behaald, 44,7 % beliep. In 1995 bedroegen deze percentages 36 % respectievelijk 46 %.

Ook wanneer men aan de met Franse ondernemingen gerealiseerde omzet de met buitenlandse bedrijven of hun in Frankrijk gevestigde dochterondernemingen verkregen omzet toevoegt, blijft de verhouding vrijwel ongewijzigd: in 1994 werd 36,8 % in Frankrijk of met Franse dochterondernemingen in het buitenland gerealiseerd, terwijl de omzet met buitenlandse bedrijven 42,1 % bedroeg.

Een meer diepgaande analyse van de verschillende inkomstencategorieën toont aan, dat de grote Franse bedrijven van de aardolie- en automobielsector belangrijke partners van het IFP zijn. Zo werd in 1994 24,7 % van de omzet behaald met de grote oliemaatschappijen, de grote Franse automobielfabrikanten en de vennootschappen van de ISIS-groep (de holdingmaatschappij die de participaties van het IFP in de petrochemische sector, de automobielsector en verwante sectoren beheert).

Over het algemeen wil een Staat die een parafiscale heffing oplegt om positieve maatregelen te financieren, zijn eigen industrie en niet de buitenlandse concurrenten ondersteunen. In het geval van het IFP behoren de beide grootste Franse bedrijven van de aardoliesector en de automobielsector tot de grootste klanten van het IFP; niettemin komt het grootste deel van de omzet van het IFP uit buitenlandse bedrijven.

Deze omzet kan voor 1994 als volgt naar geografisch gebied worden opgesplitst:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Uit het voorgaande kan men concluderen dat Franse ondernemingen niet de hoofdbegunstigden zijn van de onderzoeksresultaten van het IFP, maar dat deze resultaten veeleer voor alle bedrijven zonder enigerlei onderscheid toegankelijk zijn. Deze gang van zaken komt overeen met de huidige situatie op de markt, waar de meeste ondernemingen op dezelfde gebieden actief zijn en zich dus voor dezelfde technologieën interesseren. Het is dus niet bevreemdend dat ook de onderzoeksresultaten van het IFP wereldwijd verspreid worden.

Deze conclusie wordt bevestigd, wanneer men het aantal aan Franse ondernemingen verleende licenties (op 1 januari 1995 74 van de 1 042) en de ontwikkeling van het aantal in de afgelopen jaren ondertekende exploitatieovereenkomsten nader bekijkt:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

IV

Ten aanzien van de overige bezwaren die zijn in de inleiding van de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag had geuit, kon de Commissie op grond van de gegevens waarover zij beschikte, het volgende vaststellen:

1. Wat de rechtstreekse en/of indirecte steun betreft in de programma's van het IFP ten behoeve van bepaalde bedrijven waarin het instituut deelnemingen heeft, is gebleken dat de bedrijven van de ISIS-groep (Holding Internationale de Services Industriels et Scientifiques), waarover de zeggenschap voor 57,3 % bij het IFP, voor 39,1 % bij Sogerap (ELF-groep) en voor 3,6 % bij de Banque Nationale de Paris berust, precies dezelfde behandeling krijgen als de andere bedrijven waarmee het IFP betrekkingen onderhoudt.

Weliswaar zijn de bedrijven van de ISIS-groep (13 vennootschappen in 1994) belangrijke klanten van het IFP, waarbij de inkomsten uit opdrachten en licenties 10,3 % uitmaakten van de totale externe inkomsten van het instituut (2 % voor de inkomsten uit opdrachten en 8,3 % voor licentierechten).

Niettemin leiden de aanwezigheid van andere aandeelhouders en het feit dat de deelnemingen van ISIS in bedrijven van de sectoren aardolie, chemie en de automobielindustrie, op drie uitzonderingen na, minderheidsdeelnemingen zijn, alsook het feit dat het IFP onder dezelfde voorwaarden als ten aanzien van andere ondernemingen met de bedrijven van de groep onderzoek in samenwerkingsverband verricht of aan hen individuele prestaties of licenties levert, tot de conclusie dat de ondernemingen van de ISIS-groep niet meer steun van het IFP ontvangen dan andere ondernemingen (waarbij rekening wordt gehouden met het feit dat het IFP bij bepaalde soorten technologieoverdracht - onderzoek in samenwerkingsverband en de verlening van licenties - niet de totale kosten in rekening brengt). Overigens gaat het bij de drie bedrijven waarin ISIS een meerderheidsdeelneming bezit om een adviesbureau (100 %), een onroerend-goedvennootschap (70,39 %) en een onderneming die meetapparatuur vervaardigt en op de markt brengt (81 %).

2. Wat het rendement betreft dat het IFP uit zijn deelnemingen ontvangt, is de Commissie van oordeel dat dit onder normale marktvoorwaarden aanvaardbaar is.

Op basis van de waarde van het ISIS-aandeel op 1 januari 1986 en op 31 december 1994 alsook op basis van de waarde van de dividenden die tussen 1986 en 1994 (inbegrepen) jaarlijks door ISIS aan het IFP zijn uitgekeerd, bedraagt het gemiddelde jaarlijkse rendement van de investeringen, berekend aan de hand van het interne rentabiliteitspercentage (waarmee de contante waarde van een reeks cash-flows wordt gemeten en dat gelijk is aan de rentevoet welke zou zijn verkregen voor de aanvankelijke investering indien er regelmatige inkomsten waren geweest) 15 %. Dit betekent dat de investering van het IFP in de betrokken periode gemiddeld een jaarlijks rendement van 15 % heeft opgebracht, wanneer zowel met de dividenduitkeringen als met de waardevermeerdering van de aandelen rekening wordt gehouden. Ook wanneer men rekening houdt met een gemiddeld inflatiepercentage van 3 % voor de desbetreffende periode, blijft het rendement van de participatie aanvaardbaar.

3. Wat de veronderstelling betreft, dat de opbrengst van de heffing rechtstreekse steun zou zijn, waarmee de werkzaamheden van het instituut tegenover die van soortgelijke onderzoekcentra in de rest van de Gemeenschap worden bevoordeeld, zij opgemerkt dat het IFP niet het enige onderzoekcentrum in de Gemeenschap is dat ten dele of geheel uit overheidsinkomsten wordt gefinancierd.

Zoals in punt 2.4 van de nieuwe communautaire kaderregeling inzake staatssteun voor onderzoek en ontwikkeling (6) wordt bepaald, "financiering door de overheid van O & O-activiteiten van openbare hoger-onderwijsinstellingen of openbare onderzoekcentra zonder winstoogmerk valt normaal gesproken niet onder artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag". In dit verband zij eraan herinnerd dat het IFP een onderzoekinstituut zonder winstoogmerk is (luidens de statuten "van niet-commerciële aard").

Men kan moeilijk beweren dat het IFP activiteiten uitoefent die in strijd met zijn statuten zijn, al zou men kunnen aanvoeren dat het IFP in strijd met zijn statuten handelt wanneer het onderzoekresultaten tegen de marktprijs doorgeeft.

Ook zou kunnen worden betoogd, dat het IFP zijn resultaten kosteloos ter beschikking kan stellen, aangezien het geen winstoogmerk heeft. De reden dat het dit niet doet, maar voor de onderzoekresultaten een marktprijs in rekening brengt (ook al heeft dit begrip op dit gebied geen enkele betekenis daar de meeste soortgelijke instituten worden gesubsidieerd en dus niet kostendekkend behoeven te werken), is dat de opbrengst van de heffing niet volstaat om alle werkzaamheden van het IFP te financieren en het instituut dientengevolge op een aanvullend inkomen is aangewezen, dat het uit de verkoop van onderzoekresultaten verwerft.

Aangezien, volgens de nieuwe kaderregeling inzake staatssteun voor O & O, financiering door de overheid van onderzoekcentra zonder winstoogmerk niet onder artikel 92, lid 1, van het Verdrag valt, zou ten aanzien van de overdracht van de onderzoekresultaten aan ondernemingen moeten worden nagegaan of hierbij eventueel steunelementen kunnen worden aangewezen. Op dit aspect is al in deel III ingegaan.

V

Op basis van het voorgaande moet worden vastgesteld dat het IFP hoewel het niet altijd de werkelijke kosten van het onderzoek in rekening brengt, geen enkel onderscheid maakt tussen de ondernemingen waaraan het de resultaten van het onderzoek doorgeeft, dat het alleen of in samenwerkingsverband heeft verricht. Derhalve kan niet worden aangetoond dat Franse ondernemingen de voornaamste begunstigden van de werkzaamheden van het IFP zijn.

Bovendien is gebleken dat het IFP geen rechtstreekse of indirecte steun aan ondernemingen verleent en dat de bedrijven die onder zeggenschap van de holdingmaatschappij ISIS staan geen voorkeursbehandeling ten opzichte van andere bedrijven krijgen. Overigens krijgt het IFP een aanvaardbaar rendement uit de deelnemingen die het in deze holdingmaatschappij heeft.

Daarom is er in de gevallen van onderzoek in samenwerkingsverband, waarbij de factuur niet op basis van de kostprijs wordt opgesteld, een steunelement, omdat overdracht van overheidsmiddelen plaatsvindt aan ondernemingen die er meer belang bij hebben de werkzaamheden van het IFP te benutten dan zelf onderzoek te verrichten. De andere gevallen van technologieoverdracht, dit wil zeggen individuele prestaties of de verlening van licenties, bevatten geen steunelementen, omdat hetzij de kostprijs, hetzij de marktprijs in rekening wordt gebracht, die wordt bepaald door de concurrentie tussen de verschillende onderzoekcentra welke door de potentiële klant op gang is gebracht.

In punt 2.4 van de nieuwe communautaire kaderregeling inzake staatssteun voor onderzoek en ontwikkeling (7) wordt het volgende bepaald: "Wanneer de resultaten van O & O-projecten die met overheidsfinanciering door dit soort instellingen zijn uitgevoerd, op niet-discriminerende basis aan de communautaire ondernemingen ter beschikking worden gesteld, gaat de Commissie ervan uit dat van staatssteun in de zin van artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag over het algemeen geen sprake is.".

Daar zelfs in de gevallen waarin er een steunelement is (onderzoek in samenwerkingsverband), de overdracht van de onderzoekresultaten zonder onderscheid voor alle ondernemingen, ongeacht hun nationaliteit openstaat, valt deze derhalve niet binnen het toepassingsgebied van artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag.

De Commissie zou haar beoordeling echter moeten wijzigen, wanneer in de toekomst zou blijken dat, hoewel de resultaten van de activiteiten van het IFP in theorie voor alle bedrijven openstaan, deze de facto vooral aan de Franse bedrijven ten goede komen.

Nu, om de zo juist genoemde redenen, is vastgesteld dat de activiteiten van het IFP geen steun in de zin van artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag behelzen, moet worden nagegaan of de wijze van financiering van het instituut door middel van een parafiscale heffing op bepaalde olieprodukten met de gemeenschappelijke markt verenigbaar is.

In zijn arrest in zaak nr. 47/69 (8) verklaarde het Hof van Justitie dat: "het mogelijk is dat een steunmaatregel stricto sensu . . . kan worden toegelaten, doch dat zijn storende werking wordt versterkt door een wijze van financiering welke de regeling als geheel met de ene markt en met het gemeenschappelijk belang onverenigbaar maakt".

Daar er in het onderhavige geval geen steun is in de zin van artikel 92, lid 1, is de wijze van financiering - ten minste voor zover het de invoerheffing betreft - niet aanvechtbaar. Bovendien is het, aangezien alle geïnteresseerde bedrijven kunnen profiteren van de door de opbrengst van de heffing gefinancierde positieve maatregelen, niet onverenigbaar met het Verdrag, dat niet-Franse bedrijven deelnemen aan de financiering van deze maatregelen.

Wat de vrijstelling van uitgevoerde produkten betreft, zij eraan herinnerd dat dit aspect bij de inleiding van de procedure buiten beschouwing was gelaten, daar Frankrijk zich ertoe had verbonden de heffing op uitvoer naar andere Lid-Staten en EER-landen niet terug te betalen.

Een dergelijke vrijstelling kan namelijk voor fabrikanten, althans theoretisch, een aanmoediging zijn om hun produkten in het buitenland in plaats van op de binnenlandse markt te verkopen, wat een wijziging van het handelsverkeer binnen de Gemeenschap tot gevolg zou kunnen hebben.

Omdat Frankrijk in het kader van deze procedure zijn instemming (9) heeft betuigd met het beginsel dat over naar Lid-Staten en landen van de EER uitgevoerde produkten een heffing ten gunste van het IFP moet worden geheven, waarbij de terugbetaling van de heffing bij uitvoer naar deze landen wordt afgeschaft, ziet de Commissie geen reden ten aanzien van dit aspect een onderzoek in te stellen,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De verlenging voor de periode 1993-1997 van de parafiscale heffing op sommige olieprodukten ten gunste van het IFP valt niet binnen het toepassingsgebied van artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag, en wel om de volgende redenen:

1. De financiering van de onderzoek- en ontwikkelingsactiviteiten van het Institut Français du Pétrole is geen steun in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag.

2. De overdracht aan ondernemingen van de resultaten van de door het IFP alleen of in samenwerkingsverband verrichte onderzoek- en ontwikkelingsactiviteiten is geen steun in de zin van artikel 92, lid 1, daar deze overdracht zonder enige discriminatie jegens de geïnteresseerde bedrijven in de Gemeenschap plaatsvindt.

Artikel 2

Overeenkomstig de bij schrijven van zijn Permanente Vertegenwoordiging bij de Europese Unie gedane toezegging, dat voor de uitvoer bestemde olieprodukten met de heffing ter financiering van het IFP worden belast, stelt Frankrijk binnen twee maanden na de kennisgeving van deze beschikking de Commissie in kennis van de maatregelen die het voor de tenuitvoerlegging van het ontwerp-decreet tot wijziging van decreet 93-28 van 8 januari 1993 heeft getroffen.

Artikel 3

Frankrijk stelt de Commissie in de vorm van jaarlijkse rapporten in kennis van de jaarlijks vastgestelde hoogte van de heffing en van de wijze waarop de opbrengst van de heffing door het IFP wordt gebruikt; daarbij dienen de verschillende categorieën activiteiten te worden aangeduid en de werkzaamheden uitvoerig te worden beschreven en moeten de partners worden genoemd waarmee deze werkzaamheden werden verricht.

Artikel 4

Deze beschikking is gericht tot de Franse Republiek.

Gedaan te Brussel, 29 mei 1996.

Voor de Commissie Karel VAN MIERT Lid van de Commissie

(4) Aangezien Frankrijk de Commissie om de grootst mogelijke vertrouwelijkheid ten aanzien van de ondernemingen tussen het IFP en de ondernemingen heeft verzocht, worden de namen van deze ondernemingen in deze beschikking niet genoemd. Daarenboven zullen de gegevens betreffende deze bedrijven in totale cijfers worden samengevat.

(5) Volgens dee door de Franse autoriteiten verstrekte gegevens zijn deze percentages al sedert verscheidene jaren niet noemenswaardig veranderd.

(6) Door de Commissie op 20 december 1995 aangenomen en aan de Lid-Staten bij schrijven van 19 januari 1996 medegedeeld (PB nr. C 45 van 17. 2. 1996, blz. 5).

(7) Zie voetnoot 6.

(8) Zie voetnoot 2.

(9) Brief TD/dm nr. 0016 van 5 januari 1996 van de Permanente Vertegenwoordiging van Frankrijk bij de Europese Unie.