Beschikking van de Commissie

van 29 december 2000

inzake een procedure op grond van artikel 81 van het EG-Verdrag en artikel 53 van de EER-overeenkomst

(Zaak nr. COMP/36.841 - Unisource)

(kennisgeving geschied onder nummer C(2000) 4094)

(Slechts de teksten in de Nederlandse, de Engelse en de Zweedse taal zijn authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2001/143/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte,

Gelet op Verordening nr. 17 van de Raad van 6 februari 1962, eerste verordening over de toepassing van de artikelen 85 en 86 van het EG-Verdrag(1), laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 1216/1999(2), inzonderheid op artikel 2 en artikel 8, lid 3, onder a),

Gezien Beschikking 97/780/EG van de Commissie van 29 oktober 1997 inzake een procedure op grond van artikel 85 van het EG-Verdrag en artikel 53 van de EER-overeenkomst (zaak nr. IV/35.830 - Unisource)(3),

Gezien het verzoek dat op 23 december 1999 werd ingediend door Unisource NV (Unisource) en haar drie aandeelhouders, Koninklijke KPN NV (KPN), Swisscom AG (Swisscom) en Telia Ab (Telia), hierna tezamen "de partijen" genoemd, om de noodzakelijkheid van de in Beschikking 97/780/EG opgenomen voorwaarden en verplichtingen te herzien,

Gezien de bekendmaking(4) van het essentiële gedeelte van het verzoek en de aanmelding, overeenkomstig artikel 19, lid 3, van Verordening nr. 17,

Na raadpleging van het Adviescomité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities,

Overwegende hetgeen volgt:

I. DE FEITEN

(1) Volgens de partijen hebben de marktontwikkelingen gedurende de voorbije jaren en de in die jaren geleden gecumuleerde verliezen hen ertoe genoopt Unisource, een dochteronderneming waarvan zij volledig eigenaar zijn, als gemeenschappelijke onderneming voor het voeren van hun internationale groeistrategie op te geven. Daarom hebben zij de onomkeerbare beslissing genomen het werkterrein van Unisource te verkleinen.

A. Oprichting van Unisource en daarmee samenhangende overeenkomsten

(2) Het besluit van de aandeelhouders komt erop neer dat de strategische alliantie die concreet gestalte heeft gekregen in Unisource wordt beëindigd. Zij handhaven evenwel de Unisource-overeenkomsten, dat wil zeggen de overeenkomsten waarbij Unisource is opgericht en de individuele contractuele beperkingen daarin, tot het verstrijken daarvan. Unisource zal blijven bestaan als een houdstermaatschappij voor de uitoefening van het gezamenlijke eigendomsrecht van "AUCS Communication services v.o.f." (AUCS) door KPN, Telia en Swisscom. Het beheer van AUCS Communication services, een onderneming die diensten aanbiedt aan multinationale ondernemingen in Europa, berust thans bij Infonet, waarin de moedermaatschappijen van Unisource een aandeel van 56 % hebben.

B. Verkleind werkterrein van Unisource

(3) Volgens de partijen is het enige van de in Beschikking 97/780/EG beschreven werkterreinen van Unisource dat behouden blijft, het verstrekken van hoogwaardige telecommunicatiediensten aan multinationale ondernemingen(5). Deze activiteit wordt uitgeoefend via AUCS (voorheen Uniworld). Op 29 mei 1999 heeft Unisource 100 % van de aandelen van AUCS verworven door het overnemen van de aandelen van AT& T. Deze transactie werd bij beschikking van de Commissie van 8 juli 1999 in zaak nr. COMP/M.1581(6) met de gemeenschappelijke markt verenigbaar verklaard.

(4) Alle andere werkterreinen die in Beschikking 97/780/EG worden beschreven, werden verlaten. Bijgevolg is AUCS v.o.f. de enige overblijvende dochteronderneming waarvan Unisource eigenaar is.

Niet-concurrentiebedingen

(5) Ten gevolge van het afstoten van al deze activiteiten zijn alle niet-concurrentiebedingen in de oorspronkelijke overeenkomsten komen te vervallen. Er bestaan geen niet-concurrentieovereenkomsten tussen AUCS en de moedermaatschappijen van Unisource. KPN, Swisscom en Telia kunnen met Unisource concurreren op de markt voor zakelijke telecommunicatiediensten en op elke andere markt. De moedermaatschappijen verklaren dat hun belang in Unisource louter van financiële aard is.

Exclusieve distributie

(6) De exclusieve distributieovereenkomsten tussen bepaalde dochterondernemingen van Unisource en de aandeelhouders van Unisource waarnaar in Beschikking 97/780/EG wordt verwezen, hebben geen voorwerp meer, aangezien die dochterondernemingen zijn verkocht of hun activiteiten zijn beëindigd.

C. Aanwezigheid op de markt

(7) Zoals hierboven uiteengezet, is de aanwezigheid van Unisource op de in Beschikking 97/780/EG beschreven relevante markten in omvang beperkt tot het verstrekken van hoogwaardige telecommunicatiediensten via AUCS/Infonet.

(8) De mededingingsomstandigheden op de markt voor het verstrekken van wereldwijde telecommunicatiediensten aan multinationale ondernemingen is door de Commissie beoordeeld in haar beschikking van 21 februari 2000 in zaak nr. M.1741 MCI WorldCom/Sprint(7). Op grond van de gegevens voor 1999 zou het marktaandeel van AUCS/Infonet op die markt tussen 4 % en 11 % bedragen.

D. Regelgevend kader

(9) Anders dan op het ogenblik waarop de Commissie ontheffing verleende voor de Unisource-overeenkomsten, zijn de telecommunicatiemarkten in de Gemeenschap thans vrijgemaakt en beschikt elke lidstaat over nationale regelgevende instanties (NRI's) met ruime bevoegdheden om op die markten in te grijpen.

(10) Naar het oordeel van de Commissie hebben KPN, Telia en Swisscom weliswaar nog steeds zeer grote marktaandelen op nagenoeg al hun respectieve thuismarkten voor telecommunicatiediensten, maar is de telecommunicatie in Nederland en in Zweden thans volledig vrij gemaakt. In tegenstelling tot de marktsituatie toen Beschikking 97/780/EG werd gegeven, is er in die landen, evenals in Zwitserland, volop concurrentie (zie het Vijfde verslag van de Commissie over de tenuitvoerlegging van het pakket telecommunicatieregelgeving(8)).

E. Opmerkingen van belanghebbenden

(11) Naar aanleiding van de bekendmaking van de Commissie overeenkomstig artikel 19, lid 3, van Verordening nr. 17 heeft de Commissie geen opmerkingen van derden ontvangen.

II. JURIDISCHE BEOORDELING

A. Toepassing van artikel 81, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-overeenkomst op de Unisource-overeenkomsten

(12) In Beschikking 97/780/EG wordt vastgesteld dat de Unisource-overeenkomsten onder de toepassing van artikel 81, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-overeenkomst vallen. Hoewel de partijen die overeenkomsten handhaven tot het verstrijken ervan, hebben zij de Commissie in kennis gesteld van hun onomkeerbare beslissing de Unisource-alliantie zoals die oorspronkelijk was opgezet te beëindigen, alsmede van het onomkeerbare karakter van de afstoting van activiteiten, met de ontbinding van de Unisource-groep als gevolg.

(13) Ten gevolge van die beslissing en de afstoting van activiteiten zijn de werkterreinen van Unisource zoals beschreven in Beschikking 97/780/EG aanzienlijk ingekrompen. Zoals reeds vermeld, blijft Unisource nog uitsluitend aanwezig op de markt via AUCS/Infonet. Alle andere in de beschikking van de Commissie vermelde dochterondernemingen zijn verkocht. Alle activiteiten behalve de verstrekking van hoogwaardige telecommunicatiediensten zijn beëindigd. Bijgevolg mag niet langer worden aangenomen dat de moedermaatschappijen een groot aantal activa in verband met het aanbieden en de commercialisering van telecommunicatiediensten bundelen, zoals in overweging 75 van Beschikking 97/780/EG werd gesteld.

(14) Volgens de partijen zouden de inkomsten van de enige overblijvende dochteronderneming van Unisource, namelijk AUCS, op grond van de cijfers voor 1999 minder dan 3 % uitmaken van de inkomsten van elk van de moedermaatschappijen. Naar eigen zeggen zijn de partijen voornemens betrekkingen tussen Unisource en haar moedermaatschappijen te beperken tot een financiële relatie. Gezien de aard van de wijzigingen in de structuur van Unisource lijkt het gevaar voor coördinatie van het mededingingsgedrag van de moedermaatschappijen, dat in Beschikking 97/780/EG ter sprake kwam, zeer gering.

(15) Daarenboven betekent het opgeven van het oorspronkelijke werkterrein varn de Unisource-alliantie dat elk van de moedermaatschappijen, in tegenstelling tot de aanvankelijke intenties, op de in de bovengenoemde beschikking van de Commissie opgesomde relevante markten onafhankelijk haar koers zal bepalen. Met name zullen KPN, Swisscom en Telia zelfs met AUCS/Infonet concurreren op de markt voor het verlenen van wereldwijde telecommunicatiediensten aan multinationale ondernemingen. Het handhaven van AUCS/Infonet als een onafhankelijke marktdeelnemer zal de concurrentie doen toenemen op die markt, waarop slechts een beperkt aantal ondernemingen wereldwijd actief zijn(9).

B. Toepassing van artikel 81, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-overeenkomst op de contractuele bepalingen

(16) De contractuele bepalingen waarvan de Commissie in haar Beschikking 97/780/EG vaststelde dat zij onder de toepassing van artikel 81, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-overeenkomst vielen, zijn niet langer geldig.

(17) De enige overblijvende activiteit van Unisource is de uitoefening van het eigendomsrecht over AUCS. Er bestaat geen niet-concurrentieovereenkomst tussen de moedermaatschappijen en Unisource voor de diensten die door AUCS worden verstrekt. Het staat KPN, Telia en Swisscom vrij met AUCS te concurreren op het gebied van de verlening van hoogwaardige telecommunicatiediensten aan multinationale ondernemingen. Zo heeft KPN bijvoorbeeld een gemeenschappelijke onderneming (KPN Qwest) opgezet, die wereldwijde telecommunicatiediensten aanbiedt. Swisscom en Telia bieden allebei, in rechtstreekse concurrentie met Unisource/AUCS, dergelijke diensten aan hun respectieve klanten aan.

(18) De aanvankelijk in het vooruitzicht gestelde exclusieve distributieovereenkomsten bestaan niet meer en kunnen derhalve ook de mededingingsvoorwaarden binnen de EER en Zwitserland niet ongunstig beïnvloeden(10); er werden geen nieuwe vormen van exclusieve distributieafspraken gemaakt tussen Unisource en haar aandeelhouders met betrekking tot de door AUCS aangeboden diensten.

(19) Gelet op al het voorgaande mag worden aangenomen dat de Unisource-overeenkomsten de mededinging op de relevante markten niet merkbaar beperken,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

Beschikking 97/780/EG wordt ingetrokken en door de onderhavige beschikking vervangen.

Artikel 2

Op grond van de feiten waarover zij beschikt ziet de Commissie geen reden op grond van artikel 81, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-overeenkomst nieuwe maatregelen te nemen ten aanzien van het gewijzigde terrein van samenwerking tussen Koninklijke KPN NV, Swisscom AG en Telia AB met betrekking tot hun gemeenschappelijke dochteronderneming Unisource.

Artikel 3

Deze beschikking is gericht tot:

1. Koninklijke KPN NV Telecomplein 5 2516 CK Den Haag Nederland

2. Telia AB Mårbackagatan 11 S - 123 86 Farsta

3. Swisscom AG Lindenhofstrasse 1 CH - 3048 Worblaufen

4. Unisource NV

"Transpolis"

Polarisavenue 97 2137 JH Hoofddorp Nederland.

Gedaan te Brussel, 29 december 2000.

Voor de Commissie

Mario Monti

Lid van de Commissie

(1) PB 13 van 21.2.1962, blz. 204/62.

(2) PB L 148 van 15.6.1999, blz. 5.

(3) PB L 318 van 20.11.1997, blz. 1.

(4) PB C 217 van 29.7.2000, blz. 35.

(5) Namelijk het verstrekken van naadloze, hoogwaardige internationale diensten op het gebied van spraak-, data-, internet- en berichtendiensten aan multinationale ondernemingen die in Europa werkzaam zijn.

(6) PB C 328 van 17.11.1999, blz. 7.

(7) Zie persmededeling IP/00/668.

(8) COM(1999) 537 def. van 10 november 1999, te vinden op http://europa.eu.int/ispo.

(9) Zie ook de beschikking van de Commissie van 21 februari 2000 in zaak nr. M.1741 "MCI WorldCom/Sprint".

(10) Zie overweging 83 van Beschikking 97/780/EG.