Beschikking van de Commissie

van 11 december 2002

betreffende de bestaande steunregeling die Italië gemachtigd was ten uitvoer te leggen ten faveure van het Centro di servizi finanziari e assicurativi di Trieste

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2002) 4829)

(Slechts de tekst in de Italiaanse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2003/230/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken(1), en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I. PROCEDURE

(1) In 1998 keurde de Commissie een mededeling goed over de toepassing van de regels inzake staatssteun op het gebied van de directe belastingen op ondernemingen(2) (hierna "de mededeling" te noemen).

(2) Overeenkomstig punt 37 van die mededeling is de Commissie een nieuw onderzoek begonnen van de bestaande fiscale steunregelingen in de lidstaten. In het kader van dit nieuwe onderzoek heeft de Commissie bij schrijven van 12 februari 1999 (D/50716) informatie gevraagd over de fiscale regeling die voor het Centro di servizi finanziari e assicurativi di Trieste geldt. In 1995 was die regeling al goedgekeurd(3), mits bepaalde voorwaarden werden nageleefd.

(3) Bij schrijven van 2 juli 1999 (A/35043)hebben de Italiaanse autoriteiten de Commissie meegedeeld dat de steunregeling niet in werking was getreden, doordat niet alle noodzakelijke uitvoeringsmaatregelen waren goedgekeurd. De Commissie heeft om aanvullende inlichtingen verzocht bij brieven van 1 december 1999 (D/64991, 21 maart 2000 (D/51237 en 27 juli 2000 (D/54024, om na te gaan of de uitvoeringsbepalingen voor de fiscale regeling in overeenstemming waren met de voorwaardelijke beschikking waarmee de Commissie de regeling had goedgekeurd(4). De Italiaanse autoriteiten hebben niet geantwoord op deze verzoeken om inlichtingen.

(4) Bij schrijven van 27 juli 2000 (D/54024 stelde de Commissie de Italiaanse autoriteiten in kennis van de twijfel die zij had ten aanzien van de verenigbaarheid van de regeling met de gemeenschappelijke markt, en verzocht zij de Italiaanse autoriteiten binnen één maand na dagtekening van dat schrijven hun opmerkingen te maken overeenkomstig artikel 17, lid 2, van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad(5). De Italiaanse autoriteiten maakten binnen de vastgestelde termijn geen opmerkingen kenbaar. Bij schrijven van 22 september 2000 verklaarden de Italiaanse autoriteiten dat het centrum niet operationeel was en deelden zij de Commissie mee dat de regering overwoog welke passende maatregelen te nemen.

(5) Bij schrijven van 11 juli 2001 stelde de Commissie dienstige maatregelen aan Italië voor. Hierbij werd Italië verzocht om:

- de regeling inzake het Centro di servizi finanziari assicurativi di Trieste in Triëst per 1 januari 2002 in te trekken;

- vóór 31 oktober 2001 een publieke verklaring uit te brengen over de goedkeuring van de noodzakelijke maatregelen om de regeling voor het Centro di servizi finanziari e assicurativi di Trieste af te schaffen.

(6) Aangezien op 1 januari 2002 aan geen van beide bovengenoemde voorwaarden was voldaan en er geen officiële goedkeuring was verleend, heeft de Commissie nota genomen van de weigering van de Italiaanse autoriteiten om de voorgestelde dienstige maatregelen vast te stellen. Bij schrijven van 27 februari 2002 heeft de Commissie Italië in kennis gesteld van haar besluit de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden ten aanzien van het Centro di servizi finanziari e assicurativi di Trieste. Italië heeft op 13 mei 2002 geantwoord op het besluit tot inleiding van de procedure.

(7) Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen(6). De Commissie heeft belanghebbenden verzocht hun opmerkingen over de betrokken maatregelen mee te delen. Zij heeft geen opmerkingen ontvangen.

II. GEDETAILLEERDE BESCHRIJVING VAN DE STEUNMAATREGEL

(8) De rechtsgrondslag voor de oprichting van het Centro di servizi finanziari e assicurativi di Trieste wordt gevormd door artikel 3 van wet nr. 19 van 9 januari 1991.

(9) Op grond van deze regeling werd een Centro di servizi finanziari e assicurativi di Trieste in de regio-Triëst (hierna "Centro di Trieste" te noemen) opgericht. Er werden belastingvoordelen verleend aan (zowel binnen- als buitenlandse) financiële instellingen, verzekeringsondernemingen en kredietmaatschappijen die binnen het centrum actief zijn via een daartoe opgerichte werkingsstructuur (dochterondernemingen, filialen en agentschappen). De fiscale voordelen bestaan uit:

- vrijstelling van de IRPEG (imposta sui redditi delle persone giuridiche - inkomstenbelasting voor rechtspersonen), beperkt tot de winst die in het centrum wordt behaald uit transacties in landen van Centraal- en Oost-Europa of de voormalige Sovjetunie, of uit met de verhandeling van de aan deze transacties verbonden financiële titels;

- een verlaging van de omzetbelasting (voor registratierechten, hypotheek- en kadastrale belasting geldt een vast tarief).

(10) Deze voordelen worden toegekend voor een periode van vijf jaar vanaf de oprichting van het Centro di Trieste en zijn aan twee beperkingen onderworpen: het totale steunbedrag mag het plafond van 65 miljard ITL (circa 34 miljoen EUR) niet overschrijden, en het totale bedrag aan kredieten en investeringen in Oost-Europa mag niet hoger liggen dan 3,5 miljard EUR. De ondernemingen die in het Centro di Trieste actief zijn, moeten geen bronheffingen inhouden op hun transacties (obblighi di sostituto d'imposta).

III. OPMERKINGEN VAN ITALIË

(11) Bij schrijven van 13 mei 2002 hebben de Italiaanse autoriteiten verklaard dat zij alle relevante informatie hadden meegedeeld in het kader van de correspondentie met de Commissie.

(12) Met name herhaalden zij dat het Centro di servizi finanziari e assicurativi di Trieste nooit actief is geweest en dat nooit de uitvoeringsbepalingen goedgekeurd waren die nodig waren om het operationeel te maken. In het kader van de gedragscode inzake de belastingregeling voor ondernemingen(7) had de toenmalige minister van Financiën bij schrijven van 27 februari 2001 al de toezegging van Italië bevestigd het Centro di Trieste niet te realiseren. Ten slotte heeft Italië verwezen naar de bijeenkomst van 19 maart 2002 van de Werkgroep over de gedragscode; daar had de Italiaanse vertegenwoordiger verklaard dat het Centro di servizi finanziari e assicurativi di Trieste zou worden opgeheven binnen een termijn die bestaanbaar was met het werkprogramma voor de gedragscode.

IV. BEOORDELING VAN DE STEUN

(13) De betrokken regeling is in 1995 door de Commissie goedgekeurd(8). Zij vertoont dus de vier elementen als bedoeld in artikel 87, lid 1, van het Verdrag.

(14) Allereerst wordt door de vrijstelling van de IRPEG en van bepaalde indirecte belastingen als beschreven in overweging 9, een aanzienlijk voordeel toegekend.

(15) Ten tweede wordt de maatregel gefinancierd uit staatsmiddelen. Voormelde fiscale stimuli worden gefinancierd uit staatsmiddelen afkomstig van de centrale regering of van de lokale autoriteiten, en betekenen in elk geval gederfde inkomsten voor die autoriteiten.

(16) De maatregel is selectief omdat hij beperkt is tot activiteiten die betrekking hebben op de levering van financiële diensten in landen uit Centraal- en Oost-Europa en de voormalige Sovjetunie.

(17) Ten slotte kan de maatregel een ongunstige invloed hebben op het handelsverkeer en de mededinging wat betreft ondernemingen die actief zijn in de financiële sector en het verzekeringsbedrijf. In deze beide sectoren bestaat momenteel een intens intracommunautair handelsverkeer. Het feit dat alle activiteiten van de ondernemingen die in het Centro di Trieste actief zijn, zich zouden afspelen buiten de Gemeenschap volstaat op zich nog niet om eventuele vervalsing van het intracommunautaire handelsverkeer uit te sluiten(9).

(18) In haar beschikking uit 1995 had de Commissie de betrokken regeling uitdrukkelijk aangemerkt als exploitatiesteun en had zij de regeling verenigbaar verklaard met de gemeenschappelijke markt op basis van de afwijking uit artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag (thans artikel 87, lid 3, onder c)). Zoals al aangegeven in het besluit tot inleiding van de formele onderzoekprocedure(10), was de Commissie, toen zij de fiscale regeling in 1995 op haar verenigbaarheid beoordeelde, met name van oordeel dat:

- de ontwikkeling van de financiële markten van de Oost-Europese landen door het mobiliseren van particulier kapitaal, van dergelijk belang was voor de Gemeenschap dat zulks de introductie van exploitatiesteun rechtvaardigde, ondanks de daardoor veroorzaakte mededingingsdistorsies;

- de mededingingsdistorsies beperkt zouden zijn en de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt, daardoor niet zodanig zouden worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang zou worden geschaad.

(19) In het licht van zowel de mededeling inzake fiscale steun als de gewijzigde omstandigheden in de landen van Centraal- en Oost-Europa, heeft de Commissie haar beoordeling van de verenigbaarheid van de regeling opnieuw overwogen, rekening houdend met het feit dat de regeling, als goedgekeurd in 1995, tot dusver nog niet operationeel was geworden.

(20) Allereerst is de Commissie, op basis van de mededeling, van mening dat de betrokken steunregeling exploitatiesteun vormt die als dusdanig in beginsel onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt - en dus verboden is. Exploitatiesteun welke bestaat uit maatregelen die niet zijn gebonden aan de uitvoering van specifieke projecten, maar de lopende uitgaven van de onderneming verminderen, is in beginsel verboden omdat hij de mededinging verstoort zonder bij te dragen tot het bereiken van communautaire doelstellingen. Om die reden staat de Commissie, zoals aangegeven in punt 32 van de mededeling, exploitatiesteun thans slechts bij wijze van uitzondering en onder bepaalde voorwaarden toe, in regio's die in aanmerking komen voor de afwijking uit artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag en in bepaalde sectoren, zoals de scheepsbouw, de milieubescherming, het vervoer en het zeevervoer. De regeling voor het Centro di servizi finanziari e assicurativi di Trieste betreft geen regio die in aanmerking komt voor de afwijking uit artikel 87, lid 3, onder a), noch een sector of bedrijfstak die op een afwijking aanspraak kan maken.

(21) Ten tweede is de Commissie van oordeel dat de toepassing van de regeling thans - anders dan vijf jaar geleden - tot aanzienlijke concurrentieverstoringen op de markt voor financiële diensten zou leiden.

(22) In dit verband zij er op gewezen dat in 1995 de Commissie van oordeel was dat de voorgenomen steunmaatregelen van Italië noodzakelijk waren om de ontwikkeling te bevorderen van de kapitaalmarkten in de landen van Centraal- en Oost-Europa, hetgeen onbetwistbaar in het belang van de Europese Gemeenschap was.

(23) Sinds in 1994/1995 de meeste Europaovereenkomsten met de landen uit Oost-Europa in werking zijn getreden, is de ontwikkeling van deze markten geleidelijk toegenomen.

(24) De Europaovereenkomsten bevatten specifieke clausules over de liberalisatie van de markten en de handel en over de vestigingsrechten, en met name het wederzijdse recht van financiële en verzekeringsinstellingen uit de Europese Unie en de ondertekenende landen op uitoefening van economische activiteiten door middel van de oprichting en het beheer van dochterondernemingen, filialen en agentschappen(11). Bijgevolg zouden de in de regeling ten behoeve van het Centro di Trieste geplande maatregelen thans veel zwaardere concurrentieverstorende effecten sorteren, omdat thans de vroegere barrières voor de ontwikkeling van kapitaalmarkten in diverse landen uit de betrokken regio zijn verdwenen.

(25) Bovendien zijn er sinds 1995 nieuwe financiële instrumenten goedgekeurd ten behoeve van de kandidaat-lidstaten om hun toetreding te faciliëren. Door specifieke initiatieven en programma's uit te bouwen, waartoe besloten werd in Agenda 2000 en in de conclusies van de Europese Raad van Berlijn(12), kwamen aanvullende instrumenten beschikbaar om de investeerders te stimuleren en de economische overgang van de landen uit Centraal- en Oost-Europa te ondersteunen(13). Gelet op deze elementen, verdwijnt de noodzaak van een algemene regeling die van toepassing is op de financiële diensten in alle landen uit Centraal- en Oost-Europa en de voormalige Sovjetunie, zonder dat daarbij wordt onderscheiden op basis van de specifieke sociaal-economische situatie.

(26) De Commissie doet opmerken dat noch Italië noch belanghebbende derden opmerkingen hebben gemaakt over deze kwesties.

V. CONCLUSIE

(27) De Commissie is van oordeel dat de steunregeling ten faveure van het Centro di servizi finanziari e assicurativi di Trieste onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt. Aangezien tot dusver geen begunstigde de regeling heeft genoten, concludeert de Commissie dat de regel op korte termijn moet worden ingetrokken,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De staatssteun die Italië gemachtigd was ten uitvoer te leggen ten gunste van het Centro di servizi finanziari e assicurativi di Trieste als bedoeld in artikel 3 van wet nr. 19 van 9 januari 1991, is met de gemeenschappelijke markt onverenigbaar.

Artikel 2

Vanaf de datum van kennisgeving van de onderhavige beschikking onthoudt Italië zich van iedere maatregel om het Centro di servizi finanziari e assicurativi di Trieste te activeren, en binnen zes maanden vanaf de onderhavige beschikking trekt Italië artikel 3 van wet nr. 19 van 9 januari 1991 in.

Artikel 3

Italië deelt de Commissie binnen zes maanden vanaf de kennisgeving van deze beschikking mee welke maatregelen het heeft genomen om hieraan te voldoen.

Artikel 4

Deze beschikking is gericht tot de Italiaanse Republiek.

Gedaan te Brussel, 11 december 2002.

Voor de Commissie

Mario Monti

Lid van de Commissie

(1) PB C 115 van 16.5.2002, blz. 9.

(2) Mededeling van de Commissie over de toepassing van de regels betreffende steunmaatregelen van de staten op maatregelen op het gebied van de directe belastingen op ondernemingen (PB C 384 van 10.12.1998).

(3) Beschikking 95/452/EG van de Commissie (PB L 264 van 7.11.1995, blz. 30).

(4) Zie voetnoot 3.

(5) PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1.

(6) Zie voetnoot 1.

(7) PB C 2 van 6.1.1998, blz. 1.

(8) Zie voetnoot 3.

(9) Zaak 142/87, België/Commissie, Jurisprudentie 1990, blz. I-959, punt 35.

(10) Zie voetnoot 1.

(11) Cf. bijvoorbeeld artikel 45 van de Europaovereenkomst tussen de Europese Gemeenschappen en hun lidstaten en de Tsjechische Republiek (PB L 360 van 31.12.1994) dat op 1 februari 1995 in werking is getreden.

(12) Europese Raad van 24 en 25 maart 1999.

(13) Verordening (EG) nr. 1266/1999 van de Raad van 21 juni 1999 betreffende de coördinatie van de bijstand aan de kandidaat-lidstaten in het kader van de pretoetredingsstrategie (PB L 161 van 26.6.1999), en Verordening (EG) nr. 1267/1999 van de Raad van 21 juni 1999 tot instelling van een pretoetredingsinstrument voor structuurbeleid (PB L 161 van 26.6.1999).