MEMORANDUM VAN HET RAADGEVEND COMITÉ VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAP VOOR KOLEN EN STAAL betreffende de sociale aspecten die verband houden met het aflopen van het EGKS-Verdrag in het jaar 2002 (96/C 334/03)

(Tijdens de 331e algemene zitting op 10 oktober 1996 met algemene stemmen aangenomen) HET RAADGEVEND COMITÉ VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAP VOOR KOLEN EN STAAL,

- herinnert aan zijn vorige standpunten met betrekking tot het aflopen van het EGKS-Verdrag en met name aan zijn memorandum van 28 juni 1995 over de verschillende aspecten die verband houden met het aflopen van het EGKS-Verdrag in het jaar 2002 (1);

- staat ook verder volledig achter de in bovengenoemd memorandum gemaakte opmerkingen, maar zou de in punt 2.7 behandelde sociale aspecten nader willen preciseren;

- constateert met voldoening dat de bevoegde Europese Instellingen kennis hebben genomen van zijn in bovengenoemd memorandum ingenomen standpunten;

- heeft rekening gehouden met de tot nu toe gepubliceerde documenten ter zake, inzonderheid:

- het jaarverslag met betrekking tot de EGKS van de Europese Rekenkamer voor het begrotingsjaar 1994 (2),

- het verslag van het Europees Parlement over de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement: Een nieuwe impuls voor de herstructurering van de ijzer- en staalindustrie in de Gemeenschap (Verslag Caudron) (3).

Het Raadgevend Comité heeft zich in zijn memorandum van 28 juni 1995 uitvoerig beziggehouden met een reeks institutionele regelingen van het Verdrag en heeft specifieke aanbevelingen gedaan in verband met het aflopen van het Verdrag. Voorts heeft het voorgesteld (punt 2.9.5) "dat de reserves die tot 2002 vrijkomen en die niet worden gebruikt voor de financiering van de operationele begroting [. . .], alsmede de reserves die later in verband met de geleidelijke vermindering en uiteindelijke verdwijning van de financiële activiteiten zullen vrijkomen, worden bestemd voor een financieel mechanisme (b.v. een stichting), waarvan de vorm nog nader moet worden vastgesteld; de Commissie zal naar behoren bij het beheer van dit mechanisme en de bestemming van de middelen zijn betrokken". Het Raadgevend Comité heeft bij dit besluit met name gedacht aan de voortzetting van het beproefde technische en sociale onderzoek, waarvoor in het EEG-Verdrag slechts een ontoereikende plaats wordt ingeruimd.

Wat de sociale aspecten van het Verdrag betreft, zijn enkele bijzondere overwegingen noodzakelijk, die verder reiken dan de principiële overwegingen tot nu toe, maar wel passen in het tot nu toe gehanteerde kader.

I. Sociale maatregelen in het kader van artikel 56 van het EGKS-Verdrag

Van bijzonder praktische betekenis zijn en blijven de maatregelen overeenkomstig artikel 56, lid 2. Daar zijn sociale maatregelen voorzien indien door diepgaande veranderingen in de afzetvoorwaarden van de kolenmijn- en staalindustrie, welke niet rechtstreeks verband houden met de instelling van de gemeenschappelijke markt, bepaalde ondernemingen worden genoodzaakt hun bedrijvigheid definitief te staken, te verminderen of te wijzigen. Onderstaande maatregelen kunnen door een niet-terugvorderbare hulp worden gesteund:

a) overbruggingssteun tot herplaatsing of vroegtijdige uittreding;

b) waarborg van de betalingen van lonen en salarissen bij tijdelijk ontslag in verband met de wijziging in de werkzaamheden van de ondernemingen;

c) deelname aan de kosten voor het verkrijgen van een nieuwe arbeidsplaats;

d) herscholing van werknemers die zich genoodzaakt zien van beroep te veranderen.

De Commissie stelt de toekenning van een niet-terugvorderbare hulp afhankelijk van een ten minste gelijkwaardige bijzondere bijdrage door de belanghebbende Lid-Staat.

II. Draagwijdte en doeltreffendheid van de aanpassingssteun

Het Raadgevend Comité heeft er kennis van genomen dat de Commissie in haar werkdocument over de toekomst van het EGKS-Verdrag nr. SEC(91) 407 def. van 15 maart 1991, waarin een beslissing over de toekomst van de EGKS werd voorbereid, deze sociale maatregelen in het kader van het EGKS-Verdrag heeft vergeleken met die van het EGKS-Verdrag. Daarbij kwam zij tot de conclusie

- dat de EGKS waardevolle sectorale ervaringen heeft opgedaan en de doeltreffendheid van deze maatregelen herhaaldelijk is bewezen;

- dat met name de gemeenschappelijke verantwoordelijkheid van de ondernemingen en de Lid-Staten voor de financiering van deze maatregelen een vorm van solidariteit tussen de overheidssector en de particuliere sector is gebleken.

Het Raadgevend Comité wijst erop dat de aanpassingssteun in het kader van artikel 56 een sectoraal instrument is, dat onscheidbaar verbonden is met het EGKS-industriebeleid. Bij deze maatregel wordt er met name van uitgegaan dat de noodzakelijke aanpassingssteun, die positieve structurele veranderingen voor de industrie met zich brengt, in zoverre deze betrekking heeft op de werknemers, sociaal verdraagzaam moet worden gemaakt.

Het Raadgevend Comité wijst erop dat alleen al sinds 1980 in het kader van artikel 56 maatregelen voor circa 900 000 EGKS-werknemers zijn gefinancierd, om te voorkomen dat arbeidsplaatsen verloren gaan of om ten minste de gevolgen daarvan sociaal op te vangen. Van bijzondere betekenis waren in dit verband de maatregelen in het kader van artikel 56, lid 2, onder b), terwijl de maatregelen in het kader van artikel 56, lid 1, onder c), die bedoeld zijn voor het geval door nieuwe technische procedures en produktiemiddelen arbeidsplaatsen verloren gaan, pas sinds 1989 werden toegepast en in de laatste tijd aan betekenis hebben verloren.

De EGKS-maatregelen worden in het algemeen per sector en Lid-Staat door een maximumbedrag beperkt. Afzonderlijke maatregelen mogen hiervan evenwel afwijken. Op deze manier konden de bijzondere afzonderlijke probleemgebieden soepel en doelgericht worden aangepakt. Gelijktijdig konden aldus ook in de afzonderlijke Lid-Staten verschillende strategieën worden gekozen voor de aanpak van de sociale gevolgen van de structurele aanpassing binnen een geharmoniseerd kader.

In de afgelopen jaren is de EGKS-aanpassingssteun voor de steenkolensector en de staalsector nog steeds van groot belang. De voortijdige uittreding is nog steeds een zeer zinvolle en sociaal verdraagzame maatregel, aangezien oudere werknemers arbeidsplaatsen voor jongere werknemers vrijmaken. Gezien de verandering van de leeftijdsstructuur van de werknemers in de kolenmijnbouw en de staalindustrie moet het zwaartepunt van de afzonderlijke maatregelen worden verplaatst. Derhalve hebben vele Lid-Staten in de afgelopen jaren ook belangrijke maatregelen genomen ter bevordering van de beroepsopleiding en de herplaatsing.

III. Ontwikkelingen tot het jaar 2002

Door de geleidelijke vermindering van de heffingen en de volledige afschaffing daarvan na 1998 worden de EGKS-begrotingsmiddelen aanzienlijk ingekrompen. De Commissie heeft medegedeeld dat zij voornemens is in het kader van de krapper wordende begrotingsmiddelen grote prioriteit toe te kennen aan de sociale maatregelen.

Het Raadgevend Comité van de EGKS

- verzoekt de Commissie derhalve het Comité regelmatig nauwkeurige gegevens te verstrekken over de jaarlijkse betalingsverplichtingen voor sociale maatregelen tot het jaar 2002;

- verwacht van de Commissie dat deze het Comité voor het opstellen van de operationele begroting ook verder tijdig raadpleegt en naar behoren rekening houdt met zijn aanbevelingen;

- herinnert aan zijn memorandum van 28 juni 1995, waarin het opmerkt (punt 2.9.2) "dat in de operationele begroting van de EGKS tot het aflopen van het Verdrag in 2002 voldoende middelen moeten worden opgenomen voor de financiering van de gewenste sociale maatregelen [. . .] en voor het bevorderen van het technisch en sociaal onderzoek [. . .];"

- verwacht derhalve dat de Commissie bij het jaarlijks opstellen van de begroting in dit opzicht zo flexibel is dat volledig rekening wordt gehouden met de voor aanpassingssteun benodigde middelen;

- heeft er met teleurstelling nota van genomen dat in twee concrete gevallen, namelijk met betrekking tot de omscholingssteun en de sociale woningbouw, de EGKS-maatregelen zijn opgeheven, zonder dat deze verder in de algemene begroting zijn gepland. Het contraproductieve phasing-out van deze sociale maatregelen is een manend voorbeeld daarvan dat reeds thans dringend moet worden opgetreden.

De Commissie constateerde in bovengenoemd document SEC(91) 407 def. dat de ervaringen van de EGKS kunnen worden gebruikt voor begeleidende sociale maatregelen van de sectorale Gemeenschapspolitiek en de politiek ter versterking van de economische en sociale samenhang. Sindsdien heeft men nog steeds niet nagegaan welke voorschriften voor een phasing-in in aanmerking komen en op welke wijze dit zou kunnen geschieden.

In dit verband zij ook gewezen op de Paul Finet-stichting, die door een besluit van de toenmalige Hoge Autoriteit op 22 juni 1965 in het leven is geroepen, nadat achter elkaar verschillende zware mijnongelukken hadden plaatsgevonden. Deze stichting heeft tot doel studiebeurzen aan de wezen van de slachtoffers van arbeidsongevallen of beroepsziektes in de EGKS-sector toe te kennen. Er moet voor worden gezorgd dat deze stichting verder blijft bestaan.

IV. Overwegingen voor de tijd na het jaar 2002

Het Raadgevend Comité van de EGKS is ingenomen met

- de inspanningen van de Europese Instellingen om oplossingen te vinden voor de sociale uitdagingen van deze tijd;

- de voorstellen met betrekking tot de doelstellingen inzake het werkgelegenheidsbeleid, zoals deze in het Witboek van de Commissie "groei, concurrentievermogen, werkgelegenheid - Naar de 21e eeuw: wegen en uitdagingen" (1) zijn opgenomen;

- het voorstel van de Europese Commissie voor een "actie voor de werkgelegenheid in Europa: een vertrouwenspact".

Het Raadgevend Comité doet derhalve de aanbeveling, de sectorale aanpak van de EGKS-aanpassingsmaatregelen, waarvan de effectiviteit en doeltreffendheid net zo buiten kijf staat als hun positieve invloed op het sociale klimaat in de ijzer- en staalgebieden, als element van een gemeenschappelijke werkgelegenheidsstrategie te gebruiken.

Dit instrument moet niet in het algemeen worden gebruikt maar zou, beperkt tot de aanpassingsperiode, kunnen worden gebruikt voor zulke industrieën die met soortgelijke aanpassingsproblemen als die van de kolenmijnbouw en de staalindustrie te kampen hebben. Eventueel zou hierbij een financiële bijdrage van de desbetreffende ondernemingen nuttig kunnen zijn.

Het Raadgevend Comité verwacht derhalve dat de Commissie zo spoedig mogelijk het Comité concrete voorstellen met betrekking tot de voortzetting van de sociale maatregelen voorlegt. Doel van deze voorstellen zou met name moeten zijn

- de beproefde en ook door de Commissie erkende sociale instrumenten van de EGKS in het communautaire recht op te nemen;

- voldoende middelen uit te trekken voor die sociale maatregelen van het type EGKS, die in de algemene begroting verder moeten worden opgenomen;

- met het oog op de herziening van de structuurfondsen op 31 december 1999 een sectorale dimensie op te nemen, en wel voor de kolen- en staalindustrie, alsmede voor alle industrieën die met vergelijkbare aanpassingsproblemen hebben te kampen;

- de toekomst van de Paul Finet-Stichting te garanderen;

- het programma voor de sociale woningbouw in passende vorm voort te zetten, waarbij gelijktijdig de sociaal-culturele omgeving van de wooncentra moet worden verbeterd.

Het Raadgevend Comité is ervan overtuigd dat deze maatregelen een integrerend deel zouden kunnen zijn van een Europese strategie teneinde de sociale problematiek te overwinnen in de landen van de Europese Gemeenschap en gelijktijdig als herstructureringsmodel zouden kunnen dienen voor de landen in Midden- en Oost-Europa die tot de Gemeenschap willen toetreden.(1) PB nr. C 206 van 11. 8. 1995, blz. 7.

(2) PB nr. C 329 van 7. 12. 1995.

(3) EP 214.031/def.

(1) Supplement 6/93 bij het Bulletin van de Europese Gemeenschappen.