BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 22 juli 1980 inzake een procedure op grond van artikel 85 van het EEG-Verdrag (IV/26.528 - The Distillers Company Ltd - ship-chandlers) (Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek) (80/789/EEG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, en met name op artikel 85,

Gelet op Verordening nr. 17 van 6 februari 1962 (1), en met name op de artikelen 2 en 4,

Gezien de aanmelding van een standaardovereenkomst welke op 4 september 1967 is verricht door de vennootschap The Distillers Company Ltd namens 41 van haar filialen, die vermeld staan op de hierbij gevoegde lijst,

Gezien de bekendmakingen van het essentiële gedeelte van de inhoud van de aanmelding in toepassing van artikel 19, lid 3, van Verordening nr. 17 in Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen nr. C 9 van 2 februari 1971 en nr. C 65 van 15 maart 1980,

Gezien het advies van het Adviescomité voor Mededingingssregelingen en Economische Machtsposities, uitgebracht overeenkomstig artikel 10, lid 3, van Verordening nr. 17, op 16 juli 1975 en 20 mei 1980.

I. De feiten

Overwegende dat de feiten als volgt kunnen worden samengevat: 1. Deze beschikking heeft betrekking op de standaardovereenkomst op grond waarvan de filialen van de onderneming The Distillers Co. Ltd aan shipchandlers in alle landen van de gemeenschappelijke markt Scotch whisky leveren welke uitsluitend bestemd is voor de wederverkoop voor verbruik onder vrijdom van rechten.

2. De betrokken filialen van de onderneming The Distillers Co. Ltd zijn ondernemingen die Scotch whisky produceren welke door hen onder hun eigen merk wordt verkocht. Zij hebben hun zetel in het Verenigd Koninkrijk.

Zij hebben dit soort overeenkomsten gesloten met ongeveer 500 ship-chandlers die in de verschillende landen van de gemeenschappelijke markt gevestigd zijn.

De verkopen van Scotch whisky door The Distillers Co. Ltd in de gehele wereld beliepen in het boekjaar 1978/1979 497,2 miljoen pond sterling (belastingen en accijnzen inbegrepen). In 1978/1979 vertegenwoordigden de verkopen in de gehele wereld van Scotch whisky bestemd voor consumptie onder vrijdom van rechten ongeveer 11,3 % van de totale verkopen en die in de gemeenschappelijke markt 2,6 %.

3. De ondernemingen aan welke op basis van de betrokken overeenkomst geleverd wordt, worden "shipchandlers" genoemd. Met dit woord werden oorspronkelijk ondernemingen aangeduid die in havens gevestigd waren en schepen bevoorraadden, d.w.z. provisie van allerlei aard aan boord brachten. Zij zijn gespecialiseerd in de bevoorrading van internationale schepen met produkten waarop, voor zover zij aan boord van deze schepen worden genuttigd, geen rechten rusten zoals normaal moeten worden betaald, zoals b.v. Scotch whisky. Sinds de ontwikkeling van de luchtvaart wordt de term ship-chandler ook gebruikt voor ondernemingen die vliegtuigen bevoorraden met produkten bestemd om aan boord onder vrijdom van rechten te worden genuttigd.

Naast de ondernemingen voor internationaal luchten zeevervoer bevoorraden de ship-chandlers tevens alle klanten die vergunning hebben om produkten als Scotch whisky te consumeren onder vrijdom van rechten ; deze andere klanten zijn met name ambassades, buitenlandse strijdkrachten en bepaalde internationale lichamen. De ship-chandler houdt zich dus bezig met de handel in produkten onder vrijdom van rechten.

4. Onder welke voorwaarden de vrijdom wordt verleend, is geregeld in wettelijke voorschriften of internationale verdragen. Enerzijds kunnen personen die de betrokken produkten verbruiken aan boord van schepen of vliegtuigen op internationale lijndiensten deze vrijdom genieten en anderzijds ambassades, buitenlandse strijdkrachten en bepaalde internationale lichamen. Deze vrijdom geldt slechts voor produkten die in beperkte hoeveelheden worden geconsumeerd. Ten slotte is het deze begunstigden verboden de betrokken produkten aan derden te verkopen.

5. Op de Scotch whiskies welke op grond van de betrokken overeenkomst aan de ship-chandlers worden geleverd, is dikwijls een speciale aanduiding van hun belastingvrije bestemming aangebracht, zoals "for duty-free only". (1)PB nr. 13 van 21.2.1962, blz. 204/62.

6. Sinds een aantal jaren leggen de filialen van de onderneming The Distillers Co. Ltd de ship-chandlers uniforme verplichtingen op welke zijn neergelegd in de aangemelde standaardovereenkomst. Volgens deze standaardovereenkomst verbinden de ship-chandlers zich: a) de geleverde produkten slechts door te verkopen voor consumptie onder vrijdom van rechten en accijnzen (in ambassades of aan boord van schepen of vliegtuigen) en alleen aan personen of vennootschappen waarvan niet kan worden verondersteld dat zij deze produkten met een ander doel dan de consumptie onder vrijdom van rechten zullen doorverkopen of gebruiken,

b) de afnemer, in geval van wederverkoop van de geleverde produkten, een verplichting op te leggen die overeenstemt met de verplichting in lid a) en zich er naar vermogen van te vergewissen dat alle opvolgende verkrijgers van de geleverde produkten dezelfde verplichting aangaan.

Deze overeenkomsten houden geen andere beperking op het gebied van de verkoop in dan die welke onder a) en b) zijn genoemd.

7. Uit de opmerkingen welke aan de Commissie werden gericht na de eerste bekendmaking van het essentiële gedeelte van de standaardovereenkomst op 2 februari 1971 in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen, conform artikel 19, lid 3, van Verordening nr. 17 (1), is gebleken dat in enkele gevallen handelaren, die Scotch whisky aan de normale cliëntèle doorverkopen, zijn bevoorraad door shipchandlers die de bovengenoemde verplichtingen niet in acht hebben genomen. Na de tweede bekendmaking, gedaan op 15 maart 1980 (2), is geen enkele opmerking aan de Commissie gericht ; deze nieuwe bekendmaking is vooral gedaan om belanghebbende derden uit de drie nieuwe Lid-Staten, Denemarken, Ierland en het Verenigd Koninkrijk, in staat te stellen hun eventuele opmerkingen kenbaar te maken.

II. Toepasselijkheid van artikel 85, lid 1, van het EEG-Verdrag

8. Overwegende dat een negatieve verklaring conform artikel 2 van Verordening nr. 17 kan worden afgegeven, wanneer de Commissie vaststelt dat er, op grond van de haar bekende gegevens, voor haar geen aanleiding bestaat, krachtens artikel 85, lid 1, van het EEG-Verdrag tegen de betrokken standaardovereenkomst op te treden;

9. Overwegende dat volgens genoemd artikel 85, lid 1, verboden zijn alle overeenkomsten tussen ondernemingen, alle besluiten van ondernemersverenigingen en alle onderling afgestemde feitelijke gedragingen welke de handel tussen Lid-Staten ongunstig kunnen beïnvloeden en ertoe strekken of ten gevolge hebben dat de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt wordt verhinderd, beperkt of vervalst;

10. Overwegende dat de aangemelde standaardovereenkomst een overeenkomst tussen ondernemingen is, waarbij aan de ship-chandler bepaalde verplichtingen worden opgelegd t.a.v. de wederverkoop van de geleverde produkten;

11. Overwegende dat de ship-chandler krachtens deze overeenkomst alleen kan leveren aan klanten waarvan hij weet of mag veronderstellen dat zij de produkten zullen gebruiken voor consumptie onder vrijdom van rechten en dat hij gehouden is zijn klanten, in geval van wederverkoop van de geleverde produkten, dezelfde contractuele verplichting op te leggen, alsmede deze voorwaarden te laten doorwerken in latere stadia;

12. Overwegende dat de betrokken overeenkomst ten gevolge heeft dat de in één der Lid-Staten gevestigde ship-chandler wordt verboden, met op grond van deze contracten geleverde produkten kopers te bevoorraden die in andere Lid-Staten gevestigd zijn en de produkten voor normale consumptie bestemmen, d.w.z. produkten verkopen of verbruiken waarover rechten moeten worden voldaan ; dat de groot- en detailhandel in Scotch whisky, de grote warenhuizen, de supermarkten en eventueel de gewone eindverbruiker door de ship-chandlers niet met op grond van deze overeenkomst geleverde produkten kunnen worden bevoorraad ; dat dit echter kopers zijn op wier bevoorrading de werkzaamheden van de ship-chandler en diens latere kopers gewoonlijk niet gericht zijn;

13. Overwegende dat de ship-chandlers namelijk in feite vooral ondernemingen voor internationaal luchten zeevervoer, ambassades, buitenlandse strijdkrachten en internationale lichamen met produkten onder vrijdom van rechten bevoorraden binnen de wettelijke hoeveelheidsgrenzen ; dat deze kopers deze produkten doorgeven aan consumenten die krachtens de geldende wettelijke voorschriften vergunning hebben om ze onder vrijdom van rechten te consumeren ; dat de werkzaamheden van de ship-chandlers dus bestaan uit de handel in belastingvrije produkten, zoals Scotch whisky, welke vaak zijn aangeduid met de speciale vermelding "for duty free only", d.w.z. in feite uit bevoorrading van de categorie klanten waartoe de betrokken overeenkomst hen verplicht hun verkopen te beperken ; dat de werkzaamheden van de ship-chandler daarentegen niet gericht zijn op de handel in produkten welke bestemd zijn voor normaal verbruik, noch op de bevoorrading van klanten aan wie zij ingevolge bedoelde verplichting niet mogen leveren ; dat, voor zover de Commissie bekend is, de ship-chandlers bovendien in de praktijk slechts bij hoge uitzondering een andere cliëntèle hebben bevoorraad dan die welke de vrijdom geniet en na betaling van rechten aan detailhandelaren hebben geleverd die voor normaal verbruik doorverkopen; (1)PB nr. C 9 van 2.2.1971, blz. 3. (2)PB nr. C 65 van 15.3.1980, blz. 4.

14. Overwegende ten slotte dat ship-chandlers die zich als handelaren voor normale consumptie willen vestigen ten einde andere wederverkopers of eindverbruikers te bevoorraden, vrij zijn zich tot de producent, tot groothandelaren of alleenvertegenwoordigers te wenden, om de voor normaal verbruik bestemde produkten te verkrijgen, d.w.z. produkten waarop geen speciale aanduiding is aangebracht en waarover rechten zullen worden betaald;

15. Overwegende dat men dus mag concluderen dat de aangemelde standaardovereenkomst weliswaar in theorie de vrijheid van de ship-chandler om zijn klanten te kiezen en de strekking van de met hen te sluiten contracten te bepalen beperkt, maar in de praktijk geen enkele werkelijke belemmering van de handelingsvrijheid der ship-chandlers oplevert ; dat de onderhavige verplichting welke aan de ship-chandlers wordt opgelegd, derhalve niet ten gevolge heeft dat de mededinging op de gemeenschappelijke markt op merkbare wijze wordt beperkt ; dat de aangemelde overeenkomst hen trouwens op geen enkele andere wijze beperkt ; dat zij de ship-chandlers namelijk vrijlaat onbeperkt in alle landen van de gemeenschappelijke markt - en van de gehele wereld - door te verkopen, hen niet verhindert in andere merken Scotch whisky dan de in deze overeenkomsten bedoelde handel te drijven en hun vrijheid om hun wederverkoopprijzen vast te stellen niet raakt;

16. Overwegende dat bovendien het aan de opeenvolgende klanten van de ship-chandlers opgelegde verbod om de produkten voor normale consumptie door te verkopen evenmin van merkbare invloed kan zijn op de concurrentie ; dat deze ship-chandlers in feite slechts wederverkopen hetzij aan andere ship-chandlers hetzij aan ondernemingen voor international lucht- en zeevervoer, ambassades, buitenlandse strijdkrachten en internationale lichamen, voor rekening van personen die gemachtigd zijn tot verbruik onder vrijdom van rechten ; dat, voor zover de betrokken verplichting van toepassing is op ship-chandlers, zij op grond van de hierboven uiteengezette redenen niet tot gevolg heeft de mededinging merkbaar te beperken ; dat de tweede categorie kopers door deze ship-chandlers slechts in beperkte hoeveelheden wordt bevoorraad en slechts voor zover deze kopers deze produkten niet voor het gewone verbruik bestemmen, maar voor het verbruik onder vrijdom van rechten ; dat de normale werkzaamheid van deze kopers bovendien niet de wederverkoop van Scotch whisky voor normaal verbruik is ; dat bijgevolg de verkopen van Scotch whisky voor normaal verbruik in de gemeenschappelijke markt, welke door hen zouden kunnen worden gedaan na betaling van belasting en accijnzen, slechts af en toe zouden kunnen plaatsvinden en in ieder geval slechts betrekking zouden kunnen hebben op zeer kleine hoeveelheden ; dat ten slotte de wettelijke voorschriften de eindverbruikers die onder vrijdom van rechten mogen consumeren verbieden deze waar aan derden over te dragen ; dat de betrokken verplichting welke aan de achtereenvolgende kopers is opgelegd aldus niet tot gevolg heeft dat de mededinging op de gemeenschappelijke markt op merkbare wijze wordt beperkt;

17. Overwegende dat de bekende feiten daarom voor de Commissie geen aanleiding vormen te concluderen dat de door The Distillers Company Ltd aangemelde standaardovereenkomst ten doel of ten gevolge heeft dat de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt op merkbare wijze wordt verhinderd, beperkt of vervalst ; dat, aangezien aan deze voorwaarden voor toepassing van artikel 85, lid 1, van het Verdrag niet is voldaan, de negatieve verklaring kan worden afgegeven,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

Er is, op grond van de haar bekende gegevens, voor de Commissie geen aanleiding, krachtens artikel 85, lid 1, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap op te treden tegen de standaardovereenkomst tussen de dochtervennootschappen van The Distillers Company Ltd en binnen de gemeenschappelijke markt gevestigde ship-chandlers betreffende leveringen van Scotch whisky voor wederverkoop voor verbruik onder vrijdom van rechten.

Artikel 2

Deze beschikking is gericht tot de onderneming The Distillers Company Ltd, St. James's Square 21, Londen SW 1, die haar mededeelt aan haar 41 filialen die zijn vermeld op de hierbij gevoegde lijst.

Gedaan te Brussel, 22 juli 1980.

Voor de Commissie

Raymond VOUEL

Lid van de Commissie

BIJLAGE Lijst van de dochtermaatschappijen van de onderneming The Distillers Co. Ltd voor welke deze beschikking geldt

1. Ainslie & Heilbron (Distillers) Ltd, te Glasgow,

2. Baird-Taylor Ltd, te Glasgow,

3. John Begg Ltd, te Glasgow,

4. Benmore Distillers Ltd, te Glasgow,

5. J.A. Bertram & Co. Ltd, te Edinburgh,

6. John Bisset & Co. Ltd, te Edinburgh,

7. James Buchanan & Co. Ltd, te Londen,

8. Bulloch Lade & Co. Ltd, te Glasgow,

9. Geo. Cowie & Son Ltd, te Dufftown,

10. John Crabbie & Co. Ltd, te Edinburgh,

11. Craighall Bonding Co., te Glasgow,

12. A. & A. Crawford Ltd, te Edinburgh,

13. Daniel Crawford & Co. Ltd, te Glasgow,

14. The Distillers Agency Ltd, te South Queensferry,

15. Peter Dawson Ltd, te Glasgow,

16. John Dewar & Sons Ltd, te Perth,

17. A. Ferguson & Co. Ltd, te Edinburgh,

18. Donald Fisher Ltd, te Edinburgh,

19. John Gillon & Co. Ltd, te Glasgow,

20. Wm. Greer & Co. Ltd, te Glasgow,

21. John Haig & Co. Ltd, te Fife,

22. J. & W. Hardie, te Edinburgh,

23. J. & R. Harvey & Co. Ltd, te Glasgow,

24. John Hopkins & Co. Ltd, te Glasgow,

25. Low Robertson & Co. Ltd, te Edinburgh,

26. W.P. Lowrie & Co. Ltd, te Glasgow,

27. Macdonald Greenlees Ltd, te Edinburgh,

28. Macleay Duff (Distillers) Ltd, te Glasgow,

29. D. & J. MacCallum Ltd, te Edinburgh,

30. John McEwan & Co. Ltd, te Edinburgh,

31. Mitchell Bros. Ltd, te Glasgow,

32. Jas. Munro & Son Ltd, te Edinburgh,

33. John Robertson & Son Ltd, te Edinburgh,

34. Wm. Sanderson & Son Ltd, te Edinburgh,

35. Slater, Rodger & Co. Ltd, te Glasgow,

36. J. & G. Steward Ltd, te Edinburgh,

37. R.H. Thomson & Co. (Distillers) Ltd., te Edinburgh,

38. John Walker & Sons Ltd, te Londen,

39. James Watson & Co. Ltd, te Dundee,

40. White Horse Distillers Ltd, te Glasgow,

41. Wright & Greig Ltd, te Glasgow.