Beschikking van de Commissie

van 20 september 2000

betreffende de steunmaatregel van de staat die door Frankrijk ten uitvoer is gelegd in de wijnbouwsector

(kennisgeving geschied onder nummer C(2000) 2754)

(Slechts de tekst in de Franse taal is authentiek)

(2001/52/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Na de belanghebbenden overeenkomstig artikel 88, lid 2, eerste alinea, van het Verdrag, te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I

PROCEDURE

(1) De Franse autoriteiten hebben bij brief van 3 februari 1999, geregistreerd op 8 februari 1999, een steunregeling voor de aanpassing van het wijngaardareaal in de Charentes aangemeld. Op 18 maart en 14 juli 1999 is om aanvullende inlichtingen verzocht. De Franse autoriteiten hebben hierop geantwoord bij brieven van 6 mei en 28 juli 1999.

(2) Bij brief SG(99) D/8176 van 15 oktober 1999 heeft de Commissie ten aanzien van deze steunmaatregel de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag ingeleid. De inleiding van de procedure gold slechts voor drie van de vier oorspronkelijk door de Franse autoriteiten aangemelde maatregelen. Tegen de maatregel "aanvulling op de rooipremie" had de Commissie namelijk geen bezwaar.

(3) Het besluit tot inleiding van de procedures is in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen(1) bekendgemaakt. De Commissie heeft de andere lidstaten en belanghebbende derden uitgenodigd hun opmerkingen over de betrokken steunmaatregelen kenbaar te maken. De Commissie heeft geen opmerkingen van derden ontvangen. De Franse autoriteiten hebben hun opmerkingen meegedeeld bij brief van 13 december 1999.

(4) De Franse autoriteiten hebben, zonder de Commissie ervan in kennis te stellen en zonder het einde van de onderzoekprocedure af te wachten, twee besluiten vastgesteld, een op 12 maart 1999 en een op 6 april 2000, betreffende de voorwaarden voor de toekenning van steun ter verbetering van het wijnstokkenbestand van de wijnbouwbedrijven in het bepaalde gebied "Cognac" voor de wijnoogstjaren 1998/1999, respectievelijk 1999/2000(2). De Commissie heeft de Franse autoriteiten, bij een brief van 31 mei 2000 gericht aan de adjunct-directeur-generaal van Landbouw, gevraagd of de maatregel "aanvulling op de nationale steun voor de verbetering van het wijnstokkensortiment" daadwerkelijk ten uitvoer was gelegd. Tegelijk heeft zij opnieuw de aandacht gevestigd op artikel 88, lid 3, van het Verdrag, dat bepaalt dat steunmaatregelen van de staten niet tot uitvoering mogen worden gebracht voordat de onderzoekprocedure is afgerond. Ook is gewezen op het principe dat met de gemeenschappelijke markt onverenigbare steun moet worden teruggevorderd. De Franse autoriteiten hebben bij brief van 28 juni 2000 de hierna vermelde wetteksten meegedeeld, waarmee zij impliciet bevestigden dat de maatregel was vastgesteld.

II

BESCHRIJVING

(5) Met de voorgestelde regeling wordt de omschakeling van het momenteel voor de productie van cognac gebruikte wijnbouwareaal in de Charentes op de productie van andere wijnsoorten, namelijk "vins de pays (landwijn)", voortgezet. Deze maatregel is genomen naar aanleiding van de crisis in de sector, waardoor aanzienlijke voorraden zijn ontstaan.

(6) Deze omschakeling wordt tot stand gebracht via vier maatregelen die erop gericht zijn de productie van goed in de markt liggende wijnen te stimuleren en de cognacproductie te verminderen:

Aanvulling op de nationale steun voor de verbetering van het wijnstokkensortiment

De steunmaatregel is gericht op kwalitatieve verbetering van het wijnbouwareaal. Door het gebruik van bepaalde wijnstokrassen(3) aan te moedigen, zal de maatregel de cognacproducenten ertoe aanzetten landwijn te produceren. De maatregel zou slechts gelden voor 1000 ha wijngaarden.

Er wordt een bedrag van 10 miljoen FRF (1524000 EUR) uitgetrokken om aan de wijnbouwers die reeds aanspraak kunnen maken op nationale steun voor de verbetering van hun wijnstokkensortiment, een extra bedrag van 10000 FRF per hectare (1524 EUR) toe te kennen.

De steun zou voorlopig worden toegekend voor één jaar, want de Franse autoriteiten hebben gemeld dat tot uitkering van de steun gedurende verschillende jaren pas zal worden besloten, nadat de maatregel over een periode van één jaar is geëvalueerd.

De hoogte van de steun zou als volgt zijn:

- 24000 FRF/ha voor een wijnbouwer die zijn hele productie levert aan een producentengroepering voor de afzet van wijn of van coöperatieve wijnbedrijven die bij dergelijke producentengroeperingen zijn aangesloten. Door de aanvulling op de steun zou de totale steun uitkomen op 34000 FRF/ha.

- 22000 FRF/ha voor een wijnbouwer die slechts een deel van zijn productie levert aan een coöperatief wijnbedrijf dat bij een erkende producentengroepering is aangesloten of die slechts een deel van zijn productie levert aan een producentengroepering die als afzetgroepering is erkend of die lid is van een samenwerkingsverband van producentengroeperingen of van een verband tot herstructurering van het wijngaardareaal. Door de aanvulling op de steun zou de totale steun op 32000 FRF/ha uitkomen.

- 10000 FRF/ha in alle andere situaties. Door de aanvulling op de steun zou het totale steunbedrag uitkomen op 20000 FRF/ha.

Technische bijstand voor de wijnbouwers

Het betreft een begeleidende maatregel bij de hierboven besproken maatregel, met het doel de wijnbouwers door middel van een voorlichtings- en opleidingsprogramma met betrekking tot de omschakeling van de wijngaarden te helpen om hun productiemethode vanuit een andere optiek te bezien. Het programma omvat voorlichtingsbijeenkomsten, verspreiding van brochures en verstrekking van advies door technici over de teelt- en vinificatiemethoden. Daarvoor is een bedrag van 5 miljoen FRF (762000 EUR) uitgetrokken.

Maatregelen om de afzet van cognac te bevorderen

Het betreft maatregelen die, via acties om de verkoop van cognac te stimuleren, ervoor moeten zorgen dat de afzet van cognac niet daalt. Deze acties hebben onder meer betrekking op het organiseren van vakbeurzen en tentoonstellingen, PR-evenementen en reclamecampagnes. Deze acties worden vooral in derde landen georganiseerd en zullen vooral gericht zijn op de Aziatische en Amerikaanse markt. Hiervoor is voor 1999 een bedrag van 5 miljoen FRF (762000 EUR) uitgetrokken.

Aanvullingen op de rooipremie

Het betreft maatregelen van structurele aard om de productiecapaciteit van cognac van de regio Charentes te verminderen.

(7) Wat betreft de aanvulling op de nationale steun voor de verbetering van het wijnstokkensortiment, had de Commissie bij de inleiding van de procedure voor het onderzoek van de aangemelde maatregelen geoordeeld dat artikel 14 van Verordening (EEG) nr. 822/87 van de Raad van 16 maart 1987 houdende een gemeenschappelijke ordening van de wijnmarkt(4), zoals gewijzigd bij Verordening (EEG) nr. 2253/88(5), bepaalt dat per 1 september 1988 nationale steun voor de aanplant van wijngaarden verboden is, met uitzondering van steun die voldoet aan criteria aan de hand waarvan er met name voor moet worden gezorgd dat het nagestreefde doel inzake vermindering van de geproduceerde hoeveelheid of inzake kwaliteitsverbetering wordt bereikt, zonder dat dit leidt tot een verhoging van de productie. Zo mogen alleen wijnstokrassen worden gebruikt die voor het betrokken wijnbouwgebied ("terroir") de kwaliteit verbeteren en geen hoge opbrengst hebben. De door de Franse autoriteiten aan de Commissie meegedeelde rassen voldoen aan deze voorwaarden. Bovendien zou het totale steunbedrag niet hoger zijn dan het maximum dat is bepaald in Verordening (EEG) nr. 2471/89 van de Commissie(6), die voorschrijft dat de steun per hectare aangeplante wijnstokken niet hoger mag zijn dan 30 % van de reële kosten van rooiing en aanplant die in elk gebied forfaitair kunnen worden vastgesteld, onder meer op basis van de geomorfologische kenmerken.

(8) In Verordening (EG) nr. 1493/1999 van de Raad van 17 mei 1999 houdende een gemeenschappelijke ordening van de wijnmarkt(7) zijn bepalingen opgenomen met betrekking tot de stopzetting van de wijnbouw op bepaalde wijnbouwpercelen, en tot de herstructurering en omschakeling in de sector. Aangezien de bedoeling van het door de Franse autoriteiten ingediende programma is een oplossing op lange termijn te bewerkstelligen voor de wijnproductie in de Charentes, dient bij de voorgenomen maatregel rekening te worden gehouden met de nieuwe koers die door deze gemeenschappelijke marktordening is uitgezet. Bij deze verordening wordt een regeling voor de herstructurering en omschakeling van wijngaarden ingevoerd die ten doel heeft de productie aan te passen aan de vraag op de markt. Verordening (EG) nr. 1227/2000 van de Commissie van 31 mei 2000 tot vaststelling van bepalingen ter uitvoering van Verordening (EG) nr. 1493/1999 van de Raad houdende een gemeenschappelijke ordening van de wijnmarkt, inzonderheid met betrekking tot het productiepotentieel(8) bevat, overeenkomstig het bepaalde in artikel 15, onder c), van Verordening (EG) nr. 1493/1999, bepalingen om te voorkomen dat de toepassing van de omschakelingsmaatregelen leidt tot een toename van het productiepotentieel. Uit de ontvangen informatie blijkt dat de omschakeling leidt tot de productie van nieuwe "landwijnen" en dus tot een toename van de totale productie. Bovendien is in artikel 2, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1493/1999 bepaald dat tot en met 31 juli 2010 geen wijnstokken van rassen voor de wijnbereiding mogen worden aangeplant. De Commissie heeft daaruit dan ook moeten afleiden dat één van de bedoelingen van de wetgever met de nieuwe gemeenschappelijke marktordening was verhoging van de wijnproductie te verhinderen.

(9) Volgens de Franse autoriteiten zal de door de omschakeling op andere wijnstokrassen verkregen extra productie van landwijn (1 à 1,5 miljoen hectoliter) afzet vinden op de markt voor landwijn, die volgens hen in Frankrijk, sedert 1988 voortdurend is gegroeid. Maar andere informatie, eveneens uit Frankrijk, met name het rapport nr. 65 van het Office national interprofessionnel des vins (Onivins) van 7 juli 1999, schetst een minder optimistisch beeld van de situatie op het gebied van de verkoop van landwijn. In de periode 1994-1998 is de afzet van landwijn weliswaar met 9 % toegenomen, maar de laatste twee jaar loopt de verkoop terug.

(10) De Commissie gaf weliswaar toe dat de omschakeling van het wijnstokareaal in de Charentes het voordeel zou hebben dat minder wijn zou worden geproduceerd waavoor er geen afzet was, maar zij was van oordeel dat de landwijnproductie in Frankrijk erdoor zou toenemen, hetgeen in strijd was met de beginselen van de nieuwe gemeenschappelijke marktordening en zou kunnen leiden tot concurrentievervalsing op een wijnmarkt die geen tekenen van groei vertoonde. Er dient namelijk rekening mee te worden gehouden dat de wijn die na omschakeling van dit wijnbouwareaal wordt geproduceerd, op de normale wijnmarkt terechtkomt, terwijl die productie momenteel per definitie buiten deze markt wordt afgezet. Daarom is de kans zeer groot dat een veralgemeende omschakeling van dit wijnbouwareaal het probleem naar andere markten verplaatst, aangezien de omschakeling over het geheel genomen zal leiden tot een nettoverhoging van de productie van op de markt gebrachte wijnen, hetgeen indruist tegen de doelstellingen van de nieuwe gemeenschappelijk marktordening.

(11) Aangezien de Franse autoriteiten de maatregel niet hebben aangepast aan de nieuwe voorschriften die voor de sector gelden, met name door niet voor te schrijven dat de omschakeling van het wijnbouwareaal van de Charentes gepaard diende te gaan met een substantiële inkrimping van areaal en opbrengsten, kon de Commissie dan ook niet anders dan de verenigbaarheid van genoemde maatregel met de nieuwe eisen die op communautair niveau worden gesteld, in twijfel te trekken.

(12) Wat betreft de technische bijstand aan de wijnbouwers, heeft de Commissie geconcludeerd dat de betrokken maatregel kon worden gelijkgesteld met steun voor de opleiding van landbouwers om hun technische kennis te verbeteren en dus kon bijdragen tot de ontwikkeling van de wijnbouwsector, zonder dat het handelsverkeer wordt verstoord door een maatregel die strijdig is met het gemeenschappelijk belang. Daar het echter gaat om een begeleidende maatregel bij de vorige maatregel, heeft de Commissie besloten zich hierover niet uit te spreken zolang de andere maatregel niet is goedgekeurd.

(13) Wat betreft de maatregel om de afzet van cognac te bevorderen, heeft de Commissie weliswaar geconstateerd dat de voorgenomen acties als zodanig wel in overeenstemming zijn met de communautaire regelgeving, maar dat bij haar onderzoek ook rekening moest worden gehouden met soortgelijke acties die al eerder waren goedgekeurd. In 1998 heeft de Commissie namelijk haar goedkeuring gehecht aan een steunmaatregel ten behoeve van het Bureau national interprofessionnel du Cognac voor acties ter bevordering van de afzet die over een periode van vier jaar lopen(9). De Commissie vroeg zich dan ook af of cumulatie van de nieuwe financiële middelen ter bevordering van de afzet van cognac met de reeds eerder goedgekeurde steun niet zou kunnen leiden tot concurrentievervalsing ten nadele van andere eaux de vie-producenten in de Gemeenschap. De Commissie kon deze steun dan ook niet goedkeuren zolang zij van de Franse autoriteiten niet had gehoord wat het verband was tussen de reeds toegestane en de nu meegedeelde steunmaatregel, en wat zij dachten te ondernemen om te voorkomen dat de concurrentie te sterk zou worden scheefgetrokken ten nadele van de andere producenten in de Gemerenschap.

(14) Anderzijds had de Commissie, bij de inleiding van de procedure, geoordeeld dat de maatregel die bestond uit een aanvulling op de rooipremie, aan de communautaire mededingingsvoorschriften voldeed. De inleiding van de onderzoekprocedure gold dus niet voor de vierde maatregel.

(15) De Commissie heeft dus geoordeeld dat de maatregelen die bestonden uit een aanvulling op de nationale steun voor de verbetering van het wijnstokkensortiment, de maatregel betreffende technische bijstand voor de wijnbouwers en de maatregel om de afzet van cognac te bevorderen een voordeel verleenden aan de producenten in de wijnbouwsector. Daardoor zouden deze maatregelen in principe niet verenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt, tenzij ze in aanmerking komen voor één van de in artikel 87, leden 2 en 3, van het Verdrag bedoelde uitzonderingen. Op basis van de gegevens waarover zij beschikte, heeft de Commissie niet kunnen concluderen dat deze maatregelen met het gemeenschapsrecht verenigbaar waren. De Commissie heeft het daarom noodzakelijk geacht de procedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag in te leiden.

III

OPMERKINGEN VAN FRANKRIJK

(16) Bij brief van 13 december 1999 hebben de Franse autoriteiten hun opmerkingen meegedeeld over het besluit van de Commissie om ten aanzien van de aangemelde steunmaatregel de procedure van artikel 88, lid 2, in te leiden.

(17) Wat betreft de maatregel "aanvulling op de nationale steun voor de verbetering van het wijnstokkensortiment", vestigen de Franse autoriteiten er de aandacht op dat deze tot doel heeft het productiepotentieel in de regio te verminderen door een beperking van de opbrengsten. Zo schommelen de thans geconstateerde opbrengsten gemiddeld rond 150 hl per hectare productieve wijngaard, en door de omschakeling op landwijn zou de gemiddelde opbrengst van de omgeschakelde wijngaarden moeten dalen tot ongeveer 90 hl per hectare.

(18) Volgens de Franse autoriteiten zou deze omschakeling het ook mogelijk maken om de wijngaarden beter af te stemmen op de eisen van de markt, omdat de wijn die de wijngaarden van Charentes thans opleveren niet de nodige kwaliteitskenmerken bezit om hem op de markt te kunnen afzetten. Dankzij de omschakeling zouden op termijn ook de in het kader van de verplichte distillatie geleverde hoeveelheden van wijnstokken voor dubbel gebruik kunnen dalen, waardoor dus ook de uitgaven van het EOGFL hiervoor zouden dalen.

(19) De Franse autoriteiten zijn van oordeel dat, daar de maatregel slechts betrekking heeft op 1000 ha, het misschien noodzakelijk zal blijken de omschakelingsinspanning uit te breiden, met name in het kader van de tenuitvoerlegging van de regeling waarin is voorzien bij artikel 11 van Verordening (EG) nr. 1439/1999. Zij voegen eraan toe dat trouwens aan de bepalingen van deze verordening - die nieuwe aanplant van wijnstokken verbiedt en een regeling tot omschakeling van wijngaarden instelt - zou zijn voldaan, daar de aangemelde maatregelen niet voorzien in een uitbreiding van het wijngaardareaal, maar bijdragen tot de aanpassing van dit areaal aan de markt, doordat zij de stopzetting van de wijnbouw op eenzelfde oppervlakte bevorderen door de omschakeling van de bestaande wijngaarden (1000 ha).

(20) De Franse autoriteiten betwisten voorts de ramingen van de Commissie inzake de hoeveelheden landwijn die op de markt kunnen worden afgezet en die 1,5 miljoen hl bedragen. De omschakelingsregeling zal leiden tot een daling van de productie met 150000 hl tafelwijn en tot de productie, na een interval van drie jaar, van 80000 à 90000 hl landwijn. Volgens de Franse autoriteiten kan de markt van landwijnen, die volgens haar zeer dynamisch is, verder blijven groeien op wereldvlak. De totale hoeveelheden zouden bijvoorbeeld de laatste jaren sterk zijn gestegen, van 7 miljoen hl in 1996 tot meer dan 10 miljoen hl in 1997 en 1998, niettegenstaande een daling van de oogst wegens de ongunstige weersomstandigheden in de laatste twee wijnoogstjaren. De minder sterke groei in 1998/1999, waaraan de Commissie bij de inleiding van de onderzoekprocedure refereert, mag niet worden uitgelegd als een terugloop van de vraag, omdat de prijzen voor landwijn in datzelfde jaar aanzienlijk zijn gestegen: + 14 % voor rode landwijn (tot + 20 % voor cépagewijnen) en + 11 % voor witte landwijn (tot + 16 % voor cépagewijnen). De Franse autoriteiten zijn van oordeel dat de maatregel niet leidt tot een nettotoename van de wijnproductie op de markt, maar tot een aanpassing van de productie aan de markt van deze wijnbouwregio, waarvan de wijn een in de communautaire regelgeving bekrachtigde afzetmogelijkheid is.

(21) Wat de maatregel "bevordering van de afzet van cognac" betreft, hebben de Franse autoriteiten de Commissie meegedeeld dat zij besloten hadden deze maatregel niet ten uitvoer te leggen en dat ze de aanmelding van deze maatregel introkken overeenkomstig het bepaalde in artikel 8 van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 88 van het Verdrag(10).

IV

BEOORDELING

(22) Overeenkomstig artikel 87, lid 1, van het Verdrag zijn, behoudens de afwijkingen waarin dit Verdrag voorziet, steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, voorzover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.

(23) Anderzijds bepaalt artikel 76 van Verordening (EEG) nr. 822/87 dat de artikelen 87, 88 en 89 van het Verdrag, behoudens andersluidende bepalingen in deze verordening, van toepassing zijn op de productie van en de handel in wijnbouwproducten.

(24) Wat de maatregelen "aanvulling op de nationale steun voor de verbetering van wijnstokkensortiment" en "technische bijstand" betreft, deze moeten worden geacht aan deze producenten een voordeel te verstrekken waarvoor de producenten in andere sectoren niet in aanmerking kunnen komen. Deze maatregelen kunnen dus de mededinging in de hogerbedoelde zin vervalsen of dreigen te vervalsen en beantwoorden daardoor aan de definitie van de steunmaatregelen van de staten als bedoeld in artikel 87, lid 1.

(25) Deze steunmaatregelen lijken het handelsverkeer tussen de lidstaten te beïnvloeden, omdat ze de nationale productie bevoordelen ten koste van de productie van de andere lidstaten. De concurrentie in de wijnbouwsector op communautair niveau is namelijk zeer groot, met name in Frankrijk, en elke maatregel ten gunste van de productie in een andere lidstaat kan dan ook een grote uitwerking hebben.

(26) In onderstaande tabel wordt de omvang van het handelsverkeer in wijnbouwproducten tussen Frankrijk en de ander lidstaten aangegeven:

Wijn - Totaal

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(27) Het in artikel 87, lid 1, uitgedrukte onverenigbaarheidsbeginsel kent echter uitzonderingen.

(28) De uitzonderingen op deze onverenigbaarheid, die zijn vermeld in lid 2 van artikel 87, zijn echter duidelijk niet van toepassing. De Franse autoriteiten heb er ook geen beroep op gedaan.

(29) Bij het onderzoek van elk steunprogramma ten gunste van een bepaalde regio of sector of van elk individueel geval waarin algemene steunregelingen worden toegepast moeten de in artikel 87, lid 3, van het Verdrag bedoelde uitzonderingen strikt worden geïnterpreteerd. Alleen als de Commissie kan vaststellen dat de steun noodzakelijk is om één van de betrokken doelstellingen te kunnen verwezenlijken, mag steun worden verleend. Deze afwijkingen toepassen ten aanzien van steunmaatregelen die niet aan deze voorwaarde hoeven te voldoen zou betekenen dat beïnvloeding van het handelsverkeer tussen de lidstaten en door het communautair belang niet gerechtvaardigde concurrentievervalsingen en, bijgevolg, onrechtmatige voordelen voor de marktdeelnemers in bepaalde lidstaten, zouden worden toegestaan.

(30) De Commissie is van oordeel dat de betrokken steunmaatregelen niet bestemd niet zijn om de economische ontwikkeling te bevorderen in een streek waar de levensstandaard abnormaal laag is of waar een ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst, in de zin van artikel 87, lid 3, onder a). Zij zijn ook niet bestemd om de verwezenlijking te bevorderen van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang of om een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat op te heffen, in de zin van artikel 87, lid 3, onder b). De steunmaatregelen zijn evenmin bestemd om de cultuur of de instandhouding van het culturele erfgoed te bevorderen, in de zin van artikel 87, lid 3, onder d).

(31) De enige afwijking die in dit geval in aanmerking zou komen is die waarin is voorzien bij artikel 87, lid 3, onder c), dat bepaalt dat als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kunnen worden beschouwd de steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën te vergemakkelijken, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad.

Aanvulling op de nationale steun voor de verbetering van het wijnstokkensortiment

(32) Met betrekking tot deze maatregel heeft de Commissie bij de inleiding van de onderzoekprocedure reeds geconstateerd dat de door de Franse autoriteiten aangewezen wijnstokrassen in principe de bij de communautaire regelgeving voorgeschreven kenmerken bezitten (zie beschrijving, overweging 7).

(33) De Commissie had ook geconcludeerd dat is voldaan aan artikel 5 van Verordening (EG) nr. 2741/89, dat bepaalt dat het steunbedrag per hectare aangeplante wijnstokken niet hoger mag zijn dan 30 % van de reële kosten van rooiing en aanplant (overweging 7).

(34) De Commissie heeft evenwel geconstateerd dat krachtens de gemeenschappelijke marktordening voor de wijnbouwsector, die is ingesteld bij Verordening (EG) nr. 822/87, elke nationale steun voor de aanplant van wijnstokken sedert 1 september 1988 verboden is, tenzij hij voldoet aan criteria die het met name mogelijk moeten maken om het beoogde doel, namelijk vermindering van de geproduceerde hoeveelheid of verbetering van de kwaliteit die niet leidt tot een toename van de productie, te bereiken (overweging 8).

(35) De Commissie stelt bovendien vast dat de eventuele toename van de prodcutie van "landwijn" in Frankrijk strijdig is met de beginselen van de huidige gemeenschappelijke marktordening en aanleiding zou kunnen geven tot concurrentievervalsingen op een wijnmarkt die geen tekenen van groei vertoont (overweging 10).

(36) Om al deze redenen en omdat de Franse autoriteiten geen maatregelen hebben genomen om de steunmaatregel aan te passen aan de nieuwe eisen in de sector door, met name, voor te schrijven dat de omschakeling van de wijngaarden in de Charentes vergezeld diende te gaan van een aanzienlijke inkrimping van het areaal en van de opbrengsten, betwijfelde de Commissie of de betrokken steunmaatregel verenigbaar was met de nieuwe eisen die zijn opgelegd bij de communautaire regelgeving (overweging 11).

De inkrimping van het productiepotentieel: verlaging van de opbrengsten

(37) De Franse autoriteiten verklaren dat het doel van de maatregel precies is het productiepotentieel te verminderen en de opbrengsten te beperken, waardoor de gemiddelde opbrengst van de omgeschakelde wijngaarden zou moeten dalen van ongeveer 150 hl per hectare tot ongeveer 90 hl. Bovendien zou als gevolg van deze omschakeling de productie beter aangepast zijn aan de eisen van de markt, en zouden de in het kader van de verplichte distillatie te leveren hoeveelheden producten van wijnstokrassen met dubbel gebruik op termijn dalen, zodat ook de uitgaven van het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw hiervoor zouden dalen.

(38) De Commissie is het eens met de conclusie van de Franse autoriteiten dat het productiepotentieel als gevolg van de omschakeling op andere wijnstokrassen aanzienlijk zal dalen. Voor het probleem van de verlaging van de opbrengsten dient echter niet alleen te worden gerekend op de resultaten van de omschakeling op andere soorten, maar ook op een verlaging van het opbrengstpotentieel van de wijnstokrassen voor de productie van cognac. In de door de Franse autoriteiten bij brief van 30 mei 2000 aan de Commissie verstrekte gegevens betreffende de regeling in het kader van de gemeenschappelijke ordening van de wijnmarkt in de regio Charentes, wordt vermeld dat de opbrengsten van de wijnstokken van het ras "ugni-blanc", die bestemd zijn voor de productie van cognac, sterk zijn gestegen, namelijk van 80 hl per hectare in 1976 tot 120 hl per hectare in het lopende wijnoogstjaar(11). De Commissie is van oordeel dat de vermindering van de opbrengsten ook zou moeten gelden voor het ras "ugni-blanc", dat bestemd is voor de productie van cognac en dat aan de oorsprong ligt van de productieoverschotten in het gebied. Uit de cijfers van de Franse autoriteiten blijkt duidelijk dat een dergelijke vermindering uitvoerbaar is. Een vermindering die alleen gebaseerd is op de omschakeling op andere wijnstokrassen is voor de Commissie dan ook onvoldoende.

Inkrimping van het productieareaal

(39) De Franse autoriteiten zijn van oordeel dat met de maatregel tot definitieve stopzetting van de wijnbouw op een even grote oppervlakte als die waarop de bestaande wijnstokken worden omgeschakeld, een aanvang is gemaakt met de inkrimping van het productieareaal. De Franse autoriteiten voegen eraan toe dat, aangezien de maatregel slechts voorziet in de omschakeling van 1000 ha, het eventueel nodig zal zijn de omschakelingsinspanning voort te zetten in het kader van de uitvoering van de in artikel 11 van Verordening (EG) nr. 1493/1999 bedoelde steunregeling. Zij voegen er nog aan toe dat aan de bepalingen van deze verordening - die nieuwe aanplant van wijngaarden verbiedt en een regeling voor de omschakeling van wijngaarden instelt - zou zijn voldaan, aangezien de aangemelde maatregelen niet voorzien in een uitbreiding van het wijngaardareaal van Charentes, maar ertoe bijdragen dit areaal beter aan te passen aan de vraag op de markt door de definitieve stopzetting van de wijnbouw te bevorderen.

(40) De Commissie deelt de mening van de Franse autoriteiten met betrekking tot de geschiktheid van de definitieve stopzetting als middel om de aanpassing van het wijngaardareaal van Charentes aan de markt te bevorderen. Zij constateert echter dat, aangezien deelname aan de rooiingsmaatregel facultatief is, er geen enkele waarborg is dat de herstructurering van 1000 ha vergezeld zal gaan van de rooiing van een even grote oppervlakte. Daar de Franse autoriteiten bovendien in het verleden de vereiste inkrimping van het totale productieareaal van de regio (dat op +- 80000 ha wordt geraamd) op 15 à 20 % van dit areaal (12000 à 16000 ha) hadden geraamd, is het duidelijk dat de toepassing van deze maatregel alleen niet veel zal bijdragen tot een bevredigende oplossing voor het betrokken gebied. De Franse autoriteiten zijn zich hiervan klaarblijkelijk bewust, aangezien zij voorstellen de omschakeling voort te zetten in het kader van de nieuwe gemeenschappelijke marktordening voor de wijnsector.

Aanpassing van de productie aan de vraag

(41) In lid 1 van artikel 11 van Verordening (EG) nr. 1493/1999 is inderdaad bepaald dat een regeling wordt ingesteld voor de herstructurering en omschakeling van wijngaarden. In lid 2 van dat artikel is voorts bepaald dat de regeling tot doel heeft de productie aan te passen aan de vraag op de markt. De Franse autoriteiten hebben getracht aan te tonen dat laatstgenoemde voorwaarde vervuld is.

(42) In de eerste plaats betwisten de Franse autoriteiten de ramingen van de Commissie betreffende de hoeveelheden landwijn die op de markt zouden kunnen worden gebracht en die door deze laatste op 1,5 miljoen hl worden geraamd. De omschakelingsmaatregel zal dus leiden tot een vermindering met 150000 hl tafelwijn en tot de productie, vanaf drie jaar na de rooiing, van 80000 à 90000 hl landwijn.

(43) Bovendien zou, volgens de Franse autoriteiten, in tegenstelling tot hetgeen de Commissie in overweging 9 stelt, de afzet van landwijn verder kunnen blijven groeien op de wereldmarkt (overweging 20). Zo zouden de officieel erkende hoeveelheden de laatste jaren sterk zijn gestegen, niettegenstaande een daling van de oogst als gevolg van de weersomstandigheden in de voorbije twee wijnoogstjaren. De geringere groei in 1998/1999 zou niet mogen worden uitgelegd als een verzwakking van de vraag, omdat de prijzen voor landwijn in dat wijnoogstjaar sterk waren gestegen: + 14 % voor rode landwijn (en zelfs tot + 20 % voor cépagewijnen) en + 11 % voor witte landwijn (tot + 16 % voor cépagewijnen).

(44) Uit na het inleiden van de onderzoekprocedure verkregen informatie, die ook weer afkomstig is van het Office national interprofessionnel des vins (Onivins)(12), blijkt dat voor landwijn, de gewogen gemiddelde prijs 20 weken voor het begin van het wijnoogstjaar 1999/2000 voor rode en rosélandwijnen met 5 % was gedaald ten opzichte van het voorgaande wijnoogstjaar (7 % voor rode landwijn met vermelding van het wijnstokras (cépagewijnen) en 5 % voor roséwijnen met vermelding van het wijnstokras) en met 8 % voor witte landwijn (10 % voor witte landwijn met vermelding van het wijnstokras). Deze gegevens, die weliswaar met de nodige omzichtigheid moeten worden gehanteerd, stroken niet met de bewering van de Franse autoriteiten dat de markt voor landwijn nog voortdurend groeit.

(45) Gelet op de gegevens die haar zijn meegedeeld en bij gebreke van een analyse over het daadwerkelijke effect van een dergelijke maatregel op de markt, blijft de Commissie van oordeel dat de capaciteit van de markt om de nieuwe hoeveelheden landwijn die na de omschakeling op andere rassen in de regio Charentes zouden worden geproduceerd, te absorberen twijfelachtig blijft.

Concurrentievervalsing

(46) Daarom ziet de Commissie zich genoodzaakt, gelet op het feit dat de maatregel gericht is op een omschakeling van de sector die gevolgen heeft op lange termijn, de conclusie te bevestigen die zij reeds bij de inleiding van de onderzoekprocedure had getrokken, namelijk dat de verhoging van de productie van "landwijn" in Frankrijk strijdig was met de beginselen van de nieuwe gemeenschappelijke marktordening voor de wijnsector en concurrentiedistorsies zou kunnen veroorzaken op een wijnmarkt die geen onweerlegbare tekenen van groei vertoont. De Commissie blijft dus bij haar standpunt dat de wijnen die als gevolg van deze omschakeling van wijngaarden zullen worden geproduceerd, op de normale wijnmarkt zullen terechtkomen, terwijl ze thans, per definitie, bestemd zijn voor afzet buiten deze markt, waardoor er een grote kans bestaat dat het probleem daardoor naar andere markten/zones zal worden verlegd en dat dit zal leiden tot een nettotoename van de op de markt gebrachte hoeveelheden wijn, hetgeen strijdig is met de doelstellingen van de nieuwe gemeenschappelijke marktordening.

(47) De Commissie vestigt er de aandacht op dat deze conclusie ook geldt in het kader van de vroegere gemeenschappelijke marktordening voor de wijnsector, waarin het beginsel dat de productie niet mocht worden verhoogd ook reeds was opgenomen.

(48) Daar de Commissie van oordeel is dat de door de Franse autoriteiten ten uitvoer gelegde maatregel aanzienlijke concurrentievervalsingen kan veroorzaken in een sector waar er een bijzonder strenge controle is op de verhoging van de productie - doordat hij de problemen van de regio Charentes verplaatst naar andere regio's van de Gemeenschap - is zij van mening dat alleen in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid, en meer bepaald in het kader van de gemeenschappelijke ordening van de betrokken markt, vastgestelde maatregelen kunnen garanderen dat met de belangen van alle marktdeelnemers in deze markt rekening wordt gehouden. In dat verband dient eraan te worden herinnerd dat het inroepen door een lidstaat van de artikelen 87, 88 en 89 van het Verdrag niet de overhand kan hebben op de bepalingen van de verordening tot vaststelling van de betrokken gemeenschappelijke marktordening(13). De toepassing ervan blijft onderworpen aan de bepalingen van de betrokken verordeningen. De Commissie kan een steunmaatregel die, wegens zijn aard, onverenigbaar is met de bepalingen van een gemeenschappelijke marktordening of die de goede werking van de betrokken gemeenschappelijke marktordening doorkruist, niet goedkeuren.

(49) De Commissie constateert dan ook dat de Franse autoriteiten er niet in geslaagd zijn de maatregel aan de nieuwe eisen in de sector aan te passen door met name voor te schrijven dat de omschakeling van het wijngaardareaal van Charentes vergezeld dient te gaan van een substantiële inkrimping van de productieoppervlakten en een verlaging van de opbrengsten, en daarom ziet de Commissie zich genoodzaakt te concluderen dat de betrokken maatregel niet verenigbaar is met de nieuwe communautaire eisen en, derhalve, met de mededingingsvoorschriften van de Gemeenschap en inzonderheid met artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag.

Technische bijstand

(50) Wat de maatregel inzake technische bijstand betreft, aangezien dit een begeleidende maatregel is bij de bovenvermelde maatregel die zelf onverenigbaar is met het Verdrag, is de toepassing ervan niet langer gerechtvaardigd en kan de Commissie de toekenning van de betrokken steun derhalve niet goedkeuren.

Maatregelen om de afzet van cognac te bevorderen

(51) Aangezien de maatregel "bevordering van de afzet van cognac" door de Franse autoriteiten is ingetrokken, is het niet meer nodig dat de Commissie er een oordeel over geeft.

V

CONCLUSIE

(52) De maatregelen die bestaan uit, respectievelijk, een aanvulling op de nationale steun ter verbetering van het wijnstokkensortiment en uit een begeleidende maatregel in de vorm van technische bijstand aan de producenten, komen niet in aanmerking voor de in artikel 87, lid 3, van het Verdrag bedoelde uitzondering, daar ze niet voldoen aan de eisen die zijn vastgesteld bij de gemeenschappelijke marktordening voor de wijnsector. Daardoor zijn ze onverenigbaar met het Verdrag en mogen ze dus niet ten uitvoer worden gelegd.

(53) De Franse autoriteiten hebben op 12 maart 1999 een besluit vastgesteld betreffende de voorwaarden voor de verlening van steun voor de verbetering van het wijnstokkensortiment van wijnbouwbedrijven in het bepaalde gebied "Cognac" voor het wijnoogstjaar 1998/1999. Zij hebben op 6 april 2000 een identiek besluit voor het wijnoogstjaar 1999/2000 vastgesteld. Bij deze besluiten is de bij de Commissie aangemelde steunmaatregel, in strijd met het bepaalde in artikel 88, lid 3, van het Verdrag, ten uitvoer gelegd. De maatregel vormt bijgevolg een onwettige steunmaatregel in de zin van artikel 1, onder f), van Verordening (EG) nr. 659/1999.

(54) De Commissie betreurt dat de Franse Republiek de voornoemde steunmaatregel in strijd met het bepaalde in artikel 88, lid 3, van het Verdrag, ten uitvoer heeft gelegd.

(55) Daar de steunmaatregelen ten uitvoer zijn gelegd zonder te wachten op de eindbeslissing van de Commissie, wordt eraan herinnerd dat, gezien het dwingende karakter van de in artikel 88, lid 3, van het Verdrag bepaalde procedurevoorschriften - waarvan het Hof van Justitie de directe werking heeft erkend in zijn besluiten van 19 juni 1973 in zaak 77/72, Carmine Capolongo/Azienda Agricola Maya(14), van 11 december 1973 in zaak 120/73, Gebr. Lorenz GmbH/Bondsrepubliek Duitsland(15), van 22 maart 1977 in zaak 78/76, Steinicke en Weinlig/Bondsrepubliek Duitsland(16) - de onwettigheid van de betrokken steun a posteriori niet meer ongedaan kan worden gemaakt (arrest van 21 november 1991 in zaak C-354/90, Fédération nationale du commerce extérieur des produits alimentaires et autres/Franse Republiek(17).

(56) Artikel 14, lid 1, van Verordening (EG) nr. 659/1999 bepaalt dat, wanneer onwettige steunmaatregelen onverenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt, de Commissie beschikt dat de betrokken lidstaat alle nodige maatregelen dient te nemen om de steun van de begunstigde terug te vorderen. Deze terugvordering is noodzakelijk om de vroegere situatie te herstellen door alle financiële voordelen die ten onrechte aan de begunstigde van de onwettige steun zijn toegekend sedert de datum waarop de steun is toegekend, ongedaan te maken.

(57) In artikel 14, lid 2, van Verordening (EG) nr. 659/1999 is bepaald dat het terug te vorderen bedrag ook de rente omvat die wordt berekend tegen een door de Commissie vastgesteld passend percentage. Deze rente is verschuldigd vanaf de datum waarop de onrechtmatige steun voor de begunstigde beschikbaar was.

(58) De steun moet worden terugbetaald volgens de door de Franse wetgeving vastgestelde procedures. De bedragen omvatten de rente vanaf de datum waarop de steun is uitgekeerd tot de datum waarop hij daadwerkelijk wordt terugbetaald. De bedragen worden berekend aan de hand van het referentiepercentage van de Commissie dat is bepaald volgens de methode voor de vaststelling van de referentie- en disconteringspercentages(18).

(59) Deze beschikking loopt niet vooruit op de maatregelen die de Commissie eventueel zal treffen op het vlak van de financiering van het gemeenschappelijk landbouwbeleid door het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw.

(60) De maatregel om de afzet van cognac te bevorderen is door de Franse autoriteiten, overeenkomstig artikel 8 van Verordening (EG) nr. 659/1999, ingetrokken. De Commissie besluit bijgevolg dat zij zich over deze maatregel niet meer hoeft uit te spreken,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

1. De door Frankrijk ten uitvoer gelegde maatregel die bestaat uit een aanvulling op de nationale steun voor de verbetering van het wijnstokkensortiment van wijnbouwbedrijven in het bepaalde gebied "Cognac" voor de wijnoogstjaren 1998/1999 en 1999/2000 is onverenigbaar met de artikelen 87 tot en met 89 van het Verdrag en komt niet in aanmerking voor de in artikel 87, lid 3, van het Verdrag bedoelde uitzondering.

2. De begeleidende maatregel tot het verlenen van technische bijstand voor wijnbouwers is overenigbaar met de artikelen 87 tot en met 89 van het Verdrag en komt niet in aanmerking voor de in artikel 87, lid 3, van het Verdrag bedoelde uitzondering.

Artikel 2

Frankrijk moet de in artikel 1 bedoelde steunregelingen intrekken.

Artikel 3

Frankrijk neemt alle nodige maatregelen om de steun die reeds is verleend in het kader van de in artikel 1 bedoelde regelingen, terug te vorderen.

Artikel 4

Frankrijk deelt de Commissie binnen twee maanden vanaf de kennisgeving van deze beschikking mee welke maatregelen het heeft genomen om hieraan te voldoen.

Artikel 5

Deze beschikking is gericht tot de Franse Republiek.

Gedaan te Brussel, 20 september 2000.

Voor de Commissie

Franz Fischler

Lid van de Commissie

(1) PB C 359 van 11.12.1999, blz. 7.

(2) JORF van 11 april 1999 en JORF van 23 april 2000.

(3) Arriloba B, Cabernet franc N, Cabernet sauvignon N, Chardonnay B, Chasan B, Chenin B, Cot N, Gamay N à jus blanc, Merlot N en Sauvignon B.

(4) PB L 84 van 27.3.1987.

(5) PB L 198 van 26.7.1988.

(6) PB L 264 van 12.9.1989.

(7) PB L 179 van 14.7.1999.

(8) PB L 143 van 16.6.2000.

(9) Steunmaatregel N 327/98. Brief aan Frankrijk SG(98) D/6737 van 4 augustus 1998.

(10) PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1.

(11) Dit laatste cijfer verschilt van de door de Franse autoriteiten in hun schrijven van 13 december 1999 vermelde hoeveelheid.

(12) Rapport nr. 70 van 2 februari 2000.

(13) Arrest van 26 juni 1979 in de zaak 177/78 Pigs and bacon Commission/Mc Carren and Company Limited, Jurisprudentie 1979, blz. 2161.

(14) Jurisprudentie 1973, blz 611.

(15) Jurisprudentie 1973, blz. 1471.

(16) Jurisprudentie 1977, blz. 595.

(17) Jurisprudentie 1991, blz. I-5505.

(18) PB C 273 van 9.9.1997.