VADEMECUM OVERHEIDSOPDRACHTEN IN DE GEMEENSCHAP (Voorlopige uitgave; nieuwe richtlijnen inzake overheidsopdrachten zijn bij de Raad in voorbereiding) (87/C 358/01)

WOORD VOORAF

Zoals de Europese Raad nadrukkelijk heeft gesteld, is de daadwerkelijke openstelling van de markt voor overheidsopdrachten zonder enige twijfel een van de essentiële voorwaarden om de ene grote Europese markt in 1992 tot stand te kunnen brengen.

De economische en politieke redenen waarom aan deze openstelling - m.a.w. aan de invoering van gemeenschappelijke gedragsregels die de doorzichtigheid van de betrokken opdrachten en daarbij, waar dan ook in de Gemeenschap, de mogelijkheid tot mededinging waarborgen - een hoge prioriteit wordt toegekend, komen thans voor de hand liggend voor. Bezorgdheid om nationale belangen, mede ingegeven door korte-termijnberekeningen, heeft evenwel in deze sector naast overwegingen van regionale en sociale aard bij de Lid-Staten lange tijd de overhand gehad.

Overheidsopdrachten vertegenwoordigen een aanzienlijk deel van het BBP. Het aandeel ervan in het BBP wordt alleen reeds voor de aankopen van de diensten van het openbaar bestuur op gemiddeld 9 % indien men de overheidsbedrijven meerekent, op 15 % geschat. De nationale autoriteiten hebben daarin steeds, in weerwil van de in de Verdragen en de Algemene programma's vastgelegde doelstellingen voor communautaire liberalisering, vooral een instrument van hun eigen economische politiek gezien. De talrijke nationale barrières die op het gebied van overheidsopdrachten in stand zijn gehouden, blijven dan ook zeer hoge bijkomende kosten vergen, die in totaal naar schatting neerkomen op gemiddeld 50 % van de gehele begroting van de Gemeenschap. Onder de huidige economische omstandigheden kan de Gemeenschap zich een dergelijke verkwisting niet veroorloven en mag zij de vele voordelen die uit een daadwerkelijke openstelling van deze sector op Europese schaal voortvloeien, niet langer onbenut laten.

Enkele van de voornaamste winstpunten die van deze openstelling worden verwacht, zijn met name:

- het feit dat de door de doorzichtigheid van de verstrekte informatie en door de procedures voor het plaatsen van opdrachten geboden waarborgen de leveranciers en ondernemers niet alleen op communautair, maar ook op nationaal niveau veel ruimere mogelijkheden zullen bieden om hun werkzaamheden uit te oefenen en hun bedrijf uit te breiden. Deze expansie zal door de schaalvoordelen een vermindering van hun kosten en door de stimulerende werking van de mededinging een verhoging van hun efficiency mogelijk maken. Dit betekent tevens dat een niet onaanzienlijk deel van de aldus behaalde winst aan de ontwikkeling van de bedrijven, en met name aan een verbetering van uitrusting en infrastructuur, aan het scheppen van arbeidsplaatsen en aan onderzoek en ontwikkeling kan worden besteed;

- in de tweede plaats het feit dat aanbestedende diensten en gebruikers zowel in financieel als in kwalitatief opzicht uit een veel aantrekkelijker aanbod van goederen en diensten zullen kunnen kiezen. Met name zullen in het kader van de overheidsbegrotingen van de Lid-Staten aanzienlijke besparingen mogelijk worden en zal aan gebruikers en consumenten voor een lagere prijs een veel grotere voldoening kunnen worden geboden.

Naast deze uit het spel van vraag en aanbod voortvloeeinde rechtstreekse voordelen zal de invloed van de openstelling van de overheidsopdrachten zich in algemenere zin echter vooral duidelijk doen gevoelen ten aanzien van de evolutie van de industriële en commerciële structuren in de Gemeenschap. Thans ondervinden onze produktie- en dienstensectoren nadeel van de te beperkte omvang van de nationale markten, die het deze al te vaak onmogelijk maakt om op wereldschaal concurrerend te zijn en om met succes het hoofd te bieden aan de uitdagingen waarmee wij door onze voornaamste handelspartners worden geconfronteerd. In zeer vele gevallen heeft bij het gunnen van overheidsopdrachten de - al dan niet systematische - voorkeur van de aanbestedende diensten voor bedrijven en leveranciers uit eigen land geen vruchten afgeworpen en woog deze houding niet op tegen de voordelen van een markt op continentale schaal zoals die waarop onze partners uit derde landen, bij voorbeeld de Verenigde Staten, opereren.

Nog afgezien van de positieve gevolgen ervan wat het aanzwengelen van de economie en het aanmoedigen van herstructurering en modernisering van bedrijfsleven en dienstverlening in de Gemeenschap betreft, zal de openstelling van de overheidsopdrachten - door de verplichting die aan de aanbestedende diensten wordt opgelegd om bij het vaststellen van technische specificaties naar Europese normen of naar Europese harmonisatiebescheiden te verwijzen - ook een doeltreffend middel zijn om tot concrete toepassing van het Gemeenschapsbeleid inzake normalisatie en wederzijdse erkenning van certificaten te komen.

De openstelling van de overheidsopdrachten zal met andere woorden wegens het genoemde verband met de Europese normalisatie eveneens tot de daadwerkelijke opheffing van de technische belemmeringen in het handelsverkeer in industriële produkten bijdragen, overeenkomstig het actieprogramma van de Commissie in haar Witboek over de voltooiing van de interne markt.

Zich bewust van de kapitale rol die de openstelling van alle overheidsopdrachten met het oog op de totstandbrenging van één economische ruimte tegen 1992 kan vervullen, heeft de Commissie, met inachtneming van de op grond van het Witboek aangegane verbintenissen en van de verzoeken van de Europese Raad, ernstig nagedacht over middelen om de huidige anachronistische situatie radicaal te verbeteren en ervoor te zorgen dat deze maatregelen terzelfder tijd bijdragen tot de harmonische ontwikkeling van andere communautaire beleidsaspecten, zoals het regionale en sociale beleid, het beleid ter bevordering van de KMO, het beleid inzake onderzoek en ontwikkeling en het mededingingsbeleid.

Het spreekt voorts vanzelf dat de aanpak van de bedrijven die aan overheidsopdrachten deelnemen, grondig zal worden gewijzigd door de nieuwe mogelijkheden inzake samenwerking tussen ondernemingen in de Gemeenschap, welke op dit gebied zoals aangegeven in het Witboek, beschikbaar zullen komen (vennootschapsrecht en belastingen).

Wat specifieke maatregelen op het gebied van overheidsopdrachten betreft heeft de Commissie einde 1986 bij de Raad voorstellen ingediend tot wijziging van de richtlijnen van 1971 en 1977 die overheidsopdrachten voor de uitvoering van werken respectievelijk overheidsopdrachten voor leveringen betroffen.

Met deze eerste richtlijnen werd in hoofdzaak de harmonisatie van de procedures voor het plaatsen van opdrachten alsmede het vaststellen van gemeenschappelijke voorschriften op technisch gebied en inzake de bekendmaking van de opdrachten beoogd. Ofschoon een zekere vooruitgang werd geboekt, hebben deze richtlijnen evenwel niet de verwachte resultaten opgeleverd, aangezien de communautaire voorschriften soms niet op correcte wijze in het nationale recht werden omgezet en er van de uitzonderingen op de normale procedures ronduit misbruik werd gemaakt.

Op grond van de opgedane ervaring heeft de Commissie derhalve vorig jaar wijzigingsvoorstellen ingediend, waarmee wordt beoogd de toepassing van de bestaande richtlijnen in aanzienlijke mate te verbeteren door versterking van de maatregelen die de gelijke kansen van gegadigden uit andere Lid-Staten moeten waarborgen en door een grotere doorzichtigheid van de overheidsopdrachten.

Voorts heeft de Commissie besloten een Raadgevend Comité voor de openstelling van overheidsopdrachten in te stellen, ten einde aldus een nauwe en permanente dialoog tussen haarzelf en het bij overheidsopdrachten voor leveringen, voor diensten en voor de uitvoering van werken betrokken bedrijfsleven mogelijk te maken.

De Commissie heeft voorts een voorstel uitgewerkt, waarmee wordt beoogd een preventief optreden mogelijk te maken wanneer de communautaire discipline niet in acht wordt genomen en een regeling in te voeren die nog tijdens de gunningsprocedure een snel beroep mogelijk maaht.

Ook zullen voorstellen worden uitgewerkt om de richtlijnen ook tot de tot dusver uitgesloten sectoren, met name de vier zeer belangrijke sectoren energie, watervoorziening, vervoer en telecommunicatie, te doen bestrijken. Deze uitbreiding van de richtlijnen zal aanzienlijke economische gevolgen hebben, aangezien de vraag van overheidszijde juist in deze sectoren het bedrijfsleven een markt kan bieden die voldoende groot is om de bedrijven in staat te stellen strategieën te ontwikkelen die het internationale concurrentievermogen ervan versterken.

Op telecommunicatiegebied heeft de Gemeenschap sedert 1983 een algemene beleidslijn uitgestippeld. Dit beleid heeft reeds concreet gestalte gekregen in de vaststelling van een Richtlijn 86/361/EEG en een Beschikking 87/95/EEG, waarmee respectievelijk de wederzijdse erkenning van de resultaten van conformiteitsproeven en de verwijzing in aankondigingen van aanbestedingen naar geharmoniseerde normen wordt beoogd. De Raad heeft overigens in 1984 een aanbeveling gedaan betreffende een eerste experimentele fase van de openstelling van de telecommunicatiemarkt. In haar recente Groenboek heeft de Commissie stapsgewijze versterking voorgesteld van het in deze aanbeveling genoemde uitrustingsaandeel; de aanbeveling zou zo nodig door een richtlijn moeten worden vervangen. Tevens heeft zij voorgesteld om in Richtlijn 86/361/EEG de wederzijdse erkenning van de goedkeuringsprocedures inzake eindapparatuur op te nemen.

Tenslotte bestaan er plannen om, eveneens binnen afzienbare tijd, overheidsopdrachten op het gebied van dienstverlening - buiten de grenzen die thans in de richtlijnen "werken'' en "leveringen'' zijn getrokken - voor de binnen de Gemeenschap open te stellen.

Zolang deze initiatieven nog niet zijn omgezet in wetgevende besluiten van de Raad, komt het erop aan op grond van de bestaande richtlijnen te handelen en erop toe te zien dat zij op eenvormige en juiste wijze worden uitgelegt. De Commissie zal haar toezicht op de toepassing van de communautaire voorschriften inzake overheidsopdrachten dan ook in aanzienlijke mate opvoeren. Het is naar het inzicht van de Commissie echter evenzeer noodzakelijk dat zij aan haar voorlichting meer uitbreiding geeft en dat zij alle betrokkenen een vademecum ter beschikking stelt waarin de bestaande teksten nader worden toegelicht. Dit "gereedschap'' heeft niet de pretentie een antwoord te geven op alle vragen of alle twijfels weg te nemen die op een zo uitgebreid en complex gebied als dat van de overheidsopdrachten kunnen rijzen, maar kan wellicht een nuttige gids zijn om de aan de communautaire wetgeving ter zake ten grondslag ligende beweegredenen beter te begrijpen en om onjuiste toepassingen op nationaal niveau voorkomen.

Als eerste editie zal dit vademecum in de toekomst stellig nog worden aangevuld en verbeterd om met de verdere ontwikkelingen op wetgevend gebied en met de opmerkingen van de lezers ervan die bij deze worden uitgenodigd hun opmerkingen kenbaar te maken rekening, te kunnen houden.

INHOUD

Bladzijde

Inleiding . 9

DEEL ÉÉN: GRONDBEGINSELEN VAN DE VERDRAGEN EN VAN DE OVERHEIDSOPDRACHTEN

I. Verbod van maatregelen van gelijke werking als kwantitatieve beperkingen

1. In het EEG-Verdrag . 9

2. In het EGKS-Verdrag . 11

3. In het Euratom-Verdrag . 11

II. Het recht van vestiging

1. In het EEG-Verdrag . 11

2. In het EGKS-Verdrag . 12

3. In het Euratom-Verdrag . 12

III. Het vrije verkeer van diensten

1. In het EEG-Verdrag . 13

2. In het EGKS-Verdrag . 14

3. In het Euratom-Verdrag . 14

DEEL TWEE: BESLUITEN VAN DE GEMEENSCHAP

I. Doel en strekking van de richtlijnen voor de uitvoering van werken en voor leveringen

1. Doel van de richtlijnen . 15

2. Rechtsgevolgen van de richtlijnen . 15

3. Ter attentie van de lezer . 16

II. Overheidsopdrachten voor leveringen: Richtlijnen 77/62/EEG en 80/767/EEG

1. Wat wordt verstaan onder "overheidsopdrachten voor leveringen''? . 16

- Het begrip leverancier . 16

- Het begrip aanbestedende dienst . 16

- Vorm van de overeenkomst . 16

- Voorwerp van de opdracht . 16

2. Onder de richtlijnen vallende overheidsopdrachten voor leveringen . 17

- Drempels . 17

- Berekening van de drempels . 17

- Uitgesloten instanties en diensten . 18

- Uitgesloten soorten opdrachten . 18

- Opdrachten op het gebied van de landsverdediging . 19

3. Openbare bekendmaking van de aanbestedingen . 19

- Vorm van de aankondigingen . 19

- Inhoud van de aankondigingen . 19

- Bekendmaking in de Lid-Staten . 20

- Termijnen . 20

- Wie maakt de aankondigingen bekend? . 20

- Andere wijze van bekendmaking van de aankondigingen . 21

4. Voorschriften van technische aard . 21

5. Procedures van aanbesteding . 21

- Uitzondering . 22

- Minimum- en maximumtermijnen . 22

- Uitnodiging tot inschrijving . 23

- Vorm van de verzoeken tot deelneming aan de aanbesteding en van de uitnodigingen . 23

Bladzijde

6. Methode voor de berekening van de termijnen . 23

7. Selectiecriteria . 23

- Uitsluitingscriteria . 24

- Inschrijving in het beroepsregister . 24

- Controle op de specifieke geschiktheid . 24

- Financiële draagkracht en economische capaciteit . 24

- Technische bekwaamheid . 25

- Aanvullende gegevens . 25

8. Gunningscriteria . 25

- Abnormaal lage offertes . 26

- Uitzondering . 26

III. Overheidsopdrachten voor de uitvoering van werken: Richtlijn 71/305/EEG

1. Wat wordt verstaan onder "overheidsopdrachten voor de uitvoering van werken''? . 26

- Het begrip aannemer . 27

- Het begrip aanbestedende dienst . 27

- Vorm van de overeenkomst . 27

2. Onder de richtlijn vallende overheidsopdrachten voor de uitvoering van werken . 27

- Drempel . 27

- Berekening van de drempel . 27

- Uitgesloten instanties en diensten . 28

- Uitgesloten soorten opdrachten . 28

- Concessieovereenkomsten . 28

3. Openbare bekendmaking van de aanbestedingen . 29

- Inhoud van de aankondigingen . 29

- Termijnen . 29

- Vorm van de aankondigingen . 30

- Bekendmaking in de Lid-Staten . 30

- Wie maakt de aankondigingen bekend? . 30

- Andere wijze van bekendmaking van de aankondigingen . 30

4. Voorschriften van technische aard . 31

- Het begrip technische specificaties . 31

- Discriminatieverbod . 31

- Normen . 31

- Methode voor de berekening van het werk . 31

5. Procedures van aanbesteding . 31

- Uitzondering . 31

- Minimum- en maximumtermijnen . 32

- Uitnodiging tot inschrijving . 33

- Vorm van de verzoeken tot deelneming en van de uitnodigingen . 33

6. Methode voor de berekening van bepaalde termijnen . 33

7. Selectiecriteria . 33

- Uitsluitingscriteria . 33

- Inschrijving in het beroepsregister . 34

- Controle op specifieke geschiktheid . 34

- Financiële draagkracht en economische capaciteit . 34

- Technische bekwaamheid . 35

- Aanvullende gegevens . 35

- Officiële lijsten van erkende aannemers . 35

Bladzijde

8. Gunningscriteria . 36

- Abnormaal lage offertes . 36

- Uitzondering . 37

IV. Concessies voor de uitvoering van werken en onderaanbestedingen

1. Verlening van concessies . 37

2. Onderaanbestedingen . 38

V. Telecommunicatie

1. Gemeenschapsbeleid . 38

2. Richtlijn 86/361/EEG van de Raad . 39

3. Aanbeveling 84/550/EEG . 39

DEEL DRIE: BEROEPSMOGELIJKHEDEN BIJ NIET-NALEVING VAN HET GEMEENSCHAPSRECHT . 40

DEEL VIER: OVERHEIDSOPDRACHTEN EN COMMUNAUTAIRE FINANCIERING . 41

Bijlage III: Voorstellen voor het openstellen van de markt voor overheidsopdrachten tegen 1992 . 42

Bijlage III: Lijsten en overzichten nrs. I tot en met XI . 44

Bijlage III: Het begrip "maatregelen van gelijke werking als kwantitatieve invoerbeperkingen'' . 80

INLEIDING

Dit vademecum bestaat uit vier delen:

- het eerste deel bevat een beknopte analyse van het verbod van maatregelen van gelijke werking als kwantitatieve invoerbeperkingen en van het verbod van beperkingen van het recht van vestiging en het vrij verrichten van diensten.

Deze verboden hebben een algemene strekking en moeten derhalve ook in acht worden genomen bij het plaatsen van overheidsopdrachten die niet vallen onder de richtlijnen betreffende de cooerdinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten;

- het tweede deel bevat een gedetailleerde analyse van deze richtlijnen en behandelt de bepalingen die betrekking hebben op concessies van werken en op de telecommunicatie;

- het derde deel bevat een schets van de beroepsmogelijkheden bij niet-naleving van het Gemeenschapsrecht en aanbevelingen voor degenen die bij de Commissie een klacht wensen in te dienen;

- in het vierde deel wordt de aandacht van de lezer gevestigd op het belang van de naleving van de communautaire voorschriften op het gebied van de overheidsopdrachten in verband met het verkrijgen van een financiering van de Gemeenschap.

In bijlage I worden de acties beschreven die worden ondernomen voor een bredere toegang tot de overheidsopdrachten in 1992 en de voorstellen voor communautaire regelingen die in het kader van deze acties reeds door de Commissie werden aangenomen.

In bijlage II zijn de lijsten opgenomen waarnaar in het vademecum wordt verwezen.

Bijlage III bevat een beknopte uiteenzetting over het begrip "maatregelen van gelijke werking als kwantitatieve invoerbeperkingen«.

DEEL ÉÉN GRONDBEGINSELEN VAN DE VERDRAGEN EN OVERHEIDSOPDRACHTEN

I. Verbod van maatregelen van gelijke werking als kwantitatieve beperkingen

1. In het EEG-Verdrag

Het vrije verkeer van goederen is één van de fundamentele vrijheden die de grondslag vormen voor de verwezenlijking van de een eenheid vormende gemeenschappelijke markt.

Tot de beginselen waarmede deze vrijheid moet worden verzekerd, behoren volgens de artikelen 30 e.v. van het EEG-Verdrag niet alleen het verbod van kwantitatieve invoer- en uitvoerbeperkingen, maar ook de maatregelen van gelijke werking als deze beperkingen.

De produkten waarop het beginsel van het vrije verkeer van goederen en dus ook het verbod van maatregelen van gelijke werking van toepassing is, zijn zowel de produkten van

oorsprong uit de Lid-Staten als die uit derde landen welke zich in de Lid-Staten in het vrije verkeer bevinden.

Onder maatregelen van gelijke werking (;) moeten worden verstaan alle wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen alsmede elke, van een overheidsinstantie uitgaande of haar toe te rekenen handeling of gedraging, die al dan niet rechtstreeks, daadwerkelijk of potentieel, een hinderpaal kan vormen voor de handel binnen de Gemeenschap.

Een dergelijke hinderpaal kan zowel zijn oorsprong vinden in een maatregel die in een discriminerende behandeling van ingevoerde of uitgevoerde produkten voorziet als in een die zowel voor nationale als voor ingevoerde produkten in een gelijke behandeling voorziet.

In het eerste geval kan het bijvoorbeeld gaan om een invoer- of uitvoervergunning. Hierbij moet echter worden opge-

(;) In bijlage III van dit vademecum wordt het begrip "maatregel van gelijke werking'' uitvoeriger behandeld.

merkt dat in dit eerste geval het verbod van kwantitatieve

beperkingen en van maatregelen van gelijke werking door de uitzonderingsregel in artikel 36 wordt beperkt.

Naar luid van dit artikel zijn de Lid-Staten bevoegd ten aanzien van produkten die werden ingevoerd, uitgevoerd of doorgevoerd beperkende maatregelen te handhaven of in te voeren, wanneer deze gerechtvaardigd zijn uit hoofde van bescherming van de openbare zedelijkheid, de openbare orde, de openbare veiligheid, de gezondheid en het leven van personen, dieren of planten, het nationaal artistiek, historisch en archeologisch bezit of uit hoofde van bescherming van de industriële en commerciële eigendom. Deze bevoegdheid komt de Lid-Staten evenwel alleen toe wanneer de beperkingen of maatregelen geen middel vormen tot willekeurige discriminatie, noch een verkapte beperking van de handel tussen de Lid-Staten.

In het tweede geval, dat van de maatregelen die zonder onderscheid van toepassing zijn op produkten van eigen land en op ingevoerde produkten, betreft het in de regel regelingen die met het oog op de bescherming van de gezondheid, het milieu, de consumenten, enz., technische en kwalitatieve eisen stellen of voorwaarden bevatten ter zake van de verkrijging van een goedkeuring of ter zake van controle, waaraan deze produkten moeten voldoen om in de handel te kunnen worden gebracht. Deze regelingen zijn in strijd met artikel 30 wanneer de beperkende gevolgen daarvan voor de invoer in geen verhouding staan tot de eisen van dwingende aard waarvan de verwezenlijking met die regelingen wordt beoogd. Het grondbeginsel op het gebied van de technische voorschriften en normen is namelijk de wederzijdse erkenning tussen de Lid-Staten van bijvoorbeeld, nationale kwaliteitsnormen, nationale voorschriften met betrekking tot de samenstelling van produkten en nationale procedures voor technische proeven en voor het afgeven van certificaten, enz.

Op dit gebied geschiedt voortaan communautaire harmonisatie meestal alleen dan wanneer een dwingende reden daartoe noopt.

In het perspectief van de voltooiing van de interne markt in 1992 moet nauwlettend erop worden toegezien dat onder

aanvoering van dwingende redenen geen ongerechtvaardigde belemmeringen voor het intracommunautaire handelsverkeer worden aangebracht.

Een belangrijk instrument wordt geboden door artikel 100 A van het Verdrag, dat bij de Europese Akte in het Verdrag werd opgenomen. Daarin wordt namelijk bepaald dat bij de voorstellen voor harmonisatie op het gebied van de volksgezondheid, de veiligheid, de milieubescherming en de consumentenbescherming van een hoog beschermingsniveau wordt uitgegaan (zodoende kunnen met betrekking tot produkten ten aanzien waarvan communautaire harmonisatie heeft plaatsgehad, slechts in uitzonderingsgevallen beper-

kende maatregelen worden getroffen); het artikel bevat voorts een soepeler, dus snellere procedure voor de vaststelling van deze voorstellen.

Voorts worden de uitzonderlijke maatregelen, die gerechtvaardigd worden door gewichtige eisen als bedoeld in artikel 36 of die verband houden met de bescherming van het arbeidsmilieu of het milieu en die de Lid-Staten na een op Gemeenschapsniveau tot stand gebrachte harmonisatie-

maatregel op grond van artikel 100 A aan de controle van de Commissie en van het Hof van Justitie onderworpen mochten vaststellen.

Met betrekking tot de leveringen waarmede moet worden voldaan aan de behoeften van de Staat en zijn bestuursorganen werd het verbod van maatregelen van gelijke werking door de Commissie in haar Richtlijn 70/32/EEG van 17 december 1969 verder uitgewerkt (;).

Alvorens op deze richtlijn wordt ingegaan, moet nog worden opgemerkt dat zij slechts betrekking heeft op de maatregelen van gelijke werking die reeds op de datum van inwerkingtreding van het Verdrag op dit gebied bestonden, en dat zij vanuit juridisch oogpunt louter een interpretatiemiddel vormt. Nu de overgangsperiode is verstreken, zijn alle maatregelen van gelijke werking bij in- en uitvoer, krachtens respectievelijk de rechtstreeks toepasselijke artikelen 30 en 34 verboden.

Genoemde richtlijn heeft betrekking op de leveringen aan de Staat, aan zijn territoriale lichamen en aan andere publiekrechtelijke rechtspersonen, terwijl onder leveringen ook moeten worden verstaan die welke bestemd zijn voor de uitvoering of de voltooiing van werken, ongeacht of zij al dan niet een integrerend deel uitmaken van een openbare aanbesteding van werken. Er moet dan ook op worden gewezen dat het zojuist behandelde verbod zowel op openbare aanbestedingen van leveringen, als, in voorkomend geval, op openbare aanbestedingen van werken van toepassing is.

De richtlijn geeft duidelijke en concrete richtsnoeren met betrekking tot de belemmeringen die in deze sector kunnen bestaan en die als maatregelen van gelijke werking als kwantitatieve beperkingen gelden.

In het algemeen zijn verboden:

- de maatregelen die geheel of gedeeltelijk de levering van ingevoerde produkten uitsluiten of die deze moeilijker of duurder maken dan de levering van nationale produkten, d.w.z. maatregelen waardoor uitdrukkelijk of stilzwijgend leveringen van buitenlandse produkten worden verhinderd, en maatregelen die het gebruik daarvan in kwantitatief of kwalitatief opzicht beperken of de aanvaarding van deze produkten afhankelijk stellen van kwalitatieve of technische voorwaarden die niet gelden voor de leveringen van nationale produkten, enz.;

- de maatregelen die, geheel of gedeeltelijk, voor de leveringen nationale produkten voorschrijven of daaraan, al dan niet onder voorwaarden, een voorkeur, niet zijnde een steunmaatregel in de zin van artikel 92 van het EEG-Verdrag, geven, bij voorbeeld maatregelen die de afzet van de nationale produktie bevorderen door de aanbesteding volledig of voor een deel daarvoor te reserveren, of door een voorkeur te geven aan bepaalde categorieën nationale ondernemers.

Voorts specificeert die richtlijn een reeks gevallen die als maatregelen van gelijke werking worden aangemerkt, zoals:

- bepalingen die, ten nadele van ingevoerde produkten, een gedifferencieerde behandeling toelaten met betrekking

(;) PB nr. L 13 van 19. 1. 1970, blz. 1.

tot het storten van een waarborgsom of de regeling van termijnbetalingen, of die enkel voor de leverancier van ingevoerde produkten het openen van een post- of bankrekening verplicht stellen. Dergelijke maatregelen hebben ten gevolge dat de levering van ingevoerde goederen moeilijker en duurder wordt dan die van nationale produkten;

- bepalingen die de toelating van ingevoerde produkten afhankelijk stellen van een in de Lid-Staat van waaruit zij herkomstig zijn, toegepaste behandeling op basis van wederkerigheid. Het gaat hierbij om maatregelen waarbij aan ingevoerde goederen, bij voorbeeld de goedkeuring wordt verleend, of de afzet op het nationale grondgebied of gunstiger voorwaarden worden toegestaan, zoals voor nationale produkten, voor zover deze nationale produkten in de Staat van herkomst van de ingevoerde goederen, een gelijkaardige behandeling genieten;

- bepalingen die technische voorschriften inhouden welke, ofschoon zij zonder onderscheid van toepassing zijn op de nationale en op de ingevoerde produkten, gevolgen hebben die het vrije verkeer van goederen beperken.

Deze voorschriften kunnen betrekking hebben op de kwaliteit, de samenstelling, de mechanische, fysische of chemische eigenschappen, de voorwaarden voor de toelating of keuring, enz., van produkten waarvan de aanbestedende dienst tot aanschaffing heeft besloten en kunnen voortvloeien uit een algemene regeling of uit een bestek. Zij moeten als maatregelen van gelijke werking worden beschouwd wanneer zij de invoer van deze produkten moeilijker of duurder maken dan de afzet van de nationale produktie, zonder dat dit gerechtvaardigd is door de noodzaak van bescherming van een gewettigd doel.

2. In het EGKS-Verdrag

In artikel 4 van het EGKS-Verdrag, waarin de voorwaarden worden genoemd voor de verwezenlijking van een gemeenschappelijke markt voor kolen en staal, is met name bepaald: "Als zijnde onverenigbaar met de Gemeenschappelijke Markt voor Kolen en Staal worden afgeschaft en zijn verboden binnen de Gemeenschap overeenkomstig de bepalingen van dit Verdrag: a) . . . kwantitatieve beperkingen van het goederenverkeer.''

Voorts is in artikel 86, tweede alinea, bepaald: "De deelnemende Staten verbinden zich, zich te onthouden van alle maatregelen welke onverenigbaar zijn met het bestaan van de in de artikelen 1 en 4 bedoelde gemeenschappelijke markt''.

Beide bepalingen vormen te zamen in het EGKS-Verdrag de tegenhanger van het verbod van kwantitatieve beperkingen en maatregelen van gelijke werking, dat in de artikelen 30 e. v. van het EEG-Verdrag is vervat.

Het verbod geldt voor de onder het EGKS-Verdrag vallende

produkten die van oorsprong zijn uit de Gemeenschap of uit derde landen en die zich in de Lid-Staten in het vrije verkeer bevinden, zoals zij in het gemeenschappelijk douanetarief zijn omschreven.

3. In het Euratom-Verdrag

Artikel 93 van het Euratom-Verdrag bevat onder meer het verbod van kwantitatieve beperkingen op de gemeenschappelijke markt voor de kernenergie. Het verbod geldt voor de op de lijsten A1, A2 en B voorkomende produkten, die in bijlage IV bij dit Verdrag zijn opgenomen en voor zover hiervoor het gemeenschappelijk douanetarief geldt. Dit artikel van het Euratom-Verdrag is op de op lijst B voorkomende produkten slechts van toepassing, voor zover deze produkten worden begeleid door een door de Commissie afgegeven certificaat waaruit blijkt dat zij voor doeleinden op het gebied van de kernenergie zijn bestemd.

Het in dit artikel neergelegde verbod is rechtstreeks toepasselijk.

II. Het recht van vestiging

1. In het EEG-Verdrag

De vrijheid van de onderdanen van de Gemeenschap om zich in een andere Lid-Staat te vestigen en aldaar anders dan in loondienst werkzaam te zijn, is in de artikelen 52 e. V. van het Verdrag vervat. Zij past in het ruimere kader van het vrije verkeer van personen waarmee wordt beoogd de economische en sociale evolutie binnen de Gemeenschap te bevorderen.

Deze vrijheid heeft gestalte gekregen in het recht om tot deze

werkzaamheden toegang te hebben en deze te mogen uitoefenen overeenkomstig de bepalingen, welke door het land van vestiging voor de eigen onderdanen zijn vastgesteld, behoudens de bepalingen betreffende het kapitaal (;). Behoudens één uitzondering geldt dit beginsel van gelijke behandeling als de nationale onderdanen voor alle werkzaamheden anders dan in loondienst, met inbegrip van die welke de oprichting inhouden van agentschappen, filialen of dochter-

ondernemingen, de oprichting en het beheer van onderne-

mingen, met name van vennootschappen naar burgerlijk of handelsrecht, de cooeperatieve verenigingen of vennootschappen daaronder begrepen, en de overige rechtspersonen naar publiek- of privaatrecht met een winstgevend doel.

De enige werkzaamheden, anders dan in loondienst, die van de werkingssfeer van de bepalingen over de vrijheid van vestiging zijn uitgesloten, zijn luidens artikel 55 de werkzaamheden ter uitoefening van het openbaar gezag in een Staat, zelfs indien deze slechts voor een bepaalde gelegenheid

geschieden. Hierbij moet evenwel worden aangetekend dat het begrip: uitgesloten werkzaamheden, volgens de jurisprudentie van het Hof eng moet worden uitgelegd. Het Hof heeft namelijk beslist dat, gelet op het fundamentele karakter, in het systeem van het Verdrag, van de vrijheid van vestiging en de regel van gelijke behandeling, aan de in artikel 55, eerste alinea, toegelaten afwijkingen, geen draagwijdte mag worden toegekend die verder gaat dan het doel waarvoor deze uitzondering is opgenomen. Wanneer men het doel

van artikel 55 beschouwt, namelijk dat de Lid-Staten

(;) Deze bepalingen zijn vervat in het Tweede deel, titel III, hoofdstuk 4, van het EEG-Verdrag.

de mogelijkheid moet worden geboden om, ingeval bepaalde functies welke de uitoefening van openbaar gezag meebrengen, zijn verbonden aan één van de in artikel 52 bedoelde, niet in loondienst verrichte werkzaamheden, vreemdelingen van de toegang tot zodanige functies uit te sluiten, dan wordt toch in die behoefte reeds voorzien, wanneer de uitsluiting van vreemdelingen wordt beperkt tot die van de in artikel 52 bedoelde werkzaamheden die, op zich beschouwd, een rechtstreekse en specifieke deelneming aan de uitoefening van het openbaar gezag vormen (;).

De begunstigden van dit recht zijn niet alleen natuurlijke personen, maar ook de overeenkomstig het recht van een der Lid-Staten opgerichte vennootschappen, welke hun statutaire zetel, hun hoofdbestuur of hun hoofdvestiging binnen de Gemeenschap hebben. Onder vennootschappen moeten worden verstaan: de vennootschappen naar burgerlijk of handelsrecht, met uitzondering van die welke geen winst beogen.

Voor de verwezenlijking van de vrijheid van vestiging heeft het EEG-Verdrag voorzien in een geleidelijke opheffing gedurende de overgangsperiode van elke, in de nationale wetgeving besloten liggende beperking op deze vrijheid en het Verdrag behelst een verbod om nieuwe beperkingen in te voeren.

Dit verbod heeft zowel betrekking op rechtstreekse, als op onrechtstreekse discriminaties.

Rechtstreeks wordt gediscrimineerd wanneer bepalingen beperkingen bevatten die uitsluitend voor buitenlanders gelden, niet voor de eigen onderdanen. Het Algemeen Programma voor de verwezenlijking van het vestigingsrecht ($) bevat een opsomming van voorbeelden van deze beperkingen: vergunning, voorafgaand verblijf, fiscale lasten, waarborgsom, beperking van de toegang tot het gebied, uitsluiting van de instellingen voor beroepsopleiding of van instellingen voor de sociale zekerheid, verbod op beperking van het recht overeenkomsten te sluiten, in te schrijven op opdrachten, concessies te verkrijgen, goederen te verwerven, leningen aan te gaan, te genieten van steunmaatregelen van de Staat, in rechte op te treden, zich aan te sluiten bij beroeps- of bedrijfsorganisaties.

Onrechtstreekse discriminaties geschieden daarentegen in verkapte vorm, namelijk door maatregelen die weliswaar zowel tot eigen onderdanen als tot vreemdelingen zijn gericht, maar niet voldoen aan het beginsel van gelijke behandeling. Het hiervoor genoemde Algemene Programma geeft een expliciete definitie van deze verkapte discriminaties: "De voorwaarden waarvan de toegang tot een werkzaamheid anders dan in loondienst of de uitoefening daarvan door een wettelijke of bestuursrechtelijke bepaling of een administratieve handelwijze afhankelijk wordt gesteld en die, hoewel van toepassing zonder onderscheid van nationaliteit, uitsluitend of in hoofdzaak de toegang tot of de uitoefening van deze werkzaamheid door vreemdelingen belemmeren.''

Deze interpretatie is bevestigd door het Hof, dat daaraan toevoegde dat niet alleen de openlijke discriminaties moeten

(;) HvJEG arrest van 22. 6. 1974, Jean Reyners t. Belgische Staat, in zaak 2-74, Jurispr. 1974, blz. 631, overwegingen 43, 44, 54.

($) PB nr. 2 van 15. 1. 1962, blz. 36/62.

worden opgeheven, maar ook elke vorm van verkapte

discriminatie en met name die, hoewel van toepassing zonder onderscheid naar nationaliteit, uitsluitend of in hoofdzaak de toegang tot of de uitoefening van deze werkzaamheid door vreemdelingen belemmeren (=).

Een voorbehoud wordt gemaakt met betrekking tot de toepasselijkheid van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen waarbij voor vreemdelingen, om redenen van openbare orde, openbare veiligheid en volksgezondheid een bijzondere regeling wordt vastgesteld.

Volgens de jurisprudentie van het Hof is de in artikel 52 neergelegde regel van de nationale behandeling na het verstrijken van de overgangsperiode rechtstreeks toepasselijk geworden. De Lid-Staten zouden zich dan ook niet op het ontbreken van een communautaire harmonisatie op Gemeenschapsniveau voor een bepaalde sector mogen beroepen om op de door dit artikel beheerste vrijheid van vestiging beperkingen in te voeren.

Er bestaan evenwel belemmeringen voor de vrijheid van vestiging die verband houden met verschillen in de beroepsopleidingen in de Lid-Staten, die niet als strijdig met het beginsel van de nationale behandeling kunnen worden aangemerkt. Om de opheffing van deze gewettigde belemmeringen te vergemakkelijken, schrijft het Verdrag de vaststelling van richtlijnen inzake de onderlinge erkenning van diploma's, certificaten en andere titels voor.

Over het algemeen moeten deze richtlijnen vergezeld gaan van richtlijnen inzake de cooerdinatie van de nationale voorschriften om, met name, de toegang en de uitoefening van de betrokken werkzaamheden te cooerdineren.

2. In het EGKS-Verdrag

Het recht van vestiging wordt niet in het EGKS-Verdrag geregeld. Op het door dit Verdrag bestreken gebied zijn dan ook de bepalingen van de artikelen 52 e.v. van het EEG-Verdrag van toepassing, aangezien dit recht niet in strijd is met de beginselen en bepalingen van het EGKS-Verdrag.

3. In het Euratom-Verdrag

Volgens artikel 97 van het Euratom-Verdrag kan geen enkele op de nationaliteit gegronde beperking worden aangevoerd tegen natuurlijke personen of rechtspersonen, naar publiek- of privaatrecht, die onder de rechtsmacht van een Lid-Staat vallen, wanneer zij aan de bouw van installaties van wetenschappelijke of industriële aard op het gebied van de kernenergie binnen de Gemeenschap wensen deel te nemen.

Deze bepaling impliceert onder andere het beginsel van het recht van vestiging bij de bouw van een dergelijke installatie en is rechtstreeks toepasselijk. Het door dit artikel uitgesproken verbod wordt door de artikelen 52 e. v. van het EEG-Verdrag aangevuld, voor zover door die bepalingen niet van die van het Euratom-Verdrag wordt afgeweken.

(=) HvJEG arrest van 28. 4. 1977, Jean Thieffry t. Raad van de Orde van Advokaten bij het Hof van Parijs, in zaak 71-76, Jurispr. 1977, blz. 765, overweging 13.

III. Het vrije verkeer van diensten

1. In het EEG-Verdrag

Het vrije verkeer van diensten binnen de Gemeenschap wordt in het EEG-Verdrag geregeld in de artikelen 59 e.v. en wordt evenals het recht van vestiging beheerst door het beginsel van de nationale behandeling: "Degene die de dienst verricht, kan daartoe zijn werkzaamheden tijdelijk uitoefenen in het land waar de dienst wordt verricht, onder dezelfde voorwaarden als die welke dat land aan zijn eigen onderdanen oplegt.'' (;).

Voor de verwezenlijking van deze vrijheid voorziet het Verdrag ook in dit geval in een geleidelijke opheffing van alle beperkingen van het vrij verrichten van diensten gedurende de overgangsperiode en verbiedt het nieuwe beperkingen in te voeren.

Het essentiële verschil tussen het recht op vestiging en het vrij verrichten van diensten bestaat in het feit dat voor eerstgenoemd recht een blijvende vestiging in het ontvangende land nodig is om aldaar economisch werkzaam te kunnen zijn, terwijl men voor het laatstgenoemde recht zich tijdelijk moet begeven naar een andere Lid-Staat, waar de dienst wordt verleend.

Als dienst wordt beschouwd de dienstverrichting welke gewoonlijk tegen vergoeding geschiedt, voor zover de bepalingen betreffende het vrije verkeer van goederen, kapitaal en personen niet op deze dienstverrichting van toepassing zijn - op deze gebieden gelden volgens het Verdrag bijzondere bepalingen - en die een verplaatsing met zich brengt naar een ander land dan dat van de verrichter van de dienst. De diensten omvatten met name werkzaamheden van industriële en commerciële aard, en werkzaamheden van het ambacht en de vrije beroepen.

De vervoerdiensten zijn van het toepassingsgebied van de bepalingen over het vrij verrichten van diensten uitgesloten; zij worden beheerst door de bepalingen in de titel betreffende het vervoer ($). Het Verdrag bevat voorts een speciale regel met betrekking tot de dienstverrichtingen door banken en verzekeringsmaatschappijen. De liberalisatie van deze diensten moet worden verwezenlijkt in overeenstemming met de geleidelijke liberalisatie van het kapitaalverkeer.

De uitzondering met betrekking tot de uitoefening van het openbaar gezag van een Staat en het voorbehoud met betrekking tot de openbare orde, de openbare veiligheid en de volksgezondheid, die voor het recht van vestiging gelden, gelden eveneens voor het verrichten van diensten.

Het beginsel van de nationale behandeling impliceert het verbod van iedere wettelijke of bestuursrechtelijke bepaling of administratieve praktijk, waardoor de toegang tot en de

uitoefening van de werkzaamheden anders dan in loondienst voor uit andere Lid-Staten afkomstige verrichters van dien-

(;) Artikel 60, derde alinea.

($) Tweede deel, titel IV, van het EEG-Verdrag.

sten wordt beperkt of belemmerd en die bestaan in een verschil van behandeling ten opzichte van de eigen onderdanen. Dit verschil in behandeling kan zowel zijn oorsprong

vinden in maatregelen die, naargelang de dienstverlener een eigen onderdaan of een onderdaan van een andere Lid-Staat is, deze verschillend behandelen als in maatregelen die zonder onderscheid worden toegepast.

Het Algemene Programma dat door de Raad voor de opheffing van de beperkingen van het vrij verrichten van diensten is opgesteld (=), noemt een aantal voorbeelden aan de hand waarvan de draagwijdte van dit verbod kan worden verduidelijkt. Tot met het vrij verrichten van diensten strijdige maatregelen moeten worden gerekend:

- de beperkende bepalingen en handelwijzen die alleen ten aanzien van vreemdelingen: het verrichten van diensten verbieden; het verrichten van diensten afhankelijk stellen van een vergunning of van de afgifte van een document, zoals een kaart voor buitenlandse kooplieden of een beroepskaart voor vreemdelingen; de verlening van een vergunning vereist voor het verrichten van diensten, afhankelijk stellen van het voldoen aan nadere voorwaarden; het verrichten van diensten duurder maken door het opleggen van fiscale of andere lasten, zoals het storten van een waarborgsom of het stellen van zekerheid in het land van ontvangst; de mogelijkheden tot bevoorrading of afzet beperken of belemmeren door deze duurder of moeilijker dan voor de eigen onderdanen te maken;

- de bepalingen en handelwijzen die alleen ten aanzien van vreemdelingen de bevoegdheid om de rechten uit te oefenen die gewoonlijk aan het verrichten van diensten zijn verbonden, uitsluiten, beperken of aan voorwaarden onderwerpen, bij voorbeeld het sluiten van overeenkomsten, met name tot aanneming van werk of tot het verrichten van enkele diensten, alsmede alle rechten te genieten die uit deze overeenkomst voortvloeien; in te schrijven voor opdrachten van de Staat of andere

publiekrechtelijke lichamen of als contractant of onder-

contractant deel te nemen aan de uitvoering daarvan; leningen aan te gaan en met name gebruik te maken van de verschillende vormen van krediet; te genieten van directe of indirecte steunmaatregelen van de Staat, in rechte op te treden en in beroep te gaan bij administratieve organen van de overheid;

- de bepalingen of handelwijzen die, hoewel zonder onderscheid naar nationaliteit te maken, het verrichten van diensten afhankelijk stellen van voorwaarden die uitsluitend of in hoofdzaak het verrichten van deze diensten door vreemdelingen kunnen belemmeren.

Evenals bij het recht van vestiging, moet erop worden gewezen, dat de gewettigde beperkingen op het vrij verrichten van diensten hun oorsprong vinden in verschillen in de beroepsopleiding die de betrokkenen in hun Staat ontvangen. Om de opheffing van deze beperkingen te vergemakkelijken, werden richtlijnen voor de onderlinge erkenning van diplo-

(=) PB nr. 2 van 15. 1. 1962, blz. 32/62.

ma's, certificaten en andere titels vastgesteld of wordt aan de totstandkoming daarvan gewerkt. Wanneer verschillen in de opleidingen in de onderscheiden Lid-Staten daartoe nopen, bevatten deze richtlijnen ook bepalingen voor de harmonisatie van de nationale voorschriften op dit gebied.

Voor de opheffing van de beperkingen voor het vrij verrichten van diensten op het gebied van de overheidsopdrachten voor de uitvoering van werken en van de gunning van overheidsopdrachten voor de uitvoering van werken door bemiddeling van agentschappen of filialen heeft de Raad op 26 juli 1971 Richtlijn 71/304/EEG vastgesteld (;).

Evenals voor de hierboven vermelde Richtlijn 70/32/EEG van de Commissie betreffende leveringen moet erop worden gewezen dat deze richtlijn slechts betrekking heeft op de beperkingen op het vrij verrichten van diensten die op het ogenblik van de inwerkingtreding van het Verdrag bestonden en dat zij - gezien de rechtstreekse werking van de artikelen 59 en 60 ($) - vanuit het oogpunt van de opheffing van de onderhavige beperkingen, enkel en alleen waarde heeft als interpretatiemiddel. Deze richtlijn behoudt echter haar waarde in zoverre Richtlijn 71/305/EEG betreffende de cooerdinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor de uitvoering van werken, die hierna zal worden besproken, bij de afbakening van haar eigen toepassingsgebied naar de in artikel 2 van Richtlijn 71/304/EWG genoemde werkzaamheden verwijst.

Deze richtlijn verplicht de Lid-Staten de beperkingen op te heffen bedoeld in titel III van de beide, door de Raad vastgestelde Algemene Programma's voor de opheffing van de beperkingen van het vrij verrichten van diensten en van de vrijheid van vestiging die betrekking hebben op de toegang tot, de gunning van de uitvoering of de deelneming aan de uitvoering van opdrachten voor de uitvoering van werken voor rekening van de Staat, de territoriale lichamen en de publiekrechtelijke rechtspersonen.

De uitdrukking "Lid-Staten'' moet in dit verband - zoals hierboven met betrekking tot Richtlijn 70/32/EEG werd uiteengezet - in haar ruimste zin worden opgevat.

De werkzaamheden anders dan in loondienst, die in de zin van de richtlijn het voorwerp van een dienstverrichting kunnen zijn, zijn de werkzaamheden in de bouwnijverheid die zijn opgesomd in klasse 40 van de "Systematische indeling van de industrietakken van de Europese Gemeenschappen (NICE)''; deze is in de bijlage van de richtlijn opgenomen.

Het begrip "beperkingen van het vrij verrichten van diensten op het gebied van overheidsopdrachten voor de uitvoering van werken'', die krachtens de artikelen 59 e. v. verboden

(;) PB nr. L 185 van 16. 8. 1971, Jurispr. 1974, blz. 1.($) HvJEG arrest 3. 12. 1974, Van Binsbergen t. Bestuur van de Bedrijfsvereniging voor de Metaalnijverheid, in zaak 33/74, blz. 1299.

zijn, kan worden afgeleid uit Richtlijn 71/304/EEG (=), waarin in het algemeen drie categorieën beperkingen worden gedefinieerd aan de hand van de gevolgen die zij teweeg kunnen brengen:

- de beperkingen welke de begunstigden verhinderen hun diensten te verrichten onder dezelfde voorwaarden en met gelijke rechten als eigen onderdanen en in het bijzonder de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen en de administratieve praktijken die bij de gunning van overheidsopdrachten door natuurlijke of rechtspersonen in het kader van concessies die voor de uitvoering of exploitatie van werken of voor het beheer van overheidsdiensten door de Staat, territoriale lichamen of andere publiekrechtelijke rechtspersonen worden verleend, ten nadele van de begunstigden een discriminerende behandeling voorschrijven of toelaten;

- de beperkingen welke voortvloeien uit een administratieve praktijk die tot gevolg heeft, dat de begunstigden in vergelijking met de eigen onderdanen op discriminerende wijze worden behandeld;

- de beperkingen welke voortvloeien uit bepalingen of praktijken die, hoewel zij geen onderscheid naar nationaliteit maken, niettemin uitsluitend of in hoofdzaak de beroepswerkszaamheid van de onderdanen van de andere Lid-Staten belemmeren. De technische specificaties die een discriminerende werking hebben, behoren met name tot de op te heffen beperkingen, wanneer zij niet door het voorwerp van de opdracht worden gerechtvaardigd.

Voorts wordt melding gemaakt van beperkingen bij de toekenning van kredieten, steunmaatregelen en subsidies waarin door de overheid voor de uitvoering van werken wordt voorzien, alsook van voorzieningsmogelijkheden waarop de Staat controle kan uitoefenen.

2. In het EGKS-Verdrag

Evenmin als het vestigingsrecht wordt het beginsel van het vrij verrichten van diensten in dit Verdrag geregeld.

Het bepaalde in de artikelen 59 e.v. van het EEG-Verdrag is dan ook op het gebied van de EGKS van toepassing, aangezien het in deze artikelen vastgelegde beginsel niet door de inhoud van één der bepalingen van dit Verdrag wordt doorkruist.

3. In het Euratom-Verdrag

Artikel 97 van het Euratom-Verdrag bevat eveneens het beginsel van het vrij verrichten van diensten. Voor zover het bepaalde in de artikelen 59 e.v. van het EEG-Verdrag niet van het bepaalde in het Euratom-Verdrag afwijkt, vult dit de draagwijdte van het in genoemd artikel 97 neergelegde verbod aan.

(=) Artikel 3, lid 1.

DEEL TWEE BESLUITEN VAN DE GEMEENSCHAP

I. Doel en strekking van de richtlijnen voor de uitvoering van werken en voor leveringen

1. Doel van de richtlijnen

Indien een gemeenschappelijke markt voor overheidsopdrachten alleen tot stand zou worden gebracht door bovengenoemde verboden uit de Verdragen, zou deze markt ernstige beperkingen ondervinden doordat de nationale bepalingen ter zake sterk uiteenlopen. Bijgevolg moest ervoor worden gezorgd dat de voorwaarden van deelneming aan deze overheidsopdrachten in alle Lid-Staten in hoofdlijnen gelijk waren en moest worden zorg gedragen voor doorzichtige gunningsprocedures, zodat beter op naleving van de in de Verdragen vastgelegde beginselen kan worden toegezien.

Daarom heeft de Raad, als aanvulling op het verbod om beperkingen op te leggen aan het vrije verkeer van goederen bij overheidsopdrachten voor leveringen en om de daadwerkelijke verwezenlijking van de vrijheid van vestiging en het vrij verrichten van diensten bij de gunning van overheidsopdrachten te vergemakkelijken, twee richtlijnen vastgesteld welke betrekking hebben op de cooerdinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten: Richtlijn 77/62/EEG van 21 december 1976 voor leveringen (;) en Richtlijn 71/305/EEG voor de uitvoering van werken ($).

De cooerdinatie van de nationale bepalingen inzake overheids-

opdrachten voor leveringen en voor de uitvoering van

werken, welke in afzonderlijke besluiten is vastgelegd omdat rekening moest worden gehouden met de meer specifieke kenmerken van deze twee verschillende soorten opdrachten, berust in hoofdzaak op drie grondbeginselen:

- voldoende openbare bekendmaking in de Gemeenschap om het bedrijfsleven in alle Lid-Staten in de concurrentie te betrekken;

- verbod van technische specificaties die discriminerend werken;

- toepassing van objectieve criteria voor de deelneming aan de aanbesteding en voor de gunning van de opdrachten.

Aan dit laatste beginsel wordt concreet vorm gegeven door:

- het instellen van twee soorten procedures waaruit de aanbestedende diensten bij het plaatsen van hun opdrachten naar eigen goeddunken mogen kiezen, namelijk de openbare en de niet-openbare procedures en een limitatieve opsomming van de gevallen waarin de aanbestedende diensten van deze procedures mogen afwijken;

(;) PB nr. L 13 van 15. 1. 1977, blz. 1.

($) PB nr. L 185 van 16. 8. 1971, blz. 5.

- het vaststellen van criteria voor de kwalitatieve selectie, waaraan de aanbestedende diensten zich bij de keuze van de gegadigden en de inschrijvers strikt moeten houden (=);

- de bepaling dat slechts twee criteria, namelijk de laagste prijs of de economisch voordeligste aanbieding, bij de gunning van de opdrachten mogen worden gehanteerd.

Deze richtlijnen gelden, behoudens de sectoren die buiten de werkingssfeer zijn gehouden, voor opdrachten welke behoren tot de gebieden die vallen onder het EEG-, het EGKS- en het EGA-Verdrag.

De communautaire bepalingen voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor leveringen zijn in hoofdzaak opgenomen in de reeds genoemde Richtlijn 77/62/EEG. Als uiteindelijk resultaat van de in het kader van de Tokyo-Round gehouden handelsbesprekingen genoten bedrijven en goederen uit derde landen die de overeenkomst hadden ondertekend, van voorwaarden van toegang tot overheidsopdrachten in de Gemeenschap, die gunstiger waren dan die welke op grond van Richtlijn 77/62/EEG voor communautaire ondernemers en produkten golden.

Om aan deze discriminatie een einde te maken is Richtlijn 77/62/EEG aangepast een aangevuld bij Richtlijn 80/767/EEG van 22 juli 1980 (%).

Deze hierna te behandelen aanpassingen, hebben uitsluitend betrekking op aankoopcontracten van instanties die onder de centrale overheid ressorteren en op bepaalde goederen die door aanbestedende diensten die zich op het gebied van defensie bewegen, worden aangekocht.

2. Rechtsgevolgen van de richtlijnen

Ten aanzien van de rechtsgevolgen van deze richtlijnen, is in artikel 189 van het EEG-Verdrag bepaald dat "een richtlijn verbindend is ten aanzien van het te bereiken resultaat voor elke Lid-Staat waarvoor zij bestemd is, doch dat aan de nationale instanties de bevoegdheid wordt gelaten vorm en middelen te kiezen''.

De Lid-Staten zijn dus verplicht de bepalingen van de richtlijnen die tot hun gericht zijn, in hun nationale recht om te zetten.

(=) Volgens artikel 1, onder c), van deze richtlijn wordt degene die een verzoek tot deelneming aan een niet-openbare procedure heeft ingediend als "gegadigde'' en degene die een aanbieding heeft gedaan als "inschrijver'' aangeduid.

(%) PB nr. L 215 van 18. 8. 1980, blz. 1.

De toepasselijkheid van de richtlijnen is echter niet noodzakelijk afhankelijk van door de betrokken Lid-Staten getroffen uitvoeringsmaatregelen.

Overeenkomstig de jurisprudentie van het Hof inzake de rechtstreekse werking, kan een Lid-Staat zich na het verstrijken van de termijn voor omzetting in het nationale recht, niet beroepen op het feit dat de formaliteiten voor het invoeren van een richtlijn in zijn rechtsorde niet zijn vervuld of dat er maatregelen zijn vastgesteld die niet met een richtlijn stroken om zich op grond daarvan te verzetten tegen toepassing door zijn rechterlijke instanties van bepalingen die een rechtstreekse werking kunnen hebben.

Volgens de door het Hof aangegeven beginselen om vast te stellen of deze bepalingen rechtstreekse werking hebben, moet per geval worden nagegaan of de aard, de economie en de formulering van de bewuste bepaling in de betrekkingen tussen Lid-Staten en particulieren rechtstreekse werking kunnen hebben.

Over het algemeen is dit het geval, indien een bepaling een duidelijke, welomschreven en onvoorwaardelijke verplichting inhoudt, die aan de Lid-Staten waaraan de richtlijn is gericht, geen ruimte tot interpretatie laat.

3. Ter attentie van de lezer

Zoals reeds uiteengezet, zijn de communautaire bepalingen inzake overheidsopdrachten voor leveringen en voor het verrichten van werken in grote lijnen gelijkluidend en is hun interpretatie vrijwel identiek. Voor het gemak van de lezer die voor een van beide categorieën opdrachten belangstelling heeft, is het echter aangewezen hem over beide terreinen volledig te informeren, hem alle nuttige gegevens te verschaffen en de criteria te vermelden waarnaar hij dan kan verwijzen.

De keuze van deze werkwijze brengt onvermijdelijk mede dat de navolgende hoofdstukken II en III herhalingen zullen bevatten.

II. Overheidsopdrachten voor leveringen:

Richtlijnen 77/62/EEG en 80/767/EEG

1. Wat wordt verstaan onder "overheidsopdrachten voor leveringen''?

In de zin van artikel 1 van Richtlijn 77/62/EEG zijn overheidsopdrachten voor leveringen overeenkomsten onder bezwarende titel tussen een leverancier, enerzijds, en een aanbestedende dienst, anderzijds, welke betrekking hebben op de levering van produkten. Deze levering kan ook bijkomend werkzaamheden voor het aanbrengen en installeren omvatten.

Het begrip leverancier

Een leverancier kan zowel een natuurlijk persoon als een rechtspersoon of een combinatie van leveranciers zijn.

Combinaties van leveranciers mogen een offerte indienen zonder dat zij een bepaalde rechtsvorm hebben aangenomen. Meestal zal omzetting in een bepaalde rechtsvorm door de uitschrijvende diensten eerst worden geëist als de opdracht aan de combinatie is gegund, voor zover dit voor de goede uitvoering van deze opdracht nodig is (;).

Het begrip aanbestedende dienst

Als aanbestedende diensten in de zin van deze richtlijn worden beschouwd de Staat, territoriale lichamen en

publiekrechtelijke rechtspersonen, of in de Lid-Staten waar

dit begrip onbekend is, de overeenkomstige eenheden, welke in bijlage I bij de richtlijn zijn opgesomd ($).

Vorm van de overeenkomst

De richtlijn heeft betrekking op elke schriftelijke overeenkomst onder bezwarende titel die tot doel heeft om produkten ter beschikking te stellen van de aanbestedende dienst; hieronder zijn dus ook begrepen leasing- en huurovereenkomsten.

Ten aanzien van "kaderovereenkomsten'' of "open overeenkomsten" waarin een deel van hun behoeften tot slechts één enkele leverancier te wenden, heeft men, indien in deze contracten allerlei voorwaarden, met uitzondering van hoeveelheden en definitieve prijzen, zijn vastgesteld, te maken met een situatie die gelijk kan gesteld worden aan een koopovereenkomst. Of dergelijke overeenkomsten onder de richtlijn vallen, wordt achteraf vastgesteld aan de hand van de cijfers van een geheel jaar. Met andere woorden, indien de behoeften in een jaar hoger bleken te liggen dan het drempelbedrag en indien er geen aanleiding bestaat om hierin drastische veranderingen te verwachten, zijn de aankoopverrichtende lichamen tot openbare aankondiging van deze overeenkomsten (=).

Voorwerp van de opdracht

Volgens bovengenoemde definitie hebben overheidsopdrachten voor leveringen betrekking op de levering van produkten, waaronder tevens de diensten worden verstaan die nodig zijn om de produkten bruikbaar te maken, zoals aanbrengen en installeren.

Toch is het soms moeilijk om de aard van de opdracht vast te stellen, bij voorbeeld indien bouwmaterialen worden geleverd en geïnstalleerd op een bouwplaats van een overheidsdienst. Bijgevolg moet worden vastgesteld waar de grenzen liggen tussen overheidsopdrachten voor leveringen en voor het uitvoeren van werken.

Volgens een bijkomend criterium, dat voortvloeit uit de definitie van overheidsopdrachten die internationaal is aan-

vaard in het kader van de GATT-Overeenkomst inzake

(;) Artikel 18.

($) Zie bijlage II, lijst I, bij dit vademecum.

(=) Deze oplossing is gekozen in de op 17/18. 5. 1978 gehouden vergadering van het Raadgevend Comité voor Overheidsopdrachten.

overheidsopdrachten (;) (artikel 1, lid 1, sub a)), moet de verhouding tussen de waarde van de produkten en de in een bepaalde opdracht bedoelde diensten in aanmerking worden genomen.

Een opdracht wordt beschouwd als een opdracht voor leveringen, indien de waarde van de betrokken produkten hoger ligt dan die van de door de opdracht bestreken diensten. Indien de diensten echter bestaan in werkzaamheden op het gebied van de bouwnijverheid of van weg- en waterwerken, als genoemd in de bijlage bij Richtlijn 71/304/EEG ($) en de waarde daarvan hoger ligt dan die van de de opdracht bestreken produkten, betreft het een opdracht voor de uitvoering van werken.

2. Onder de richtlijnen vallende overheidsopdrachten voor leveringen

De werkingssfeer van deze voorschriften is niet algemeen en blijft beperkt tot bepaalde soorten opdrachten waarmee een bepaald bedrag is gemoeid; opdrachten die onder dit bedrag blijven of door bepaalde instanties zijn geplaatst, vallen buiten de werkingssfeer van de richtlijn. Dit probleem wordt later aan de orde gesteld. In afzonderlijke gevallen verdient het aanbeveling om advies te vragen aan de betrokken dienst van de Commissie.

Drempels

Het drempelbedrag waarboven overheidsopdrachten door de richtlijnen worden bestreken varieert naargelang de instantie die de opdracht plaatst. Over het algemeen geldt Richtlijn 77/62/EEG voor alle instanties, indien met de opdrachten, zonder BTW, een bedrag van 200 000 Ecu of meer is gemoeid.

Voor de in bijlage I van Richtlijn 80/767/EEG (=) genoemde instanties en, voorzover hierin rectificaties, wijzigingen of aanpassingen zijn aangebracht, de instanties die deze zijn opgevolgd, gelden echter, bij het plaatsen van hun opdrachten (huur- en leasingcontracten vallen niet onder deze wijziging van Richtlijn 77/62/EEG) andere drempels, die gebaseerd zijn op de GATT-Overeenkomst inzake overheids-

opdrachten; deze drempels worden jaarlijks vastgesteld op

basis van de dan geldende wisselkoersen.

De in bovengenoemde bijlage genoemde instanties, die zich op het gebied van de defensie bewegen, behoeven deze drempel slechts bij aankoop van de in bijlage II van Richtlijn 80/767/EEG genoemde produkten (%) in acht te nemen.

(;) PB nr. L 71 van 17. 3. 1980, blz. 44.

($) Zie bijlage II waar deze werkzaamheden in lijst V zijn ogenomen.

(=) Zie bijlage II waar deze instanties in lijst II zijn opgenomen.

(%) Zie bijlage II waar de in deze richtlijn bedoelde produkten in lijst III zijn opgenomen.

Deze drempel wordt, tegen het eind van elk jaar, bekendgemaakt in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen (Mededelingen en bekendmakingen) (& ).

Voor 1986/1987 zijn deze bedragen (zonder BTW):

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De in aanmerking te nemen tegenwaarde van de Ecu is de gemiddelde dagwaarde over de afgelopen twaalf maanden; deze wordt om de twee jaar berekend op de laatste dag van oktober en gaat in op 1 januari daaropvolgend. Deze door de Commissie berekende tegenwaarde wordt in de loop van november bekendgemaakt in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen (serie C, mededelingen en bekendmakingen (6).

In nationale valuta bedragen de voor 1987 geldende drempels:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Berekening van de drempels

De methode om het met een opdracht gemoeid bedrag vast te stellen is uiteraard van groot belang om te zien of de drempel al dan niet overschreden wordt. Om in de gehele Gemeenschap gelijke berekeningsmethoden te hanteren en te controleren of de bedragen niet kunstmatig worden gedrukt om opdrachten aan de werkingssfeer van de richtlijn te onttrekken, is het volgende bepaald:

(5) Bij voorbeeld: voor 1986 in PB nr. C 307 van 28. 11. 1985, blz. 2, voor 1987 in PB nr. C 300 van 25. 11. 1986, blz. 2.

(6) Voor 1987-1987 in PB nr. C 307 van 28. 11. 1985,

blz. 2.

- indien het gaat om opdrachten die een zekere regelmaat vertonen of die bestemd zijn om gedurende een bepaalde periode te worden hernieuwd, moet hun gezamenlijk bedrag over het op de eerste levering volgende jaar of over de gehele contractperiode, indien deze langer duurt dan 12 maanden, als grondslag worden genomen;

- indien opdrachten van homogene goederen gelijktijdig in afzonderlijke delen worden geplaatst, moet de geschatte waarde van het geheel van deze delen als grondslag worden genomen;

- het is verboden een opdracht te splitsen met het doel deze aan de toepassing van dit artikel te onttrekken.

Ten aanzien van leasing- en huurcontracten moet worden vastgesteld welke duur in aanmerking moet worden genomen voor de berekening van de waarde van het contract aan de hand van de op grond van deze contracten maandelijks te betalen bedragen. De Commissie koos voor de volgende oplossing (1):

a) voor contracten van beperkte duur: het totale, met het contract gemoeide bedrag over het jaar volgende op de inwerkingtreding ervan, of bij een looptijd van langer dan 12 maanden, het totale bedrag;

b) voor contracten met onbeperkte looptijd: het maandelijks bedrag van het contract, vermenigvuldigd met 48;

c) bij twijfel moet de tweede berekeningsgrondslag, dus 48 maanden, worden gehanteerd.

Uitgesloten instanties en diensten

De aanbestedende diensten waarvoor de communautaire voorschriften inzake overheidsopdrachten voor leveringen gelden, zijn reeds aan de orde geweest.

Opdrachten van lichamen die vervoersdiensten of bedrijven voor de produktie, distributie en vervoer van water en energie beheren, alsmede telcommunicatiediensten zijn uitdrukkelijk buiten de werkingssfeer van Richtlijn 77/62/EEG gehouden.

Omdat het gaat om uitzonderingen op de voorschriften van de richtlijn, wijst de Commissie erop dat genoemde begrippen beperkend moeten worden uitgelegd.

Ten aanzien van het vervoer heeft de uitzondering betrekking op organisaties die personen en goederen van het ene punt naar het andere vervoeren. Daarom vallen bij voorbeeld instanties die havens en luchthavens beheren binnen de werkingssfeer van de richtlijn.

Ten aanzien van de diensten die zich met energie en water bezighouden, heeft de richtlijn uitsluitend betrekking op diensten die ermee zijn belast om energie of water te

(1) Deze door het Raadgevend Comité voor Overheidsopdrachten in zijn 22 e vergadering van 22. 11. 1982 goedgekeurde oplossing is aan de Lid-Staten bij officieel schrijven van 19. 1. 1983 medegedeeld.

produceren, te vervoeren of te distribueren. De richtlijn geldt bij voorbeeld voor een openbaar ziekenhuis dat voor eigen energieproduktie of waterwinning apparatuur aanschaft.

Ten aanzien van de waterdiensten vallen alleen onder de uitzondering die diensten welke zorgen voor de produktie, het vervoer en de distributie van drinkwater, d.w.z. over het algemeen gezuiverd water voor huishoudelijk of industrieel gebruik. Bedrijven die zich bij voorbeeld bezighouden met de waterhuishouding, irrigatie, de drainage van terreinen of de verwerking van afvalwater vallen wel onder de richtlijn.

Of diensten of lichamen bij hun aanschaf de richtlijn moeten volgen, hangt dus af van hun specifieke, kenmerkende functie.

Bij gemengde dienstverlening, bij voorbeeld van gemeenten die zowel afvalwaterbehandelingen uitvoeren als de drinkwatervoorziening verzorgen, geldt de uitzondering dus

uitsluitend voor opdrachten die op deze laatste dienstverlening betrekking hebben.

Ten aanzien van lichamen die werkzaam zijn op het gebied van telecommunicatie, beschouwt de Commissie uitsluitend die diensten als uitgesloten, waarvan het de hoofdtaak is telecommunicatiediensten te beheren die voor het particuliere verkeer openstaan (2). Zo vallen diensten die belast zijn met het installeren van telecommunicatienetten voor de bewaking van gebieden die worden bedreigd door aardbevingen, vulkanische uitbarsting, enz., onder de richtlijn.

Het begrip "aanbestedende dienst'' wordt door het bovenstaande uiteraard onverlet gelaten: een dienst of lichaam is alleen dan tot naleving van de richtlijn gehouden, indien de dienst of het lichaam een aanbestedende dienst in de zin van de richtlijn is.

Uitgesloten soorten opdrachten

De richtlijn is niet van toepassing op overheidsopdrachten waarvoor andere procedureregels gelden en die worden geplaatst krachtens een internationale overeenkomst tussen een Lid-Staat en één of meer derde landen, indien de overeenkomst betrekking heeft op leveringen die bestemd zijn voor de gemeenschappelijke uitvoering of exploitatie van objecten door de ondertekenende Staten (3) of krachtens een internationale overeenkomst, welke verband houdt met de legering van strijdkrachten en betrekking heeft op ondernemingen in een Lid-Staat of in een derde land.

(2) Deze interpretatie, waarvoor in overleg met het Raadgevend Comité voor Overheidsopdrachten in zijn 17 e vergadering van 22. 5. 1980 is gekozen, is bij schrijven van 30. 6. 1980 ter kennis van de Lid-Staten gebracht.

(3) Een dergelijke overeenkomst moet ter kennis van de Commissie worden gebracht.

Ook vallen overheidsopdrachten voor leveringen buiten de werkingssfeer van Richtlijn 77/62/EEG, indien deze zijn geplaatst door internationale organisaties op grond van een specifieke gunningsprocedure waaraan deze organisaties gebonden zijn (artikel 3).

Opdrachten op het gebied van de landsverdediging

De communautaire voorschriften inzake overheidsopdrachten voor leveringen worden op defensieopdrachten vaak onjuist toegepast. Daarom wijst de Commissie erop dat deze over het algemeen wel degelijk binnen de werkingssfeer van deze voorschriften vallen.

De enige leveringen die niet onder dit algemene beginsel vallen, zijn die, welke betrekking hebben op produkten als wapens, munitie en oorlogsmaterieel, die zijn opgenomen in de lijst die is opgesteld bij besluit van de Raad van 15 april 1958 ter uitvoering van artikel 223 van het EEG-Verdrag, op voorwaarde evenwel dat deze produkten bestemd zijn voor specifiek militaire doeleinden.

Levering van produkten die wel op deze lijst voorkomen, doch geen specifiek militaire bestemming hebben, en andere produkten vallen onder de communautaire voorschriften die zijn vastgesteld bij Richtlijn 77/62/EEG en gewijzigd bij Richtlijn 80/767/EEG.

3. Openbare bekendmaking van de aanbestedingen

De openbare bekendmaking van de aankondiging in het Supplement van het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen is bij de openbare en niet-openbare procedures een fundamentele verplichting van de aanbestedende diensten; hierdoor moeten de bedrijven van alle Lid-Staten kennis kunnen nemen van het plaatsen van opdrachten en van de gegevens die nodig zijn om te beoordelen of de orders voor hen van belang zijn.

De in bijlage I van Richtlijn 80/767/EEG genoemde instanties zijn echter bij koopovereenkomsten voor leveringen waarvan de waarde gelegen is tussen de jaarlijkse, in het kader van de GATT-onderhandelingen vastgestelde drempel en 200 000 Ecu, volgens deze richtlijn niet verplicht om de aankondigingen van opdrachten in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen bekend te maken, indien in de overeenkomst een andere wijze van bekendmaking is vastgesteld; in dat geval worden de aankondigingen in het officiële blad van het land van de aanbestedende dienst bekendgemaakt.

Toch doen de meeste Lid-Staten deze aankondigingen opnemen in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen, al is dit niet op grond van een communautair voorschrift verplicht.

Vorm van de aankondigingen

De vorm waarin de aanbestedende diensten de aankondiging bekend moeten maken, is vastgesteld in de modellen voor de

openbare aanbesteding die zijn opgenomen in bijlage III bij Richtlijn 77/62/EEG (1). Het gebruik van een eenvormig model spaart tijd; hierdoor wordt bereikt dat de voorlichting over alle opdrachten in de gehele Gemeenschap gelijk is.

Inhoud van de aankondigingen

De gegevens die moeten worden vermeld in de aankondigingen zijn genoemd in bovengenoemde richtlijn, en wel in de artikelen 13, 14, 15 sub d), en 25, lid 2.

Bij openbare procedures moeten in de aankondigingen tenminste de volgende gegevens worden vermeld:

a)

datum van toezending aan het Bureau voor Officiële Publikaties van de Europese Gemeenschappen;

b)

de gekozen wijze van aanbesteding;

c)

de plaats van levering, de aard en hoeveelheid van de te leveren produkten en, indien de opdracht in verschillende gedeelten is gesplitst, de mogelijkheid om in te schrijven voor gedeelten of voor het geheel van de vereiste leveringen;

d)

de eventueel voorgeschreven leveringstermijn;

e)

adres, telefoonnummer en eventueel telegramadres en telexnummer van de aanbestedende dienst;

f)

adres van de dienst waar de ter zake dienende stukken kunnen worden aangevraagd en de uiterste datum voor deze aanvraag, alsmede het eventueel ter verkrijging van genoemde stukken te storten bedrag en bewijzen van betaling daarvan;

g)

uiterste datum voor de ontvangst van de inschrijvingen, het adres waar deze moeten worden ingediend en de taal of de talen waarin zij moeten worden gesteld;

h)

de personen die bij de opening van de inschrijving worden toegelaten alsmede dag, uur en plaats van de opening;

i)

gegevens over borgsommen en andere eventueel door de aanbestedende diensten verlangde waarborgen, ongeacht de vorm daarvan;

j)

de belangrijkste voorschriften voor de financiering en betaling en/of verwijzing naar de hiervoor geldende wet- of regelgeving;

k)

de rechtsvorm die de combinatie van leveranciers waaraan de opdracht wordt gegund moet hebben;

l)

de te verstrekken inlichtingen en de nodige bescheiden voor de beoordeling van de economische en technische minimumeisen die de aanbestedende diensten aan de leveranciers stellen (2);

(1) Zie bijlage II waar deze modellen in overzicht VIII zijn opgenomen.

(2) Deze gegevens en formaliteiten mogen niet afwijken van die welke zijn bedoeld in de artikelen 20, 22 en 23 van de richtlijn.

m)

de termijn waarbinnen de inschrijver zijn aanbieding

gestand moet doen;

n)

de bij de gunning van de opdracht naast de laagste prijs geldende criteria, voor zover deze niet in het bestek zijn opgenomen.

Bij niet-openbare procedures moet bij de aankondiging ten minste worden vermeld:

a)

datum van toezending aan het Bureau voor Officiële Publikaties van de Europese Gemeenschappen;

b)

de gekozen wijze van aanbesteding;

c)

de plaats van levering, de aard en hoeveelheid van de te leveren produkten en, indien de opdracht in verschillende gedeelten is gesplitst, de mogelijkheid om in te schrijven voor gedeelten of voor het geheel van de vereiste leveringen;

d)

de eventueel voorgeschreven leveringstermijn;

e)

adres, telefoonnummer en eventueel telegramadres en telexnummer van de aanbestedende dienst;

f)

de rechtsvorm die de combinatie van leveranciers waaraan de opdracht wordt gegund moet hebben;

g)

de uiterste datum voor de ontvangst van de aanvragen tot deelneming, het adres waar deze moeten worden ingediend en de taal of de talen waarin zij moeten worden gesteld;

h)

de uiterste datum waarop de uitnodigingen tot inschrijving door de aanbestedende dienst zullen worden verzonden;

i)

de inlichtingen die in de aanvragen tot deelneming moeten worden verstrekt in de vorm van achteraf controleerbare verklaringen, betreffende de eigen situatie van de leverancier, alsmede de te verstrekken inlichtingen en de nodige bescheiden voor de beoordeling van de economische en technische minimumeisen die de aanbestedende diensten voor de leveranciers vaststellen inzake hun selectie (1);

j)

de gunningscriteria indien deze niet zijn aangegeven in de uitnodiging tot inschrijving.

Bekendmaking in de Lid-Staten

De in nationaal en communautair verband verstrekte informatie moet gelijkluidend zijn. Daarom eist de richtlijn dat de bekendmaking in de officiële bladen of in de pers van het land van de betrokken aanbestedende dienst geen andere gegevens mag bevatten dan die welke in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen zijn bekendgemaakt. Ook

(1) Deze inlichtingen en bescheiden mogen uitsluitend die zijn welke zijn bedoeld in de artikelen 20, 22 en 23 van de richtlijn en waarop hierna nader wordt ingegaan.

mag de bekendmaking in een Lid-Staat niet plaatsvinden vóór de datum van verzending van de aankondiging voor communautaire bekendmaking.

Hoewel wellicht ten overvloede, zij er op gewezen dat onder verzendingsdatum moet worden verstaan de datum waarop de aankondiging werkelijk is verstuurd en niet de op de toegezonden stukken vermelde datum die zeer wel vroeger kan zijn. In verband met mogelijke controle op de naleving van deze regel, eist de richtlijn van de aanbestedende diensten dat zij kunnen aantonen op welke datum de aankondiging is verzonden.

Termijnen

De termijnen moeten in de aankondigingen ondubbelzinnig worden aangegeven zodat alle leveranciers in de Gemeenschap op dezelfde wijze kunnen vaststellen wat de uiterste

datum is.

De Commissie acht het niet aanvaardbaar dat de aanbestedende diensten deze termijnen vaststellen door verwijzingen die voor de leveranciers en de andere Lid-Staten moeilijker toegankelijk zijn dan voor de leveranciers uit het land van de aanbestedende dienst, zoals bij voorbeeld de datum van bekendmaking van de aankondiging in het officiële of een regionale periodiek.

De termijnen moeten, met inachtneming van de door de richtlijn vastgestelde minima, worden aangegeven door te verwijzen naar de bekendmaking van de aankondiging in het Supplement bij het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen of door de uiterste datum uitdrukkelijk te vermelden.

Wie maakt de aankondigingen bekend?

De aankondigingen worden in de praktijk bekendgemaakt door de aanbestedende diensten en het Bureau voor Officiële Publikaties van de Europese Gemeenschap gezamenlijk. De aanbestedende diensten moeten zich bij de aankondiging richten naar het aangegeven model en, terwille van tijdige bekendmaking, gebruik maken van de moderne communicatiemiddelen. Het correspondentieadres is:

Supplement bij het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen

Bureau voor Officiële Publikatie van de Europese Gemeenschappen

2, rue Mercier -

L - 2985 Luxemburg -

Tel: (352)-4 99 28 23 32

Telex: 1 324 PUBOF LU; 2 731 PUBOF LU.

Fax: (352) - 49 00 03; (352) - 49 57 19.

Het Bureau voor Officiële Publikaties zorgt voor de vertaling in de talen van de Gemeenschap en voor de bekendmaking van de aankondiging binnen de volgende termijnen:

- 9 dagen gerekend vanaf toezending van de aankondiging, overeenkomstig Richtlijn 77/62/EEG;

- 12 dagen gerekend vanaf toezending van de aankondiging, overeenkomstig Richtlijn 80/767/EEG;

- 5 dagen in het kader van de versnelde niet-openbare procedure.

Het Supplement bij het Publikatieblad van de Europese Gemeenschap is in alle Lid-Staten verkrijgbaar op de in tabel VI (1) vermelde adressen.

Andere wijze van bekendmaking van de aankondigingen

De gegevensbank TED (Tenders Electronic Daily) bevat alle aanbestedingen voor de uitvoering van werken, voor leveringen en diensten die in het Supplement bij het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen zijn bekendgemaakt. Deze gegevensbank is toegankelijk via verschillende "host''-organisaties.

Voor nadere informatie kan men zich wenden tot:

Bureau voor Officiële Publikaties van de Europese Gemeenschappen

Verkoopdienst, L - 2985 Luxemburg.

Tel.: (352) 4 99 28 25 63.

Telex: 1 324 PUBOF LU.

Fax: (352) 49 00 03.

Sinds oktober 1987 kunnen belangstellenden zich tevens richten tot het dichtstbijzijnde EG-Adviescentrum voor Ondernemingen (2), dat geabonneerd is op het Publikatie-

blad en aangesloten op de TED-gegevensbank en dat derhalve inlichtingen over aanbestedingen kan verstrekken. Voor nadere inlichtingen ter zake kunnen belangstellenden zich wenden tot de:

Task Force Midden- en Kleinbedrijf van de Commissie van de Europese Gemeenschappen,

Wetstraat 200,

B - 1049 Brussel.

Tel.: (02) 236 16 76.

Telex 61 655 BURAP B.

Fax: 236 12 41.

4. Voorschriften van technische aard

In de algemene documenten, zoals aankondigingen en bestekken of in de bij de afzonderlijke opdrachten behorende stukken van contractuele aard, dienen de aanbestedende diensten de technische specificaties op te nemen waaraan de gevraagde goederen dienen te voldoen.

Onder technische specificaties in de zin van Richtlijn 77/62/EEG, moeten alle technische voorschriften worden ver-

(1) Zie bijlage II bij dit vademecum.

(2) Zie bijlage II waar de te openen EG-Adviescentra voor Ondernemingen in lijst VII zijn opgenomen.

staan, zoals in bijlage II van deze richtlijn ook is aangegeven. Men denke hierbij aan gegevens als hoedanigheid en technische beschrijvingen, op grond waarvan materialen, produkten of goederen objectief kunnen worden aangeduid.

Deze technische specificaties bevatten alle mechanische, fysische en chemische hoedanigheden, classificaties en normen, de voorwaarden inzake proefnemingen, controle en oplevering van de goederen, alsmede de bestanddelen en materialen waaruit zij bestaan voor zover deze door de aanbestedende dienst worden verlangd.

Deze bepaling van de richtlijn moet worden uitgelegd in het licht van de jurisprudentie van het Hof inzake maatregelen van gelijke werking. Hierbij wordt de aanbestedende diensten aanbevolen de technische specificaties aan te geven in volgorde van voorkeur, met verwijzing naar de communautaire normen (met name CEN- en CENELEC-normen), de internationale normen, de nationale normen of enige andere norm. Indien er geen communautaire normen bestaan, moeten de aanbestedende diensten produkten van een andere Lid-Staat als evenwaardig beschouwen indien deze, ook al verschillen ze in opzet, gelijkwaardige prestaties leveren.

In algemene zin zijn specificaties die tot gevolg hebben dat bepaalde ondernemingen of bepaalde produkten worden bevoordeeld of uitgesloten, verboden. Indien deze specificaties in verband met het voorwerp van de opdracht vereist zijn, dient de aanbestedende dienst de noodzaak hiervan aan te tonen.

Indien ontwerpen onderling worden vergeleken of de uitnodiging tot inschrijving de aannemers de mogelijkheid biedt varianten op het ontwerp van de overheid in te dienen, mag een offerte niet uitsluitend worden afgewezen omdat een methode voor de berekening is toegepast die afwijkt van die welke in het land van aanbesteding gebruikelijk is. De inschrijver is echter wel gehouden bij zijn inschrijving alle bewijsstukken te voegen die voor de verificatie van het ontwerp nodig zijn en de aanbestedende dienst desgevraagd de door deze ontbeerlijk geachte nadere toelichting verschaffen.

5. Procedures van aanbesteding

Voor het plaatsen van overheidsopdrachten hebben de aanbestedende diensten de keus tussen de openbare procedure, te weten een procedure waarbij elke belangstellende leverancier een offerte kan indienen, en de niet-openbare procedure, waarbij uitsluitend leveranciers offerte mogen doen die door de aanbestedende dienst zijn uitgenodigd om in te schrijven, nadat zij zich, na bekendmaking van de aanbesteding, als gegadigde hadden opgegeven.

Van deze laatste procedure bestaat ook een versnelde vorm, d.w.z. dat de gebruikelijke termijnen daarbij verkort zijn. Men mag van deze versnelde niet-openbare procedure echter slechts gebruik maken, indien men de normale termijnen in verband met het spoedeisend karakter niet in acht kan nemen. De aanbestedende dienst moet het spoedeisende karakter kunnen aantonen.

Uitzondering

Van een andere procedure, die zich vooral kenmerkt doordat de aanbestedende dienst rechtstreeks met de leverancier onderhandelt zonder dat de opdracht eerst openbaar is gemaakt, mag slechts in de bijzondere, in artikel 6 van Richtlijn 77/62/EEG opgesomde gevallen gebruik worden gemaakt. Deze, door de aanbestedende dienst aan te tonen uitzonderingen doen zich voor:

a)

indien een voorafgaande openbare of niet-openbare procedure geen resultaat heeft opgeleverd doordat geen inschrijvingen zijn gedaan of de gedane inschrijvingen onregelmatig of onaanvaardbaar waren volgens de nationale, doch met de communautaire voorschriften in overeenstemming zijnde bepalingen, voor zover de oorspronkelijke voorwaarden - bij voorbeeld financiering, leveringstermijn en vooral de technische specificaties voor de leveringen - voor de opdracht niet grondig werden gewijzigd (indien dit niet het geval is moet de procedure geheel opnieuw worden gevolgd, te beginnen met bekendmaking van een aankondiging);

b)

indien om technische of artistieke redenen of wegens de bescherming van exclusieve rechten er in de Gemeenschap slechts één leverancier bestaat aan wie de opdracht kan worden toevertrouwd;

c)

indien het voorwerpen betreft die slechts worden gefabriceerd bij wijze van onderzoek, proefneming, studie of vervolmaking;

d)

in gevallen van dringende spoed, die het gevolg zijn van onverwachte gebeurtenissen waardoor inachtneming van de voor de andere procedures vereiste termijnen niet mogelijk is;

e)

voor door de oorspronkelijke leverancier verrichte aanvullende leveringen die bestemd zijn hetzij voor de gedeeltelijke vernieuwing van leveringen of installaties voor courant gebruik, hetzij voor de uitbreiding van bestaande leveringen of installaties, als de verandering van leverancier de aankoop tot gevolg zou hebben van materiaal dat technisch niet met het reeds bestaande te combineren of als bij gebruik en onderhoud onevenredige technische moeilijkheden zouden ontstaan;

f)

indien het gaat om leveringen van goederen die ter beurze worden genoteerd en gekocht. Dit bijzondere geval mag echter alleen worden ingeroepen indien het de in Richtlijn 80/767/EEG bedoelde overheidsopdrachten betreft;

g)

wanneer de leveringen geheim verklaard zijn of wanneer de uitvoering ervan gepaard gaat met bijzondere veiligheidsmaatregelen krachtens de in de Lid-Staat van de aanbestedende dienst geldende wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen, of wanneer de bescherming van de fundamentele belangen van staatsveiligheid zulks vereist.

De wijze van plaatsing van opdrachten die de aanbestedende diensten in bovengenoemde bijzondere gevallen kunnen volgen, valt niet onder de in deze richtlijn vastgestelde regels voor het plaatsen van opdrachten; de voorschriften voor technische specificaties zijn echter daarop wel van toepassing.

Minimum- en maximumtermijnen

Om alle leveranciers in de Gemeenschap in de gelegenheid te stellen tijdig blijk te geven van hun belangstelling om aan aanbestedingen deel te nemen, worden in de richtlijnen minimum- en maximumtermijnen voor de verschillende fasen van de procedures vastgelegd.

Openbare procedures:

a) minimumtermijn voor inzending van de offertes: te rekenen vanaf de datum van verzending van de in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen op te nemen aankondiging:

Richtlijn 77/72/EEG: 36 dagen,

Richtlijn 80/767/EEG: 42 dagen;

b) maximumtermijn voor het verzenden van het bestek en de toelichting daarop, mits tijdig aangevraagd: binnen vier werkdagen na ontvangst van het verzoek daartoe;

c) maximumtermijn voor het verstrekken van nadere inlichtingen over het bestek, mits tijdig aangevraagd: uiterlijk zes dagen vóór het verstrijken van de termijn waarop de inschrijvingen worden ingewacht.

Niet-openbare procedures:

a) minimumtermijn voor de ontvangst van de aanvragen

tot deelneming: te rekenen vanaf de datum van verzending van de in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen op te nemen aankondiging:

Richtlijn 77/62/EEG: 21 dagen (versnelde procedures: 12 dagen),

Richtlijn 80/767/EEG: 42 dagen (versnelde procedures: 12 dagen);

b) maximumtermijn voor het verstrekken van aanvullende inlichtingen over het bestek, mits tijdig aangevraagd: uiterlijk zes dagen (versnelde procedures: vier dagen) vóór de datum waarop de inschrijvingen worden ingewacht;

c) minimumtermijn voor het inkomen van de inschrijvingen: te rekenen vanaf de datum waarop de schriftelijke uitnodiging is verzonden:

Richtlijn 77/62/EEG: 21 dagen (versnelde procedures: 10 dagen),

Richtlijn 80/767/EEG: 30 dagen (versnelde procedures: 10 dagen).

Indien de inschrijvingen - zowel bij de openbare als bij de niet-versnelde niet-openbare procedure - slechts na bezich-

tiging op de plaats zelf of na inzage ter plaatse van bij het bestek behorende stukken kunnen worden gedaan, dient in een passende verlenging van de termijnen voor het indienen van de offertes te worden voorzien.

Uitnodiging uit inschrijving

Bij de niet-openbare procedures dient de uitnodiging tot inschrijving gelijktijdig aan alle uitgekozen gegadigden te worden verzonden en van het bestek en eventuele aanvullende documenten vergezeld te gaan.

In deze uitnodiging moeten ten minste de volgende gegevens vermeld zijn:

a)

het adres van de dienst waar de desbetreffende stukken kunnen worden aangevraagd en de uiterste datum voor deze aanvragen, alsmede het eventueel, ter verkrijging van genoemde stukken te storten bedrag en de wijze van betaling daarvan;

b)

de uiterste datum voor de ontvangst van de inschrijvingen, het adres waar deze moeten worden ingediend en de taal of de talen waarin zij moeten worden gesteld;

c)

de personen die zijn toegelaten bij het openen van de inschrijvingen alsmede datum, tijd en plaats van deze opening;

d)

de bepalingen inzake eventueel te storten borgsommen en andere te stellen waarborgen die door de aanbestedende diensten in welke vorm dan ook kunnen worden verlangd;

e)

de belangrijkste voorschriften voor de financiering en de betaling van de levering en/of verwijzingen naar de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen waarin deze zijn vermeld;

f)

de termijn waarbinnen de inschrijvers hun aanbieding gestand moeten doen;

g)

verwijzing naar de in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen opgenomen aankondiging;

h)

de aanduiding van de stukken die eventueel moeten worden bijgesloten, hetzij ter staving van de door de gegadigde overeenkomstig de in de aankondiging gestelde eisen over diens eigen toestand verstrekte controleerbare verklaringen, hetzij ter aanvulling van de in deze aankondiging gevraagde inlichtingen op grond waarvan de economische en technische minimumeisen kunnen worden beoordeeld;

i)

de gunningscriteria, indien deze niet in de aankondiging voorkomen.

Vorm van de verzoeken tot deelneming aan de aanbesteding en van de uitnodigingen

Ten aanzien van de verzoeken tot deelneming aan de aanbesteding en uitnodigingen tot inzending van een inschrijving bij normale niet-openbare procedures, is in de richtlijn bepaald dat deze per brief, per telegram, per telex of per telefax kunnen worden verzonden. In de drie laatstgenoemde

gevallen dient de aanvraag tot deelneming echter per brief te worden bevestigd.

Bij de versnelde niet-openbare procedures eist de richtlijn dat het verzoek tot deelneming en de uitnodiging tot inschrijving langs de snelst mogelijke kanalen moeten geschieden. Bij deze procedure is schriftelijke bevestiging slechts voor de verzoeken tot deelneming verplicht.

6. Methode voor de berekening van de termijnen

Alle in Richtlijn 77/62/EEG, zoals gewijzigd bij Richtlijn 80/767/EEG, vastgestelde termijnen moeten worden berekend overeenkomstig Verordening (EEG, Euratom) nr. 1182/71 van de Raad van 3 juni 1971, houdende vaststelling van de regels die van toepassing zijn op termijnen, data en aanvangs- en vervaltijden (1).

Krachtens deze verordening geldt ten aanzien van een in dagen uitgedrukte termijn die vanaf een gegeven gebeurtenis loopt, dat de termijn:

a) ingaat op de dag na die waarop de gebeurtenis zich voordoet;

b) ingaat bij de aanvang van het eerste uur van de eerste dag - zoals omschreven in onder a) - en verstrijkt bij het einde van het laatste uur van de laatste dag ervan;

c) indien de laatste dag een feestdag, een zondag of een zaterdag is en de termijn niet in uren is uitgedrukt, bij het einde van het laatste uur van de daaropvolgende werkdag verstrijkt.

Indien een termijn in uren is uitgedrukt, zoals vaak het geval is met bepaalde, door de leveranciers te stellen handelingen, verstrijkt deze op de vooraf bepaalde dag en het vooraf

bepaalde uur.

Feestdagen, zondagen en zaterdagen zijn bij de termijn inbegrepen, behalve indien deze dagen daarvan uitdrukkelijk zijn uitgesloten of indien de termijnen in werkdagen zijn uitgedrukt. De in aanmerking te nemen feestdagen zijn alle dagen die in de Lid-Staten waar een handeling dient te worden verricht, als zodanig zijn erkend.

Voor nadere bijzonderheden zij naar de genoemde verordening zelf verwezen.

7. Selectiecriteria

Om te komen tot een werkelijke mededinging binnen de Gemeenschap op het gebied van overheidsopdrachten voor leveringen, dient te worden vermeden dat de selectie van de leveranciers volgens willekeurig door de aanbestedende diensten gekozen criteria geschiedt.

Daartoe wordt in hoofdstuk 1 van titel IV aangegeven welke kwalitatieve selectiecriteria de aanbestedende diensten bij

(1) Zie bijlage II waar de tekst van deze verordening in overzicht XI is opgenomen.

uitsluiting mogen gebruiken, alsmede de wijze waarop de leveranciers kunnen aantonen dat zij aan deze criteria voldoen.

Uitsluitingscriteria

Allereerst wordt in artikel 20 een uitputtende opsomming gegeven van de sectoren die betrekking hebben op de specifieke omstandigheden van de leveranciers op grond waarvan de aanbestedende diensten gegadigden of inschrijvers zonder meer van de deelneming aan de opdrachten mogen uitsluiten.

Zo kan iedere leverancier worden uitgesloten:

a)

die in staat van faillissement of van liquidatie verkeert, wiens werkzaamheden zijn gestaakt, voor wie een surséance van betaling of een akkoord geldt, wiens commerciële activiteten zijn geschorst of die in enige, daaraan analoge toestand verkeert ingevolge een gelijkaardige in de nationale wetten of regelingen bestaande procedure;

b)

wiens faillissement is aangevraagd of tegen wie een procedure, een schuldenregeling of een andere gelijksoortige procedure overeenkomstig de nationale wetten en regelingen aanhangig is gemaakt;

c)

die, bij een rechterlijk vonnis dat in krachte van gewijsde is gegaan, veroordeeld is geweest voor een delict dat door zijn aard zijn beroepsmoraal ernstig aantast;

d)

die bij zijn beroepsuitoefeningen een ernstige fout heeft begaan, vastgesteld op elke grond die de aanbestedende dienst aannemelijk kan maken;

e)

die niet aan zijn verplichtingen heeft voldaan ten aanzien van de betalingen van de sociale verzekeringslasten overeenkomstig de wettelijke bepalingen van het land waar hij gevestigd is of van het land van de aanbestedende dienst;

f)

die niet aan zijn verplichtingen heeft voldaan ten aanzien van de betalingen van zijn belastingen overeenkomstig de wettelijke bepalingen van het land waar hij gevestigd is of van het land van de aanbestedende dienst;

g)

die zich in ernstige mate heeft schuldig gemaakt aan het afleggen van valse verklaringen bij het verstrekken van de inlichtingen die overeenkomstig dit hoofdstuk kunnen worden verlangd.

Ten aanzien van de onder d) en g) genoemde gevallen berust de bewijslast voor deze omstandigheden bij de aanbestedende dienst. Voor de andere gevallen dient de kandidaat of de inschrijver, indien de aanbestedende dienst dit in de aankondiging verlangt, aan te tonen dat hij zich niet in een van die omstandigheden bevindt.

In bovengenoemd artikel is wel aangegeven welke bewijsmiddelen de aanbestedende diensten daartoe mogen eisen. De aanbestedende dienst die dit bewijs verlangt, is dus verplicht om als afdoende bewijs te aanvaarden:

- in de onder a), b) of c) bedoelde gevallen: een uittreksel van het strafregister of bij onstentenis daarvan een gelijkwaardig document, afgegeven door een gerechtelijke of overheidsinstantie van het land van oorsprong of van herkomst waaruit blijkt dat de leverancier zich niet in één van deze omstandigheden bevindt;

- in de onder e) of f) bedoelde gevallen: een door de bevoegde instantie van de betrokken Lid-Staat afgegeven getuigschrift.

Indien een zodanig document of afschrift door het betrokken land niet wordt afgegeven of indien het afgegeven document geen betrekking heeft op de onder a), b) of c) genoemde gevallen, kan het bewijs worden geleverd door een verklaring die door de leverancier ten overstaan van een gerechtelijke of overheidsinstantie, een notaris of een andere bevoegde instantie van de betrokken Lid-Staat onder ede wordt afgelegd.

In Lid-Staten waar een dergelijke eed niet bestaat, kunnen deze documenten of getuigschriften worden vervangen door een plechtige, ten overstaan van de bevoegde instantie of een notaris afgelegde verklaring.

In beide gevallen legt de leverancier aan de aanbestedende dienst een door de bevoegde instantie of de notaris afgegeven getuigschrift over, waaruit de echtheid van de onder ede afgelegde verklaring of de plechtige verklaring blijkt.

Inschrijving in het beroepsregister

Leveranciers kunnen, om aan te tonen dat ze over de nodige beroepsbekwaamheid in algemene zin beschikken, worden verzocht om overeenkomstig artikel 21 aan te tonen dat zij zijn ingeschreven in het beroepsregister volgens de eisen van de wetgeving van de Lid-Staat waarin ze gevestigd zijn. Hieruit blijkt dat een aanbestedende dienst aan het verlenen van de opdracht nooit de voorwaarde mag verbinden dat leveranciers in het beroepsregister van het land van deze dienst zijn opgenomen.

Controle op de specifieke geschiktheid

Overeenkommstig artikel 17 mag de geschiktheid van de leveranciers, die niet om één van bovengenoemde met hun eigen positie verband houdende redenen zijn uitgesloten, uitsluitend worden nagegaan aan de hand van de twee selectiecriteria die betrekking hebben op respectievelijk hun economische en technische capaciteit en hun financiële draagkracht.

Financiële draagkracht en economische capaciteit

De financiële draagkracht en economische capaciteit die voor een bepaalde opdracht vereist zijn, kunnen luidens artikel 22 in algemene zin worden aangetoond door een of meer van de volgende referenties:

a) passende bankverklaringen;

b) het ter inzage geven van balansen of uittreksels uit de balansen van de onderneming;

c) een verklaring betreffende de totale omzet en de omzet voor zover deze betrekking heeft op de levering die het voorwerp van de opdracht uitmaakt der onderneming over de laatste drie boekjaren.

Deze lijst is niet limitatief: afhankelijk van de te plaatsen opdracht kan de aanbestedende dienst ook andere referenties verlangen. Deze moeten echter "afdoende'' zijn, d.w.z. zij moeten objectief noodzakelijk zijn om aan te tonen dat de leveranciers over de geëigende economische capaciteit en financiële draagkracht beschikken om de opdracht aan te kunnen.

Bij openbare procedures moeten in de aankondiging alle vereiste referenties worden aangegeven en bij niet-openbare procedures in de aankondiging of in de uitnodiging tot inschrijving.

Indien de leverancier om gegronde redenen niet in staat is de gevraagde referenties te verschaffen, moet de aanbestedende dienst hem in de gelegenheid stellen met andere documenten aan te tonen dat hij aan de gestelde economische en financiële eisen voldoet. Deze documenten moeten dan door de aanbestedende dienst als voldoende worden beschouwd.

Technische bekwaamheid

Artikel 23 bevat een volledige lijst van de bewijzen die de aanbestedende diensten van de leverancier mogen eisen om zijn technische bekwaamheid aan te tonen.

Afhankelijk van de aard, de hoeveelheid en het gebruik van de te leveren produkten:

a)

door middel van een lijst van de voornaamste leveringen die hij gedurende de afgelopen drie jaar heeft verricht, het bedrag ervan, de data waarop en de publiek- of privaatrechtelijke instanties waarvoor zij bestemd waren:

- indien het leveringen aan publiekrechtelijke aanbesteders betreft, worden de leveringen aangetoond door certificaten die door de bevoegde autoriteit zijn opgesteld of goedgekeurd;

- indien het gaat om leveringen aan particulieren worden de certificaten opgesteld door de koper; bij het ontbreken daarvan is een verklaring van de leverancier toegelaten;

b)

door een beschrijving van de technische uitrusting van de onderneming, de maatregelen die zij treft om kwaliteit te waarborgen en de mogelijkheden die zij biedt ten aanzien van ontwerpen en onderzoek;

c)

door opgave van de al dan niet tot de onderneming behorende technici of technische organen, in het bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;

d)

door middel van monsters, beschrijvingen en/of foto's van de te leveren produkten, waarvan op verzoek van de aanbestedende dienst de echtheid moet kunnen worden bevestigd;

e)

door middel van certificaten die zijn opgesteld door de als bevoegd erkende officiële instituten of diensten voor kwaliteitscontrole, waarin wordt verklaard dat duidelijk door referenties geïdentificeerde artikelen aan bepaalde specificaties of normen beantwoorden;

f)

wanneer de te leveren produkten van complexe aard zijn of in uitzonderlijke gevallen voor een bijzonder doel vereist zijn, door middel van controle door de autoriteiten van de aanbestedende dienst of, namens die autoriteiten, door een bevoegd officieel orgaan van het land waar de leverancier is gevestigd, onder voorbehoud van de instemming van dat orgaan; deze controle heeft betrekking op de produktiecapaciteit van de leverancier en indien nodig, de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van ontwerpen en onderzoek, alsmede de door hem getroffen maatregelen inzake kwaliteitscontrole.

Zowel bij openbare als niet-openbare procedures moeten de referenties waarmede de technische bekwaamheid wordt aangetoond, in de aankondiging van de opdracht vermeld zijn.

Luidens artikel 23 mag bij het inwinnen van de inlichtingen door de aanbestedende dienst echter "niet verder worden gegaan dan gezien de inhoud van de opdracht verantwoord is'' d.w.z. bij het inwinnen van deze gegevens moet men zich strikt beperken tot datgene wat noodzakelijk is om te kunnen beoordelen of de leveranciers over de voor de gewenste levering benodigde technische bekwaamheden beschikt.

Ook zijn de aanbestedende diensten verplicht de gerechtvaardigde verlangens van de leverancier ten aanzien van de bescherming van zijn fabrieksgeheimen te eerbiedigen.

Aanvullende gegevens

Binnen de reeds aangegeven in de artikelen 20 tot en met 23 gestelde grenzen