++++

BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

van 23 december 1977

inzake een procedure op grond van artikel 85 van het EEG-Verdrag ( IV/26.437 - Jaz-Peter )

( Slechts de teksten in de Franse en de Duitse taal zijn authentiek )

( 78/194/EEG )

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN ,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap , en met name op artikel 85 ,

Gelet op Verordening nr . 17 van 6 februari 1962 ( 1 ) , en met name op de artikelen 6 en 8 ,

Gelet op de op 20 maart 1967 overeenkomstig artikel 4 , lid 1 , van Verordening nr . 17 door de Franse vennootschap Jaz S.A . ( Jaz ) , te Parijs , verrichte aanmelding betreffende een overeenkomst tot specialisatie en wederzijdse levering op het gebied van grote uurwerken welke zij op 11 januari 1967 heeft gesloten met de Duitse vennootschap Peter-Uhren GmbH ( Peter ) , te Rottweil ,

Gelet op de beschikking van 22 juli 1969 ( 2 ) waarin de Commissie ten behoeve van de vennootschappen Jaz en Peter een beschikking betreffende de toepassing van artikel 85 , lid 3 , heeft gegeven die tot en met 10 januari 1977 van kracht was ,

Gezien de verzoeken tot verlenging van de beschikking betreffende de toepassing van artikel 85 , lid 3 , door Jaz ingediend op 22 december 1976 en door Peter op 18 januari 1977 ,

Na , conform artikel 19 , lid 3 , van Verordening nr . 17 , in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen nr . C 249 van 18 oktober 1977 het essentiële gedeelte te hebben gepubliceerd van de overeenkomst ten aanzien waarvan verlenging van de beschikking betreffende de toepassing van artikel 85 , lid 3 , is verzocht ,

Geraadpleegd het Adviescomité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities overeenkomstig artikel 10 van Verordening nr . 17 op 9 november 1977 ,

I . De feiten

1 . Overwegende dat de inhoud van de overeenkomst de volgende is :

a ) De vennootschappen Jaz en Peter hebben , ten einde de produktiviteit van hun installaties op te voeren en de kostprijs van de door hen vervaardigde uurwerken te verlagen , in een op 11 januari 1967 gesloten overeenkomst voor onbepaalde duur afgesproken hun voornaamste produkties te specialiseren , waarbij Peter zich belast met de vervaardiging van grote mechanische wekkers en Jaz zich belast met de vervaardiging van elektrische wekkers en pendules , met dien verstande dat beide de produktie van hun overige artikelen in het bijzondere mechanische , zogenaamde " fantasiewekkers " en minutentellers , voortzetten .

b ) Elk der partijen heeft zich voorts verplicht :

- de artikelen waarin zij gespecialiseerd is alsmede delen en onderdelen daarvan in het land van de partner uitsluitend aan haar contractspartner te leveren , waarbij Jaz evenwei het recht behoudt om rechtstreeks te blijven leveren aan drie van zijn vroegere afnemers in Duitsland ; wat Peter betreft geldt deze verplichting om op de Franse markt aan Jaz te leveren ook voor zijn minutentellers ; in een halfjaarlijks op te stellen leveringsprogramma worden met name de minimumhoeveelheden van de voor deze wederzijdse leveringen aangewezen produkten bepaald ; met het oog hierop zijn de partijen verplicht elkaar prijzen toe te staan die in geen geval hoger mogen zijn dan de gunstigste prijzen die zij onder dezelfde omstandigheden voor identieke of gelijksoortige artikelen aan derden berekenen ;

- haar kennis uit te wisselen , in het bijzonder op technisch gebied , en elkaar door middel van een daartoe ingesteld comité van samenwerking te raadplegen over al hun gemeenschappelijke problemen ;

- soortgelijke artikelen als die , welke voor de wederzijdse leveringen zijn aangewezen en welke zij bij haar partner kan kopen , niet van derden te betrekken met het oog op de wederverkoop daarvan in haar land ;

- aan haar partner een voorkeursrecht toe te kennen voor de alleenverkoop in diens land van nieuwe artikelen die zij voornemens is te vervaardigen en te distribueren en die al dan niet behoren tot het gebied van haar gespecialiseerde produkten .

c ) De overeenkomst bevat daarenboven gedetailleerde bepalingen betreffende de betalingstermijn , de risicoverdeling , de garantieregeling , de vervoerskosten , de arbitrageprocedure en de opzeggingsmodaliteiten ;

2 . Overwegende dat voor de beoordeling van de gevolgen van de overeenkomst met de volgende elementen rekening moet worden gehouden ;

a ) Elke partij stelt vrij de verkoopprijzen vast van haar eigen artikelen en van de door haar partner geleverde artikelen . Geen der partijen verbiedt haar partner de wederuitvoer van de artikelen die zij hem geleverd heeft of legt haar een uitvoerverbod op in de verschillende stadia van de wederverkoop Jaz en Peter behouden hun vrijheid ten aanzien van hun uitvoer naar andere landen dan Frankrijk en Duitsland ; in verband met deze uitvoer mogen zij zelfs elektrische uurwerken en grote mechanische wekkers van andere fabrikanten betrekken .

b ) De horlogerie-artikelen waarop de overeenkomst betrekking heeft worden binnen de gemeenschappelijke markt door een groot aantal ondernemingen aangeboden . Met name Duitsland telt een tiental fabrikanten van deze artikelen , van wie ten minste drie ondernemingen of groepen van ondernemingen gerekend naar kapitaal , omzet en personeelssterkte , groter zijn dan Peter , Jaz is de grootste van de Franse fabrikanten van horlogerie-artikelen van groot formaat , aangezien hij een marktaandeel heeft van meer dan 25 % . Zijn verkoop van mechanische en elektrische wekkers ligt echter beneden de 8 % van alle verkopen van deze artikelen in de gemeenschappelijke markt . De invoer in Frankrijk zowel als in Duitsland van uurwerken uit derde landen , waaronder bepaalde landen van het Oostblok , Japan en Zwitserland sinds kort een belangrijke rol spelen , is hier aanzienlijk .

c ) Ten einde de afzet te vergemakkelijken van de produkten die het onderwerp vormen van wederzijdse leveringen dragen de door Peter te Rottweil vervaardigde en aan Jaz geleverde artikelen de merken van Jaz , terwijl de door Jaz te Colmar vervaardigde en aan Peter geleverde produkten worden voorzien van de merken van Peter , zodat elk der partijen kan genieten van de algemene bekendheid van de merken van zijn partner op diens markt en kan blijven doorgaan onder zijn eigen merk op zijn nationale markt de complete serie uurwerken te verkopen . De onderneming , onder wier merk de artikelen zijn verkocht , neemt de normale garantie van de verkoper op zich ; hiertoe stelt haar partner haar een voldoende voorraad onderdelen ter beschikking . Wat de omvang van de wederzijdse leveringen tussen beide ondernemingen betreft valt er te noteren dat Jaz gemiddeld 20 % van zijn jaarlijkse produktie van elektrische uurwerken aan Peter levert en dat deze laatste jaarlijks 30 tot 40 % van zijn produktie van grote mechanische wekkers en 5 tot 10 % van zijn produktie van minutentellers aan Jaz levert .

d ) In het kader van de tussen hen tot stand gebrachte samenwerking en gestimuleerd door het daartoe ingestelde comité van samenwerking wisselen partijen geregeld gegevens uit en verrichten zij plaatselijke controles om de fabricage - en verpakkingsmethoden te verbeteren en zich ervan te vergewissen dat de gespecialiseerde , door de partner te leveren artikelen , beantwoorden aan de kwaliteitseisen van de markt waarvoor zij bestemd zijn . Bovendien onderzoeken zij gezamenlijk de mogelijkheden tot nieuwe investeringen , met name voor de automatisering van de produktie , terwijl voor een betere specialisatie van het personeel regelmatig stagiairs worden uitgewisseld .

e ) Tijdens de tien jaar dat de overeenkomst in uitvoering was heeft elk der partijen de artikelen waarin zij gespecialiseerd is in veel grotere hoeveelheden vervaardigd ; zo is de produktie van elektrische wekkers en pendules van Jaz meer dan verviervoudigd en heeft Peter 2,5 maal zoveel grote mechanische wekkers vervaardigd . Nieuwe investeringen werden gedaan , waardoor de kwaliteit van de produkten aanzienlijk kon worden verbeterd en waardoor voor bepaalde artikelen , zowel op de respectieve binnenlandse markten als bij uitvoer naar de overige landen van de gemeenschappelijke markt , de verkoopprijzen konden worden verlaagd ;

3 . Overwegende dat naar aanleiding van de bekendmaking van het essentiële gedeelte van de inhoud van de overeenkomst in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen geen opmerkingen van derden bij de Commissie zijn binnengekomen .

II . Toepasselijkheid van artikel 85 , lid 1

4 . Overwegende dat om reeds in de beschikking van 22 juli 1969 uiteengezette redenen de onderhavige overeenkomst de handel tussen Lid-Staten ongunstig kan beïnvloeden en ertoe strekt en ten gevolge heeft dat de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt wordt beperkt , voor zover elk der partijen zich heeft verplicht :

a ) ervan af te zien om gedurende de looptijd van de overeenkomst de horlogerie-artikelen te vervaardigen , in welker fabricage haar partner is gespecialiseerd ;

b ) de artikelen waarin zij gespecialiseerd is voor de afzet in het land van haar partner uitsluitend aan deze laatste te leveren , tegen de voordeligste prijzen die zij berekent en voorzien van de merken van haar partner , in ruil voor de verplichting van deze laatste om minimumhoeveelheden volgens een halfjaarlijks vastgesteld programma af te nemen ;

c ) soortgelijke artikelen als die , welke voor de wederzijdse leveringen zijn toegekozen en welke zij bij haar contractpartner kan betrekken , niet bij derden te kopen voor wederverkoop binnen haar contractgebied ;

d ) de partner een voorkeurrecht te verlenen voor de alleenverkoop van de nieuwe artikelen die zij voornemens is te vervaardigen en te verkopen , ongeacht of deze artikelen al dan niet behoren tot het assortiment waarin zij is gespecialiseerd .

III . Toepasselijkheid van artikel 85 , lid 3

5 . Overwegende dat de Commissie , na haar beschikking van 22 juli 1969 , Verordening ( EEG ) nr . 2779/72 van 21 december 1972 betreffende de toepassing van artikel 85 , lid 3 , van het Verdrag op groepen specialisatieovereenkomsten ( 3 ) heeft vastgesteld ; dat deze verordening evenwel niet van toepassing is op onderhavige overeenkomst , aangezien het marktaandeel waarover één van de deelnemende ondernemingen in een van de Lid-Staten beschikt het peil overschrijdt dat bepaald is in artikel 3 van deze verordening ; dat het derhalve noodzakelijk is na te gaan of opnieuw een individuele ontheffingsbeschikking kan worden gegeven ;

6 . Overwegende dat de onderhavige overeenkomst om de navolgende redenen voldoet aan de voorwaarden voor de toepassing van artikel 85 , lid 3 :

a ) Door uitvoering van de overeenkomst kon elk der partijen zich volledig concentreren op de fabricage van de artikelen waarvoor zij over grotere en betere produktiemogelijkheden beschikt dan haar partner , gezien haar technische uitrusting en haar ervaring . Elk der partners is daardoor in staat gesteld veel grotere series te vervaardigen van de produkten waarin zij gespecialiseerd is , Jaz vervaardigt thans vier maal meer elektrische wekkers en pendules dan tien jaar geleden , d.w.z . dan voor de inwerkingtreding van de overeenkomst , terwijl de produktie van grote mechanische wekkers door Peter tijdens dezelfde periode met 250 % is toegenomen . Door deze concentratie van produkten konden niet alleen de aan beide zijden beschikbare industriële installaties beter worden benut , wat leidde tot een verlaging van de kosten per eenheid produkt voor de artikelen waarin de partner gespecialiseerd is , doch konden bovendien de lasten worden vermeden die kunnen ontstaan bij handhaving van niet-rendabele of minder rendabele vroegere produkties . Omdat partijen voorts met zekerheid kunnen rekenen op minimumorders van de contractpartner , heeft de verplichting tot exclusieve wederzijdse levering de opstelling van hun fabricageprogramma vergemakkelijkt .

Hierdoor kregen zij eveneens de mogelijkheid om , ondanks de specialisatie van hun produktie , een volledig assortiment mechanische en elektrische uurwerken in alle prijsklassen te kunnen blijven aanbieden voor de verkoop .

Al deze voordelen verworven op het gebied van de produktie en de distributie hebben ertoe geleid dat de concurrentiepositie van Jaz en van Peter aanzienlijk werd versterkt , wat tot uitdrukking kwam in een merkbare stijging van de verkopen van beide ondernemingen in de Gemeenschap en op de markten van derde landen . De omzet van Jaz is in tien jaar meer dan verviervoudigd . Thans wordt meer dan 20 % van zijn omzet behaald op de buitenlandse markten , terwijl deze onderneming in 1967 slechts ongeveer 10 % van haar produktie uitvoerde . Voor Peter verliep de stijging minder snel , hoewel dit Duitse bedrijf desondanks in de zelfde periode zijn omzet kon vergroten met 170 % .

De gevolgen waartoe zowel de technische samenwerking als de investeringen , die dankzij de kostenbesparingen konden worden uitgevoerd op het gebied van onderzoek , hebben geleid , hebben de beide ondernemingen in staat gesteld de kwaliteit van de produkten aanzienlijk te verbeteren . De mate van nauwkeurigheid van de mechanische en vooral van de elektrische uurwerken , verkregen door Jaz en Peter , werd in tien jaar tijd aanzienlijk verbeterd , speciaal door gebruik te maken van elektronische onderdelen en kwartssynchronisatieinrichtingen . Voorts werden in de verschillende gefabriceerde modellen talrijke technische verbeteringen aangebracht ( repeteerwekkers , digitaaluurwerken , uurwerken met een muzikale toon ) . Men kan derhalve vaststellen dat de overeenkomst in haar geheel niet alleen de mogelijkheid heeft geschapen tot verbetering van de produktie en distributie , doch ook heeft bijgedragen tot de bevordering van de technische vooruitgang .

Met name wat de leveringen van Peter betreft is gebleken dat de verplichting om zijn minutentellers uitsluitend aan Jaz te leveren voor de verkoop op de Franse markt een verbetering heeft gebracht in de distributie . In dit verband moet erop worden gewezen dat de minutentellers van Peter , door de wijze waarop zij worden vervaardigd en hun prijsniveau niet geacht kunnen worden te kunnen concurreren met die welke Jaz , overigens in een veel beperktere hoeveelheid , blijft produceren ; de minutentellers welke vervaardigd worden door Jaz , zijn apparaten met een logaritmisch uurwerk en dienen geplaatst te worden in een prijsschaal die belangrijk hoger is dan die van de modellen van Peter , die apparaten met uurwerken van het gebruikelijke type vervaardigt . Aangezien Jaz de minutentellers van Peter onder eigen merk verkoopt kan hij de Franse afnemers , dank zij zijn talrijke verkooppunten in Frankrijk , een volledig assortiment uurwerkartikelen van dit type aanbieden . In vergelijking met de aan de overeenkomst voorafgaande periode , kon een belangrijke stijging van de verkopen van minutentellers van Peter op de Franse markt worden geconstateerd .

b ) Gezien de concurrentie op de communautaire markt voor uurwerken wegens het bestaan van een groot aantal ondernemingen die in de Lid-Staten zijn gevestigd alsmede wegens de druk welke door de invoer uit derde landen werd uitgeoefend konden Jaz en Peter de uit de overeenkomst voortvloeiende kostenbesparingen niet voor zichzelf reserveren . Door het aanbod tegen concurrerende prijzen van grotere hoeveelheden geperfectioneerde artikelen van betere kwaliteit konden beide betrokken ondernemingen een billijk aandeel in de uit de overeenkomst voortvloeiende voordelen aan de gebruikers ten goede doen komen . De ontwikkeling van de door Jaz en Peter toegepaste prijzen doet vaststellen dat , enerzijds , de prijzen van artikelen van gebruikelijke kwaliteit soms verlaagd zijn , maar meestal onveranderd zijn gebleven gedurende periodes van verscheidene jaren , en dat , anderzijds , de prijsverhogingen doorgevoerd op meer geperfectioneerde artikelen over het algemeen lager zijn geweest dan het stijgingspercentage van het algemeen prijspeil . Daarom kan men verwachten dat de overeenkomst in de toekomst nog een billijk aandeel van de voordelen die eruit voortvloeien zal doen toekomen aan de gebruikers .

c ) De overeenkomst bevat geen enkele beperking welke voor het bereiken van de nagestreefde doelstellingen niet onmisbaar is :

- indien elk van partijen niet zou afzien van de fabricage van de artikelen , waarin haar partner is gespecialiseerd , zou de beoogde produktiviteitsverbetering niet mogelijk zijn geweest omdat zij haar bron vindt in de specialisatie zelf ;

- de verplichting om te leveren onder de merken van de contractpartner en om minimumhoeveelheden af te nemen , geeft elk van de partijen de waarborg dat zij niet alleen in het land van haar contractpartner bepaalde hoeveelheden zal afzetten van de produkten die op grond van de specialisatie voortaan alleen door haar worden vervaardigd , maar dat zij zelf ook van het gehele voordeel kan profiteren dat de verkoop in haar land van de gespecialiseerde artikelen van haar partner met zich meebrengt . Men mag van Jaz en Peter redelijkerwijze niet verwachten dat zij , zonder deze waarborg , ieder het risico van een concentratie op bepaalde fabricages op zich zouden nemen en zouden overgaan tot nieuwe investeringen om hun produktie van meer gespecialiseerde artikelen te verhogen en de kwaliteit van deze artikelen te verbeteren ;

- de produktiviteitsstijging door vergroting van de geproduceerde hoeveelheden gespecialiseerde artikelen , die de voornaamste doelstelling van de overeenkomst is , wordt in het onderhavige geval verwezenlijkt doordat elk van de partijen ten behoeve van haar partner in de sector , waarin deze gespecialiseerd is , haar vroegere aandeel in de produktie in de markt opgeeft . Deze doelstelling kan slechts worden bereikt indien elk van partijen ervan af ziet de produkten waaraan zij ter completering van haar assortiment behoefte heeft en welke zij van haar partner kan betrekken , bij derden te kopen ;

- het wederkerig verlenen van een voorkeursrecht voor de afzet van de nieuwe artikelen , die partijen voornemens zijn te fabriceren en te distribueren kon nog niet toegepast worden sinds de inwerkingtreding van de overeenkomst . Dit wederkerig recht moet nochtans in principe als onmisbaar worden beschouwd om de verbetering van de produktie en van de technische vooruitgang waartoe de overeenkomst bijdraagt te verwezenlijken . De groei van een steeds nauwere samenwerking tussen partijen , met name op het gebied van gemeenschappelijke research en de uitwisseling van informatie , zou in gevaar komen indien partijen niet van het begin af op deze wijze waren overeengekomen dat zij de mogelijkheid zouden hebben om binnen bepaalde grenzen in hun respectieve landen te delen in de voordelen , welke de ontwikkeling en de afzet van eventuele nieuwe produkten de partner zou kunnen opleveren .

d ) In de landen van de gemeenschappelijke markt zijn talrijke fabrikanten van uurwerken die op hun respectieve markten effectief met Jaz en Peter kunnen concurreren . In Frankrijk en Duitsland vindt geregeld een aanzienlijke invoer plaats vanuit Japan , Zwitserland en de landen van het Oostblok . De tussenhandel kan steeds overgaan tot parallelle invoer . Voorts behouden Jaz en Peter de vrijheid om onder hun eigen merken naar andere landen dan Duitsland en Frankrijk te exporteren , en zij mogen ook voor de wederverkoop buiten Duitsland en Frankrijk bij andere fabrikanten inkopen . Hoewel de overeenkomst partijen in staat stelt hun marktaandeel binnen de EEG , dat wat Jaz betreft reeds vrij aanzienlijk is , te vergroten , geeft zij hun niettemin uiteindelijk dus niet de mogelijkheid voor een wezenlijk deel van de betrokken produkten de mededinging uit te schakelen ;

7 . Overwegende dat de geldigheidsduur van de beschikking van de Commissie van 22 juli 1969 mitsdien kan worden verlengd conform artikel 8 , lid 2 , van Verordening nr . 17 omdat aan alle voorwaarden tot toepassing van artikel 85 , lid 3 , van het Verdrag immers nog steeds wordt voldaan ;

IV

8 . Overwegende dat de geldigheidsduur van de te verlengen beschikking op grond van artikel 8 , lid 2 , van Verordening nr . 17 zodanig moet worden vastgesteld , dat partijen de tussen hen tot stand gekomen samenwerking verder kunnen ontwikkelen voordat de overeenkomst opnieuw aan artikel 85 wordt getoetst ,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN :

Artikel 1

De geldigheidsduur van de beschikking tot toepassing van artikel 85 , lid 3 , van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap , door de Commissie gegeven op 22 juli 1969 voor de periode tot en met 10 januari 1977 en betrekking hebbend op de op 11 januari 1967 tussen de ondernemingen Jaz S.A . , te Parijs , en Peter-Uhren GmbH te Rottweil , gesloten overeenkomst wordt verlengd tot en met 10 januari 1987 .

Artikel 2

Deze beschikking is gericht tot de ondernemingen Jaz S.A . , te Parijs , Frankrijk en Peter-Uhren GmbH , te Rottweil ( Baden ) , Duitsland .

Gedaan te Brussel , 23 december 1977 .

Voor de Commissie

Raymond VOUEL

Lid van de Commissie

( 1 ) PB nr . 13 van 21 . 2 . 1962 , blz . 204/62 .

( 2 ) PB nr . L 195 van 7 . 8 . 1969 , blz . 5 .

( 3 ) PB nr . L 292 van 29 . 12 . 1972 , blz . 23 .