Beschikking van de Commissie

van 10 mei 2000

inzake een procedure op grond van artikel 81 van het EG-Verdrag

(Zaak nr. IV/32.150 - Eurovisie)

(kennisgeving geschied onder nummer C(2000) 1171)

(Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2000/400/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, inzonderheid op artikel 53,

Gelet op Verordening nr. 17 van 6 februari 1962, Eerste verordening over de toepassing van de artikelen 85 en 86 van het EG-Verdrag(1), laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 1216/1999(2), inzonderheid op de artikelen 6 en 8,

Gezien het verzoek om een negatieve verklaring en de aanmelding met het oog op het verkrijgen van een ontheffing, ingediend overeenkomstig de artikelen 2 en 4 van Verordening nr. 17, op 3 april 1989, aangevuld op 27 augustus 1996,

Na bekendmaking van het essentiële gedeelte van het verzoek en de aanmelding daarvan overeenkomstig artikel 19, lid 3, van Verordening nr. 17(3),

Na raadpleging van het Adviescomité voor mededingingsregelingen en machtsposities,

Overwegende hetgeen volgt:

I. DE FEITEN

1. INLEIDING

(1) De Europese Radio-Unie, hierna "ERU" genoemd, heeft op 3 april 1989 een verzoek om een negatieve verklaring, subsidiair een ontheffing op grond van artikel 81, lid 3, van het EG-Verdrag ingediend voor haar statutaire bepalingen en andere regels inzake de verwerving van televisierechten op sportevenementen, de uitwisseling van sportprogramma's in het kader van Eurovisie en de toegang op contractuele basis van derden tot deze programma's.

(2) Op 11 juni 1993 heeft de Commissie Beschikking 93/403/EEG(4) op grond van artikel 81, lid 3, van het EG-Verdrag gegeven, waarbij zij tot 25 februari 1998 voor de aangemelde ERU-regels een voorwaardelijke ontheffing heeft verleend. De ontheffing werd afhankelijk gesteld van een sublicentiesysteem van de ERU ten behoeve van derden voor de gezamenlijk verworven televisierechten op sportevenementen, alsmede van een verplichting tot kennisgeving aan de Commissie van elke wijziging van de aangemelde regels, van alle arbitrageprocedures uit hoofde van de regeling inzake de toegang van niet-ERU-leden tot Eurovisiesportprogramma's(5) en van alle beslissingen betreffende verzoeken om lidmaatschap van derden.

(3) Op 11 juli 1996 heeft het Gerecht van eerste aanleg naar aanleiding van een door een aantal Europese televisiezenders(6) ingesteld beroep de beschikking van de Commissie nietig verklaard.

(4) De ERU heeft tegen de uitspraak van het Gerecht van eerste aanleg hogere voorziening bij het Hof van Justitie ingesteld. De Commissie ondersteunt het beroep van de ERU. Het beroep is nog steeds hangende.

(5) Op 27 augustus 1996 heeft de ERU de richtlijnen voor interpretatie van de criteria voor actief lidmaatschap (daterend van 12 augustus 1992) bij de Commissie ingediend. De ERU heeft de regels inzake het lidmaatschap en de Richtlijnen voor interpretatie op 3 april 1998 gewijzigd.

(6) De Commissie heeft een samenvatting van de aangemelde overeenkomsten gepubliceerd, in de bekendmaking overeenkomstig artikel 19, lid 3, van 5 oktober 1990 en in een tweede bekendmaking overeenkomstig artikel 19, lid 3, van 1 september 1999.

2. DE EUROPESE RADIO-UNIE(7)

(7) De ERU is een vereniging van radio- en televisieomroeporganisaties. Zij is in 1950 opgericht en heeft haar zetel te Genève. De vereniging heeft geen winstoogmerk. Om haar doelstellingen te verwezenlijken kan zij wel activiteiten van een commerciële aard ontplooien. De ERU heeft tot doel de belangen van haar leden op programmatisch gebied en op juridische, technische en andere gebieden te behartigen. In het bijzonder coördineert en ondersteunt de ERU in het kader van Eurovisie de uitwisseling van televisieprogramma's tussen haar actieve leden en bevordert zij coproducties en alle overige vormen van samenwerking tussen haar leden onderling en met andere omroeporganisaties of groepen van omroeporganisaties. De ERU staat haar actieve leden bij in onderhandelingen van welke aard ook en voert op verzoek ook onderhandelingen namens de leden. Solidariteit is de leidraad van de ERU.

(8) Er zijn twee categorieën ERU-leden: actieve leden en geassocieerde leden. Slechts actieve leden kunnen aan Eurovisie deelnemen. Geassocieerde leden komen uit landen die geen deel uitmaken van de ERU. Zij zijn geen lid van Eurovisie en hebben derhalve geen toegang tot de Eurovisiesportrechten, behalve de toegang op contractuele basis zoals de niet-leden die hebben. Zij nemen echter wel aan de werkzaamheden van de beroepsvereniging deel.

A. Voorwaarden voor actief lidmaatschap van de ERU

(9) De voorwaarden voor actief lidmaatschap van de ERU zijn vervat in artikel 3, lid 3, van de statuten van de ERU zoals geïnterpreteerd in de richtlijnen voor interpretatie van de criteria voor actief lidmaatschap. De ERU heeft zowel artikel 3, lid 3, van de statuten als de richtlijnen op 3 april 1998 gewijzigd. Het actieve lidmaatschap van de ERU staat open voor omroeporganisaties of groepen van omroeporganisaties, die in een binnen het Europese omroepgebied gelegen land een dienst met een nationaal karakter en van nationaal belang verstrekken. Zij moeten vrijwel alle nationale radio- en/of televisiehuishoudens bestrijken en moeten de verplichting hebben - en dit ook daadwerkelijk doen - gevarieerde en evenwichtige programma's, bestemd voor alle bevolkingsgroepen, aan te bieden. Ten slotte moeten zij een wezenlijk deel van de uitgezonden programma's zelf produceren. Bij de beoordeling van de verzoeken om lidmaatschap past de ERU de volgende criteria toe:

a) Technische dekking: Volgens artikel 3, lid 3, onder a), moet 98 % van de nationale radio- en/of televisiehuishoudens in staat en technisch uitgerust zijn om de radio- en televisieprogrammadienst in zijn geheel en met een bevredigende technische kwaliteit te ontvangen.

b) Programmaverplichtingen: Volgens artikel 3, lid 3, onder b), betekent een gevarieerd en evenwichtig programma-aanbod voor alle delen van de bevolking in het kader van sportprogramma's op de televisie dat een minimum dient te worden bereikt:

- Tussen 7.00 en 1.00 uur, waaronder de live-verslaggeving tussen 1.00 en 7.00 uur, zou de programmering ten minste 200 uur sport per jaar moeten omvatten;

- De sportprogrammering dient ten minste twaalf verschillende categorieën sport te omvatten, waarvan aan ten minste acht een totale jaarlijkse zendtijd van meer dan drie uur moet worden gewijd.

c) Eigen productie: Volgens artikel 3, lid 3, onder c), dient de productie door leden van de ERU op eigen kosten en onder eigen redactioneel toezicht ten minste 30 % van alle uitgezonden programma's uit te maken.

(10) Bovendien is de Administratieve Raad van de ERU in artikel 3, lid 6, laatste alinea, een nieuwe, expliciete verplichting opgelegd toe te zien op de naleving van de regels betreffende het lidmaatschap. De Administratieve Raad zal er te allen tijde zorg voor dragen dat de deelname aan de gezamenlijke verwerving en de gemeenschappelijke eigendom van sportrechten in het kader van Eurovisie strikt beperkt blijft tot de organisaties die volledig voldoen aan de voorwaarden welke zijn vervat in artikel 3, lid 3, van de statuten van de ERU en in de richtlijnen voor de interpretatie daarvan.

(11) Ten slotte geeft artikel 3, lid 15, verzoekers een nieuwe arbitragemogelijkheid. Een organisatie aan het verzoek waarvan om actief lidmaatschap niet voldaan wordt, kan gebruikmaken van arbitrage in Genève in overeenstemming met het Zwitserse arbitrageconcordaat. Hetzelfde recht op arbitrage geldt wanneer een niet-lid waarvan het verzoek om lidmaatschap is afgewezen, de beoordeling van de Administratieve Raad betwist dat een lid uit hetzelfde land wel recht heeft op deelname aan de gezamenlijke verwerving en eigendom van sportrechten.

(12) Sinds 1998 kent de ERU een stelsel van regels betreffende de voortdurende deelname van voormalige Eurovisieleden in bestaande sportprogramma's(8). Krachtens deze regels zullen alle rechten op de markt van het land van het voormalige lid worden aangeboden tegen dezelfde financiële voorwaarden als die welke voor dat lid golden, eerst aan een ander bestaand Eurovisielid en, indien dit niet lukt, aan niet-leden (en in de laatste plaats ook aan het voormalige Eurovisielid). De nieuwe rechthebbenden zullen gebonden zijn aan de ERU-regeling uit 1993 betreffende de toegang voor niet-leden tot Eurovisiesportprogramma's. Hierdoor zijn de nieuwe rechthebbenden onderworpen aan de sublicentieverplichtingen en is ook de toegang van derden tot de gezamenlijk verworven sportrechten gewaarborgd.

(13) De ERU heeft 68 actieve leden in 49 landen binnen het Europese omroepgebied en 50 geassocieerde leden in 30 landen buiten dit gebied.

3. DE AANGEMELDE REGELINGEN: HET EUROVISIESYSTEEM

(14) De aangemelde regelingen vormen het zogenoemde "Eurovisiesysteem", d.w.z. de regels die binnen de ERU en het Eurovisie-/sportsysteem van toepassing zijn op: 1. de gezamenlijke verwerving van sportuitzendrechten, 2. het delen van de gezamenlijk verworven sportuitzendrechten, 3. de uitwisseling van het signaal voor sportevenementen, 4. de regeling betreffende de toegang van niet-ERU-leden tot de Eurovisiesportrechten, en 5. de sublicentieregels betreffende de exploitatie van Eurovisierechten op betaaltelevisiekanalen.

(15) De aanmelding heeft geen betrekking op radioaangelegenheden.

(16) Eurovisie is een door de ERU georganiseerd en gecoördineerd systeem voor de uitwisseling van televisieprogramma's, met als uitgangspunt dat de leden elkaar op basis van wederkerigheid hun berichtgeving over belangrijke gebeurtenissen en hun verslaggeving van actualiteiten en sport- en culturele evenementen die in hun landen plaatsvinden en die voor andere leden van belang kunnen zijn, aanbieden waardoor zij elkaar in staat stellen hun respectieve nationale publiek op deze gebieden een dienst van hoge kwaliteit aan te bieden. Bovendien nemen de actieve leden van de ERU in het kader van Eurovisie deel aan de gezamenlijke verwerving en de verdeling van sportrechten.

A. Gezamenlijke verwerving van sportrechten

(17) De televisierechten voor internationale sportevenementen worden normaal op een exclusiviteitsbasis door alle belanghebbende leden gezamenlijk aangekocht.

(18) De gezamenlijke verwerving van rechten heeft doorgaans alleen betrekking op internationale sportevenementen en niet op nationale evenementen, zoals nationale voetbalwedstrijden. In dit laatste geval kopen de nationale ERU-landen de televisierechten individueel op de markt, waarbij zij in bepaalde landen met elkaar in concurrentie treden.

(19) Wanneer ERU-leden uit twee of meer landen belangstelling voor een bepaald sportevenement hebben, verzoeken zij om coördinatie door de ERU. Er worden dan namens alle belangstellende leden onderhandelingen gevoerd, hetzij door een lid - soms bij gestaan door de ERU - in het land waar het evenement plaatsvindt, hetzij door de ERU zelf. Zodra onderhandelingen over Eurovisie-rechten zijn begonnen en totdat deze formeel mislukt zijn verklaard, mogen de leden niet afzonderlijk over nationale rechten in onderhandeling treden. Eerst wanneer de gemeenschappelijke onderhandelingen mislukt zijn verklaard, staat het de leden vrij individueel te onderhandelen.

B. Het delen van de gezamenlijk verworven sportrechten

(20) De Eurovisierechten worden verworven ten behoeve van de leden die, elk wat hun land betreft, partij bij de overeenkomst zijn. Wanneer de exclusieve rechten eenmaal verworven zijn, delen alle leden die partij bij de overeenkomst zijn de rechten, en verkrijgen zij de rechten in de volle omvang, onverschillig welk gebied zij bestrijken en van welke uitzendingstechniek zij zich bedienen. Leden die om hetzelfde nationale publiek concurreren (meer leden in één land of leden die vanuit hun land in dezelfde taal naar het land van een ander lid uitzenden), moeten echter zelf overeenkomen via welke procedure aan één van hen exclusiviteit of voorrang wordt verleend.

(21) Betreft het meer leden in één land, dan spreken deze gewoonlijk af de rechten te delen, bijvoorbeeld door beurtelings uit te zenden. Wordt geen akkoord bereikt, dan verkrijgen alle betrokken leden niet-exclusieve rechten ten aanzien van het land of de landen in kwestie. Leden die een evenement verslaan (dat wil zeggen het signaal produceren), genieten - tenzij anders overeengekomen - automatisch voorrang op leden in het buitenland die hun uitzending op hetzelfde nationale publiek richten.

C. Uitwisseling van het signaal

(22) Bij evenementen die binnen het Eurovisiegebied plaatsvinden, zorgt een lid in het betrokken land voor de dekking (dat wil zeggen de productie van het televisiesignaal, bestaande uit basisbeeld en internationaal geluid). Het signaal is dan in het kader van het Eurovisiesysteem voor de uitwisseling van programma's beschikbaar voor alle andere leden. Het Eurovisie-uitwisselingssysteem is op wederkerigheid gebaseerd: wanneer een aangesloten omroep een evenement, met name een sportevenement, verslaat dat in zijn land plaatsvindt en waarvoor misschien bij andere Eurovisie-leden belangstelling bestaat, biedt hij zijn signaal kosteloos aan alle andere leden aan, ervan uitgaand dat hij op zijn beurt van de andere leden gelijkaardige aanbiedingen zal ontvangen met betrekking tot evenementen die in hun land plaatsvinden. Het lid dat het signaal levert, stelt andere belangstellende leden ook de nodige infrastructuur zoals ruimte voor commentatoren, enzovoort ter beschikking.

(23) Aangezien er in elk land ten minste één ERU-lid is dat sportprogramma's produceert en ter beschikking stelt, mag worden aangenomen dat nagenoeg alle evenementen waarvoor in het buitenland belangstelling kan bestaan, zullen worden verslagen (voor zover de leden de rechten hebben kunnen verwerven) en voor alle leden in het gehele Eurovisiegebied beschikbaar zullen zijn. Het systeem van wederkerigheid houdt geen rekening met wat elk lid daadwerkelijk inbrengt en ontvangt. Het gaat dus veeleer om een systeem dat op solidariteit berust en waarbij de financieel machtigere omroeporganisaties uit de grote landen die uit de kleinere landen steunen, zodat een breed aanbod van sportprogramma's alle delen van het Eurovisiegebied bereikt.

(24) Wanneer een evenement buiten het Eurovisiegebied plaatsvindt en dus door een niet-ERU-lid wordt verslagen, moeten de leden die partij bij een Eurovisieovereenkomst zijn, normaal een vergoeding voor het gebruik van het door die andere omroeporganisatie geleverde signaal betalen, waaraan elk van hen bijdraagt. Er bestaan echter wederkerigheidsakkoorden met omroeporganisaties in andere gebieden, waarin is bepaald dat de ERU-leden in sommige gevallen kosteloos over het signaal kunnen beschikken.

(25) Het signaal wordt langs een net dat alle Eurovisieleden met elkaar verbindt, overgebracht van het vertrekpunt naar de zendinstallaties in de verschillende landen waar het evenement wordt uitgezonden. Dit net bestaat uit verbindingen over land die op permanente basis worden gehuurd (aangevuld met verbindingen die ad hoc worden gehuurd) of die eigendom van individuele leden zijn. Daarnaast huurt de ERU op permanente en op ad-hoc basis ook satellietverbindingen.

(26) Het Eurovisiesysteem voorziet ook in administratieve en technische coördinatie. Voor de administratieve coördinatie, met inbegrip van de coördinatie op het stuk van de programmering, wordt gezorgd door de permanente diensten van de ERU in Genève of - bijvoorbeeld bij de olympische spelen - door speciale teams op het terrein. Er wordt naar gestreefd de specifieke behoeften van de verschillende leden met elkaar te verzoenen en zoveel mogelijk wedstrijden optimaal te verslaan. Dit omvat meer bepaald het opstellen van schema's waarin onder meer met mogelijke tijdsverschillen tussen de plaats van het evenement en de landen van de leden rekening wordt gehouden en het selecteren van wedstrijden wanneer verschillende wedstrijden tegelijk plaatsvinden. De technische coördinatie is het werk van het technisch centrum van de ERU, dat zich in het bijzonder met de technische planning, de controle en de kwaliteitsbewaking met betrekking tot het signaal zelf bezighoudt.

(27) De partijen hebben een aantal wijzigingen in de aangemelde regelingen aangebracht. Deze wijzigingen, die deel uitmaken van het aangemelde Eurovisiesysteem, zijn de toegangsregelingen voor niet-leden van 1993 en 1999.

D. De toegangsregeling voor niet-ERU-leden inzake Eurovisiesportrechten (1993)

(28) Volgens de regeling die op 26 februari 1993 werd aangemeld, verbinden de ERU en haar leden zich ertoe niet-aangesloten omroeporganisaties in ruime mate toegang te verlenen tot Eurovisie-sportprogramma's waarvan de rechten op exclusieve basis door middel van collectieve onderhandelingen zijn verworven. Overeenkomstig de regeling van 1993 krijgen derden uitzendrechten voor het rechtstreeks en op een later tijdstip uitzenden van gezamenlijk verworven Eurovisie-evenementen. In het bijzonder krijgen niet-ERU-leden ruime toegang tot de ongebruikte rechten, d.w.z. voor de uitzending van sportevenementen die door een ERU-lid niet of slechts gedeeltelijk worden uitgezonden. Over de voorwaarden waaronder toegang wordt verleend, wordt vrijelijk onderhandeld tussen de ERU (wat de internationale zenders betreft) of het lid of de leden in het betrokken land (wat de nationale zenders betreft) enerzijds en het niet-lid anderzijds. De ERU en haar leden zullen echter in geen geval ongunstigere toegangsvoorwaarden opleggen dan in de overwegingen 29-33 is bepaald.

(29) Er wordt toestemming tot rechtstreekse uitzending gegeven, wanneer het evenement niet door het ERU-lid of de ERU-leden in het betrokken land of de betrokken landen rechtstreeks wordt uitgezonden, behalve wat die gedeelten of wedstrijden (bepaalde disciplines, individuele wedstrijden, ronden, enz.) betreft waarvan het lid of de leden de rechtstreekse uitzending voor zich zelf reserveren.

(30) Wanneer een evenement (of bij evenementen die verschillende dagen duren, een wedstrijddag) door het ERU-lid of de ERU-leden in het betrokken land of de betrokken landen rechtstreeks wordt uitgezonden - dat wil zeggen wanneer het grootste gedeelte van de belangrijkste wedstrijden die het evenement uitmaken, rechtstreeks wordt uitgezonden-, wordt toegang verleend voor uitgestelde uitzendingen, die, ten vroegste een uur na het einde van het evenement of van de laatste wedstrijd van de dag en ten vroegste om 22.30 uur plaatselijke tijd (voor pan-Europese zenders de tijd te London) mogen aanvangen.

(31) Tenzij in nationale wetten of besluiten anders is bepaald, verlenen de ERU en haar leden toegang voor twee nieuwsitems van elk maximaal 90 seconden per evenement of wedstrijddag - met de mogelijkheid een van die berichten later op dezelfde dag te herhalen -, die binnen 24 uur in op vaste tijden geprogrammeerde algemene nieuwsbulletins of in op vaste tijden geprogrammeerde algemene sportjournaals van gespecialiseerde sportzenders moeten worden opgenomen.

(32) Over de toegangsvergoeding (voor toegang tot de televisierechten en het televisiesignaal) moet worden onderhandeld. Het niet-lid kan desgewenst zelf voorzieningen voor het overbrengen van het signaal treffen dan wel de ERU vragen het langs het Eurovisienet door te geven. In dit laatste geval zal de ERU een kostenraming voorleggen.

(33) Bestaat er onenigheid over de toegangsvergoeding, terwijl over alle andere voorwaarden overeenstemming is bereikt, dan wordt de zaak op verzoek van het niet-lid aan arbitrage door één of meer onafhankelijke deskundigen onderworpen. De deskundigen worden benoemd door de partijen gezamenlijk. Bij gebrek aan overeenstemming zal de benoeming geschieden door de president van het bevoegde Hof van Beroep in het geval van nationale arbitrage (betreffende de toegang voor nationale zenders) en door de voorzitter van de Internationale Kamer van Koophandel in het geval van internationale arbitrage (betreffende de toegang voor pan-Europese zenders). De deskundigen zullen het bedrag vaststellen. De beslissing is definitief en verbindend.

(34) Geïnteresseerde derden kunnen van de ERU of haar leden in de verschillende landen de volledige tekst van de regeling verkrijgen. De tekst is tevens gepubliceerd op het internet: http://www.ebu.ch en is in bijlage I bij deze beschikking opgenomen.

E. De sublicentieregels inzake de exploitatie van Eurovisierechten op betaaltelevisiekanalen (1999)

(35) Als aanvulling op de algemene regels betreffende de toegang van niet-ERU-leden tot Eurovisiesportprogramma's van 24 februari 1993 heeft de ERU op 26 maart 1999 een stelsel van sublicentieregels inzake de exploitatie van Eurovisierechten op betaaltelevisiekanalen vastgesteld en aan de Commissie overgelegd.

(36) Overeenkomstig het stelsel van regels van 1999 heeft een niet-ERU-lid, wanneer een ERU-lid een sportevenement gedeeltelijk op zijn nationale algemene programmakanaal en gedeeltelijk op zijn betaaltelevisiekanaal uitzendt:

- alle rechten die uit de regels van 1993 voortvloeien voor uitzending op zijn vrij toegankelijke of betaaltelevisiekanalen, rechtstreeks of op een later tijdstip, en bovendien:

- het recht op zijn betaaltelevisiekanaal wedstrijden uit te zenden die identiek zijn aan of vergelijkbaar zijn met de wedstrijden die het ERU-lid op zijn betaaltelevisiekanaal uitzendt.

(37) De volledige tekst van deze regels is door de ERU gepubliceerd op het Internet: http://www.ebu.ch, en is in bijlage II bij deze beschikking opgenomen.

4. DE RELEVANTE MARKT

4.1. Productmarkt

(38) De ERU is van mening dat de relevante markt voor de beoordeling van de zaak de markt voor de verwerving van de televisierechten op belangrijke sportevenementen in alle sportdisciplines is, ongeacht het nationale of internationale karakter van het evenement. De ERU is alleen actief op het gebied van de verwerving van televisierechten op sportevenementen van pan-Europees belang(9).

(39) De Commissie deelt het standpunt van de ERU dat sportprogramma's bijzondere kenmerken hebben; zij kunnen hoge kijkcijfers behalen en een identificeerbaar publiek bereiken, waardoor zij voor bepaalde belangrijke adverteerders een speciale doelgroep vormen.

(40) In tegenstelling tot wat de ERU aanvoert, verschilt de attractiviteit van sportprogramma's en bij- gevolg de mate van concurrentie op het gebied van de verwerving van de televisierechten echter naar gelang van het soort sport en het soort evenement. Massasporten zoals voetbal, tennis of motorraces trekken doorgaans een breed publiek aan, waarbij de voorkeuren van land tot land verschillen. Bij minderheidssporten is de kijkdichtheid daarentegen zeer laag. Er bestaat in een land meestal meer belangstelling voor internationale dan voor nationale evenementen, wanneer een ploeg of een kampioen uit dat land eraan deelneemt, terwijl, wanneer dit niet het geval is, internationale evenementen vaak slechts op geringe belangstelling kunnen rekenen. De laatste tien jaar zijn de prijzen voor televisierechten op sportevenementen, gezien de toename van de concurrentie op de televisiemarkten, aanzienlijk gestegen (zie de overwegingen 50-58). Dit is vooral zo voor de zeer belangrijke internationale evenementen zoals het wereldkampioenschap voetbal en de olympische spelen.

(41) De waarde van een programma voor de adverteerders en de betaaltelevisieomroeporganisaties wordt bepaald door de voorkeur van de kijkers(10). Bij de vrij toegankelijke televisie kunnen de reacties van de kijkers op een wijziging in de prijzen van uitzendingen niet rechtstreeks worden vastgesteld en derhalve kunnen geen rechtstreekse bewijzen over de prijselasticiteit van de vraag worden vastgesteld. Dat geldt ook voor de betaaltelevisie, daar in betaaltelevisiecontracten meestal sprake is van maandelijkse of jaarlijkse vergoedingen voor een pakket kanalen, maar deze contracten geen individuele prijzen omvatten voor elk programma. Wanneer echter wordt vastgesteld dat sportuitzendingen hetzelfde of een soortgelijk aantal kijkers bereiken, ongeacht of zij al dan niet concurreren met sportevenementen die tegelijkertijd worden uitgezonden, bestaat er een sterk bewijs dat de keuze van een abonnee of een adverteerder voor een bepaalde omroeporganisatie afhankelijk is van deze evenementen.

(42) Inderdaad blijkt uit gegevens over het kijkgedrag met betrekking tot belangrijke sportevenementen dat, ten minste voor een aantal daarvan die werden geanalyseerd, zoals de olympische zomerspelen, de olympische winterspelen, de finale van Wimbledon en het Wereldkampioenschap voetbal, het kijkgedrag niet lijkt te worden beïnvloed door andere belangrijke sportevenementen die tegelijkertijd, of bijna tegelijkertijd, worden uitgezonden. Dat wil zeggen dat de kijkcijfers voor belangrijke sportevenementen grotendeels onafhankelijk lijken te zijn van gelijk welk ander belangrijk sportevenement dat rond dezelfde tijd wordt uitgezonden(11). Derhalve kan het aanbod van dergelijke sportevenementen de abonnees of adverteerders dermate beïnvloeden dat de omroeporganisatie bereid zal zijn veel hogere prijzen te betalen.

(43) Concluderend blijkt uit het onderzoek van de Commissie dat de door de ERU voorgestelde marktomschrijving te ruim is en er naar alle waarschijnlijkheid afzonderlijke markten bestaan voor de verwerving van een aantal belangrijke, meestal internationale sportevenementen.

(44) Het is voor deze zaak echter niet nodig de relevante productmarkten exact te omschrijven. Rekening gehouden met de huidige structuur van de markt en de sublicentieregels die niet-ERU-leden toegang tot de Eurovisie sportprogramma's verlenen, geven deze overeenkomsten, zelfs op basis van de markten voor de verwerving van bijzondere sportevenementen zoals de olympische zomerspelen, geen aanleiding tot twijfel inzake de mededinging.

(45) Zoals in overweging 41 werd overwogen, heeft de verwerving van exclusieve televisierechten op bepaalde belangrijke sportevenementen een sterke invloed op de stroomafwaartse markten van de vrij toegankelijke en de betaaltelevisie, waarop de sportevenementen worden uitgezonden als deel van de uitzendingen die de omroeporganisatie de kijkers en/of abonnees aanbiedt.

4.2. Geografische markt

(46) Bepaalde rechten op sportevenementen worden op exclusiviteitsbasis voor het gehele Europese grondgebied gekocht en worden dan, ongeacht de technische wijze van uitzending, opnieuw verkocht per land, en bepaalde andere rechten worden op nationale basis verworven. Het soort sportevenementen waarop de ERU een bod doet, die van pan-Europees belang zijn vanuit het oogpunt van de kijkers, zoals de olympische spelen, behoort normaal tot de eerste categorie van Europese licenties.

(47) De voorkeur van de kijkers kan niettemin, ongeacht de omvang van de licenties, zoals uiteengezet in de overwegingen 38-45 van land tot land naargelang het soort sport en het soort evenement aanzienlijk verschillen; derhalve kunnen de concurrentievoorwaarden voor de televisierechten dienovereenkomstig verschillen.

(48) Wat de stroomafwaartse markten betreft waarop de huidige aanmelding betrekking heeft, dienen de markten voor uitzendingen op de vrij toegankelijke en de betaaltelevisie, vooral om taalkundige en culturele redenen en redenen met betrekking tot licenties en auteursrechten, over het algemeen te worden beschouwd als nationale markten of markten die tot een taalkundig gebied beperkt zijn.

(49) Het is voor deze zaak echter niet nodig de relevante geografische markt nauwkeurig te omschrijven. Rekening gehouden met de huidige structuur van de markt en de sublicentieregels die niet-ERU-leden toegang tot de Eurovisie sportprogramma's verlenen, geven deze overeenkomsten geen aanleiding tot twijfel inzake de mededinging, zelfs niet op basis van de nationale markten voor de verwerving van sportrechten of de stroomafwaartse markten van de uitzendingen op de vrij toegankelijke televisie en de betaaltelevisie.

5. MARKTSTRUCTUUR

(50) Op de markten van de Gemeenschap is de concurrentie tussen de omroeporganisaties die over land uitzenden overal toegenomen en de laatste tien jaar is een aanzienlijk aantal nieuwe kabel- en satellietbedrijven tot de televisiemarkten toegetreden. Het aantal omroeporganisaties en zendkanalen op de vijf grootste televisiemarkten van de Gemeenschap (Duitsland, Frankrijk, Verenigd Koninkrijk, Italië en Spanje) is van 1982 tot 1997 verdubbeld of verdrievoudigd. De nieuwe nationale omroeporganisaties die via de vrij toegankelijke televisie uitzenden, zijn duidelijk bereid grote sommen geld uit te geven voor aantrekkelijke sportevenementen om het prestige van hun kanalen te vergroten. Bovendien hebben omroeporganisaties die via de betaaltelevisie uitzenden, vooral in Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Spanje, ontdekt dat aantrekkelijke sportevenementen een enorm motiverende factor zijn om abonnees aan te trekken, in het bijzonder jonge, koopkrachtige mannen. Bijgevolg is de aan sportuitzendingen gewijde capaciteit de laatste jaren drastisch gestegen, vooral bij de niet-ERU-omroeporganisaties(12).

(51) Televisierechten op sportevenementen worden doorgaans voor een bepaald gebied, meestal op basis van exclusiviteit, verleend. De exclusiviteit geldt over het algemeen voor alle wijzen van uitzending, ongeacht de gebruikte techniek (satelliet, kabel, over aarde). Exclusiviteit wordt door de omroeporganisaties noodzakelijk geacht om te garanderen dat de waarde van een sportprogramma, uitgedrukt in kijkcijfers en mogelijke reclameopbrengsten, wordt gerealiseerd. De rechten worden vaak als pakket aangeboden en omvatten dan alle wedstrijden, wedstrijdronden of wedstrijdreeksen die één evenement (kampioenschap, tornooi, competitie, bekercompetitie, enz.) uitmaken.

(52) De televisierechten behoren normaal toe aan de organisator van het sportevenement, die beslist wie toegang krijgt tot de terreinen of ruimten waar het evenement plaatsvindt. Teneinde de controle over de uitzending van het evenement op de televisie te behouden en als waarborg voor de exclusiviteit, verleent de organisator aan slechts één omroep (de zogenoemde gastheeromroep, dat wil zeggen de omroep in het land waar het evenement plaatsvindt) of hooguit aan enkele omroepen toestemming tot het produceren van het televisiesignaal. Het is de omroepen uit hoofde van hun overeenkomst met de organisator verboden hun signaal beschikbaar te stellen voor derden die niet de desbetreffende televisierechten hebben verworven. De organisatoren van populaire sportevenementen zijn dikwijls tamelijk machtige nationale of internationale federaties, die zeer sterk staan met betrekking tot de televisierechten voor bepaalde evenementen of bepaalde sporten, omdat er gewoonlijk voor elke sport maar één nationale of internationale federatie bestaat.

(53) De nieuwe marktdeelnemers en de grotere capaciteit die aan sportuitzendingen wordt gewijd, heeft tot een zeer scherpe concurrentie geleid bij het bieden op waardevolle sportrechten. Als gevolg daarvan lijkt er een verschuiving van de winst plaats te vinden van de oproeporganisaties op de stroomafwaartse markt naar de eigenaars van rechten op de stroomopwaartse markt(13). De prijzen voor de televisierechten op sportevenementen zijn daardoor scherp gestegen.

(54) In deze context heeft de ERU de laatste tien jaar op de relevante markten aanzienlijk aan marktaandeel ingeboet.

(55) Wat de verwerving van exclusieve televisierechten op bepaalde belangrijke sportevenementen betreft, werd de positie van de ERU met succes aangevallen door de grote Europese mediaconcerns(14), in het bijzonder die met belangen in zowel algemene als betaaltelevisiekanalen, alsmede door de internationale makelaars(15). Het beste voorbeeld van deze tendens is dat de ERU geen succes had bij het bieden voor de wereldkampioenschappen voetbal van 2002 en 2006. In 1987 betaalde de ERU 215 miljoen GBP om de wereldkampioenschappen voetbal van 1990, 1994 en 1998 uit te zenden. In 1997 betaalde het Kirch-concern 1,37 miljard GBP voor de wereldrechten op de volgende drie wereldkampioenschappen - of zes keer meer. Het door de ERU uitgebrachte bod beliep 78 % van de door de winnende inschrijver geboden prijs voor deze wereldwijde rechten(16). De ERU heeft de laatste jaren geen aanzienlijk aantal andere belangrijke sportevenementen verworven of verloren, wegens hogere concurrerende offertes, zoals voor de Formule I-autorace, de wereldkampioenschappen Grand Prix motorrijden sinds 1998, de Grand Prix atletiek (Golden Four), de wereldkampioenschappen gymnastiek, de wereldkampioenschappen skiën in Italië, Noorwegen, Frankrijk, Slovenië, Spanje, Zweden, de Verenigde Staten van Amerika en Canada, de wereldkampioenschappen en Europese kampioenschappen basketbal sinds 1999, de tennistornooien Wimbledon (sinds 1988), US Open (sinds 1985), Masters Final (sinds 1987), Grand Slam Cup (sinds 1990), Davis Cup Final, de wereldkampioenschappen Rugby, de rally Parijs-Dakar, enz.).

(56) De ERU behoudt echter een sterke marktpositie met betrekking tot de verwerving van de rechten op belangrijke internationale sportevenementen die de Europese kijkers zeer sterk aanspreken en ten aanzien waarvan de eigenaren van de rechten erop staan dat de evenementen niet op de betaaltelevisie worden uitgezonden. Daarenboven behoudt de ERU nog steeds een unieke one-stop-shop-positie, die de organisatoren de garantie biedt dat een zo ruim mogelijk kijkerspubliek in Europa wordt bereikt. Zo bezit de ERU de rechten voor de olympische zomerspelen in Sydney (2000) en Athene (2004) en de zomerspelen van 2008, de olympische winterspelen in Salt Lake City (2002) en de winterspelen van 2006, de finales van de UEFA-beker (1998-2000), Roland Garros (1998-1999), Tennis Australian Open (1998-2000), en de wereldkampioenschappen slalom en langlaufen van de FIS (1999-2005). De ERU heeft ook contracten met betrekking tot de Europese en de wereldkampioenschappen in andere categorieën, zoals atletiek, basket, biatlon, boksen, wielrennen, paardrijden, schermen, gymnastiek, judo, roeien, schaatsen, zwemmen, tafeltennis, volleybal, gewichtheffen en worstelen.

(57) Er zij in het bijzonder op gewezen dat de televisierechten voor de olympische spelen in Europa steeds aan de ERU zijn verkocht. Niettemin moet worden opgemerkt dat de ERU in de laatste biedronde de rechten voor alle wedstrijden tussen 2000 en 2008 heeft gekocht voor in totaal 1,44 miljard USD. News Corporation had voor dezelfde rechten 2 miljard USD geboden. Dit weerspiegelt het beleid van het IOC om de meeste belangrijke evenementen ter beschikking te stellen van de vrij toegankelijke televisie, maar de bovenbeschreven trend als gevolg van de toetreding van nieuwe marktdeelnemers en de invloed op de marktmacht van de ERU, wordt bevestigd door het hogere bod dat News Corporation heeft gedaan voor de rechten op de laatste olympische spelen.

(58) De marktpositie van de ERU-leden op de markt van de vrij toegankelijke televisie in de respectieve landen is ongetwijfeld ook verslechterd door de hierboven beschreven scherpe toename van het aantal nieuwe omroeporganisaties op de markt. Wat de betaaltelevisiemarkt betreft, beginnen de ERU-leden thans toe te treden tot de markt, gewoonlijk via een nog steeds zeer beperkt aantal thematische kanalen. Stevig gevestigde betaaltelevisie-exploitanten zoals Canal +, BSkyB, Kirch... beschikken over zeer sterke marktposities in een aantal Europese landen en over waardevolle sportrechten.

6. OPMERKINGEN VAN DERDEN

(59) In haar mededeling overeenkomstig artikel 19, lid 3, van Verordening nr. 17 van 5 oktober 1990 verklaarde de Commissie voornemens te zijn een ontheffing krachtens artikel 81, lid 3, te verlenen. Een aantal derden zond de Commissie kritische opmerkingen over de aangemelde overeenkomsten, voornamelijk betreffende de sublicentieregeling van de ERU. Bij gevolg organiseerde de Commissie op 18 en 19 december 1990 een hoorzitting met alle belanghebbende derden, waarop de sublicentieregeling, die te restrictief werd geacht, in detail werd besproken.

(60) Als gevolg van de opmerkingen van derden en het optreden van de Commissie legde de ERU de Commissie op 26 februari 1993 een nieuwe regeling betreffende de toegang op contractuele basis voor niet-leden voor.

(61) Op 1 september 1999 publiceerde de Commissie een tweede bekendmaking overeenkomstig artikel 19, lid 3, van Verordening nr. 17 en ontving zij nog een aantal opmerkingen van belanghebbende derden. De belangrijkste punten van bezorgdheid die in deze opmerkingen naar voren kwamen, waren:

a) De voorwaarden voor het actief lidmaatschap van de ERU, zoals uiteengezet in artikel 3 van de statuten van de ERU, zijn niet voldoende objectief en doorzichtig in de zin van het arrest van het Gerecht van eerste aanleg(17). Deze regels inzake het lidmaatschap en de gezamenlijke verwerving van sportrechten door de ERU vallen onder artikel 81, lid 1, van het EG-Verdrag en kunnen niet op grond van artikel 81, lid 3, van het EG-Verdrag worden vrijgesteld.

b) De door de ERU voorgestelde omschrijving van de productmarkt(18) is te ruim.

(62) De Commissie heeft alle opmerkingen van derden nauwkeurig onderzocht en is tot de slotsom gekomen dat de daarin vervatte bezorgdheid tijdens de aanmeldingsprocedure werd behandeld. In het bijzonder:

a) Met de opmerkingen over de regels inzake het ERU-lidmaatschap en de gezamenlijke verwerving van sportrechten door de ERU, heeft de Commissie in de hiernavolgende beoordeling rekening gehouden.

b) Met de opmerkingen over de omschrijving van de productmarkt heeft de Commissie in de overwegingen 38-49 rekening gehouden.

II. JURIDISCHE BEOORDELING

(63) De Commissie is tot de slotsom gekomen dat de aangemelde overeenkomsten onder artikel 81, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst vallen, maar dat, gelet op de wijzigingen die naar aanleiding van het optreden van de Commissie zijn aangebracht, aan de criteria van artikel 81, lid 3, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 3, van de EER-Overeenkomst wordt voldaan, mits de in artikel 2 van deze beschikking genoemde voorwaarden en verplichtingen worden nageleefd.

1. ARTIKEL 81, LID 1, VAN HET EG-VERDRAG EN ARTIKEL 53, LID 1, VAN DE EER-OVEREENKOMST

A. Overeenkomsten tussen of besluiten van (een vereniging van) ondernemingen

(64) De ERU-leden zijn ondernemingen in de zin van artikel 81, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst. Het Hof van Justitie heeft in zaak 155/73, Sacchi(19) geoordeeld dat openbare televisieomroeporganisaties "ondernemingen" in de zin van artikel 81, lid 1, van het EG-Verdrag zijn, voorzover zij een economische bedrijvigheid uitoefenen. Het verwerven van televisierechten op sportevenementen en het verlenen van sublicenties voor deze programma's zijn duidelijk activiteiten van economische aard, die onder artikel 81, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst vallen.

(65) De aangemelde statuten van de ERU en haar interne regels betreffende het Eurovisiesysteem die zijn uiteengezet, zijn besluiten van een ondernemersvereniging in de zin van artikel 81, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst.

B. De lidmaatschapsregels van de ERU

(66) Het Gerecht van eerste aanleg heeft in zijn arrest van 11 juli 1996 Beschikking 93/403/EEG nietig verklaard. Het Gerecht onderzocht of de lidmaatschapsregels objectief en voldoende vaststaand waren om op uniforme en niet-discriminerende wijze te worden toegepast op alle potentiële actieve leden. Het Gerecht kwam tot de conclusie dat de Commissie verzuimd had dit bij de ontheffing van de regels te onderzoeken. Op het al dan niet restrictieve karakter van de lidmaatschapsregels ging het Gerecht niet in.

(67) De Commissie erkent dat de onduidelijke bewoordingen van haar Beschikking 93/403/EEG aanleiding heeft gegeven tot de uitlegging van het Gerecht dat de Commissie de lidmaatschapsregels van de ERU als mededingingsbeperkend had beschouwd en hiervoor ontheffing had verleend, wat niet het geval was. De in artikel 3, lid 3, vervatte voorwaarden voor actief lidmaatschap waren zelfs niet door de ERU bij de Commissie aangemeld; de aanmelding betrof uitsluitend het "Eurovisiesysteem"(20).

(68) De Commissie blijft van mening dat de lidmaatschapsregels van een beroepsorganisatie van omroepen op zich de mededinging niet kunnen beperken in de zin van artikel 81, lid 1, van het EG-Verdrag. Er zij op gewezen dat vele andere organisaties en samenwerkingsverbanden in Europa, met economische activiteiten op de markt, interne lidmaatschapregels hebben die vergelijkbaar zijn met die van de ERU(21). Er kan geen verplichting uit hoofde van artikel 81, lid 1, van het EG-Verdrag op dergelijke organisaties rusten om tegen hun wil leden te accepteren. Dit geldt met name voor organisaties als de ERU, met een marktpositie die hen niet in staat stelt de mededinging uit te schakelen (zie de overwegingen 100-103). Derden die vergelijkbare organisaties willen oprichten, zijn vrij dit te doen.

(69) De Commissie is van oordeel dat het een volledig ander vraagstuk is of binnen dergelijke organisaties beperkingen van de mededinging worden afgesproken. Deze mogelijke beperkingen worden in de overwegingen 71-80 afzonderlijk beoordeeld.

(70) De Commissie merkt ook op dat de lidmaatschapsregels van de ERU die ten tijde van de door het Gerecht van eerste aanleg nietig verklaarde Beschikking 93/403/EEG golden, ingrijpend zijn gewijzigd. De ERU heeft de Commissie op 27 augustus 1996 de richtlijnen voor interpretatie van de criteria voor actief lidmaatschap verstrekt, die op 12 augustus 1992 waren vastgesteld. De richtlijnen van 1992 bevatten reeds een gekwantificeerde voorwaarde inzake de dekking van de bevolking en een gedetailleerde uitleg over de programmaverplichtingen en de eigenproductieverplichtingen. De lidmaatschapsregels en de richtlijnen voor interpretatie werden op 3 april 1998 opnieuw door de ERU gewijzigd(22). Het resultaat is dat de voorwaarden in de lidmaatschapsregels verder zijn gekwantificeerd(23).

C. Beperking van de mededinging tussen de ERU-leden ten gevolge van de aangemelde overeenkomsten

(71) De ERU-regels betreffende de gezamenlijke verwerving en verdeling van televisierechten op sportevenementen en het gebruik van het Eurovisiesignaal hebben tot doel en gevolg dat de mededinging tussen de leden wordt beperkt.

C.1. De gezamenlijke verwerving van rechten

(72) De ERU-regels betreffende de gezamenlijke verwerving van exclusieve televisierechten op sportevenementen hebben tot doel en gevolg dat de mededinging tussen de leden wordt beperkt.

(73) De statuten van de ERU (artikel 13, lid 4) en de aard van Eurovisie als systeem van solidariteit hebben tot gevolg dat de ERU-leden zich verbinden tot de gezamenlijke verwerving van televisierechten op sportevenementen. De gezamenlijke verwerving van rechten in het kader van Eurovisie leidt derhalve tot een beperking en in vele gevallen tot uitschakeling van de mededinging tussen de deelnemers aan het Eurovisiesysteem. In plaats van tegen elkaar op te bieden, nemen de leden deel aan gezamenlijke onderhandelingen en komen zij onderling de financiële en andere voorwaarden voor de verwerving van de rechten overeen. De mededinging wordt beperkt, ook al zijn de interne ERU-regels voor het onderhandelen over en het verwerven van de rechten slechts aanbevelingen en niet juridisch bindend. Zoals reeds opgemerkt, volgt uit zowel de statuten van de ERU (artikel 13, lid 4) als het karakter van Eurovisie als systeem van solidariteit dat de leden zich ertoe verbinden het gemeenschappelijk belang in acht te nemen en de in het gemeenschappelijk belang vastgestelde regels na te leven. De afzonderlijke leden staan derhalve onder druk gezamenlijke onderhandelingen te voeren. Leden die belangstelling voor de verwerving van de rechten hebben, nemen deel aan de gezamenlijke onderhandelingen, en onderhandelen slechts afzonderlijk wanneer de gezamenlijke onderhandelingen officieel mislukt zijn verklaard. Dit gebeurt zeer zelden.

(74) Zonder de gezamenlijke verwerving van rechten in het kader van Eurovisie zouden de ERU-leden in beginsel bij de aankoop van televisierechten op sportevenementen met elkaar concurreren. Er zijn met name lidstaten met twee of meer ERU-leden, die normaal met elkaar naar de televisierechten op internationale evenementen zouden dingen om deze op nationaal niveau te kunnen uitzenden(24). Ook zijn er ERU-leden die via de satelliet of de kabel naar de landen van andere leden uitzenden en de rechten voor deze landen doorgaans dus in concurrentie met de nationale leden zouden moeten verwerven(25).

(75) Voorts moet met betrekking tot de verplichting van de ERU-leden om gezamenlijk de betrokken rechten te verwerven, in aanmerking worden genomen dat deze rechten in het algemeen op exclusieve basis worden verkocht (zie de overwegingen 50t/m58 met betrekking tot de marktstructuur). Onder deze omstandigheden kan de verplichting die op de ERU-leden rust om gezamenlijk rechten aan te kopen een bijzonder schadelijke uitwerking op de markt hebben. Niet-ERU-leden zouden immers in beginsel geen toegang tot deze rechten hebben. Om deze reden heeft de ERU na het optreden van de Commissie de sublicentieregelingen van 1993 en 1999 ingediend.

C.2. Het delen van de Eurovisierechten

(76) De Eurovisierechten worden gedeeld tussen de ERU-leden die deelnemen aan de verwerving van de rechten op een specifiek sportevenement. Alle leden die deelnemen aan de overeenkomst hebben recht op het volledige voordeel van de rechten, ongeacht hun territoriale uitzendgebied en technische wijze van uitzending. Leden die om hetzelfde nationale publiek concurreren (meer leden in één land of leden die vanuit hun land in dezelfde taal naar het land van een ander lid uitzenden), moeten evenwel onderling de procedure afspreken voor de toekenning van voorrang aan één van hen.

(77) Het aangemelde Eurovisiesysteem bepaalt dat het de bedoeling is dat meer leden in één land overeenkomen de rechten te delen, bijvoorbeeld door een evenement onderling afwisselend uit te zenden. Indien over de procedure geen overeenstemming kan worden bereikt, bestaat de theoretische mogelijkheid dat alle betrokken leden het recht krijgen het evenement in het betrokken land of de betrokken landen uit te zenden, zonder rekening met de programmering van de andere leden te houden. Het solidariteitsbeginsel dat aan het Eurovisiesysteem ten grondslag ligt, geeft de leden een sterke prikkel om overeenstemming te bereiken over de verdeling van de rechten. In de praktijk worden de rechten dan ook vrijwel altijd onder de leden verdeeld. Ten slotte hebben leden die een evenement verslaan (d.w.z. het signaal produceren), voorrang op buitenlandse leden die hun uitzendingen op hetzelfde nationale publiek richten, tenzij anders is overeengekomen.

(78) Deze regels betreffende het delen van de rechten beperken de mededinging, omdat ERU-leden onderling de procedure voor het delen van de rechten dienen af te spreken. Zonder deze regels zouden de ERU-leden om hetzelfde nationale publiek concurreren, met name wanneer er meer dan één lid in het betrokken land is.

C.3. De uitwisseling van het Eurovisiesignaal

(79) Voor evenementen die binnen het Eurovisiegebied plaatsvinden, wordt de opname (televisiesignaal bestaande uit basisvideo en internationale geluidstoelevering) geproduceerd door een lid in het betrokken land en is deze via het systeem van Eurovisie voor de uitwisseling van programma's voor alle andere leden beschikbaar. Het uitwisselingssysteem is gebaseerd op wederkerigheid: telkens wanneer een van de deelnemende leden een evenement, en met name een sportevenement, verslaat dat plaatsvindt op zijn eigen grondgebied en van potentieel belang is voor andere Eurovisieleden, biedt het lid de verslaggeving gratis aan alle andere Eurovisieleden aan, met dien verstande dat het lid een vergelijkbaar aanbod zal ontvangen van alle andere leden met betrekking tot evenementen die in hun respectieve landen plaatsvinden. Het lid dat de registratie verzorgt, levert ook de noodzakelijke infrastructuur aan andere belangstellende leden, zoals commentaarposities e.d.

(80) Deze regels over de uitwisseling van het Eurovisiesignaal beperken derhalve de mededinging, aangezien zij een lid kunnen verplichten het transmissiesignaal om niet aan een ander lid van de ERU aan te bieden.

D. Gevolgen voor de handel tussen lidstaten

(81) Het Eurovisiesysteem heeft betrekking op de grensoverschrijdende verwerving en het gebruik van televisierechten binnen de Gemeenschap. Dit geldt met name voor de gezamenlijke verwerving van de rechten door leden uit verschillende lidstaten. De aangemelde overeenkomsten zullen de handel tussen lidstaten ongunstig beïnvloeden.

E. Mate waarin de mededinging wordt beperkt en de handel tussen lidstaten ongunstig wordt beïnvloed

(82) Vele van de internationale sportevenementen waarop het Eurovisiesysteem betrekking heeft, zoals de Olympische Spelen, hebben een zodanige brede aantrekkingskracht en zijn van een zodanig economisch belang, dat elke beperking op het verwerven, delen of uitwisselen van het Eurovisiesignaal en van de overeenkomstige televisierechten onder de Europese omroepen een merkbare beperking is in de zin van artikel 81, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-overeenkomst.

(83) Het beste voorbeeld van het economische belang en daarmee de merkbaarheid van de gezamenlijke verwerving van rechten door de ERU is haar laatste bod op de rechten voor de Olympische Spelen tussen 2000 en 2008 voor een totaalbedrag van 1,44 miljard USD. News Corporation had voor dezelfde rechten 2 miljard USD geboden. De aantrekkelijkheid van een dergelijk sportevenement voor de Europese kijker is boven elke twijfel verheven.

2. ARTIKEL 81, LID 3, VAN HET EG-VERDRAG EN ARTIKEL 53, LID 3, VAN DE EER-OVEREENKOMST

A. Verbetering van de productie of distributie van goederen en van de technische en economische vooruitgang

A.1. De gezamenlijke verwerving van rechten

(84) De gezamenlijke verwerving van rechten in het kader van het Eurovisiesysteem draagt bij tot de verdeling van televisiediensten en verbetert de technische en economische vooruitgang.

(85) Zonder de gezamenlijke verwerving van rechten zouden de ERU-leden, en met name de kleinere leden, moeilijker toegang tot de relevante televisierechten voor sportevenementen hebben.

(86) De gezamenlijke verwerving vermindert immers de transactiekosten die verbonden zouden zijn met een veelvoud van onderhandelingen, waardoor de inkoopvoorwaarden verbeteren. Voorts is het zeker dat de onderhandelingen door de meest competente onderhandelaar worden gevoerd. Dit is ofwel het nationale lid in het land waar het evenement plaatsvindt, dat bekend is met de plaatselijke omstandigheden, ofwel de ERU zelf, die over gespecialiseerde medewerkers met onderhandelingservaring op internationaal niveau beschikt. Derhalve genieten met name de kleinere leden, die niet over gespecialiseerde medewerkers beschikken, bijzondere voordelen bij de verwerving van rechten voor belangrijke internationale evenementen. De kleinere leden zonder gespecialiseerd personeel zijn derhalve sterk bevoordeeld bij de verwerving van rechten voor belangrijke internationale evenementen. Bij de gezamenlijke onderhandelingen wordt rekening gehouden met de specifieke belangen en behoeften van de deelnemers aan de gezamenlijke verwerving. In afzonderlijke onderhandelingen zouden de leden, en met name de leden uit kleinere landen, het moeilijker vinden een contract te sluiten dat past bij hun bijzondere behoeften.

(87) Door de gezamenlijke verwerving worden derhalve meer sportevenementen uitgezonden door een grotere hoeveelheid omroepen. De uitzending in ruimere kring van de sportevenementen betekent derhalve een verbetering van de distributie.

A.2. Het delen van de Eurovisierechten

(88) Zonder de Eurovisieregels, die tot het delen van de rechten en de onderling afwisselende uitzending van een evenement door de betrokken leden leiden, zou het betrokken evenement minder ruime media-aandacht krijgen. Wanneer op nationaal niveau twee of meer leden (in hetzelfde land of leden die vanuit hun land naar het land van een ander lid in dezelfde taal uitzenden) deelnemen aan de gezamenlijke verwerving, zal het evenement achteraf doorgaans afwisselend door de betrokken leden worden uitgezonden. Het delen van de rechten betekent dat de betrokken leden een vrijwel permanente verslaggeving van het betrokken sportevenement (bijvoorbeeld de olympische spelen) kunnen garanderen.

(89) Door de interne regels van de ERU betreffende het delen van de Eurovisierechten wordt de distributie derhalve verbeterd.

A.3. De uitwisseling van het Eurovisiesignaal

(90) Ten gevolge van de beginselen van wederkerigheid en solidariteit van het Eurovisiesysteem als vervat in de ERU-statuten, is elk ERU-lid verplicht het televisiesignaal voor evenementen in zijn land om niet te produceren, ook al is het lid zelf niet in het evenement geïnteresseerd, om andere, wel geïnteresseerde ERU-leden in staat te stellen het evenement te vertonen. Hierdoor worden meer sportprogramma's geproduceerd en op de televisie vertoond. De distributie wordt derhalve verbeterd.

B. Voordeel voor de gebruikers

B.1. De gezamenlijke verwerving van rechten

(91) Door de gezamenlijke verwerving van de rechten kunnen de deelnemers aan het Eurovisiesysteem de Europese televisiekijker meer sportprogramma's van hogere kwaliteit bieden (over zowel populaire sporten als sporten die een minderheid aanspreken). Met name kunnen nationale deelnemers aan de gezamenlijke verwerving uit kleinere landen hun kijkers een brede verscheidenheid van internationale sportevenementen bieden, met commentaar in hun eigen taal en toegespitst op hun specifieke nationale voorkeuren.

B.2. Het delen van de Eurovisierechten

(92) Het delen van de Eurovisierechten komt ten goede aan de Europese televisiekijker, omdat er, zoals in overweging 88 uiteengezet, in het geval van een afwisseling van de Eurovisierechten (tussen twee of meer leden in hetzelfde land of leden die vanuit hun eigen land naar het land van een ander lid in dezelfde taal uitzenden) doorgaans een vrijwel permanente verslaggeving van het betrokken sportevenement zal zijn.

B.3. De uitwisseling van het Eurovisiesignaal

(93) Daar er in elk land ten minste één ERU-lid is dat sportprogramma's biedt en produceert, kan als zeker worden verondersteld dat vrijwel alle evenementen die van potentieel grensoverschrijdend belang zijn, zullen worden verslagen en in het gehele Eurovisiegebied aan de leden en hun televisiekijkers ter beschikking zullen worden gesteld. Dit komt de gebruikers ten goede.

C. Onmisbaarheid

(94) De Eurovisieregels betreffende de gezamenlijke verwerving, het delen van de rechten en de uitwisseling van het signaal zijn, technisch en economisch, onderling verbonden aangelegenheden die gebaseerd zijn op het beginsel van solidariteit tussen de Eurovisiedeelnemers. Indien de ERU-leden gedwongen zouden zijn afzonderlijk over televisierechten te onderhandelen, geen overeenstemming zouden bereiken over het delen van de rechten of het signaal niet om niet zouden aanbieden, zou het solidariteitssysteem in gevaar komen, en daarmee alle verbeteringen die ten aanzien van de distributie en de voordelen voor de consumenten bereikt zijn.

C.1. De gezamenlijke verwerving van rechten

(95) De gezamenlijke verwerving van rechten door de deelnemers aan het Eurovisiesysteem is onmisbaar om de verbeteringen te realiseren.

(96) Het is noodzakelijk dat van de leden wordt verlangd dat zij zich onthouden van afzonderlijke onderhandelingen zodra de gezamenlijke onderhandelingen zijn begonnen. Het welslagen van de gezamenlijke onderhandelingen zou in gevaar komen wanneer afzonderlijke leden, en met name de grotere leden, tegelijkertijd afzonderlijke onderhandelingen over nationale of grensoverschrijdende rechten zouden voeren. Beklemtoond moet worden dat de ERU-leden vrij zijn afzonderlijke onderhandelingen te voeren zodra de gezamenlijke onderhandelingen mislukt zijn verklaard.

(97) In het Eurovisiesysteem is het noodzakelijk dat alle leden die de rechten willen verwerven, bij de gezamenlijke onderhandelingen betrokken zijn. Eurovisie zou anders geen plaats kunnen verwerven aan de onderhandelingstafel waar de rechten op de belangrijkste sportevenementen worden verkocht, waardoor er geen verbetering van de distributie zou kunnen worden verwezenlijkt.

C.2. Het delen van de Eurovisierechten

(98) De overeenkomsten betreffende het delen van de Eurovisierechten tussen de deelnemers aan de gezamenlijke verwerving bevatten geen beperkingen die niet onmisbaar zijn voor het verwezenlijken van de genoemde voordelen. Deze overeenkomsten zijn, met name in binnenlandse situaties (met meer dan één lid in hetzelfde land waarbij de uitzending van het sportevenement wordt afgewisseld) en in situaties waarbij leden vanuit hun land naar het land van een ander lid in dezelfde taal uitzenden, onmisbaar om een zo breed mogelijke uitzending van sportevenementen ten gunste van de Europese kijkers te verwezenlijken.

C.3. De uitwisseling van het Eurovisiesignaal

(99) De overeenkomsten betreffende de uitwisseling van het Eurovisiesignaal bevatten geen beperkingen die niet onmisbaar zijn voor het verwezenlijken van de genoemde voordelen. De uitwisseling om niet van het Eurovisiesignaal tussen de leden is een uitdrukking van de beginselen van wederkerigheid en solidariteit die ten grondslag liggen aan het Eurovisiesysteem en die de verslaggeving van de sportevenementen verbeteren ten gunste van de Europese televisiekijkers. De uitwisseling is met name van belang voor de kleinere leden, die zich wellicht de productiekosten en de vergoedingen voor het gebruik van het signaal van andere omroepen niet zouden kunnen veroorloven.

D. Geen uitschakeling van de mededinging voor een wezenlijk deel van de betrokken producten

D.1. De gezamenlijke verwerving van rechten

(100) De gezamenlijke verwerving van rechten in het kader van het Eurovisiesysteem zal de mededinging voor een wezenlijk deel van de betrokken rechten niet uitschakelen.

(101) Ten eerste moet erop worden gewezen dat de ERU in beginsel uitsluitend internationale evenementen koopt, en geen nationale, die de meerderheid van de sport op televisie uitmaken. Ten tweede is er een toenemende concurrentie van buiten het Eurovisiesysteem van mediagroepen en makelaars. Ten derde vertoont de marktpositie van de ERU de laatste tien jaar een daling(26). Vanuit dit oogpunt kunnen de gezamenlijk verworven Eurovisierechten de mededinging nauwelijks in enige mate van betekenis uitschakelen.

(102) De Commissie was echter bezorgd dat bepaalde rechten die gezamenlijk zijn verworven een nadelig gevolg zouden kunnen hebben voor sportevenementen, zoals de olympische spelen, die economisch bijzonder belangrijk en zeer populair zijn, en die mogelijk een afzonderlijke markt vormen. Deze rechten zijn uitsluitend in handen van de Eurovisieleden.

(103) Om aan deze bezwaren tegemoet te komen, heeft de ERU de aangemelde overeenkomsten gewijzigd door daarin een reeks sublicentieregels op te nemen die waarborgen dat niet-ERU-leden ruime toegang tot de sportrechten van Eurovisie hebben. Dit compenseert de mededingingsbeperkende gevolgen van de gezamenlijke verwerving van rechten. De regelingen zullen uitgebreide rechtstreekse en vertraagde uitzendmogelijkheden voor niet-leden bieden op redelijke voorwaarden.

D.2. Het delen van de Eurovisierechten

(104) De beperking die voortvloeit uit het delen van de Eurovisierechten kan de mededinging niet uitschakelen, gezien de huidige marktstructuur, en gelet op het feit dat niet-ERU-leden naar aanleiding van de sublicentieregelingen in staat zullen zijn deel te nemen aan de uitzending van de betrokken sportevenementen.

D.3. De uitwisseling van het Eurovisiesignaal

(105) De beperking die voortvloeit uit de uitwisseling van het Eurovisiesignaal kan de mededinging niet uitschakelen, gelet op de reeds beschreven huidige marktstructuur. Het economische nadeel dat de niet-ERU-leden ondervinden van het feit dat zij geen toegang hebben tot het signaal dat in het kader van het Eurovisiesysteem om niet wordt uitgewisseld, is van beperkte economische betekenis en kan de concurrentie tussen omroepen niet uitschakelen.

E. De toegangsregeling voor niet-ERU-leden

(106) De regelingen omvatten de algemene regels betreffende de toegang van niet-ERU-leden tot sportprogramma's van Eurovisie, die op 2 februari 1993 zijn vastgesteld, en de regels betreffende de exploitatie van Eurovisierechten op betaaltelevisiekanalen, die op 26 maart 1999 zijn vastgesteld(27). Beide stelsels van regels moeten in onderlinge samenhang worden gelezen, waarbij de regeling van 1999 als nieuwe verplichting in aanvulling op de regeling van 1993 geldt.

i) De sublicentieregels van 1993

(107) De ERU en haar leden hebben zich er uit hoofde van de bij de Commissie op 26 februari 1993 aangemelde regeling toe verbonden niet-aangesloten omroepen uitgebreide toegang te bieden tot Eurovisiesportprogramma's waarvoor de rechten door middel van collectieve onderhandelingen zijn verkregen. De regeling van 1993 biedt derden rechtstreekse en vertraagde uitzendrechten voor de gezamenlijk verworven Eurovisiesportrechten. De sublicentieregels van 1993 waren toegesneden op een situatie op de markt waarin de ERU-leden nog niet met themakanalen op het betaaltelevisiegebied aanwezig waren. De regeling was toereikend om niet-ERU-leden uitgebreide toegang te bieden in de toenmalige context, waarin de ERU-leden zich slechts toelegden op de uitzending van sportevenementen via algemene en vrij toegankelijke televisiekanalen.

ii) De sublicentieregels van 1999

(108) Als inleiding op deze regeling is het allereerst nuttig te wijzen op de evolutie van de Europese televisiemarkt, die de ERU-leden ertoe gebracht hebben toe te treden tot het segment themakanalen. In elk Europees land werd met televisie begonnen als een nationale openbare dienst, die via één kanaal werd aangeboden. Dit kanaal bood programma's met een algemeen karakter. Vervolgens verschenen er tweede kanalen, vaak, maar niet altijd, aangeboden door dezelfde omroeporganisatie. Deze tweede kanalen boden weliswaar eveneens algemene programma's, maar trachtten zich van het eerste kanaal te onderscheiden. Terwijl programma's van alle genres voor het brede publiek (zoals nieuws, sport, amusement) voornamelijk op het eerste kanaal werden uitgezonden, specialiseerde het tweede kanaal zich meer in programma's die op minderheden waren gericht. Daarna, in de late jaren tachtig, deed commerciële televisie haar intrede. Ook nu waren er doorgaans een of twee algemene kanalen met programma's voor het brede publiek, aangevuld met een aantal commerciële kanalen die zich meer richtten op niches in de markt. Vervolgens kwamen er grensoverschrijdende programmakanalen (zoals TV5, Eurosport, Euronews, NBC). Hierop verschenen er, als logische verdere ontwikkeling, gespecialiseerde (thematische) kanalen, met name op het gebied van nieuws, sport, films en kinderprogramma's. Deze kanalen kunnen pan-Europees zijn (zoals MTV, Eurosport, Euronews), of nationaal (taalgebied), zoals Kinderkanal. Hoewel sommige van deze kanalen nog steeds overwegend uit reclame-inkomsten worden gefinancierd, worden andere kanalen aangeboden in de vorm van betaaltelevisie, en soms zelfs via pay-per-view. De digitale technologie biedt de technische mogelijkheden voor steeds meer van deze kanalen, en de grote meerderheid van deze nieuwe kanalen (zo niet alle) zullen ongetwijfeld zowel thematisch (programmering) als betaaltelevisie (financiering) zijn. Sinds de late jaren negentig nemen de mogelijkheden voor technische levering explosief toe, waardoor een zeer grote hoeveelheid verschillende kanalen wordt aangeboden en het kijkerspubliek meer en meer gefragmenteerd wordt, zodat de ERU-leden zich hebben moeten aanpassen en hun programmering hebben moeten diversifiëren in de lijn van de themakanalen. In dit verband werd de toegangsregeling van 1999 noodzakelijk om ervoor te zorgen dat de gezamenlijke aankoop van de rechten door de ERU de andere betaaltelevisieconcurrenten niet op oneerlijke wijze zou benadelen.

(109) De regeling van 1999 werd door de ERU als onderdeel van de aangemelde overeenkomsten bij de Commissie ingediend om rekening te houden met de veranderingen op de betaaltelevisiemarkt en ervoor te zorgen dat de mededinging op dat gebied niet zou worden uitgeschakeld. Deze regeling, die met betaaltelevisie verband houdt, omvat een stringenter sublicentiesysteem voor de ERU. Zoals reeds is uiteengezet, heeft een niet-ERU-lid op grond van de ERU-regeling van 1999 betreffende concurrerende betaaltelevisiekanalen het recht op zijn betaaltelevisiekanaal wedstrijden uit te zenden die identiek zijn aan, of vergelijkbaar zijn met, de wedstrijden die de ERU-leden op grond van hun Eurovisierechten over hun betaaltelevisiekanaal uitzenden. Dit plaatst de niet bij de ERU aangesloten betaaltelevisie-exploitanten op gelijke voet met de ERU-leden voor de gezamenlijk aangekochte sportrechten die voor betaaltelevisie worden gebruikt.

(110) Ten slotte moet worden beklemtoond dat ERU-leden vrij zijn voor hun nationale gebieden op gunstigere voorwaarden toegang te verlenen, indien zij dit wensen. Met betrekking tot de financiële voorwaarden is het ook van belang dat eventuele geschillen door arbitrage zullen worden beslecht, hetgeen garant staat voor redelijke prijzen.

3. DUUR VAN DE ONTHEFFING, VOORWAARDEN EN VERPLICHTINGEN

3.1. Duur van de ontheffing: aanvangsdatum van de ontheffing.

(111) Op grond van artikel 8 van Verordening nr. 17 moet een beschikking, bedoeld in artikel 81, lid 3, van het Verdrag, voor een bepaalde termijn worden gegeven en kan deze voorwaarden en verplichtingen inhouden. Overeenkomstig artikel 6 van Verordening nr. 17 kan de datum met ingang waarvan deze beschikking in werking treedt niet vroeger zijn dan die van de aanmelding.

(112) In dit geval treedt de beschikking in werking op 26 februari 1993, de datum waarop de ERU de toegangsregeling voor niet-ERU-leden tot Eurovisiesportrechten bij de Commissie heeft ingediend, waarmee aan alle vier voorwaarden van artikel 81, lid 3, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 3, van de EER-overeenkomst werd voldaan. Later veranderden de marktomstandigheden, en werden in 1999 extra sublicentieregels nodig geacht om met deze veranderingen rekening te houden. Gedurende de periode 1993-1999 waren de sublicentieregels echter toereikend voor de toenmalige marktsituatie. Bijgevolg dient met ingang van 26 februari 1993 voor de overeenkomsten ontheffing te worden verleend.

3.2. Duur van de ontheffing: lengte van de ontheffingsperiode.

(113) De Commissie heeft in deze beschikking de structuur en de ontwikkeling van de relevante markt uiteengezet, die duidelijk een verzwakking van de marktpositie van de ERU laten zien. Anderzijds acht de Commissie het noodzakelijk ervoor te zorgen dat de gezamenlijke verwerving van rechten voor bijzonder belangrijke sportevenementen plaatsvindt op voorwaarden die beantwoorden aan de relevante mededingingsregels en die niet-ERU-leden voldoende toegang bieden. Tot deze bijzonder belangrijke sportevenementen behoren zonder meer de olympische spelen, en met name de olympische zomerspelen. Het is daarom passend het moment waarop de rechten voor de volgende olympische zomerspelen op de markt worden aangeboden als referentie te gebruiken voor de lengte van de ontheffingsperiode, teneinde de Commissie in staat te stellen de mededingingssituatie op dat moment opnieuw te bezien en zeker te stellen dat de positie van de ERU de mededinging niet zou uitschakelen indien zich een verandering in de marktsituatie zou voordoen. De ERU heeft reeds de rechten voor de olympische zomerspelen van 2008 verworven. De onderhandelingen zullen naar vaste praktijk zes jaar voordien, d.w.z. in 2006, plaatsvinden. Derhalve dient de onderhavige ontheffing tot en met 31 december 2005 te gelden.

(114) Concluderend wordt de ontheffing, gelet op de structuur en de ontwikkeling van de relevante markt en de gevolgen van de aangemelde regels hiervoor, overeenkomstig artikel 8, lid 1, van Verordening nr. 17 voor de periode van 26 februari 1993 tot en met 31 december 2005 verleend. Wat de Europese Economische Ruimte betreft, begint de ontheffing op grond van artikel 53, lid 3, op 1 januari 1994, de datum van inwerkingtreding van de EER-overeenkomst.

3.3. Voorwaarden en verplichtingen

3.3.1. Voorwaarden

(115) Om ervoor te zorgen dat derden contractuele toegang tot de televisierechten op sportevenementen krijgen die in Eurovisieverband zijn verworven, moet deze contractuele toegang mogelijk worden gemaakt in de overeenkomsten met de eigenaren van de rechten (sportorganisatoren of makelaars). Het is daarom een voorwaarde voor de ontheffing dat de ERU en haar leden slechts overeenkomsten sluiten die de ERU en haar leden in staat stellen toegang aan derden te verschaffen in overeenstemming met de regeling betreffende de toegang van niet-ERU-leden tot Eurovisiesportrechten en met de sublicentieregels betreffende de exploitatie van Eurovisierechten op betaaltelevisiekanalen, dan wel, afhankelijk van de goedkeuring van de ERU, op gunstigere voorwaarden.

3.3.2. Verplichtingen

(116) Om de Commissie tijdens de ontheffingsperiode in staat te stellen na te gaan of de regels betreffende contractuele toegang van niet-ERU-leden tot Eurovisiesportrechten en de sublicentieregels betreffende de exploitatie van Eurovisierechten op betaaltelevisiekanalen op een passende, redelijke en niet-discriminerende wijze worden toegepast, moet de ERU verplicht worden de Commissie in kennis te stellen van alle wijzigingen van en toevoegingen aan de toegangsregelingen, alsmede van alle arbitrageprocedures over geschillen bij toepassing van de toegangsregelingen(28),

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

Overeenkomstig artikel 81, lid 3, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 3, van de EER-overeenkomst, en met inachtneming van artikel 2 van deze beschikking, worden de bepalingen van artikel 81, lid 1, van het EG-Verdrag voor de periode van 26 februari 1993 tot en met 31 december 2005 en de bepalingen van artikel 53, lid 1, van de EER-overeenkomst voor de periode van 1 januari 1994 tot en met 31 december 2005 buiten toepassing verklaard voor de volgende aangemelde overeenkomsten:

a) de gezamenlijke verwerving van televisierechten voor sportevenementen,

b) het delen van de gezamenlijk verworven televisierechten voor sportevenementen,

c) de uitwisseling van het signaal voor sportevenementen,

d) de regeling betreffende de toegang van niet-ERU-leden tot Eurovisiesportrechten, en

e) de sublicentieregels betreffende de exploitatie van Eurovisierechten op betaaltelevisiekanalen.

Artikel 2

Aan de in artikel 1 bedoelde ontheffing zijn de volgende voorwaarden en verplichtingen verbonden:

a) De voorwaarden

De ERU en haar leden zullen uitsluitend collectief televisierechten op sportevenementen verwerven door middel van overeenkomsten die de ERU en haar leden in staat stellen derden toegang te bieden in overeenstemming met de regeling betreffende de toegang van niet-ERU-leden tot Eurovisiesportrechten van 24 februari 1993 en de sublicentieregels betreffende de exploitatie van Eurovisierechten op betaaltelevisiekanalen van 26 maart 1999, dan wel, afhankelijk van toestemming van de ERU, op voorwaarden die voor het niet-lid gunstiger zijn.

b) De verplichtingen

De ERU stelt de Commissie in kennis van alle wijzigingen van en toevoegingen aan de regeling betreffende de toegang van niet-ERU-leden tot Eurovisiesportrechten van 24 februari 1993 en de sublicentieregels betreffende de exploitatie van Eurovisierechten op betaaltelevisiekanalen van 26 maart 1999. Bovendien stelt de ERU de Commissie in kennis van alle arbitrageprocedures over geschillen bij de toepassing van de regeling betreffende de toegang van niet-ERU-leden tot Eurovisiesportrechten van 24 februari 1993 en de sublicentieregels betreffende de exploitatie van Eurovisierechten op betaaltelevisiekanalen van 26 maart 1999.

Artikel 3

Deze beschikking is gericht tot: De Europese Radio-Unie (EBU) Ancienne Route 17A CH - 1218 Grand-Saconnex ( Genève )

Gedaan te Brussel, 10 mei 2000.

Voor de Commissie

Mario Monti

Lid van de Commissie

(1) PB 13 van 21.2.1962, blz. 204/62.

(2) PB L 148 van 15.6.1999, blz. 5.

(3) PB C 251 van 5.10.1990, blz. 2, en

PB C 248 van 1.9.1999, blz. 4.

(4) PB L 179 van 22.7.1993, blz. 23.

(5) Zie bijlage I.

(6) Metropole télévision SA, Reti Televisive Italiane SpA, Gestevisión Telecinco SA en Antena 3 de Televisión/Commissie van de Europese Gemeenschappen, gevoegde zaken T-528/93, T-542/93, T-543/93 en T-546/93, Jurisprudentie 1996, blz. II-649.

(7) Voor een gedetailleerde beschrijving van de ERU-organisatie zie de punten 2 tot en met 5 van de bekendmaking overeenkomstig artikel 19, lid 3, van 5 oktober 1990 en de punten 7 tot en met 13 van de bekendmaking overeenkomstig artikel 19, lid 3, van 1 september 1999.

(8) De Commissie werd op 7 december 1998 van deze regels in kennis gesteld. Deze regels werden voor het eerst toegepast op Canal +. De ERU wijzigde de regels betreffende het lidmaatschap op 3 april 1998, met als resultaat dat Canal + niet langer aan het Eurovisie-/sportsysteem kan deelnemen. De volledige tekst van deze regels is door de ERU gepubliceerd op het Internet: http://www.ebu.ch.

(9) Sportevenementen van pan-Europees belang zijn bijvoorbeeld: de olympische spelen, de wereldbeker voetbal, het Europees kampioenschap voetbal; de wereldkampioenschappen en de Europese kampioenschappen atletiek; Wimbledon, het Amerikaanse en Franse open tennistornooi; het MBI basketbal.

(10) Op dezelfde wijze is de stroomopwaartse markt van digitale interactieve televisiediensten die door dienstaanbieders worden geleverd aan aanbieders van inhoud, afhankelijk van de substitueerbaarheid aan de zijde van de klanten, zoals de Commissie heeft gesteld in haar Beschikking 1999/781/EG-zaak 36.539-British Interactive Broadcasting/Open (PB L 312 van 6.12.1999, blz. 1).

(11) Wanneer twee belangrijke sportevenementen A en B tegelijk worden uitgezonden, behaalt het evenement A (gemiddeld) ongeveer hetzelfde kijkcijfer als wanneer het evenement B niet wordt uitgezonden. Het is bijvoorbeeld bewezen dat de vraagelasticiteit in het Verenigd Koninkrijk voor de finales van Wimbledon in vergelijking met het wereldkampioenschap voetbal zeer klein, zoniet nul is. Het publiek dat naar het wereldkampioenschap voetbal kijkt, blijkt niet naar de finales van Wimbledon te kijken, zelfs indien het wereldkampioenschap niet wordt uitgezonden. Hetzelfde kan worden gezegd van de eredivisie voetbal (Premier League), die wordt uitgezonden door BskyB, in vergelijking met de top-30/40 van de meest bekeken sportprogramma's op de vrij toegankelijke televisie in het Verenigd Koninkrijk. Uit de test blijkt dat kijkers de eredivisiewedstrijden niet vervangen door andere belangrijke sportevenementen die dezelfde dag worden uitgezonden. Bron: "Market definition in European Sports Broadcasting and Competition for Sports Broadcasting Rights" door Market Analysis LTD, een studie voor directoraat-generaal Mededinging van de Europese Commissie, oktober 1999.

(12) Zie het diagram in bijlage III waarin deze ontwikkeling sinds 1990 is afgebeeld.

(13) Zie tabel in bijlage IV betreffende de kosten van de Europese rechten op de olympische spelen voor de ERU van 1984 tot 2008. Bron: Market Analysis, verslag van oktober 1999.

(14) Kirch, Mediaset, Bertelsmann, BSkyB, Canal +...

(15) ISL, IMG, ISPR, Team or UFA.

(16) Bron: Market Analysis, verslag van oktober 1999.

(17) Zie voetnoot 6.

(18) De markt voor belangrijke sportevenementen in alle sportdisciplines, ongeacht het nationale of internationale karakter van het evenement.

(19) Jurisprudentie 1974, blz. 409.

(20) Zie met name overweging 50 en de verplichting die de ERU in artikel 2 van Beschikking 93/403/EEG is opgelegd.

(21) Zie voor een voorbeeld van een vereniging die tentoonstellingen organiseert Beschikking 77/722/EEG van de Commissie van 7 november 1977 in de zaak "BPICA" (PB L 299 van 23.11.1977, blz. 18).

(22) Het gewijzigde artikel 3 van de ERU-statuten en de gewijzigde richtlijnen voor de interpretatie daarvan zijn door de ERU op Internet gepubliceerd (http://www.ebu.ch). Zie ook de overwegingen 9 t/m13, waarin de ERU-organisatie wordt beschreven.

(23) Zie de rechtsoverweging 95 en 97 van het arrest van het Gerecht van eerste aanleg van 11 juli 1996, waarin een dergelijke kwantificering werd verlangd.

(24) Frankrijk, Denemarken, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Finland.

(25) Volgens de toepasselijke ERU-regels hebben alle leden die deelnemen aan de gezamenlijke verwerving van Eurovisierechten aanspraak op het volledige voordeel van de rechten, ongeacht hun territoriale kring van activiteiten.

(26) Zie bijlage III.

(27) Zie bijlagen II en III.

(28) Zie bijlagen I en II.

BIJLAGE I

TOEGANG VAN NIET-ERU-LEDEN TOT EUROVISIESPORTPROGRAMMA'S

I. Beginsel

De ERU en haar leden verbinden zich ertoe niet-aangesloten omroepen volgens de hierna uiteengezette voorwaarden en bepalingen en op een niet-discriminerende basis uitgebreide toegang te bieden tot Eurovisiesportprogramma's waarvoor de rechten door middel van collectieve onderhandelingen zijn verworven.

II. Verzoeken om toegang

Omroepen die een pan-Europese programmadienst aanbieden, moeten hun verzoeken bij de ERU indienen.

Alle overige omroepen richten hun verzoeken tot het ERU-lid of de ERU-leden in het land waarin of van waaruit zij uitzenden.

III. Reikwijdte van de toegang

Toegang kan worden verleend voor het gehele geografische gebied dat door het Eurovisiecontract wordt bestreken.

Toegang wordt in beginsel op niet-exclusieve basis toegekend, maar kan ook op exclusieve basis ten opzichte van andere niet-Eurovisieleden worden verleend.

Het met een niet-lid gesloten contract bepaalt het toegekende aantal uitzendingen en de periode waarvoor de rechten zijn verworven. Het contract kan voorts bepalen dat het niet-lid de naam of namen in beeld brengt van de organisatie(s) die de toegang heeft of hebben verleend.

IV. Voorwaarden voor toegang

De voorwaarden voor toegang worden vrijelijk tussen de ERU of het lid of de leden in het betrokken land en het niet-lid overeengekomen. De ERU en haar leden zullen evenwel onder geen beding minder gunstige voorwaarden verlenen dan de navolgende.

1. Rechtstreekse uitzendingen

1.1. Grensoverschrijdende kanalen

Wanneer een evenement niet rechtstreeks door enig Eurovisielid wordt uitgezonden naar enige publieksgroep waarop de programmadienst van een niet-aangesloten grensoverschrijdend kanaal zich doorgaans richt, kan het laatstgenoemde kanaal het evenement rechtstreeks uitzenden, met uitzondering van de gedeelten of de wedstrijden die door een lid voor eigen rechtstreekse uitzending zijn gereserveerd.

1.2. Nationale kanalen

Wanneer een evenement niet rechtstreeks door een ERU-lid in een bepaald land wordt uitgezonden, kan een niet-lid in dat land het evenement rechtstreeks uitzenden, met uitzondering van de gedeelten of de wedstrijden die door het lid voor eigen rechtstreekse uitzending zijn gereserveerd.

1.3. Definitie van rechtstreekse uitzending

Een evenement wordt geacht rechtstreeks te worden uitgezonden indien het merendeel van de voornaamste tot het evenement behorende wedstrijden rechtstreeks wordt uitgezonden.

Wanneer voor een bepaald evenement twee of meer televisiesignalen gelijktijdig beschikbaar zijn, wordt het evenement geacht rechtstreeks te worden uitgezonden indien het Eurovisielid het evenement voor het merendeel van de tijd gedurende welke de voornaamste wedstrijden plaatsvinden rechtstreeks uitzendt.

2. Uitzending op een later tijdstip

2.1. Indien een niet-aangesloten kanaal op grond van punt 1 een evenement niet kan uitzenden, kan dit kanaal het gehele evenement of de wedstrijden van de dag, of een samenvatting daarvan, later uitzenden, zij het niet eerder dan een uur na het einde van het evenement of de laatste wedstrijd van de dag, met dien verstande dat deze uitzending niet mag beginnen vóór 22.30 uur plaatselijke tijd (Londense tijd voor pan-Europese kanalen).

Indien een dergelijk kanaal echter geen gebruikmaakt van de geboden mogelijkheid rechtstreeks uit te zenden, kan het eerst een latere uitzending verzorgen na afloop van de presentatie van een samenvatting door het betrokken ERU-lid of de betrokken ERU-leden.

2.2. Onverminderd de punten 2.1 en 3.1 kunnen gespecialiseerde sportkanalen het gehele evenement of een samenvatting daarvan binnen 90 dagen vanaf de openingsdag van het evenement een onbeperkt aantal malen herhalen.

3. Financiële voorwaarden

3.1. Het totaalbedrag van de voor de toegang tot het Eurovisieprogramma te betalen vergoeding wordt in onderhandeling met de ERU of met het betrokken nationale lid of nationale leden vastgesteld. Bij de vaststelling daarvan zal op gepaste wijze rekening worden gehouden met het feit dat het programma tot hetzelfde publiek is gericht. Voor het bepalen van de algemene commerciële waarde van het programma moeten alle relevante factoren van het specifieke geval in aanmerking worden genomen (met name de vergoeding die de ERU, het betrokken lid of de betrokken leden voor de rechten hebben betaald, de productiekosten van het signaal, de eventuele extra kosten die het ERU-lid of de ERU leden hebben gemaakt (zoals coördinatiekosten van Eurovisie, gemeenschappelijke kosten voor bijzondere ERU-activiteiten, enzovoorts), waarvan de resultaten ook ten goede komen van het niet-lid, het aantal huishoudens dat door de programmadienst wordt bereikt, de taal of talen van de programmadienst, de specifieke belangstelling van de doelgroep voor een bepaald programma, het tijdstip, het aantal en de duur van de uitzending(en)).

3.2. Het staat het niet-lid vrij zelf regelingen te treffen voor de routering van het signaal. Op verzoek van het niet-lid kan de ERU de verantwoordelijkheid op zich nemen voor de routering van het signaal via haar eigen netwerk. In dit geval verstrekt de ERU een raming van de kosten voor de routering van het signaal naar de locatie van het niet-lid, vermeerderd met de kosten voor coördinatie van en toezicht op de doorgifte.

4. Toegang tot nieuws

Behoudens wanneer nationale wettelijke of administratiefrechtelijke voorschriften anders bepalen, zijn de volgende regels van toepassing.

Per evenement of wedstrijddag heeft het niet-lid recht op uitzending van maximaal twee nieuwsberichten van ten hoogste 90 seconden elk, met de mogelijkheid om een van deze berichten eenmaal te herhalen. Deze nieuwsberichten moeten, binnen 24 uur, opgenomen worden in regelmatig geprogrammeerde algemene nieuwsuitzendingen of in regelmatig geprogrammeerde algemene sportnieuwsprogramma's van gespecialiseerde sportkanalen.

De niet-leden betalen een vergoeding op basis van het aantal uitgezonden minuten. Het tarief wordt per land in onderlinge overeenstemming tussen het lid en het niet-lid vastgesteld. Het is van toepassing op de toegang tot sportprogramma's met het oog op nieuwsberichten die door elk der partijen wordt verleend.

Voor pan-Europese diensten wordt de vergoeding vastgesteld op basis van het gemiddelde tarief dat voor landen binnen de Europese Economische Gemeenschap wordt toegepast.

5. Arbitrage

5.1. Ingeval zich een geschil voordoet over de toegangsvergoeding, terwijl over alle andere toegangsvoorwaarden overeenstemming is bereikt, zal de aangelegenheid op verzoek van het niet-lid voor arbitrage worden voorgelegd aan een onafhankelijke deskundige of, indien beide partijen hiermee instemmen, aan drie onafhankelijke deskundigen. Wanneer de uitzending vóór de arbitrage plaatsvindt, moet de vergoeding worden betaald voorafgaand aan de uitzending waarop de arbitrage betrekking heeft.

5.2. De deskundige wordt gezamenlijk door de partijen aangewezen. In het geval van een arbitrageraad wijst elke partij één deskundige aan en benoemen de beide deskundigen gezamenlijk een derde. Indien geen overeenstemming wordt bereikt, vindt de benoeming plaats door de president van de bevoegde rechterlijke beroepsinstantie bij nationale arbitrage en door de voorzitter van de Internationale Kamer van Koophandel bij internationale arbitrage.

5.3. De arbitrage geschiedt in de plaats waar de organisatie die toegang verleent haar hoofdkantoor heeft. Tenzij anders tussen de partijen wordt overeengekomen, zijn het recht en de taal van het land van arbitrage van toepassing. Indien de ERU echter toegang verleent aan een organisatie die een grensoverschrijdende programmadienst heeft en haar hoofdkantoor in een lidstaat van de EG heeft, zijn het recht en de taal van het laatstgenoemde land van toepassing.

5.4. De deskundige(n) is of zijn niet gebonden aan enige procedureregels. Het recht van de partijen om zowel mondeling als schriftelijk hun standpunt ten overstaan van de deskundige(n) kenbaar te maken wordt evenwel gegarandeerd.

5.5. De deskundige(n) stelt of stellen de toegangsvergoeding vast aan de hand van de onder punt 3.1 genoemde criteria. Het besluit van de deskundige(n) is definitief en bindend en zal gelden als een bepaling van de overeenkomst tussen de partijen.

5.6. De partijen dragen hun eigen kosten en delen de kosten van de arbitrage gelijkelijk.

6. Wederkerigheid

Voor alle sportprogramma's waarvoor een niet-lid contractueel in staat is aan andere omroepen toegang te verlenen, wordt verwacht dat het niet-lid deze toegang aan belangstellende ERU-leden biedt op voorwaarden die vergelijkbaar zijn met die, welke in het voorgaande zijn uiteengezet.

BIJLAGE II

Sublicentieregels betreffende de exploitatie van Eurovisierechten op betaaltelevisiekanalen

De onderstaande regels gelden als bijkomende verplichting bij de op 24 februari 1993 vastgestelde algemene regels inzake de toegang van niet-ERU-leden tot Eurovisiesportprogramma's, ingeval collectief verworven rechten op de eigen betaaltelevisiezender van een lid worden geëxploiteerd.

i) Wanneer een Eurovisilied voornemens is Eurovisiesportprogramma's uit te zenden op zijn eigen betaaltelevisiezender (pay-per-view, pay-per-channel of, onverminderd het bepaalde onder v), een zender die deel uitmaakt van een digitaal pakket of van een basiskabelpakket), moet het bedoelde lid concurrerende betaaltelevisiezenders in dezelfde betaaltelevisiecategorie en in hetzelfde land de mogelijkheid bieden hetzelfde te doen.

Onder "hetzelfde te doen" wordt het volgende verstaan:

- een identiek embargo, in voorkomend geval, aan het embargo dat van toepassing is op de eigen betaaltelevisiezender van het lid;

- identieke competities aan die welke worden uitgezonden op de eigen betaaltelevisiezender van het lid (bijvoorbeeld kwalificatiewedstrijden, gemengddubbeltoernooien, alle wedstrijden tot de kwartfinales, enz.). Wanneer een lid een combinatie van competities uitzendt die gelijktijdig plaatsvinden of elkaar althans gedeeltelijk in de tijd overlappen, kan het niet-lid ervoor kiezen om zijn eigen mix uit te zenden, tenzij het niet-lid de uitzending van een verslaggeving over een volledige competitie verkiest;

of

- vergelijkbare/gelijkwaardige competities met/aan die welke worden uitgezonden op de eigen betaaltelevisiezender van het lid (het lid kan er bijvoorbeeld voor kiezen van de tien wedstrijden die voor uitzending via een betaaltelevisiezender beschikbaar zijn, vijf wedstrijden voor te behouden voor zijn eigen zender en vijf gelijkwaardige wedstrijden aan te bieden aan de concurrerende betaaltelevisiezender). Indien het niet-lid niet overtuigd is van de "gelijkwaardigheid" van het aanbod, is het ertoe gerechtigd de rechten van identieke competities te vragen;

- een identieke hoeveelheid zendtijd aan de zendtijd die is aangeboden op de eigen betaaltelevisiezender van het lid (bijvoorbeeld maximaal twee uur per dag).

ii) Het staat het lid vrij om het niet-lid gunstiger voorwaarden aan te bieden.

iii) De door het niet-lid verschuldigde vergoeding moet een billijke weergave bieden van de voorwaarden waaronder de rechten door het Eurovisielid zijn verkregen. Daarbij wordt met name rekening gehouden met de aanvullende aard van de rechten, het volume en het tijdstip van de uitzending, alsmede met de vraag in welke van de drie in i) genoemde betaaltelevisiecategorieën de zender werkzaam is. Tevens wordt rekening gehouden met het aantal abonnees en het bedrag van het maandabonnement of de per-view-vergoeding.

Hetzelfde prijsstellingsbeleid geldt wanneer een lid aan een niet-lid het recht op betaaltelevisieverslaggeving verleent zonder dat recht zelf uit te oefenen.

Geschillen over de vergoeding zullen aan arbitrage worden onderworpen overeenkomstig punt 5 van de algemene voorschriften inzake de toegang van niet-ERU-leden tot Eurovisiesportprogramma's.

iv) De leden doen tijdig, maar in elk geval uiterlijk

- drie maanden vóór de olympische spelen, het wereldkampioenschap en het Europees kampioenschap voetbal en de wereldkampioenschappen atletiek,

en

- twee maanden vóór alle andere evenementen, kennisgeving van de in de bovengenoemde paragrafen vermelde mogelijkheden die voor betaaltelevisiezenders van niet-leden openstaan.

v) Zenders die deel uitmaken van een digitaal pakket (basispakket) of een basiskabelpakket zijn niet onderworpen aan de bovenstaande voorschriften, voorzover dezelfde programmadienst gelijktijdig in hetzelfde land (in analoge of digitale vorm) wordt uitgezonden en vrij kan worden ontvangen.

Hetzelfde geldt voor pan-Europese sportzenders, voorzover de uitzending ten minste in één van de belangrijkste Europese talen van commentaar wordt voorzien en vrij kan worden ontvangen in de gehele Europese Radio-Unie en voorzover dezelfde dienst gelijktijdig beschikbaar wordt gesteld als onderdeel van een digitaal pakket of een basiskabelpakket en ten behoeve van de lokale kijkers van lokaal commentaar wordt voorzien.

BIJLAGE III

Aantal aan sport gewijde zenduren in Europa

>PIC FILE= "L_2000151NL.004002.EPS">

BIJLAGE IV

De kosten van de Europese rechten voor de olympische spelen voor de ERU

>RUIMTE VOOR DE TABEL>