BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 20 maart 1996 betreffende door Italië voorgenomen steunmaatregelen ten behoeve van ondernemingen die in staat van insolventie verkeren wegens de verplichting steun te betalen ter uitvoering van besluiten van de Gemeenschap krachtens de artikelen 92 en 93 van het Verdrag (Slechts de tekst in de Italiaanse taal is authentiek) (Voor de EER relevante tekst) (96/434/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 93, lid 2,

Na de belanghebbenden overeenkomstig artikel 93, lid 2, eerste alinea, van het Verdrag, te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken,

Overwegende hetgeen volgt:

I

Bij brief van 20 december 1994 heeft de Commissie de Italiaanse Regering in kennis gesteld van haar besluit, de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag in te leiden met betrekking tot wet nr. 80/1993 houdende bepalingen inzake de toepasselijkheid van het buitengewoon beheer als bedoeld in wet nr. 95/1979 op ondernemingen wier staat van insolventie wordt veroorzaakt door de verplichting, aan de Staat of aan overheidsondernemingen of overheidsinstellingen staatssteun terug te betalen ter uitvoering van besluiten van Gemeenschapsinstellingen op grond van de artikelen 92 en 93 van het Verdrag.

In het kader van deze procedure heeft de Commissie de Italiaanse Regering verzocht haar opmerkingen te maken, terwijl de overige Lid-Staten en de belanghebbende derden daarvan in kennis zijn gesteld door middel van een mededeling in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen (1). Geen andere Lid-Staat of andere belanghebbende heeft van deze mogelijkheid gebruik gemaakt.

II

De Italiaanse Regering heeft haar standpunt bij brief van 9 februari 1995 medegedeeld. Nadere inlichtingen zijn toegezonden bij brieven van 23 juni 1995 en 12 januari 1996.

III

De betrokken maatregelen betreffen de toepassing van de procedure van buitengewoon beheer zoals bedoeld in wet nr. 95/1979 waarbij "bedrijven waarvan de staat van insolventie een gevolg is van de verplichting aan de Staat of aan overheidsondernemingen of overheidsinstellingen een bedrag gelijk aan ten minste 51 % van het gestorte kapitaal en ten minste 50 miljard lire terug te betalen ter uitvoering van besluiten van Gemeenschapsinstellingen op grond van de artikelen 92 en 93 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap . . .".

De Italiaanse autoriteiten hebben gepreciseerd, dat deze bepalingen in één enkel geval zijn toegepast, dat betrekking had op de onderneming Nuova Cartiera di Arbatax, het voorwerp van Beschikking 92/296/EEG van de Commissie (2). Blijkens door de Italiaanse autoriteiten bij telexbericht van 3 juni 1992 medegedeelde inlichtingen is de terugbetaling van de met de gemeenschappelijke markt onverenigbare steun in de zin van deze beschikking opgenomen op de balans van de betrokken onderneming; er bestaat echter geen enkel bewijs voor, dat na de erkenning van de schuld door de opening daarvan in de boeken de betrokken bedragen inderdaad zijn terugbetaald. Later hebben de Italiaanse autoriteiten de oprichting van een administratieve commissie aangekondigd, die belast is met de herziening van de criteria voor toepassing van wet nr. 95/1979 en de latere wijzigingen en aanvullingen, onder meer met het oog op de mogelijkheid de relevante bepalingen van wet nr. 80/1993 af te schaffen.

IV

Wet nr. 80/1993 schept een staatssteunregeling in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag en artikel 61, lid 1, van de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, voor zover zij de begunstigde ondernemingen, voorshands alleen Nuova Cartiera di Arbatax, en in de toekomst eventuele andere onder de wet vallende begunstigden toestaat de voordelen te blijven genieten uit reeds in strijd met het Gemeenschapsrecht verklaarde steun. Deze voordelen zijn afkomstig van staatsmiddelen die de betrokken onderneming zou moeten terugbetalen krachtens eerdere beschikkingen van de Commissie of uitspraken van de Gemeenschapsrechter, alsmede uit de eventuele verlening van garanties van de Schatkist, zoals bedoeld in artikel 2 bis van wet nr. 95/1979 en zijn voorbehouden aan ondernemingen die in staat van insolventie verkeren omdat zij verplicht zijn de steun terug te betalen die de Commissie en, eventueel, de Gemeenschapsrechter strijdig met de artikelen 92 en 93 heeft verklaard.

Gezien de gecombineerde bepalingen van wetten nrs. 95/1979 en 80/1993 en rekening houdend met de communautaire definitie van kleine en middelgrote ondernemingen op het gebied van steunmaatregelen van de Staten (3), zijn de ondernemingen die door de betrokken maatregelen worden begunstigd grote ondernemingen, wier activiteit gewoonlijk het handelsverkeer tussen de Lid-Staten ongunstig beïnvloedt.

De toepassing van deze bepalingen houdt voor de begunstigden een ongerechtvaardigd voordeel in, dat tot mededingingsdistorsies kan leiden; aangezien de bepalingen van wet nr. 80/1993 betrekking hebben op door de Commissie met de gemeenschappelijke markt en de werking van de EER-Overeenkomst onverenigbaar verklaarde steun en ook van toepassing zijn in het geval waarin de gegrondheid van de desbetreffende beschikkingen door de Gemeenschapsrechter is bevestigd, hebben zij immers tot gevolg dat aan de communautaire beschikkingen, waaruit de verplichting tot terugbetaling van met het Gemeenschapsrecht onverenigbare staatssteun voortvloeit, hun concrete uitvoerbaarheid wordt ontnomen, zodat de situatie van ongerechtvaardigd voordeel die door de betrokken beschikkingen moest worden opgeheven, wordt voortgezet.

Deze regeling blijkt bovendien van toepassing op de door wet nr. 80/1993 aangegeven begunstigden, op het gehele nationale grondgebied en in alle economische sectoren; zij heeft derhalve geen sectoriële of regionale oogmerken. Voorts leidt het ontbreken van sectoriële beperkingen ertoe, dat ondernemingen uit gevoelige sectoren, waarop met het oog op de eventuele verlening van staatssteun een streng communautair toezicht wordt uitgeoefend, volledig binnen het toepassingsgebied van de betrokken bepalingen vallen.

Wat het specifieke geval van Nuova Cartiera di Arbatax betreft, hebben de Italiaanse autoriteiten opgemerkt dat de toepassing van wet nr. 80/1993 niet vergezeld is gegaan van de verlening van de staatsgarantie zoals bedoeld in artikel 2 bis van wet nr. 95/1979 en dat daaruit voortvloeit dat de met wet nr. 80/1993 verbonden steunmaatregelen ontbreken.

Deze omstandigheid wijst er alleen op dat in het onderhavige geval de handhaving ten gunste van de begunstigde, van de staatssteun waarop de bovengenoemde Beschikking 92/296/EEG betrekking had, niet gepaard is gegaan met de verlening van nieuwe staatsmiddelen.

Een regeling - zoals die van wet nr. 80/1993 - die ten gevolge heeft dat krachtens nationaal recht de terugbetaling van met de gemeenschappelijke markt en met de werking van de EER-Overeenkomst onverenigbaar verklaarde staatssteun wordt geblokkeerd, zodat het herstel van de vóór de steunverlening bestaande situatie wordt voorkomen, de opheffing van de door de begunstigden ten gevolge van deze steunmaatregelen genoten voordelen wordt verhinderd en hun wordt toegestaan voordelen te blijven genieten die het communautaire handelsverkeer ongunstig beïnvloeden en tot mededingingsdistorsies kunnen leiden, vormt als zodanig een staatssteunregeling die onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt en met de werking van de EER-Overeenkomst in de zin van artikel 92, lid 1, van het verdrag en artikel 61, lid 1, van deze overeenkomst en waarop de afwijking van artikelen 92 leden 2 en 3, van het EG-Verdrag en artikel 61, leden 2 en 3, van de EER-Overeenkomst niet van toepassing zijn. Met name moet in het geval van Nuova Cartiera di Arbatax worden vastgesteld dat weliswaar geen aanvullende middelen zijn toegekend, doch dat ten gunste van deze onderneming reeds met het Gemeenschapsrecht onverenigbaar verklaarde steun is gehandhaafd waarvan de betrokken Lid-Staat de terugbetaling dient te verzekeren; ook in dit geval maakt de toepassing van wet nr. 80/1993 derhalve de verlening van een voordeel mogelijk, dat voortkomt uit staatsmiddelen, zodat de vaststelling dat deze situatie onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt en met de werking van de Europese Economische Ruimte in de zin van de artikelen 92 en 93 van het Verdrag en 61 van de EER-Overeenkomst, moet worden bevestigd.

Bovendien biedt wet nr. 80/1993, door wet nr. 95/1979 toepasselijk te verklaren op ondernemingen die staatssteun moeten terugbetalen krachtens beschikkingen op grond van de artikelen 92 en 93 van het EG-Verdrag, de mogelijkheid dat aan de begunstigde ondernemingen de in artikel 2 bis van wet nr. 95/1979 bedoelde staatsgarantie wordt verleend. Gelet op het bepaalde in artikel 92, lid 1, van het Verdrag en artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst alsmede de beginselen waarop het beleid van de Commissie op het gebied van overheidsgaranties berust (4), valt deze mogelijkheid binnen het toepassingsgebied van de artikelen 92 e.v. van het Verdrag en 61 e.v. van de EER-Overeenkomst, zowel in het geval waarin de garantie afhankelijk wordt gesteld van de betaling van een premie, omdat, bij ontstentenis van de staatsgarantie, de begunstigde onderneming - een economische eenheid wier moeilijkheden blijken uit de staat van insolventie - zich op de markt niet de lening kan verschaffen die door de staatsgarantie moet worden gegarandeerd als, nog meer, in het geval waarin de verlening van de garantie geen enkele tegenprestatie meebrengt, omdat in laatsgenoemd geval de handelwijze van de staat duidelijk zou afwijken van de houding die een onderneming die op een in een markteconomie gebruikelijke wijze handelt, in dezelfde omstandigheden zou aannemen.

De toepassing van wet nr. 80/1993 houdt derhalve, uit diverse oogpunten, de verlening van steun in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag en artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst aan de begunstigde in.

V

De betrokken maatregelen vormen bovendien onwettige steun, omdat zij zijn vastgesteld zonder dat de procedure van voorafgaande aanmelding van artikel 93, lid 3 van het Verdrag is nageleefd. Hoewel zij vanaf 1992 van toepassing waren, zijn deze maatregelen immers eerst in 1993 aangemeld en zulks naar aanleiding van een formeel verzoek in die zin door de Commissie aan de Italiaanse autoriteiten. Voorts kunnen deze maatregelen, daar het om de invoering van een nieuwe steunregeling gaat, niet worden beschouwd als bestaande steun, die onder procedure nr. E 13/92 betreffende de basisbepalingen van wet nr. 95/1979 valt, welke thans aan een onderzoek in de zin van artikel 93, lid 1, van het Verdrag (5) is onderworpen.

VI

Om alle hierboven uiteengezette redenen vormt de regeling van wet nr. 80/1993 een staatssteunregeling die onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt en met de werking van de Europese Economische Ruimte in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag en artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst. Geen van de in de artikelen 92, leden 2 en 3, en 61, leden 2 en 3, bedoelde uitzonderingen is daarop van toepassing. De betrokken maatregelen zijn immers niet bestemd voor individuele verbruikers noch om door natuurrampen of andere buitengewone gebeurtenissen veroorzaakte schade te herstellen; zij hebben voorts geen regionaal, sectorieel of cultureel oogmerk en zijn evenmin gericht op de bevordering van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang.

De relevante bepalingen van wet 80/1993 zijn onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt omdat zij, al verlenen zij de begunstigden niet noodzakelijkerwijze nieuwe staatsmiddelen, het mogelijk maken dat ondernemingen die krachtens besluiten op grond van de artikelen 92 en 93 van het Verdrag tot terugbetaling van staatssteun zijn gehouden, de voordelen uit hoofde van deze steun behouden, en zich aldus onttrekken aan terugbetaling van het door schending van het Gemeenschapsrecht verkregen voordeel, afgezien van het verkrijgen van eventuele andere voordelen in het geval waarin hun de staatsgarantie van artikel 2 bis van wet nr. 95/1979 wordt verleend.

Het enige middel om de bovenbeschreven situatie op te heffen bestaat in de afschaffing van de in geding zijnde bepalingen van wet nr. 80/1993, vergezeld gaande van de terugbetaling aan de Staat van de met de gemeenschappelijke markt onverenigbare steun die destijds is uitgekeerd aan de onderneming Nuova Cartiera di Arbatax en die in Beschikking 92/296/EEG is onderzocht. De Italiaanse Regering heeft echter geen formele verbintenis dienaangaande op zich genomen. Zij heeft deze afschaffing immers aangemerkt als een mogelijkheid in de toekomst, afhankelijk van de resultaten van de werkzaamheden van de administratieve commissie die belast is met de herziening van de criteria voor de toepassing van wet nr. 95/1979, maar niet over besluitvormende bevoegdheden beschikt.

De afschaffing van het bepaalde in wet nr. 80/1993 is onontkoombaar om de herhaalde schendingen van de artikelen 92 en 93 van het Verdrag alsmede van de artikelen 61 en 62 van de EER-Overeenkomst, op te heffen.

Daar de bepalingen van wet nr. 80/1993 zijn toegepast in het geval van de terugbetaling van de aan Nuova Cartiera di Arbatax betaalde steun, moet voorts onverwijld worden overgegaan tot de terugvordering van de betrokken steun, teneinde de vóór de verlening daarvan bestaande toestand te herstellen en alle financiële en economische voordelen weg te nemen die de begunstigde onderneming vanaf de datum van uitbetaling van deze steun (6) onwettig heeft genoten,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De steunmaatregelen van de Staat zoals voorzien in de Italiaanse wet nr. 80/1993 zijn onwettig, voor zover zij niet van tevoren bij de Commissie zijn aangemeld op de voet van artikel 93, lid 3. van het Verdrag. Deze maatregelen zijn onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt en met de werking van de EER-Overeenkomst in de zin van artikel 92 van het Verdrag en 61 van de EER-Overeenkomst.

Artikel 2

Italië schaft de bepalingen van wet nr. 80/1993 af.

Artikel 3

Italië deelt de Commissie binnen twee maanden na de kennisgeving van deze beschikking mede, welke maatregelen zijn getroffen om aan deze beschikking te voldoen.

Artikel 4

Deze beschikking is gericht tot de Italiaanse Republiek.

Gedaan te Brussel, 20 maart 1996.

Voor de Commissie

Karel VAN MIERT

Lid van de Commissie

(1) PB nr. C 220 van 25. 8. 1995, blz. 2.

(2) PB nr. L 159 van 12. 6. 1992, blz. 46.

(3) Zie de communautaire kaderregeling inzake overheidssteun voor het midden- en kleinbedrijf, PB nr. C 213 van 19. 8. 1992, blz. 2.

(4) Zie in het bijzonder brief SG(89)D/43218 van 5 april 1989 aan de Lid-Staten alsmede de in PB nr. C 273 van 18. 10. 1991 bekendgemaakte mededeling, punt 38.

(5) Zie mededeling 94/C 395/02, PB nr. C 395 van 31. 12. 1994, blz. 4.

(6) Arrest van het Hof van Justitie van 21 maart 1990 in zaak C-142/87, "Tubemeuse", (Jurispr. 1990, blz. I-959).