Mededeling overeenkomstig artikel 19, lid 3, van Verordening nr. 17 van de Raad betreffende een verzoek om een vrijstelling overeenkomstig artikel 81, lid 3, van het EG-Verdrag (Zaak nr. IV/E-2/36.732 - Solvay-Sisecam)

(1999/C 272/10)

(Voor de EER relevante tekst)

A. Samenvatting van de feiten

1. Op 28 oktober 1997 ontving de Commissie van de concerns Solvay (België) en Sisecam (Turkije) een verzoek om een negatieve verklaring inzake de toepassing van artikel 81, lid 1, of artikel 82 en, subsidiair, om een vrijstelling overeenkomstig artikel 81, lid 3, van het EG-Verdrag voor een aantal overeenkomsten (de "overeenkomsten") betreffende de oprichting van een gemeenschappelijke onderneming voor de productie van soda, meer bepaald de Bulgaarse onderneming SODI SPJCo. Devnya.

2. In het kader van de oprichting van de gemeenschappelijke onderneming zou Sisecam een minderheidsaandeel verwerven in de houdstermaatschappij die de zeggenschap heeft over SODI, waarin Solvay een meerderheidsbelang heeft. Deze laatste verwierf 60 % van SODI in april 1997, toen dit bedrijf door de Bulgaarse overheid werd geprivatiseerd, en de overeenkomstige aandelen werden ondergebracht in een houdstermaatschappij naar Oostenrijks recht die volledig in handen is van Solvay en Sisecam. Ten gevolge van deze operatie wordt de houdstermaatschappij thans Solvay-Sisecam Holding AG genoemd. De huidige aanmelding betreft alleen de overeenkomsten inzake enerzijds de verwerving door Sisecam van een indirect belang in SODI en anderzijds de managementmethodes van de aldus opgerichte gemeenschappelijke onderneming.

3. De eerdere overname van SODI door Solvay werd niet bij de Commissie aangemeld omdat de concentratie niet binnen het toepassingsgebied van Verordening (EEG) nr. 4064/89 van de Raad viel. De operatie werd echter bij de Belgische, Franse, Spaanse, Griekse, Oostenrijkse en Italiaanse nationale mededingingsautoriteiten aangemeld. Alle hebben de overname goedgekeurd, hoewel de goedkeuring van de Italiaanse autoriteiten afhankelijk werd gesteld van bepaalde verbintenissen van Solvay teneinde de daadwerkelijke mededinging op de Italiaanse markt in stand te houden.

4. Als financiële partner verwierf de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (EBWO) 24 % van Solvay-Sisecam Holding AG waarvan Solvay en Sisecam respectievelijk 57 % en 19 % in handen hebben. Het terugtrekken van de bank wordt gegarandeerd door een systeem van terugkoop van haar aandelen door de beide industriële aandeelhouders. In december 1997 verhoogde Solvay-Sisecam Holding AG haar belang in SODI van 60 tot 67 % door een kapitaalverhoging. De rechten van de beide aanmeldende partijen zijn ongewijzigd gebleven.

5. Voor de werking van de gemeenschappelijke onderneming sloten beide industriële aandeelhouders een "afnameovereenkomst", waardoor de productie werd verdeeld in verhouding tot hun relatieve aandeel in het kapitaal van de onderneming. De tussen de aanmeldende partijen verdeelde hoeveelheden soda moeten via hun eigen distributienetwerken op volledig autonome wijze worden afgezet. Met de overeenkomsten wordt derhalve een gemeenschappelijke productieonderneming met het karakter van een samenwerkingsverband opgericht, waarbij Sisecam over een vetorecht beschikt betreffende de belangrijke beslissingen.

B. De partijen

6. Solvay NV is het grootste Belgische chemieconcern. Het is actief op het gebied van chemicaliën, kunststoffen, kunststoffenverwerking en farmaceutice. Het concern had in 1996 wereldwijd een omzet van 286 miljard BEF. In de operatie waarop de aanmelding betrekking heeft, treedt Solvay NV op via haar Duitse dochterondernemingen Solvay Deutschland, H& C Verwaltung, alsook via een Oostenrijkse onderneming, Solvay-Sodi Holding AG. SODI, die thans wordt gecontroleerd door Solvay, is een van de grootste fabrieken voor de productie van soda in de wereld (1,2 miljoen ton).

7. Türkiye Sise ve Cam Fabrikalari AS (Sisecam) is een Turkse groep die actief is op het gebied van glas, chemie, verpakking, machines en industriële mineralen. Zij had in 1996 een wereldwijde omzet van 89201 miljard TL. De particuliere vennootschap op aandelen Sisecam AS wordt gecontroleerd door de Turkse bank Türkiye Is Bankasi AS (Tibas). Voor deze operatie treedt Sisecam met name op via haar dochteronderneming Soda Sanayii AS.

C. Producten en relevante markten

8. Natriumcarbonaat ("soda") is een alkalisch chemisch product dat vooral wordt gebruikt voor de productie van glas, waarvan het een belangrijk aandeel van de grondstofkosten vertegenwoordigt. Het wordt tevens gebruikt voor een aantal toepassingen in de chemische industrie (voornamelijk de vervaardiging van detergenten), alsook in de metaalindustrie.

9. Soda kan van natuurlijke of synthetische oorsprong zijn. Synthetische soda wordt vooral in Europa (Oost en West) en in Azië (China, India) geproduceerd, via de zogenaamde methode "soda-ammoniak", terwijl het zogenaamde natuurlijke "soda-ammoniak", terwijl het zogenaamde natuurlijke "soda" gemaakt wordt van trona-erts, dat gevonden wordt in bepaalde derde landen, in het bijzonder in de Verenigde Staten. Soda kan "licht" of "dicht" zin, maar beide vormen van het product zijn chemisch gezien identiek en substitueerbaar.

10. Hoewel verschillende producten (bijvoorbeeld gerecycleerd glas, natriumhydroxide) ter vervanging van soda kunnen worden gebruikt, is er echter slechts sprake van volledige substitueerbaarheid voor bepaalde toepassingen ervan en in bepaalde sectoren van de industrie. De betrokken productmarkt is in dit geval derhalve de markt voor soda.

11. De afbakening van de betrokken geografische markt is bijzonder complex. Omdat soda een zeer belangrijke rol speelt in de vervaardiging van glas, hebben producenten bijna dagelijks grote hoeveelheden van dit product nodig. Bovendien zijn de vervoerskosten van dit product relatief hoog in vergelijking met de commerciële waarde ervan. Ten slotte moet worden gewezen op het grote kostenverschil tussen zeevervoer en inlandvervoer, dat zeer veel duurder is.

12. Dit leidt tot een paradox. De afnemers, althans de glasproducenten, verkiezen over het algemeen hun producten te betrekken bij fabrieken die dicht bij hun productielocaties zijn gelegen. Wegens het verschil in transportkosten bevinden de sodaproductielocaties van waaruit het vervoer per schip kan gebeuren, zich anderzijds in een betere mededingingspositie dan de locaties in het binnenland die op een vergelijkbare afstand zijn gelegen.

De homogene concurrentiegebieden zijn derhalve moeilijk af te bakenen en komen in ieder geval niet overeen met de nationale grenzen. De productielocaties in het binnenland vormen binnen een bepaalde straal gebieden waar homogene mededinging heerst, terwijl de locaties die toegankelijk zijn via de zee openstaan voor intensieve concurrentie. De concurrentiepositie van de ondernemingen met betrekking tot een bepaald gebied hangt derhalve in grote mate af van hun geografische situatie.

13. De tarifaire belemmeringen bij de invoer op de Europese markt zijn voor de Verenigde Staten onbestaand of beperkt, ten gevolge van de Uruguayronde en vooral van het opheffen van de sinds 1995 van kracht zijnde anti-dumpingrechten op 13 oktober 1997. Daardoor zouden de Amerikaanse exporteurs de Europese markt gemakkelijk onder gunstige economische voorwaarden moeten kunnen betreden. Bovendien is soda een wereldwijd product waarvoor bijna geen specificaties bestaan en waarvan de specificaties door alle producenten worden nageleefd. Er zij echter opgemerkt dat de vrij slechte kwaliteit van de in bepaalde landen geproduceerde soda de concurrentiekracht van de betrokken producenten verzwakt.

14. De vraag betreffende de precieze omvang van de geografische markt kan in dit geval onbeantwoord worden gelaten. Hoewel er duidelijk geen sprake is van een verdeling in nationale markten komen uit de vergelijking van de economische factoren verscheidene andere mogelijke markten naar voren. De geografische markt wordt gekenmerkt door sterke traditionele binnenlandse leveranciers ter plaatse en door mogelijke toegang van de dicht bij zeehavens gevestigde ondernemingen tot de grote markt. Voor een eventuele vraag naar producten die het onmiddellijk ter plaatse beschikbare aanbod overschrijdt, is men afhankelijk van leveringen overzee, die bovendien een alternatief kunnen vormen in geval van een lokale prijsverhoging.

D. De overeenkomst

15. De gemeenschappelijke onderneming heeft ten doel dicht en licht soda te produceren. Verwacht wordt dat deze productie zal stijgen als gevolg van de investeringen die werden overeengekomen door Solvay, Sisecam en de EBWO. Deze productie is niet "nieuw", aangezien SODI reeds voornamelijk soda produceert. Bovendien produceren Solvay en Sisecam reeds zelf soda in hun respectieve fabrieken.

16. De twee industriële aandeelhouders hebben een "afnameovereenkomst" gesloten waarin is vastgesteld op welke wijze de sodaproductie zal worden verdeeld. Solvay en Sisecam hebben een "afname"-recht en -verplichting met betrekking tot de volledige productie van SODI, in verhouding tot hun aandeel in het kapitaal van de onderneming (de bijdrage van de EWBO niet meegerekend). De referentiepercentages voor de productie van de fabriek zien er derhalve momenteel als volgt uit: 75 % voor Solvay en 25 % voor Sisecam (hierna "referentiepercentages" genoemd).

17. De afnameovereenkomst voorziet in een mechanisme waardoor de partij waarvan het afnamevolume kleiner is dan haar referentiepercentage, wordt bestraft. Het systeem werkt als volgt.

De productiestreefcijfers van de fabriek worden regelmatig door SODI en de partijen tezamen vastgesteld. Voor het begin van elk kwartaal deelt iedere partij aan SODI mee hoeveel soda zij voor die periode nodig zal hebben. Iedere maand geven de partijen de gemeenschappelijke onderneming een bijgewerkte prognose met betrekking tot de behoeften voor de volgende drie maanden.

Voor de uiteindelijk totale geproduceerde hoeveelheid "Q" wordt door middel van de referentiepercentages de fictieve verdeling vergeleken met de reële die voortvloeit uit de door elk van de partijen doorgegeven orders.

De partij die een percentage van de totale hoeveelheid "Q" heeft besteld dat hoger is dan haar referentiepercentage ("Excess") krijgt een korting ("off-balance"-premie) voor de hoeveelheid waarmee zij haar referentiepercentage overschrijdt (de zogenaamde "off-balance"-hoeveelheid). Het bedrag van deze korting wordt door SODI echter aangerekend aan de andere partij die minder dan haar referentiepercentage heeft besteld ("shortfall").

Indien een van de partijen meer soda wil afnemen dan haar referentiepercentage van het maximale productieniveau van SODI, onderhandelen beide partijen daarover en wordt de transactieprijs vrij vastgesteld door beide partijen.

18. De sodaleveringen van SODI aan beide aandeelhouders zijn een commerciële transactie. Om de prijs vast te stellen was oorspronkelijk in de overeenkomst bepaald dat de door SODI aangerekende prijs, berekend per kwartaal, overeen zou komen met de gewogen gemiddelde prijs (af fabriek) van de totale verkoop van SODI-soda door Solvay en Sisecam aan derden, verminderd met een commerciële korting. Voor een bepaald kwartaal "t" zou de overdrachtsprijs door een onafhankelijke auditor worden berekend op basis van de door elk van de partijen verstrekte statistische gegevens over de verkoop. Tijdens het kwartaal "t" zouden de transacties doorgaan op basis van de voor het kwartaal "t-1" vastgestelde overdrachtsprijzen en zou een aanpassing plaatsvinden aan het eind van elk kwartaal.

19. De partijen voorzagen in hun overeenkomst dat Solvay op de Italiaanse markt geen door SODI geproduceerd soda "op actieve wijze" zou verkopen, behalve in het geval van een tekort of van technische moeilijkheden op het gebied van de sodaproductie van de Rosignano-fabriek van Solvay.

E. Opmerkingen van de Commissie

20. De gemeenschappelijke onderneming is alleen gericht op de productie van soda. Aangezien het product op autonome wijze door Solvay en Sisecam wordt afgezet, zal de oprichting van de gemeenschappelijke onderneming op zich de mededinging niet beperken. Bovendien moet worden benadrukt dat Sisecam door de betrokken overeenkomst toegang krijgt tot een markt waarop zij tot op heden nauwelijks aanwezig was en waarop Solvay een zeer sterke positie inneemt. Ten slotte zorgt het mechanisme van de "off-balance"-hoeveelheid voor een sterke stimulans om de afgenomen hoeveelheden te maximaliseren. Derhalve moet worden aangenomen dat zowel de oprichting van de gemeenschappelijke onderneming als het betrokken mechanisme een gunstig effect op de mededinging zal hebben.

21. De clausule in de overeekomst tussen Solvay en Sisecam om op de Italiaanse markt geen in Bulgarije geproduceerd soda "op actieve wijze" af te zetten (zie punkt 19) betekent een belangrijke beperking voor de mededinging. Na besprekingen met de Commissie stemden de partijen er echter mee in deze clausule te schrappen. Aldus werd de beperking van de mededinging weggewerkt.

22. Het bovengenoemde prijsmechanisme vormde een punt van bezorgdheid voor de Commissie, omdat de vaststellingen van de overdrachtsprijs ertoe zou hebben geleid dat de aankoopprijs van de SODI-producten automatisch gekoppeld zou zijn aan de gewogen gemiddelde verkoopprijs ervan die door de beide concurrenten in het vorige kwartaal is aangerekend. Bijgevolg zou een schommeling van de verkoopprijs bij een van de concurrenten ertoe leiden dat de overdrachtsprijs op soortgelijke wijze "automatisch" zou schommelen. Na besprekingen met de Commissie gingen de partijen ermee akkoord de wijze van prijsstelling voor de SODI-producten te veranderen. In de plaats daarvan zal de referentieprijs worden gekoppeld aan een index op basis van uitvoerstatistieken, onder meer van de prijzen die de Amerikaanse exporteurs van soda naar Europa aanrekenen, welke door een onafhankelijke deskundige worden berekend. De commerciële korting die op de referentieprijs wordt toegepast, blijft ongewijzigd.

23. Derhalve is de Commissie voornemens om een positief standpunt in te nemen met betrekking tot de overeenkomsten waarvan de basisbepalingen hierboven werden uiteengezet. Alvorens dit te doen, nodigt zij de belanghebbenden uit om hun opmerkingen binnen één maand na de datum van publicatie van deze mededeling, onder vermelding van de referentie "IV/E-2/36.732 - Solvay-Sisecam", aan het volgende adres toe te zenden: Europese Commissie

Directoraat-generaal Concurrentie

(DG IV (E/2))

Wetstraat 200 B - 1049 Brussel Fax (32-2) 299 24 64 .