Beschikking van de Commissie

van 5 december 2001

inzake een procedure op grond van artikel 81 van het EG-Verdrag

(Zaak nr. IV/37.614/F3 PO/Interbrew en Alken-Maes)

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2001) 3915)

(Slechts de teksten in de Nederlandse en de Franse taal zijn authentiek)

(2003/569/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening nr. 17 van de Raad van 6 februari 1962, eerste Verordening over de toepassing van de artikelen 81 en 82 van het Verdrag(1), laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 1/2003(2), en met name op artikel 15, lid 2,

Gelet op het besluit van de Commissie van 29 september 2000 tot inleiding van de procedure in deze zaak,

Na de betrokken ondernemingen overeenkomstig artikel 19, lid 1, van Verordening nr. 17 en artikel 2 van Verordening (EG) nr. 2842/98 van de Commissie(3) in de gelegenheid te hebben gesteld hun opmerkingen te maken over de door de Commissie geuite bezwaren,

Na raadpleging van het Adviescomité inzake mededingingsregelingen en economische machtsposities,

Gelet op het eindverslag van de raadadviseur-auditeur in deze zaak(4),

Overwegende hetgeen volgt:

1. INLEIDING

(1) Deze zaak betreft langdurige en complexe kartelafspraken die betrekking hebben op de Belgische biermarkt (zowel horeca als detailhandel). Interbrew NV en Alken-Maes NV, de nummers een en twee op de Belgische biermarkt, hebben met name bilateraal overleg gepleegd en afspraken gemaakt over een algemeen non-agressiepact, prijzen en promoties in de detailhandel, de verdeling van klanten op de horeca-markt (zowel "klassieke" horeca als nationale klanten), de beperking van de investeringen en reclame op de horecamarkt en een nieuwe tarificatiestructuur voor de horeca en de detailhandel. Voorts hebben zij onderling informatie uitgewisseld over verkopen in de horeca- en detailhandel. Interbrew NV en Alken-Maes NV hebben tevens getracht een deel van de door hen ondernomen initiatieven verder te laten ontwikkelen in het kader van de Confederatie der Brouwerijen van België, hierna "CBB" genoemd.

(2) Een afzonderlijke onderlinge afstemming is het overleg van Interbrew NV, Alken-Maes NV alsmede de brouwerijen NV Brouwerij Haacht en Martens NV met betrekking tot private-label-bier, in het bijzonder de klanten en de prijzen, en de informatie-uitwisseling tussen deze partijen op het gebied van private-label-bier.

2. DE BELGISCHE BROUWERIJSECTOR

2.1. De markt voor bier in België

2.1.1. Aanbod

(3) In België is het aantal brouwerijondernemingen licht dalend in de loop van de tijd. In 1991 kende de CBB nog 76 brouwerijleden. Begin 2000 waren dat 68 leden(5). Een aantal van deze brouwerijondernemingen heeft overigens meerdere brouwerijen in eigendom.

(4) Hoewel een relatief groot aantal brouwerijen actief is in België, is de productie van bier sterk geconcentreerd bij een beperkt aantal spelers. De vijf grootste Belgische brouwerijen namen in 1998 meer dan 80 % van de totale productie voor hun rekening. De twee belangrijkste brouwerijen in België, Interbrew NV en Alken-Maes NV, produceerden in dezelfde periode gezamenlijk bijna 70 % van de in België verkochte hoeveelheid bier(6).

(5) Naast pils wordt in België een grote variëteit aan speciale bieren aangeboden, zoals abdij- en trappistenbieren, geuze en kriek, witbieren, ambers, seizoensbieren en vele streekbieren(7).

2.1.2. Vraag

(6) De totale bierconsumptie in België is licht dalend en bedroeg in 1998 iets meer dan 10 miljoen hl, een daling van gemiddeld 1,6 % per jaar ten opzichte van 1993(8). Daarvan bestond ruim tweederde deel uit pils. Amber, abdijbier en witbier zijn de belangrijkste soorten speciaal bier met elk rond de 5-6 % aandeel in de totale bierconsumptie(9). De productie van bier in België daalde over de periode 1993-1998 met gemiddeld 0,4 % per jaar(10).

(7) Rond de 60 % van de totale bierconsumptie vindt plaats in de ongeveer 50000 horecaverkooppunten (hotels, restaurants en cafés). De distributie van bier aan de horecaondernemers vindt voornamelijk plaats door bierhandelaren (groothandelaren die gericht zijn op de horeca). Alhoewel het aantal bierhandelaren in België in de afgelopen jaren door fusies, overnames en bedrijfsbeëindigingen is gedaald, is er nog steeds een relatief groot aantal actief. De schattingen lopen uiteen van 1200(11) tot 1800(12). Daarnaast vindt een deel van de distributie aan de horeca plaats door de brouwers zelf (directe distributie).

(8) De overige omstreeks 40 % van het bier wordt verkocht in de detailhandel. Naast de merken van de brouwers zelf, winnen distributiemerken ("private labels") aan belang, met name in het pils-segment. In 1998 was het aandeel van private-label-bier 5,5 % (550000 hl) van de totale Belgische consumptie(13).

(9) De belangrijkste ontwikkelingen in België zijn een licht dalende vraag, een licht dalend aantal brouwerijondernemingen, groothandelaren en verkooppunten, een toenemend belang van de detailhandel ten opzichte van de horeca en, binnen de detailhandel, een toenemend belang van private-label-bier.

2.1.3. Prijsreglementering

(10) Tot 1 mei 1993 was in België het Ministerieel besluit houdende verplichting tot aangifte der prijsverhogingen (hierna: "prijsreglementering" genoemd) van kracht voor de biersector. Op grond hiervan moesten de brouwers, hetzij individueel, hetzij collectief door tussenkomst van hun beroepsorganisatie, aan de bevoegde minister toestemming vragen voor een prijsverhoging van bier(14). De prijsverhogingaangiften voor bier werden door de CBB namens de brouwers ingediend. In de aangifte moesten onder andere een gedetailleerde, in cijfers uitgedrukte, verantwoording van de prijsverhoging opgenomen zijn en een gedetailleerd overzicht van de bestaande prijzen, met inbegrip van een overzicht van bepaalde kortingen. Voorts moest de aangifte voorzien zijn van de balansen van de betrokken ondernemingen. Op 23 december 1992 heeft de CBB voor het laatst een prijsverhogingaangifte ingediend. Deze prijsverhoging werd door de bevoegde minister toegestaan op 6 februari 1993, onder de voorwaarde dat het kortingensysteem ongewijzigd zou blijven en er in 1993 geen verdere prijsaanpassingen zouden worden toegepast.

2.2. De brouwerijen

(11) In bijlage II zijn opgenomen de marktaandelen van de betreffende vier Belgische brouwers in de periode 1992-1998 (op basis van volume, afgerond op hele getallen). Hierbij zijn marktaandelen opgenomen voor de markt als geheel en voor het pils-segment. Tevens is onderscheid gemaakt naar distributiekanaal; horeca en detailhandel (food).

2.2.1. Interbrew

(12) Interbrew NV, hierna "Interbrew" genoemd, is veruit de grootste Belgische brouwer. Haar belangrijkste merken in België zijn Jupiler en Stella Artois (pils), Hoegaarden (witbier) en Leffe (abdijbier). Alle vier de merken staan in de top tien van meest verkochte merken op de Belgische markt. Behalve in België heeft Interbrew vestigingen in een groot aantal andere landen waaronder in de Europese Unie met name in Nederland, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. Buiten de Europese Unie is Interbrew onder meer actief in Canada, waar zij in 1995 de Canadese brouwer Labatt overnam alsmede in Oost-Europa en Azië. Interbrew behoort tot de tien grootste brouwerijondernemingen ter wereld. Sinds 1 december 2000 heeft Interbrew een beursnotering. De wereldwijde omzet van Interbrew bedroeg in 2000 8605 miljoen EUR. De omzet met betrekking tot bier in België bedroeg in datzelfde jaar in totaal [ > 500 miljoen](15) EUR, waarvan [< 5 miljoen] EUR met private-label-bier werd behaald.

2.2.2. Danone en haar dochteronderneming Alken-Maes

(13) Brouwerijen Alken-Maes NV, hierna "Alken-Maes" genoemd, is de nummer twee op de Belgische markt en voert onder meer de merken Maes en Cristal (pils), Grimbergen (abdijbier), Ciney (regionaal bier) en Brugs Tarwebier (witbier). Alken-Maes' wereldwijde omzet in 2000 bedroeg 120,78 miljoen EUR. De in België behaalde omzet van Alken-Maes met betrekking tot alle bier bedroeg in 2000 [ > 100 miljoen] EUR. Met private-label-bier werd in datzelfde jaar in België een omzet van [< 5 miljoen] EUR behaald.

(14) Alken-Maes is in 1988 ontstaan door een fusie van de brouwerijen Alken-Kronenbourg (destijds onderdeel van het Franse BSN) en Maes. In 1992 heeft BSN, waarvan de naam in 1994 gewijzigd is in Groupe Danone SA, hierna "Danone" genoemd, een meerderheidsaandeel in Alken-Maes verworven en het management van Alken-Maes vervangen. Ook de in Frankrijk werkzame brouwerij Kronenbourg maakte deel uit van Danone. In 2000 heeft Danone haar bieractiviteiten verkocht aan het Britse Scottish and Newcastle. De wereldwijde omzet van Danone bedroeg in 2000 14287 miljoen EUR. Danone behaalde met alle bier in België in 1999(16) een omzet van [ > 100 miljoen] EUR.

2.2.3. Martens

(15) Martens NV, hierna "Martens" genoemd, produceert met name private-label-pils voor grote detailhandelsketens als Aldi. Martens brouwt ook een eigen bier onder de naam Sezoens. Daarnaast importeert Martens het laaggeprijsde merk Karlsberg uit Duitsland (niet te verwarren met het Deense merk Carlsberg). De wereldwijde omzet van Martens bedroeg in 2000 33598507 EUR. Hiervan werd [< 50 miljoen] EUR behaald met de verkoop van bier in België. De omzet van Martens met betrekking tot private-label-bier in België bedroeg in 2000 [ > 5 miljoen] EUR.

2.2.4. Haacht

(16) NV Brouwerij Haacht, hierna "Haacht" genoemd, produceert voornamelijk pils. Het belangrijkste merk van Haacht is Primus. De wereldwijde omzet van Haacht bedroeg in 2000 69416371 EUR, waarvan [< 50 miljoen] EUR behaald werd met bier in België. De omzet van Haacht met betrekking tot private-label-bier in België bedroeg in 2000 [ > 5 miljoen] EUR.

2.2.5. De ondernemersvereniging - Confederatie van Brouwers in België (CBB)

(17) Alle hiervoor genoemde brouwerijondernemingen zijn lid van de ondernemersvereniging CBB. De CBB behartigt de belangen van de bij haar aangesloten leden. De dagelijkse leiding van de CBB is in handen van een directeur. De activiteiten van de CBB zijn verdeeld over werkgroepen en/of commissies waarin afgevaardigden van de leden zitting hebben.

2.3. Handel tussen lidstaten

(18) Bij beoordeling van het beschikbare cijfermateriaal moet het volgende in ogenschouw genomen worden. Volgens marktonderzoeksbureau Canadean is het moeilijk om het werkelijke patroon van internationale handel op te maken uit de officiële statistieken zoals gepubliceerd door de Nationale Bank. Bijvoorbeeld, begin 1995 heeft Interbrew de Nederlandse Oranjeboom brouwerij overgenomen. Sindsdien heeft Interbrew, teneinde productie-efficiëntie te maximaliseren, bepaalde hoeveelheden bier in bulk van België naar Nederland uitgevoerd om deze na verpakking weer in België voor consumptie in te voeren. Bij gebrek aan alternatief blijft Canadean niettemin de statistieken van de Nationale Bank gebruiken(17). Ook de CBB verwijst, desgevraagd, naar de statistieken van de Nationale Bank die ook gepubliceerd zijn in het tijdschrift van de CBB "Het Brouwersblad"(18). De hierna gebruikte statistieken moeten dus niet gezien worden als precieze maatstaf (die niet beschikbaar is) maar meer als indicatie.

(19) Volgens onderzoeksbureau Canadean steeg de invoer van bier in België tussen 1993 en 1998 van 454000 hl naar 916000 hl per jaar (dus ca. 9 % van de totale consumptie). Hiervan was in 1998 ruim 80 % afkomstig uit andere lidstaten. De belangrijkste landen waaruit wordt ingevoerd zijn Nederland, Denemarken, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Frankrijk(19). Volgens Interbrew was er voor de periode 1993-1998 sprake van een invoerstijging in België van 337453 hl naar 731202 hl. Uit het in 1994 in opdracht van de CBB opgestelde rapport van Arthur D. Little (consultancybureau) wordt een schatting gegeven van 60000 hl die van Frankrijk naar België zou worden uitgevoerd. Uit de opdrachtverlening blijkt dat men zich binnen de CBB ook zorgen maakte om parallelle import(20). Parallelle import treedt bijvoorbeeld op als een Belgische groothandelaar pils van het merk Jupiler (van Interbrew) inkoopt bij de Franse vestiging van Interbrew en deze vervolgens in België op de markt brengt. Tevens blijkt uit het rapport van Arthur D. Little dat de prijzen af brouwerij in België (in 1994) aanzienlijk hoger waren dan in Frankrijk(21).

(20) Een aantal documenten uit 1993 beschrijft de gevolgen van parallelle importen voor Interbrew en het directe verband tussen prijsverschillen in België en Frankrijk en deze importen. Als (mogelijk) gevolg wordt genoemd de "destabilisering van de totale Belgische biermarkt". Tevens wordt opgemerkt: "de prijszetting, de kortingpolitiek (...) is geen nationale kwestie maar dient meer en meer op een internationale basis besproken te worden"(22).

(21) België is een belangrijke exporteur van bier. Tussen 1993 en 1998 nam de totale uitvoer toe van 3,6 miljoen hl tot ruim 4,8 miljoen hl per jaar. Ruim 90 % hiervan wordt uitgevoerd naar andere lidstaten. De belangrijkste landen waarnaar wordt uitgevoerd zijn Frankrijk, Nederland, Duitsland, Italië en het Verenigd Koninkrijk(23).

3. PROCEDURE

(22) Op 26 en 27 oktober 1999 zijn overeenkomstig artikel 14, lid 3, van Verordening nr. 17, verificaties uitgevoerd ten kantore van Alken-Maes in Waarloos en de CBB in Brussel.

(23) Op 11 november 1999 zijn overeenkomstig artikel 11 van Verordening nr. 17 verzoeken om inlichtingen verzonden aan Interbrew, Alken-Maes en de CBB. Aan Interbrew is specifiek verzocht om, overeenkomstig vaste rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen(24), bepaalde documenten, waarvan, in het kader van een andere procedure, door de Commissie afschriften zijn gemaakt tijdens een verificatie ten kantore van Interbrew in Leuven op 13 en 14 juli 1999, opnieuw aan de Commissie over te leggen. Dit zijn de documenten welke de rechtstreekse aanleiding voor de verificaties van oktober 1999 vormden.

(24) Op 10, 23 en 24 december 1999 zijn de antwoorden van respectievelijk Alken-Maes, Interbrew en de CBB ontvangen.

(25) Alken-Maes heeft op 27 december 1999 een verklaring overgelegd met een beroep op de Mededeling van de Commissie betreffende het niet opleggen of verminderen van geldboeten in zaken betreffende mededingingsregelingen(25).

(26) Op 10 januari 2000 is een verzoek om inlichtingen aan het Belgische ministerie van Economische Zaken gezonden. Hierop is bij brief van 4 februari 2000 een antwoord ontvangen.

(27) Op 12 januari 2000 is in overeenstemming met artikel 11 van Verordening nr. 17 een aanvullend verzoek om inlichtingen aan de CBB gezonden. De CBB heeft de gevraagde inlichtingen bij brief van 1 februari 2000 verstrekt.

(28) Interbrew heeft bij brieven van 14 en 19 januari 2000 informatie verstrekt ter aanvulling op de bij brief van 23 december 1999 verzonden inlichtingen. Naar aanleiding van deze aanvullende informatie heeft de Commissie op 21 januari per faxbericht een informeel aanvullend verzoek om inlichtingen aan Interbrew gezonden. Bij brief van 2 februari 2000 heeft Interbrew hierop gereageerd. Op 8 en 28 februari 2000 is door Interbrew nogmaals bijkomende informatie toegezonden.

(29) Op 29 februari 2000 heeft Interbrew een verklaring overgelegd die betrekking heeft op de Belgische markt. Interbrew heeft deze verklaring aan de Commissie, evenals Alken-Maes, overgelegd met een beroep op de Mededeling van de Commissie betreffende het niet opleggen of verminderen van geldboeten in zaken betreffende mededingingsregelingen(26).

(30) Bij brief van 7 maart 2000 heeft Alken-Maes haar op 27 december 1999 overgelegde verklaring aangevuld en nader toegelicht.

(31) Op 22 maart 2000 heeft de Commissie overeenkomstig artikel 11 van Verordening nr. 17 verzoeken om inlichtingen verzonden aan de brouwerijen Alken-Maes, Haacht en Martens. Alken-Maes en Haacht hebben hun antwoorden op 5 april 2000 en Martens op 6 april 2000 aan de Commissie doen toekomen.

(32) Overeenkomstig artikel 14, lid 2, van Verordening nr. 17 heeft de Commissie op 3 april 2000 verificaties verricht ten kantore van Interbrew te Leuven.

(33) Op 14 april 2000 heeft de Commissie overeenkomstig artikel 11 van Verordening nr. 17 verzoeken om inlichtingen gezonden aan Danone, het moederbedrijf van Alken-Maes, en aan Heineken NV, een in Nederland gevestigde brouwerijonderneming. Bij brieven van 10 en 11 mei 2000 hebben Danone en Heineken de gevraagde inlichtingen verstrekt.

(34) Naast bovengenoemde verificaties en correspondentie heeft er gedurende het onderzoek ook een aantal bijeenkomsten plaatsgevonden van medewerkers van het directoraat-generaal Concurrentie van de Commissie met Interbrew, Alken-Maes en de CBB.

(35) Op 29 september 2000 heeft de Commissie de procedure in de onderhavige zaak ingeleid en haar goedkeuring gehecht aan een mededeling van punten van bezwaar ten aanzien van de ondernemingen tot wie de onderhavige beschikking is gericht. Alle partijen hebben schriftelijke opmerkingen over de bezwaren van de Commissie ingediend. Aangezien geen van de partijen om een hoorzitting heeft verzocht, heeft deze niet plaatsgevonden.

(36) Op 21 december 2000 heeft Interbrew ter completering van het dossier nog twee documenten verstrekt met betrekking tot twee bijeenkomsten met Alken-Maes in het kader van de tussen hen bestaande bilaterale afspraken. Alken-Maes en Danone is de gelegenheid geboden op deze brief met bijlagen van Interbrew te reageren.

4. BESCHRIJVING VAN DE INBREUKEN

4.1. Voorafgaande opmerking: het schriftelijk bewijsmateriaal

(37) De hierna uiteengezette feiten zijn gebaseerd op het bewijsmateriaal dat is verkregen tijdens de hierboven beschreven verificaties, door middel van de antwoorden op verzoeken om inlichtingen en door spontane toezending van informatie door partijen.

(38) Het bewijsmateriaal waarover de Commissie beschikt, bevat in aanzienlijke mate de namen van (voormalige) medewerkers van de in deze procedure betrokken ondernemingen. In de onderhavige beschikking zijn deze namen vervangen door de functies die de desbetreffende personen destijds bekleedden. Wanneer als gevolg hiervan een verwijzing naar het bewijsmateriaal afwijkt van dezelfde verwijzing in de tekst van de mededeling van de punten van bezwaar, wordt ten behoeve van de geadresseerden van deze beschikking de betrokken paragraaf van de mededeling van de punten van bezwaar aangeduid.

4.2. Inleiding en samenvatting

(39) Het hierna volgende is een feitelijke beschrijving van langdurige en complexe kartelafspraken die betrekking hebben op de Belgische biermarkt (zowel horeca als detailhandel). Interbrew en Alken-Maes, de nummers een en twee op de Belgische biermarkt, hebben met name bilateraal overleg gepleegd en afspraken gemaakt over prijzen en promoties in de detailhandel, de verdeling van klanten op de horeca-markt, de beperking van de investeringen en reclame in de horecamarkt, de structuur van de door hen toegepaste tarieven (punt 4.3) en hebben ook onderling informatie uitgewisseld over hun verkoopcijfers (punt 4.4). Interbrew en Alken-Maes hebben tevens getracht een deel van de door hen genomen initiatieven verder te laten ontwikkelen in het kader van de CBB (punt 4.5). Een afzonderlijke onderlinge afstemming is het overleg van Interbrew, Alken-Maes alsmede de brouwerijen Haacht en Martens en de informatie-uitwisseling tussen deze brouwers op het gebied van private-label-bier (punt 4.6).

4.3. De bilaterale bijeenkomsten van Interbrew en Alken-Maes betreffende de marktverdeling, prijzen en andere contractuele voorwaarden

4.3.1. Voorafgaande opmerkingen

(40) Ten minste vanaf eind 1992 en in elk geval tot en met begin 1998 heeft een groot aantal bijeenkomsten en andere vormen van contact plaatsgevonden tussen afgevaardigden van Interbrew en Danone, respectievelijk Alken-Maes, de in België actieve dochteronderneming van Danone. Het merendeel van de bijeenkomsten tussen Interbrew en de afgevaardigden van Danone is voor deze beschikking niet van belang aangezien deze met name betrekking hadden op eventuele fusies en overnames alsmede op eventuele samenwerking tussen deze ondernemingen op andere markten dan België.

(41) De hierna beschreven bijeenkomsten en andere vormen van contact geven dan ook geen totaal beeld van alle contacten die tussen afgevaardigden van de betrokken bedrijven hebben plaatsgevonden. De beschrijving betreft slechts de voor het doel van deze beschikking relevante contacten die gedocumenteerd zijn. Naar de overige contacten wordt slechts verwezen indien dit noodzakelijk wordt geacht voor een juiste beschrijving van de context waarbinnen de voor deze beschikking relevante en gedocumenteerde contacten zich hebben voorgedaan.

4.3.2. Beschrijving van het feitencomplex - Chronologie

4.3.2.1. Periode eind 1992-1993

(42) Samengevat

In de periode van eind 1992 tot en met 1993 vindt geregeld contact plaats en worden afspraken gemaakt over de prijzen in de detailhandel. Voorts is gesproken over de vermindering van commerciële investeringen. Als codenaam wordt door Interbrew "Université de Lille"(27) gebruikt. Verder is er sprake van dat Danone de bestaande samenwerking tussen Interbrew en Alken-Maes wil vergroten. Binnen Interbrew bestaat mede wegens de mededingingsregels aanvankelijk terughoudendheid om de samenwerking uit te breiden. Bovendien denkt Interbrew als marktleider bepaalde beslissingen alleen te kunnen nemen.

(43) Op 17 november 1992 vindt een ontmoeting plaats tussen afgevaardigden van Alken-Maes, Interbrew en Kronenbourg/Danone. Tijdens deze ontmoeting wordt de nieuwe directeur-generaal van Alken-Maes voorgesteld aan Interbrew(28).

(44) Op 28 januari 1993 rapporteert de directeur food België van Interbrew als volgt aan de directeur-generaal België van Interbrew over "meeting bierhandelaars"(29):

"Na veel 'gepraat' zijn we tot de volgende afspraken gekomen:

- ITW en Maes proberen om zo snel mogelijk de permanente promotieprijzen (aanpak GIB), vanuit de huidige tariefstelling, op te trekken tot 285 BEF in een eerste fase en 295 in een tweede fase. (...) [NB: Het betreft hier hoogstwaarschijnlijk de prijs voor een krat pils.]

- Belofte om voor de komende drie maanden op de bakken pils geen promotionele interventie en of foldertussenkomst te betalen indien de minimumprijs niet gerespecteerd is. Verlenging ervan na meeting na drie maanden.".

Danone heeft in de reactie op de punten van bezwaar aangegeven dat het hier gaat om een vergadering van de brouwers met de federatie van bierhandelaren op 28 januari 1993.

(45) Op 12 maart 1993 wordt de interim-"chief executive officer" (CEO) van Interbrew ter voorbereiding van een diner op 16 maart met een vertegenwoordiger van Danone (destijds BSN genaamd) door middel van een nota van de "Executive Vice-President Core Market Beers Europe" van Interbrew op de hoogte gebracht van wat er vóór die tijd aan contact is geweest(30):

"Er zijn een aantal bijeenkomsten geweest tussen [de president directeur-generaal van Danone] en [de vorige CEO van Interbrew]. Wat daar uitkwam, was de mogelijkheid om nadere samenwerking te onderzoeken (...). Persoonlijk zie ik de heer [de president directeur-generaal van Kronenbourg, tevens directeur-generaal van Danone] een aantal keer per jaar in het kader van de Amsterdamgroep. Het onderwerp 'samenwerking' komt nu en dan naar boven, alhoewel er een aantal gevaarlijke beperkingen aan vast zitten. Ik heb uw bijeenkomst van 16 maart met zowel de manager Frankrijk, (...) als de manager België (...) besproken. (...)

3. Strategisch gebied:

[...]

België:

Dit is het gevaarlijkste deel van uw discussie. Zij zullen waarschijnlijk de 'samenwerking' in België vergroten. De [vorige CEO van Interbrew] dwong ons te praten 'aangezien we wat geld nodig hebben', maar we zijn zeer terughoudend dit te doen want we willen problemen die raken aan artikelen 85 en 86 (...) vermijden. Bovendien, zij hebben meer te winnen dan wij.

Ik sluit een memo bij waaruit blijkt waar we tot nu toe over hebben gepraat, maar tot nu toe, is er nog niets concreets gedaan. We zijn zeer terughoudend in het vervolgen van deze discussies. Ik denk dat we in België de leiding zouden moeten nemen en dergelijke beslissingen zouden moeten maken, anderen zullen volgen als ze slim zijn."

(31).

(46) De memo, waarvan sprake is in de interne nota van 12 maart 1993, is van 18 februari 1993(32) en heeft als onderwerp de "vermindering van commerciële investeringen met als doel op korte, middellange en lange termijn onze rentabiliteit te verbeteren". De codenaam die hiervoor door Interbrew wordt gebruikt is "Université de Lille"(33). Op 10 december 1992 en 19 januari 1993 zijn er bij Interbrew twee interne bijeenkomsten geweest onder dezelfde naam(34).

(47) In de memo worden onder andere de volgende conclusies en aanbevelingen gemeld:

"- Het verschuiven van een deel van de kosten van het verstrekken van POS-materiaal [NB:Points Of Sale] naar de wederverkopers volgens het 50/50-principe vergezeld van een prijsverhoging van de glazen (...)

- Met betrekking tot de publicitaire kosten, die moeten in 1993 idealiter niet uitkomen boven 300 miljoen BEF ervan uitgaande dat de belangrijkste concurrent niet boven de 140 miljoen BEF uitkomt. Deze uitgaven hebben slechts betrekking op Pils, NA [NB: No Alcohol] en Light inbegrepen. (...)

- Andere parameters ter bestudering: kosten van installatie/onderhoud van de tapinstallatie, prijzenpolitiek in de detailhandel, nieuwe tarificatie (...)"

(35).

(48) Eind april 1993 ontmoeten de directeur-generaal België van Interbrew en de directeur-generaal van Alken-Maes elkaar in restaurant Duc d'Arenberg in Brussel(36).

(49) Op 19 augustus 1993 schrijft de nieuwe CEO van Interbrew (voordien Executive Vice-President Core Market Beers Europe van Interbrew) in een intern memorandum met betrekking tot het "Budget 93/94"(37): "Voor wat betreft de prijsverhoging, 4 % is een uitdaging. (...) Natuurlijk willen we dat u de 4 % doet. Als u hulp nodig heeft Maes te overtuigen, laat het me weten."(38).

(50) De CEO van Interbrew voert op 2 november overleg met groot-distributeur [...]. Hierover wordt intern gerapporteerd bij nota van 3 november 1993(39). Uit deze nota:

"[...] zou het initiatief hoog inschatten te nemen door Interbrew om contact te leggen met [...] en [...] [NB: De drie grootste Belgische supermarktketens], teneinde te komen van een graduele prijsverhoging van bier en frisdranken tot het niveau gewenst door ITW [NB: Interbrew]. (...) Wanneer er een consensus begint te ontstaan, zal overwogen worden een vergadering met drie te overwegen. (...) Het lijkt mij geen slecht idee voor de topmeeting van [...] mij mede uit te nodigen. Pas wanneer de initiële contacten gelegd zijn en er een akkoord in het verschiet ligt, zou ik [Alken-Maes] hierbij betrekken. Het initiatief van Maes vorig jaar is niet haalbaar gebleken: a) er was geen vertrouwen, maar ook en zeer zeker b) hij was te klein. Het is ITW alléén die het hier kan maken.".

4.3.2.2. Periode 1994

(51) Samenvatting

In 1994 worden de contacten tussen Interbrew en Danone/Alken-Maes uitgebreid. Danone zet Interbrew tijdens een bijeenkomst op 11 mei 1994 onder druk. Als partijen op de Belgische markt niet tot overeenstemming komen, zal Interbrew het leven moeilijk worden gemaakt op de Franse markt. Hoewel er geen gehoor wordt gegeven aan de eis van Danone om 500000 hl bier over te dragen aan Alken-Maes wil Interbrew geen oorlog en blijven beide partijen in nauw contact met elkaar. Tijdens twee bijeenkomsten in oktober 1994 wordt een herenakkoord tussen de twee brouwerijen voorbereid door de voor België verantwoordelijke directeuren-generaal. Interbrew gebruikt als naam voor dit herenakkoord "Université de Lille", hoewel het verder gaat dan het gelijknamige project ter vermindering van de commerciële investeringen waaraan Interbrews memo van 18 februari 1993 refereert (zie overweging 46). Het akkoord wordt tijdens een bijeenkomst van 9 november 1994 door beide partijen bevestigd. Op 24 november wordt in het kader van de samenwerking tussen Interbrew en Alken-Maes een akkoord gesloten over de verdeling van klanten.

(52) Begin 1994 maakt de CEO van Interbrew kennis met de nieuwe directeur-generaal van de bierdivisie van Danone(40). Tijdens deze eerste ontmoeting(en), mogelijk in Amsterdam, en in ieder geval ten kantore van Danone in Parijs, wordt er onder meer gepraat over het aannemen van een bepaald gedrag op de markt(41).

(53) Tijdens een interne discussie binnen Interbrew op 5 mei 1994 ontvouwt de CEO van Interbrew het volgende scenario(42) zoals verzocht door Danone/Kronenbourg. Interbrew zou 500000 hl moeten overdragen aan Alken-Maes (met name in de detailhandel). Zo niet, dan zou Interbrew Frankrijk worden vernietigd en zou Interbrew in België worden aangevallen met zeer lage prijzen(43).

(54) Het door Kronenbourg voorgestelde scenario wordt op 11 mei 1994 tussen bestuurders van Danone en Interbrew besproken in het restaurant "Le Roy d'Espagne" in Brussel(44), op welk adres Interbrew haar maatschappelijke zetel heeft (Grote Markt 1, B-1000 Brussel). Hierbij was waarschijnlijk ook een afgevaardigde van Alken-Maes aanwezig. Tijdens deze bijeenkomst is het volgende aan de orde geweest(45): "[De directeur-generaal van de bierdivisie van Danone] heeft zijn eis herhaald dat 500000 hl zou moeten worden overgedragen aan Alken-Maes onder dreiging van destructie van Interbrew in Frankrijk. Hij beval een verhouding Interbrew/Alken-Maes op de Belgische markt aan die zou zijn gebaseerd op 'de afspraken in Frankrijk' (...) Het Franse mechanisme laat zich als volgt samenvatten. De verkoopdirecteuren detailhandel (food) van Heineken en Kronenbourg stemmen zeer regelmatig onderling af om zodoende de respectievelijke marktaandelen te controleren en promoties, prijzen en condities te manipuleren."(46).

(55) Een document afkomstig van Heineken(47) bevestigt Interbrews verklaring over de relatie tussen de Belgische en Franse markt en de voorstellen van Kronenbourg/Danone: "Drie jaar geleden heeft [de directeur-generaal van de bierdivisie van Danone] Interbrew voor de keus gesteld 500000 hl naar Maes extra of hij zou ze uit Frankrijk pesten. Gewezen op manier van samenwerken tussen Heineken en Kronenbourg in Frankrijk.".

(56) Tijdens een telefoongesprek tussen de CEO van Interbrew en de president directeur-generaal van Danone op 6 juli 1994 wordt de situatie in Frankrijk en België verder besproken(48). In een interne nota van 7 juli 1994 van de CEO van Interbrew staat(49): "Ik ben met de 'Big Boss' van 'Green' [NB: Danone] overeengekomen geen oorlog te beginnen maar te proberen tijd te winnen. Ons doel is een oplossing te vinden zoals, bijvoorbeeld, een commerciële overeenkomst en om hetzelfde in België in praktijk te brengen. Wij blijven zeker in contact."(50). Hoewel dit telefoongesprek volgens Danone betrekking had op de commerciële inspanningen van Interbrew in Frankrijk, bevestigen documenten van Danone(51) het bestaan van een niet-aanvalsverdrag tussen Interbrew en Danone/Alken-Maes op de Belgische markt. Zo wordt gerefereerd aan "juli 94: vrede met [CEO Interbrew] quasi getekend"(52) en "marktaandelen vrederechter"(53). Dezelfde documenten bevestigen ook de relatie tussen de afspraken op de Belgische en de Franse markt: "Belgische vrede [harr ] regionale vrede in Frankrijk rarr; nationale vrede"(54).

(57) Op 29 augustus 1994 ontmoeten een bestuurder van Interbrew en de directeur-generaal van Alken-Maes elkaar tijdens een diner(55). De betreffende afgevaardigde van Interbrew verklaart over deze bijeenkomst(56): "Hoewel de horeca niet was besproken tijdens de bijeenkomst in de Roy d'Espagne, begon [...], toen hij directeur-generaal van Alken-Maes in België was geworden, mij te bellen met de vraag om het gedrag onderling af te stemmen teneinde de zeer sterke stijging van de investeringen voor het afsluiten van brouwerijcontracten in bedwang te houden. Er zijn diverse andere conversaties geweest, vooral telefonisch, met [de directeur-generaal van Alken-Maes]. Hij heeft geprobeerd een systeem op te zetten van consultatie voorafgaand aan de aankoop en verkoop van cafés. Ik heb systematisch geweigerd. In deze context heb ik gedineerd met [de directeur-generaal van Alken-Maes] (...), Het resultaat ervan was mijn nota van 5 oktober 1994 aan [de CEO van Interbrew]. (...) Tijdens het diner is het gebleven bij algemeenheden. Ik heb herhaald dat de 'Franse mechanismen' niet overgeplaatst kunnen worden naar België."(57).

(58) In de nota van 5 oktober 1994 wordt als volgt gerapporteerd binnen Interbrew over dit diner met de directeur-generaal van Alken-Maes(58):

"1. Hij realiseert zich dat de situaties in Frankrijk en België zeer verschillend zijn en dat wat in het ene land kan worden gedaan niet kan worden gedaan in het andere.

2. Hij staat onder sterke druk van het hoofdkwartier om een agressieve politiek te voeren in België, waarvan hij vreest dat deze kostbaar en niet noodzakelijkerwijs efficiënt zal zijn.

3. We kwamen overeen dat discussie in de CBB over het Arthur D. Little Horeca 2000 project [NB: zie ook vanaf overweging 129] een goed forum kan zijn ter bestudering van manieren en middelen om de kosten van het zaken doen in de horeca te verminderen.

4. We hebben overgebracht dat hij degene is die agressief is geworden en dat we, met name in de detailhandel, zullen reageren op zijn prijsacties, maar dat wij niet het initiatief zullen nemen. (...)"

(59).

(59) De nieuwe directeur-generaal België van Interbrew en de directeur-generaal van Alken-Maes ontmoeten elkaar op 12 oktober 1994 in het Sheraton Airport Hotel bij de luchthaven in Brussel(60). In de voorbereidende nota van de commercieel directeur horeca België van Interbrew aan de directeur-generaal België van Interbrew(61) staat:

"1. 'de dure aanvallen stopzetten'

domein van nationale klanten (...)

uiterst moeilijk om een lijn te trekken, weinig of geen regels

domein van klassieke horeca (...)

vooreerst dient een methodologie vastgelegd te worden (...)

alle dimensies van commerciële akkoorden dienen bekeken te worden:

a) de investeringspolitiek

b) het kortingensysteem (...)

c) de logistieke tussenkomsten

2. 'de onproductieve uitgaven verlagen'

domeinen: publiciteit, debietinstallaties, ...

Een gemeenschappelijke aanpak in het verlengde van de Arthur D. Little studie kan wel veel opbrengen voor alle partijen. De 2 belangrijkste brouwers kunnen hier wel de wet dicteren met vastlegging van regels met de federatie van bierhandel.

(...)

4. algemeen

- (...) dat geen enkele controle over de toepassing van onderlinge akkoorden kan plaats hebben (of het moet via een derde en neutrale instantie en dan zijn er te hoge risico's dat het geweten wordt)

- het CBB gebruiken om onze doelstellingen te bereiken lijkt mij handiger (...).".

(60) In een interne nota van 14 oktober 1994 met als onderwerp "Université de Lille" rapporteert de directeur-generaal België van Interbrew intern over de uitkomsten van de bijeenkomst van 12 oktober 1994(62): "Bijgesloten vindt u een document van onze vrienden en de één-pagina-benadering die ik heb voorgesteld. Dit werd door onze vrienden in principe geaccepteerd."(63). Het document dat van Alken-Maes afkomstig is schetst een beeld van de Belgische biersector en mogelijke oplossingen voor geconstateerde problemen(64). In de "één-pagina-benadering" zoals voorgesteld door de directeur-generaal België van Interbrew staat onder meer(65):

"3. Herenakkoord:

- Geen aanval van verplichtingen [NB: horecaverkooppunten waarmee een exclusieve afnameovereenkomst is gesloten]

- Prijspositionering detailhandel

- Geen systematische aanval van merken in elkaars verplichtingen

4. Efficiëntie/marktdynamiek

- Verminderen onproductieve uitgaven:

- POS

- Tapdiensten

- Folder activiteiten (aantal, % korting, (...))

- Investeringen in horeca (definities?!)

5. Structurele maatregelen

Concentratie van productie

Commercieel beleid (prijzen, 20 F, ...)"

(66).

(61) Ook bij Danone wist men van dit akkoord af. In een intern telefoongesprek bij Danone wordt, eind 1999/begin 2000, naar aanleiding van de verificatie door de Commissie bij Alken-Maes, verwezen(67) naar een "overeenkomst 94 over prijzen met de naam van [directeur-generaal van Alken-Maes]"(68).

(62) In een niet gedateerde notitie van de directeur-generaal België van Interbrew (waarin bovengenoemde onderwerpen terugkomen) is tevens een agenda opgenomen(69):"Projectdefinitie en herenakkoord 1 november, marktdynamiek 1 februari, herstructurering 1 april"(70).

(63) Op 18 oktober 1994 vindt een vervolgbijeenkomst plaats tussen de directeur-generaal België van Interbrew en de directeur-generaal van Alken-Maes(71). Uit aantekeningen van de commercieel directeur horeca België blijkt dat ook op deze bijeenkomst is gesproken over "Université de Lille"(72).

(64) In een interne nota van 24 oktober 1994 vat de directeur-generaal België de discussie met Alken-Maes tot dan toe samen en stelt hij nadere stappen voor aan de CEO van Interbrew(73):

"1. Antwoord van 'Green' [NB: hier: Alken-Maes] op het voorstel van Interbrew

1.1. Prijzen

In orde om voor pils dezelfde prijs vast te stellen en Kronenbourg ongeveer 5 % hoger.

1.2. Herenakkoord:

- beperkt tot klassieke horeca;

- niet van toepassing op nationale klanten; aanwezigheid van elkaars merken in verplichtingen

1.3. Alle andere elementen: in orde

1.4. Verdere voorstellen:

(...)

- Pas kortingen toe op netto nettoprijzen [NB: Prijzen zonder accijns, zie onder meer ook overwegingen 96 en 104]

(...)

Kleine prijsverhoging in 1995

(...)"

(74).

(65) De besprekingen tussen de directeur-generaal België van Interbrew en de directeur-generaal van Alken-Maes worden op 26 oktober 1994 voortgezet(75). Op 7 november rapporteert de directeur-generaal België als volgt aan de CEO van Interbrew(76):

"1. Basis van elke overeenkomst

Gedachte geaccepteerd ten aanzien van respect voor elkaars huidige positie in de markt (...)

2. Programma voor winstgroei

Basisovereenkomst om in drie fasen te werken:

A. 1e prioriteit

Prijzen in de detailhandel vaststellen

Maximumkortingen of premies voor promoties definiëren

Herzien POS materiaal en kosten voor de horeca

Herzien investeringen in POS

(...)

B. 2e prioriteit

Rationalisatie van de productie

C. 3e prioriteit

Herstructureer de markt:

- tarificatie

- horeca-investeringen

- tapkosten

- enz.

3. Volgende stappen

04/11: 'Green' [NB: hier: Alken-Maes] zal programma met superieuren bekijken

09/11: bijeenkomst met de respectievelijke verkoopdirecteuren om:

- de algemene gedachte te bevestigen

- volgende stappen voor '1e prioriteit' te definiëren (...)"

(77).

(66) De in de nota van 7 november 1994 aangekondigde bijeenkomst van 9 november 1994 vindt inderdaad ook op die dag plaats. Hierbij zijn namens Interbrew aanwezig de directeur-generaal België, de directeur food en de commercieel directeur België en namens Alken-Maes, behalve de directeur-generaal, tevens de manager food en de manager horeca(78). In een afzonderlijk document is het in de nota van 7 november 1994 genoemde "programma voor winstgroei" opgenomen en zijn er aantekeningen bij gemaakt(79). Deze aantekeningen zijn wellicht gemaakt tijdens de bijeenkomst van 9 november 1994 en geven onder meer een prijsafspraak aan in de detailhandel waarbij de prijs van een krat pils wordt vastgesteld op 275 BEF (genoemd onder eerste prioriteit in de nota van 7 november 1994)(80). Ook staat aangetekend dat de zaken die onder de "3e prioriteit" vallen, via de CBB zullen worden uitgevoerd.

(67) Tevens zijn tijdens of naar aanleiding van deze bijeenkomst aantekeningen, gedateerd 9 november 1994, gemaakt door de commercieel directeur horeca België van Interbrew. Onder het kopje "spirit" staat onder meer "Creatieve concurrentie - rechtstreekse aanval vermijden - aandacht naar andere conc. richten - overleg"(81).

(68) Op 24 november 1994 spreken de commercieel directeur horeca België van Interbrew en de manager horeca van Alken-Maes elkaar nader over hangende geschillen (ten aanzien van specifieke verkooppunten) en "project Green"(82). In handgeschreven notities van of naar aanleiding van deze bijeenkomst beschrijft de commercieel directeur horeca van Interbrew het precieze akkoord voor de "klassieke horeca" als volgt(83):"Akkoord om te allen tijde de drankafnameakkoorden te respecteren. Geen nieuwe akkoorden wanneer klanten meer dan twee jaar nog verplicht zijn, dit betekent eerst de kans laten aan de huidige brouwerij een hernieuwing te bekomen. Geen prospectie voor specialiteiten in de pilsverplichtingen van de concurrentie (iedereen blijft thuis). Geen aansporingen van bierhandelaars om specialiteiten te converteren door kortingen te verhogen.".

In dezelfde notities worden door de commercieel directeur horeca België van Interbrew tevens enige kritische kanttekeningen geplaatst bij de akkoorden. Hij merkt onder meer op dat er een risico is dat een "derde partij met de zaak wegloopt".

4.3.2.3. Periode 1995

(69) Samenvatting

In 1995 vindt er regelmatig overleg plaats tussen Interbrew en Alken-Maes (en Danone) over de uitvoering van de in 1994 gemaakte afspraken. Tevens begint het overleg tussen de beide brouwerijen over de invoering van een nieuw tarificatiestelsel voor de horeca en detailhandel(84).

(70) Op 10 januari 1995 wordt in de Roy d'Espagne in Brussel de evolutie van de relaties tussen Interbrew en Alken-Maes besproken tussen de directeur-generaal België en de CEO van Interbrew en de directeur-generaal van de bierdivisie van Danone(85).

(71) Op 25 januari 1995 en op 10 februari 1995 bespreken de directeur-generaal België van Interbrew en de directeur-generaal van Alken-Maes onder meer de status van "project Green"(86).

(72) Op 30 januari 1995 zendt de manager horeca van Alken-Maes de commercieel directeur horeca van Interbrew een brief, waarin aanbiedingen van Alken-Maes worden vergeleken met die van Interbrew. Daarbij wordt gesteld: "ik dien dus te besluiten dat het Interbrew niet echt menens is om werk te maken van een gezondere horecamarkt aangezien de geest van hetgeen wij samen regelmatig hebben besproken, nota bene in aanwezigheid en op uitdrukkelijk initiatief van onze respectievelijke hiërarchie, manifest wordt miskend. (...) Ik had graag uw reactie vernomen, ook in de hoop dat u de zaken kunt preciseren en - vooral - herhaling in de toekomst zult willen vermijden. Laat het duidelijk zijn dat weinig of geen resultaat verwacht kan worden van onze besprekingen binnen de CBB-werkgroepen indien nu reeds blijkt dat wij bilateraal niet tot een zinnige houding op het terrein kunnen besluiten."(87).

(73) De verhoudingen en afspraken op de markt zijn opnieuw aan de orde tijdens een bijeenkomst van 18 april 1995 in Leuven. Aanwezig zijn de directeur-generaal België, de commercieel directeur horeca België en de directeur food van Interbrew en de directeur-generaal, de manager horeca en de manager food van Alken-Maes(88). In een voorbereidend document opgesteld door de commercieel directeur horeca België van Interbrew van 14 april 1995 worden de relevante domeinen, doelen en middelen behandeld(89):

">RUIMTE VOOR DE TABEL>"

(90).

Uit de aantekeningen gemaakt tijdens deze vergadering blijkt onder meer dat gesproken is over een plafond van [...] (investerings-)kosten per hectoliter. Ook is door Interbrew en Alken-Maes gesproken over de status van het "Visie 2000"-project binnen de CBB (zie over dit project ook overweging 129 en volgende)(91).

(74) Tijdens een interne bijeenkomst van Alken-Maes op 15 mei 1995 bericht de beheerscontroller van Alken-Maes dat Interbrew op 1 januari 1996 haar nieuwe tarieven wil lanceren en geeft hierover enige details. Tevens bericht hij dat Interbrew hierover met Alken-Maes in contact wenst te treden en dat er een vergadering voorzien is op 18 mei. Het doel hiervan is klaarblijkelijk te komen tot een "zelfde richting"(92). Alken-Maes besluit daarop de eigen tariefstudie te versnellen en er wordt op 16 mei 1995 een actieplan gezonden aan een aantal leden van de directie van Alken-Maes(93).

(75) De directeur-generaal België van Interbrew en de directeur-generaal van Alken-Maes ontmoeten elkaar op 18 mei(94).

(76) Tijdens een interne presentatie van de tariefstudie bij Alken-Maes op 12 juni 1995 wordt met betrekking tot het nieuwe tariefsysteem van Interbrew meegedeeld: de "juiste impact wordt samen later bekeken. (IB-AM)" en "Alken-Maes moet eerste fase ook klaar hebben tegen 1 januari 1996". Als één van de voorwaarden bij realisatie per 1 januari 1996 wordt genoemd "+- op dezelfde golflengte als IB zitten"(95).

(77) Een volgende ontmoeting tussen de directeur-generaal België van Interbrew en de directeur-generaal van Alken-Maes vindt plaats ten kantore van Interbrew op 30 juni 1995(96). Op 4 juli 1995 voert de CEO van Interbrew een telefoongesprek met de directeur-generaal van de bierdivisie van Danone. Uit de voorbereidende nota van de executive vice-president Western Europe van Interbrew alsook uit het verslag van de CEO van Interbrew over dit gesprek wordt duidelijk dat Interbrew van mening is haar afspraken in België te zijn nagekomen(97): "Wij hebben onze afspraak in België gerespecteerd (...)."(98).

(78) Uit een interne nota (zonder bijlage) van 12 juli 1995 met als onderwerp "Tarificatie - logistiek" verklaart de directeur-generaal België van Interbrew: "Ik geloof dat het nuttig kan zijn deze tarieven te bespreken met A-M. Wanneer kan dit? Afspraak vastgelegd voor 30/08."(99).

(79) Op 28 augustus 1995 zendt de nieuwe directeur-generaal België van Interbrew (daarvoor werkzaam als directeur food van Interbrew) aan de directeur-generaal van Alken-Maes een brief met de volgende tekst(100): "Graag dank ik u en uw medewerkers voor de blijken van sympathie die ik mocht ontvangen naar aanleiding van mijn aanstelling tot algemeen directeur België. Net zoals u met [de vorige directeur-generaal België van Interbrew] in een optimale verstandhouding werkte, zie ik er eveneens naar uit om dit met u in éénzelfde spirit verder te zetten. Opportuniteiten met een win/win situatie zijn er meer dan voldoende, hetzij direct of via een professionele CBB en een goede communicatie staat borg voor succes. Tot 1 september.".

(80) Dus niet op 30 augustus maar op 1 september 1995 vindt de vergadering van de voormalige directeur-generaal België van Interbrew (in augustus benoemd tot Chief Operating Officer (COO) Europe/Asia Pacific/Africa van Interbrew), de nieuwe directeur-generaal België van Interbrew en de directeur-generaal van Alken-Maes plaats(101). Tijdens de bijeenkomst is de "juiste impact (...) bekeken"(102) (vgl. overweging 76). Drie dagen later doet de directeur-generaal van Alken-Maes intern verslag van de vergadering aan de beheerscontroller van Alken-Maes(103).

(81) Het is rond deze tijd dat de brouwers zich geconfronteerd zien met een verzoek van de Belgische federatie van distributeurs ("FEDIS"). FEDIS vraagt voor haar leden (de detailhandelsketens) een vergoeding per gesorteerd krat leeggoed ("triagevergoeding")(104).

(82) Op 26 oktober 1995 stemmen afgevaardigden van Alken-Maes en Interbrew een antwoord op het verzoek van FEDIS onderling af. Op deze vergadering zijn aanwezig de nieuwe directeur food en de invoicing manager van Interbrew en de directeur marketing en de beheerscontroller van Alken-Maes. Volgens Interbrew voerden Alken-Maes en Interbrew namens de CBB gesprekken met FEDIS over de triagevergoeding en hadden zij in dit kader ook onderling overleg over dit onderwerp. Uit de aantekeningen van een aanwezige medewerker van Alken-Maes blijkt echter dat er geen sprake was van een ontmoeting in het kader van de CBB, aangezien genoteerd staat sommige acties via de CBB te benaderen(105). Bovendien heeft Alken-Maes erkend dat er terzake sprake was van een afstemming met Interbrew(106). Op 31 oktober heeft een verdere ontmoeting plaatsgevonden tussen de directeur-generaal België van Interbrew en de directeur-generaal van Alken-Maes(107).

4.3.2.4. Periode 1996

(83) Samenvatting

In 1996 wordt door de brouwerijen intensief overleg gevoerd over de tarificatie. Beide brouwerijen willen met een nieuw systeem komen. Partijen praten over structuur van de nieuwe tarificatie en de richting van de kortingen.

(84) De directeur-generaal België van Interbrew en de directeur-generaal van Alken-Maes spreken op 10 januari 1996 verder over de tarificatie(108). Alken-Maes heeft terzake het volgende verklaard(109):

"Bij zijn terugkeer heeft [de directeur-generaal van Alken-Maes] de positie van Interbrew met betrekking tot de tarifaire politiek uitgelegd aan [de beheerscontroller van Alken-Maes]. [De beheerscontroller van Alken-Maes] noteert dat 'er een principeakkoord moet zijn op 10 februari 1996'. In een nota van de hand van [de directeur-generaal van Alken-Maes], noteert hij dat de tarifaire studie drie dimensies moet omvatten; logistiek, puur tarifair en commercieel. Een nota van [de beheerscontroller van Alken-Maes] zet een actieplan op binnen Alken-Maes en identificeert de verantwoordelijkheden van bepaalde werknemers voor elk aspect van de studie teneinde snel te kunnen reageren op het initiatief van Interbrew. Tevens is besloten (...) de nieuwe tarificatie van Alken-Maes op zijn vroegst op 1 januari 1998 in te voeren op basis van het gedrag van de klanten in 1997.

Er is zonder twijfel nog een andere bijeenkomst tussen [de directeur-generaal België van Interbrew en de directeur-generaal van Alken-Maes] geweest in januari of februari. De aantekeningen van [de directeur-generaal van Alken-Maes] vatten de positie van Interbrew samen op het gebied van de structuur van de prijzen, de kortingen en de logistiek. In een nota van 15 februari, vat consultant Martichoux een gesprek met betrekking tot de voortgang van de tarificatiestudie bij Interbrew met [de directeur-generaal van Alken-Maes] samen.

Op 1 maart presenteert Martichoux haar studie aan Alken-Maes, waarin wordt gemeld dat er een akkoord met Interbrew mogelijk is over de structuur van de prijzen en over de kalender. Tevens preciseert de presentatienota dat een akkoord met Interbrew de invoering van een toekomstig systeem zal vergemakkelijken. Deze presentatie wordt gevolgd door een andere op 15 en 16 april 1996.

[De directeur-generaal van Alken-Maes] verneemt dat Interbrew haar nieuwe systeem per 1 januari 1997 zal invoeren, [de directeur-generaal van Alken-Maes] vraagt [de beheerscontroller van Alken-Maes] de implementatie van het nieuwe systeem te versnellen om het zodoende op dezelfde datum te kunnen invoeren."

(110).

(85) De andere bijeenkomst tussen de directeur-generaal België van Interbrew en de directeur-generaal van Alken-Maes waarnaar wordt verwezen door Alken-Maes (zie overweging 84) is mogelijk de vergadering geweest die op 29 februari 1996 heeft plaatsgevonden in Leuven. Ook de COO Europe/Asia Pacific/Africa van Interbrew was bij deze vergadering aanwezig(111). Op 28 februari 1996, de dag voor deze bijeenkomst, heeft laatstgenoemde in een telefoongesprek met de president-directeur van Heineken(112) nog expliciet gerefereerd aan het bestaan van een "niet-oorlogsovereenkomst in België"(113).

(86) Een volgende vergadering over tarificatie vindt plaats op 24 april 1996. Aanwezig zijn de directeur-generaal België en de directeur food van Interbrew en de directeur-generaal en de beheerscontroller van Alken-Maes(114). Alken-Maes heeft met betrekking tot deze vergadering verklaard(115):

"Tijdens deze bijeenkomst, hebben de deelnemers de merites besproken van een 'tarif hiérarchisé', een meer transparante kortingenpolitiek en de logistieke aspecten van de nieuwe tarificatie. Alken-Maes leek een voorstander te zijn van een open logistiek tarief, terwijl Interbrew niet een transparant tarief wilde toepassen bij al haar klanten. De notulen van de bijeenkomst, opgesteld door [de beheerscontroller van Alken-Maes], geven aan dat de twee concurrenten meenden het 'juridische aspect' te moeten onderzoeken in de hypothese dat zij 'samen zouden beginnen' op 1 januari 1997 en indien de twee systemen 'te veel op elkaar zouden lijken'. Een intern document van Alken-Maes van 6 mei met betrekking tot de nieuwe tarifaire structuur refereert eveneens aan de discussies met Interbrew.

Op 7 mei geeft [de directeur-generaal van Alken-Maes] opdracht aan [de beheerscontroller van Alken-Maes] om contact op te nemen met [de directeur food van Interbrew] als gevolg van een akkoord tussen [de directeur-generaal van Alken-Maes] en [de directeur-generaal België van Interbrew], op grond waarvan deze laatste Alken-Maes heeft uitgenodigd zich te informeren over haar [NB: Interbrews] tarief. [De directeur-generaal van Alken-Maes] wijst [de beheerscontroller van Alken-Maes] er ook op dat hij het systeem van Interbrew moet analyseren en dat de hulp van Martichoux niet langer nodig is aangezien hij 'hetzelfde kader' wil gebruiken en zich wil baseren op het systeem van Interbrew."

(116).

(87) Uit de notulen van de bijeenkomst zoals opgesteld door Alken-Maes (zie overweging 86)(117), blijkt dat het nieuwe tarief dat Interbrew wil gaan toepassen is opgebouwd uit drie elementen (soorten korting): logistiek, volume en individueel (afhankelijk van individuele klant). Daarbij blijkt overeenstemming te bestaan tussen partijen over een aantal principes zoals dat de korting zou moeten afhangen van het volume en dat de aankoopprijs voor de horeca altijd gelijk of lager moet zijn dan [...] (korting altijd [...] % hoger). Voorts is gesproken over de onderverdeling van de speciaalbieren in categorieën (met elk hun eigen kortingen in plaats van een generieke korting over alle afgenomen speciaalbieren). Danone heeft er in haar reactie op de mededeling van de punten van bezwaar op gewezen dat het een marktgegeven is dat de aankoopprijzen voor de bierhandelaars altijd [...] % lager moesten zijn dan de aankoopprijzen voor de detailhandel, vanwege de extra diensten die de bierhandelaars leveren aan de drankgelegenheden. Interbrew merkt hierover op in haar reactie op de mededeling van de punten van bezwaar, dat het principe gold dat de aankoopprijs voor de bierhandelaar altijd gelijk of lager moest zijn dan [...]. [...].

(88) Een gevolg van het bovenvermelde akkoord tussen Interbrew en Alken-Maes is de ontmoeting op 30 mei 1996 tussen de directeur food van Interbrew en de beheerscontroller van Alken-Maes in Mechelen(118). Tijdens deze ontmoeting worden de reeds eerder vermelde elementen van tarificatie en de wijze waarop de klanten zouden worden geïnformeerd verder besproken(119). [...].

(89) Een aantal documenten moet in de tijd worden geplaatst tussen de vergadering van 30 mei 1996 en de volgende (gedocumenteerde) vergadering van 29 juli 1996. Alken-Maes heeft terzake van deze documenten het volgende verklaard(120):

"Op 11 juni schrijft Interbrew aan al haar klanten, waaronder Alken-Maes, om hen te wijzen op de introductie van de nieuwe algemene voorwaarden en de nieuwe tarificatie per 1 januari 1997. Een presentatienota van Martichoux van 26 juni refereert aan contacten tussen Alken-Maes en Interbrew en analyseert de houding die Alken-Maes moet aannemen gezien de nieuwe condities van Interbrew. Een interne nota van Alken-Maes van 3 juli 1996, opgesteld door [de directeur marketing van Alken-Maes] betrekking hebbend op de merites van respectievelijk een tarificatie 'franco' en een tarificatie 'afhaling', refereert aan commentaar van [de directeur food van Interbrew] ten aanzien van de nieuwe tarificatie van Interbrew. Op 5 juli geeft Martichoux een presentatie aan Alken-Maes over de mogelijkheid een 'afhaal-tarief' in te voeren. (...) Op 25 juli besluit Alken-Maes geen 'basis afhaal-'tarief in te voeren na het afblazen van hetzelfde idee door Interbrew."

(121).

(90) Aan de bijeenkomst van 29 juli 1996 nemen deel de directeur food van Interbrew en de directeur-generaal, de directeur marketing en de beheerscontroller van Alken-Maes(122). Uit de aantekeningen van Alken-Maes van deze bijeenkomst blijkt dat niet alleen de eerder genoemde kortingstructuur onderwerp is geweest van discussie. Ook een overgangsregeling bij invoering van de nieuwe voorwaarden is besproken: "garantie: (...) moet zelfde bedrag zijn in 1997 dan in 1996 (in absolute cijfers)"(123).

(91) Op 19 september 1996 besluit Alken-Maes haar nieuwe logistieke systeem per 1 juli 1997 in te voeren. Op 27 november 1996 besluit Alken-Maes haar nieuwe systeem toe te lichten door middel van presentaties die worden georganiseerd met hulp van Martichoux. Naar aanleiding van de bijeenkomst van 19 september heeft de beheerscontroller van Alken-Maes op 9 december 1996 telefonisch contact met de directeur food van Interbrew over een aantal vragen van Alken-Maes met betrekking tot de tariefstudie(124).

(92) Op 11 oktober 1996 zendt de COO Europe/Asia Pacific/Africa van Interbrew een fax naar een lid van één van de families die de aandelen van Interbrew in handen heeft. Het onderwerp van de fax is onder meer de dagelijkse relaties met Danone/Kronenbourg/Alken-Maes(125): "We zijn nu sinds een jaar aan het praten over constructieve concurrentie in België. Fundamenteel is er niets gebeurd. En waarschijnlijk is de verantwoordelijkheid hiervoor gedeeld. We zullen proberen dit proces volgende week opnieuw op te starten."(126).

4.3.2.5. Periode 1997

(93) Samenvatting

In 1997 lijkt de intensiteit van de contacten af te nemen, waarschijnlijk mede omdat Interbrew haar nieuwe tarificatie per 1 januari heeft ingevoerd. Uiteindelijk begint Alken-Maes, in tegenstelling tot wat eerder de bedoeling was, een stuk later met haar nieuwe tarificatie dan Interbrew.

(94) De nieuwe tarificatie van Interbrew treedt op 1 januari 1997 in werking(127).

(95) De COO Europe/Asia Pacific/Africa en de directeur-generaal België van Interbrew hebben op 17 april 1997 in Parijs een vergadering met de directeur-generaal van de bierdivisie van Danone en de directeur-generaal van Alken-Maes(128).

(96) De toenmalige directeur-generaal van Interbrew heeft terzake van deze vergadering van 17 april onder meer het volgende verklaard(129):"Er waren topvergaderingen (...) die ik niet bijwoonde. Nadien hadden we 'instructievergaderingen' die wij allen bijwoonden (general-managers en managers food en horeca), nadat de vergaderingen op hoger niveau hadden plaatsgevonden. (...) De vergadering van 17 april 1997 in Parijs is slechts één van die instructiemeetings met Danone ([de directeur-generaal van de bierdivisie van Danone] was daar voor Danone). Wij ('België' en 'Frankrijk' maar elk afzonderlijk) moesten rapporteren over synergieën. Op die vergadering hebben wij het P& L (Profit & Loss) lijn per lijn doorgenomen en hebben we systematisch onderzocht hoe de kosten te verlagen en de rendabiliteit te verhogen. Thema's waren: 1. productie; 2. gemeenschappelijke distributieplatforms; 3. ristorno's op prijs voor of na accijnzen (dit was ook een CBB-onderwerp); 4. marketing en investeringen in de publiciteit ('share of voice'); 5. groei van de biermarkt en methodes van volume vergroting, (...)".

(97) Een interne nota van Alken-Maes van 25 juni 1997 doet verslag van de daadwerkelijke toepassing van de door Interbrew per 1 januari 1997 ingevoerde tarieven en de geconstateerde afwijkingen daarvan(130).

(98) In een andere interne nota van 4 augustus 1997 evalueert Alken-Maes de situatie en verwijst zij naar mogelijke problemen met de federatie van de Belgische bierhandelaren indien zij tot invoering van de nieuwe tarificatie zou overgaan(131).

(99) Bij brief van 1 september 1997 verzoekt Interbrew haar klanten om medewerking aan een evaluatie van haar nieuwe tarificatie(132).

(100) In oktober 1997 besluit Alken-Maes een nieuw logistiek tarief in te voeren. Tot aan november 1997 heeft Alken-Maes simulaties uitgevoerd voor de nieuwe logistieke en commerciële tarificatie(133). De beheerscontroller van Alken-Maes heeft verklaard dat met ingang van die datum (november 1997) de samenwerking met Interbrew is gestaakt(134).

4.3.2.6. Periode 1998

(101) Samenvatting

Begin 1998 vindt er tussen Interbrew en Alken-Maes een ontmoeting plaats waarin de balans na een aantal jaren samenwerking wordt opgemaakt. Hierbij wordt specifiek aangegeven wat er sinds het herenakkoord van oktober 1994 bereikt is. Na deze ontmoeting lijkt de samenwerking tussen Interbrew en Alken-Maes te eindigen.

(102) Op 1 januari 1998 voert Alken-Maes haar nieuwe logistieke tarief in. Per 1 januari 1999 begint Alken-Maes met haar nieuwe commerciële tarief(135).

(103) Op 28 januari 1998 ontmoeten de commercieel directeur horeca België van Interbrew en de nieuwe commerciële directeur van Alken-Maes elkaar in Anderlecht. Onderwerp van gesprek is de geschiedenis van de relaties tussen Interbrew en Alken-Maes(136). Wellicht waren de directeur-generaal België en de directeur food van Interbrew hierbij ook aanwezig(137).

(104) De aantekeningen van de commercieel directeur België van Interbrew betreffende dit gesprek luiden als volgt(138):

"1. Onderwerpen

1. organisatie overleg

2. actuele dossiers

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

3. algemene dossiers

2. retroactie 12 oktober 1994

- de dure aanvallen stopzetten

- de onproductieve uitgaven verlagen

- stimuleren van het biergebruik

realisaties:

- kortingen op netto accijnzen

- PKB aanpassing [NB: Publicitair Krediet Bon, zie ook overweging 147]

regeling oude geschillen

tarificatie

gemeenschappelijke dossiers

- onderhoud debiet

respect wederzijdse verplichtingen

no aggressivity pact

- standaardisatie verpakkingen

niet gerealiseerd

- regulering investeringen

- deelname andere players

- buitenpubliciteit

horeca doelstellingen

'respect van verplichtingen en leveringsrechten

regulering investeringen

houding/acties ten opzichte van praktijken kleine brouwers en private labels (...)'

(139)

3. overleg horeca

- 3 x jaar formeel overleg met agenda

- rechtstreeks contact voor zware dossiers en concurrentie op nationale klanten (...)".

(105) Degene die destijds commercieel directeur horeca België van Interbrew was, heeft terzake verklaard(140):"'het stuk gedateerd 28 januari 1998 zijn mijn notities van een bijeenkomst (...) met [...], de nieuwe commerciële directeur (horeca en food) van AM. Hij wist blijkbaar niets af over het verleden. Ik heb nadien geen enkel contact meer gehad met AM en uit die vergadering is niets gekomen. Noch AM, noch wij waren in 1998 nog onder druk van boven en er is dus niets meer gebeurd.'".

Degene die namens Alken-Maes bij de bespreking aanwezig was, schrijft hierover(141):"Zoals u weet, ben ik steeds voorzichtig en sceptisch geweest tegenover de grootste concurrent van Alken-Maes. De enkele geciteerde gesprekken hebben trouwens tot geen enkel concreet resultaat geleid.".

4.3.3. Beschrijving van het feitencomplex - aanvullende verklaringen

(106) Naast de feiten die direct aan bepaalde bijeenkomsten of gebeurtenissen kunnen worden gerelateerd, hebben zowel Interbrew en een aantal (voormalige) medewerkers van Interbrew die een belangrijke rol hebben gespeeld, als Alken-Maes meer algemene verklaringen overgelegd over wat zich in de periode 1992-1998 heeft afgespeeld.

4.3.3.1. Individuele verklaringen

(107) De directeur-generaal België, later COO Europe/Asia Pacific/Africa, van Interbrew verklaarde(142):

"Er waren inderdaad regelmatige contacten en bijeenkomsten tussen ITW en AM/Kronenbourg/Danone. Het opzet van ITW was om goodwill te creëren voor Danone met het oog op een fusie en/of overname van haar bieractiviteiten. De strategie berust op praten, veel praten en het afspreken van maatregelen waarmee gezamenlijke waarde kan gecreëerd worden.

(...)

Maatregelen om aggressiviteit/kostenexplosie in te dijken ('Université de Lille')

Het initiatief kwam van AM en dus van Danone. Men wilde in België een zeker evenwicht met Frankrijk waar ITW zeer zwak stond. Er was duidelijk een chantage naar Frankrijk toe. Wij vreesden retorsiemaatregelen in Frankrijk. Daarom wilden wij ook structureel de 'link' met Frankrijk afsnijden door AM los te werken van Danone. Het thema was: welke maatregelen kunnen wij ondernemen om gezamenlijk de kostenexplosie in te dijken:

- investeringen in cafés;

- promoties in de food.

Dit werd opgevolgd door de commerciële diensten, elk met zijn tegenpool. Wij kwamen om de twee maanden samen om de vooruitgang van de dossiers te bespreken.

Wij hebben zeer weinig resultaten geboekt.

In de horeca zijn er afspraken geweest over de 'national accounts' en over het beperken van investeringen, maar het is [de commercieel directeur horeca België] nooit gelukt deze uit te voeren (...).

In de sector food werden prijzen vastgelegd ([directeur food, later directeur-generaal België, van Interbrew] met [directeur marketing van Alken-Maes]) maar ook deze afspraken werden niet nageleefd (...).

Wat betreft de tarificatie heb ik dit niet persoonlijk opgevolgd. Ik weet dat er overleg is geweest. De bedoeling is op zeker moment geweest om het samen te doen met AM, maar zij geraakten niet klaar. ITW is dan doorgegaan en AM is gevolgd. (...)".

(108) De commercieel directeur horeca België van Interbrew verklaarde(143):"De term 'Université de Lille' stond oorspronkelijk voor een marktgedrag waar wij ons als 'gentlemen' moesten gedragen. Concurreren maar niet overdrijven. Veel later heeft dit de betekenis gehad van de marktverhoudingen in België in evenwicht met hetgeen in Frankrijk gebeurde.".

(109) De directeur food, later directeur-generaal België, van Interbrew verklaarde(144):

"Wat betreft de realisaties hebben wij veel gedaan in de sector food, veel meer dan in de horeca waar effectief weinig tot niets is gebeurd.

Er waren in de sector food afspraken over:

- kortingen inzake promoties naar verbruiker (bijvoorbeeld: 5 + 1 gratis);

- commerciële aangelegenheden (bijvoorbeeld: waarde van de coupon bij animaties);

- folderfrequenties (bijvoorbeeld: maximaal tien folders bij GIB, voor bakken bier).

[De directeur marketing van Alken-Maes] had het ook vrij veel over standaardisatie van verpakkingen (samen verantwoordelijk voor het standaardisatieproject op CBB).

Dat belette niet dat wij ook zeer prijsagressief waren en dat er ook, vooral vanaf 1994, hevige concurrentie was. De Nielsen statistieken kunnen dat bewijzen. (...)".

En in antwoord op een verzoek om nadere toelichting preciseert hij(145):

"In de periode (voorjaar 1996) (...) hebben we gezocht naar mogelijke betere aanwendingen van onze commerciële middelen teneinde ons biervolume opnieuw te laten groeien.

Concrete afspraken:

- bij promotie van een 'multi-pack'-verpakking (bijvoorbeeld zes flesjes in een clips) ons te beperken tot een 5 + 1 gratis in plaats van 4 + 2 [...]. Voor de specialiteiten was het minimaal 3 + 1 (4-clips);

- bij animaties en degustaties van onze producten in de super- en hypermarkten in de weekends (openingen, verjaardagen) zouden we ons beperken tot het geven van een prijscoupon van 30 BEF (= vermindering aan de kassa) (...);

- in dezelfde geest werd ook een grotere discipline opgelegd inzake het investeren in folderinlassingen in de folders van de distributie en de minimale promotionele folderprijs (niet voor schapprijzen) (...). [...]. Bovendien werd gestreefd om de reeds agressieve promotionele folderprijzen (tot 249 BEF voor Maes) niet verder te laten dalen en een minimale promotionele folderprijs te bekomen van onze klanten.".

(110) De directeur food, eerder werkzaam voor de afdeling directe distributie België, van Interbrew verklaarde(146):"Ik vernam dat er regelmatig gesprekken waren met Alken-Maes en dat men elkaar regelmatig belde. Op mijn vraag of dit wel wettelijk in orde was, werd me door [de directeur-generaal België van Interbrew] gesteld dat dit geen probleem was. Daarnaast werd me gezegd dat dit kaderde in een breder Belgisch-Frans verhaal (...).".

En in antwoord op een verzoek om nadere toelichting, onder de titel "afstemmen Food-plan op vlak van promotionele druk"(147):"Zoals reeds voordien toegelicht ging het hier over folderdruk (i.e. aantal folders per periode), prijs level promoties en aantal gadgets. Uit geheugen, en volgens mijn weten, ging het in 1996 over promoprijs. In 1997 over aantal folders, prijslevels en gadgets.".

4.3.3.2. Algemene verklaringen

(111) Interbrew heeft het bestaan van de volgende praktijken toegegeven(148):

"Onderlinge afstemming met BSN (later Danone) en/of Kronenbourg over het concurrentieel gedrag en samenwerking op de Belgische markt van ongeveer maart 1993 tot januari 1998 (...) inclusief:

- afgestemde maatregelen in de horeca (verminderen van onproductieve investeringen, vermindering van reclame-uitgaven, tapdiensten...);

- respecteren van elkaars exclusieve afnameovereenkomsten;

- marktverdeling ten aanzien van nationale klanten;

- overeenkomsten over promoties in de detailhandel;

- uitwisseling van informatie over de structuur van het nieuwe tarificatiesysteem (1996)."

(149).

(112) Alken-Maes heeft aangegeven eind 1994 betrokken te zijn geweest bij(150):"een pact van non-agressie, van vermindering van commerciële investeringen in de horeca en de buitenpubliciteit, en een onderlinge afstemming van tarieven. De goede uitvoering van het akkoord zou onderwerp zijn geweest van een procedure van regelmatige consultatie tussen de leiders van beide ondernemingen"(151).

"Er heeft een groot aantal bijeenkomsten plaatsgevonden tussen de medewerkers van Alken-Maes, [de directeur-generaal], gedelegeerd bestuurder tussen 1992 en 1998, met name en medewerkers van Interbrew, voornamelijk [de respectieve directeuren-generaal], gedurende welke de distributie en de verkoop van bier in België onderwerp is geweest van onderlinge afstemming."(152).

4.4. De bilaterale informatie-uitwisseling tussen Interbrew en Alken-Maes

(113) Samenvatting

Uit een groot aantal documenten blijkt dat Interbrew en Alken-Maes op maandelijkse basis gedetailleerde verkoopgegevens met elkaar uitwisselden(153). Alken-Maes en medewerkers van Interbrew hebben verklaard dat deze uitwisseling op initiatief van Interbrew is begonnen(154). Volgens zowel Interbrew als Alken-Maes is deze uitwisseling van informatie in ieder geval eind 1991 begonnen op basis van een mondelinge overeenkomst. De hiervoor aangewezen contactpersonen bij Alken-Maes en Interbrew gaven elkaar de gegevens telefonisch door(155). Het tussen Interbrew en Alken-Maes bestaande systeem van informatie-uitwisseling was behulpzaam bij de uitvoering van de in punt 4.3 beschreven afspraken.

(114) Het is niet duidelijk wanneer de informatie-uitwisseling precies is begonnen. De verklaringen hieromtrent lopen uiteen. Hoewel enkele verklaringen erop wijzen dat de uitwisseling reeds in 1989 is begonnen(156), beschikt de Commissie over bewijsmateriaal dat met de informatie-uitwisseling in ieder geval eind 1991 een begin is gemaakt. Volgens Interbrew is dit geweest in december 1991, volgens Alken-Maes in november 1991. De eerste uitwisseling van gegevens heeft betrekking op de evolutie van de totale verkopen (horeca en food gezamenlijk) van pils en alcoholvrij bier ("n.a.") in percentages in november dan wel oktober 1991(157).

(115) Vanaf april 1992 worden ook de verkopen in volumes (en niet langer slechts de evoluties in percentages) uitgewisseld voor pils, alcoholvrij bier en alcoholarm (light) bier. De verkopen worden bovendien uitgesplitst naar distributiekanaal en verpakkingsvorm (respectievelijk "food" (detailhandel) en "trad." (horeca) en "barrels" (fusten) en "others" (overige verpakkingsvormen). Op 22 april 1992 worden aldus de gegevens over maart 1992 binnen Interbrew verspreid(158). Dan worden ook de historische verkoopgegevens over 1991 doorgegeven(159).

(116) Ten minste vanaf oktober 1992 wordt maandelijks informatie uitgewisseld over de verkopen in volume in alle segmenten(160). De gegevens over september 1992 worden bij Interbrew op 15 oktober intern verspreid(161). Deze periode van ongeveer twee weken tijdsverschil tussen het einde van de maand en de uitwisseling van informatie over die maand, wordt tot het einde van de informatie-uitwisseling gehandhaafd(162).

(117) Vanaf april 1994 bevatten de cijfers van Interbrew niet meer de volumes geproduceerd door Interbrew onder licentie en verkocht door derden (het betreft hier de merken Carlsberg en Tuborg)(163).

(118) Vanaf 1997 wordt in de gegevens onderscheid gemaakt tussen de eigen merken van de brouwers en de door hen geproduceerde distributiemerken (private labels)(164).

(119) Op maandag 8 september 1997 vindt tussen de beheerscontroller van Alken-Maes en de marketing information manager en een andere marketingmedewerker van Interbrew een bijeenkomst plaats waar de informatie-uitwisseling aan de orde is(165). Alken-Maes heeft over deze bijeenkomst het volgende verklaard(166):"(...) op 8 september 1997, heeft [de beheerscontroller van Alken-Maes] op verzoek van [de directeur-generaal van Alken-Maes] een ontmoeting gehad met [de marketing information manager en een andere marketingmedewerker van Interbrew] in restaurant Le Roi d'Espagne in Brussel teneinde te onderzoeken wat de beste manier is om rekening te houden met de verkoop van private label in de statistische gegevens zoals maandelijks uitgewisseld tussen Interbrew en Alken-Maes. Tijdens de bijeenkomst is tevens de algemene segmentatie van de gegevens bediscussieerd. Volgens [de beheerscontroller van Alken-Maes] volgde deze bijeenkomst op de intrede van Interbrew in het segment van de productie van private label bier. Interbrew wenste de ontwikkeling van haar aandeel in de verkopen in dit segment, waarin zij geloofde hetzelfde marktaandeel te kunnen bereiken als voor haar verkopen van bier onder haar eigen merken, te kunnen volgen."(167).

(120) Uit diverse documenten blijkt dat er een aantal keren telefonisch contact is geweest over het optimaliseren van de informatie-uitwisseling(168). Zo is er begin 1999 contact over het verder uitsplitsen van de pils-cijfers naar verpakkingstype. Aanvankelijk wordt hierover overeenstemming bereikt tussen de commercieel directeuren van Interbrew en Alken-Maes. Deze mondelinge overeenkomst is echter nooit uitgevoerd.

(121) Bij brief van 5 november 1999 heeft Alken-Maes aan Interbrew medegedeeld "dat we op 27 oktober 1999 hebben beslist het mededelen van onze maandelijkse verkoopcijfers stop te zetten"(169).

(122) De voormalige directeur-generaal België van Interbrew heeft terzake van de informatie-uitwisseling onder meer het volgende verklaard(170):"Voorzover ik mij kan herinneren werd dit systeem opgezet door [de toenmalige directeur-generaal België] in 1992. (...) De doelstelling was vlugger en accurater informatie te bekomen voor zowel de horeca als voor food. (...) Er waren wel andere statistieken op de markt, maar deze waren minder betrouwbaar en ook trager. (...) Er waren ook de statistieken die wij ontvingen van de CBB. Deze waren echter veel trager want zij waren enkel driemaandelijks. De cijfergegevens werden nooit als dusdanig met AM besproken. Wel werd er van tijd tot tijd algemeen commentaar gegeven over de tendens. Dit was in het kader van de afspraak met [de president directeur-generaal van Danone] dat het in ons belang was de markt 'rustig te benaderen'. Wij bekeken deze gegevens dus om ons af te vragen waarom ITW het in een bepaald domein goed deed en AM minder goed etc.".

(123) Naar aanleiding van nadere vragen die hierover door de Commissie per faxbericht van 21 januari 2000 aan Interbrew zijn gesteld(171) is deze verklaring als volgt aangevuld(172). In antwoord op de vraag of de informatie-uitwisseling werd gebruikt om naleving van afspraken met Alken-Maes te controleren is geantwoord:"Neen. Hoewel Kronenbourg erom gevraagd had, waren er geen afspraken gemaakt over marktaandelen. Dus: controle was niet nodig. Het geven van algemeen commentaar hield ook niet in dat er, naar aanleiding van de cijfers interne instructies werden gegeven. Het betrof commentaren op de cijfers. Deze werden echter nooit aan acties verbonden.".

(124) De directeur food, en later directeur-generaal België, van Interbrew heeft onder meer verklaard(173):"Ik had kennis van het systeem van uitwisseling tussen ITW en AM. Wij keken ernaar uit want het was praktisch en snel. (...) Wij verwerkten de informatie zo fijn als mogelijk om een goede 'market intelligence' te hebben. We kenden ons marktaandeel in België tot één tiende van een punt. De bekomen informatie was zeer belangrijk. Wij keken eerst naar deze informatie, dan naar CBB en dan naar Nielsen (waar het bestond). Voor de marktinschatting gebruikten wij vooral deze documenten. Deze informatie heeft echter geen beslissingen beïnvloed. De grote concurrent was niet AM maar de private labels. (...)".

(125) Interbrew heeft aangegeven(174) het bestaan te erkennen van "het uitwisselen van informatie met Alken-Maes: totale volumes van verkopen op de Belgische markt (december 1991; maandelijkse uitwisseling van volumes van pils en alcoholvrij bier (vanaf begin 1992). Vanaf oktober 1992 tot en met november 1999: maandelijkse uitwisseling van informatie over alle segmenten (volumes)"(175).

4.5. De CBB bijeenkomsten

(126) Samenvatting

In de periode van oktober 1990 tot juni 1997 heeft een groot aantal bijeenkomsten plaatsgevonden van werkgroepen waarbinnen de leden van de CBB gesproken hebben over de tariefstructuur en andere collectieve maatregelen. Het gaat hier met name om de bijeenkomsten van de werkgroep "Tarievenstructuur" ook wel "Prijzenstructuur" genoemd, en de respectievelijke opvolgers daarvan, namelijk de werkgroep "Visie 2000" en de commissie "Marktpolitiek". In de werkgroep "Visie 2000", de commissie "Marktpolitiek" en de daarbij behorende subwerkgroepen spelen Interbrew en Alken-Maes een vooraanstaande rol.

(127) Tot augustus 1993 vinden diverse besprekingen plaats in de werkgroep "Prijzenstructuur" of "Tarievenstructuur" van de CBB. De werkgroep komt in 1990 en 1991 ongeveer tien keer samen. In 1992 en de eerste helft van 1993 lijken de activiteiten van de werkgroep te zijn afgenomen(176). Een medewerker van Interbrew is in het grootste deel van deze tijd voorzitter van de werkgroep. Alken-Maes wordt in de werkgroep vertegenwoordigd door een verkoopdirecteur(177).

(128) Vanaf de bijeenkomst van 4 augustus 1993 wordt de werkgroep "Prijzenstructuur" "Vision 2000" genoemd. De werkgroep bestaat uit de directeur food van Interbrew, twee medewerkers van Alken-Maes, de commercieel directeur van Haacht en een medewerker van de CBB(178). Tijdens deze eerste vergadering onder de nieuwe naam wordt gesproken over het harmoniseren van de bestaande tariefstructuren voor leveringen aan de detailhandel in België en daarbuiten. Voor de horeca wordt afgesproken de kortingsberekening op dezelfde wijze te gaan maken als voor de detailhandel(179).

(129) Tijdens de vergadering van de werkgroep van 15 oktober 1993 wordt nagedacht over een uit te voeren studie met onder meer als doelstellingen "inzicht hebben op de mogelijke toekomstige commerciële ontwikkeling in de bierhandelaarsstructuur en de horecasector" en "bestuderen van ad-hocproblemen: parallelle import (...)"(180). In CBB-documenten van 9 en 12 november 1993 worden latere opzetten van het project "Scenario 2000" beschreven. Als context wordt onder meer genoemd:

"2. Opentrekken van de EEG-grenzen

Gevolg:

- verandering van de prijzenstructuur;

- parallel-import;

- buitenlandse inmenging.

3. Professionele verschillen - België vergelijken met onze buurlanden (Nederland en Frankrijk)

Als doelstelling van het project wordt onder meer genoemd: 'Inzicht in de huidige en toekomstige ontwikkeling van de bierhandel en horecasector in België teneinde als brouwers op middellange termijn onze handelsstrategie te kunnen opbouwen'"

(181).

(130) Het project wordt uiteindelijk in opdracht van de CBB uitgevoerd door Arthur D. Little. In de studie "Scenario 2000" wordt de Belgische markt vergeleken met de Nederlandse en de Franse onder meer op het gebied van de tarieven, de distributiesystemen, de investeringen in de horeca en de winstmarges van de bierhandelaren in België, Nederland en Frankrijk(182).

(131) De werkgroep "Visie 2000" begeleidt het project. Op 17 januari(183), 22 februari(184), 24 mei(185) en 25 augustus 1994(186) vinden in dat kader vergaderingen van de werkgroep plaats.

(132) In de notulen van de raad van bestuur van de CBB van 21 september 1994 staat onder het kopje "Visie 2000": "De voorzitter herinnert eraan dat in het kader van de openstelling van de grenzen en gezien de toename van de parallelle handel, de raad beslist heeft om Arthur D. Little te belasten met het opstellen van een verslag over de prijzenstructuur in België en onze buurlanden (...)"(187). Op 26 oktober 1994 wordt het rapport van Arthur D. Little in de raad van bestuur van de CBB nader besproken(188).

(133) Uit diverse documenten blijkt dat Interbrew en Alken-Maes, in de context van de bilaterale contacten tussen hen, gezamenlijk optrokken en de voordelen zagen van het ondernemen van bepaalde initiatieven binnen de CBB. In een intern document van Interbrew waarin verslag wordt gedaan van een ontmoeting met Alken-Maes op 29 augustus 1994 wordt gesteld(189):"(...) 3. We kwamen overeen dat discussie in de CBB over het Arthur D. Little Horeca 2000 project een goed forum kan zijn om manieren en middelen, om de kosten van het zaken doen in de horeca te verminderen, te bestuderen (...)."(190).

(134) Ook in een aantal andere documenten, die met name betrekking hebben op de afspraken tussen Interbrew en Alken-Maes, wordt verwezen naar de mogelijkheden van beide brouwerijen om door middel van de CBB een deel van hun gezamenlijke doelen en afspraken te verwezelijken(191).

(135) De eindresultaten van de studie "Scenario 2000" worden op 22 november 1994 door Arthur D. Little aan de CBB gepresenteerd(192).

(136) De werkgroep komt op 12 december 1994 weer samen. Nu wordt het rapport van Arthur D. Little als vertrekpunt genomen voor verdere discussie. Aan de orde komen onder meer de rol van de verschillende spelers in de distributieketen en de daarbij horende beloning/tarificatie alsook de investeringen in promotiemateriaal in de horecaverkooppunten die op de verkopen van vatenbier zouden moeten zijn gebaseerd(193).

(137) De werkgroep "Visie 2000" komt samen op 17(194) en 31 januari 1995. Tijdens de laatste van deze twee vergaderingen worden verschillende subgroepen opgericht die zich gaan bezighouden met een zestal concrete dossiers, waaronder(195):

"(...)

4. Investeringen in publiciteitsartikelen: (glazen en onderzetters)

(voorzitter: [de manager horeca van Alken-Maes])

Doel:

- voorkómen van concurrentie in dit domein;

- harmonisering.

5. Beheer van franco/afhaal-tarificatie:

(voorzitter: [de directeur-generaal van Alken-Maes])

Doel:

- situatie in aangrenzende landen;

- 'finaliseren' van de logistieke vergoedingen;

- vaststellen normen voor transporteurs.

6. Investeringen in de verkooppunten:

(voorzitters: [commercieel directeur horeca België van Interbrew en manager horeca van Alken-Maes])

Doel:

- concrete aanbevelingen;

- problemen en mogelijkheden"

(196).

(138) Ter bespreking op de vergadering van 15 februari wordt op 25 januari een meer algemeen document met de titel "Visie" rondgestuurd. Als doelen van de werkgroep worden genoemd(197):

"Vaststellen van de rol van iedere schakel in de distributieketen

Vaststellen van een kader welke iedere partner een correcte vergoeding geeft in verhouding tot de effectieve rol die hij speelt (...)"

(198).

(139) In het kader van subgroep 5, waarvan de directeur-generaal van Alken-Maes voorzitter is, wordt op 16 februari 1995, vlak na de in overweging 138 genoemde vergadering van de werkgroep van 15 februari 1995, een vragenlijst toegestuurd aan Interbrew, Alken-Maes, Haacht, Palm, Silly en Moortgat over de logistieke situatie bij de brouwerijen(199).

(140) De subgroep 6, "Investeringen in verkooppunten", hervat de destijds door de werkgroep "Prijzenstructuur" aangevatte studie met het oog op de harmonisatie van het niveau van de investeringen in de horecasector. Daarbij wordt een beroep gedaan op consultant Opdebeeck(200).

(141) Op 30 maart 1995 vindt een volgende vergadering van de werkgroep "Visie 2000" plaats. Uit de rapportage van de subgroepen blijkt onder meer dat de plannen van subgroep 4 (Investeringen in publiciteitsartikelen) concreter worden en dat de werkzaamheden van subgroep 5 tijdelijk worden opgeschort om de leden te laten nadenken(201).

(142) De status van de werkzaamheden binnen de werkgroep "Visie 2000" wordt besproken op een bijeenkomst van 18 april 1995 waarbij namens Interbrew de directeur-generaal België, de commercieel directeur horeca België en directeur food en namens Alken-Maes de directeur-generaal, de manager horeca en de manager food aanwezig zijn(202).

(143) Op 7 juli 1995 is er opnieuw een bijeenkomst van de werkgroep "Visie 2000"(203). Tijdens deze vergadering worden de conclusies van subgroep 4 (Investeringen in publiciteitsartikelen) door de gehele werkgroep onderschreven. De belangrijkste conclusie is dat er door de brouwers een norm zou moeten worden gehanteerd van 60 BEF per hectoliter aan investeringen. De werkzaamheden van subgroep 5 (Beheer van franco/afhaal-tarificatie) zijn nog steeds opgeschort. In subgroep 6 (Investeringen in verkooppunten) is er overeenstemming over het uitgangspunt van gezamenlijke rationalisering van de investeringen, maar is er onenigheid over de te volgen procedure.

(144) Nieuw is dat ook wordt nagedacht over het beperken van de buitenpubliciteit. Hiervoor is een aparte subgroep opgericht onder voorzitterschap van de directeur-generaal van Alken-Maes. In het verslag is de opmerking opgenomen dat "de in dit document weergegeven maatregelen slechts kunnen worden overwogen onder het voorbehoud van overeenstemming met de Belgische en Europese wetgeving"(204).

(145) In juli 1995 ontvangt Alken-Maes een kopie van de door de directeur food van Interbrew aan de CBB gerichte presentatienota aangaande de nieuwe commerciële politiek van Interbrew(205). Daarin worden de actuele prijzenstructuur van Interbrew en de nadelen daarvan uiteengezet, en wordt geconcludeerd dat een nieuwe tariferingsstructuur noodzakelijk is. Het doel van het voorstel is te komen tot "prijscompetitie op een hoger niveau". Tevens wordt erop gewezen dat een basisvoorwaarde voor succes is dat "alle Belgische bierleveranciers werken op identieke manier (CBB)".

(146) Volgens een verklaring van de directeur food van Interbrew destijds, dateert de in overweging 145 genoemde nota van 8 december 1994 en is deze na bespreking met klanten ook gepresenteerd aan de leden van de CBB. Langs deze weg heeft de nota verder als basis gediend voor de diverse besprekingen in (onder andere) de commissies van de CBB(206).

(147) In de vergadering van de commissie "Marktpolitiek" van 9 januari 1996 wordt door de leden herbevestigd dat de levering van publicitair materiaal op basis van het aantal hectoliters vastgesteld is, zonder verschil tussen pils en speciale bieren, en dat een voorstel eind februari gereed zal zijn(207). De commercieel directeur horeca België van Interbrew heeft destijds terzake verklaard(208):"(...) Per hectoliter of per vat werd een aantal punten toegekend. Dit gaf dan proportioneel recht op publiciteitsmateriaal. Dat werd ook besproken in de CBB. (...)".

De naam van dit systeem was "PKB" hetgeen "Publicitair Krediet Bon" betekent.

(148) De volgende vergadering vindt plaats op 12 maart 1996. Tijdens deze vergadering wordt duidelijk dat brouwerij Haacht niet meer mee wenst te discussiëren over de investeringen in de verkooppunten en het ontwikkelen van een uniforme berekeningsmethode daarvoor. Over de werkgroep buitenreclame wordt in het verslag van de commissie de wens uitgedrukt deze opnieuw op te starten vanwege de mogelijkheid efficiënties te realiseren(209).

(149) Tijdens de vergadering van 23 mei 1996 wordt opnieuw de stand van zaken in alle werkgroepen doorgenomen(210).

(150) Op 9 september 1996 vergadert de commissie "Marktpolitiek" van de CBB opnieuw. Tijdens deze vergadering wordt een overzicht gemaakt van de vorderingen van de verschillende werkgroepen. Ten aanzien van de subgroep "investeringen in de verkooppunten" blijkt dat er slechts twee van de oorspronkelijke zes deelnemende brouwerijen bereid zijn de werkzaamheden voort te zetten. Het is onbekend welke brouwerijen het hier betreft. Gelet op de voorgeschiedenis is het aannemelijk dat het hier Interbrew en Alken-Maes betreft. De vraag wordt gesteld of er nog belangstelling voor de werkgroep is of dat deze dient te worden opgeheven. Ten aanzien van de subgroep "investeringen in publicitair materiaal" wordt opgemerkt dat het project reeds aan de raad van bestuur van de CBB was voorgelegd en ten laatste op 1 januari 1997 van start kan gaan. De subgroep die zich bezighoudt met buitenreclame, kondigt aan in de volgende vergadering met concrete voorstellen te komen(211).

(151) In de vergadering van de raad van bestuur van de CBB van 18 september 1996 worden de vorderingen van de commissie "Marktpolitiek" uitgebreid besproken(212).

(152) Op de vergadering van 14 november 1996 worden de vorderingen van de verschillende werkgroepen opnieuw door de commissie "Marktpolitiek" besproken(213).

(153) Tijdens de vergadering van deze commissie van 5 februari 1997 worden onder andere de voorstellen terzake van de investeringen in buitenreclame nader besproken. Bedoeling is tot gezamenlijke normen te komen(214).

(154) Op 13 mei 1997 vindt de laatste vergadering van de commissie "Marktpolitiek" plaats waarover materiaal beschikbaar is. Tijdens de vergadering wordt meegedeeld dat ten aanzien van de investeringen in publicitair materiaal een beslissing is genomen, dat Alken-Maes op 1 juli 1997 de café-eigenaren een brief zal sturen, en dat de andere brouwerijen zullen volgen. Daarna is het volgens de deelnemers niet meer nodig om het punt op de agenda te laten terugkomen.

(155) Ten aanzien van de vraagstukken die zijn behandeld in de werkgroepen die zich bezighouden met de investeringen in de verkooppunten en de buitenpubliciteit, wordt vastgesteld dat er geen unanimiteit kan worden bereikt(215).

4.6. De private-label-bijeenkomsten(216)

(156) Samenvatting

Er heeft een aantal vergaderingen plaatsgevonden waarbij (mede) de marktsituatie met betrekking tot private-label-bier in België is besproken en waarbij informatie is uitgewisseld. Dat er bijeenkomsten hebben plaatsgevonden wordt door geen der deelnemers betwist. Ten aanzien van de data zijn echter wel tegenstrijdige gegevens verstrekt. Deze kunnen dan ook niet met absolute zekerheid worden vastgesteld. Ook ten aanzien van het precieze aantal bijeenkomsten bestaat geen zekerheid, maar het is in elk geval niet minder dan het onderstaande aantal van vier(217).

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(157) De toenmalige directeur food, inmiddels directeur-generaal België, van Interbrew die destijds aanwezig bij de vergaderingen was, heeft omtrent deze bijeenkomsten het volgende verklaard(218):"Er zijn ook vergaderingen geweest tussen private-label-brouwers. Dit op initiatief van [de directeur-generaal België van Interbrew] en [de directeur-generaal van Alken-Maes].".

"De eerste meeting had plaats in Holiday Inn te Diegem op 9 oktober 1997, dit op instructie van [de directeur-generaal België van Interbrew]. (...) De meetings hadden tot doel het in kaart brengen van de private-label-markt voor bier in België. De volgende gegevens werden vermeld (voorbeeld) [NB: volgt fictieve tabel met als kolommen]: product, hoeveelheid, klant, type contract, brouwer, prijs. Ik ben niet zeker of de laatste kolom daadwerkelijk werd uitgewisseld, het was evenwel wel de bedoeling. Doel was, bij een nieuwe prijsaanvraag, geen prijzenslag tussen vier voornoemde brouwers te ontketenen. De brouwer die het contract had, bood zijn prijs aan, de anderen boden een hogere offerte aan. (...) Gezien het overleg gestopt werd, zijn er geen bijsturingen gebeurd, behalve dat op één Aldi contract niet geboden werd door Interbrew. Contract Aldi zat bij één van de andere brouwers, uit geheugen denk ik Martens.".

"Op vraag van [de managing director van Martens], hij heeft ook volumes in Nederland, werd een meeting belegd met de vier Belgische brouwers en met twee Nederlandse brouwers,(...). [De managing director van Martens] was slechts bereid om verder te praten in België indien hetzelfde gebeurde voor andere markten waar Martens private labels leverde nl. Nederland en Duitsland. Interbrew Belgium handelde hier als tussenpersoon (...).".

"Het volledige dossier werd stopgezet omdat de deelnemers het te gevaarlijk vonden.".

(158) Door zowel Alken-Maes, Haacht als Martens is aangegeven dat de aanleiding voor de bijeenkomsten de triagevergoeding (d.w.z. vergoeding aan de detailhandel voor de leeggoedbehandeling van bier in kratten) was, en tevens, volgens Haacht het toenemende belang van de distributiemerken en de overheersende houding van de grootdistributie(219).

(159) Haacht verklaart(220):"het prijsverschil tussen de A-merken en de private labels werd (...) steeds maar groter en een gedachtenwisseling over deze gang van zaken met enkele brouwerijen in de Benelux drong zich op".

Met betrekking tot de bijeenkomsten in Nederland:"(...) wij waren op de Nederlandse markt niet actief en dus niet echt geïnteresseerd".

"Informatie werd uitgewisseld omtrent klanten, verpakkingen en volumes. (...) De uit de vergaderingen resulterende conclusie om een meer vastberaden positie in te nemen omtrent de reeds lage afgegeven prijzen is echter niet waargemaakt daar de dalende prijsspiraal niet gestopt is.".

(160) Volgens verklaringen overgelegd door Alken-Maes(221) heeft "elke deelnemer zelf nota genomen van de volumes, type produkten en producenten. Voor wat betreft de Nederlandse markt is elke informatie-uitwisseling geweigerd." Ten aanzien van de laatste van de vier vergaderingen: "Er werd gesproken over de evolutie van de markt van distributiemerken in de grootwarenhuisketens. Ik [NB: de commercieel directeur van Alken-Maes(222)] heb uit deze bijeenkomst onthouden dat er veel wantrouwen heerste tussen de verschillende firma's. Mijn persoonlijke conclusie was dan ook dat deze bijeenkomst nutteloos was.".

(161) Interbrew heeft erkend(223) partij te zijn geweest bij een "overeenkomst over het prijsniveau en over marktverdeling in de private-label-markt (1997-1998)"(224).

5. SCHRIFTELIJKE OPMERKINGEN VAN PARTIJEN OVER DE MEDEDELING VAN DE PUNTEN VAN BEZWAAR

5.1. Danone en Alken-Maes

(162) Danone heeft in haar schriftelijke reactie op de mededeling van de punten van bezwaar onder andere de volgende opmerkingen gemaakt. Alken-Maes heeft medegedeeld zich bij deze zienswijze van Danone aan te sluiten.

5.1.1. De bilaterale afspraken tussen Interbrew en Alken-Maes

(163) Het vermeende verband met de Franse markt

Danone wijst ten eerste op de omstandigheid dat de Commissie, zonder dat uit het dossier blijkt dat in de betreffende periode een onderzoek naar de situatie op de Franse markt is verricht, uitgaat van een bedreiging van Interbrew in Frankrijk door Danone. Hierdoor zou het recht van verdediging van Danone worden aangetast.

(164) In dit verband ontkent Danone in elk geval dat zij in 1994 van Interbrew heeft geëist 500000 hl over te dragen aan Alken-Maes onder het dreigement dat het anders Interbrew op de Franse markt moeilijk zou worden gemaakt (zie overweging 53). Danone wijst erop dat deze stelling uitsluitend op verklaringen uit het jaar 2000 van Interbrew-medewerkers is gebaseerd (zie overweging 54). Uit geen van de documenten uit 1994 zou blijken dat er van een dergelijke eis dan wel dreigement sprake was. De bewijskracht van het document van Heineken waarin deze eis van Danone zou worden bevestigd (zie overweging 55), is volgens Danone twijfelachtig, aangezien de auteur en de context van dit document niet duidelijk zijn.

(165) Dat er geen dreigement geweest is, blijkt volgens Danone ook uit de omstandigheid dat Kronenbourg niet in staat was Interbrew van de markt te dringen. Bovendien waren de speciale bieren van Interbrew, met name Leffe en Hoegaarden, heel belangrijk in Frankrijk. Danone wijst erop dat zij in 1994 druk op Alken-Maes uitoefende om in België een agressieve commerciële politiek te voeren (zie overweging 58), hetgeen volgens Danone erop wijst dat zij concurrerend optrad. Danone wijst erop dat het juist in het belang van Interbrew was om haar dominante positie op de Belgische markt te behouden (zie hierna overweging 167).

(166) Danone stelt dat tijdens de bijeenkomst op 11 mei 1994 een vertegenwoordiger van Danone tegen Interbrew heeft gezegd dat Interbrew een einde aan haar misbruik in België moest maken (zie hierna overweging 167), omdat anders in Frankrijk een hardere houding ten opzichte van Interbrew zou worden ingenomen. Hiermee werd gedoeld op de parallelimport vanuit Frankrijk naar België en op een strikte toepassing van de Franse distributiecontracten (destijds werden volgens Danone de speciale bieren van Interbrew getolereerd in drankgelegenheden die een exclusief contract hadden met Kronenbourg). Het cijfer van 500000 hl bier is door Alken-Maes genoemd tijdens een vergadering met Interbrew die plaatsvond naar aanleiding van de agressieve politiek van Alken-Maes. Met dit cijfer werd gedoeld op de extra hoeveelheid die Alken-Maes nodig had om winstgevend te zijn. Er was dus geen sprake van een eis jegens Interbrew om deze hoeveelheid over te dragen aan Alken-Maes. Het was volgens Danone Interbrew die tijdens de vergadering van 11 mei 1994 met Danone wilde spreken over de versterking van haar positie op de Franse markt en aldus een relatie wilde leggen tussen de Belgische en de Franse markt. Interbrew wilde haar positie in Frankrijk versterken door overname van (delen) van de bierdivisie van Danone en door een goede distributie van haar speciale bieren. Het doel van Danone op de vergadering van 11 mei 1994 was slechts haar nieuwe directeur-generaal van de bierdivisie voor te stellen.

(167) De miskenning van Interbrews misbruik van machtspositie op de Belgische markt

Ten tweede moet volgens Danone rekening worden gehouden met de dominante positie van Interbrew op de Belgische markt. Danone wijst erop dat Interbrew in België niet alleen een marktaandeel van 56 % heeft, maar ook over de bekendste biermerken beschikt: in zes van de acht biersegmenten is het best verkochte bier een merk van Interbrew. Bovendien heeft Interbrew sinds 1990 haar positie op de horecamarkt versterkt door de overname van bierhandelaren, met als gevolg dat vele brouwers voor de distributie van hun producten op de horecamarkt afhankelijk zijn geworden van Interbrew. Danone wijst in dit verband ook op de internationale expansie van Interbrew sinds begin jaren negentig, met als resultaat dat Interbrew thans de grootste Europese brouwer is en de tweede brouwer van de wereld. Volgens Danone wordt deze internationale expansie gefinancierd door de sterke positie van Interbrew op de Belgische markt. Aangezien het voor Interbrew van belang was deze positie te behouden heeft zij volgens Danone naar aanleiding van de agressieve prijspolitiek van Alken-Maes sinds 1992, het initiatief tot besprekingen met Alken-Maes genomen.

(168) Wegens haar dominante positie kon Interbrew onder meer beslissen welke nieuwe tariefstructuur door de sector werd aangenomen. Zo werd volgens Danone de door Alken-Maes gewenste tariefstructuur door Interbrew afgewezen en bleef er voor Alken-Maes niets anders over dan zich te baseren op het tariefsysteem van Interbrew. Doordat Interbrew vervolgens eenzijdig heeft besloten haar nieuwe tariefstuctuur per 1 januari 1997 in te voeren, heeft zij volgens Danone aldus de door haar gekozen structuur opgelegd aan Alken-Maes.