Advies van de Raad

van 15 juli 2003

over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Nederland

(2003/C 173/01)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over de versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid(1), en met name op artikel 5, lid 3,

Gezien de aanbeveling van de Commissie, na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité,

BRENGT HET VOLGENDE ADVIES UIT:

Op 15 juli 2003 heeft de Raad het herziene geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Nederland voor de periode 2001-2007 onderzocht. De herziene actualisering voldoet aan de eisen van de gedragscode over de inhoud en de presentatie van de stabiliteitsprogramma's en is grotendeels in overeenstemming met de aanbevelingen uit de globale richtsnoeren voor het economisch beleid 2003.

De reële groei van het BBP is in 2002 sterk vertraagd van 1,3 % in 2001 tot 0,2 %, hetgeen aanzienlijk minder is dan in de bijwerking 2001 van het stabiliteitsprogramma werd geraamd. De overheidsfinanciën zijn in 2002 aanzienlijk verslechterd, hoofdzakelijk als gevolg van de vertraging van de economie. In 2002 gaf het overheidssaldo een tekort te zien van 1,2 % van het BBP, na in 2001 een gering overschot van 0,1 % van het BBP te hebben vertoond. De GCIP-inflatie vertraagde van 5,1 % in 2001 tot gemiddeld 3,9 % in 2002, hetgeen vooral terug te voeren was op de ontwikkeling van de invoerprijzen en het wegebben van het effect van de verhogingen van de indirecte en energiebelastingen in 2001 als gevolg van de belastinghervorming.

De Raad constateert dat de macro-economische prognoses sinds de indiening van het oorspronkelijke geactualiseerde stabiliteitsprogramma 2002 in december 2002 aanzienlijk naar beneden zijn bijgesteld, met een negatieve invloed op de begrotingssituatie. De Raad merkt op dat hoewel het in het programma voorspelde geleidelijke maar betrekkelijk gematigde economische herstel aannemelijk lijkt, de risico's duidelijk neerwaarts gericht zijn; bovendien is de verwachte opleving afhankelijk van een opvering van de wereldvraag en een geslaagd herstel van het concurrentievermogen van de Nederlandse marktsector. Dit laatste vereist een passende loonontwikkeling en een snellere groei van de productiviteit.

De Raad is ingenomen met de voornaamste elementen van het door de nieuwe regering vastgestelde begrotingskader, zoals onder meer het hanteren van afzonderlijke uitgavenplafonds, gedefinieerd in reële termen, voor de drie onderkende subsectoren van de overheid, de regel dat extra ontvangsten uitsluitend dienen te worden aangewend om het tekort terug te dringen (of de schuld mocht het tekort verdwijnen), en de verplichting om een ontwikkeling van het overheidstekort die in een schending van het stabiliteits- en groeipact zou resulteren, tegen te gaan met aanvullende maatregelen.

De Raad stelt vast dat er in het basisscenario van de actualisering van wordt uitgegaan dat het overheidstekort aanvankelijk zal verslechteren van 1,2 % van het BBP in 2002 tot 1,7 % in 2004. Nadien wordt een geleidelijke verbetering van het tekort verwacht tot 0,5 % van het BBP in 2007. De schuldquote zal naar verwachting onder de 60 % van het BBP blijven en op een vrij stabiel peil blijven van ongeveer 52,5 % van het BBP tijdens de periode 2002-2007.

De Raad is ingenomen met de belangrijke consolidatie-inspanning die in de begroting voor 2003 en het regeerakkoord van de nieuwe regering voor de periode 2004-2007 besloten ligt en die in cumulatieve termen overeenkomt met 1,2 % van het BBP in 2003, 1,7 % van het BBP in 2004 en bijna 3 % van het BBP in 2007. Tegen de achtergrond van een steilere economische neergang dan eerder was verwacht, zal het begrotingsbeleid naar verwachting tot een verbetering van het conjunctuurgezuiverde overheidssaldo tussen 2002 en 2005 leiden van 1 % van het BBP. In conjunctuurgezuiverde termen zou een begrotingssituatie die vrijwel in evenwicht is in 2005 worden bereikt; deze situatie zou in de daaropvolgende twee jaar worden gehandhaafd. De Raad is van oordeel dat de onverkorte tenuitvoerlegging van de door de nieuwe regering aangekondigde consolidatiemaatregelen bij normale macro-economische fluctuaties een veiligheidsmarge zal opleveren zodat de tekortdrempel van 3 % van het BBP niet wordt overschreden.

Wat de verwachte veranderingen in het conjunctuurgezuiverde overheidssaldo betreft, betreurt de Raad dat het uitgestippelde aanpassingspad in 2003 en 2004 net niet voldoet aan het vereiste om het conjunctuurgezuiverde tekort met ten minste een half procentpunt per jaar terug te dringen. De Raad beveelt de Nederlandse autoriteiten dan ook aan de aangekondigde maatregelen, die neerkomen op 0,5 % van het BBP in 2004, uit te voeren zoals gepland of, indien nodig, meer te doen om een aanzienlijke verslechtering van het tekort te voorkomen en ervoor te zorgen dat de aanpassing van het conjunctuurgezuiverde overheidssaldo overeenstemt met de tweede specifieke aanbeveling voor de eurozone (richtsnoer 25) in de GREB voor 2003.

Gezien de neerwaartse risico's die aan de groeiprognoses verbonden zijn, merkt de Raad op dat aanvullende maatregelen noodzakelijk kunnen blijken om op middellange termijn een begrotingssituatie te handhaven die vrijwel in evenwicht is of een overschot vertoont. Tegen deze achtergrond toont de Raad zich verheugd over de bereidheid van de Nederlandse autoriteiten om aanvullende maatregelen te nemen om de aangegane verplichtingen na te komen, mochten er zich neerwaartse risico's manifesteren.

De Raad is de mening toegedaan dat Nederland, op basis van het thans gevoerde beleid, in een vrij goede uitgangspositie lijkt te verkeren om de budgettaire kosten van de vergrijzing op te vangen. De schuldquote zal de komende jaren blijven afnemen, al kan op lange termijn een lichte trendombuiging niet worden uitgesloten. Om onevenwichtigheden op lange termijn te vermijden, lijkt het noodzakelijk het Hoofdlijnenakkoord onverkort uit te voeren, en dan vooral de hervormingen in de socialezekerheidssector waarmee wordt beoogd de participatiegraden en de effectieve pensioenleeftijd op te trekken. De Raad is van oordeel dat de totstandbrenging op de langere termijn van een begrotingsoverschot zou bijdragen tot de houdbaarheid van de overheidsfinanciën in Nederland.

(1) PB L 209 van 2.8.1997.