30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/1 NL 
RICHTLIJN 2004/2 6/EG VAN HET EUROP EES PARLEME NT EN DE RA AD 
van 21 april 2004 
tot wijziging van Richtlijn 97/68/E G bet reffende de onderlinge aanpassin g van de wetgevingen 
van de lidstat en inzake maat regelen tegen de uitsto ot van veront reinigend e gassen en deeltjes 
door inwendige-verbrandings motoren die worden gemonteerd in 
niet voor de weg bestemde mobiele machines 
(Voor de EER relevante tek st) 
HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN D E EU ROPESE U NIE, 
Gelet  op het Verµrag tot opriµhting van µe Europese Gemeensµhap, en met name op artikel 95, 
Gezie n het voorstel van µe Comm issie 1, 
Gezien het aµvies van het EuropeesEµonomisµh en Soµiaal Comité 2, 
Volgens µe proµeµure van artikel 251 van het Verµrag 3, 
Overwegenµe hetgeen volgt: 
(1) Met Riµhtlijn 97/68/EG 4worµen twee fasen van emissiegrenswaa rµen voor motoren met µompressieontst eking uitgevoerµ 
en worµt µe Comm issie verzoµht een voorstel in te µienen tot verµere verlaging van µe emissiegrenswa arµen, µaarbij 
rekening houµe nµ met µe algemene besµhikbaarheiµ van teµhnieken voor µe beheersing van luµhtverontreinigenµe emissies 
van motoren met µompressieo ntsteking en µe stanµ van µe luµhtkwaliteit. 
(2)H et progr amma Auto-olie heeft tot µe µonµlusie geleiµ µat verµer e maatr egelen nooµzakelijk zijn om µe luµhtkwaliteit van 
µe Gemeensµhap in µe toekomst te ver beteren, met name ten aanzien van µe vor ming van ozon en µe emissies van µeeltjes. 
(3)G eavanµeerµe teµhnieken voor µe ver minµering v an emissies µoor motoren m et µompressieontsteking in wegvoer tuigen 
zijn reeµs g rotenµeels besµhikbaar en zulke teµhnieken moeten voor een gr oot µeel besµhikbaar komen v oor niet v oor µe 
weg bestemµe toepassingen. 
(4) Er bestaan nog onzeker heµen ten aanzien van µe kosteneffeµtiviteit van het gebr uik van nabehanµelingsui trusting ter 
beperking v an µe uitstoot van µeeltjes en van µe uitstoot  van stikstofoxiµen  (NOx) . Vóór 31 µeµember 2007 µient er een 
teµhnisµhe evaluatie te worµen uitgevoer µ en, inµien van toepassing, µienen er  vrijstelli ngen of uitstel van µe µata van 
inwerkingtreµing te worµen overwogen.  
(5) Er is behoefte aan een transiënte testproµeµure µie voorziet in µe beµrijfsomstanµigheµen waaronµer µeze maµhines in µe 
praktijk werken. Da artoe behoort ook µat bij µe test reke ning w orµt gehouµen met een passenµ geµeelte emissies van een 
niet warmge µraaiµe motor. 
(6) In toevallig gekozen belastingstoestanµen en binnen een welomsµhreven beµrijfstrajeµt mog en µe gren swaarµen niet met 
meer µ an m et een passenµ perµ entage worµen oversµhreµen. 
(7) Verµ er µient te worµen voorkomen µat gebruik worµt gemaakt van man ipulatievoorzieningen en abnormale 
emissiebeheersingsstrategieën. 
(8) Het voorgestelµe pakket gren swaarµen mo et zoveel mogelijk worµen afgestemµ o p µe µorresponµerenµe gren swaarµen µie 
mom enteel in µe Vere nigµe Staten in ontwikkeling zijn, teneinµe fabrikanten een werelµwijµe markt  te bieµen voor µe µoor 
hen ontworpen motoren. 
1 PB C  
2 PB C 220 v an 16.9.2003, bl z. 16.  
3 Advies van h et Eu ropees Parlemen t van  21 oktob er 20 03 (nog niet b ekend gemaak t in het P ublicatieblad ) en beslu it van  de Raad van 
30 maart 20 04 (nog niet b ekend gemaak t in het P ublicatieblad ). 
4 PB L 59 v an 27.2.1998, bl z. 1. Richtlijn laatstelijk ge wijzigd bij R ichtlijn 2002/88/ EG ( PB L 35 v an 11.2.2003, bl z. 28) . 
L 146/2 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
(9) Er moeten ook emissienormen voor bepaalµe spoorweg-  en binnensµheepvaar ttoepassingen worµen ingevoer µ teneinµe 
ertoe bij te µrag en µat µeze wijzen van verv oer als milieuvrienµelijk worµen bevorµerµ. 
(10)I nµien m obiele m aµhines µie niet voor  gebruik op µe weg zijn bestemµ vroeg tijµig aan toekomstige grenswaar µen v olµoen, 
µient toege staan te worµen µat µit worµt v ermelµ. 
(11) Vanwege µe teµhnolog ie µie noµig is om te  volµoen aan µe grenswaar µen va n fase III B en IV voor  µeeltjesem issies en 
NO x-emissies, mo et het zwavelniveauvan µe branµstof in veel liµstaten ten opziµhte van het huiµige niveauworµen 
verlaagµ. Er m oet een referentiebranµstof worµen geµefinieerµ µie in overeenstemmi ng is met µe situatie op µe branµstof-
mark t. 
(12)H et emissieniveau geµurenµe µe volleµige nuttige levensµuur van µe motoren is belangrijk. Er µienen eisen inzake µe 
µuurzaamheiµ te worµen ingevoerµ om te voorkomen µat µe emissieresultaten teruglopen. 
(13)H et is nooµzakelijk speµiale r egelingen voor fabrikanten van uitrusting in te v oeren om  hen tijµ te geven om  hun pr oµuµten
te ontwerpen en pr oµuµten in kleine series te ver werken. 
(14) Aangezien µe µoelstelling van µeze riµhtlijn, namelijk µe ver betering van µe luµhtkwaliteit in µe toekomst, niet in 
volµoenµe mate µoor µe liµstaten kan worµen verwezenlijkt, omµat µe benoµigµe emissievoorsµhriften v oor pr oµuµten op 
µommunautair niveau moeten worµen v astgestelµ, kan µe Gemeensµhap overeenkomstig het in ar tikel 5 van het Ver µrag 
neergelegµe subsiµiariteit sbeginsel maatregelen v aststellen . Overeenkomstig het in hetzelfµe ar tikel neergelegµe 
evenreµigheiµsbeginsel gaat µeze riµhtlijn niet verµer  µan wat noµig is om µeze µoelstelli ng te verwezenlijken. 
(15) Riµhtli jn 97/68/EG µient µerhalve µienovereenkomstig te worµen gewijzigµ, 
HEBBEN D E VOLGENDE  RICHTLI JN VASTGEST ELD: 
Artikel 1
Riµht lijn 97/6 8/EG worµt als volgt gewij zigµ: 
1) In artikel 2 worµen µe v olgenµe streepjes toegevoegµ: 
- "binnensµhip ": een sµhip bestemµ om te worµen gebruikt op µe binnenwateren met een lengte van 20 meter of meer  
en een v olume, zoals g eµefinieerµ onµer punt 2.8 bis v an hoofµstuk 2 van bijlage I , van 100 m3 of meer, of 
sleepboten of µuwboten µie zijn gebouwµ om sµhepen me t een lengte van 20 me ter of meer te slepen of te µuwen of 
langszij µeze sµhepen te vare n; 
Onµer µez e µefi nitie val len n iet: 
- sµhep en beµo elµ voor person envervoer µie naas t µe bemann ing niet  meer µan 12 pass agiers vervoeren,  
- pleziervaart uigen met een  lengt e van min µer µan 2 4 meter (zoal s geµe finieerµ i n artike l 1, liµ  2, van 
Riµhtlijn 94/2 5/EG  van het  Europees  Parlement  en µe Ra aµ van 1 6 jun i 199 4 inz ake µe on µerlinge aan passing van µe 
wettelijke en bes tuursreµht elijke bep alingen van  µe liµ staten met  betrekki ng tot  plezi ervaartui gen *), 
- µienstsµhepen µi e het ei genµo m zijn  van toe ziµhthouµen µe in stanties,  
- blusboten , 
- marinesµh epen, 
- visserijva artuigen µi e in he t regist er van viss erijva artuigen van µ e Geme ensµhap zijn opgen omen, 
- zeesµhepen, inµ lusief ze esleepboten en -µuw boten µi e in get ijµewateren o f tijµelijk in bi nnen wateren in  beµrij f zijn of hu n 
basis hebben , mits µe ze zij n voorzi en van ee n gelµ ig navi gatie- of veil igheiµsµertifiµaat zoa ls geµ efinieerµ o nµer pu nt 2.8 t er
van ho ofµstuk 2van bi jlage I. 
- "fabrikant  van origi nele uitrus ting": fa brikan t van een  bepaa lµ type mobi ele maµ hine µat n iet voor gebrui k op µe w eg is 
bestemµ. 
- "Flexibele regel ing": µe proµ eµure w aarbij  een moto renfab rikant  in µe pe rioµe  tussen tw ee ope envol genµe  staµia van 
grensw aarµen  een bep erkt aant al in niet voor wegge bruik be stemµe mobi ele maµ hines in te bou wen motoren  in µe ha nµel 
mag brengen  µie ui tsluitenµ vo lµoen aan  µe emis siegrensw aarµen  uit he t vorige s taµium. 
_______ _______ _ 
* PB L 164  van 30.6.1 994, blz. 15. Ri µhtlijn laats telijk gew ijzigµ bi j Verorµeni ng (EG) nr. 1882/ 2003 (PB L 284  van 
31.10.200 3, blz. 1).". 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/3 NL 
2) Artikel  4 worµt als volgt gewi jzigµ:  
a) Aan het einµe van liµ 2 worµt µe volgenµe tekst toegevoegµ: 
"Bijlage VII I worµt gewijzigµ overeenk omstig µe µom itéproµeµure zoals om sµhreven in artikel 15". 
b) Het volgenµe liµ worµt toegevoegµ: 
"6. Motoren met µom pressie-ontsteking voor een anµere toepassing µan voor µe voortstuwing van loµomotieven, 
railvoertuigen en binnensµhepen kunnen in µe hanµel worµen gebraµht overeenkomstig µe proµeµur e van µe leµen 1 
tot en met 5 van bijlage XI II." 
3) In artikel 6 worµt het volgenµe liµ toegev oegµ: 
"5. Motoren met µompressie-ontsteking µie volgens een "flexibele regeling" in µe hanµel zijn gebraµht, worµen 
overeenkomstig bijlage XI II gemerk t." 
4) Na ar tikel 7 worµt het volgenµe ar tikel opgenomen: 
"Artikel 7 bis 
Binnens µhepen 
1. De volgenµe bepalingen zijn van toepassing op m otoren µie bestemµ zijn voor montage in binnensµhepen. D e leµen 2 
en 3 zijn niet van toepassing totµat µe gelijkwaarµigheiµ van µe met µeze riµhtlijn vastgestelµe eisen en µie welke zijn 
vastgestelµ in het kaµer  van µe Conventie van Mannheim v oor µe Rijnvaart is erk enµ µoor µe Centrale Commissie voor  µe 
Rijnvaart (hier na te noemen: CCR ), en µe Commissie hier van op µe hoogte is gebr aµht. 
2. Tot en m et 30 juni 2007 m ogen µe liµstaten niet het in µe hanµel breng en ver bieµen van motor en µie volµoen aan µe 
eisen µie zijn vastgestelµ µoor µe CCR, fase I,  en waar voor µe emissiegrenswaarµen zijn omsµhreven in bijlage XI V. 
3. Vanaf 1 juli 2007 en tot µe inwerkingtreµing v an een v erµer pakket gr enswaarµen als gevolg van ver µere wijzigingen 
van µeze riµhtlijn mogen µe liµstaten niet het in µe hanµel br engen ver bieµen van motor en µie volµoen aan µe eisen µie zijn 
vastgestelµ µoor µe CCR , fase II, en waar voor µe emissiegrenswaarµen zijn omsµhreven in bijlage XV . 
4. Overeenk omstig µe pr oµeµure van artikel 15,  worµt bijlage VII aangepast ter  opneming v an µe aanvullenµe, 
speµifieke informatie µie v ereist kan zijn in ver banµ met het typegoeµkeuringsµertifiµaat voor  motoren µie bestemµ zijn voor  
montage in binnensµhepen. 
5. Voor µe toepassing van µeze riµhtlijn µient een hulpmotor van binnensµhepen met een vermog en van meer µan 560 
kW aan µezelfµe eisen als voortstuwingsmotoren te v olµoen." 
5) Artikel 8 worµt als volgt gewijzi gµ: 
a) het opsµhrift worµt ver vangen µoor: "In µe hanµel brengen"; 
b) liµ 1 worµt als volgt ver vangen: 
"1. De liµstaten mogen het in µe hanµel brengen v an al µan niet reeµs in maµhines ingebouwµe motoren niet 
verbieµen, inµien µe motoren volµoen aan µe voorsµhriften van µeze riµhtlijn." 
µ) Na liµ 2 worµt het volgenµe liµ ingevoegµ: 
"2 bis. De liµstaten geven het µommunautaire navigatieµertifiµaat voor µe binnenvaart zoals beµoelµ in Riµhtlijn 
82/714/EEG van µe Raaµ van 4 oktober 1982 tot vaststellin g van µe teµhnisµhe voorsµhriften v oor binnensµhepen * 
niet af aan v aartuigen m et motoren µie niet aan µe eisen van µeze riµhtlijn volµoen. 
___________
* PB L 301 van 28. 10.1982, blz.  1. Riµhtli jn gewijzigµ bij µe T oetreµingsakte van 2003.". 
L 146/4 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
6) Artikel  9 worµt als volgt gewi jzigµ:  
a) µe inleiµenµe zin van liµ 3 worµt als volgt gelezen: 
"De liµstaten weigeren v oor een motortype of een motorfam ilie µe typegoeµkeuring en µe afgifte van het in 
bijlage VI I beµoelµe µoµument, alsook enige anµere typegoeµkeur ing voor niet voor µe weg bestemµe mobiele 
maµhines waarin een nog niet in µe hanµel gebraµhte m otor is g emonteerµ."; 
b) na liµ 3 worµen µe v olgenµe leµen ingevoegµ: 
"3 bis. TYPE GOEDK EURI NG V AN MOTO REN V AN FASE  III A (MOTORCATEGORIE ËN H, I, J en K) 
De liµ staten w eigeren  voor µe vol genµe  motorty pes of moto rfamil ies µe type goeµk eurin g en µe afg ifte van 
het in bijlage VII beµoe lµe µ oµume nt, als ook en ige anµ ere type goeµk eurin g voor niet  voor µe we g best emµe 
mobi ele maµ hines waarin ee n nog ni et in µe hanµ el gebraµ hte mot or is gemon teerµ:  
– H: vanaf 30 juni 2005 v oor motore n – anµers µan motor en me t µonstant toe rental – met een g elever µ 
verm ogen van 130 kW ≤  P ≤ 560 kW , 
–  I: vanaf 31 µeµember 20 05 voor mot oren – an µers µan motoren met µonstant toerental - me t een 
geleverµ ve rmog en van 75 kW ≤ P < 1 30 kW, 
–  J: vanaf 31 µeµember 200 6 voor mo toren - a nµers µan m otoren met µonstant toerental - me t een 
geleverµ ve rmog en van 37 kW ≤ P < 7 5 kW , 
– K: vanaf 31 µeµember 2005 voor motoren – anµers µan motoren met µonstant toerental - met een 
geleverµ vermogen van 19 kW ≤ P <37 kW,  
inµien µe  motor niet v olµoet a an µe  voorsµhr iften v an µe ze riµhtlijn e n inµien µe uitstoot van verontreinig enµe 
gassen en µe eltjes uit µe m otor niet v olµoet a an µe  grenswaarµe n in µe tab el in punt 4. 1.2.4 van bijla ge I. 
3 ter. TYPE GOEDK EURI NG V AN MOTO REN ME T CON STANT TOERE NTAL VAN FASE III A (MOT ORCATEGORIEË N 
H, I, J en K) 
De liµ staten w eigeren  voor motort ypes of moto rfamil ies µe type goeµk eurin g en µe afg ifte van het  in bij lage VII beµoe lµe 
µoµu ment, al sook enige  anµere t ypego eµkeu ring voor ni et voo r µe weg bes temµe  mobiel e maµhi nes waarin  een nog  niet in µe 
hanµ el gebraµ hte mo tor is  gemont eerµ: 
- H-motoren  met µons tant toeren tal: vanaf  31 µeµe mber 200 9 voor moto ren met een  geleverµ  vermogen van  130 kW ≤ 
P < 560 kW, 
- I-motoren met  µons tant toeren tal: vanaf  31 µeµe mber 200 9 voor moto ren met een  geleverµ  vermogen van  75 kW ≤ P 
< 130 kW, 
- N-motoren en J-motoren met µo nstant toeren tal: vanaf 31 µeµ ember 2010 voor motoren met een gel everµ vermogen 
van: 37 kW ≤ P < 75 kW, 
- K-motoren  met µons tant toeren tal: vanaf  31 µeµe mber 200 9 voor moto ren met een  geleverµ  vermogen van  19 kW ≤ P 
< 37 kW 
inµien µ e moto r niet vol µoet aan µe voo rsµhrif ten van  µeze riµh tlijn en  inµien µe ui tstoot van veront reinigenµe  gasse n en 
µeeltjes uit µe moto r niet vol µoet aan µe grens waarµen in  µe tab el in punt  4.1.2.4 van bi jlage I. 
3 quate r. TYPEGOEDKEURING VAN MOTOREN VAN FASE III B (MOTORC ATEGOR IEËN L, M, N en P)  
De liµ staten w eigeren  voor µe vol genµe  motorty pes of moto rfamil ies µe type goeµk eurin g en µe afg ifte van het  in 
bijlage VII beµoe lµe µ oµume nt, als ook en ige anµ ere type goeµk eurin g voor niet  voor µe we g best emµe mob iele 
maµhi nes waarin  een nog  niet in µe ha nµel gebraµht e motor is  gemont eerµ: 
- L vanaf  31 µeµe mber 200 9 voor anµ ere motoren  µan mot oren met ee n µons tant toeren tal met een gel everµ 
vermogen va n 130  kW ≤ P ≤ 560 kW 
- M vana f 31 µe µembe r 2010 voor anµ ere motoren  µan mot oren met ee n µons tant toeren tal met een gel everµ 
vermogen va n 75 kW ≤ P < 130 kW, 
- N vanaf 31 µeµe mber 2010 voor anµere motoren µa n motoren met een  µonst ant toe rental met een  geleverµ 
vermogen va n 56 kW ≤ P < 75kW, 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/5 NL 
- P vanaf 31 µeµember 2011 voor anµere motoren µan motoren met een µonstant  toerental met een geleverµ 
vermogen van 37 kW ≤ P< 56 kW, 
inµien µe motor niet volµoet aan µe voorsµhriften van µeze riµhtlijn en inµien µe uitst oot van verontreinigenµe gassen 
uit µe motor niet volµoet aan µe g renswaarµen in µe tabel in punt 4.1.2.5 van bijlage I.  
3 quinquies. TYPE GOEDK EURI NG V AN MOTO REN V AN FASE  IV (MOTO RCATEGORIEËN  Q en R) 
De liµstaten weigeren voor µe volgenµe m otortypes of motor families µe typegoeµkeur ing en µe afgifte van 
het in bijlage V II beµoelµe µoµument, alsook enige anµer e typegoeµkeur ing voor  niet voor  µe weg bestemµe 
mobiele maµhines waarin een nog niet in µe hanµel g ebraµhte m otor is g emonteerµ: 
- Q vanaf 31 µeµember  2012 voor anµere motore n µan motore n met een µonstant toerental met e en 
geleverµ verm ogen van 130 kW ≤ P ≤ 560 kW , 
- R vanaf 31 µeµember 2013 voor anµere m otoren µan m otoren met een µonstant toerental m et een 
geleverµ verm ogen van 56 kW ≤ P < 130 k W, 
inµien µe motor niet volµoet aan µe voorsµhriften van µeze riµhtlijn en inµien µe uitstoot van verontreinigenµe 
gassen en µeeltjes uit µe motor niet volµoet aan µe grenswaarµen in µe tabel in punt 4.1.2. 6 van bijlage I.  
3 sexies.  T YPEGOEDKEUR ING VAN VOORT STUWINGSM OTOREN VAN FA SE III A DIE IN BINNENSCHEPEN 
WOR DEN GEB RUIKT (M OTOR CATEGO RIE V) 
De li µstaten weigere n voo r µe vol genµ e mot ortypes of mot orfamilies µe ty pego eµke uring en µe  afgifte van he t in 
bijlage VII beµoe lµe µoµumen t: 
V1:1 : van af 31 µeµemb er 200 5 voo r moto ren met  een ge leverµ vermog en va n 37 kW of me er en ee n slagvolume  van 
minµ er µan 0,9  liter per µili nµer, 
V1:2:  vanaf  30 ju ni 20 05 voo r motoren met  een sl agvol ume van  0,9 lit er of meer, maar minµ er µan 1,2  liter per 
µilinµer, 
V1:3:  vanaf  30 ju ni 20 05 voo r motoren met  een sl agvol ume van  1,2 lit er of meer, maar minµ er µan 2,5  liter per 
µilinµer en ee n gel everµ  vermoge n van  37 kW ≤  P < 75 kW, 
V1:4:  vanaf  31 µeµ ember 20 06 voo r motoren met  een sl agvol ume van  2,5 lit er of meer, maar minµ er µan 5 l iter per 
µilinµer,  
V2: va naf 31 µe µemb er 200 7 voo r moto ren met  een s lagvolume van  5 liter pe r µilinµer of mee r, 
inµien µe mot or nie t volµoet aan µe voo rsµhriften va n µeze riµ htlijn en in µien µe uitstoot van ve rontreinigenµe ga ssen 
en µeeltjes uit µe moto r niet  volµ oet aan µ e grens waarµen  in µe  tabel in punt 4.1.2.4  van bi jlage I. 
3 sep ties. TYPEGOEDKEUR ING VAN VOORT STUWINGSM OTOREN VAN FA SE III A DIE IN MOTORTR EIN-
STELLEN WO RDEN G EBR UIKT (MOTOR CATEGO RIE V) 
De li µstaten weigere n voo r µe vol genµ e mot ortypes of mot orfamilies µe ty pego eµke uring en µe  afgifte van he t in 
bijlage VII beµoe lµe µoµumen t: 
- RCA: vana f 30 juni 2005 vo or mot oren met ee n gel everµ  vermoge n van  meer µan  130 kW,  
inµien µe mot or nie t volµoet aan µe voo rsµhriften va n µeze riµ htlijn en in µien µe uitstoot van ve rontreinigenµe ga ssen 
en µeeltjes uit µe moto r niet  volµ oet aan µ e grens waarµen  in µe  tabel in punt 4.1.2.4  van bi jlage I." 
3 oµt ies. TYPEGOEDKEUR ING VAN VOORT STUWINGSM OTOREN VAN FA SE III B DIE IN MOTORTR EIN-
STELLEN WO RDEN G EBR UIKT 
De li µstaten weigere n voo r µe vol genµ e mot ortypes of mot orfamilies µe ty pego eµke uring en µe  afgifte van he t in 
bijlage VII beµoe lµe µoµumen t: 
- RC B: n a 31 µe µembe r 2010 voor moto ren met ee n gele verµ vermogen  van meer µan  130 kW 
inµien µe mot or nie t volµoet aan µe voo rsµhriften va n µeze riµ htlijn en in µien µe uitstoot van ve rontreinigenµe ga ssen 
en µeeltjes uit µe moto r niet  volµ oet aan µ e grens waarµen  in µe  tabel in punt 4.1.2.5  van bi jlage I. 
L 146/6 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
3 nonies. TYPE GOEDKE URING V AN VO OTSTU WIN GSMOTOREN V AN FASE III A DIE  IN LO COMOTIEV EN 
WORDEN GEBRUIKT 
De liµstaten wei geren voor  µe volgenµe motortypes of m otorfamilies µe typegoeµkeuring en µe afgifte van het in 
bijlage VII  beµoelµe µoµument: 
- RL A: na 31 µeµember 2005 voor motoren met een gelever µ ver mogen v an 130 kW  ≤ P ≤ 560 kW, 
- RH A: na 31 µeµember 2007 voor motoren met een gelever µ ver mogen v an 560 kW  < P 
inµien µe motor niet volµoet aan µe voorsµhriften van µeze riµhtlijn en inµien µe uitst oot van verontreinigenµe gassen 
en µeeltjes uit µe motor niet volµoet aan µe gr enswaarµen in µe tabel in punt 4.1.2.4 van bijlage I. De bepalingen van 
µit liµ zijn niet van toepass ing op µe motortypes of m otorfamilies in kwest ie met betrekking waartoe een 
koopµontraµt is afgeslot en vóór ............... **, voo ropgestelµ µat µe motor niet later op µ e mark t worµt gebraµht µan 
twee jaar n a µe µatum µ ie voor µie µategorie loµomotieven van toepassing is. 
____________
** Datum van  inwerkingt reµin g van µe riµh tlijn 
3 µeµies . TYPEGOEDKEURING VAN VOORTSTUWINGSMOTOREN VAN FASE III B DI E IN LOCOMOTIEVEN 
WORDEN G EBR UIKT 
De liµ staten w eigeren  voor µe vol genµe  motorty pes of moto rfamil ies µe type goeµk eurin g en µe afg ifte van het  in 
bijlage VII beµoe lµe µ oµume nt: 
- R B: na 31 µeµember 2010voor mot oren me t een geleverµ ve rmog en van meer µan 130 kW 
inµien µe motor niet volµoet aan µe voorsµhriften van µeze riµhtlijn en inµien µe uitstoot  van verontrei nigen µe 
gassen en µee ltjes uit  µe motor niet  volµoe t aan µe grens waarµe n in µe tab el in pu nt 4.1.2.5 van bi jlage I. De 
bepal ingen  van µit li µ zijn  niet van  toepa ssing op µe moto rtypes  of motorfa milie s in kwe stie met betrekki ng 
waart oe een koo pµon traµt is  afgesl oten vóór ... ................ **, voo ropgestelµ µat µe mo tor niet later in µ e hanµel 
worµt gebraµht µan twee jaar na  µe µ atum µie voor µie µategorie loµomotieven van toepassing is. 
____________________
** Datum van  inwerkingt reµin g van µe riµh tlijn" 
µ) in liµ 4 worµt het opsµhrift ver vangen µoor: 
"IN DE HANDEL BRENGEN: PRODUCTI EDATA VAN DE MOTOREN" 
µ) het volgenµe liµ worµt ingevoegµ: 
"4 bis. Ongeaµht het bepaalµe in artikel 7 bis en ar tikel 9, leµen 3 oµties en 3 nonies, staan µe liµstaten na µe hierna 
genoemµe µata, met uitzonµering v an maµhines en motoren µie bestemµ zijn voor uitvoer naar  µerµe lanµen, 
het in µe hanµel brengen v an al µan niet reeµs in een maµhine ingebouwµe motor en, alleen toe inµien µie 
motoren v olµoen aan µe v oorsµhriften van µeze riµhtlijn en zijn goeµgekeurµ in overeenstemm ing met één 
van µe µategorieën, als omsµhreven in liµ 2 en liµ 3. 
Fase II I A anµere µan motoren m et µonstant toerental 
– µategor ie H: 31 µeµem ber 2005 
– µategor ie I: 31 µe µember  2006 
– µategor ie J: 31 µeµember  2007 
– µategor ie K: 31 µeµem ber 2006 
Fase I II A binnensµhepen 
– µategor ie V1:1: 31 µe µember  2006 
– µategor ie V1:2: 31 µe µember  2006 
– µategor ie V1:3: 31 µe µember  2006 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/7 NL 
– µategorie V1:4: 31 µeµem ber 2008 
– µategorieën V2: 31 µeµember 2008. 
Fase II I A m otoren met µonstant toerental  
- µategorie H: 31 µeµ ember 2010
- µategorie I: 31 µeµember 2010
- µategorie J: 31 µeµember  2011 
- µategorie K: 31 µeµ ember 2010
Fase II I A m otortreinstell en 
- µategorie RC A: 31 µeµember 2005 
Fase II I A loµomotieven 
- µategorie RL A: 31 µeµem ber 2006 
- µategorie RH A: 31 µeµem ber 2008 
Fase II I B anµere µan motoren met µonstant  toerental 
– µategorie L: 31 µeµem ber 2010 
– µategorie M: 31 µeµember  2011 
– µategorie N: 31 µeµ ember 2011 
- µategorie P: 31 µeµember 2012
Fase II I B m otortreinstell en 
- µategorie RC B: 31 µeµember 2011 
Fase II I B loµomotieven 
- µategorie R B: 31 µeµember 2011 
Fase IV anµere µan motoren met µonstant toerental 
- µategorie Q: 31 µeµ ember 2013
- µategorie R: 30 september 2014 
Voor elke  µategorie w orµen bovenstaanµe eisen ten aanzien van motoren µie vóór geno emµe µatum zij n 
geproµuµeerµ, met  twee jaar o pgesµhort. 
De toestemming µie telkens voor één  fase van  emis siegren swaarµen worµt verle enµ, loopt af me t ingang van  µe 
verpliµhte tenuitvoerlegging van  µe gre nswaarµen van µe volgenµe fase." 
e) het volgenµe liµ worµt toegevoegµ: 
"4 ter. Eti kettering bij vroeg tijµig vo lµoen aan µe eisen µie gelµen voor µe f ases III A, III B en  IV 
Met betrekking tot motortypen of motorfami lies µie vóór µe o nµer liµ 4 v an µit artikel vermel µe µata volµoen aan µe 
grenswaarµen in µe tabel in punt 4.1.2 .4, 4.1 .2.5 e n 4.1 .2.6 v an bijlage I, st aan µe liµstaten een bijzonµere etikettering 
toe om a an te gev en µat µe mot oren in kwestie vóór µe va stgestelµe µata aan µe gre nswaarµen volµoen." 
L 146/8 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
7) Artikel 10 worµt als volgt gewijzigµ: 
(a) Liµ 1 en liµ 1 bis worµen vervangen µoor µe volgenµe tekst: 
"1. De voorsµhriften van artikel 8,  leµen 1 en 2,  artikel 9,  liµ 4, en artikel 9 bis, liµ 5, zijn niet van toepassing op: 
- motoren voor gebruik µoor het leger,  
- overeenkomstig µe leµen 1bis en 2vrijgestelµe mo toren, 
- motoren voor het gebruik in maµhines µie voornamelijk zijn bestemµ voor het te water laten en binnenhalen 
van reµµ ingsboten, 
- motoren voor het gebruik in maµhines µie voornamelijk zijn bestemµ voor het te water laten en binnenhalen 
van vanaf het stranµ te water gelaten boten. 
1 bis. Onverminµerµ het bepaalµe in artikel 7 bis en artikel 9, leµen 3 oµties en 3 nonies moe ten vervangenµe 
motoren, me t uitzonµering van motortreinstellen, loµomotieven en motoren µie in binnensµhepen worµen 
gebruikt, volµoen aan µe gren swaarµen waaraan µe te vervangen motor mo est volµoen toen µeze in µe hanµel 
werµ ge braµht. 
De tekst "VER VAN GENDE M OTOR " worµt op een etiket op µe mo tor aan gebraµht of in µe hanµleiµing 
opgenomen." 
(b) De volgenµe leµen worµen toegevoegµ: 
"5. Motoren kunnen overeenkom stig µe bepalingen van bijlage XIII volgens een "flexibele re geling" in µe hanµel 
worµen gebraµht. 
6. Liµ 2 is niet van toepassing op m otoren µie in binnensµhepen worµen gebruikt. 
7. De liµstaten staan het in µe hanµel brengen van m otoren zoals geµefinieerµ in bijlage I , punt A, sub i), en punt A, 
sub ii),  toe v olgens µe "flex ibele reg eling" over eenkomstig µe bepalingen van bijlage XI II." 
8) De bijlagen worµen als v olgt gewijzigµ en µe lijst van µe huiµige bijlagen worµt µienover eenkomstig g ewijzigµ: 
a) µe bijlagen I , III, V, VII en XII worµen gewijzigµ over eenkomstig bijlage I van µe onµerhavige riµhtlijn; 
b) bijlage VI  worµt vervangen µoor  bijlage II van µe onµerhav ige riµhtlijn; 
µ) een nieuwe bijlage XIII worµt toegevoeg µ over eenkomstig het bepaalµe in bijlage III van µe onµerhavige riµhtlijn; 
µ) een nieuwe bijlage XIV worµt toegevoegµ overeenkom stig het bepaalµe in bijlage I V van µe onµerhavige riµhtlijn; 
e) een nieuwe bijlage XV worµt toegevoeg µ over eenkomstig het bepaalµe in bijlage IV van µe onµerhavige riµhtlijn. 
Artikel 2
Uiterlijk p er 31 µeµe mber 200 7 zal µ e Commi ssie 
a) haar sµh attingen van µe  emiss ies van nie t voor µe w eg bes temµe  maµhin es op nieuw beo orµel en en met  name pot entiële 
µontrolep roeven en  µorreµti efaµtoren  onµe r µe loep  nemen, 
b) met het  oog op µe  bekraµht iging van µe grens waarµen van  fase IIIB en IV bezi en we lke te µhnieken er bes µhikbaar zij n, 
waarbij oo k naar kost en en ba ten w orµen  gekeken, en  nagaan  of er voor bepa alµe typen  uitrus ting of moto ren extra 
flexibiliteit, een vrijs telling of een  latere µ atum van  inwerkingt reµin g noµi g is, waa rbij zi j rekeni ng hou µt met  motoren  in ni et 
voor µe w eg bes temµe  maµhin es µie alle en in  bepaa lµe seizoenen worµen  gebruikt , 
µ) µe to epassing van tes tµyµli voo r motoren in  motortrei nstellen en l oµomo tieven beo orµel en en i n het  geval van  motoren  voor 
loµomotieven na gaan w at µe ko sten en bat en zij n van verµe re verlagin g van µe emi ssiegrens waarµen, met he t oog op  µe 
toepassing van  NOx-nabeh anµelingsteµhno logie, 
µ) nagaa n of een  volgen µ pakket  grensw aarµen  moet wo rµen in gevoerµ  voor motoren  µie in  binn ensµhepen wo rµen geb ruikt, 
waarbij met  name rekeni ng wo rµt geho uµen  met µe teµ hnisµhe en eµo nomi sµhe haal baarhe iµ van  mogeli jkheµen vo or een 
tweeµe reµu µtie bij µeze to epassing, 
e) nagaa n of µe  invoe ring van emi ssiegrens waarµen voo r motoren van  minµe r µan 19 kW of  meer µan 560  kW noµig  is 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/9 NL 
f) nagaan hoe het gestelµ is met µe besµhikbaarheiµ van branµstoffen µie noµig zijn voor µe teµhnologieën waarmee aan µe 
normen van µe fasen II I B en I V kan worµen v olµaan, 
g) ziµh buigen over µe omstanµigheµ en waaronµer µe m aximaal toegestane perµentages waarmee µe emissiegrenswaarµen in 
bijlage I,  punt 4. 1.2.5 en 4.1. 2.6 m ogen worµen oversµhr eµen, k unnen worµen ove rsµhreµen en zo noµig voorstellen inµienen 
om µe r iµhtlij n in teµhnisµhe zin aan te passen overeenkomstig µe in artikel 15 v an Riµhtli jn 97/68/EG  genoemµe pr oµeµure, 
h) nagaan of er een systeem noµig is om te µontroleren of motoren ook tijµens het gebruik aan µe voorsµhriften volµoen en 
mogelijkheµen voor µe uitvoering hierv an beoorµelen, 
i) ziµh buigen over geµetailleerµe reg elingen om te voork omen µat µyµli worµen overgeslagen of om zeilµ, 
en inµien noµig voorstellen inµi enen bij het Europees Par lement en µe Raaµ. 
Artikel  3
1. De liµstaten µoen µe noµige  wettelijke en bestuur sreµhtelijke bepalingen in werk ing tr eµen om  uiter lijk op 
.............................. /g42/g42 aan µeze riµhtlijn te volµoen. Zij stellen µe Commissie µaarvan onverwijlµ in kennis. 
Wanneer µe liµstaten µeze bepalingen aannemen, worµt in µie bepalingen naar µeze riµhtlijn verwezen of worµt hiernaar ve rwezen 
bij µe offiµiële bekenµmaking van µie bepalingen. De  rege ls voor µeze verw ijzing w orµen vastgestelµ µoor µe liµstaten. 
2. De liµstaten µelen µe Comm issie µe tekst van µe belangrijkste bepalingen van intern reµht meµ e µie zij op het onµer µeze 
riµhtlijn vallenµe gebieµ vaststellen. 
Artikel 4
De liµstaten bepalen welke sanµties van toepassing zijn op overtreµing van µe nationale voorsµhriften µie naar aanleiµing van 
onµerhavige riµhtlijn zijn vastgestelµ en nemen alle maatregelen µie noµig zijn om µe ze voorsµhriften uit te voeren. De  vastgestelµe 
sanµties moe ten µoeltr effenµ, evenr eµig e n afsµhr ikkenµ zijn. De liµstaten stellen µe  Comm issie uiterlijk  op ......................... /g42/g42  in 
kennis van µeze voorsµhriften en geven eventuele latere wijzigingen zo spoeµig mo gelijk µoor. 
Artikel 5
Deze riµhtlijn treeµt in werking op µe twintigste µag volgenµe op µie van haar bekenµmaking in hetPubliµatieblaµ v an µe Europe se 
Unie. 
Artikel 6
Deze riµhtlijn is ger iµht tot µe liµstaten.  
Geµaa n te Straatsburg, 21 april 2004  
Voor  het Eu ropees Parl emen t Voor  de Raa d 
 D e voorzitter  D e voorzitter 
                P. COX                                              D. ROCHE 
/g42/g42twaalf maan den na de inwerk ingtredin g van deze rich tlijn. 
/g42/g4212 maa nden na  de inwerkingtreding van dez e richtlijn. 
L 146/10 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
BIJL AGE I 
1. BIJLAGE I WORDT ALS VOLGT GEWI JZIGD: 
1) AFDELI NG 1 W ORDT ALS VOLGT GEWIJZI GD: 
a) Punt A komt als volgt te luiµen:  
"A. bestemµ en gesµhikt om ziµh over  µe gronµ (al µan niet ove r µe weg)  te verplaatsen of te worµen 
verplaatst, 
i) voorzien van een motor met een µompressieontsteking m et een nettovermog en 
overeenkom stig punt 2. 4 van meer µan of g elijk aan 19 kW maar niet meer  µan 560 kW en 
veeleer werkenµ m et een veranµer lijk µan ee n µonstant toere ntal. 
of 
ii) voorzien van een motor met een µompressieontsteking m et een nettovermog en 
overeenkom stig punt 2. 4 van meer µan of g elijk aan 19 kW maar niet meer  µan 560 kW en 
werkenµ m et een µonstant toerental. De grenswaarµen gelµen pas vanaf 31 µeµember 2006. " 
of 
(iii) een injeµtiemotor met benzine als branµstof m et een nettovermog en over eenkomstig µeel 2.4 v an niet 
meer  µan 19 kW ,  
of 
(iv) m otoren µie zijn ontworpen v oor µe aanµr ijving van railvoer tuigen in µe zin van voertuig en op rails 
met eigen aanµrijving  µie speµifiek z ijn ontworpen voor het ve rvoer  van goe µeren en/of passagier s, 
of 
(v) m otoren µie zijn ontworpen v oor µe aanµr ijving van loµomotieven in µe zin va n voe rtuigen op rails 
met eigen aanµrijving  µie zijn ontworpen voor het ve rplaatsen of voor tstuwen van voertuig en µie zijn 
ontworpen v oor het ve rvoer  van vraµht, passagiers en anµer e appar atuur,  maar zelf niet zijn 
ontworpen of beµoelµ v oor het ve rvoer  van vraµht, passagiers (buiten µe per sonen µie µe loµom otief 
beµienen) of anµer e appar atuur.  Hulpm otoren of motor en µie beµoelµ zijn ter aanµrijving  van 
apparatuur  welke beµoelµ is om onµe rhouµs-  of aanlegwerk zaamheµen aan µe rails uit te voere n 
worµt niet onµer µit liµ geµlassifiµeer µ, maar  onµer  A(i)." 
b) Punt B worµt v ervangen µoor:  
"Sµhepen, behalve vaar tuigen bestemµ om te worµen gebr uikt op µe binnenwateren"; 
µ) Punt C worµt gesµhrapt. 
2) hoofµstuk 2 worµt als v olgt gewijzigµ: 
a) µe volgenµe punten worµen ingev oegµ: 
"2.8 bis: "volume van 100 m3 of meer" ten aanzien van een binnensµhip: het volume µ at worµt berekenµ met 
µe formule LxBxT, waarbij "L" µe gro otste lengte van µe sµheepsromp is, het roer en µe boegspriet 
niet inbegrepen, "B" µe gro otste breeµte van µe sµheepsromp , gem eten op µe buitenkant van µe 
huiµbeplating (sµhoepraµeren, sµhuurlijsten en µergelijke niet inbegrepen) en "T" µe vertiµale afstanµ 
van het laagste punt van µe sµheepsromp a an µe onµerkant van µe boµembeplating of van µe kiel tot 
het vlak van µe groo tste inzinking van µe sµheepsromp; 
2.8 ter: "gelµig navigatie-  of veiligheiµsµer tifiµaat": 
(a) e en µertifiµaat µat aantoont µat worµt volµaan aan het Inter nationale verµrag  voor  µe 
bevorµering van µe veiligheiµ op zee van 1974 ( SOLAS),  zoals gewijzigµ, of een 
gelijkwaarµig µoµument, of 
(b) een µertifiµaat µat aantoont µat worµt volµaan aan het Inter nationale verµrag  inzake lastlijnen  
van 1966, zoals gewijzigµ, of een gelijkwaarµig µoµument, en een I OPP- µertifiµaat µat 
aantoont µat worµt volµaan aan het Inter nationale verµrag  ter voorkoming van 
verontreinigingen µoor sµhepen van 1973 (MARPOL),  zoals gewijzigµ;" 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/11 NL 
2.8 quater: "manipulati evoorziening": een voorziening µie werkingsvariabelen meet of met een sensor bepaalt of 
µaarop reageer t om µe werking van een onµerµeel of funµtie van het emissiebehe ersingssyst eem op 
zoµanige wijz e te aµtiveren, te moµuleren, te vertragen of uit te sµhakelen µat µe µoelmatigheiµ van 
het emissiebeh eersingssyst eem worµt ver minµerµ onµer omstanµigheµen µie bij een normaal gebr uik 
van niet voor µe weg bestemµe mobiele maµhines optreµen, tenzij het gebruik van een µergelijke 
voorziening in wezen is begrepen in µe v oor µe µer tifiµering van emissietest s toegepaste proµeµure; 
2.8 quinquies:  " abnormale beheer singsstrategie": een strategie of maatregel µie, wanneer µe niet voor  µe weg 
bestemµe mobiele maµhine onµer nor male beµrijfsomstanµigheµen worµt gebr uikt, µe µoelmatigheiµ 
van het em issiebeheersingss ysteem ver minµert tot een niveau µat lager  is µan het niveau µat bij µe toe 
te passen emissietestproµeµures worµt ver waµht."; 
b) het volgenµe punt worµt ingevoegµ: 
"2.17: "testµyµlus":  een r eeks testmomenten, elk bij een bepaalµ toerental en k oppel, gevolgµ µoor µe stabiele 
toestanµ (NRSC-test) of µe transiënte beµrijfstoestanµ (NRTC-test) van µe motor;" 
µ) het huiµige punt 2.17 krijgt numm er 2.18 en worµt vervangen µoor : 
"2.18.  S ymbolen en afkortingen 
2.18.1. Symbolen voor µe testparameters 
Symbool Eenheiµ Term 
A/Fst -  S toiµhiometr isµhe luµ ht/branµstofv erhouµin g 
Ap m² O ppervla kte v an µe µwarsµoorsneµe van µe isokinetisµhe bemonster ingssonµe 
AT m² O ppervla kte v an µe µwarsµoorsneµe van µe uitlaatpijp 
gem  
m3/h  
kg/h Gewogen g emiµµelµe waarµe van µe: 
- volum estroom 
- massa stroo m 
C1 - Koolstof 1 koolwaterstofeq uivalent 
Cd - Afvoerµoëffiµiënt van µe subsonisµhe venturi (SSV) 
Conµ p pm v ol% Conµentratie (met een aµhterv oegsel v an µe µomponentaanµuiµing)  
Conµ c ppm v ol% Voor  µe aµhterg ronµ geµor rigee rµe µonµentratie 
Conµ d ppm v ol% Conµentratie van µe verontr einiging in ver µunningsluµht  
Conµ e ppm v ol% Conµentratie van µe verontr einiging in ver µunµ uitlaatgas 
µ m Diam eter 
DF - Verµunningsfa µtor 
fa - Atmosferisµhe faµtor vo or een laboratorium 
GAIRD kg/h Luµht mass astroom bij  µe inl aat op  µroge bas is 
GAIRW kg/h Luµht mass astroom bij  µe inl aat op  natte basi s 
GDILW kg/h Verµunn ingsluµhtmassastroom op  natte basi s 
GEDFW kg/h Equival ente verµu nµe-ui tlaatgasmas sastroom op µroge basi s 
GEXHW kg/h Uitlaatga smas sastroom op  natte basi s 
GFUEL kg/h Branµs tofmas sastroom 
GSE kg/h Bemon sterµe uit laatgas massas troom 
GT  µ m3/min Inµiµa torgasmassastr oom 
GTOTW kg/h Verµunµe-ui tlaatgasmas sastroom op natt e basi s 
Ha g/kg Absolute voµht ighei µ van µe inl aatluµht 
Hd g/kg Absolute voµht ighei µ van µe verµun nings luµht 
HREF g/kg Referent iewaarµe va n µe ab solute voµht igheiµ (10 ,71 g/kg) 
i - Inµex µi e een af zonµ erlijke toe stanµ aan geeft  (voor NRSC -test) of een mome ntele waarµe (voo r 
NRTC -test) 
KH - Voµhtigheiµsµorreµtiefaµtor vo or NO x
Kp - Voµhtigheiµsµorreµtiefaµtor vo or µeeltjes 
KV - Kalibreringsfunµtie voor µe kritisµhe stroomventuri (CFV) 
Kw,a - Droog /natµorreµti efaµtor voor µe  inlaatluµht 
Kw,d - Droog /natµorreµti efaµtor voor µe  verµu nningsluµht 
Kw,e - Droog /natµorreµti efaµtor voor he t verµ unµe uitlaatgas 
Kw,r - Droog /natµorreµti efaµtor voor he t ruw e uitlaatgas 
L % Perµe ntage van  het kopp el ten opziµhte van  het maxim umko ppel bij het geteste toerental 
Md mg Massa van  het µe eltjesmons ter in  verµun ningsluµht 
MDIL kg Massa van het  monster verµun nings luµht µat µoo r het µeelt jesbemons terings filter worµt gevoerµ 
MEDFW kg Massa van equ ivalen t verµunµ ui tlaatgas geµu renµe µe µyµl us 
MEXHW kg Totale uitlaatgas mass astroom geµu renµe µe  µyµlu s 
Mf mg Massa van  het verz amelµ e µeel tjesmon ster 
Mf,p mg Massa van het ver zamelµe µeeltjesmonster op primair filter 
Mf,b mg Massa van het ver zamelµe µeeltjesmonster op seµunµair filter 
Mgas g Totale massa van verontreinigenµe gassen geµurenµe µe µyµlus 
L 146/12 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
Symbool Eenheiµ Term  
MPT g Totale  massa van µeelt jes geµuren µe µe µyµlus  
MSAM kg Massa van he t verµunµ e uitl aatgas monst er µat µoo r het µeel tjesbemon steringsfilter worµt gevo erµ 
MSE kg Bemon sterµe uit laatgas massa geµu renµe µe µyµlu s 
MSEC kg Mass a van µe seµunµ aire verµunnin gsluµh t 
MTOT kg Totale mas sa van  het µu bbel verµunµ e uitlaatgas geµ urenµe  µe µyµl us  
MTOTW kg Total e massa van he t verµunµe  uitla atgas  µat geµurenµ e µe µyµlu s µoor µe verµun nings tunnel worµt  
gevoerµ, op natt e basi s 
MTOTW,I kg Mome ntele mass a van het  verµunµ e uitlaatgas µa t µoo r µe verµunn ingstunnel w orµt gevo erµ op natte 
basis 
mass  g /h Inµex  µie µe em issiemassastr oom aangeeft 
NP - Totaal aantal omwentelingen van verµringerpomp (P DP) ge µurenµe µe µyµlus 
nref m in-1Referentiemotortoer ental voor  NRTC-test 
spn/g38 s-2Afgeleiµe van het m otortoe renta l 
P kW Niet naar µe rem geµorrigeerµ vermogen 
p1 kPa Drukverminµerin g aan pompi nlaat van µe verµringe rpomp (PDP) 
PA k Pa Absolute µruk  
Pa kPa Verzaµigµ e µampµruk van  µe inla atluµht (ISO 3046:  psy = PSY testo mgeving) 
PAE kW Aangegeve n totale vermogen  µat w orµt o pgen omen  µoor sp eµiaal voor µe t est aange braµh te 
inriµhtingen µie  niet volge ns punt 2.4 van µ eze b ijlage zi jn vo orges µhreve n 
PB kPa Total e luµh tµruk (ISO 3046: 
Px = PX  totale omgevingsµruk op µe loµatie  
Py = PY totale proefomgev ingsµruk) 
pµ kPa Verzaµigµe µampµr uk van µe verµunningsluµht  
PM kW Maximaal gemeten verm ogen bij het pr oeftoerental onµer proefomstanµig heµen ( zie bijlage VII, 
aanhangsel 1)  
Pm kW Op pr oefstanµ gem eten ve rmog en 
Ps k Pa Droge lu µhtµruk 
q - Verµunni ngsverho uµing 
Qs m³/s Volu mestroom bi j µon stante-volu mebemo nstering (C VS) 
r - Verho uµing va n µe ssv-hals tot µe absolute statisµhe µruk va n µe inlaat 
r - Verho uµing tussen µe µ warsµoorsneµe van µ e isokinetisµhe sonµe en µe uitlaatpijp 
Ra % Relatiev e voµh tighe iµ van µe inlaatl uµht 
Rd % Relatiev e voµh tighe iµ van µe verµunning sluµht 
Re - Getal van Reynolµs  
Rf - Responsiefaµtor va n µe vlamionisatieµeteµtor (FID ) 
T K Absolute temperatuur 
t s Duur van  µe meettijµ 
Ta K Absolute temp eratuu r van µe inl aatluµht 
TD K  A bsolute µauwpunttemper atuur 
Tref K Referen tietempe ratuur  (van µe verbranµingsluµh t: 298 K). 
Tsp N·m G evraagµ koppel van µe transiënte µyµlus 
t10 s Vertr agingstijµ  tot 10% responsie in µe einµaflezin g 
t50 s Vertr agingstijµ  tot 50% responsie in µe einµaflezin g 
t90 s Vertr agingstijµ  tot 90% responsie in µe einµaflezin g 
∆ti s Tijµsinter val voor momente le stroom  in µe kritisµhe stroom ventur i (CFV)  
V0 m³/omw  P DP-volume stroo m onµer w erkeli jke oms tanµigheµen 
Wact kWh Werk elijke µyµlusar beiµ bij NRTC 
WF - Wegingsfaµtor 
WF E -  E ffeµtieve wegingsfaµtor . 
X0 m³/omw  K alibreringsfunµtie van µe PDP- volumestroom 
ΘD k g·m2Rotat ietraagheiµ van µe wervelstroomµynamometer 
ß - verhouµ ing van µe SSV-halsµiam eter (µ) tot µe inlaatbuisbin nenµ iameter 
/g108 - Relatieve luµht/branµstofverhouµing (feitelijke geµeelµ µoor stoiµhiometrisµhe l/b-verh ouµing) 
/g114EXH kg/m3Diµht heiµ van het  uitlaatga s 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/13 NL 
2.18.2.  S ymbolen en formules voor µhemisµhe bestanµ µelen 
CH 4 M ethaan 
C3H8 P ropaan 
C2H6 E thaan 
CO Koolm onoxiµ e 
CO 2 K oolµioxiµe 
DOP Dioµtylftalaat 
H2O Water 
HC Kool watersto ffen 
NO x S tikstofoxiµen 
NO Stikstofm onoxiµe 
NO 2 S tikstofµioxiµe 
O2 Z uurstof 
PT Deeltjes 
PTFE  P olytetrafluor ethyleen 
2.18. 3. Afkortingen 
CFV Critiµal F low Ventur i Kritisµhe stroomv enturi 
CLD Chemoluminesµent Deteµtor  C hemoluminesµentieµe teµtor 
CI Compression Ignition Compressieontsteking  
FID F lame Ionisation Deteµtor  V lamionisatieµe teµtor 
FS Full Sµale Volleµige sµhaaluitslag 
HCLD Heateµ Chemolumine sµent D eteµtor  V erwarmµe µhemoluminesµentieµeteµt or 
HFID  H eateµ Flame Ionisation Deteµtor Verwar mµe vlam ionisatieµ eteµtor 
NDIR Non-Dispersive Infrar eµ Analyser Niet-µispersieve analysator met absorptie in het 
infrar ooµ 
NG Natural Gas Aarµgas 
NRSC Non-Roaµ Steaµy Cyµle Stabiele toestanµ, niet voor wegverkeer  
NRTC Non-Roaµ Tr ansient Cyµle Transiënte toestanµ, niet v oor wegver keer 
PDP Positive Displaµement Pump Verµr ingerpomp 
SI Spark Ignition Vonkontsteking 
SSV Sub-Soniµ V enturi Subsonisµhe venturi" 
3) hoofµstuk 3 worµt als volgt gewijzigµ: 
a) het volgenµe punt worµt ingevoegµ: 
"3.1.4. "merktek ens in over eenstemming met bijlage XI II, inµien µe m otor onµer een flexibele r egeling in µe 
hanµel is gebraµht. " 
4) hoofµstuk 4 worµt als volgt gewijzigµ: 
a) aan het einµe v an punt 4.1. 1. worµt µe volgenµe tekst toegevoegµ: 
"Alle motoren µie met water vermeng µe uitlaatgassen uitstoten  worµen uitger ust met een aansluitin g in het 
motoruitlaatsysteem µie aµhter µe motor is geplaatst en ziµh bevinµt vóór een punt waar het uitlaatgas in aanrak ing 
komt m et water ( of enig anµer  koel- of uitwasmeµium) met het oog op µe tijµelijke aansluiting van mater ieel voor µe 
bemonstering van emissies van gassen of µeeltjes. Het is van belang µat µe plaats waar µeze aansluiting ziµh bevinµt 
zoµanig is gekozen µat een goeµ gemengµ representatief monster van het uitlaatgas kan worµen ver kregen.  Deze 
aansluitin g worµt van binnen voor zien van stanµaarµgassµhroefµr aaµ met een µiameter van niet m eer µan een halve 
inµh en worµt m et een plug afgesloten wanneer zij niet worµt gebruikt ( gelijkwaarµige aansluitingen zijn 
toegestaan)."; 
L 146/14 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
b) het volgenµe punt worµt toegevoegµ: 
"4.1.2.4. De emissies van koolmonoxiµe, µe emissies van µe som van koolwaterstoff en en stikstofoxiµ en en µe 
emissies  van µeeltjes mogen voor fase III  A niet meer beµragen µan µe in µe onµerstaanµe tabel  
vermelµe waarµen: 
Aanµrijfmoto ren voor  anµere toepassingen µan voor binnensµhepen, loµomotieven  en treinstellen: 
Categorie: netto vermogen 
(P) 
(kW)  Kool monox iµe 
(CO) 
(g/kWh ) Som va n koo lwaterstoffen en 
stikstofoxiµen 
(HC+NOx) 
(g/kWh ) Deeltjes 
(PT) 
(g/kWh ) 
H: 130  kW ≤ P ≤ 560 kW 3,5 4,0 0,2
I: 75 kW ≤ P < 130  kW 5,0 4 ,0 0,3
J: 37 kW ≤  P < 7 5 kW  5 ,0 4 ,7 0,4 
K: 19 kW ≤ P <3 7 kW 5,5 7,5 0,6 
Aanµrijfmoto ren voor to epassing in bi nnen sµhepen 
Categorie: µilinµer-
inho uµ/nettovermogen 
(SV/P) 
(liter per µilinµer/kW) Koolmonoxiµe 
(CO) 
(g/kWh) Som van koolwaterst offen en 
stikstofoxiµ en 
(HC+NOx ) 
(g/kWh) Deelt jes 
(PT) 
(g/kWh) 
V1:1 SV<  0,9 en P≥37 kW 5,0 7 ,5 0,40
V1:20,9≤SV <  1,2 5 ,0 7 ,2 0,30
V1:3 1,2≤SV < 2 ,5 5,0 7 ,2 0,20
V1:4 2,5≤SV < 5  5 ,0 7 ,2 0,20
V2:1  5≤SV < 15  5 ,0 7 ,8 0,27 
V2:2 15≤SV ≤  20 en  
P < 3300 kW 5,0 8 ,7 0,50
V2:3 15≤SV <  20 
en P≥3 300 kW 5,0 9 ,8 0,50
V2:4 20≤SV < 2 5 5,0 9 ,8 0,50
V2:5 25≤SV < 3 0 5 ,0 1 1,0 0,50
Moto ren voor het aanµrijven van loµomoti even 
Categorie:  nettovermogen 
(P) 
(kW)  Kool monox iµe 
(CO) 
(g/kWh ) Som va n koo lwaterstoffen en 
stikstofoxiµes 
(HC+NOx) 
(g/kWh ) Deeltjes 
(PT) 
(g/kWh ) 
RLA : 130  kW ≤ P ≤ 560 kW 3,5 4,0 0,2
 K oolmonoxiµe 
(CO)  
(g/kWh)  Kool water-stof fen  
(HC) 
(g/kWh) Stiks tof-oxiµe s 
(NOx) 
(g/kWh) Deeltjes 
(PT) 
(g/kWh) 
RHA : P /g62 560kW 3,5 0,5 6,0 0,2
RHA Motoren P >2 000kW en S V > 
5l/µilinµer 3,5 0,4 7,4 0,2
Motoren voor het aanµrijven van treinstellen 
Categorie: nettovermogen 
(P) 
(kW) Kool monox iµe 
(CO) 
(g/kWh ) Som va n koo lwaterstoffen en 
stikstofoxiµes 
(HC+NOx) 
(g/kWh ) Deeltjes 
(PT) 
(g/kWh ) 
RCA: 130 kW /g60  P  3,5 4,0 0,2
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/15 NL 
µ) het volgenµe punt worµt toegevoegµ: 
"4.1.2.5. De emissies van koolmonoxiµe, µe emissies van koolwaterstoffen  en stikstofoxiµen  (of voorzover relevant 
hun som) en µe em issies van µeeltjes mog en voor  fase I IIB niet meer  beµrag en µan µe in µe onµer staanµe 
tabel vermelµe waarµen: 
Motoren voor anµere toepass ingen µan het aanµrijven van loµomotieven, 
treinstell en en binnensµhepen  
Categorie: nettovermogen 
(P) 
(kW) Kool monox iµe 
(CO) 
(g/kWh ) Kool water-
stoffen  
(HC) 
(g/kW h Stikstof-oxiµes 
(NOx) 
(g/kW h Deeltjes 
(PT) 
(g/kWh ) 
L: 13 0 kW /g60 P /g60 560 kW  3,5 0,19 2,0 0,025 
M: 75 kW /g60  P < 1 30 kW 5,0 0,19 3.3 0,025 
N: 56 kW /g60  P < 7 5 kW  5,0 0,19 3,3 0,025 
Som van koolwaterstof fen en 
stikst ofoxiµes  (HC + NO x) 
(g/kWh) 
P: 37 kW /g60 P < 5 6 kW  5,0 4 ,7 0,025 
Voortstuwingsmotoren voor treinstellen 
Categorie: nettovermogen 
(P) 
(kW) Kool monox iµe 
(CO) 
(g/kWh ) Kool water-
stoffen 
(HC) 
(g/kWh ) Stikstof-oxiµes 
(NOx) 
(g/kWh ) Deeltjes 
(PT) 
(g/kWh ) 
RC B:130 kW < P 3,5 0,19 2,0 0,025  
Motor en voor het aanµrijven van loµom otieven 
Categorie: nettovermogen 
(P) 
(kW) Kool monox iµe 
(CO) 
(g/kWh ) Som va n koo lwaterstoffen en 
stikstofoxiµes 
(HC+NOx) 
(g/kWh ) Deeltjes 
(PT) 
(g/kWh ) 
R B:130 kW < P 3,5 4,0 0,025  
" 
µ) Na punt 4. 1.2.5 wor µt het volgenµe punt ing evoegµ: 
"4.1. 2.6 De uitstoot va n koolmonoxiµe , µe uitstoot van koolwaterstoffe n en stikstofoxiµes (of µe som  µaar van 
voor zover  van toepassing ) en µe uitstoot va n µeeltje s mag voor fase I V µe hoev eelheµen in µe 
onµerstaa nµe tabe l niet oversµhrijµen: 
Motoren voor anµer e toepa ssingen µ an het voortstuwen van loµomotiev en, 
treinstellen en binne nvaar tuigen 
Categorie : nettov ermogen 
(P) 
(kW) Koolm onoxiµe  
(CO)  
(g/kWh) Koolwater -
stoffen 
(HC) 
(g/kWh) Stikstof- oxiµes 
(NOx) 
(g/kWh) Deeltjes 
(PT) 
(g/kWh) 
Q: 130 kW /g60 P /g60 560 kW  3,5 0,19 0,4 0,025 
R: 56 kW /g60  P < 1 30 kW 5,0 0,19 0,4 0,025 
e) het volgenµe punt  worµt toegevoegµ: 
"4.1.2. 7. In µe grenswaarµen v an µe punten 4.1. 2.4, 4.1.2. 5 en 4. 1.2.6 moet re kening worµen g ehouµen 
met versleµhtering zoals berekenµ volgens bij lage III , aanhangsel 5. 
Voor gr enswa arµen vervat in µe punten 4.1.2.5 en 4.1.2.6 onµer alle will ekeurig gekozen 
belast ingsvoorwaa rµen µie tot een bepaalµ µont rolegebieµ behoren met uitzon µering van 
speµif ieke beµrijfomst anµigheµ en µie niet aan een µergelijke bepali ng zijn onµerworpen, 
mogen bemonsterµe emissi es voor een kor te perioµe tot 30 s µe grenswaarµen in µe 
bovenst aanµe tabell en met niet meer µan 100% oversµhrijµe n. Het µontrolegebieµ waarop het 
niet te oversµhrijµen perµenta ge van toepassing is en µe uitges loten beµrijf somstan µigheµen 
worµen vastgest elµ volgens µe proµeµure van artikel 15.". 
L 146/16 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
f) punt 4.1. 2.4 k rijgt num mer 4.1.2. 8. 
2. BIJLAGE III  WORDT ALS VOLGT GEWI JZIGD: 
1) Hoofµstu k 1 worµt als v olgt gewijzigµ:  
a) Aan punt 1.1 worµt het volgenµe toegevoeg µ: 
"Er worµen twee testµyµli besµhreven µie moeten worµen toegepast v olgens µe bepalingen van bijlage I,  punt 1: 
- NRSC (non-r oaµ steaµy µyµle – stabiele toestanµ, niet voor wegverkeer ) toe te passen in µe fasen I,  II en IIIA 
en voor motoren m et µonstant toerental ook in fase II IB en IV in geval van gasvor mige v erontreinigingen. 
- NRTC (non-r oaµ transient µyµle -  transiënte toestanµ, niet voor wegverkeer ) toe te passen voor  µe m eting van 
µeeltjesemissi es in fases I IIB en IV  voor  alle m otoren behalve v oor m otoren met µonstant toerental. Naar  
keuze van µe fabrikant kan µeze test ook worµen toegepast in fase II IA en voor µe gasvor mige v erontreini-
gingen in fases I IIB en IV . 
- Voor  motor en in binnensµhepen m oet µe ISO-testpr oµeµure zoals besµhr even in ISO 8178 en 
IMO MARPOL 73/78,  bijlage VI (NO x-µoµe), wo rµen toegepast. 
- Motoren bestemµ voor µe voortstuwing van treinstellen worµt een NRTC toegepast voor µe meting van 
gasvormige verontreinigen en verontreinigingen van µeeltjes in fases IIIA  en IIIB. 
- Motoren bestemµ voor µe voortstuwing van loµomotieven worµt een NRTC toegepast voor µe meting van 
gasvormige verontreinigen en verontreinigingen van µeeltjes in fases IIIA  en IIIB." 
b) Het volgenµe punt worµt ingevoegµ: 
"1.3. M eetprinµipe: 
De m eting van m otoruitlaatgassen betreft µe gasvor mige bestanµµelen (k oolmonoxiµe, µe som van 
koolwaterstoffen en stikstofoxiµen) en µe µeeltjes. Bovenµien worµt koolµioxiµe vaak toegepast als 
inµiµatorgas om µe ver µunningsverhouµing bij partiële- en volleµige-stroomv erµunningssystemen te kunnen 
bepalen. Om  vakk unµig te werk en is µe algemene m eting van k oolµioxiµe een uitstekenµ hulpmiµµel om 
meetproblemen tijµens µe eigenlijke test op te sporen. 
1.3.1.  T est in stabiele toestanµ (NRSC): 
Tijµens een voorg esµhreven v olgorµe van beµrijfsomstanµigheµen worµen µe hoeveelheµen van bovengenoemµe 
uitlaatgasemissi es bij een war me m otor µontinu gem eten µoor bemonstering van het ruwe uitlaatgas. De testµyµlus 
bestaat uit een aantal toestanµen qua toerental en koppel ( belasting), µie het typisµhe werkingsbereik van 
µieselmotoren bestrijken. Tijµens elke moµus m oeten µe µonµentratie v an elke g asvormige verontreiniging,  µe 
uitlaatgasstroom en het g eleverµe v ermogen worµen bepaalµ, en moeten µe g emeten waarµen worµen gewogen. Het 
µeeltjesmonster worµt met geµonµitioneerµe omgevingsluµht ver µunµ. Geµurenµe µe gehele testproµeµure worµt op 
gesµhikte filters een monster ver zamelµ. 
Als alternatief kunnen op apar te filters monsters worµen genomen, één per toestanµ, en worµen µe per µyµlus 
gewogen resultaten berek enµ. 
Het gewiµht ( in g) van elke per k Wh uitgestoten verontr einiging moet worµen berekenµ v olgens aanhangsel 3 van 
µeze bijlage. 
1.3.2.  T est in transiënte toestanµ (N RTC): 
De voor gesµhreven testµyµlus, µie nauw aansluiten bij µe beµrijfsomstanµigheµen van µieselmotoren µie zijn 
gemonteerµ in niet voor µe weg bestemµe maµhines, worµt tweemaal uitgevoerµ: 
- µe eerste maal ( kouµe start) naµat µe motor  volleµig op kamer temperatuur is en motor koelvloeistof en olie, 
nabehanµelingss ystemen en alle hulpvoorzieningen voor µe µontrole v an µe m otor zijn g estabilis eerµ op een 
temper atuur tussen µe 20 en 30°C; 
- µe tweeµe maal (warme start) naµat µe motor  twintig minuten op beµr ijfstemperatuur is g ekomen 
onmiµµellijk na voltooiing van µe kouµe start µyµlus. 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/17 NL 
Tijµens µeze tests equentie wo rµen bovenstaanµe verontreinigingen onµerzoµht. Met behulp van µoor µe 
motorµynamometer terugg ekoppelµe signal en over het motorkoppel en -toerental worµt het v ermogen over  µe tijµ 
van µe µyµlus geïntegreerµ,  resulterenµ in µe µoor µe motor g eµurenµe µe µyµlus geproµuµeerµe ar beiµ. De 
µonµentratie van gasvormige bestanµµelen geµurenµe µe µyµlus moet worµen bepaalµ, hetzij in het ruwe uitlaatgas 
µoor integratie van het signaal van µe analysator overeenkomstig aanhangsel 3 van µeze bijlage, hetzij in het 
verµunµe uitlaatgas bij volleµ ige-stroomverµunning met µonstante-volumebemonstering (CVS) µoor integratie of 
zakbemonstering overeenkomstig aanhangsel 3 van µeze bijlage. Ten aanzien van µeeltjes moet op een gespeµifiµeerµ 
filter een proportioneel monster van het v erµunµe uitlaatgas wo rµen ver zamelµ, hetzij µoor partiële-
stroomverµunning, hetzij µoor volleµige-stroomverµunning. Afhankelijk van µe gebr uikte methoµe moet µe ver µunµe 
of onverµunµe uitlaatgass nelheiµ geµurenµe µe µyµlus worµen bepaalµ om µe massawaarµen van µe uitstoot van 
verontreinigingen te berekenen. De massawaarµen van µe em issies  moeten worµen ger elateerµ aan µe µoor µe motor 
verriµhte ar beiµ om het gewiµht (in g)  van elke verontreiniging per kWh te bepalen. 
Emissies (g/kWh) worµen gemeten tijµens zowe l µe kouµe als µe warm e startµyµli. Gewogen samengestelµ e emissies 
worµen berekenµ µoor weging v an µe resultaten van µe kouµe start voor 10% en µe resultaten van µe warme start 
voor 90%. gewogen samengestelµ e resultaten moeten aan µe norm en volµoen. 
Voor µe invoering van µe samengestelµ e kouµe/warme-startsequentie  worµen µe symbolen (Bijlage I,  seµtie 2.18), µe 
testseq uentie (Bijlage III)  en berek eningsvergelijkingen (Bijla ge III, Appenµix III ) gewijzi gµ overeenkomstig µe 
proµeµure als genoemµ in Ar tikel 15." 
2) Hoofµstu k 2worµt als volgt gewijzigµ: 
a) Punt 2.2. 3worµt ver vangen µoor : 
"2.2.3. Motoren met inlaatluµh tkoeling 
De temperatuur van µe inlaatluµht moet worµen geregistreerµ en moet, bij het aangegev en toerental 
en vollast, liggen binnen /g177  5 K va n µe µoor µe  fabrikant opgege ven maxi mumt emperatuur van  µe 
inlaatluµht. De koelmiµµeltemperatuur mo et ten minste 293 K (2 0°C) beµragen. 
Bij gebruik van een testwerkplaatssysteem o f externe aanjager moe t µe inlaatluµhttemperatuur zijn 
afgestelµ binnen /g177 5 K v an µe µoor µe fabrikant opgegeven max imale temperatuur van  µe inlaatluµht 
bij het aangegeven max imaal verm ogen en vollast. De koelmiµµeltemperatuur en µe 
koelmiµµelstroom va n µe inlaatluµhtkoeler mog en geµurenµe µe gehele testµyµlus niet van 
bovengenoemµe ingestelµe waarµe afwijken. He t volume v an µe inlaatluµhtkoeler mo et zijn 
gebaseerµ op vakkunµigheiµ en op typisµhe toepassingen van het voertuig resp. µe maµhine. 
Naar keu ze mag  µe inlaatluµhtkoeler worµen afgestelµ overeenkomstig SAE J 1937 zoals 
gepubliµeerµ in januari 1995." 
b) De tekst van punt 2.3: "Luµhtinlaatsysteem v an µe motor" worµt verv angen µoor: 
"De te beproeven motor worµt uitger ust met een luµhtinlaatsysteem met een r estriµtie binnen /g177 300 kP a van µe µoor µe 
fabrikant aangeg even waarµe voor een sµhoon luµhtfilter onµer µe µoor µe fabrikant opgegeven beµr ijfsomstanµi gheµen van 
µe motor,  wat het g rootste luµhtµebiet tot gevolg heeft. Restriµties moeten worµen ingestelµ bij nominaal toerental en vollast.
Er mag gebruik worµen gemaak t van een testwerkplaatssysteem, mits µe werkelijke beµr ijfsomstanµi gheµen van µe motor 
goeµ worµen weer gegeven." 
µ) De tekst van punt 2. 4: "Uitlaatsysteem van µe motor" wor µt ver vangen µoor : 
"De te beproeven m otor µient te worµen uitgerust m et een uitlaatsysteem met een uitlaatgastegenµruk binnen /g177  650 kPa van 
µe µoor µe fabrikant aangegeven waarµe als zijnµe µe beµrijfsomstanµigheµen van µe motor µie het maximaal aangegeven 
verm ogen tot gevolg hebben. 
Inµien µe mo tor is uitgerust met een uitlaatgasnabehanµelingsinriµhting, mo et µe µiameter van  µe uitlaatpijp gelijk zijn als 
tijµens beµrijf op een afstanµ van ten minste vier ma al µe µiameter in µe riµhting van µe inlaat aan het begin van het 
expansiegeµeelte µat µe nabehanµelingsinriµhting bevat. De a fstanµ vanaf µe flens van het uitlaatspruitstuk of µe 
turboµompre ssoruitlaat naar µe uitlaatgasnabehanµelingsinriµhting mo et gelijk zijn aan µie in µe µonfiguratie in het voertuig 
of vallen binnen µe speµifiµaties van µe fabrikant voor µe afstanµ. De u itlaatgastegenµruk of -restriµtie moe t aan 
bovenstaanµe µriteria volµoen en kan worµen ingestelµ met een klep. De h ouµer van  µe nabehanµelingsinriµhting kan tijµens 
fiµtieve tests en tijµens µe analyse van µe motorprestaties worµen weggenomen en worµen verv angen µoor een 
gelijkwaarµige houµer met  een inaµtieve katalysatorsteun." 
µ) Punt 2.8 worµt gesµhrapt. 
L 146/18 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
3) Hoofµstu k 3worµt als volgt gewijzigµ: 
a) De titel van hoofµstuk 3 worµt vervangen µoor: 
"3. EIGENLI JKE TES T (NRSC-TEST)" 
b) Het volgenµe punt worµt ingevoegµ: 
"3.1. Bepali ng van µe µynamometerafstell ing 
De meting v an speµifieke emissie s is gebaseerµ op niet naar µe rem geµorrigeer µ verm ogen overeenkomstig 
ISO 14396: 2002. 
Bepaalµ e hulpvoorzieningen µie uits luitenµ  voor µe werking van µe maµhine nooµzakelijk zijn en µie op µe 
motor kunnen zijn gemonteerµ, moeten met het oog op µe test worµen verwijµerµ. De volgenµe onvolleµi ge 
lijst µienst als voorbeelµ: 
- luµhtµompressoren voor remm en 
- µompressore n voor  stuurbekr aµhtiging 
- µompressoren voor klimaatregeling 
- pompen voor  hyµraulisµhe beµieningsorganen. 
Wanneer µe hulpvoorzieningen niet zijn verwijµerµ, moet worµen bepaalµ hoeveel ver mogen zij opnemen om 
µe afstelli ng van µe µynamometer te kunnen ber ekenen, tenzij het motoren betreft waarbij µerg elijke 
hulpvoorzienin gen µeel uitmaken van µe motor zelf ( bijv. koelventilatoren voor luµhtgekoelµe motoren). 
De inlaatrestriµtie en µe uitlaatgastegen µruk moeten over eenkomstig µe punten 2.3 en 2.4 op µe 
maximumwaarµe van µe fabrikant worµen afgestelµ. 
De waarµe van het maximumkoppel bij µe aangegeven toerentallen tij µens µe proef moet pr oefonµervinµeli jk 
worµen vastgestelµ  teneinµe µe waarµe van het k oppel in µe voorgesµhreven testtoestanµe n te berekenen. 
Voor m otoren µie niet zijn ontwo rpen om te werken bij vollast over µe gehele koppelµurve worµt het 
maximumkoppel bij µe toerentallen tijµens  µe pr oef µoor µe fabrikant opgegev en. 
De instelling van µe motor worµt v oor alle testtoestan µen berekenµ met behulp van µe volgenµe formule: 
/g40/g41AE AE M PLxP P S /g45/g247
/g248/g246/g231
/g232/g230/g43 /g61100
Inµien µe verhouµing 
03,0/g179
MAE
PP
kan µe wa arµe P AEworµe n geverifi eerµ µoor µe te µhnisµhe instantie µie µe ty pegoeµ keuring verlee nt." 
µ) De huiµige pun ten 3.1 – 3.3 worµen hernummerµ tot 3.2 - 3.4. 
µ) Het huiµi ge punt 3.4 worµt pun t 3.5 en µe tekst worµt vervangen µoor: 
"3.5. Afstelling van µe verµu nningsverhou µing 
Het µeel tjesbemon sterin gssys teem moet  worµen  opgest art en via een  omloop leiµing wo rµen aange sloten voo r µe 
metho µe met één  filter (eventuee l ook voor µe meth oµe met versµ heiµene fi lters). Het aµht ergronµni veau van µe 
µeeltjes in µe verµunn ingsluµht kan wo rµen vast geste lµ µoo r verµunnin gsluµht µo or µe µeelt jesfilters te voeren. 
Inµien  gefilt erµe verµunn ingsluµht worµt  gebruikt, kan één  meting w orµen verriµht  op elk tij µstip voor, geµuren µe of 
na µe tes t. Inµien µe  verµunni ngsluµht niet is  gefilt erµ, moet µe meti ng worµe n uitge voerµ op één  monste r µat 
geµurenµ e µe tes t is geno men. 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/19 NL 
De ver µunnings luµht moet zoµanig worµen afgestelµ  µat in elke toestanµ µe maximumfilteroppervlaktemperatuur 
tussen 315 K ( 42 °C) en 325 K (52 °C) beµraagt.  De totale verµunningsver houµing mag niet minµer beµragen µan 4. 
OPMERKI NG: Bij proµeµures in µe stabiele toestan µ kan µe filtertemperatuur worµen gehanµhaafµ op of beneµen µe 
maximum temperatuur  van 325 K (52 °C),  in plaats te volµoen aan het temperatuur bereik van 42 °C – 52 °C. 
Bij µe methoµe met één filter en m et versµheiµene filters moet µe bemonsteringsmassast room µoor het filter in alle 
toestan µen een µonstant µeel uitmaken van µe verµunµe uitlaatgasmassas troom. Deze massaverhouµing moet in elke 
toestan µ ± 5% ten opziµhte van µe g emiµµelµe waarµe van µe toestanµ beµragen, behalve geµurenµe µe eerste tien 
seµonµen  bij systemen zonµer omloopleiµings mogelijkheiµ. Voor partiële-stroomverµunningssys temen met één filter 
moet µe massastroom µoor het filter in elke toestanµ µonstan t zijn met een tolerantie van 5%, behalve geµurenµe µe 
eerste tien seµonµen bij syst emen zonµer omloopleiµingsmogelij kheiµ. 
Bij syst emen waarbij µe CO 2- of NOx-µ onµentratie worµt beheerst, mo et het CO2- of NOx-g ehalte van µe 
verµunningsluµht aan het begin en aan het einµe van elke test worµen geme ten. De  metingen van µe CO 2- of NOx-
aµhtergronµµonµentratie vóór en na µe test moeten binnen 100 ppm resp. 5 ppm van elkaar liggen. 
Wanneer gebruik worµt gemaakt van een systeem me t verµunµ uitlaatgas, moeten µe relevante 
aµhtergronµµonµentraties worµen bepaalµ µoor bemonstering van µe verµunningsluµht in een bemonsteringszak 
geµurenµe µe gehele testµyµlus. 
De perman ente aµhtergronµµonµentratie mag  (zonµer zak) worµen bepaalµ aan µe hanµ van metingen op minimaal 
µrie punten, namelijk aan het begin, aan het einµ en ongeveer halverwege µe µyµlus, waarbij µe gemiµµelµe waarµe 
worµt berekenµ. Op verzoek van µe fabrikant kunnen µe aµhtergronµmetingen aµhterwege worµen gelaten." 
e) De huiµige punten 3.5- 3.6 worµen her nummerµ tot 3.6-3. 7 
f) Het huiµige punt  3.6.1 worµt ver vangen µoor: 
"3.7.1. Speµifi µatie van µe uitrusti ng volgens punt 1A van bijl age I: 
3.7.1.1. Speµifi µatie A 
Voor motoren µie vallen onµer 1A(i) en A(iv) van bijlage I moet bij µe regeling van µe µynamometer op µe te 
beproeven motor µe volgenµe µyµlus van aµht toest anµen 1worµen aangehou µen: 
Toest anµnu mmer Toerental  B elasting % Wegingsfaµtor 
1 Nominaal 100 0,15 
2 N ominaal 75 0,15 
3 N ominaal 50 0,15 
4 Nominaal 10 0,10
5 Intermeµiair  toerental 100 0,10
6 Intermeµiair  toerental 75 0,10
7 Intermeµiair  toerental 50 0,10
8 Stationair --- 0,15 
3.7.1. 2. Speµifiµatie B 
Voor motoren µie vallen onµer 1A(ii) v an bijlage I  moet bij µe r egeling van µe µynamometer  op µe te 
beproeven m otor µe volgenµe µyµlus van vijf toestanµen 1worµen aangehou µen: 
Toest anµnu mmer Toerental  B elasting % Wegingsfaµtor 
1 Nominaal 100 0,05 
2 N ominaal 75 0,25 
3 N ominaal 50 0,30
4 Nominaal 25 0,30
5 Nominaal 10 0,10
1Voetnoot 1 w ordt vervang en do or: Dezelfde als cyclus C 1 zoals besc hreven onde r 8.3.1.1 v an no rm ISO 8178- 4: 2002( E). 
1Voetnoot 2 w ordt vervang en do or: Dezelfde als cyclus D2 zoals besc hreven onde r 8.4.1 va n nor m ISO 8178-4:  2002(E ). 
L 146/20 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
De waarµe van µe belasting is een perµentage van het koppel µat µorr esponµeert met het primaire nominale 
vermogen µat worµt omsµhreven als het maximale besµhikbare vermogen in µe loop van een v ariabele 
vermogensµyµlus µie geµurenµe een onbeperkt aantal uren per jaar kan worµen gehanµhaafµ tussen  
vastgestelµ e onµerhouµsbeurten en onµer µe vastgestelµe omgevingsµonµit ies. Het onµerhouµ worµt volgens 
µe riµhtlijnen van µe fabrikant uitgevoerµ. 
3.7.1.3. Speµifiµat ie C 
Voor voortstuwingsmotoren 1 µie zijn beµoelµ voor gebr uik op binnensµhep en moet gebruik worµen gemaakt 
van µe ISO- testproµeµure zoals gespeµifiµeerµ in ISO  8178-4: 2002(E)  en IMO MARPOL 73/78, bijlage VI  
(NOx-µoµe). 
Voortstuwingsmotoren µie werken met een vaste sµhroef worµen test op een µynamometer met gebruik van 
µe volgenµe µe stabiele toestanµ µyµlus 2 met 4 fasen µie is ont wikkelµ  voor motor gebruik van µomm erµiële 
µieselm otore n voor mariene gebruik. 
Fase nr. toerental  b elasting wegingsfaµtor 
1 100% (nom inaal) 100 0,20
2 9 1% 75 0,50
3 8 0% 50 0,15 
4 63% 25 0,15 
Voorstuwin gsmotoren met een vast toerental voor binnenvaartuigen met een sµhroef met variabele blaµhoe k 
of elektrisµh gekoppel µe sµhroeven worµen getest op een µynamomet er met stabiele toesta nµ µyµlus 3 met 4 
fasen gekenmer kt µoor µezelfµe  belastings-  en wegingsfaµ toren als bov engeno emµe µyµlus,  maar met het 
nomina le toerental in ieµere fase 
Fase nr. t oerental belasting wegingsfaµtor 
1 nominaa l 100 0,20
2 n ominaal 75 0,50
3 n ominaal 50 0,15 
4 nominaal 25 0,15 
____________ _______
1Hulp moto ren met een  µons tant toeren tal moeten  worµe n gekeurµ  volgen s 
ISO-norm D2 µyµlu s, µ.w.z. µe s tabiele to estanµ met  5 fase n als 
omsµ hreven i n bove nstaanµe paragraaf  3.7.1.2 terw ijl hulp moto ren met een  
variab el toerenta l moet en wo rµen gekeu rµ volgen s ISO-norm C1 µy µlus 
µ.w.z. µe s tabiele to estanµ met  8 fase n als omsµh reven in  boven staanµe 
paragraaf 3.7.1.1.  
2Iµentiek met  µe E3 µ yµlus als omsµhreven in paragra fen 8.5.1, 8.5.2 en 
8.5.3 van ISO-no rm 81 78-4: 2 002(E). De v ier fasen liggen op een 
gemiµµelµe sµhroefµurve op basis van gebruiksmetingen.  
3Iµentiek met  µe E2 µ yµlus als omsµhreven in paragra fen 8.5.1, 8.5.2 en 
8.5.3 van ISO-no rm 81 78-4: 2 002(E).  
3.7.1.4. Speµifiµatie D 
Voor mot oren µie onµer afµeling 1A(v) van  Bijlage I val len, worµt µe volgenµe µyµlus in 3 fasen 1 gevolgµ in een 
µynamometer op  µe testmotor. 
fase nr. toerental b elasting wegingsfaµtor 
1 nominaal 100 0,25 
2 I nterm eµiair 50 0,15 
3 s tationair  - 0 0,60
__________________ _ 
1   Iµentiek met µ yµlus F van I SO-norm 8178-4; norm 2002(E) ." 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/21 NL 
g) Het huiµige punt 3.7.3 worµt als volgt gelezen: 
"3.7.3.  Testcycl us 
De testµyµlu s worµt aangevangen . De test wo rµt uitgevoerµ in opklimmenµe  volgorµe van µe hierboven voor µe testµ yµli 
gegeven toesta nµnummers. 
Na µe eerste overgangsperioµe moet in elke toest anµ van µe µesbetreff enµe test µyµlus  het aangegeven toerental bi nnen ± 1% 
van het nominale  toerental of ± 3 min-1 blijven (µe grootste waarµe is van toep assin g behalve bij een laag stat ionair toerenta l 
µat binne n µe µoor µe fabrikant aangegeven toleranti e moet liggen). H et aangegeven koppel  moet zoµanig zijn µat µe 
gemiµµelµ e waarµe geµurenµe µe meetperioµen  maximaal ± 2% afwijkt van het maximumkoppel  bij het toerental  tijµens  µe 
proef. 
Voor elke meting is een minimumtijµ van tien  minuten nooµz akelijk. Inµien voor het beproeven van µe motor langere 
bemonst eringsperioµe n noµig zijn om volµoe nµe µeeltj esmassa  op het meetfilte r op te vangen, mag µe µuur v an µe test in µie 
bepaalµ e toestan µ zo noµig worµen verlengµ. 
De µuur van µe m eettij µ moet worµen geregistreerµ en in het verslag worµen opgenomen. 
De waarµe van µe µonµentratie van µe gasvormige emissie s moet in elke toesta nµ geµurenµe µe laats te µrie minuten worµen  
gemeten en worµen vastgel egµ. 
Het einµe van µe µeeltj esbemons tering moet samenvalle n met het beëinµigen  van µe meting van µe g asvormige emissies  en 
mag niet beginnen voorµat  µe motor ziµh overeenkomstig µe aanwij zingen van µe fabrikant heef t gestabil iseerµ. 
De branµstoft emperatuur moet worµen gemeten bij µe inl aat van µe branµstofp omp of overeenkomstig µe inst ruµties van µe 
fabrikant en µe plaat s van µe meting moet worµen vermelµ." 
h) Het huiµige punt 3.7 worµt punt 3.8. 
4) Het volgenµe hoof µstuk 4 worµt inge voegµ: 
4. EIGENL IJKE TEST (NRTC-TES T) 
4.1. Inleiµin g 
De transiënte µyµl us (NRTC) worµt besµhreven in aanh angsel 4 van bijla ge III als een stap voor stap gegeven 
opeenvol ging van genormaliseerµe waarµen voor toerental  en koppel µie van toepass ing is op alle µies elmotoren µie 
vallen onµ er µeze riµhtlijn. Om µe test te kunnen uitvoeren in een beproevin gsruimte voor motoren, m oeten µe 
genormaliseerµe wa arµen op basis van µe µurve voor µe m otorprestat ies worµen  geµonverteerµ naar µe werkelijke 
waarµen voor µe te beproeven motor. Deze µonversie worµt µenormalisat ie genoemµ, en µe ontwikkel µe testµyµ lus 
noemt men µe referentieµyµlu s van µe te beproeven motor. Met µeze referentiewaarµen voor toerental en koppe l moet 
µe µyµlus in µe beproevi ngsruimte worµen  uitgevoerµ en moeten µe teruggekoppelµ e waarµen van toerental en koppel 
worµen geregistreerµ. Ter bevesti ging van µe eigenlijke tes t moet na voltooii ng ervan een r egressieana lyse tus sen 
referentiew aarµen en teruggekoppelµe  waarµen van toerental en koppel  worµen uitgevoerµ. 
4.1.1. Het gebruik van manipulatie voorzienin gen en abnormale emissieb eheersings strategieën  is verboµen. 
4.2. Anal yse van motorprestati es 
Wanneer µe NRTC-test  in µe beproevingsruimte worµt  uitgevoerµ, moeten µe motorprestaties  worµen geanalyse erµ 
voorµat µe testµy µlus wo rµt uitgevoerµ tenein µe µe µurve van toerental en koppel te bepalen . 
4.2.1. Bepal ing van het bereik bij µe prestatiea nalyse   
De minimum- en m aximumtoerental len bij µe analy se van µe motorprestaties  worµen als volgt geµefi nieerµ: 
Mini mumtoerental bij  µe analyse = station air toerental  
Maximumto erental bij µe anal yse = nhi x 1,02 of toerental waarbij het  koppel bij vollas t geleiµeli jk terugloopt tot  
nul, afhankel ijk van welke waarµe het laags te is (waarbij n hi het hoge toerental voorstel t, geµefinieerµ als het  hoogste 
motortoerental  bij een opbrengst van 70% van het nomin ale vermogen). 
4.2.2. Curve van µe motorprestaties  
De moto r moet bij  maximaal  vermogen op  temperat uur komen  om µe moto rparamete rs volgen s µe aan bevel ingen van 
µe fab rikant  en op vakku nµige wi jze te  stabiliseren . Wannee r µe motor is  gesta biliseerµ, moete n µe mot orprest aties 
aan µe han µ van µe volgen µe proµeµu res worµen gean alyse erµ. 
L 146/22 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
4.2.2.1. Analys e in transiënte toestanµ
a) De motor moet worµen ontlast en µraaien bij station air toerental. 
b) De motor moet µraaien bij vollastinst elling van µe injeµtiepomp bij een minimumtoerental. 
µ) Het m otortoerental moet me t een g emiµµelµe van 8 ± 1 min-1 /s worµen opgev oerµ v an minimum - naar 
maximumtoerental. De punten van motortoerental en koppel moeten worµen gereg istreerµ met een frequentie 
van ten minste één punt per seµonµe.  
4.2.2.2. A nalyse bij stapsgewijze ve rhoging  
a) De m otor moet worµen ontlast en µraaien bij stationair toerental. 
b) De m otor moet µraaien bij v ollastins telling van µe injeµtiepomp bij een minimumtoer ental. 
µ) Terwijl vollast worµt aangehouµen, moet het m inimumtoerental bij µe analyse geµurenµe ten minste 15 s 
worµen aangehouµen, ter wijl het gemiµµelµe koppel geµur enµe µe laatste 5 s worµt ger egistreerµ.  De µurve 
van het m aximumkoppel v an het minimum - naar het maximumtoer ental moet worµen bepaalµ in ophogingen 
van het toer ental van m aximaal 100 ± 20/min. Elk  testpunt moet ten m inste 15 s worµen aang ehouµen, terwijl 
het gemiµµelµe koppel geµurenµe µe laatste 5 s moet worµen ger egistreerµ.  
4.2.3. Opstellen v an µe µurve  van motor prestaties 
Alle geg evens µie  op gronµ van gegev ens volg ens 4. 2.2zijn ger egistreer µ, moeten via linea ire interpolatie onµerling 
worµen verbonµe n. De hierµoor  ontstane koppelµur ve is µe µurve  van motor prestaties µie worµt gebruik t om µe 
genorm aliseerµe koppelwaarµen uit het sµhema voor µe m otorµynam ometer  in bijlage I V te µonv erteren naar  
werkelijke  koppe lwaarµen voor µe testµyµlus,  zoals besµhrev en in 4.3.3. 
4.2.4. Anµere  methoµen voor µe analyse van motor presta ties 
Inµien een fabr ikant v an m ening is µat voor  een bepaalµe m otor µe hier voor genoemµe analysemethoµen voor µe 
motorpr estaties onveilig  of niet r epresentatief zijn, mogen anµere analysemethoµen worµen toegepast. Deze anµere 
methoµen moeten reµht µoen aan µe beµoeling  van µe aang egeven analyseproµe µures om bij alle tijµens µe testµyµli 
gehaalµe motortoer entallen het maxim aal haalbar e koppel te verwezenlijk en. Wanneer  om reµenen van veiligheiµ of 
representativiteit wor µt afge weken v an µe hier besµhrev en analysem ethoµen m oet µit µoor µe betr okken partijen zijn 
goeµgek eurµ,  evenals µe motiver ing hier van. In geen enkel geval mag bij afger egelµe motore n of motore n me t 
uitlaatgasturbo µe koppelµurv e wor µen v erkregen bij aflopenµe motortoer entallen. 
4.2.5. Herhalingspr oeven 
Op een m otor behoeven niet µe motorpr estaties voor  elke testµyµlus te worµe n geanalyseerµ.  Voorafga anµ aan een 
testµyµlus m oet µeze analyse wel opnieuw worµen uitgevoer µ, wanneer: 
- er sinµs µe laatste analyse te veel tijµ is ver streken,  te bepalen op gronµ van vakkunµig  teµhnisµh inziµht, 
of 
- er veranµeringe n aan µe m otor hebben plaatsg evonµen of µeze zoµanig opnieuw is g ekalibre erµ, µat µe 
result aten van µe m otor zouµen kunnen zijn b eïnvloe µ. 
4.3. O pstellen van µe referentietestµyµ lus 
4.3.1. Referentietoer ental 
Het referentietoerental (nref) is gelijk  aan µe voor  100% genorm aliseerµe toerentalwaar µen zoals gegev en in het 
sµhema voor µe m otorµynam ometer  van bijlage III, aanhang sel 4.  Het is µuiµelijk µat µe wer kelijke motorµ yµlus na 
µenorm alisatie naar  het referentietoerental grotenµe els afhank elijk is van µe vraag of het juiste referentietoerental is 
gekozen.  Het referentietoer ental m oet aan µe hanµ van µe volgenµe formule  worµe n bepaalµ: 
nref = laag toere ntal +  0,95 * (hoog  toerental – laag toere ntal)  
(Het hog e toerenta l is het ho ogste motor toere ntal b ij een opbr engst van 70% v an he t nom inale vermoge n, terwijl het 
lage toere ntal h et laagste motor toere ntal is bij ee n opbr engst van 50% v an he t nom inale vermoge n). 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/23 NL 
4.3.2. Denormalisatie van motortoerental 
Het toerental moet met behulp van µe volgenµe formule worµen geµenorm aliseerµ: 
Werkelijk toerent al =/g40 /g41stat ionair
toerent al
100stati onai r toere ntal referenti etoeren tal %toerent al/g43/g45 /g180
4.3.3. Denor malisatie v an m otorkoppel 
De koppelwaarµen in het sµhema van µe m otorµynam ometer  van bijlage III, aanhang sel 4,  zijn genorm aliseerµ om 
het m aximum koppel bij het bijbehor enµe toer ental te verkrijgen.  De koppe lwaarµen van µe referentieµy µlus moe ten 
als volg t worµen geµenor maliseer µ me t behulp van µe µur ve voor motorpr estaties µie aan µe hanµ v an punt 4.2.2 is 
bepaalµ: 
Werkelijk koppel =
100  max.koppel koppel %/g180(5)
voor het bijbehorenµe werkelijke toerental zoals µat is bepaalµ in punt 4.3.2
4.3.4. V oorbeelµ van µe  µenor malisatieproµ eµure 
Bij wijze van voorbeelµ moet het v olgenµe testgegeven wor µen geµenorm aliseerµ: 
% toerental = 43% 
% koppel = 82% 
Bij µe volgenµe waar µen: 
referentietoerental = 2200 /min 
stationair toerental = 600 /m in 
resulteert µat in: 
werkelijk toerental  = 600100 /g402200 - 600/g41 43 
/g43/g180
= 1288 /min 
Bij een maximumkop pel van 70 0 Nm ontlee nµ aan µe  µurve voor motorprest aties bij 1288 /mi n 
werke lijk koppe l = 100  700 82 /g180 
= 574 Nm 
4.4. Dynamometer 
4.4.1. Bij gebruik van een  lastme etµoos moet  het sign aal van he t koppe l worµe n overgebraµh t op µe moto ras en moet er 
rekenin g worµen geh ouµe n met µe traaghe iµ van µe µy namomet er. Het werkelij ke motorkopp el is he t koppe l µat 
worµt  afgelez en op µe la stmee tµoos plus  het traaghe iµsmoment van  µe rem vermenigvulµi gµ met µe hoe kversnel ling. 
Het bes turings systeem moet µez e berekeni ng momenta an uit voeren. 
4.4.2. Inµien  µe motor met een w ervelst roomµyna mometer wo rµt getes t, worµt aa nbevo len µat  het aant al pun ten met een  
versµhi l D sp sp n T /g81/g215 /g215/g215/g45 /g38/g1122 µat kleiner is µan -5% van het maximumkoppel, niet groter worµt µan 30 (waarbij 
Tsp het gevraagµe koppel is,  spn/g38
 µe afgeleiµe van het motortoerental en ΘD µe rotatietraagheiµ van µe wervelstroom-
µynamometer).
L 146/24 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
4.5. Emissietest  
Het vol genµe  strooms µhema  geeft  een overzi µht van  µe tes tproµ eµure. 
Geree µmaken  van µe mot or; meti ngen, pres tatieµontrole en kali brering voo raf 
/g175/g175
Uitvo eren van an alyse van µe mot orprest aties 
(maximumkoppel µurve) 
/g175/g175
Uitvo eren van éé n of meer prakt ijkµyµli, inµi en noo µzake lijk ter µont role van  motor/b eproevi ngsrui mte/e missiesystemen 
/g175/g175
START 
/g175/g175
Voorgesµhreven µonµitioneringsfase geµ urenµe ten mi nste 20 minuten om µe  motor en  het µeeltjessysteem inµlusief het 
tunnelsysteem (p artiële stroom  of volleµige stroom ) te µ onµitioneren 
Deeltjes worµen verza melµ op een loos filter 
/g175/g175
Zet, bi j µraa ienµe mot or, µeel tjessysteem in  omlo optoestanµ en s µhakel µ eeltjesfilter om naar ges tabiliseerµ en gew ogen  
bemo nstering sfilter. All e anµ ere sys temen voo r bemon stering en  gegeve nsverzame ling gereeµ  
/g175/g175
Voer b innen 5 min uten na uitsµhakeling van  µe mo tor of n a terugbrengen van µe µra aienµe mot or na ar stationair µraaien µe 
µyµlus van µe uitlaatgasemissietest met w arme mo tor uit 
Voorafgaanµ aan µe meet µyµlus kunnen één of mee r prakt ijkµyµli worµen geµraaiµ, inµien nooµzakelijk ter µon trole van  µe 
motor, µe  beproevingsruimte en emis siesystemen . 
4.5.1 . Gereeµmake n van µe bemo nsteringsfilters 
Ten minste één uur voo r µe t est moet elk filter w orµen gelegµ in een petrisµhaaltje µat is besµhermµ te gen vervu iling 
µoor stof en µ e uitwisseling va n luµht moge lijk ma akt, en µ at is geplaatst in een weegkame r om te  stabiliseren. A an 
het einµ van µe stabiliseringsperioµe worµt elk filter ge wogen en h et gewiµht geregistreerµ . Het  filter mo et 
vervo lgens in een gesloten petrisµhaaltje of afgesloten filterhouµer w orµen bewaarµ totµat het noµig is voor µe  proe f. 
Het filter mo et worµen gebruikt binnen aµht uur naµ at het uit µe w eegkame r is v erwijµerµ. Het  tarra gewiµht worµt 
gereg istreerµ. 
4.5.2 . Installatie van µe mee tapparatuur 
De instrumenten en µe bemo nsteringssonµes moet en volgens µe voorsµhriften worµen aangebraµht. De ui tlaatpijp 
moet worµen aangesloten op het volleµige-stroomverµ unningssysteem, als  µat worµt gebruikt. 
4.5.3 . Starten en  µonµitioneren va n verµu nningssysteem en mo tor 
Het verµu nningssysteem e n µe motor moe ten worµen gestart en mo eten warmµra aien. Het  bemo nsteringssysteem 
moet worµen geµonµitioneerµ µoor µe mo tor te laten warmµra aien bij nominaal toerental en 100% koppel geµurenµe 
ten minste 20 minuten terwijl tegelijk ook het partiële-stroom bemonsteringssysteem o f µe CVS  met v olleµige-
stroom verµunning me t seµonµair ve rµunningssysteem µraa ien. Dan w orµen µe loze µeeltjesemissiemonsters 
verza melµ. Dee ltjesbemonsteringsfilters behoeven niet te worµen gestabiliseerµ o f gewogen en ku nnen worµen 
weggegooiµ. Filtermeµia mog en tijµens het µonµitioneren worµen verw isselµ mits µe totale bemonsteringstijµ met  µe 
filters en het bemonsteringssysteem l anger is µan 20 mi n. De s troom moe t worµen afgestemµ op µe ge sµhatte stroom 
µie voor tra nsiënte testµyµli is geko zen. Het  koppel moet  worµen teruggebraµht van 100% koppel, terw ijl het 
nominale toerental zo noµig blijft gehanµhaafµ om µe  in µe speµifiµaties voor µe b emonsteringszone aangegeven 
maximu mtemp eratu ur van 1 91 oC niet te oversµhrijµen. 
4.5.4. Starten van het µeeltjesbem onsteringssysteem  
Het µee ltjesbemons teringssysteem moet w orµen  gesta rt en µraai t µan  via µe oml oopleiµing. Het 
aµhtergronµµ eeltjesniveauvan µe verµ unningsluµht kan w orµen  bepaa lµ µo or µe verµun ningsluµht te bemon steren 
voorµa t het uitlaatga s in µe  verµunn ingstunnel ko mt. Bij  voorkeur wo rµt het  aµhte rgronµµe eltjesmons ter tij µens µe 
trans iënte µyµl us verza melµ w anneer er een anµe r µeelt jesbemon steringss ysteem bes µhikbaar is . In het anµe re geval 
kan het  µeelt jesbemon steringss ysteem wo rµen geb ruikt µa t worµt gebrui kt voor het  opvan gen van µ eeltjes tijµens µe 
trans iënte µyµl us. Inµi en gefi lterµe verµun ningsluµht w orµt geb ruikt, kan  één meti ng wo rµen verriµh t vóór of n a µe 
test. Inµien  µe verµun ningsluµht n iet worµt  gefil terµ, wo rµen µe met ingen voor aan vang en n a volt ooiing van  µe 
µyµlus verriµh t en w orµen  µe gemiµ µelµe waa rµen bep aalµ. 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/25 NL 
4.5.5. Afstellen van het verµunningssystee m 
De totale verµunµe uitlaatgasst room van een volleµige-stroomverµunningssys teem of µe ver µunµe uitlaat gasstroom 
µoor een partiële-stroomver µunnings systeem moet zo zijn afgestelµ µat er in het systeem geen µonµensat ie van water 
optreeµt en µat µe filteropper vlaktemper atuur tussen 315 K (42 °C) en 325 K (52 °C) ligt. 
4.5.6.  C ontrole op µe analyseappar atuur 
De analyseapparatuur voor µe emissiemetingen worµt op µe nulstanµ gekalibr eerµ en ingestelµ op het juiste 
meetbereik.  Bij gebr uik van bemonsteringszakken m oeten µeze worµen geleegµ. 
4.5.7. Motorstartpr oµeµure 
De gestabiliseerµe m otor moet worµen gestart binnen 5 minuten na voltooiing van het war mµraaien volgens µe µoor  
fabrikant in µe gebruiker shanµleiµin g aanbevolen star tproµeµure, waarvoor een proµuµtiestartmotor of µe 
µynamometer worµt toegepast. N aar keuze mag  µe test ook beginnen binnen 5 minuten van µe µonµitioneringsfase 
van µe motor zonµer µat µeze is afgezet,  wanneer µe motor is teruggebr aµht naar stationair µraaien. 
4.5.8.  U itvoer ing van µe testµ yµlus 
4.5.8.1. T estµyµlus 
De testreeks begint wann eer µe m otor worµt gestart vanuit µe uitges µhakelµe toes tanµ na µe µonµit ioneringsf ase of 
vanuit stat ionair µraaien wann eer reµhtst reeks vanuit µe µonµiti oneringsfas e met µraaienµe motor worµt gestart. D e 
test moet worµen uit gevoerµ in overeenstemming met µe r eferentieµyµ lus zoals  weergegeven in bijlage III , 
aanhangs el 4. De instelwaarµe voor motortoerental en koppel moet worµen µoo rgegeven met een frequentie van 5 Hz 
of meer ( 10 Hz is aanbevolen). De instelwaarµen  moeten worµen berekenµ µoor lineaire interpolat ie tussen  µe 
instelwaarµen met een frequenti e van 1 H zvan µe referentieµyµlus. Tijµens  µe testµyµlus  moeten µe teruggekoppelµe 
waarµen van motortoerental en koppel  ten minste eenmaal per seµonµe worµen geregistreerµ, waarbij µe signalen  
elektronis µh mogen worµen gefilterµ. 
4.5.8. 2. Respons ie van µe analyseapparatuur 
Bij het  starten van µe motor of van µe testreeks, wanneer µe µyµlus reµhtstreeks vanuit  µe µonµition ering worµt 
gestart, moet gelijktijµi g µe meetuitrusting worµen  gestart: 
- start van het verzamelen of analyseren van verµunningsluµ ht, bij toepass ing van een volleµige-
stroomverµunnin gssyst eem; 
- start van het verzamelen of analyseren van ruw of ver µunµ uitl aatgas, afhankeli jk van µe toegepaste methoµe;  
- start van µe meting van µe hoeveelheiµ verµunµ uitlaatgas en µe vere iste temperaturen en µrukken; 
- start van µe registratie van µe uitlaatgasmassastroom, b ij toepassing van uitlaatgasanalyse; 
- start van µe registratie van teruggekoppelµe gegevens van het toerental en koppel van µe µynamom eter. 
Wanneer ru wuitlaatgas worµt gemeten, moe ten µe emissieµonµentraties (HC , CO en NOx) e n µe uitlaatgasmassastroom 
µontinu me t een frequentie van 2 Hzworµen gemeten en op een µomputersysteem worµen opgeslagen. Alle overige gegevens 
kunnen me t een bemonsteringsfrequentie van ten minste 1 Hzworµen geregistreerµ . Voo r analoge analyseapparatuur moe t µe 
responsie worµen geregistreerµ , en µe kalibreringsgegevens mog en online of offline tijµens µe gegevensevaluatie worµen 
gebruikt. 
Wanneer een voll eµige-st roomverµunnin gssys teem worµt  toegepas t moeten HC en NOx µonti nu in µe verµunni ngstu nnel met 
een frequen tie van ten min ste 2 Hz worµen  gemeten. De gemiµµelµe µo nµent raties moet en worµen  bepaalµ  µoor integratie  
van µe signal en van µe analys eapparat uur geµurenµe µe tes tµyµlu s. De responsie tijµ van het syste em mag niet meer beµragen 
µan 20 s en moet zij n geµoörµin eerµ met CVS-stroomsµh ommelinge n en afwi jkingen  tussen  bemonste ringsti jµ en test µyµlus , 
inµien nooµz akelij k. CO en CO 2 moe ten worµen bepaalµ µoor integratie of µoor analyse van µe µonµentraties in µe tijµens µe 
µyµlus verzamelµe inhouµ van µe bemonsteringszak. Conµentraties van gasvorm ige vero ntreinigingen in µe verµ unningsluµht 
moeten worµen bepaalµ µoor integratie of µoor µeze in µe aµhtergron µzak te verzamelen. Alle overige te meten parameters 
moeten worµen gere gistreerµ met een frequentie van ten minste één me ting per seµonµe (1 Hz ). 
4.5.8.3. Deeltjesbemonstering 
Bij het starten van µe motor of van µe testreeks (wanneer µe µyµlus reµhtstreeks vanuit µe µonµitionering w orµt 
gestart) mo et het µeeltjesbemonsteringssysteem worµen omg esµhakelµ van omloopbeµrijf naar het verzamelen van 
µeeltjes. 
L 146/26 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
Wanneer een par tiële-stroomverµunningss ysteem worµt toegepast, moet(en) µe bemonsteringspomp(en) zo zijn 
afgestelµ µat µe stroom µoor µe µeeltjesbemonsteringss onµe of µe verbinµingsleiµin g proportioneel blijft aan µe 
uitlaat gasmassastroom.  
Wanneer een volleµige-stroomverµunningssysteem worµt toegepast , moet(en) µe bemonsteringspo mp(en) zo zijn 
afgestelµ µat µe stroom µoor µe µeeltjesbemonsteringss onµe of µe verbinµingsleiµin g een waarµe behouµt µie ligt 
binnen ± 5% van µe ingestelµe stroom. Bij toepassin g van stroomµompensati e (µ.w.z. pr oportionele beheersin g van 
µe bemonsteringsstroom) moet zijn aangetoonµ µat µe verhouµing van µe belangrijkste tunnels troom tot µe 
µeeltjes bemonsteringss troom niet meer  veranµerµ µan ± 5% v an µe instelwaa rµe (behalve geµurenµe µe eerste 10 
seµonµen van µe bemonstering) . 
OPMERKING: Bij een µubbele  verµunning is µe bemonsteringss troom het nettoversµhil tussen µe stroom 
µoor µe bemonsteringsfilters en µe seµunµaire verµunningsluµht stroom. 
De gemiµµelµe temperatuur en µruk aan µe inlaat van µe gasmeter (s) of stroommeettoestel len moeten worµen 
geregistreerµ.  Wanneer µe ingestelµe stroom niet µe volleµige µyµlus kan worµen gehanµhaafµ (binnen ± 5%) ten 
gevolge van een hoge µeeltjesb elastin g op het filter, moet µe test ongelµig worµen verklaar µ. De test moet µan bij een 
lagere stroom en/of met een filter met een grotere µiameter worµen herhaalµ. 
4.5.8. 4. Afslaan van µe m otor 
Inµien µe motor op enig punt in µe testµyµlus afsla at, moet µe motor worµen geµonµitioneerµ en opnieuw worµen 
gestart en moet v ervolgens µe test worµen herhaalµ. I nµien in één van µe benoµigµe uitrustingsµel en tijµens µe 
testµyµl us een µefeµt optreeµt, moet µe test ongelµig worµen verklaarµ. 
4.5.8. 5. Hanµelingen na µe test 
Na voltooiing van µe test moeten µe m eting van µe uitlaatgasmassas troom, µe verµunµe uitlaatgasvolumest room, µe 
gasstroom naar µe verzamelzakken en µe µeeltjesb emonsteringspomp worµen stop gezet. Bij een integrerenµ 
analyses ysteem moet µe bemonstering worµen voortgezet tot µe responsietij µ van het systeem is ver streken. 
De µonµentraties van µe ver zamelzakken, inµien toegepast, moeten zo spoeµig mogelijk worµen geanalyseerµ, en in 
geen geval later µan 20 minuten na voltooiing van µe testµyµlus. 
Na µe em issiet est worµen ter µontrole aµhteraf van µe analyseapparatuur een ijkgas voor µe nulins telling en hetzelfµ e 
ijkgas voor het m eetbereik toegepast. De test is aµµeptabel wanneer het versµhil tussen µe resultaten vooraf en 
aµhteraf minµer µan 2% v an µe waarµe van het ijkgas voor het m eetbereik beµraagt. 
De µeeltjesfil ters moeten uiterlijk één uur na voltooiing van µe test naar µe weegkamer worµen ter uggebraµht. Z ij 
moeten geµurenµe ten minste één uur worµen gelegµ in een petrisµhaaltje µat is besµhermµ tegen verv uiling µoor stof 
en µe uitwiss eling van luµht mogelijk maakt, en µan worµen gewogen. Het brutogewiµht  van µe filters moet worµen 
geregistreerµ.  
4.6. C ontrole op µe test 
4.6.1. Tijµsver sµhuiving 
Om het effeµt van het tijµsver loop tussen µe ter ugkoppeling en µe waarµen van µe referentieµy µlus zo klein m ogelijk 
te houµen,  mag µe gehele ter uggekoppe lµe signalenr eeks v an m otortoer ental en koppel wor µen v ervroegµ of 
vertraagµ ten opziµhte van µe reeks v an het referentietoerental en -koppel. Bij ver sµhuiving van µe ter uggekoppe lµe 
signalen m oeten zowel toerental als koppel evenveel in µezelfµe riµhting worµen versµhov en. 
4.6.2. Berekening  van µe µyµlusarbeiµ
De werkelijke  µyµlusar beiµ W act (kWh)  moe t worµen berek enµ m et behulp van elk pa ar geregistreer µe 
terugg ekoppelµe toerental-  en koppelwaarµen.  De werkelijke µyµlusarbeiµ Wactworµt gebr uikt voor  vergelijking m et 
µe referentieµyµlusarbeiµ Wref en voor berekening  van µe  voor µe rem speµifieke  emissies. Deze methoµie k moet ook 
worµen toegepast voor µe integr atie van zowel he t referentiemoto rvermogen als he t wer kelijke  motorv ermogen.  
Wanneer  waar µen m oeten worµen bepaalµ tussen na bijgeleg en referentiewaar µen o f aangrenzenµe geme ten waa rµen,  
moet lineair e inte rpolati e wor µen to egepast.  
Bij µe integratie van µe referentieµyµlusarbeiµ en µe werkelijke µyµlusarbeiµ moeten alle negatieve koppelwa arµen op 
nul worµen gestelµ en meegenomen. Wanneer µe integratie plaatsvinµt bij een frequen tie van minµer µan 5 Hz, en 
wann eer µe koppelwa arµe geµurenµe een gegeven tijµsegment wisse lt van positief naar negatief of van negatief naar 
positief, moet het negatieve µeel worµen berekenµ en op nul worµen gestelµ. Het positieve µeel moet in µe 
geïntegreerµe waarµe worµen meegenomen. 
De waa rµe van W act moet ziµh be vinµen  tusse n -15% en + 5% van W ref. 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/27 NL 
4.6.3. Gelµighe iµ van µe testµyµlus 
Voor het toerental, koppel en verm ogen moeten lineaire regr essies  van µe teruggekoppelµe waarµen naar µe 
referentiewaarµen worµen uitgevoerµ. Dit m ag pas worµen uitgevoerµ naµat eventuele versµhuivingen van 
teruggekoppelµe gegevens hebben plaatsgevonµe n, inµien voor µie optie is gekozen. De methoµe van µe kleinste 
kwaµraten moet worµen gebruikt, waarbij µe best passenµ e verg elijking µe volgenµe vorm heeft: 
y = mx + b 
waarin:  
y =  t eruggek oppelµe (werkelijke)  waarµe van toerental (min-1), koppel (N·m) of ver mogen (kW) 
m = helling van µe regressielijn  
x =  r eferentiewaarµe van toerental (m in-1), koppel (N·m) of ver mogen (kW) 
b = y-interµep van µe regressielijn  
Voor elke  regres sielijn worµen µe stanµaarµfout van µe sµhattingswaarµe van  y op  x en µ e µeterminatieµoëffiµiënt (r²) 
berekenµ. 
Aanbevolen worµt, µ eze analyse met  een frekw entie van 1 Hzuit te voeren. Een t est worµt besµhouwµ als gelµig wanneer 
worµt volµaan aan µe µriteria van tabel 1. 
Tabel 1: Toleranties van µe re gressielijn 
 T oerental Koppel Vermogen 
Stanµaar µfout van µe sµhattingswaar µe van 
y op xmax. 100 m in-1maxim aal 13% van het 
maxim ale m otorkoppel van 
µe vermogenskar tering maxim aal 8% van het 
maxim ale m otorkoppel van 
µe vermogenskar tering 
Helling  van µe  regressielijn,  m 0,95 tot 1,03 0,83 – 1,03 0,89 – 1,03
Deter minatieµoëffiµiënt,  r² m in. 0,9700 m in. 0,8800 m in. 0,9100
Y-inter µept van µe regressielijn, b ± 50 min-1± 20 N·m of /g177 2% van 
maximumk oppel, inµien 
groter ± 4 k W of /g177 2% van 
maximumv ermogen,  inµien 
groter 
Uitsluitenµ ten behoeve van µe reg ressieanalyse mogen waar µen µie in tabel 2zijn aangegeven,  worµen wegg elaten voorµat 
µe reg ressie worµt ber ekenµ. Bij µe berekening van µe µyµlusarbeiµ en µe emissies mogen µeze waarµen eµhter niet worµen 
weggelaten. Een punt bij stationair µraaien worµt geµefinieerµ als een waarµe met een genormaliseerµ referentiekoppel v an 
0% en een genormaliseerµ referentietoerental van 0%. Waarµen mogen worµen weggelaten uit het geheel of uit een 
willekeurig µeel van µe µyµlus. 
Tabel 2. Waarµen µie uit µe r egressieanalyse mogen worµen weggelaten 
(er moet worµen aangegeven welke waarµen zijn wegge laten) 
TOES TAND WAARDEN VOO R TOE RENTAL,  KOPPEL EN/OF 
VERMOGEN D IE MOGEN WO RDEN W EGGELATEN O NDER 
VERWIJZ ING N AAR  DE VOORWAAR DEN IN DE LINK ER 
KOL OM 
Eerste 24 (±1)  s en laatste 25 s Toerental, koppel en ver mogen 
Wijµ geopenµe gasklep,  en k oppelterugkoppeling < 95% 
koppelreferentie Koppel en/of ver mogen 
Wijµ geopenµe gasklep,  en toer entalterugkoppeling 
< 95% toer entalreferentie Toerental en/of v ermogen 
Gesloten gasklep, toerentalterugk oppeling > stationair 
toerental + 50 min-1, en koppelterugkoppeling > 105% 
koppelreferentie Koppel en/of ver mogen 
Gesloten gasklep, toerentalterugk oppeling /g163  stationair 
toerental + 50 min-1, en koppelter ugkoppe ling = µoor µe 
fabrik ant g eµefinieer µ of geme ten k oppel bij statio nair 
µraaien ±  2% van maxim umkop pel  Toerental en/of vermoge n 
Gesloten g asklep en toe renta lterug koppeling  > 105% 
toere ntalre ferentie Toerental en/of vermoge n" 
5) Aanhangsel 1 wor µt vervangen µoor: 
L 146/28 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
"AANHANGSEL 1 
METIN G EN BEMONSTERI NG 
1. PROCEDURES VOO R METIN G EN BEMONSTERI NG(NRSC-TE ST) 
Gasvormige bestanµµel en en µeeltjes µie µoor µe voor beproeving ter besµhikking gestelµe motor worµen uitgesto ten, moeten 
worµen gemeten volgens µe methoµen van bijlage VI . In bijlage VI worµen µe aanbevolen analyses ystemen voor µe 
gasvormige em issies  (punt 1.1)  en µe aanbevolen µeeltjesverµunnings - en bemonsteringss ystemen (punt 1.2) besµhreven. 
1.1. Speµifiµat ie van µe µynamometer  
Er µien t geb ruik gema akt te worµen va n een  moto rµyna momet er met to ereike nµe eigen sµhappen voo r µe uit voeri ng van  µe in  
punt 3.7.1  van bi jlage III besµh reven t estµyµlus. De i nstrument en voo r µe meti ng van  het ko ppel en h et toerent al moe ten het 
vermoge n binnen µe ge geven  grenze n kun nen meten . Er kunnen  aanvu llenµe bereke ningen no µig z ijn. De nauw keuri gheiµ 
van µ e meet apparatu ur moet  zoµa nig z ijn µat µ e maxim umto leran ties van  µe in  punt  1.3 gege ven µi jfers nie t worµen 
oversµh reµen. 
1.2. Uitlaatgasstroom 
De ui tlaatgasstroom moet w orµen  gemete n vol gens één van  µe in  µe pu nten 1.2.1  tot en met  1.2.4 gen oemµ e meth oµen. 
1.2.1. Reµhtstreekse meti ng 
Reµhtstreekse meti ng van  µe ui tlaatgasstroom met be hulp van e en mee tflens of een  gelijkwaarµi g meets ysteem (voo r 
bijzonµ erheµen : zie ISO 516 7:20 00). 
OPMERKING :D e reµhtstreekse meting van µe gasstroom is m oeilijk. Er  moeten m aatregelen worµen 
genomen om meetfouten µie van invloeµ zijn op µe emissiewaarµen, te v oorkomen.  
1.2.2. Methoµe voor  het meten van µe  luµht-  en branµstofstroom  
Metin g van µe luµht- en branµstofstroom 
Er µient gebruik te worµen gemaakt van luµhtstroommeters en branµstofstroomm eters met een nauwk eurigheiµ 
overeenkomstig punt 1.3. 
De uit laatgasstroom w orµt al s volgt  berekenµ : 
GEXHW  = G AIRW + G FUEL (voor  de natte  uitla atgasmass a)
1.2.3.  D e koolstofbalansmethoµe 
De massa van het uitlaatgas  kan worµen berekenµ uit het branµstofverbruik en µe uitlaat gasµonµen traties µoor 
gebruikmaking van µe koolstofbal ansmetho µe (zie bijlage III , aanhangsel 3). 
1.2.4. Meetmeth oµe met behulp van inµiµ atorgas 
De methoµe betreft µe meting van µe µonµentratie van een inµiµat orgas in µe uitlaatgass en. Een bekenµe hoeveelheiµ 
van een inert gas ( bv. zuivere helium) worµt als inµi µatorgas in µe uitlaat gasstroom ingespo ten. Dit gas worµt met µe 
uitlaa tgassen  gemengµ en ver µunµ, maar m ag niet reageren in µe uitlaa tpijp. Vervolgens worµt µe µonµent ratie van 
het gas in het uitlaa tgasmonst er gemeten. 
Om een volleµige vermenging van het inµiµa torgas te verkr ijgen, moet µe uitlaatgas bemonste ringssonµ e zijn 
aangebraµht op ten minst e 1 m of 30 maal µe µiameter van µe uitlaa tpijp, waarbij µe gr ootst e waarµe van toepassi ng 
is, stroomafwaarts  gezien vanaf het injeµti epunt van het inµi µatorgas. De bemonsteringsson µe mag µiµhter bij het 
injeµt iepunt  worµen geplaatst  als µoor verg elijkin g van µe inµiµatorgasµonµen tratie met µe referentieµonµentrati e 
wannee r het inµiµatorgas vóór µe motor worµt ingesp oten, een volleµige menging worµt vastges telµ. 
De inµiµatorgass troom moet zo zijn afgestelµ µat µe inµi µatorgasµonµe ntratie bij sta tionai r toerental van µe motor na 
µe menging lager is µan µe volleµige sµhaal van µe inµiµat orgasanalyse apparatuur. 
De uitlaatgas stroom worµt als volgt berekenµ: 
/g40/g41aEXHWconc concGG
/g45 /g180/g180/g61
mixEXH T
60/g114
waarin: 
GEXHW = momentan e uitl aatgas massa stroom (kg/s); 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/29 NL 
GT = inµiµato rgasstroom (µm³/min); 
µonµ mix = momentane µonµent ratie van het inµiµat orgas na menging (ppm) ; 
/g114EXH = µiµh theiµ van het  uitlaatga s (kg/m³);  
Conµa = aµhtergronµµonµent ratie van het inµiµat orgas in µe verµunningslu µht (ppm). 
De aµhtergronµµonµent ratie van het inµiµat orgas (µonµ a) kan  worµen bepaalµ µoor het gemiµµelµe te berekenen van 
µe aµhtergron µµonµentratie zoals µie µireµt voor µe eigenlijke test en erna is gemeten. 
Wanneer µe aµhtergro nµµonµentratie bij µe maxi mum uitlaatgasstroom mi nµer beµraagt µan 1% van µe µonµentratie 
van het inµiµatorgas na vermen ging (concmix.), mag µe aµhte rgronµµo nµentratie worµ en verw aarlo osµ. 
Het sy steem als  geheel  moet vol µoen  aan µe n auwkeurigh eiµsspeµifiµaties voor µe ui tlaatgas stroo m, en moet w orµen  
gekal ibree rµ volgen s aan hang sel 2, punt  1.11.2
1.2.5. Meetmethoµe ter bep aling van he t luµhtµebiet en µe  luµh t/branµs tofverhou µing  
Het bet reft hi er µe bereke ning van µe ui tlaatgas mass a vanui t het luµh tµebiet en µe lu µht/branµ stofverho uµing. De 
moment ane ui tlaatgas mass astroom wo rµt als  volgt b erekenµ : 
/g247/g247
/g248/g246
/g231/g231
/g232/g230
/g180/g43 /g180 /g61
/g108st11
A/FG GAIRW EXHW
met 
5,14 /st/g61FA
/g40/g41
/g40/g414
HC4
CO CO24
CO CO2
CO24
COCO24
CO
4
HC4
CO
10 10 6,907810
3,510
13,510 2
1
45,0 10
210
-100
/g45 /g45/g45
/g45/g45
/g45/g45
/g180 /g43 /g180 /g43 /g180/g180 /g43 /g180
/g247/g247/g247/g247/g247/g247
/g248/g246
/g231/g231/g231/g231/g231/g231
/g232/g230
/g180/g180
/g43/g180/g180 /g180
/g45
/g215 /g43/g247/g247
/g248/g246
/g231/g231
/g232/g230
/g180 /g45/g180
/g61
conc conc concconc conc
concconcconcconc
concconc
/g108
waarin: A/Fst  = stoiµhiometrisµhe luµht/branµstofverhouµing (kg/ kg);  
/g108 = relatieve luµht/ branµsto fverhouµin g;  
µonµ CO2 = µroge CO 2-µonµentratie (%); 
µonµCO = µroge C O-µonµ entratie (ppm); 
µonµ HC = HC-µonµe ntrati e (ppm). 
OPMERKING: De bereke ning heef t betrekking  op een  µieselbranµs tof met een  H/C-verh ouµing van  1,8. 
De luµ htµebietmet er moet vol µoen  aan µe  nauw keurigh eiµsspeµifiµaties van tab el 3. De geb ruikte CO 2-
analyseapparatuur moet volµoen aan µe speµifiµaties  van punt 1.4.1,  en het systeem als geheel m oet volµoen aan µe 
nauwkeurigheiµsspeµifi µaties voor µe uitlaatgasstroom. 
Faµultatief mag v oor µe meting van µe relatieve luµht/branµstofverhouµing overeenkomstig µe speµifiµaties  van punt 
1.4.4 meetuitrusting voor µe luµht/branµstofverhouµing worµen gebr uikt, zoals een sensor op basis van 
zirµoniumµioxiµe. 
1.2.6.  T otale v erµunµe uitlaatgasstroom  
Wanneer gebruik wo rµt gemaakt van een volleµ ige-stroomverµun nings systeem moet µe volleµ ige stroom van het 
verµunµe ui tlaatgas (G TOTW) worµen gemeten met een PDP, een CFV of een SSV -  zie punt 1.2.1.2 van bijl age VI.  
De nauwkeu righeiµ moet vol µoen aan  µe bepalin gen van bijl age III , aanhangsel  2, punt 2.2. 
1.3.  N auwkeurigheiµ 
De kalibr ering v an alle meetinstrumenten moet kunnen worµen herleiµ tot nationale of internationale nor men en 
volµoen aan µe eisen in tabel 3. 
L 146/30 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
Tabel 3. Nauwkeurigheiµ van meetinstrumenten 
Num-
mer Meeti nstrument Nauwkeu righeiµ
1 Toerental /g1772% van µe aflezing  of /g177 1% van µe max imumwaarµe voor µe motor, w aarbij µe gro otste 
waarµe van toepassing is 
2 K oppel /g1772% van µe aflezing  of /g177 1% van µe max imumwaarµe voor µe motor, w aarbij µe gro otste 
waarµe van toepassing is 
3 B ranµstofverbruik /g1772% van µe ma ximum waarµe voor µe motor  
4 Luµhtver bruik /g1772% van µe aflezing  of /g177 1% van µe max imumwaarµe voor µe motor, w aarbij µe gro otste 
waarµe van toepassing is 
5 Uitlaatgasstr oom /g1772,5% v an µe aflezing of /g177 1,5% va n µe ma ximu mwaarµe voor µe m otor, w aarbij µe 
grootste waarµe van toepassing is 
6 Temperatur en /g163 600 K /g1772 K absoluut 
7 Temper aturen > 600 K /g177 1% van µe aflezing 
8 Uitlaatgasµruk /g1770,2 kPa absoluut 
9 Onµer µruk van µe inlaatluµht /g1770,05 kPa absoluut 
10 Luµhtµruk  /g1770,1 kPa absoluut 
11 Over ige µr ukken /g1770,1 kPa absoluut 
12 Absolute voµhtigheiµ /g177 5% van µe aflezing 
13 Verµu nningsluµhtstroom /g1772% van µe aflezing  
14 Verµunµe uitlaatgas stroom /g1772% van µe aflezing  
1.4. M eting van µe gasvormige bestanµµelen 
1.4.1.  A lgeme ne speµ ifiµaties van µe an alyseappar atuur 
De analyseappar atuur moet een m eetber eik hebben met µe vereiste nauwkeur igheiµ om µe µo nµentr aties v an µe  
uitlaatgasµom ponenten te kunnen m eten ( punt 1. 4.1.1). Aanbev olen wor µt, µe an alyseappar atuur op zoµa nige wijze te 
gebruiken µat µe  gemeten µonµentr atie tusse n 15% en 100% van µe volleµige sµhaal valt. 
Inµien µe uiterste waarµe van het sµhaalbereik 155 ppm (o f ppm C ) of minµer beµraagt of inµien gebruik worµt 
gemaakt van afleessystemen (µomputers, gegevensloggers) me t een volµoenµ gro te nauwkeurigheiµ en resolutie voor 
meetwaarµen kleiner µan 15% van µe volleµige sµhaal, zijn µonµentraties beneµen 15% van µe volleµige sµhaal even-
eens aanvaarµbaar. In µ it geval moe ten aanvullenµe kalibreringen worµen verriµht om t e zorgen voor µe nauw-
keurigheiµ van µe kalibreringskromm en (zie bijlage III, a anhangsel 2, punt 1.5.5.2). 
De elektromagnetisµhe µompatibiliteit (EM C) van µe apparatuur moe t zoµanig zijn µat bijkomenµe fouten tot een 
minimum wo rµen beperkt. 
1.4.1 .1. Meetfout 
De afwijking van µe analyseapparatuur van  het nominale kalibreringspunt mag n iet meer beµragen µan ± 2% van µe 
aflezing of ± 0,3% van het volleµige sµhaalbereik, waarbij µe groo tste waarµe van toepassing is. 
OPM ERK ING: Ten behoeve van µeze norm w orµt nauwkeurigheiµ geµefinieerµ als µe afwijking van µe 
aflezing van µe analyseapparatuur van  µe nominale kalibreringswaarµen met behulp van een 
kalibreringsgas (= w erkelijke waarµe). 
1.4.1 .2. Herha albaarheiµ 
De herhaa lbaarheiµ , µie is  geµefi nieerµ als 2,5  maal µe s tanµaarµµe viatie van t ien h erhaal µe resp onsies op een 
bepaalµ kal ibrerin gs- of ij kgas, mag ni et meer beµ ragen µan  ± 1% van µ e uiterste µonµe ntratiewaarµe op  µe sµh aal 
voor elk gebieµ  boven 155  ppm (of ppm C) of ± 2% van elk gebi eµ beneµ en 155 pp m (of ppm C). 
1.4.1.3. Ruis 
Over elke w illekeuri ge perio µe van t ien seµonµen mag vo or elk meet bereik  µe top -topres ponsie van anal yseappa-
ratuu r op een ij kgas voo r µe nuli nstelling en  een ij kgas voo r het meet bereik  niet groter zijn  µan 2%  van µe vol le 
sµhaal. 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/31 NL 
1.4.1. 4. Nulpuntsverloop 
Het nulpuntsverloop  geµurenµe een per ioµe van één uur mag niet meer  µan 2% van µe volle sµhaal in het laagste 
meetbereik beµragen. De nulresponsie is geµefinie erµ als µe g emiµµelµe responsi e, inµlusief ruis, op een ijkgas voor 
µe nulinst elling geµurenµe een perioµe van 30 seµonµen. 
1.4.1. 5. Meetbereikver loop 
Het meetbereikver loop geµurenµe een perioµe van één uur mag niet meer µan 2% van het laagste meetbereik 
beµragen. H et meetbereik is geµefinieerµ als het ver sµhil tuss en µe meetbereikr esponsi e en µe nulresponsie. De 
meetbereikresponsie worµt geµefini eerµ als µe g emiµµelµe responsi e, inµlusief ruis, op een ijkgas voor het 
meetbereik geµurenµe een perioµe van 30 seµonµen. 
1.4.2. Gasµroging 
Het effeµt van het faµultatieve gasµroogapparaat op µe µonµentratie van µe g emeten gassen moet minimaal zijn. 
Chemisµh e µroger s zijn niet aanvaarµbaar voor  het ver wijµe ren van water uit het monster. 
1.4.3.  A nalyseappara tuur 
In µe punten 1.4.3. 1 tot en met 1. 4.3.5 van µit aanhangsel wor µen µe toe te passen meetbeginselen besµhreven.  Een 
uitvoerige besµhrijving van µe meetsystemen is opgenomen in bijlage VI . 
De te meten gassen m oeten worµen geanalyseerµ met µe volgenµe instrumenten. Bij niet-lineaire analyseapparatuur 
mogen lineariser ingssµhakelingen worµen toegepast. 
1.4.3.1. K oolmonoxiµe (CO)  
Voor µe a nalyse van koolmonoxiµe moe t een niet-µispergerenµe analysator met a bsorptie in het infrarooµ (NDIR) 
worµen gebruikt. 
1.4.3 .2. Kool µioxiµe (CO 2) 
Voor µe analyse van koolµioxiµe moet een niet-µispergerenµe analysator met absorptie in het infrarooµ (NDIR) 
worµen gebruikt. 
1.4.3.3. A nalyse v an koolwaterstoffen ( HC) 
Voor  µe analyse v an koolwaterstoffen m oet een verwar mµe- vlamionisatieµeteµtor  (HFID) worµen gebruik t met 
verwarm µe µe teµtor , kleppen , leiµinge n enz . om µe temper atuur  van het  gas op 463 K  (190 °C)  ± 10 K  te houµen.  
1.4.3.4. A nalyse v an stikstofoxiµen (NOx) 
Voor  µe analyse v an stikstofoxiµen worµt g ebruik gemaak t van een µhem oluminesµentieµeteµtor  (CLD) of 
verwar mµe µhemoluminesµe ntieµeteµtor (HCLD ) met een N O2/NO- omzetter , inµien op  µroge basis wor µt gemeten.  
Inµien op natte  basis worµt geme ten, moet een H CLD worµen gebruikt met een o mzetter  µie op ee n tem peratu ur van 
328 K  (55 °C)  of meer  worµt gehouµen,  mits aan µe µo ntrole van µe water µampve rzaµig ingsµr uk is volµ aan ( zie 
bijlag e III, aanhan gsel 2, punt 1.9.2.2).  
Bij zowe l µe CLD  als µe HCL D moet het bemonsteringstrajeµt worµen gehouµe n op een wanµtemperatuur van 328 K 
tot 473 K (55 °C tot 200 °C) tot aan µe omzetter bij meting op µroge basis en tot aan µe analyseapparatuur bij meting 
op natte basis. 
1.4.4. Meting va n µe luµht/branµstofver houµing  
De branµstof/luµhtmee tuitrusting ter bepaling v an µe uitlaatgasstroom  volg ens punt 1.2.5 moe t een 
luµht/branµstofver houµingssensor met groot bereik  zijn of een lambµa- sensor op basis van zirµonium µioxiµe. 
De sensor moet reµhtstr eeks z ijn aang ebraµht op µe uitlaatpijp op een plaats waar µe uitlaatg astemper atuur zo hoog  is 
µat er  geen µonµensatie van water optreeµt.  
De nauw keurigh eiµ van  µe sen sor met in gebou wµe elekt roniµ a moet l iggen  tussen: 
/g1773% van µe aflezing  /g108 < 2
/g177 5% van µe aflezing 2/g163/g108 < 5 
/g177 10% van µe aflezing 5 /g163/g108
L 146/32 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
Om µe hierboven gespeµifiµeerµe nauwkeu righeiµ te kunnen bereiken, moet µe sensor worµen gekalibreer µ volgens 
µe aanwijzi ngen van µe fabr ikant van het instrument. 
1.4.5. Bemonst ering van gasvormige em issies  
De son µes voor µe bemo nstering van  gasvormige  emiss ies moeten  voorzove r mogelij k ten min ste 0,5 meter of 
µriemaa l µe µi amete r van µe uit laatpijp (µe groots te wa arµe is  van toe passing) stroomo pwaarts van af het  einµ e van 
het u itlaatsysteem wo rµen gep laatst en volµo enµe µiµh t bij µe moto r zoµat  µe uit laatgastemperat uur bij  µe son µe ten  
minst e 343 K (70 °C) beµraagt . 
Bij een mot or met versµh eiµene µil inµers en een  vertakt ui tlaatspruitstuk moet µe  inlaat van µ e son µe ver genoe g in µe 
uitlaat worµe n gepl aatst zoµ at het  monst er represen tatief is voor µe gemi µµelµe ui tlaatgas emissie uit al le µil inµers. Bi j 
moto ren met versµ heiµene µi linµers met  afzon µerlijke sp ruitstukke n, zoal s bij een V-motor, is  het to egest aan voo r 
elke groe p afzo nµerl ijk ee n mons ter te ne men en µe  gemiµµ elµe uitlaatga semissie te bereke nen. A nµere met hoµen 
waarvan µe µo rrelati e met µe bo vengen oemµe  methoµ e is aa ngetoonµ, mogen w orµen  toegep ast. Bij µ e bereken ing 
van µe u itlaatga semissies moet  worµe n uitgegaan  van µe to tale uitlaatgasmas sastroom van  µe moto r. 
Als µe samen stelling van he t uitlaatgas w orµt be ïnvloeµ µo or een nab ehanµelingsinstallatie, moet he t 
uitlaatgasmo nster vóór µie i nriµh ting worµe n geno men bij  µe tes ts van  fase I en voorbij  µie in riµhting bi j µe te sts van 
fase II. Wanneer een vol leµige-stroo mverµun ning worµt  toegep ast voor µe bep aling van µe  µeelt jes, mogen µe gas -
vormige emi ssies oo k worµe n bepa alµ in het  verµunµ e uitlaatgas. De bemo nsterings sonµes moeten  ziµh vl ak bij  µe 
µeeltjesbemons teringssonµe i n µe verµu nningstunnel bevi nµen  (bijla ge VI, punt 1.2.1.2 , verµunni ngstunnel (DT), en 
punt 1.2.2, µee ltjesbemons teringssonµe (PSP)). Het gehal te aan  CO en C O2 mag  eventueel worµen bepaalµ met 
behulp van een bemonsteringszak gevolgµ µoor met ing van µe µonµentratie in µe bemonsteringszak. 
1.5. Bepaling van µe µeeltjes 
Voor µe b epaling va n µe µeeltjes is een verµu nningssysteem n oµig. Ve rµunning ka n worµen bewerkstelligµ µoor een  
partiële-stroom verµunningssysteem of een volleµige-stroom verµunningssysteem. De µo orstromingsµapaµiteit van het 
verµunningssysteem moe t groot genoeg zijn om  µonµensatie van  water in µe verµu nnings- en µe 
bemonsteringssystemen  volleµig uit te sluiten en µe temp eratuur van h et verµunµe gas  vlak voo r µe f ilterhouµers 
tussen 315 K (42 /g176C) en 325 K (42°C) te houµ en. Het is toegestaan, µe verµunn ingsluµht vóór instroming in het 
verµunn ingssysteem te µrogen, inµien µe luµhtvoµhtigheiµ hoog  is. Aanbev olen worµt, µe verµunn ingsluµht van 
tevoren te verhitten tot een temperatuur boven 303 K (30 °C) inµien µe omgevingstemperatuur minµer µan 293 K 
(20 °C) beµraagt. Voorµat µe uitlaatgassen in µe verµunn ingstunnel worµen gevoerµ, mag µe temperatuur van µe 
verµunningsluµht eµhter niet meer µan 325 K (52 °C) beµragen. 
OPMER KING: Voor µe proµ eµure i n µe s tabiele toestanµ mag µe fi ltertemperat uur wo rµen geh ouµen op  µe 
maxi mumt empe ratuur van 3 25 K (52  °C) of min µer, in  plaats µat het temp eratu urbereik va n 
42 °C  tot 5 2 °C worµt  aangeh ouµen. 
Bij een parti ële-stroomverµ unningssysteem mo et µe µee ltjesbemon steringssonµe vlak bij en vóó r µe gas sonµe worµen 
geplaatst, zoal s geµ efinieerµ in  punt 4.4 en ove reenk omstig bijlage VI, punt  1.2.1.1 , µe fi guren  4 tot  en met  12, 
uitlaatpijp (EP) en  bemo nsteringssonµe (SP). 
Het p artiële-stroomverµ unningssysteem mo et zo zijn ontworpen µat µe uitlaatgasstroom i n twee µe len worµ t gesplitst, 
waarbij µe kleinste stroom met  luµht worµt verµun µ en vervol gens worµ t geb ruikt voor µe  meti ng van  µe µe eltjes. Het 
is essentieel µat µe verµun ningsverhouµing zeer n auwkeuri g wo rµt be paalµ. Er kan  gebrui k wo rµen gemaa kt van  
versµ hillenµe splitsingsmethoµen, w aarbi j het type splitsing in be langrijke mat e bep aalt welke 
bemo nsteringsapparatuur moet  worµ en ge bruikt en  welke proµ eµures mo eten wo rµen gevol gµ (bi jlage VI, pun t 
1.2.1.1). 
Om µe mas sa va n µe µeeltjes vas t te stellen zijn een µeeltjesbemons teringssysteem, µeel tjesbemons teringsfilters, een 
miµro gramba lans en een w eegka mer met µ onstante tempe ratuur en vo µhtigheiµ noµig. 
Er kan bi j µe µeeltjesbemons tering geb ruik w orµen gema akt va n twee met hoµen: 
- µe methoµe met één filter waarbij gebruik worµt gemaakt van één paar filters (zie punt 1.5.1.3van µit 
aanhangsel) voor alle toestanµen in µe testµyµlus. Hie rbij moet veel aanµaµht worµen besteeµ aan µe 
bemonsteringsµuur en -stromen geµurenµe µe bemonsteringsfase van µe test. Er i s eµhter sleµhts één paar 
filters voor µe testµyµlus noµig; 
- µe methoµe met versµheiµene filters waarbij één paar filters (zie punt 1.5.1.3van µit aanhangsel) worµt 
gebruikt voor elke toestanµ in µe testµyµlus. Bij µeze methoµe is µe bemonsteringsproµeµure wat minµer 
kritisµh, maa r worµen me er filters gebruikt. 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/33 NL 
1.5.1. Deeltjesbemon steringssys teem 
1.5.1.1.  F ilterspeµ ifiµaties 
Bij µe µertifiµ ering stest m oet g ebruik  worµen g emaak t van met fluor koolstof geµoate glasvez elfilters of 
memb raanf ilters op fluor koolstofbasis.  Voor speµiale toepassingen kunnen anµer e filter mater ialen wor µen g ebruik t. 
Alle filter typen moeten een 0 ,3 µm-DOP -(µioµtylftalaat) -opvangrenµement hebben van ten m inste 99% bij een  gas-
aanstroo msnelheiµ tussen 35 en 100 µm/s.  Wanneer  µorrelatie tests tussen labora toria of tussen fabrik anten en ee n 
keuringsinstantie worµen uitgevoe rµ, moeten filters van µezelfµe kwaliteit worµen gebruikt. 
1.5.1.2. F ilterg rootte 
De µeeltjesfilter s moeten een m inimale µiameter  hebbe n van 47 mm (37 mm werkz ame µiameter ). Grotere 
filterµia meter s zijn toegestaan (punt 1.5.1.5). 
1.5.1.3. P rimaire en seµunµaire filters 
Het verµ unµe uitlaatgas moe t worµen bemonsterµ met een stel filters µie tijµens µe testµyµlus in serie zijn geplaatst 
(een primair en een seµunµair filter). He t seµunµaire filter mag z iµh niet meer µan 100 mm  na het primaire filter 
bevinµen en ma g µaarme e niet in µontaµt zijn. De f ilters mo gen afzonµerlijk of als stel worµen gewogen waarbij µe 
beroete zijµen tegen elkaar worµen geplaatst. 
1.5.1 .4. Aanstroomsnelheiµ µoor het filter 
De aanstroomsnelheiµ µoor het filter mo et 35 tot 100 µm/s beµragen. De  µrukverminµering mag  tussen begin en einµ 
van µe test niet meer µan 25 kPa beµragen. 
1.5.1.5. Filterbelasting 
De aanbevolen minimumfilterbelasting voor µe meest gebruikelijke filtergroo tten staat in µe volgenµe tabel 
aangegeven. Vo or µe gro tere ma ten beµraagt µe minimum filterbelasting 0,065 mg /1 000 mm ² filteroppervlak. 
Filterµiameter (mm) Aanbevolen werkzame µiameter 
(mm) Aanbevolen minimum belasting 
(mg) 
47 37 0,11 
70 6 0 0,25 
90 8 0 0,41 
110 1 00 0,62
Bij µe methoµe  met meer µere filters is µe aanbevolen minimumfi lterbelast ing voor µe som van alle filters het proµuµt 
van µe µesbetreffenµ e, in bovenstaanµe tabe l aangegeven waarµe en µe wortel uit het total e aantal toest anµen. 
1.5.2. Speµifiµ aties voor µe weegkamer en µe analyti sµhe balans  
1.5.2.1. W eegkamer omstanµigheµen 
De kam er (of ruimte) waar in µe µeeltjesfilters worµen geµonµitioneerµ en gewogen, m oet geµurenµe het 
µonµitioneren en wegen van µe filters op een tem peratuur  van 295 K (22 °C) ± 3 K worµen g ehouµen. De 
voµhtigheiµsgr aaµ m oet worµen gehouµen op een µauwpunt v an 282, 5 K (9,5 °C) ± 3 K en een r elatieve voµhtigheiµ 
van 45 ± 8%. 
1.5.2. 2. Wegen van het refer entiefilter 
De atmosfeer  in µe kamer (of ruimte) m oet vrij zijn van vuilµeeltjes (zoals stof) µie ziµh geµur enµe µe 
stabilis eringsperioµe op µe µeeltjesfilters kunnen afzetten. Afwijking van µe weegkamerspeµifiµaties van punt 1. 5.2.1 
zijn toegestaan mits µe µuur  van µe afwijking niet meer  beµraag t µan 30 minuten. De weegkamer moet aan µe voor-
gesµhreven speµifiµaties  volµoen alvor ens het personeel ziµh in µe weegkam er begeeft. E r moeten minstens twee 
ongebruikte r eferentiefilters of r eferentiefilterparen worµen gewogen binnen vier uur v óór, maar bij voorkeur  op 
hetzelfµe tijµsti p als µe weging van het bemonsteringsfilter(paar) . De referentiefilters moeten van µezelfµe grootte en 
hetzelfµe materiaal zijn als µe bemonsteringsfilters. 
Inµien het g emiµµelµe gewiµht van µe referentiefilters ( het refer entiefilterpaar) tussen het wegen van µe bemonste-
ringsfilters meer  µan 10 µg is veranµer µ, moeten alle bemonsteringsfilters worµen wegg egooiµ en moet µe emissietest 
worµen he rhaalµ.  
L 146/34 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
Inµien niet aan µe in punt 1.5.2. 1 genoemµe stabilitei tsµriteria voor µe weegkamer worµt volµaan, maar µe weging 
van het refer entiefil ter(paar)  aan µe bovenstaanµe µriteria volµoet, k an µe motorfabrikant naar  keuze het r esultaat  
voor µe bemonsteringsfi lters aanvaarµen of µe test ongelµig verklaren, waarna het µonµition eringssysteem van µe 
weegkamer worµt bijgestelµ en µe test worµt overgeµaan.  
1.5.2.3. A nalytisµhe balans 
De voor het wegen van alle filter s gebr uikte ana lytisµhe balans moet een nauwke urigheiµ hebben ( stanµaarµµev iatie) 
van 2 µg en een r esolutie van 1 µg (1 µijfer  = 1 µg), µie moet zijn aang egeven µoor µe fabr ikant. 
1.5.2.4. U itsµhakeling  van µe  effeµten v an statisµ he ele ktriµiteit 
Om µe gevolge n van statisµ he ele ktriµiteit uit te sµha kelen,  moeten µe filte rs voor het wegen worµen geneutr aliseer µ 
met bijvoor beelµ een p olonium- neutra lisator of ee n anµe r even effeµtief miµµel.  
1.5.3. Over ige speµ ifiµaties voor  µe µeeltjesmeting 
Alle µelen van het ve rµunningssysteem  en het bem onsteringssysteem  vanaf µe uitlaatpijp tot en m et µe filterhouµer  
µie in µontaµt zijn met het r uwe en het ve rµunµe uitlaatgas, moeten zoµanig zijn ontworpen µat afzetting  of 
veranµering van µe µeeltjes tot een minimum  worµt beperk t. Alle µelen moeten zijn ge maakt van elektrisµh 
geleiµenµe mater ialen µie niet me t µe uitlaatgasµomponenten reageren en m oeten elek trisµh zijn ge aarµ om 
elektrostatisµhe effeµten te voork omen. 
2. PROCED URES  VOOR METI NG E N BEMONS TERI NG ( NRTC- TEST) 
2.1.  Inleiµing 
Gasvormige bestanµµelen en µeeltjes µie µoor µe voor µe beproeving ter besµhikking gestelµe motor worµen 
uitgestoten, moe ten worµen geme ten volgens µe methoµen van bijlage VI. In  bijlage VI wo rµen µe aanbevolen 
analysesystemen voor µe gasvorm ige emissies (punt 1.1) en µe aanbevolen µeeltjesverµunnings- en 
bemonsteringssystemen  (pun t 1.2) be sµhreven. 
2.2. Dynamometer en  uitrusting van µe beproevingsruimte 
De volgenµe uitrusting mo et voor emi ssietests van mo toren op motorµynamometers worµen gebruikt. 
2.2.1 .  M otorµynam ometer  
Er µien t geb ruik gema akt te worµen va n een  moto rµyna momet er met to ereike nµe eigen sµhappen voo r µe uit voeri ng 
van µ e in a anhangsel 4 b ij µeze b ijlage be sµhreven t estµyµlus. De i nstrument en voo r µe meti ng van  het ko ppel en h et 
toerenta l moet en he t vermoge n binnen µe ge geven  grenze n kun nen meten . Er kunnen  aanvu llenµe bereke ningen 
noµig zijn. De n auwkeuri gheiµ van  µe meet apparatu ur moet  zoµa nig z ijn µat µ e maximu mtolerant ies van µe  in ta bel 3 
gegeve n waarµen  niet worµ en ov ersµh reµen . 
2.2.2.  O verige ins trument en 
Er moeten  instrumen ten voor het  meten  van bran µstofverbruik, lu µhtverbrui k, koelmi µµel- en 
smee rmiµµ eltempera tuur, uitl aatgasµruk, onµ erµruk in  het i nlaatspruitstuk, uitl aatgastempera tuur, luµht inlaat-
temp eratu ur, luµh tµruk , voµht igheiµ en  branµ stoftemperat uur wo rµen ge bruik t, inµ ien µeze  zijn vereis t. Deze 
instrumen ten moete n vol µoen aan  µe eis en vol gens tabel 3: 
Tabel 3. Nauwkeu righeiµ van meeti nstrument en 
Num-
mer Meet instrument Nauwkeu righeiµ
1 Toerental  /g1772% van µe aflezing  of /g177 1% van µe max imumwaarµe voor µe motor, w aarbij µe gro otste 
waarµe van toepassing is 
2 K oppel /g1772% van µe aflezing  of /g177 1% van µe max imumwaarµe voor µe motor, w aarbij µe gro otste 
waarµe van toepassing is 
3 B ranµstofverbruik /g1772% van µe ma ximum waarµe voor µe motor  
4 Luµhtver bruik /g1772% van µe aflezing  of /g177 1% van µe max imumwaarµe voor µe motor, w aarbij µe gro otste 
waarµe van toepassing is 
5 Uitlaatgasstr oom /g1772,5% v an µe aflezing of /g177 1,5% va n µe ma ximu mwaarµe voor µe m otor, w aarbij µe 
grootste waarµe van toepassing is 
6 Temperatur en /g163 600 K /g1772 K absoluut 
7 Temper aturen > 600 K /g177 1% van µe aflezing 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/35 NL 
Num-
mer Meeti nstrument Nauwkeu righeiµ
8 Uitlaatgasµruk /g1770,2 kPa absoluut 
9 Onµer µruk van µe inlaatluµht /g1770,05 kPa absoluut 
10 Luµhtµruk  /g1770,1 kPa absoluut 
11 Over ige µr ukken /g1770,1 kPa absoluut 
12 Absolute voµhtigheiµ /g177 5% van µe aflezing 
13 Verµu nningsluµhtstroom /g1772% van µe aflezing  
14 Verµunµe uitlaatgas stroom /g1772% van µe aflezing  
2.2.3. Ruwe-uitlaatgasstroom  
Voor µe b ereke ning va n emi ssies in het ru we uitlaatgas en µe re geling van  een partiële-stroom verµunningssysteem 
moet µe uitlaatgasmassastroom bek enµ zijn. Om µ e uitlaatgasmassastroom  te bepalen, kan  één van µe in µe volgenµe 
alinea’s besµhreven me thoµen worµen toegepast. 
Om emi ssies te bereke nen moet  µe re sponsietijµ van beiµe hierna besµhreven me thoµen gelijk zijn aan of minµer µ an 
µe voor µe a nalyseapparatuur verei ste responsietijµ, zo als voorgesµhreven in aanhangsel 2, p unt 1.11.1. 
Om ee n partiële-stroom verµunningssysteem te re gelen is een snellere responsie vere ist. Voo r part iële-
stroom verµunningssystemen me t online-re geling is een responsietijµ van /g1630,3 s vereist. Voor  partiële-
stroomv erµunningssystem en m et een antiµiperenµe regeling op basis van een v ooraf geregistreer µe test is een 
responsietijµ van het m eetsysteem voor µe uitlaatga sstroom van /g163 5 s met een stijgtijµ van /g163 1 s vere ist. De 
responsietijµ van het systeem mo et µoor µe fabrikant van het instrume nt worµen aangegeven. De  geµombineerµe 
eisen betreffenµe µe responsietijµ voor uitlaatgasstroom en  partiële-stroomverµunningssysteem staan vermelµ in punt 
2.4. 
Reµhtstreekse meting 
Reµhtstreeks meting van µe mo mentane uitlaatgasstroom k an worµen uitgevoerµ me t systemen zoals: 
- µrukversµhiltoestellen, zoals een meetflens (voo r bijzonµerheµen, zie ISO 5 167: 2000) 
- ultrasone stroom meter 
- wervelstroom meter 
Er moe ten ma atregelen worµen genomen ter vo orkoming van me etfouten µie van invloeµ zijn op µe emissiewaarµen. 
Tot µeze voorzorgsmaatregelen behoort µat het toestel zorgv ulµig in het motoruitlaatsysteem worµt geïnstalleerµ, 
vakkunµig en overeenkomstig µe aanbevelingen van µe fabrikant van het instrument. Met name µ e werking van µe 
motor en µe emissies mog en niet worµen beïnvloeµ µoor µe installatie van het toestel. 
De stroomm eters moe ten volµoen aan µe nauwkeurigheiµsspeµifiµaties van tabel 3. 
Meting van µe luµht- en branµstofstroom 
Het betreft hier µe meting van het luµhtµebiet en µe branµstofstroom met  passenµe stroommet ers. De mo mentane 
uitlaatgasstroom w orµt als volgt berekenµ: 
GEXHW = GAIRW + G FUEL (voor µe natte ui tlaatgasmass a) 
De stroommete rs moeten volµ oen aan µe  nauwke urigheiµ sspeµifiµaties van tabe l 3, maar moeten tevens  volµoen µe 
nauw keurig zijn  om te volµoen  aan µe nauw keurighei µsspeµif iµaties voor µe uit laatga sstroom. 
Meet methoµ e met behul p van inµi µatorgas  
De metho µe bet reft µe  metin g van µe µo nµentratie van een  inµiµatorgas in µe  uitlaatga ssen. 
Een beke nµe ho eveel heiµ van een i nert gas  (bv. zuivere hel ium) wo rµt als  inµiµatorgas in µe  uitlaatga sstroom inge spoten. Dit  gas 
worµ t met µe  uitlaatga ssen gemengµ  en verµun µ, maar mag niet  reageren in  µe uit laatpijp. Vervolgen s worµt µe µo nµentratie van h et 
gas in  het ui tlaatgas mons ter gemete n. 
Om een vol leµige vermengi ng van he t inµiµatorgas te  verkrijgen, moe t µe ui tlaatgas bemon steringss onµe zijn  aangeb raµht o p ten  
minste 1 m of 30  maal µe µi amete r van µe uit laatpijp, waarb ij µe groots te wa arµe van t oepassing is, st roomafw aarts gezien  vanaf  het 
injeµtiepun t van he t inµiµatorgas. De bemo nsterings sonµe mag µi µhter bij het  injeµtiepun t worµen gep laatst als µoo r vergelijki ng van 
µe in µiµatorgas µonµentrat ie met µ e referent ieµonµentratie wan neer het  inµiµatorgas vóór µe mo tor wo rµt inge spoten, een  volle µige 
L 146/36 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
menging worµt vastgestelµ. 
De inµiµatorgasstroom moet zo zijn afgestelµ µat µe inµiµatorgasµonµent ratie bij stationai r toerental van µe motor na µe menging 
lager is µan µe volleµige sµhaal van µe inµiµatorgasanal yseapparatuur. 
De uitlaatgasst room worµt als volgt berekenµ: 
/g40/g41aEXHWconc concGG/g45 /g180/g180/g61
mixEXH T
60/g114
waarin: 
GEXHW = momentane uitl aatgasmas sastroom (kg /s); 
GT = inµiµato rgasstroom (µm³/min); 
conc mix = momentane µonµent ratie van het inµiµat orgas na menging (ppm) ; 
/g114EXH = µiµht heiµ van het uit laatgas (kg/m³);  
Conc a = aµhtergronµµonµent ratie van het inµiµat orgas in µe verµunningslu µht (ppm). 
De aµhtergronµµonµent ratie van het inµiµat orgas (conc a) kan  worµen bepaalµ µoor het gemiµµelµe te berekenen van µe 
aµhtergron µµonµentratie zoals µie µireµt voor µe eigenlijke test en erna is gemeten.  
Wanneer µe aµhtergro nµµonµentratie bij µe maxi mum uitlaatgasstroom mi nµer beµraagt µan 1% van µe µonµentratie van het 
inµiµatorgas na menging (concmix.), mag µe aµhte rgronµµo nµentratie worµ en verw aarlo osµ. 
Het sy steem als  geheel  moet vol µoen  aan µe n auwkeurigh eiµsspeµifiµaties voor µe ui tlaatgas stroo m, en moet w orµen  gekali breerµ 
volgens  aanhangs el 2, punt  1.11.2
Meetmethoµe ter bep aling van he t luµhtµebiet en µe  luµh t/branµs tofverhou µing  
Het bet reft hi er µe bereken ing van  µe uit laatgasmas sa van uit het lu µhtµebiet en µe  luµh t/branµs tofverhou µing. De momenta ne 
uitlaatgasmas sastroom w orµt al s volg t bereke nµ: 
/g247/g247
/g248/g246
/g231/g231
/g232/g230
/g180/g43 /g180 /g61
/g108st11
A/FG GAIRW EXHW
met 5,14 /st/g61FA
/g40/g41
/g40/g414
HC4
CO CO24
CO CO2
CO24
COCO24
CO
4
HC4
CO
10 10 6,907810
3,510
13,510 2
1
45,0 10
210
-100
/g45 /g45/g45
/g45/g45
/g45/g45
/g180 /g43 /g180 /g43 /g180/g180 /g43 /g180
/g247/g247/g247/g247/g247/g247
/g248/g246
/g231/g231/g231/g231/g231/g231
/g232/g230
/g180/g180
/g43/g180/g180 /g180
/g45
/g215 /g43/g247/g247
/g248/g246
/g231/g231
/g232/g230
/g180 /g45/g180
/g61
conc conc concconc conc
concconcconcconc
concconc
/g108
waarin: A/Fst  = stoiµhiometrisµhe luµht/branµstofverhouµing (kg/ kg);  
/g108 = relatieve luµht/ branµsto fverhouµin g; 
µonµ CO2 = µroge CO 2-µonµentratie (%); 
µonµCO = µroge C O-µonµ entratie (ppm); 
µonµ HC = HC-µonµe ntrati e (ppm). 
OPMERKING : De bereke ning heef t betrekking  op een  µieselbranµs tof met een  H/C-verh ouµing van  1,8. 
De luµ htµebietmet er moet vol µoen  aan µe  nauw keurigh eiµsspeµifiµaties van tab el 3. De geb ruikte CO 2-
analyseapparatuur moet volµoen aan µe speµifiµaties  van punt 2.3.1,  en het systeem als geheel m oet volµoen aan µe 
nauwkeurigheiµsspeµifi µaties voor µe uitlaatgasstroom. 
Faµultatief mag v oor µe meting van µe luµhtovermaat overeenkomstig µe speµifiµaties van punt 2.3. 4 meetuitrusting 
voor µe luµht/branµstofverhouµing worµen gebr uikt, zoals een sensor op basis van zirµoniumµioxiµe. 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/37 NL 
2.2.4.  V erµunµe uitlaatgasstroom 
Voor µe ber ekening van emissies  in het verµunµe uitlaatgas  moet µe ver µunµe uit laatgasmas sastroom bekenµ zijn . De 
totale  verµunµe uitlaatgas stroom tijµen s µe µyµlus (kg/test) moet worµen berekenµ vanuit µe meetwaarµen tij µens µe 
µyµlus en µe bijb ehorenµe kalibreringsgegevens  van het stroommeettoestel  (V0voor PDV, KVvoor CFV, Cdvoor 
SSV) overeen komst ig µe µ esbetreffenµe in  aanh angsel 3, pu nt 2.2 .1 bes µhreve n meth oµen µie nen te wo rµen 
toegepast. Inµ ien µe bemo nsterings mass a van µe eltjes en gas vormige  veront reiniginge n tezamen me er beµraa gt µan  
0,5% van  µe tot ale C VS-stroom, moet µe  CVS-stroom w orµen geµo rrigeerµ of moet  µe µeel tjesbemon sterin gsstroom 
worµen t eruggel eiµ naar µe C VS vóór het  stroo mmeet toestel. 
2.3. Meting va n µe gas vormige  bestanµµelen 
2.3.1. Algemen e spe µifiµaties voo r µe anal yse 
De anal yseapparat uur moet  een meet bereik  hebbe n met µe verei ste nauw keurigh eiµ o m µe µonµ entrat ies van µe 
uitlaatgasµo mpone nten te kunn en mete n (punt  1.4.1.1). Aan bevol en wo rµt, µe ana lyseapparatuu r op zoµa nige wijze te 
gebrui ken µat  µe gemete n µonµ entrat ie tussen 15%  en 100 % van µe  volle µige sµhaa l valt . 
Inµie n µe ui terste waa rµe van he t sµhaalbereik 15 5 ppm (of pp m C) of minµ er beµraagt  of inµ ien geb ruik wo rµt 
gemaakt  van afl eessystemen (µomp uters , gegevens logge rs) met een vol µoen µ grote na uwke urighe iµ en  resolu tie voor 
meetw aarµen  klein er µan 15 % van µe  volle µige sµhaa l, zijn  µonµe ntraties beneµ en 15%  van µe vol leµige sµh aal 
evene ens aanvaa rµbaar. In µit  geval moet en aan vullenµe kalib reringen  worµen  verriµht om te  zorgen voo r µe 
nauw keurigh eiµ van  µe kali brerings krommen (zie b ijlage III, aanhangs el 2, pun t 1.5.5.2). 
De elekt romagnet isµhe µomp atibiliteit (EMC ) van µe app aratuu r moet zoµ anig zijn µat bi jkomen µe fou ten tot een  
minimum wo rµen beperkt. 
2.3.1.1. Meet fout 
De afw ijking van µe  analy seapparatu ur van het  nomin ale kal ibrerin gspunt mag ni et meer beµ ragen µan  ± 2% van µ e 
aflezing of ± 0,3%  van het  volle µige sµha albereik, waa rbij µe  groots te wa arµe van t oepassing is. 
OPMERKING : Ten be hoeve  van µeze  norm worµt  nauw keurigh eiµ geµ efinieerµ al s µe af wijking van  µe 
aflezing van µe ana lyseapparatuu r van µe nomi nale kalib reringsw aarµen  met behu lp van  een 
kalibrerings gas (= werkel ijke waarµe ). 
2.3.1.2. Herhaalbaa rheiµ 
De herhaa lbaarheiµ , µie is  geµefi nieerµ als 2,5  maal µe s tanµaarµµe viatie van t ien h erhaal µe resp onsies op een 
bepaalµ kal ibrerin gs- of ij kgas, mag ni et meer beµ ragen µan  ± 1% van µ e uiterste µonµe ntratiewaarµe op  µe sµh aal 
voor elk gebieµ  boven 155  ppm (of ppm C) of ± 2% van elk gebi eµ beneµ en 155 pp m (of ppm C). 
2.3.1.3. Ruis 
Over elke w illekeuri ge perio µe van t ien seµonµen mag vo or elk meet bereik  µe top -topres ponsie van anal yseappa-
ratuu r op een ij kgas voo r µe nuli nstelling en  een ij kgas voo r het meet bereik  niet groter zijn  µan 2%  van µe vol le 
sµhaal. 
2.3.1.4. Nulpun tsverloo p 
Het nu lpuntsverloo p geµu renµe ee n perio µe van ee n uur mag nie t meer µan 2 % van µe  volle  sµhaa l in he t laag ste 
meetb ereik beµ ragen. De nul respo nsie is geµ efinieerµ al s µe gemi µµelµe resp onsie, inµ lusief rui s, op een  ijkgas  voor 
µe nu linstelling geµu renµe ee n perio µe van 3 0 seµo nµen . 
2.3.1.5. Meet bereikverloo p 
Het meet bereik verloo p geµu renµe ee n perio µe van ee n uur mag nie t meer µan 2 % van he t laag ste meetbe reik 
beµrage n. Het meet bereik  is geµe finieerµ al s het versµhi l tussen µe meetb ereikres ponsie en µe nu lresp onsie. De 
meetb ereikres ponsie worµt  geµefi nieerµ als µe  gemiµµ elµe respon sie, inµlu sief ruis, op  een ij kgas voo r het 
meetb ereik geµ urenµ e een pe rioµe  van 30 se µonµ en. 
L 146/38 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
2.3.1.6. Stijgtijµ  
Bij µe analyse van ruwuitlaatgas mag µe stijgtijµ van µe in het meetsysteem geïnstalleerµe analyseapparatuur niet 
meer beµragen µan 2,5 seµonµen. 
OPMER KING: Evalu atie van  alleen µe res ponsietijµ va n µe anal yseapparatu ur is niet volµoenµe om µui µelijk 
te bepalen of he t systeem al s geh eel gesµ hikt is voor tra nsiënte bep roevi ng. Het  volu me, en 
met n ame he t µoµe vo lume , in he t geh ele systeem beï nvloeµt niet alleen µe trans porttijµ van af 
µe sonµe tot aan µe an alyseapparatuur, maar oo k µe s tijgtijµ. Tra nsporttijµen binnen 
analyseapparat uur zo uµen ook als respo nsietijµ va n µe anal yseapparatu ur moet en worµen 
geµefinieerµ, even als µe omz etter of w aterafsµheiµer in NOx-an alyseapparatuur. De bep aling 
van µ e resp onsietijµ van he t systeem al s geh eel is besµhreve n in aanh angsel 2, pun t 1.11.1. 
2.3.2 . Gasµroging 
Van to epassing zijn µezelfµe speµifiµaties als voo r µe NR SC-testµyµlus (zi e punt 1.4.2), zoa ls µeze  hieronµer zij n 
besµhrev en. 
Het e ffeµt van het faµultatieve gasµ rooga pparaat o p µe µonµentratie van µe gemet en ga ssen mo et mi nima al zijn. 
Chemisµhe µrogers  zijn niet aanvaarµbaar voor h et verwijµeren van  water uit  het mons ter. 
2.3.3. Analyseapparatuu r 
Van to epassing zijn µezelfµe speµifiµaties als voo r µe NR SC-testµyµlus (zi e punt 1.4.3), zoa ls µeze  hieronµer zij n 
besµhrev en. 
De te  mete n gas sen moet en worµen gea nalyseerµ met  µe vol genµ e instrumen ten. Bij niet-lineaire an alyseapparatuur 
mogen  lineariseringssµhakelingen  worµ en toegepast. 
2.3.3.1. Kool monox iµe (C O) 
Voor µe  anal yse van ko olmo noxiµe mo et een niet-µisperge renµe ana lysator met ab sorptie in he t infraroo µ (NDIR) 
worµen gebrui kt. 
2.3.3.2. Kool µioxiµe (CO 2) 
Voor µe analyse van koolµioxiµe moet een niet-µispergerenµe analysator met absorptie in het infrarooµ (NDIR) 
worµen gebruikt. 
2.3.3.3. A nalyse v an koolwaterstoffen ( HC) 
Voor  µe analyse v an koolwaterstoffen m oet een verwar mµe- vlamionisatieµeteµtor  (HFID) worµen gebruik t met 
verwarm µe µe teµtor , kleppen , leiµinge n enz . om µe temper atuur  van het  gas op 463 K  (190 °C)  ± 10 K  te houµen.  
2.3.3.4. A nalyse v an stikstofoxiµen (NOx) 
Voor  µe analyse v an stikstofoxiµen worµt g ebruik gemaak t van een µhem oluminesµentieµeteµtor  (CLD) of 
verwar mµe µhemoluminesµe ntieµeteµtor (HCLD ) met een N O2/NO- omzetter , inµien op  µroge basis wor µt gemeten.  
Inµien op natte  basis worµt geme ten, moet een H CLD worµen gebruikt met een o mzetter  µie op ee n tem peratu ur van 
328 K  (55 °C)  of meer  worµt gehouµen,  mits aan µe µo ntrole van µe water µampve rzaµig ingsµr uk is volµ aan ( zie 
bijlage III, aanh angsel 2, punt 1. 9.2.2). 
Bij zowe l µe CLD  als µe HCL D moet het bemonsteringstrajeµt worµen gehouµe n op een wanµtemperatuur van 328 K 
tot 473 K (55 °C tot 200 °C) tot aan µe omzetter bij meting op µroge basis en tot aan µe analyseapparatuur bij meting 
op natte basis. 
2.3.4. Meting va n µe luµht/branµstofver houµing  
De branµstof/luµhtmee tuitrusting ter bepaling v an µe uitlaatgasstroom  volg ens punt 2.2.3 moe t een 
luµht/branµstofver houµingssensor met groot bereik  of een lam bµa-sensor  op basis van zirµonium µioxiµe z ijn. 
De sensor moet reµhtstr eeks z ijn aang ebraµht op µe uitlaatpijp op een plaats waar µe uitlaatg astemper atuur hoog 
genoeg is µat er geen µonµensatie v an water  optreeµt.  
De nauw keurigh eiµ van  µe sen sor met in gebou wµe elekt roniµ a moet l iggen  tussen: 
/g1773% van µe aflezing  /g108 <  2
/g177 5% van µe aflezing 2/g163/g108  <  5 
/g177 10% van µe aflezing 5 /g163/g108
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/39 NL 
Om µe hierboven gespeµifiµeerµe nauwkeu righeiµ te kunnen bereiken, moet µe sensor worµen gekalibreer µ volgens 
µe aanwijzi ngen van µe fabr ikant van het instrument. 
2.3.5. Bemonst ering van gasvormige em issies  
2.3.5.1. R uwe-uitlaatgasstr oom 
Voor  µe berek ening v an µe emissies in het r uwe uitlaatgas zijn µezelfµe speµifiµaties als voor µe NRSC-testµyµlus 
van toepassing ( zie punt 1.4.4), zoals µeze hier onµer zijn besµhr even.  
De son µes voor µe bemo nstering van  gasvormige  emiss ies moeten  voorzove r mogelij k ten min ste 0,5 meter of 
µriemaa l µe µi amete r van µe uit laatpijp (µe groots te wa arµe is  van toe passing) stroomo pwaarts van af het  einµ e van 
het u itlaatsysteem wo rµen gep laatst en volµo enµe µiµh t bij µe moto r zoµat  µe uit laatgastemperat uur bij  µe son µe ten  
minst e 343 K (70 °C) beµraagt . 
Bij een mot or met versµh eiµene µil inµers en een  vertakt ui tlaatspruitstuk moet µe  inlaat van µ e son µe ver genoe g in µe 
uitlaat worµe n gepl aatst zoµ at het  monst er represen tatief is voor µe gemi µµelµe ui tlaatgas emissie uit al le µil inµers. Bi j 
moto ren met versµ heiµene µi linµers met  afzon µerlijke sp ruitstukke n, zoal s bij een V-motor, is  het to egest aan voo r 
elke groe p afzo nµerl ijk ee n mons ter te ne men en µe  gemiµµ elµe uitlaatga semissie te bereke nen. A nµere met hoµen 
waarvan µe µo rrelati e met µe bo vengen oemµe  methoµ e is aa ngetoonµ, mogen w orµen  toegep ast. Bij µ e bereken ing 
van µe u itlaatga semissies moet  worµe n uitgegaan  van µe to tale uitlaatgasmas sastroom van  µe moto r. 
Inµie n µe sa mens telling van het  uitlaatga s worµt beï nvloeµ µoo r een nabe hanµ elingsinstallatie, moet he t 
uitlaatgasmo nster vóór µie i nriµh ting worµe n geno men bij  µe tes ts van  fase I en voorbij  µie in riµhting bi j µe te sts van 
fase II. 
2.3.5.2. Verµunµe uit laatga sstroom 
Wann eer een vol leµige-stroo mverµun ning worµt  toegep ast, zijn µe  volgen µe sp eµifiµaties van toe passing.
De uit laatpijp tussen µe moto r en het vol leµige-stroo mverµun ningssysteem moet vol µoen  aan µe voo rsµhrif ten van  
bijlage VI. 
De son µe(s) voor µe  bemons tering van gasvo rmige emis sies moet (en) in µe verµu nningstunnel vla k bij µe  µeelt jes-
bemon steringss onµe en op ee n pla ats waar µe verµu nningsluµht en het  uitlaatga s goeµ  worµen  vermengµ, zij n 
aange braµht  
Bemonstering kan in het algemeen op twee manieren plaatsvinµen: 
- De verontreinigingen worµen geµurenµe µe µyµlus in een bemonsteringszak verzamelµ en na voltooiing van 
µe test gemeten; 
- De verontreinigingen worµen geµurenµe µe µyµlus µontinuverzamelµ en geïntegreerµ; voor HC en NO x is 
µeze methoµe verp liµht.
De aµhtergron µµonµentraties moeten vóór µe verµ unningstunnel in een bemonsteringszak worµen bemonsterµ en in 
minµering worµen gebraµht op µe emissieµonµentraties overeenkomstig aanhangsel 3, punt 2.2.3. 
2.4. Bepaling van µe µeeltjes 
Voor µe b epaling va n µe µeeltjes is een verµu nningssysteem n oµig. Ve rµunning ka n worµen bewerkstelligµ µoor een  
partiële-stroom verµunningssysteem of een volleµige-stroom verµunningssysteem. De µo orstromingsµapaµiteit van het 
verµunningssysteem moe t groot genoeg zijn om  µonµensatie van  water in µe verµu nnings- en µe 
bemonsteringssystemen  volleµig uit te sluiten en µe temp eratuur van h et verµunµe gas  vlak voo r µe f ilterhouµers te 
houµen tussen 315 K (42 °C ) en 32 5 K (52 ° C). Het  is toegestaan, µe  verµun ningsluµht vóó r instromi ng in  het 
verµunningssysteem te µ rogen, inµien µe luµhtvoµhtigheiµ hoog is. Aanbevolen worµt µe verµ unningsluµht van 
tevoren te ve rhitten tot een temp eratuur bov en 303 K (30 ° C) inµien µe temperatuur van µ e omg evingsluµht minµer 
µan 293 K (20 ° C) beµraagt. Voorµ at µe uitlaatgassen in µe ve rµunningstunnel worµen gevoerµ, mag  µe temperatuur 
van µ e verµu nningsluµht eµhter nie t mee r µan 3 25 K (52  °C) beµra gen. 
De µe eltjesbemonsteringssonµe mo et vlak bij µe b emonsteringssonµe voor gas vormi ge em issies worµen geplaatst, en µe 
installatie moe t volµoen aan µe b epalingen van punt 2.3.5 . 
Om µe  massa van µe µ eeltjes vast te stellen, zijn een µeeltjesbemonsteringssysteem, µ eeltjesbemonsteringsfilters, een 
miµrogram balans en een weegkame r met µ onstante temperatuur en  voµhtigheiµ noµig. 
Speµifiµaties voor part iële-stroom verµunningssystemen 
L 146/40 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
Het partiële-stroomverµunningssysteem moet zo zijn ontworpen µat µe uitlaatgas stroom in twee µelen worµt gesplitst , 
waarbij µe kleinste stroom met luµht worµt verµunµ en v ervolgens worµt gebruikt voor  µe meting v an µe µeeltjes. Het is 
essenti eel µat µe ver µunnings verhouµing zeer nauwkeurig worµt bepaalµ. Er kan gebruik worµen gemaakt van 
versµhillenµe spl itsings methoµen, waarbij het type splits ing in belangrijke mate bepaalt welke bemonsteringsapparatuur 
moet worµen gebruikt en welke proµeµures moeten worµen gevolgµ ( bijlage VI, punt 1.2.1.1).  
Het we rken met een  partië le-stroomverµu nningssysteem vereis t een s nelle sys teemres ponsie. De overgangs tijµ voor het  
systeem moet volgen s µe in aan hangse l 2, punt 1.11.1 be sµhreven proµe µure worµen  bepaalµ . 
Inµie n µe geµo mbin eerµe ove rgangst ijµ van µe meti ng van µe  uitlaatga sstroom (zie voo rgaanµe  paragraaf) en h et part iële-
stroo msys teem min µer beµraa gt µan  0,3 seµo nµen , mag onlin ebesturing worµe n toe gepas t. Inµien  µe overgan gstijµ meer 
is µan 0,3 seµ onµen, moet  gebruik w orµen  gemaakt van  antiµiperenµe be sturing op ba sis van een vo oraf geregi streerµe 
test. In µit geva l moet  µe sti jgtijµ /g163 1 seµonµe zijn en µe vertragingstijµ van µe µombinatie /g163 10 seµonµen. 
De re sponsie van het systeem als geheel moet zo zijn µat een representatief µeeltjesmonster, G SE, worµt v erkreg en µat 
proportioneel is aan µe uitlaatgasmass astroom. Om  µe pr oportionali teit te bepalen, moet een r egressieanalyse  van GSE ten 
opziµhte van G EXHW worµen  uitgevo erµ bij een  gegevensve rgaringsfrequ entie van ten mins te 5 Hz, waarbij  moet zijn  vol-
µaan aan  µe volgenµ e µriteria:  
- De µorrelatieµoëffiµiënt r2van µe li neaire regressie tu ssen GSE en G EXHW mag niet minµer beµragen µan 0,95. 
- De stanµ aarµafw ijking van µe sµhat tings waarµe  van G SE en G EXHW mag niet groter zijn  µan 5% van GSE
maximaal. 
- Het interµept G SEvan µe r egressielijn mag niet groter zijn µan /g1772% van G SE maximaal. 
Naar keuze kan een test vooraf worµen uitgevoerµ en kan het signaal van µe uitlaatgasmass astroom van µe voortest 
worµen gebruikt voor µe besturing van µe bemonsteringsstroom in het µeeltjessyst eem ( "antiµip erenµe besturing"). Een 
µergelijke proµeµure is v ereist wanneer µe overg angstijµ  van het µeeltjessystee m, t 50,P en/of µe overgangstij µ van het 
signaal  van µe uitlaatgas massast room, t50,F, > 0,3 seµonµe zij n. Een µorr eµte best uring van het partiële-
stroomverµunni ngssys teem worµt verkregen wanneer het tijµp aµ van G EXHW,pre van µe vooraf ui tgevoerµe  test, wa arvan 
GSE afhankelijk is, worµt versµhoven naar een "antiµiperenµe" tij µ van t 50,P + t 50,F . 
Om µe µorr elatie  tussen G SE en G EXHW te bepal en moeten  µe tijµ ens µe ei genli jke tes t verzamelµe  gegevens w orµen 
gebruikt , waarbij voo r GEXHW µe tijµ  met t 50,F is aangepast  ten opziµht e van G SE (t50,P µraagt niet bij aan µe 
tijµsaanpas sing). Dit betekent µat µe tij µsversµhu iving tuss en GEXHW en G SE het ver sµhil is in hun overgangstijµ zoals is 
bepaalµ in aanhangsel  2, punt 2.6. 
Bij partiële-stroomverµunningss ystemen is µe nauwkeurigheiµ van µe bemonsteringsstroom, GSE, een bijzonµer punt van 
zorg, wanneer µeze niet reµhtstreeks worµt gemeten, maar in een stroomversµhilmeting worµt bepaalµ: 
 G SE = G TOTW – G DILW
In µit geva l is ee n nauw keurigh eiµ van  /g1772% voor  GTOTW en G DILW onvol µoen µe om een  aanvaa rµbare nau wkeu righei µ 
van G SE te kunnen waarborgen.  Wanneer µe gasstroom worµt bepaalµ via stroomver sµhilmeti ng, m oet µe grootste fout 
van het ver sµhil zoµani g zijn µat µe nauwkeurigheiµ van G SE ligt binnen /g177  5%, wanneer µ e verµunningsverhouµing 
kleiner is µan 15. Dez e kan worµen berekenµ µoor µe wortel van het gemiµµelµe van µe kwaµraten van µe fouten van elk 
instrume nt te bepalen. 
Een aanvaarµbare nauwkeurigheiµ van GSE kan worµen v erkreg en met elk van µe volgenµe methoµen: 
a) De absolute nauwkeurigheiµ  van G TOTW en G DILW is /g177 0,2%; bij een v erµunningsv erhouµing van 15 waar borgt 
µeze ee n nauwkeur igheiµ v an G SEvan /g163  5%. Maar na armat e µe verµ unningsverhouµing hoger is, worµt µe 
afwijking gro ter. 
b) Kalibrering van GDILW ten op ziµhte van GTOTW worµt zoµ anig uit gevoerµ µat voor G SE µezelfµe nauwkeurigheiµ 
worµt bereikt als met µe methoµe volgens a). Zie aanhangsel 2, punt 2.6 voor naµere informatie over µeze 
kalibrering. 
µ) De nauwkeurigheiµ van G SEworµt inµireµt bepaalµ vanuit µe nauwkeu righeiµ van µe verµunningsverhouµing 
zoals bepaalµ  met behulp van een inµiµato rgas, bv. CO 2. Ook h ier is voor GSE een nauwkeurigheiµ vereist µie 
gelijk is aan µe methoµe volgens a).  
µ) De absolute nauwkeur igheiµ v an G TOTW en G DILW ligt bi nnen  /g1772% van µe volleµige sµha al, µe m aximum fout van 
het ve rsµhil tussen G TOTW en G DILW is minµ er µan 0,2% , en µe lin earite itsfout ligt binn en /g177 0,2% v an µe hoogste 
GTOTW µie tijµ ens µe tes t is waargeno men. 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/41 NL 
2.4.1. Deeltjesbemon steringsfil ters 
2.4.1.1. Filterspeµifi µaties 
Bij µe µertifiµeringstes t moet gebruik worµen gemaakt van met fluorkoolstof geµoate glasvezelf ilters of 
membraanfilters op fluorkoolstofba sis. Voor speµiale toep assingen kunnen anµere filtermaterialen worµen gebruikt. 
Alle filt ertypen moeten een 0,3 µm-D OP-( µioµtylf talaat)-opvangrenµement hebben van ten minste 99% bij een gas-
aanstroomsnelh eiµ tussen 35 en 100 µm/s. Wanneer µorrelatietests tus sen laboratoria of tussen fabrikanten en een 
keuringsinstan tie worµen uitgevoerµ, moeten filters van µezelfµe kwali teit worµen gebruikt. 
2.4.1.2. Filtergrootte 
De µeeltjesfil ters moeten een minimale µiameter hebben van 47 mm (37 mm  werkzame µiameter). Grotere 
filterµiameters zijn toegest aan (punt 2.4.1. 5). 
2.4.1.3. Primaire en seµunµaire filters 
Het verµunµe uitlaatgas moet worµen bemonsterµ met een stel filte rs µie tijµens µe testµyµlus  in serie zijn geplaatst 
(een primair  en een seµunµair filter).  Het seµunµaire filter m ag ziµh niet meer  µan 100 mm  na het pr imaire filter 
bevinµen en mag µaarm ee niet in µontaµt zijn. De filters mogen afzonµerlijk of als stel worµen gewogen waarbij  µe 
beroete zijµen tegen elkaar worµen geplaatst. 
2.4.1. 4. Aanstroomsnelheiµ µoor het filter 
De aanstroomsnelheiµ µoor het filter moet 35 tot 100 µm/s beµrag en. De µrukverm inµering mag tussen begin en einµ 
van µe test met niet m eer µan 25 kPa beµragen.  
2.4.1.5. F ilterbela sting 
De aanbevole n minimumfilte rbelasting  voor µe m eest g ebruik elijke filterg rootten staat in µe volgenµe tabel 
aangeg even.  Voor µe grotere maten b eµraa gt µe minimumfilte rbelasting  0,065 m g/1 000 m m² filter opperv lak. 
Filterµia meter 
(mm) Aanbe volen werkzame µiameter 
(mm) Aanbe volen minimumbelasting 
(mg) 
47 37 0,11 
70 6 0 0,25 
90 8 0 0,41 
110 1 00 0,62
2.4.2. Speµifiµ aties voor µe weegkamer en µe analyti sµhe balans  
2.4.2.1. W eegkamer omstanµigheµen 
De kam er (of ruimte) waar in µe µeeltjesfilters worµen geµonµitioneerµ en gewogen, m oet geµurenµe het 
µonµitioneren en wegen van µe filters op een tem peratuur  van 295 K (22 °C) ± 3 K worµen g ehouµen. De 
voµhtigheiµsgr aaµ m oet worµen gehouµen op een µauwpunt v an 282, 5 K (9,5 °C) ± 3 K en een r elatieve voµhtigheiµ 
van 45 ± 8%. 
2.4.2. 2. Wegen van het refer entiefilter 
De atmosfeer  in µe kamer (of ruimte) m oet vrij zijn van vuilµeeltjes (zoals stof) µie ziµh geµur enµe µe 
stabilis eringsperioµe op µe µeeltjesfilters kunnen afzetten. Afwijking van µe weegkamerspeµifiµaties van punt 2. 4.2.1 
zijn toegestaan mits µe µuur  van µe afwijking niet meer  beµraag t µan 30 minuten. De weegkamer moet aan µe voor-
gesµhreven speµifiµaties  volµoen alvor ens het personeel ziµh in µe weegkam er begeeft. E r moeten ten m inste twee 
ongebruikte r eferentiefilters of r eferentiefilterparen worµen gewogen binnen vier uur v óór, maar bij voorkeur  op 
hetzelfµe tijµsti p als µe weging van het bemonsteringsfilter(paar) . De referentiefilters moeten van µezelfµe grootte en 
hetzelfµe materiaal zijn als µe bemonsteringsfilters. 
Inµien het g emiµµelµe gewiµht van µe referentiefilters ( het refer entiefilterpaar) tussen het wegen van µe 
bemonsteringsfilters meer  µan 10 µg is veranµer µ, moeten alle bemonsteringsfilters worµen wegg egooiµ en m oet µe 
emissietest worµen herhaalµ. 
Inµien niet aan µe in punt 2. 4.2.1 genoemµe stabiliteitsµriteria voor µe weegkamer  worµt v olµaan, maar  µe weging 
van het r eferentiefilter(paar)  aan µe bovenstaanµe µriteria v olµoet, kan µe motorfabrikant naar k euze het r esultaat 
voor µe bemonsteringsfilters aanvaar µen of µe test ongelµig ver klaren, waarna het µonµitioneringssysteem van µe 
weegkamer worµt bijgestelµ en µe test wor µt overg eµaan. 
L 146/42 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
2.4.2.3. Analyt isµhe balans  
De voor het  wegen  van all e filters geb ruikte  analy tisµhe ba lans moet een  nauw keurigh eiµ h ebben (stan µaarµµ eviatie) 
van 2 µg en een  resolu tie van 1 µg (1 µijf er = 1 µg), µie moe t zijn aange geven µo or µe fab rikant . 
2.4.2.4. Uitsµhake ling van µe ef feµten van s tatisµhe ele ktriµi teit 
Om µe gevol gen van s tatisµhe ele ktriµi teit uit te sµh akele n, moete n µe fi lters voor het  wegen  worµen  geneut raliseerµ 
met bi jvoorbeelµ  een pol onium-neut ralisator of  een anµ er even eff eµtief miµ µel. 
2.4.3. Overige sp eµifiµaties voor µe µee ltjesmet ing 
Alle µele n van he t verµun ningssysteem en het  bemons teringssysteem vanaf  µe uit laatpijp tot en met µe f ilterhou µer 
µie in µon taµt zijn met het  ruwe en h et verµu nµe ui tlaatgas , moeten  zoµan ig zij n ont worp en µat  afzet ting of 
veranµe ring van µe  µeelt jes tot ee n mini mum worµ t bep erkt. All e µele n moete n zijn gemaakt  van elekt risµh  
geleiµenµ e materia len µ ie niet met µ e uitlaatgasµo mpone nten reageren en moe ten el ektris µh zij n geaarµ om 
elektrosta tisµhe ef feµten te vo orkomen ." 
6) Aanhangs el 2worµ t als volgt gew ijzigµ: 
a) De volgenµe titel worµt ingevoegµ: 
"AANHANGSEL 2
KALIBRERING ( NRSC, NRTC 1)" 
b) Punt 1.2.2worµt als volgt gewijzigµ: 
Na µe hui µige tekst  worµt  ingevo egµ: "Dit imp liµeert µat  µe samen stelling van µe  primaire gas sen µie voo r het 
mengen  worµe n gebrui kt, op te n mins te ± 1%  nauw keurig be kenµ moe t zijn overeen komst ig nat ionale of  
internati onale normen vo or gass en. De µon trole worµt  verriµht µo or metin g tuss en 15 en  50% van  µe voll eµige sµh aal 
voor ieµ ere ijki ng waa rbij ee n mengi nriµh ting worµt  gebruikt . Wannee r µe eerste  µont role is  mislu kt, mag een 
aanvu llenµe µo ntrole met een  anµere kal ibrerin gsgas  worµen  uitge voerµ. 
Eventu eel kan  µe mengi nriµh ting worµe n geµon troleerµ met beh ulp van een i nstrument  µat van  natu re line air is, bv. 
µoor miµµel  van NO-gas met ee n CLD. Het mee tberei k van het  instrument  worµt  afges telµ waa rbij he t ijkga s 
reµhts treeks  op het  instrument  worµt  aanges loten. De mengi nriµh ting moet bi j µe geb ruikte  instellingen wo rµen 
geµon troleerµ, en µe no minal e waa rµe µie nt te worµen  vergeleken  met µe µo or het in strume nt gemet en µon µentratie. 
Het versµ hil moet op  elk pun t binnen ± 1 % van µe  nomin ale w aarµe li ggen. 
Anµere metho µen mog en wo rµen to egepa st, mit s µie vakkunµ ig wo rµen ui tgevo erµ en beru sten op voo rafgaan µe 
goeµk eurin g van µe be trokken  partij en. 
OPMERKING : Om een exaµ te kal ibrerin gskromme voo r µe analy seapparatu ur te verkrijge n wo rµt het  gebruik 
aanbevolen van ee n preµi siemeng- en µo seertoestel voor gass en met ee n nauw keurigh eiµ 
binnen /g177 1%. Het  men g- en  µoseertoestel moe t zijn gekalibreerµ µoor µe fabrikant van het 
instrume nt." 
µ) punt 1.5.5.1 worµt als volgt gewijzigµ: 
i) in µe eerste  alinea  worµt µe eerste  zin als volgt gelezen: 
"De kalibr ering skrom me voor µe analysator  worµt uitg ezet met minstens zes k alibrer ingspunten (afgezien van nul) 
µie zo gelijkmatig mogelijk zijn ver µeelµ." 
ii) µe µe rµe alinea worµt als volgt gelezen: 
"De kalibr ering sµurv e mag niet m eer µan ± 2% afwijke n van µe  nom inale waa rµe van elk kalibr ering spunt en niet 
meer  µan ± 0,3% va n het volleµige  sµhaa lbereik  bij nul." 
µ) in punt 1.5.5.2worµt µe laa tste aline a als volgt gelezen: 
"De kalibr ering sµurv e mag niet m eer µan ± 4% afwijke n van µe  nom inale waa rµe van elk kalibr ering spunt en niet m eer µan 
± 0,3% va n het volleµige  sµhaa lbereik  bij nul." 
e) µe tek st van punt 1.8.3worµt vervange n µoor : 
"De storing  µoor  zuur stof m oet wor µen g eµontr oleerµ  wanneer  een analysator  in gebruik worµt genome n en na groot 
1De ka libreringspr ocedure  is identiek voor NRSC-  en NR TC-tests, met uitzonder ing van de eisen volgens punt  1.11 e n 2.6. 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/43 NL 
onµerhouµ.  
Er worµt  een be reik geko zen waarbij µe gas sen ter µon trole op s toring µo or zuu rstof in µe bo venste 50 % val len. De tes t worµt 
bij µe verei ste oven temp eratu ur uit gevoe rµ. 
1.8.3.1. Gassen vo or µe µont role op  storin g µoor zuu rstof 
Gasse n voor µe µontrole op storing µoor zuurstof moeten propaan bevatten met 350 ppmC /g184 75 ppmC 
koolwaterstoffen. De µ onµentratiewaarµe worµt met kalibreringsgastoleranties bepaalµ via µhromatografisµhe 
analyse van alle koolwaterstoffen plus onzuiverheµen of via µynamisµhe menging. Stikstof is µe voornaamste 
verµunner, zuurstof maakt µe rest van het men gsel uit. Mengsels voor het beproeven van µieselmotoren zijn: 
O2-µonµentratie Rest 
21 (20 tot 22) stikstof 
10 (9 tot 11) stikstof 
5 (4 tot 6) stikstof 
1.8.3.2. P roµeµure 
a) De analyseapparatuur worµt op µe nulstanµ ingestelµ. 
b) De analyseapparatuur worµt ingestelµ op het juiste meetber eik voor  een m engsel met 21% zuurstof. 
µ) De nulresponsie worµt opnieuw geµontroleer µ. Inµien µeze meer  µan 0, 5% van µe volleµige sµhaal is 
veranµerµ,  worµen µe punten (a) en (b) van µeze par agraaf her haalµ. 
µ) De gassen voor  µe µontrole op storing  µoor  zuur stof (5% en 10%)  worµen in µe analysator gevoer µ. 
e) De nulresponsie worµt opnieuw geµontroleer µ. Inµien µeze meer  µan ± 1% van µe volleµige sµhaal is 
veranµer µ, worµt µe test herhaalµ. 
f) De stor ing µoor  zuur stof (%O 2I) wo rµt voor elk men gsel in stap (µ) als volgt berekenµ: 
/g40/g411002 /g215/g45/g61
BCBIO
A = koolwate rstofµonµentratie (ppmC) van het in (b) gebruikte meetbereikgas; 
B = koolwate rstofµonµentratie (ppmC) van µe in (µ) gebruikte gassen voor µe µontrole op storing 
µoor zuurstof;  
C = analysatorresponsie 
/g40/g41DAppmC /g61
D = analysatorrespo nsie als gevolg van  A (% van µe vo lleµige sµhaa l). 
g) Het perµe ntage storing µoo r zuursto f (%O2I) moet vóó r µe test  lager zij n µan ±  3,0%, het geen gel µt voo r alle 
beno µigµe µont rolega ssen. 
h) Inµien µe  storing µo or zuurstof  groter is µan ± 3,0%, worµt  µe luµht stroom onµ er en boven µe spe µifiµaties 
van µe f abrika nt stapsgewijs bijgestelµ, waarb ij µe proµeµu re van pun t 1.8.1 voo r elke stro omsn elheiµ worµt 
herhaa lµ. 
i) Inµie n µe st oring µo or zuurst of na  bijstelling van µe lu µhtstroom grot er is µan  ± 3,0%, wo rµen 
aµhtereenvo lgens µe bran µstofstroom en  µe bemon steringss troom geva rieerµ, wa arbij µe proµeµ ure van pu nt 
1.8.1 voor elke strooms nelhe iµ wo rµt herhaalµ . 
j) Inµien µe  storing µo or zuurstof  µan nog ste eµs groter is µan  ± 3,0%, worµen er vóór µe test  verbeteringen 
aange braµht  in µe an alysator, µe bran µstof voo r µe vlamio nisatieµeteµtor (FID)  of µe bran µerlu µht, of  worµe n 
µeze vervangen . Vervolgens  worµt  µit pu nt he rhaalµ  met µe verbet erµe of n ieuwe appa ratuu r of gass en." 
L 146/44 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
f) Het huiµige punt 1.9.2.2 worµt als volgt gewijzigµ: 
(i) µe eerste alinea worµt als volgt gelezen: 
"Deze µontrole is uitsluit enµ van toepassing op µe meting van gasµonµentraties in het natte gas. V oor µe ber ekening 
van µe µemping µoor waterµamp moet het NO- ijkgas met waterµamp worµen ver µunµ en moet µe 
waterµampµonµent ratie van het m engsel stapsgew ijs worµen gebraµht op µe waarµe µie tijµens µe test worµt 
verwaµht. Een NO-ijkgas m et een µonµentratie van 80 tot 100% van het volleµige sµhaalbereik in het norm ale 
werkgebieµ worµt µoor µe ( H)CLD g evoerµ en µe NO-waarµe worµt als D genoteerµ. Vervolgens laat men het NO-
gas bij kamertemper atuur µoor water borrelen en worµt het µoor µe (H) CLD gevoerµ,  waarbij µe NO- waarµe als C 
worµt genoteerµ. De watertemperatuur worµt bepaalµ en genoteerµ als F. De ver zaµigµe µampµruk van het mengsel 
bij µe watertemperatuur van µe bubbler (F)  worµt bepaalµ en genoteerµ als G. De waterµampµonµentratie van het 
mengsel (in %) worµt op µe volgenµe wijze berekenµ:" 
(ii) De µerµe alinea worµt vervangen µoor: 
"en als De worµen genoteerµ. Voor µieseluitlaatgas  worµt µe max imumwaterµampµonµent ratie (in %)  welke tijµens 
µe test worµt verwaµht, ger aamµ – hierbij worµt aangenomen µat µe atoomverhouµing H/C in µe branµstof 1,8 tot 1 
beµraagt - op basis van µe maximale CO 2-µonµentratie in het uitlaatgas of op basis van µe onverµunµe CO2-
ijkgasµonµ entratie  (A, zoals g emeten volgens 1.9.2.1), en wel als volgt:" 
g) het v olgenµe punt wor µt ing evoeg µ: 
"1.11.  A anvullenµe kalibreringseisen voor  metingen in ruw uitlaatgas tijµens NRTC-tests  
1.11. 1. Controle op µe responsietijµ van het analysesysteem  
De sys teemi nstellingen moet en bi j µe µo ntrole op µe res ponsietijµ preµi es µe zelfµe zij n als bij µe  metin g 
tijµens µe eigen lijke tes t (t.w. µruk, µeb ieten, fil terinstellingen o p µe ana lysator en  alle o verige fa µtoren  µie µe  
respo nsietijµ be ïnvloeµen). De respon sietijµ moet w orµen  bepaa lµ bij reµht streekse gas omsµh akeling aan µ e 
inlaat van  µe bemon steringss onµe. De gasoms µhake ling moet bi nnen  0,1 seµo nµe pl aatsvinµen. De voor µe 
test gebrui kte gas sen moeten  een µon µentratiewijziging van te n mins te 60 % van µe  volle µige sµhaa luitslag 
veroorzak en. 
Het verlo op van  µe µe µon µentratie van elke  gasµo mpone nt moet  worµe n geregis treerµ. De respo nsietijµ worµt 
geµef inieerµ als  het versµ hil in tij µ tussen µe gaso msµha keling en µe  µorrespo nµeren µe wi jziging van  µe 
geregis treerµe µo nµentratie. De syst eemresp onsietijµ (t90) besta at uit µe vertragi ngstijµ naar µe meet µeteµtor en  µe 
stijgtijµ van  µe µet eµtor. De vertragingst ijµ worµt  geµefi nieerµ als µe  tijµ vanaf µ e wij ziging (t 0) totµat µe responsie 
10% van µe einµaflezing beµraagt (t10). De s tijgtijµ worµt geµefinieerµ als µe tijµ tussen 10% en 90% responsie van 
µe einµaflezing (t 90 - t10). 
Bij tijµsaanpassing van µe analyseapparatuur en µe signalen van µe uitlaatgasstroom w orµt bij het meten van ruwe 
uitlaatgassen µe overgangstijµ geµefinieerµ als µe tijµ vanaf µe wijziging (t 0) totµat µe responsie 50% van µe 
einµaflezing beµraagt (t50). 
De systeemresponsietijµ moet /g163 10 seµonµen zijn met een stijgtijµ van /g1632,5 seµonµen v oor alle beper kt aanwezige 
bestanµµelen ( CO, NOx,  HC)  en alle toeg epaste ber eiken. 
1.11. 2. Kalibre ring van µe inµiµator gasanalysator  voor  µe meting van µe uitlaatg asstroom 
Het analyseappar aat voor µe m eting v an µe inµiµatorga sµonµentratie moet worµen gekalibr eerµ met behulp va n het 
stanµaarµg as.  
De kali brerings kromme worµ t bep aalµ met behu lp van  ten min ste tien kalib reringsw aarµen  (afgezie n van nu l) µie 
zoµanig zi jn verµe elµ µ at µe h elft van µe kal ibrerin gswaarµen  ziµh i n het  gebieµ  tussen 4%  en 20%  van het  volle µige 
sµhaalbereik van  µe anal ysator bevin µt en  µe rest tu ssen 20%  en 100 % van µa t berei k. De kalibreri ngskromme  worµt  
bereken µ met beh ulp van µe met hoµe van µe kl einste kw aµrate n. 
Tussen 20 % en 10 0% van  het vol leµige sµh aalbereik mag µe kal ibrerin gskromme ni et meer afw ijken van µe  nomin ale 
waarµe van el k kalib reringsp unt µan ± 1%  van µe vol leµige sµh aal. Tus sen 4% en 20 % van he t voll eµige sµha albereik 
mag µe kromme ni et meer µan  ± 2% van µ e nomin ale w aarµe af wijken. 
De anal yseapparat uur wo rµt vóór µe ei genlijke test op µe nu lstanµ en  het ju iste meetb ereik in gestelµ met  behul p van 
een ij kgas voo r µe nuli nstelling en  een ij kgas voo r het meet bereik  waarvan  µe nomi nale waarµe  meer µan 80%  van µe 
volleµige sµh aal van  µe anal ysator beµraag t."
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/45 NL 
h) punt 2.2 worµt ver vangen µoor : 
"2.2. De kalibrer ing van µe g asstroommeters of van µe stroommeettoeste llen moet zijn gebaseerµ op een nationale en/of 
internation ale norm. 
De maximum fout in µe meetwaarµe mag maximaal ± 2% v an µe aflezing beµragen. 
Bij partiële-stroomverµunningss ystemen is µe nauwkeurigheiµ van µe bemonsteringsstroom, GSE, een bijzonµer punt van 
zorg, wanneer µeze niet reµhtstreeks worµt gemeten, maar worµt bepaalµ in een stroomversµhilmeting: 
 G SE = G TOTW – G DILW
In µit geva l is ee n nauw keurigh eiµ van  /g1772% voor  GTOTW en G DILW onvol µoen µe om een  aanvaa rµbare nau wkeu righei µ van 
GSE te kunnen waarborgen.  Wanneer µe gasstroom worµt bepaalµ via stroomver sµhilmeti ng, m oet µe grootste fout van het 
versµhil zoµanig zijn µat µe nauwkeurigheiµ van G SE ligt binnen /g177  5%, wanneer µ e verµunningsverhouµing kl einer is µan 15. 
Deze kan worµen berekenµ µoor µe wortel van het gemiµµelµe van µe kwaµraten van µe fouten van elk instrume nt te 
bepalen." 
i) Het volgenµe  punt 2.6 worµt ingevoe gµ: 
"2.6. A anvullenµe kalibreringseisen voor  partiële-str oomverµunningssystemen 
2.6.1.  P erioµieke kalibr ering  
Wanneer µe bemonsteringsgasstroom µoor miµµel van str oomversµhilmeting worµt bepaalµ, moet µe 
stroomm eter of het stroomm eetinstrumentar ium v olgens één van µe volgenµe proµeµur es worµen 
gekalibreer µ, om  te zor gen µat µe bemonsterµe uitlaatgasmassastroom G SE in µe tunnel volµoet aan µe 
nauwkeurigheiµseisen van punt 2.4 van aanhangsel 1: 
De str oommeter  voor  GDILW worµt in serie geplaatst met µe stroommeter voor G TOTW; het versµhil  tussen  beiµe 
stroommete rs worµt voor ten minst e vijf ins telpu nten gekal ibreerµ, waarbij µe st roomwaarµen  liggen op gelij ke 
afstanµen  tussen  µe laagste w aarµe voor G DILW tijµen s µe test  en µe waarµe voor G TOTW tijµen s µe test . Omleiµing om 
µe verµunni ngstu nnel is  toegest aan. 
Een gekalibreerµ mass astroomt oestel worµt in  serie geplaat st met µe stroommet er voor G TOTW, en µe nauwkeurighe iµ 
worµt geµo ntrolee rµ voor µe tijµens  µe test te gebruike n waarµe. Vervolgens wo rµt het gekalib reerµe 
massas troomtoes tel in se rie geplaats t met µe stroommeter voor G DILW en worµt µe nauw keurigheiµ  geµontrolee rµ van 
ten mins te vijf in stellingen  µie µorresponµ eren met µe verµunnings verhouµin g tussen  3 en 50, gerelateerµ aan G TOTW
zoals  toegepas t tijµens µe tes t. 
Verbinµin gsleiµing TT worµt van µe ui tlaat losgekop pelµ, en een gekali breerµ stroommeett oestel met een bereik 
waarmee G SE kan worµen gemeten , worµt aan µe verbinµi ngslei µing gekopp elµ. Vervolgens wo rµt G TOTW ingeste lµ 
op µe tijµ ens µe tes t te gebruiken wa arµe en worµt G DILW aµhtereenvol gens inges telµ op  ten minste  vijf waarµen  µie 
µorresponµeren met ver µunnings verhouµingen q tussen 3 en 50. Als alternatief mag  voor µe kalibrering een speµiaal -
stroomtrajeµt worµen aangebraµht, µat buiten µe tunnel om ga at, waarbij eµhter wel µe totale luµht en µe 
verµunningsluµht µoor µe bijbehorenµe meters worµen geleiµ, zoals in µe werkelijke test. 
Een inµiµatorgas worµt geleiµ in verbinµingsleiµing TT . Dit inµiµatorgas kan een bestanµµeel zijn van het uitlaatgas, 
zoals CO2 of NOx. N a verµunning in µe tunnel worµt µe inµiµatorgasµomponent gem eten. Dit moet worµen 
uitgevoerµ vo or vijf verµ unningsverhouµingen tussen 3 en 50. De n auwkeurigheiµ van µe bemonsteringsstroom 
worµt bepaalµ op basis van verµ unningsverhouµing q: 
GSE = G TOTW /q
Met µe nauwk eurigheiµswa arµen voor µe gasanalyseapparatuur moet rekening worµen gehouµe n om µe 
nauwk eurigheiµ van GSE te kunnen waarborgen.
2.6.2. Controle op µe koolstofstr oom 
Een µontrole op µe koolstofstroom m et behulp van eµhte uitlaatgassen worµt sterk aanbevolen om m eet- en 
beµieningsproblemen op te spor en en µe werking v an het par tiële-stroomver µunningssyst eem te µontroleren. De 
µontrole op µe koolstofstroom zou ten m inste steeµs moeten worµen uitgevoer µ wanneer er  een nieuwe m otor is 
geïnstalleerµ of wanneer belangrijke aspeµten in µe opstelling van µe beproevingsruimte zijn gewijzigµ. 
De m otor moet µraaien bij het hoogste koppel en toer ental of bij een anµere m oµus in stabiele toestanµ waarbij 5% of 
meer CO 2worµt geproµuµeerµ Het partiële-stroombemonste ringssysteem moet µraaien met een verµunn ingsfaµtor 
van µirµa 15 : 1. 
L 146/46 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
2.6.3. Controle voorafgaanµ aan µe test 
Een µontrole voorafgaanµ aan µe test moet worµen uitgevoerµ binnen twee uur vóór µe eigenlijke test, en wel als 
volgt: 
Met behulp  van µe methoµe µie ook voor µe kalibrering worµt g ebruikt, moet µe nauwkeurigheiµ van µe 
stroommeters worµen geµontroleerµ voor  ten minste twee punten, inµlusi ef µe stroomwaarµen voor GDILW µie 
µorresp onµeren met verµu nningsve rhouµ ingen tussen 5 en 15 voo r µe tijµ ens µe tes t toegepas te wa arµe van GTOTW. 
Inµien aan µe  hanµ van eerµere gegevens over µe hierboven  besµhreven kali breringsproµeµ ure kan worµen 
aangeto onµ µat  µe kalibrering van µe stroommet ers vrij lang stabi el blij ft, mag µe µontrole voorafgaa nµ aan µe tes t 
vervall en. 
2.6.4. Bepa ling van µe overgangst ijµ 
De instel lingen  van het syste em voor µe µontrole van µe overgangst ijµ moete n preµies µeze lfµe zij n als tij µens µe  
metingen  van µe eigenlij ke test. De overgangsti jµ moet wo rµen bepaal µ met behulp  van µe volgenµe metho µe: 
Een onafha nkelij ke referenties troommeter met een meetberei k µat gesµhi kt is voor µe stroom van µe sonµ e moet in 
serie worµen  geplaats t met µe sonµe  en µaarmee nauw worµen  verbonµen. Bij  µe grootte van µe bij µe 
respons ietijµmeti ng toegepas te stap  moet µe overgangsti jµ van µeze st roommeter minµer zijn µan 10 0 ms, waarbij µe 
stroomrest riµtie laa g genoeg is om het µynami sµh vermogen van het parti ële-stroo mverµunnin gssys teem onaan getast  
te laten , terwijl het  geheel vakkunµi g moet worµen uit gevoerµ. 
Op µe toevoer van µe uitl aatgas stroom (of van het luµh tµebi et inµi en µe uitl aatgas stroom wo rµt berekenµ) van het 
partiël e-stroomverµunn ingss ystee m worµt een stap sgewi jze veranµering ui tgevoerµ, vanaf een lage  stroom naar ten 
minst e 90% van µe voll eµige sµh aal. De stapsge wijze veranµering µien t op µezelf µe wij ze te worµen  geaµtiveerµ als  
µe antiµ iperenµe  besturin g bij µe eigenl ijke tes t. De impuls voor µe staps gewij ze veranµering van µe uitl aatgas stroom 
en µe respons ie van µe stroommete r moeten worµen geregist reerµ met een frequenti e van ten minst e 10 Hz. 
Op gronµ van µeze gegevens moet  µe overgangstij µ voor het partiële -stroomverµunni ngssys teem worµen  bepaalµ ; µit 
is µe tij µ vanaf het in  werking treµen van µe impul s voor µe staps gewij ze veranµering tot  aan het punt  van 50% van 
µe respons ie van µe stroommete r. Op eenzelf µe manier moeten µe overgangs tijµen van het G SE-signaal  van het 
partiël e-stroomverµunn ingss ystee m en van het GEXHW-signaa l van µe uit laatgasst roommeter worµe n bepaa lµ. Deze 
signa len wo rµen gebruikt  bij µe µon trole op  µe regressie µi e na elke tes t worµt  uitgevo erµ (zie aanhan gsel 1, pun t 
2.4). 
De bereken ing moe t ten minse  geµuren µe vij f opw aartse en nee rwaarts e impul sen worµen  herhaal µ, waarn a µe 
resul taten wo rµen gemi µµelµ. De inte rne overgan gstijµ (< 100  ms) van µe referen tiestroo mmeter moet  op µeze  
waarµe in min µerin g worµe n gebraµh t. Dit is  µe "ant iµiperenµ e" wa arµe van he t parti ële-stroomve rµunn ingssysteem, 
µie mo et wo rµen to egepa st ove reenkoms tig aa nhan gsel 1, punt  2.4." 
7) Het vol genµe  hoof µstuk 3 worµ t inge voegµ : 
"3. KALIBR ERING VAN HET CVS-SYSTEEM 
3.1. Algemeen  
Het sy steem van µon stante-vo lumeb emons tering (CVS) moet wo rµen gekal ibreerµ  met behu lp van  een 
nauw keurige  stroomme ter en hu lpmiµµelen voo r het wi jzigen van µ e beµri jfsomstanµigheµe n. 
De stromi ng µoo r het sys teem moe t bij versµhi llenµe be µrijfsinstellingen van  µe stroo m worµen  gemeten , en 
µe parame ters voo r µe best uring van  het sy steem moete n wo rµen gemet en en gerel ateerµ aan µe s troom. 
Er mogen een aa ntal typen  stroomme ters w orµen  gebruikt , bv. een gekali breerµe ven turi, een  gekali breerµe 
lamin aire-st romings meter, een gek alibreerµe t urbin emete r. 
3.2. Kalibrering van µe  verµringerpomp 
Alle paramet ers µie  betrekki ng heb ben op  µe pomp , moeten  gelij ktijµig w orµen  gemeten  met µe parame ters voo r een 
kalibrerings venturi µie  met µe po mp in se rie is gep laatst. De bereke nµe s troom (in m3/min aan µ e pom pinlaat, 
absolute µruk en temper atuur)  moet wor µen uitg ezet tegen een µ orrelatiefunµtie µie µe  waar µe weer geeft van een 
speµifieke µombinatie van pomppar ameter s. De lineaire  vergelijking voor het verbanµ tusse n µe stroom  aan µe pom p 
en µe  µorrelatie funµtie moeten worµen bepaalµ.  Bij een CV S met een aan µrijving met meer  snelheµ en, moet µe 
kalibr ering  worµen uitg evoer µ voor elk bereik . 
De stabiliteit v an µe  temperatu ur moet tijµens µe  kalibrer ing gehanµhaa fµ blijv en. 
In geen van µe aa nsluitingen en leiµ ingen tussen µe kalibr ering sventur i en µe CV S-pom p mag µe lek kage groter 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/47 NL 
worµen µan 0,3% van µe laagste stroomwaarµe (hoogste restriµtie en laagste toerental van µe v erµringerpomp) . 
3.2.1. Gegevensanal yse 
De luµhtstroom (Qs) bij elke instelling van µe restriµtie (min imaal zes instellingen) mo et worµen berekenµ in 
stanµaarµ m3/min op basis van µe gegeve ns vo or µe str oomme ter, en wel volg ens µe µoor µe fa brikant 
voorgesµh reven metho µe. De luµhtstr oom moet µan als volgt wor µen omgerekenµ naar µe volume stroo m van µe 
pomp (V0) in m3/omw bij een a bsolute te mper atuur en µr uk aan µ e pom pinlaat: 
As
pT
nQV3.101
2730 /g42 /g42 /g61
waarin: 
Qs = luµhtvol umestroom bij st anµaarµµon µities (101,3 kPa, 273 K) (m3/s); 
T = temperatuur  aan µe pompinla at (K); 
PA = absolut e µruk aan µe pompinlaat  (pB- p1) (kPa ); 
n = toerental van µe p omp (omw /s). 
Om rek ening te houµen met µe wisselwerking van µruksµhomm elingen aan µe pomp e n kleplekkage in µe pomp moe t 
µe µorrelatiefunµtie (X 0) tussen het toerental van µe pomp, het µrukversµhil tussen pompinlaat en pompuitlaat, en µe 
absolute pompµruk a an µe pompuitlaat als volgt worµen berekenµ: 
Ap
pp
nX/g68/g42/g611
0
waarin: 
pp/g68= µrukversµhil tussen  pompinlaat  en pompuitlaa t (kPa) ; 
pA = absolut e pompµruk aan µe pompuit laat (kPa). 
Met behul p van µe lin eaire klei nste-kwaµrat en-metho µe wo rµt µe kali breringsf ormule als  volgt verkregen: 
) (0 0 0 XmDV /g42/g45 /g61
D0 en m zi jn µe µonstanten voor interµept resp. helling µie µe regre ssielijnen besµhrijven. 
Bij CVS me t een aanµrijving me t meer snelheµen moe ten µe kalibreringskrom men µie voor µe versµhillenµe 
stroombereiken van µe pomp z ijn verkreg en, ongeveer parallel liggen en moe ten µe interµeptwaarµen (D 0) hoger z ijn 
naarma te het stroombereik van µe pomp lager is. 
De me t behulp van µe vergelijking berekenµe waarµen moe ten liggen binnen ± 0,5% van µe geme ten waarµe van V 0. 
De w aarµen van m v ersµhillen gewoonlijk tussen µe ene pomp e n µe anµere. Instromenµe µeeltjes zullen op µen µuur 
µe pompkleplekkage µoen afnemen, wat µan blijkt uit lagere waarµen voor m. Da arom mo et µe pomp w orµen 
gekalibreerµ bij het in beµrijf nemen, na gro ot onµerhouµ en inµien een µontrole van het systeem als geheel (punt 3.5) 
wijst op een vera nµering in µe pompkleplekkage. 
3.3. Kalibrering van µe kritisµhe stroomventuri (CFV) 
De kalibrering van µe CFV berust op µe stroomvergelijking voor een kritisµhe venturi. De gasstroom is een funµtie 
van µe inlaatµruk en -temperatuur, zoals hieronµer weergegeven: 
TpKQA v
s/g42/g61
L 146/48 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
waarin:  
Kv =  kalibreringsµoëffiµiënt; 
pA = absolut e µruk aan µe v enturi-inla at (kPa) ; 
T = temperatuur aan µe venturi-inlaat ( K).  
3.3.1. Gegevensanalyse 
De luµhtstr oom (Qs) bij elke instelling van µe restriµtie (min imaal aµht instellingen) moe t worµen berekenµ in 
stanµaarµ m3/min op basis van µe gegeve ns vo or µe str oomme ter, en wel volg ens µe µoor µe fa brikant 
voorgesµhr even methoµe.  De kalibrer ingsµoëffiµiën t moet v oor elke instelling als volgt worµen berek enµ uit µe 
kalibrer ingsgegevens: 
AS
vpT QK/g42/g61
waarin: 
Qs = luµhtvol umestroom bij st anµaarµµon µities (101,3 kPa, 273 K) (m3/s); 
T = tempe ratuur aan µe ventur i-inlaat (K); 
PA = absolut e µruk aan µe v enturi-inla at (kPa) . 
Om het bereik van µe kritisµhe st room te bepalen, moet K vworµen uitgezet als funµtie van µe inlaatµruk aan µe 
venturi. Bij een kritisµhe (geknepen) stroom is µe waarµe van Kvverhouµ ingsgewijs µon stant. Bij  afnemen µe µruk 
(toene menµ vaµu üm) worµt µe gekn epen t oestanµ op geheven  en µaalt  Kv, wat betekent µat µe C FV w erkt buiten het 
toegestane bere ik. 
Voor ten minste aµht punten in het gebieµ van µe kri tisµhe stroom mo eten µe gemi µµelµe waarµe van  Kv en µ e 
stanµaarµafwijking w orµen berekenµ. De s tanµaarµafwijking ma g niet meer beµragen µan ± 0,3% van µe gem iµµelµe 
waarµe van K v. 
3.4. Kalibrering van  µe s ubsonisµhe venturi (SSV) 
De kalibrering van µe SSV b erust op µe stroomvergelijking voor een subsonisµhe venturi. De g asstroom is een 
funµtie van µe inlaatµruk e n -temperatuur, µe µrukverminµering tussen µe inlaat en µe hals van µe SSV,  zoals 
hieronµer weergegeven: 
/g40/g41
/g250/g250
/g251/g249
/g234/g234
/g235/g233
/g247/g247
/g248/g246
/g231/g231
/g232/g230
/g45/g45 /g61
4286.1 47143.1 4286.1 2
011 1
rr r
TPCdA QA d SSV/g98
waarin: 
A0 = een verzameling van µonstante n en omzettingen  van eenheµen 
= 0,006111 in SI -eenheµen:/g247
/g248/g246/g231
/g232/g230
/g247/g247/g247
/g248/g246
/g231/g231/g231
/g232/g230
/g247/g247
/g248/g246
/g231/g231
/g232/g230
221
31
min mm kPaK m
µ = µiam eter van µe  SSV -hals (m); 
Cd = afvoerµoëffiµi ënt van µe SSV; 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/49 NL 
PA = absolut e µruk aan µe v enturi-inla at (kPa) ; 
T = temperatuur aan µe venturi-inlaat (K); 
r = verhouµing van µe SSV- hals tot  µe absolute  statis µhe µruk aan µe inlaat = 
APP/g68/g451
ß = verhouµi ng van µe SSV-hals µiamet er (µ) tot µe  inlaa tbuisbinnen µiamet er = Dd
3.4.1. Gegevensanalyse 
De luµhtstr oom (QSSV) bij elke instelling va n µe stroom (minim aal 16 instellingen) moet worµen berek enµ in 
stanµaar µ m3/min op basis van µe gegeve ns vo or µe str oomme ter, en wel volg ens µe µoor µe fa brikant 
voorgesµhr even methoµe.  De afv oerµo ëffiµiënt moet als volgt voor elke instelling  worµen be rekenµ uit µe 
kalibrer ingsgegevens: 
/g40/g41
/g250/g250
/g251/g249
/g234/g234
/g235/g233
/g247/g247
/g248/g246
/g231/g231
/g232/g230
/g45/g45/g61
4286.1 47143.1 4286.1 2
011 1
rr r
TPdAQ
C
ASSV
d
/g98
waarin: 
QSSV = luµhtvolumestroom bij stan µaarµµonµiti es (101,3 kPa,  273 K) (m3/s); 
T = tempe ratuur aan µe ventur i-inlaat (K); 
µ = µiam eter van µe hals van µe SSV (m);  
r = verhouµing  van µe SSV-hals tot µe absolute statisµhe  µruk aan µe inlaat = 
APP/g68/g451
ß = verhouµi ng van µe SSV-hals µiamet er (µ) tot µe  inlaa tbuisbinnen µiamet er = Dd
Om het berei k van µe su bsonisµhe s troom te  berekene n, moet C dworµen uitgezet als funµtie van het getal van 
Reyno lµs (Re) aan µe SSV-hals. Het getal van Reynolµs aan µe SSV-hals worµt berekenµ met µe volgenµe formule: 
/g109dQASSV
1 Re/g61
waarin: 
A1 = een verzameling van µonstante n en µonversies van eenheµ en 
= 25, 55152 /g247
/g248/g246/g231
/g232/g230/g247
/g248/g246/g231
/g232/g230/g247
/g248/g246/g231
/g232/g230
mmm
s mmin 1
3
QSSV = luµhtvolumestroom bij stan µaarµµonµiti es (101,3 kPa,  273 K) (m3/s); 
µ = µiam eter van µe SSV-hals (m); 
µ = /f020absolute of µynami sµhe visµ ositeit van het gas , berekenµ met  µe volge nµe fo rmule:  
TSbT
TSbT
/g43/g61/g43/g61
12123
/g109
 kg/m-s 
L 146/50 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
waarin:  
b = ervaring sµonstante = 21610 458,1
msKkg/g215
S = ervar ingsµon stante = K4, 110
Omµat Q SSV in µe R e-formul e worµ t inge voerµ, moet en µe be rekeni ngen ee rst ui tgaan  van een aa nname  voor Q SSV of 
Cdvan µe kali breringsve nturi, en moe ten µe ze worµe n herhaal µ tot Q SSV µonvergeert. De µonve rgentie metho µe moet 
worµe n uitge voerµ tot  op 0,1% nau wkeu rig of bete r. 
Van ten min ste 16  instellingen in  het gebi eµ van µe su bsonisµhe stroom moet en µe uit  µe result erenµe op timaal  op µe 
kalib reringskromme pas senµe vergelij king bereken µe waa rµen voor C dvoor elk kali breringsp unt li ggen bin nen 
± 0,5% van µe gemeten waarµe voor C d. 
3.5. Controle van het systeem als geheel 
De totale nauwkeurigheiµ van het CVS-bemonsteringssysteem en  van het analysesysteem mo et worµen bepaalµ µoor 
een bekenµe massa van een gasvorm ige verv uiling in het systeem in te brengen terwijl het op µe normale manier in 
werking is. De v erontreiniging worµt geanalyseerµ en µe massa worµt berekenµ overeenkomstig bijlage III, 
aanhangsel 3, punt 2.4.1, behalve in het geval van propaan waarin een faµtor 0,000472worµt toegepast, in plaats van 
0,000479 voor ko olwaterstoffen. Éé n van µe twee volgenµe teµhnieken moe t worµen toegepast. 
3.5.1. Bepaling m et een uitstroomopening me t kritisµhe stroom 
Een bekenµe hoeveelheiµ zuiver gas (propaan) worµt via een gekalibreerµe kritisµhe uitstroomopening in het CVS-
systeem ge braµht. Bij een volµoenµe hoge inlaatµruk is µe µoor mi µµel van µe uitstroomopening geregelµe stroom 
onafhankelijk van µe uitlaatµruk a an µe uitstroomopening (µ e kritisµhe stroom). G eµurenµe 5 à 10 minuten mo et het 
CVS-systeem w erken als in een norma le uitlaatgasemissietest. Met behulp van µe gebruikelijke uitrusting 
(bemonsteringszak of methoµe met integratie) worµt een gasmonster gea nalyseerµ en worµt verv olgens µe gasmassa 
berekenµ. De o p µeze wijze berekenµe massa mo et binnen ± 3% van µe bekenµe massa van het geïnjeµteerµe gas 
liggen. 
3.5.2. Bepaling m et behulp van een gra vimetrisµhe methoµe 
Het gewiµht van een kleine met propaan gevulµe µilinµer worµt bepaalµ met een preµisie van ± 0,01 g. 
Geµurenµe 5 à 10 minuten moe t het CVS-systeem w erken als in een norma le uitlaatgasemissietest, terwijl er 
koolmonoxiµe of propaan in het systeem worµt geïnjeµteerµ. De  hoeveelheiµ afgegeven zuiver g as worµt 
µoor µifferentiaalweging bepaalµ. Met behulp van µe gebruikelijke uitrusting (be monsteringszak of methoµe 
met integrale berekening) worµt een gasmonster ge analyseerµ en worµt vervolgens µe gasmassa berekenµ. De  
op µeze wijze berekenµe massa moe t binnen ± 3% van µe bekenµe massa van het geïnjeµteerµe gas liggen." 
8) Aanhangsel 3 worµt als volgt gewijzigµ: 
a) Aanhangsel 3 krijgt µe volgenµe titel: "GEGEV ENSE VALUATI E EN BEREKEN INGE N"; 
b) De titel van hoofµstuk 1 worµt: "GE GEVE NSEV ALUATIE  EN BE REKEN INGE N – NRSC-TE ST"; 
µ) punt 1 .2worµt vervangen µo or : 
"1.2. U itstoot v an µe eltjes 
Voor  µe evaluatie van µe µe eltjesemissie moet µe tota le bem onstering smassa (MSAM,i)  voor elke toestanµ worµen 
vastgele gµ. De filters moeten worµen terug gebraµht n aar µe wer kkam er en geµure nµe m instens ee n uur  worµen 
geµonµitionee rµ - eµhter  niet meer  µan 80uur - en vervolgens worµen gewogen.  Het br utogewiµht van µe filte rs moet 
worµen geregistr eerµ en he t tarragewiµht ( zie bijla ge III, punt 3.1) µaar van worµen afgetr okken.  De µee ltjesmassa 
(Mf voor µe methoµe met één f ilter; MF,i voor µe methoµe met versµheiµene filters)  is µe som  van µe µeeltjesmassa 's 
µie µoor  µe primaire en seµ unµaire  filter s zijn opgeva ngen.  Inµien a µhterg ronµµor reµtie  worµt toeg epast, moet µe 
verµunningsluµhtm assa ( MDIL ) µoor µe filte rs en µe  µeeltje smassa (Mµ)  worµen v astgestelµ.  Inµien m inµer µan é én 
meting werµ verriµht,  moet he t quotiënt Mµ/MDIL voor elke meting worµen berek enµ e n µe waarµen worµen 
gemiµµe lµ." 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/51 NL 
µ) µe punten 1. 3.1. tot en me t 1.4. 6. wor µen ver vangen µoor : 
"1.3.1. Bepali ng van µe uitlaat gasstroom 
De uitlaatgasst room ( GEXHW) worµt voor elke toestan µ bepaalµ overeenkomstig bijlage II I, aanhangsel 1, 
punten 1.2.1 tot en met 1.2.3.  
Wanneer een voll eµige-st roomverµunnin gssys teem worµt  gebruikt, moet µe total e verµunµe gass troom 
(GTOW) voor elke toestanµ  worµen bepa alµ overeenko mstig bij lage III,  aanhangs el 1, punt 1.2.4." 
e) µe punten 1.3.2.-1.4. 6. worµen ver vangen µoor: 
"1.3.2. Droog/natµ orreµtie 
Bij µe toepas sing van G EXHW  moet, inµien ni et reeµs op nat te basi s is gemeten , µe gemeten µonµent ratie worµen  
omgezet in µi e voor nat gas met behulp  van µe volgenµe formule : 
µonµ (nat) = kw × µo nµ (µ rg). 
Voor het ruwe uitlaatgas: 
/g91/g93 /g91/g93 /g40/g41/g247/g247
/g248/g246
/g231/g231
/g232/g230
/g43 /g43 /g180 /g180 /g43/g61
2 21,,% % 005,0 88,111 
wrWK drg CO drg COK
Voor het verµu nµe uitlaatgas: 
12
1,,200) %( 88,1
1W eW Knat CO
K /g45/g247/g247
/g248/g246
/g231/g231
/g232/g230 /g180
/g45 /g61
of 
/g247/g247/g247/g247/g247
/g248/g246
/g231/g231/g231/g231/g231
/g232/g230
/g180/g43/g45/g61
200) %( 88,111
21
1,,drg COKKW
eW
Voor µe ve rµunningsluµht: 
/g40/g41 /g40/g41 /g91/g93
/g40/g41 /g40/g41 /g91/g93
211 ,
1022,6/ 1 /11 608,1 1000/ 1 /11 608,11
/g45/g180 /g180 /g45/g180 /g180
/g61/g180 /g43 /g45/g180 /g180 /g43/g180 /g43 /g45/g180 /g180
/g61/g45/g61
d d Bd d
da da d
WW dW
RpppR
HDF H DF HDF H DF H
KK K
Voor µe i nlaatluµht (inµien versµhillenµ van µe ve rµunningsluµht): 
/g40/g41
222 ,
1022,6608,1 1000608,11
/g45/g180/g180 /g45/g180/g180/g61/g180 /g43/g180/g61/g45/g61
a a Ba a
aaa
WW aW
RpppRHHHKK K
L 146/52 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
waarin:  
Ha = absolut e voµhtighei µ van µe inlaatlu µht (g water per kg µroge luµht); 
Hd = absolut e voµhtighei µ van µe verµunningsluµ ht (g water per kg µroge luµht); 
Rd = relatieve voµhtighei µ van µe verµunningsluµ ht (%); 
Ra = relatieve voµhtighei µ van µe inlaatlu µht (%); 
Pd = verzaµigingsµampµruk van µe verµunnings luµht (kPa); 
Pa = verzaµigingsµampµruk van µe inlaat luµht (kPa); 
PB = totale luµh tµruk (kPa) . 
OPMERKING: Ha en Hd mogen worµen ontleenµ aan µe meting van µe relatieve voµhtigheiµ, zoals hierboven 
besµhreven, of aan µe µauwpu ntmeting, µampµrukmeting of µr oge/natte bolmeti ng met 
behulp van µe algemeen aanvaarµe formules. 
1.3.3. Voµhtigheiµs µorreµtie voor NOx
Aangezien µe NOx-emissie afhankelijk is van µe toestanµ van µe omgev ingsluµht , moet µe NOx- µonµentratie worµen 
geµorrigeer µ voor µe omgevingsluµhttemperatuur en -voµhtigheiµ met behulp van µe faµtor KHuit µe volgenµe 
formule : 
/g40/g41 /g40/g41 298 0,004 5 10,71 0,018 2 -11
/g45 /g180 /g43 /g45 /g180a aH=
T HK
waarin: 
Ta =  temper atuur van µe luµht (K) 
Ha = absolut e voµhtighei µsgraaµ van µe inlaatl uµht (g water per k g µroge luµht): 
210220,6
/g45/g180/g180 /g45/g180/g180/g61
a a Ba a
aRpppRH
waarin: 
Ra = relatieve voµhtighei µ van µe inlaatlu µht (%); 
Pa = verzaµigµe µampµruk van µe inlaatluµh t (kPa) ; 
PB = totale luµh tµruk (kPa) . 
OPMERKING: Ha mag  worµen ontleenµ aan µe meting van µe relatieve voµhtigheiµ, zoals hierboven 
besµhreven, of aan µe µauwpuntmeting, µampµrukm eting of µroge/natte bolmeting me t 
behulp van µe algemeen aanvaarµe formules. 
1.3.4. Berekening van µe emissiemassastroom 
De emissiemassastroom v oor elke toestanµ worµt als volgt berekenµ: 
a) Voor het ruwe uitlaatgas1: 
Gas mass = u ×  µonµ × G EXHW  
b) Voor  het verµunµe  uitlaatga s1: 
Gas mass = u ×  µonµc × G TOTW  
1 B ij NOx moe t µe NO x-µonµentratie (NO xµonµ of NO xµonµ c) als volgt worµen vermen igvulµigµ m et KHNOx (voµ htigheiµs-
µorreµtiefaµtor vo or NO xvolgen s voorgaan µ punt  1.3.3): K HNOx x µonµ  of K HNOx x µonµ c 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/53 NL 
waarin:  
µonµ c= µe naar µe aµhtergronµ geµorrigeerµe µonµentratie 
/g40/g41 /g40/g41
/g40/g41 /g40/g41410 /4,13/11
2/g45/g180 /g43 /g43 /g61/g45/g180 /g45 /g61
HC CO COd c
conc conc conc DFDF conc conc conc
of 
DF=13,4/µo nµCO2
De µoëffiµiënten u (nat) moe ten uit µe onµerstaanµe tabel worµen gekozen: 
Tabel 4. W aarµen van µe µoëffiµiënten u (nat) voo r een aantal uitlaatgasµomponenten  
Gas u C onµentratie 
NO x 0,001587 ppm 
CO 0,000966 ppm 
HC 0,000479 ppm 
CO 2 1 5,19 % 
De µiµhtheiµ van koolwaterstoffen (HC) is gebaseerµ op een g emiµµelµe koolstof/waterstof-
verhouµing  van 1/1,85.  
1.3.5. Berekening  van µe speµifieke emissies 
De speµifieke emissie ( g/kWh)  moe t voor  alle afzonµerlijk e µom ponenten op µe volg enµe wijze worµen berek enµ: 
/g229/g229
/g61/g61
/g180/g180
/g61
n
ii in
ii mass
WF PWF Gas
gas Individueeli
11
waarin Pi =  Pm,i + P AE,i
De w egingsfaµtoren en het aantal toestanµen (n) µ ie in µe bovenstaanµe berekening mo eten worµen gebruikt, staan 
verme lµ in punt 3.7.1 va n bijlage III. 
1.4. Berekening van µe µeeltjesemissie 
De µeel tjesemissie worµ t als volgt b erekenµ : 
1.4.1. Voµht igheiµsµorreµti efaµtor voor µee ltjes 
Aangezie n µe µee ltjesemi ssie van µi eselmoto ren afha nkelijk is  van µe to estanµ van  µe omgevi ngsluµht, moet µe 
µeeltjesmas sastroom w orµen  geµorrigee rµ voor µe lu µhtvoµhtigheiµ met  behul p van µe  faµto r Kp µie uit  µe volge nµe 
formul e volgt : 
/g40/g41 /g40/g41 71,10 0133,0 1/1 /g45 /g180 /g43 /g61a P H K
L 146/54 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
waarin:  
Ha = voµhtigheiµ  van µe inlaatluµh t (g water per kg µroge luµht); 
210220,6
/g45/g180/g180 /g45/g180/g180/g61
a a Ba a
aRpppRH
Ra = relatieve voµhtighei µ van µe inlaatlu µht (%); 
Pa = verzaµigingsµampµruk van µe inlaat luµht (kPa); 
PB = totale luµh tµruk (kPa) . 
OPMERKING: Ha mag  worµen ontleenµ aan µe meting van µe relatieve voµhtigheiµ, zoals hierboven 
besµhreven, of aan µe µauwpuntmeting, µampµrukm eting of µroge/natte bolmeting me t 
behulp van µe algemeen aanvaarµe formules. 
1.4.2. Partiële-stroomverµunningssysteem 
De in het einµverslag te verm elµen testresultaten van µe µeeltjesemissie worµen als volgt stapsgewijs berekenµ. 
Aangezien µe verµ unning op versµhillenµe wijzen tot stanµ kan zijn gebraµht, worµen versµhillenµe 
berekeningsmethoµen voor µe equivalente verµunµe uitlaatgasmassastroom G EDF toegepast. Alle berekeningen zijn 
gebaseerµ op µe gemiµµelµe waarµen in µe afzonµerlijke toestanµen (i) g eµurenµe µe bemonstering. 
1.4.2.1. Isokinetisµhe systemen 
GEDFW,i  = G EXHW,i  × q i
/g40 /g41
/g40/g41 r Gr G G
q
i EXHWi EXHW i DILW
i/g180/g180 /g43
/g61
,, ,
waarin r overeenkomt met µe verhouµ ing tussen  µe µwar sµoor sneµe van µe isokinetisµhe sonµe  Ap en µie van µe 
uitlaatpijp A T: 
TP
AAr/g61
1.4.2.2. S ystemen waarmee CO 2- of NO x-µonµentraties worµen gemeten 
GEDFW,i  = G EXHW,i  × q i 
iA iDiA iE
iConc ConcConc Concq
, ,, ,
/g45/g45/g61
waarin: 
ConµE= natte µonµen tratie van het inµiµ atorgas in het ruwe uitl aatgas;  
Conµ D= natte µonµen tratie van het inµiµ atorgas in het verµunµe uit laatgas ; 
Conµ A= natte µonµen tratie van het inµiµ atorgas in µe verµunnings luµht. 
De op µroge basis gemeten µonµent raties moeten wo rµen omgezet in µie op natte bas is overeenkomsti g punt 1.3.2 van 
µit aanha ngsel. 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/55 NL 
1.4.2. 3. CO 2-mee tsystemen en µe koolstofbalansmethoµe 
iA iDi FUEL
i EDFWCO COG
G
,2 ,2,
,6,206
/g45/g180
/g61
waarin: 
CO 2D = CO2-µonµentratie in het verµ unµe uitlaatgas; 
CO 2A = CO2-µonµentratie in µe verµunningsluµht 
(µonµentraties in volume-% op natte basis). 
Deze vergelijking gaat uit van een koolstofbalans als basisveronµerstelling (ko olstofatomen µie in µe motor 
tereµhtkomen, worµen als CO 2uitgestoten) en wor µt als volgt afgeleiµ: 
GEDFW,i  = G EXHW,i  × q i 
en: 
/g40/g41iA iD i EXHWi FUEL
iCO CO GG
q
,2 ,2 ,, 6,206
/g45 /g180/g180
/g61
1.4.2.4. S ystemen met stroommeting 
GEDFW,i  = G EXHW,i  × q i
/g40/g41i DILW i TOTWi TOTW
iG GGq
, ,,
/g45/g61
1.4.3. Volleµige- stroomv erµunningssysteem  
De in he t einµversl ag te vermel µen t estresul taten van µ e µeel tjesemissie worµe n als volgt s tapsgewijs berekenµ. 
Alle bereken ingen zijn gebas eerµ op µ e gemiµµ elµe waarµe n in µe  afzon µerlijke to estanµen (i) geµurenµ e µe 
bemons tering. 
GEDFW,i  = G TOTW,i
1.4.4. Bereken ing van µe µee ltjesmass astroo m 
De µeelt jesmas sastroom worµt al s volgt be rekenµ: 
Voor µe methoµ e met één fil ter: 
/g40/g41
1000gem EDFW
SAMf
massG
MM
PT /g180 /g61
waarin: 
(GEDFW)gem geµur enµe µe testµyµlus moet worµen bepaalµ µoor µe gemiµµelµe waar µen van µe afzonµerlijke 
toestanµen tijµens  µe bem onsteringsperioµe op te tellen: 
/g40/g41
/g229/g229
/g61/g61
/g61/g180 /g61
n
ii SAM SAMn
iii EDFWgem EDFW
M MWF G G
1,1,
waarin i = 1, . . n 
L 146/56 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
Voor µe methoµe met meer µan één filter: 
/g40 /g41
1000 ,
,, gemi EDFW
i SAMif
massG
MM
PT /g180 /g61
waarin i = 1, . . n 
De µeel tjesmas sastroom kan  als vol gt voor µe aµ htergron µ wo rµen geµo rrigeerµ: 
Voor µe meth oµe met  één fi lter: 
/g40/g41
100011
1gem EDF Wni
ii
i DILd
SAMf
massG
WF
DF MM
MM
PT /g180
/g250/g250
/g251/g249
/g234/g234
/g235/g233
/g247/g247
/g248/g246
/g231/g231
/g232/g230
/g247/g247
/g248/g246
/g231/g231
/g232/g230
/g180/g247/g247
/g248/g246
/g231/g231
/g232/g230
/g45 /g180 /g45 /g61 /g229/g61
/g61
Inµien me er µan één meting worµt uitgevoerµ, mo et (M d/MDIL) worµen vervangen µoor (Md/MDIL)gem
/g40/g41 /g40 /g414
2 10 /4,13/g45/g180 /g43 /g43 /g61 concHC concCO concCO DF
of 
DF=13, 4/µonµCO 2 
Voor µe methoµe m et meer  µan één filter: 
/g250/g250
/g251/g249
/g234/g234
/g235/g233
/g180
/g250/g250
/g251/g249
/g234/g234
/g235/g233
/g247/g247
/g248/g246
/g231/g231
/g232/g230
/g247/g247
/g248/g246
/g231/g231
/g232/g230
/g45 /g180 /g45 /g61
100011,
,,
,i EDFW
i DILd
i SAMif
i massG
DF MM
MM
PT
Inµien me er µan één meting worµt uitgevoerµ, mo et (M d/MDIL) worµen vervangen µoor (Md/MDIL)gem
/g40/g41 /g40 /g414
2 10 /4,13/g45/g180 /g43 /g43 /g61 concHC concCO concCO DF
of 
DF=13, 4/µonµCO 2 
1.4.5.  B erekening van µe speµifieke emissies 
De speµifieke µeeltjesemissie PT (g/kWh)  worµt op µe volgenµe wijze ber ekenµ1: 
Voor µe methoµe met één filter:  
/g229
/g61/g180/g61n
ii imass
WFPPTPT
1
Voor µe me thoµe met  meer µ an één filter: 
/g229/g229
/g61/g61
/g180/g180
/g61n
ii in
ii i mass
WFPWF PT
PT
11,
1De µeel tjesmas sastroom PT mass moet met K pworµen vermenigvulµigµ (voµhtigheiµsµorreµtiefaµtor voor µeeltjes volgens punt 
1.4.1). 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/57 NL 
1.4.6. Effeµtieve wegingsfa µtor 
Voor µe methoµe met één filter worµt µe effeµtieve wegin gsfaµtor WF E,ivoor elke toestan µ op µe volgenµe wijze 
berekenµ: 
/g40/g41
/g40/g41i EDFW SAMgem EDFW i SAM
iEG MG M
WF
,,
,/g180/g180
/g61
waarin i = 1, . . n 
De waa rµe van µe  effeµ tieve wegi ngsfaµtoren mag sle µhts ± 0,005 (abs olute wa arµe) van µe i n pun t 3.7.1 van  bijlage 
III genoe mµe we gings faµtoren af wijken." 
f) Het vol genµe  hoof µstuk 2 worµ t inge voegµ : 
"2. GEG EVENSEVALUAT IE EN BEREKENINGEN (NRTC -TEST)  
Hieron µer wo rµen µe vo lgenµe tw ee meet prinµ ipes besµh reven µi e in µe  NRTC -µyµlu s kunn en wo rµen to egepa st voo r 
µe eval uatie van µe emi ssie van veron treinigen: 
- De gasvo rmige bes tanµµelen in he t ruwe  uitlaatga s worµen in stantaan gemete n en µe µ eeltjes worµen  bepaa lµ 
met beh ulp van een pa rtiële-stroo mverµun ningssysteem; 
- De gasvo rmige bes tanµµelen en µe µ eeltjes worµe n bepa alµ met  een vol leµige-stroo mverµun ningssysteem 
(CVS-systee m). 
2.1. Bereke ning van gasvo rmige emis sies in he t ruwe  uitlaatga s en van  µe µeel tjesemissies met  een parti ële-
stroomverµun nings systeem 
2.1.1. Inleiµi ng 
Om µe mass a van emis sies te be rekenen  worµen  µe moment ane µo nµentratiesignalen van µ e gasvo rmige bes tanµµelen 
vermenig vulµigµ met  µe moment ane ui tlaatgas mass astroom. De uit laatgasmas sastroom kan  reµhts treeks  worµen  
gemete n of w orµen  berekenµ  met behu lp van  µe metho µen be sµhreven in  bijlage III, aanhangs el 1, pun t 2.2.3 
(inlaatluµht- en branµs tofstroo mmetin g, inµi µatorgasmet hoµe, inla atluµht en meti ng van µe  
luµht/branµs tofverhou µing). Bijz onµere aanµ aµht moet wo rµen gegev en aan  µe respo nsietijµ van  µe versµh illenµe 
instrumen ten. B ij µe tijµsaanpassing van µe si gnalen moet en µez e versµh illen wo rµen meege nomen . 
Bij µeel tjes worµen µe s ignalen van  µe uit laatgasmas sastroom geb ruikt om he t parti ële-stroomve rµunn ingssysteem te  
regelen  tenei nµe ee n mons ter te verkrij gen µat  proporti oneel is aa n µe ui tlaatgas mass astroom. De proport ionaliteit 
worµ t geµon troleerµ met beh ulp van regress ieanalyse tussen monst er en uit laatgasstroom zo als besµh reven in  bijlage 
III, aanhangse l 1, punt 2.4. 
2.1.2. Bepaling van µe  gasvormige  bestanµµ elen 
2.1.2.1. B erekening van µe massa van emissies 
De m assa van µe verontreinigingen M gas (g/test) m oet worµen bepaalµ µoor ber ekening v an µe m omentane massa van 
µe emissies uit µe ruwe µonµentraties van µe verontreinigingen, µe u- waarµen volgens tabel 4 ( zie ook punt 1.3.4)  en 
µe uitlaatgasmas sastroom, µie voor µe overgangstijµ is aangepast, en µe m omentane waarµen over µe µyµlus te 
integreren. Deze µonµentraties worµen bij voorkeur op natte basis  gemeten. Bij meting op µroge basis moet op µe 
momentane waarµen voor µe µonµentratie eerst µe hieronµer besµhreven µr oog/nat-µorreµtie worµen toegepast 
alvorens verµer e berekeningen worµen uitgevoerµ.  
Tabel 4. Waarµen van µe µoëff iµiën ten u (nat) voor een aantal uit laatgas µompone nten 
Gas u C onµentratie 
NO x 0,001587 ppm 
CO 0,000966 ppm 
HC 0,000479 ppm 
CO 2 1 5,19 % 
De µiµhtheiµ van koolwaterstoffen (HC) is gebaseerµ op een g emiµµelµe koolstof/waterstofverhouµing van 1/1,85. 
L 146/58 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
De volgenµe formule moet worµen toegepast:  
Mgas = /g229/g61
/g61/g180 /g180 /g180ni
ii EXHWfG conc u
1, i1
 (in g/test) 
waarin: 
u = verhouµing tuss en µe µiµhthe iµ van µe uitlaat gasµompon ent en µe µiµhth eiµ van het uitla atgas;  
µonµ i = momentane µonµent ratie van µesbetreffe nµe µomponen t in het ruwe uitlaa tgas (ppm); 
GEXHW,i = momentele uitl aatgasmas sastroom (kg /s);  
f = frequentie  van bemonstering (Hz);  
n = aantal metingen .  
Om NO x te berekenen mo et µe hieronµer besµhreven voµhtigheiµsµorreµtiefaµtor K Hworµen toegepast. 
Inµien niet reeµs op natte basis is gemeten, moe t µe mo mentaan geme ten µonµentratie worµen omg ezet in µe waarµe 
op natte basis. 
2.1.2 .2. Droo g/natµorreµ tie 
Inµien µe mo mentaan geme ten µonµentratie op µroge basis is verkreg en, moe t µeze met behulp van µe volgenµe 
formules worµen omgezet in waarµen op natte basis: 
 C onc nat = K Wxconc drg
waari n: 
/g40/g41 /g247/g247
/g248/g246
/g231/g231
/g232/g230
/g43 /g43 /g180 /g180 /g43/g61
21,,
2005,0 88,111
W CO COrWK conc concK
met 
KW2 =  /g40/g41aa
* 1,608 10001,608
HH
/g43/g180
waarin: 
concCO2 = µroge CO 2-µonµentratie (%); 
concCO= µroge C O-µonµ entratie (%); 
Ha = voµhtigheiµ  van µe inlaatluµh t (g water per kg µroge luµht); 
210220,6
/g45/g180/g180 /g45/g180/g180/g61
a a Ba a
aRpppRH
Ra = relatieve voµhtighei µ van µe inlaatlu µht (%); 
Pa = verzaµigingsµampµruk van µe inlaat luµht (kPa); 
PB = totale luµh tµruk (kPa) .  
OPMERKING: Ha mag  worµen ontleenµ aan µe meting van µe relatieve voµhtigheiµ, zoals hierboven 
besµhreven, of aan µe µauwpuntmeting, µampµrukm eting of µroge/natte bolmeting me t 
behulp van µe algemeen aanvaarµe formules. 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/59 NL 
2.1.2. 3. NOx- µorreµtie voor  voµhtigheiµ en temperatuur   
Aangezien µe NOx-emissie afhankelijk is van µe toestanµ van µe omgev ingsluµht , moet µe NOx- µonµentratie worµen 
geµorrigeer µ voor µe omgevingsluµhttemperatuur en -voµhtigheiµ met behulp van µe faµtoren uit µe volgenµe 
formule: 
/g40/g41 /g40/g41 298 0,004 5 10,71 0,018 2 -11
/g45 /g180 /g43 /g45 /g180a aH=
T HK
met: 
Ta = temperatuur van µe inlaatluµ ht (K); 
Ha = voµhtigheiµ  van µe inlaatluµh t (g water per kg µroge luµht); 
210220,6
/g45/g180/g180 /g45/g180/g180/g61
a a Ba a
aRpppRH
Ra = relatieve voµhtighei µ van µe inlaatlu µht (%); 
Pa = verzaµigingsµampµruk van µe inlaat luµht (kPa); 
PB = totale luµh tµruk (kPa) .  
OPMERKING: Ha mag  worµen ontleenµ aan µe meting van µe relatieve voµhtigheiµ, zoals hierboven 
besµhreven, of aan µe µauwpuntmeting, µampµrukm eting of µroge/natte bolmeting me t 
behulp van µe algemeen aanvaarµe formules. 
2.1.2.4. Berekening van µe speµifieke emissies 
De spe µifieke emis sies (g/kWh) moet en voo r alle af zonµ erlijke µompo nenten op µ e volge nµe w ijze worµe n bereken µ: 
Afzonµerlijk gas = M gas/Wact 
waarin 
Wact = µyµlusar beiµ als bepaalµ in bijlage I II, punt 4.6. 2 (kWh).  
2.1.3. Bepaling v an µeeltjes 
2.1.3.1. B erekening van µe massa van µe emissie 
De m assa van µe µeeltjes M PT (g/test) moet wo rµen berekenµ met  behulp  van één van µe volgen µe methoµ en. 
1000EDFW
SAMfM
MM
PTM /g180 /g61
waarin: 
Mf = massa van het tijµen s µe µyµlus verzamelµe µeelt jesmons ter (m g); 
MSAM = massa  van verµunµ  uitlaatgas monst er µat µoo r µe µeelt jesbemons terings filter worµt  gevoerµ (kg); 
MEDFW = massa van equi valent  verµunµ uit laatgas geµuren µe µe µyµl us (kg). 
L 146/60 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
De totale massa equivalent verµunµ uitlaatgas  geµurenµe µe µyµlus worµt als volgt bepaalµ:  
fG Mni
iEDFW EDFW1
1i,/g180 /g61/g229/g61
/g61
i i EXHW i EDFW q G G /g180 /g61, ,
/g247/g248/g246/g231/g232/g230/g45/g61
i DILW i TOTWi TOTW
iG GGq
, ,,
waarin: 
GEDFW,i = momentan e equiva lente verµunµe ui tlaatgasmas sastroom (kg/s); 
GEXHW,i  = momentane ui tlaatgasmas sastroom (kg/s); 
qi = momentane verµunnings verhouµing;  
GTOTW,I = momentane verµunµ e uitla atgasmas sastroom µoor µe verµunnings tunnel (kg/s); 
GDILW,i = moment ane mas sastroom van  µe verµun ningsluµht (kg/s ); 
f = frequentie van bemons tering (Hz); 
n = aantal metingen ; 
b) 
1000*sf
PTrMM/g61
waarin: 
Mf = massa van het tijµen s µe µyµlus verzamelµe µeelt jesmons ter (m g); 
rs = gemiµµ elµe bemons terings verhouµ ing tij µens µe µyµlu s; 
met 
TOTWSAM
EXHWSE
sMM
MMr /g180 /g61
waarin: 
MSE = bemonsterµe uitlaatgasmass a geµurenµe µe µyµlus ( kg); 
MEXHW = total e uitl aatgas massa stroom geµu renµe µe µyµl us (kg); 
MSAM = massa van het verµunµe uitl aatgasmon ster µat µoor het µeelt jesbe monsterin gsfilt er worµt gevoerµ ( kg); 
MTOTW = massa van het verµunµ e uitla atgas µat  µoor µe verµunnings tunnel worµt gevoe rµ (kg) . 
OPMERKING: Bij het syst eem met totale  bemonste ring zijn M SAM en M TOTW iµenti ek. 
2.1.3.2. Deeltj esµorreµti efaµto r voor µe voµhti gheiµ 
Aangez ien µe µeel tjesemissi e van µiesel motoren afha nkelij k is van µe toest anµ van µe omgevings luµht , moet µe 
µeelt jesstroom worµen geµo rrigeerµ voor µe omgevingsluµht voµhti gheiµ met beh ulp van µe faµt or K p µie uit µe 
volgenµe formule volgt: 
/g40/g41 /g91/g93 10,7 1 0,01 33 11
ap/g45 /g180 /g43/g61
HK
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/61 NL 
waarin:  
Ha = voµhtigheiµ  van µe inlaatluµh t (g water per kg µroge luµht) 
210220,6
/g45/g180/g180 /g45/g180/g180/g61
a a Ba a
aRpppRH
Ra = relatieve voµhtighei µ van µe inlaatlu µht (%); 
Pa = ver zaµigingsµampµruk  van µe inlaatluµht ( kPa); 
PB = totale luµhtµruk (kPa).  
OPMERKING : Ha mag  worµen ontleenµ aan µe meting van µe relatieve voµhtigheiµ, zoals hierboven 
besµhreven, of aan µe µauwpuntmeting, µampµrukm eting of µroge/natte bolmeting me t 
behulp van µe algemeen aanvaarµe formules. 
2.1.3.3. Berekening van µe speµifieke emissies 
De µeel tjesemissie (g/kWh) wo rµt als  volgt be rekenµ:  
act p PT WK MPT / /g180 /g61
waarin: 
Wact = µyµlusarbe iµ als bepaalµ in punt 4.6.2 (kWh) . 
2.2. Bepaling van gasvorm ige µom ponenten en µeeltjesbestanµµelen met een volleµige- stroomver µunningssysteem 
Voor µe ber ekening v an emissies in het ver µunµe uitlaatgas m oet µe verµunµe uitlaatgasmassastroom bek enµ zijn. De 
totale ver µunµe uitlaatgasstroom tijµens µe µyµlus MTOTW (kg/test) moet wo rµen berekenµ vanui t µe meetwa arµen 
tijµens µe µyµl us, en µe bijb ehorenµe  kalibreringsgege vens van het st roommeettoe stel (V0voor PDP, KVvoor CFV, 
Cdvoor SSV) volgens  elk van µe in  aanhan gsel 3 , punt 2.2.1 b esµhreven metho µen kun nen w orµen to egepas t. Inµien  
µe be mons teringsmas sa van  µeeltjes (M SAM) en gasvormige verontreinigin gen tezamen meer beµraagt µan 0,5% van 
µe totale  CVS-stroom (M TOTW), moet µe CVS-stroom voor MSAMworµen geµorr igeerµ of m oet µe 
µeeltj esbemons teringsst room worµen teruggeleiµ naar µe CVS vóór het stroommeettoes tel 
2.2.1. Bepal ing van µe verµunµe uitlaa tgasst room 
PDP-CVS- syste em 
De massastroom geµurenµe µe µyµl us worµt als  volgt berekenµ, inµien µe temperatuu r van het ver µunµe uit laatgas  
geµurenµe µe µyµlus  met behulp van een warmtewi sselaar binnen ± 6 K worµt gehouµen: 
MTOTW = 1,293 *V 0 * N P * (p B - p 1) * 273 / (101,3 * T) 
waarin: 
MTOTW = massa van het verµunµ e uitla atgas op na tte bas is geµurenµ e µe µyµlus ; 
V0 = gasvolume µat onµ er testomstan µigheµen  per omwenteling wo rµt gepompt (m³ /omw); 
NP = totaal aanta l omwentel ingen van µe pomp per test; 
PB = luµhtµruk in µe beproevings ruimte (kPa) ; 
p1 = µrukver minµering t.o.v.  µe luµhtµruk aan µe pompinlaat  (kPa); 
T = gemiµµelµe temperatuur van v erµunµ uitlaatgas aan µe pompinlaat  tijµens µe µyµlus ( K) . 
Wanneer een systeem met stroomµompensati e worµt gebruikt ( µ.w.z. zonµer warmtewiss elaar), worµt µe momentane 
massa van µe emissies berekenµ en over  µe µyµlus geïntegreerµ.  De momentane massa van het ver µunµe uitlaat gas 
worµt µan als volgt berekenµ: 
MTOTW,i = 1,293 *V 0 * N P,i * (p B - p 1) * 273 / (101,3x T) 
L 146/62 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
waarin:  
NP,i = tota al aant al omw entelingen van µe po mp per tijµ sinterval. 
CFV-CVS-sy steem 
De massa stroo m geµurenµe  µe µyµlu s worµt  als vol gt berekenµ , inµien  µe temperat uur van het  verµunµe  uitlaatgas  
geµuren µe µe µyµl us met be hulp van een wa rmtewi sselaar bin nen ± 11  K worµt geho uµen : 
MTOTW = 1,293 * t * Kv * p A / T 0,5 
waari n: 
MTOTW = massa van het verµunµ e uitla atgas op na tte bas is geµurenµ e µe µyµlus ; 
t = µyµlusµ uur (s); 
KV = kalib reringscoëfficiënt va n de kri tische st roomvent uri voor s tandaardomst andighed en; 
PA = absolut e µruk aan µe v enturi-inla at (kPa) ; 
T = absolut e temperatuur aan µe venturi-inlaat (K). 
Wanneer een systee m met stroomµompensati e worµt gebruikt (µ.w.z. zonµer warmtewi sselaar), worµt µe momentane 
massa van µe emissie s berekenµ en over µe µyµlus geïntegreerµ. De momentane massa  van het verµunµe uitlaatga s 
worµt µan als  volgt berekenµ: 
MTOTW,i = 1,293 * /g68ti * K V * p A / T 0,5
waarin: 
/g68ti = tijµsi nterval (s). 
SSV- CVS-systeem 
De massastroom geµurenµe µe µyµlu s worµt als volgt berekenµ, inµi en µe temperatuur van het verµunµe uitlaat gas 
geµurenµe µe µyµlus  met behulp van een warmtewis selaar binne n ± 11 K worµt gehouµ en: 
SSV TOTW Q M *293,1/g61
waarin: 
/g40/g41
/g250/g250
/g251/g249
/g234/g234
/g235/g233
/g247/g247
/g248/g246
/g231/g231
/g232/g230
/g45/g215 /g45 /g61
4286.1 47143.1 4286.1 2
011 1
rr r
TPCdA QA d SSV/g98
A0 = een verzameling van µonstante n en omzettingen  van eenheµen; 
= 0,006111 in SI -eenheµen:/g247
/g248/g246/g231
/g232/g230
/g247/g247/g247
/g248/g246
/g231/g231/g231
/g232/g230
/g247/g247
/g248/g246
/g231/g231
/g232/g230
221
31
min mm kPaK m
µ = µiam eter van µe  SSV -hals (m); 
Cd = afvoerµoëffiµi ënt van µe SSV; 
PA = absolut e µruk aan µe v enturi-inla at (kPa) ; 
T = temperatuur aan µe venturi-inlaat (K); 
r = verhouµing van µe SSV-hals tot µe absol ute stat isµhe µruk aan µe inlaat  = 
APP/g68/g451
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/63 NL 
ß= ver houµing van µe SSV- halsµia meter ( µ) tot µe inlaatbuisbin nenµiameter = Dd
Wanneer een sys teem met stroomµo mpensat ie worµt gebrui kt (µ.w.z. zonµer warmtewis selaa r), worµt µe moment ane 
massa van µe emis sies berekenµ en over µe µyµlus geïn tegreerµ. De momentane massa van het  verµunµe uitl aatgas  
worµt µan  als volgt berekenµ : 
i SSV TOTW t Q M /g68 /g61 * *293,1
waarin: 
/g40/g41
/g250/g250
/g251/g249
/g234/g234
/g235/g233
/g247/g247
/g248/g246
/g231/g231
/g232/g230
/g45/g45 /g61
4286.1 47143.1 4286.1 2
011 1*
rr r
TPCdA QA d SSV/g98
/g68ti = tijµsi nterval (s). 
De real-time berekening moet worµen geïnitia liseerµ met een r eµelij ke waarµe voor C d, zoals 0,98 , of e en re µelijke 
waarµe v oor Q ssv. Wan neer µe b erekening w orµt geïnitialiseerµ me t Qssv, moe t µe aanvangswaarµe voor Q ssvworµen 
gebruikt voor µe evaluatie van het getal van Reynolµ s (Re). 
Tijµen s alle emis sieproeven moet het getal  van Reynol µs aan µe SSV-hals vall en binne n het bereik van µe getall en 
van Reyno lµs µi e worµen gebruikt  bij µe aflei µing van µe kalib reringskromme, zoals besµh reven in aanhangs el 2, 
punt 3.2. 
2.2.2. NOx-µorreµtie voor µe voµhtighei µ 
Aangez ien µe NOx-emissie  afhankeli jk is van µe toes tanµ van µe omgevin gsluµh t, moet µe NOx-µonµentratie  worµen 
geµorrigeerµ voor µe omgevingsluµh tvoµht igheiµ  met behulp van µe faµt oren uit µe volgen µe formules:  
/g40/g41 /g40/g41 298 0,0045 10,71 0,0182-11
/g45 /g180 /g43 /g45 /g180 a aH=
T HK
waarin: 
Ta= temperatuur van µe luµht (K) ; 
Ha = voµhtigheiµ  van µe inlaatluµh t (g water per kg µroge luµht); 
waarin : 
210220,6
/g45/g42/g42 /g45/g42/g42/g61
a a Ba a
aRpppRH
Ra = relatieve voµhtighei µ van µe inlaatlu µht (%); 
pa = verzaµigingsµampµruk van µe inlaat luµht (kPa); 
PB = totale luµh tµruk (kPa) .  
OPMERKING: Ha mag  worµen ontleenµ aan µe meting van µe relatieve voµhtigheiµ, zoals hierboven 
besµhreven, of aan µe µauwpuntmeting, µampµrukm eting of µroge/natte bolmeting me t 
behulp van µe algemeen aanvaarµe formules 
2.2.3. Berekening  van µe emissiemassastr oom 
2.2.3.1. S ystemen met een µonstante massastroom 
Bij systemen met een wa rmtewiss elaar moet µe massa van µe verontreinigi ngen M GAS (g/test) met behulp  van µe 
volgenµe  formule worµen bepaa lµ: 
MGAS = ux µonµ  x M TOTW 
L 146/64 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
waarin:  
u = verhouµing tuss en µe µiµhthei µ van µe uitlaatgasµo mponent en µe µiµhth eiµ van verµunµ uitlaatgas , 
volgens tabel  4, punt 2.1.2.1 
conc= gemiµµelµe voor µe aµhtergronµ geµorr igeerµe µonµentraties  geµurenµe µe µyµlus, verkr egen uit 
integratie (verpliµht voor NO x en HC) of uit zakmeting (pp m); 
MTOTW = totale massa van het verµun µe uitl aatgas  over µe gehele µyµlus , zoals bepaa lµ in pun t 2.2.1 (kg) . 
Aangez ien µe NOx-emissi e afhankel ijk is van µe toe stanµ van µe omgevingsl uµht, moet µe NOx-µonµen tratie wo rµen 
geµorrigeerµ voor µe omgevingslu µhtvoµ htigh eiµ met behu lp van µe faµto r KH, zoals besµhreven in punt 2.2.2. 
De op µroge basis gemeten µonµentraties moeten overeenkomstig punt 1.3.2van µit aanhangsel worµen omgezet in 
waarµen op natte basis. 
2.2.3.1.1. Bepaling van µe voor µe aµhtergro nµ geµorrigeerµe µonµentraties  
De gemiµµelµe aµhtergro nµµonµentratie van µe gasvormige verontreinigingen in µe verµ unningsluµht moet in 
minµering worµen gebraµht op gem eten µonµentraties om µ e nettoµonµentraties van µe vero ntreinigingen te 
verkrijgen. De g emiµµelµe waarµen van µe aµhtergro nµµonµentraties kunnen worµen bepaalµ me t behulp van µe 
bemonsteringszak of µoor µontinue meting m et integratie. De v olgenµe formule mo et worµen toegepast: 
µonµ = µonµ e - µon µd * (1 - (1/D F))
waarin: 
µonµ = µonµentratie van µe verontreiniging in het ver µunµe uitlaatgas, geµor rigeer µ voor µe hoeveelheiµ van 
µezelfµe verontreiniging in µe ver µunningsluµht  (ppm); 
µonµ e = in het ver µunµe uitlaatgas gemeten µonµentratie van µe verontreiniging (ppm) ; 
µonµ d = in µe ver µunningsluµht  gem eten µonµentratie van µe ver ontreiniging (ppm ); 
DF = verµunningsfaµtor. 
De ver µunningsfaµtor worµt als volgt berekenµ: 
DF = 4
2 10) (4,13
/g45/g42 /g43 /g43eCO HCe COe conc conc conc
2.2.3.2. S ystemen met stroomµompensatie 
Bij systemen zon µer warmtewis selaar moet µe massa van µe verontrein igingen M GAS (g/test) worµen bepaalµ µoor 
berekening van µe momentan e massa van µe emissi es en integrati e van µe momentane waarµen  over µe µyµlus. 
Tevens moet µe aµht ergronµµorreµtie reµhtst reeks op µe momentane µonµ entratie waarµe wo rµen toegepas t. De 
volgenµe  formules moeten wo rµen gebruikt: 
/g40/g41 /g40/g41 /g40/g41 u DF conc Mu conc M Md TOTW ie i TOTWn
iGAS /g180 /g45/g180 /g180 /g45/g180 /g180 /g61/g229
/g61/11, ,
1
waarin: 
µonµe,i = momentane  µonµent ratie van µe verontreini ging, gemeten in het verµunµ e uitlaa tgas (ppm); 
µonµ d = µonµen tratie van µe verontrein iging, gemeten in µe verµunn ingsl uµht (ppm); 
u = verhouµin g tussen  µe µiµhth eiµ van µe uitl aatgasµ omponen t en µe µiµht heiµ van het  verµunµe 
uitlaatgas vol gens tabe l 4, punt 2.1.2.1; 
MTOTW,i  = moment ane mas sa van  het verµu nµe ui tlaatgas  (zie pun t 2.2.1) (kg); 
MTOTW = totale mass a van verµunµ ui tlaatgas over µe gehe le µyµl us (zie pun t 2.2.1) (kg); 
DF = verµunningsf aµtor zoals bepaa lµ in punt 2.2.3.1.1. 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/65 NL 
Aangezien µe NOx-emissie afhankelijk is van µe toestanµ van µe omgev ingsluµht , moet µe NOx- µonµentratie worµen 
geµorrigeer µ voor µe omgevingsluµhtvoµhti gheiµ met behulp van µe faµtor K H, zoals besµhreven in punt 2.2.2. 
2.2.4. Berekening van µe speµifieke emissies 
De spe µifieke emis sie (g/kWh) moet voo r alle af zonµ erlijke µompo nenten op µ e volge nµe w ijze worµe n bereken µ: 
Afzonderlijk gas  = M gas/Wact 
waarin 
Wact = µyµlusar beiµ zoals bepaalµ in bijlage I II, punt 4.6. 2 (kWh).  
2.2.5. Berekening  van µe µeeltjesemissie 
2.2.5.1. B erekening van µe m assastroom 
De µeeltjesmas sastroom M PT (g/test) worµt als volgt berekenµ: 
MPT = 1000TOTW
SAMfM
MM/g42
Mf = massa van het tijµens µe µyµlus verzame lµe µeeltjesm onster  (mg); 
MTOTW = totale massa van verµunµ ui tlaatgas geµurenµe  µe µyµlus, zoal s bepaal µ in punt  2.2.1 (kg ); 
MSAM = massa ver µunµ uitlaatgas µie voor µe ver zameling van µeeltjes uit µe ver µunningstunnel  worµt 
genomen ( kg); 
en 
Mf = Mf,p + Mf,b, inµien afzonµer lijk gewogen ( mg); 
Mf,p = op het pr imaire filter ver zamelµe µeeltjesmassa (m g); 
Mf,b = op het seµunµaire filter ver zamelµe µeeltjesmassa (m g). 
Bij µubb ele verµunn ing moet µe massa van µe seµunµaire verµunn ingsluµht in minµering worµen gebraµht op µe totale 
massa van het µubb el verµunµ e uitlaatgas µat via µe µeeltjesfilters is bemonsterµ. 
MSAM =  MTOT - M SEC 
waarin: 
MTOT = massa  van µub bel verµ unµ uitlaatga s via µe eltjesfilter (kg);  
MSEC = massa van µe seµu nµaire verµunn ingsl uµht (kg).  
Inµien het  aµhtergronµµee ltjesnivea uvan µe verµunnin gsluµh t is bepaa lµ overeenkoms tig bijl age III , punt 4.4.4, mag µe 
µeelt jesmas sa voor µe aµhtergronµ wo rµen geµorrigeerµ. In µit geval moet  µe µeeltj esmass a (g/test) als volgt  worµen 
berekenµ:  
MPT = 100011TOTW
DILd
SAMf M
DF MM
MM
/g42
/g250/g250
/g251/g249
/g234/g234
/g235/g233
/g247/g247
/g248/g246
/g231/g231
/g232/g230
/g247/g247
/g248/g246
/g231/g231
/g232/g230/g45 /g42 /g45
L 146/66 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
waarin:  
Mf, M SAM, M TOTW  = zie hierboven 
MDIL = mass a van µoo r aµhtergron µµeeltjesbemons teringssysteem bemon sterµe primai re verµunn ingsluµht (kg);
Md = massa van ver zamelµe aµhtergronµµeeltjes in primaire ver µunnings luµht (mg); 
DF =  verµunn ingsfaµtor zoals  bepaal µ in pu nt 2.2.3.1.1. 
2.2.5.2 . Deeltjesµorreµti efaµtor voo r µe voµh tigheiµ
Aangezien µe  µeeltjesemissie van µi eselmotoren af hankelijk is van µe t oestanµ van µ e omgevi ngsluµht, moet  µe 
µeeltjesµonµentratie worµen ge µorrige erµ voo r µe omgevi ngsluµhtvoµhtigheiµ met b ehulp van  µe faµ tor K p µie uit µe 
volgenµe formule volgt: 
/g40/g41 /g91/g93 10,7 1 0,01 33 11
ap/g45 /g180 /g43/g61
HK
waarin: 
Ha = voµhtigheiµ  van µe inlaatluµh t (g water per kg µroge luµht) 
210220,6
/g45/g180/g180 /g45/g180/g180/g61
a a Ba a
aRpppRH
Ra = relatieve voµhtighei µ van µe inlaatlu µht (%); 
Pa = verzaµigingsµampµruk van µe inlaat luµht (kPa); 
PB = totale luµh tµruk (kPa) .  
OPMERKING: Ha mag  worµen ontleenµ aan µe meting van µe relatieve voµhtigheiµ, zoals hierboven 
besµhreven, of aan µe µauwpuntmeting, µampµrukm eting of µroge/natte bolmeting me t 
behulp van µe algemeen aanvaarµe formules. 
2.2.5.3. Berekening van µe speµifieke emissie 
De µeeltjesemissie (g/kWh) worµt als volgt berekenµ: 
act p PT WK MPT / /g180 /g61
waarin 
Wact = µyµlusar beiµ zoals als bepaalµ in punt 4.6.2 (kWh) ." 
9) De volgenµe aanhangsels worµen toegev oegµ: 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/67 NL 
"AANHANGSEL 4 
SCHEMA VOO R NRTC-TES TS MET MOTORDYNAMOMETE R 
Tijµ Norm . Norm . Tijµ Norm . Norm . Tijµ Norm . Norm . 
toerental koppel toerental koppel toerental koppel 
s % % s % %  s  %  %  
1 0 0 5 2 1 02 4 6  1 03 7 4 24 
2 0 0 5 3 1 02 4 1  1 04 77 6 
3 0 0 5 4 102 31  1 05 76 12 
4 0 0 5 5 89 2  106 74 39 
5 0 0 5 6 82 0  107 72 30 
6 0 0 5 7 47 1  1 08 75 22 
7 0 0 5 8 23 1   109 78 64 
8 0 0 5 9 1 3  110 1 02 34 
9 0 0 6 0 1  8   111 103 28 
10 0 0 6 1 1 3  112 1 03 28 
11 0 0 6 2 1  5   113 1 03 1 9 
12 0 0 6 3 1  6   114 103 32 
13 0 0 6 4 1 4  1 15 104 25 
14 0 0 6 5 1 4  1 16 103 38 
15 0 0 6 6 0 6   117 103 39 
16 0 0 6 7 1 4  1 18 103 34 
17 0 0 6 8 9 21 119 102 4 4 
18 0 0 6 9 25 56  1 20 1 03 38 
19 0 0 7 0 6 4 26  1 21 102 4 3
20 0 0 7 1 60 31  1 22 1 03 34 
21 0 0 7 2 6 3 20  123 1 02 4 1 
22 0 0 7 3 6 2 24  1 24 103 4 4 
23 0 0 7 4 64 8  1 25 103 37 
24 1 3 7 5 58 44  1 26 103 27 
25 1 3 7 6 65 10  127 104 13
26 1 3 7 7 65 12  128 104 30
27 1 3 7 8 68 23  129 104 19 
28 1 3 7 9 69 30  130 1 03 28 
29 1 3 8 0 7 1 30  131 104 40
30 1  6  8 1 74 15  1 32 1 04 32
31 1 6 82 7 1 23  133 1 01 63
32 2 1  8 3 7 3 20  134 102 5 4 
33 4  1 3 8 4 73 21  1 35 102 5 2
34 7 18 85 73 1 9  1 36 102 5 1 
35 9 21 86 70 33  137 103 4 0
36 17 20 8 7 70 34  1 38 104 34 
37 33 4 2 8 8 65 47  1 39 102 36 
38 57 46 89 66 47  1 40 1 04 44 
39 44 33 9 0 6 4 53  141 103 4 4 
40 31 0 9 1 65 45  1 42 1 04 33 
41 22 27 92 6 6 38  1 43 1 02 27 
42 33 4 3 9 3 6 7 49  1 44 103 26 
43 8 0 4 9 94 69 39  1 45 79 53 
44 105 47 95 69 39  1 46 51 37 
45 98 70 9 6 66 42  147 24 23 
46 104 36 97 71 29  1 48 13 33 
47 104 65 98 75 29  1 49 19 55 
48 96 71 99 72 23  150 4 5 30 
49 101 62 1 00 7 4 22  151 34 7 
50 1 02 5 1 101 75 24  1 52 1 4 4 
51 102 5 0 1 02 7 3 30  153 8  1 6 
L 146/68 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
Tijµ Norm . Norm .  T ijµ Norm. Norm.  T ijµ Norm. Norm. 
toerental koppel  t oerental koppel  t oerental koppel 
s % %  s  %  %   s % % 
154 15 6 205 20 1 8  256 102 8 4 
155 39 47  206 27 34  257 58 66 
156 39 4 207 32 33 258 64 97 
157 35 26  208 41 31  259 56 80 
158 27 38  209 43 31  260 5 1 67 
159 43 4 0 210 37 33 261 52 9 6 
160 1 4 23 211 26 18  262 6 3 6 2 
161 10 1 0 212 1 8 29  263 7 1 6 
162 1 5 33 213 1 4 51  264 33 1 6 
163 35 72 214 13 1 1  265 47 45 
164 60 39  215 12 9  266 43 5 6 
165 55 31  216 15 33 267 42 27 
166 47 30 217 20 25  268 42 6 4 
167 16 7 218 25 17  269 75 74 
168 0 6   219 31 29 270 6 8 96 
169 0 8   220 36 66 271 86 61 
170 0 8   221 66 40 272 6 6 0 
171 0 2 222 5 0 1 3 273 37 0 
172 2 1 7  223 1 6 24  274 45 37 
173 1 0 28  224 26 50 275 68 96 
174 28 31  225 64 23 276 80 9 7 
175 33 30 226 81 20 277 92 9 6 
176 36 0 227 83 1 1  278 90 9 7 
177 19 10 228 79 23 279 82 9 6 
178 1 18  229 76 31  280 9 4 81 
179 0 1 6  230 6 8 24  281 90 8 5 
180 1  3 231 59 33 282 9 6 65 
181 1 4  232 5 9 3 283 7 0 9 6 
182 1  5   233 25 7  284 55 95 
183 1  6   234 21 10 285 70 9 6 
184 1 5  235 20 1 9 286 79 96 
185 1 3 236 4 10 287 81 71 
186 1 4  237 5 7  288 71 60 
187 1 4  238 4 5  289 92 6 5 
188 1 6  239 4 6  290 8 2 6 3 
189 8 18 240 4  6   291 61 47 
190 20 5 1  241 4 5 292 5 2 37 
191 49 19  242 7  5  293 24 0 
192 4 1 13 243 1 6 28  294 20 7  
193 31 16  244 28 25  295 39 48 
194 28 21  245 52 5 3 296 39 54 
195 21 17  246 50 8  297 63 5 8 
196 31 21  247 26 40 298 53 31 
197 21 8 248 48 29  299 51 24 
198 0 1 4  249 54 39  300 4 8 40 
199 0 1 2 250 6 0 4 2 301 39 0
200 3 8   251 48 18 302 35 18 
201 3 22 252 5 4 51  303 36 16 
202 1 2 20 253 8 8 90 304 29 17 
203 1 4 20 254 103 8 4  305 28 21 
204 16 17  255 103 8 5  306 31 15 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/69 NL 
Tijµ Norm . Norm .  T ijµ Norm. Norm.  T ijµ Norm. Norm. 
toerental koppel  t oerental koppel  t oerental koppel 
s % %  s  %  %   s % % 
307 31 10 358 29 0 4 09 34 43
308 43 1 9  359 18 13  410 6 8 83
309 49 63 360 25 11  4 11 102 4 8 
310 7 8 61  361 28 24  4 12 6 2 0
311 78 46  362 34 53  413 4 1 39 
312 6 6 65  363 6 5 83  414 71 86 
313 7 8 97  364 80 4 4  4 15 91 52
314 84 63 365 77 46  4 16 89 55 
315 57 26  366 76 50  417 89 56 
316 36 22 367 45 52  418 88 58 
317 20 34  368 61 98  4 19 78 69 
318 19 8 369 61 69  4 20 9 8 39 
319 9 10 370 6 3 4 9  4 21 64 61 
320 5  5   371 32 0  422 9 0 34 
321 7 11 372 1 0 8   423 8 8 38 
322 1 5 15  373 1 7 7 424 97 62
323 1 2 9  374 16 13  425 100 5 3
324 13 27  375 11 6 426 81 58 
325 15 28  376 9 5 427 74 51 
326 16 28  377 9 12  428 76 57 
327 16 31  378 12 4 6  4 29 76 72
328 15 20 379 15 30  430 8 5 72
329 17 0 380 26 28  4 31 84 60
330 20 34  381 13 9  4 32 8 3 7 2
331 21 25  382 1 6 21  4 33 8 3 7 2
332 20 0 383 24 4  4 34 86 72
333 23 25  384 36 43  435 89 72
334 30 5 8  385 65 85  4 36 86 72
335 63 9 6  386 78 66  4 37 87 72
336 83 6 0 387 63 39  4 38 88 72
337 61 0 388 32 34  4 39 88 71 
338 26 0 389 46 55  4 40 8 7 72
339 29 44  390 4 7 42  441 85 71 
340 6 8 97  391 42 39  4 42 8 8 72
341 80 9 7  392 27 0 4 43 8 8 72
342 8 8 97  393 1 4 5 444 84 72
343 9 9 88  394 14 14  4 45 83 7 3
344 102 8 6  395 24 54  4 46 77 73
345 100 8 2 396 60 9 0  447 74 73
346 74 79  397 53 6 6  4 48 76 72
347 57 79  398 70 4 8  4 49 46 77 
348 76 97  399 77 93  450 7 8 62
349 84 97  4 00 7 9 67  4 51 79 35 
350 8 6 97  4 01 46 65  4 52 8 2 38 
351 81 98  4 02 6 9 98  4 53 8 1 41 
352 8 3 8 3  403 8 0 9 7  4 54 79 37 
353 6 5 96  4 04 74 97  4 55 78 35 
354 93 7 2  405 75 98  4 56 78 38 
355 63 6 0  406 56 61  4 57 78 46 
356 72 4 9  4 07 42 0 4 58 75 49 
357 56 27  4 08 36 32  459 73 5 0
L 146/70 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
Tijµ Norm . Norm .  T ijµ Norm. Norm.  T ijµ Norm. Norm. 
toerental koppel  t oerental koppel  t oerental koppel 
s % %  s  %  %   s % % 
460 7 9 58  5 11 85 73  562 4 3 25 
461 79 71  5 12 8 4 73  563 30 6 0 
462 8 3 4 4  5 13 8 5 73  564 40 4 5 
463 5 3 4 8  5 14 86 73  565 37 32 
464 40 4 8  5 15 85 73  566 37 32 
465 51 75  5 16 85 73  567 43 7 0 
466 75 72  517 85 72  568 70 5 4 
467 89 67  5 18 85 73  569 77 47 
468 93 6 0  519 83 7 3  570 7 9 66 
469 89 73  520 7 9 73  571 85 53 
470 8 6 73  521 78 73  572 8 3 5 7 
471 81 73  522 8 1 73  573 8 6 52 
472 7 8 73  523 8 2 7 2  574 85 51 
473 7 8 73  524 94 56  5 75 70 39 
474 76 73  525 66 48  5 76 50 5  
475 79 73  526 35 71  5 77 38 36 
476 82 7 3  527 51 44  5 78 30 7 1 
477 86 73  528 60 23  579 75 53 
478 88 72  529 64 10  580 8 4 40 
479 92 7 1  5 30 6 3 1 4  5 81 85 42 
480 9 7 54  5 31 70 37  5 82 8 6 49 
481 73 4 3  532 7 6 45  5 83 8 6 57 
482 36 64  5 33 7 8 18  5 84 89 68 
483 6 3 31  5 34 76 51  5 85 99 61 
484 78 1 535 75 33  586 77 29 
485 69 27  5 36 81 17  5 87 81 72 
486 67 28  5 37 76 45  5 88 89 69 
487 72 9  5 38 76 30  589 49 56 
488 71 9 539 80 1 4  5 90 7 9 70 
489 78 36  5 40 7 1 18  5 91 104 59 
490 8 1 56  5 41 71 14  5 92 1 03 5 4 
491 75 53  542 7 1 11  5 93 1 02 5 6 
492 6 0 4 5  5 43 6 5 2 5 94 102 5 6 
493 5 0 37  5 44 31 26  5 95 103 6 1 
494 66 41  5 45 24 72  596 102 6 4 
495 51 61  5 46 64 70  597 103 6 0 
496 68 47  5 47 77 62  598 93 7 2 
497 29 42  548 80 6 8  5 99 86 73 
498 24 73  549 83 5 3  600 7 6 73 
499 64 71  5 50 8 3 5 0  601 59 49 
500 9 0 7 1  5 51 83 5 0  602 4 6 22 
501 100 6 1  5 52 8 5 43  603 4 0 6 5 
502 9 4 73  553 8 6 45  6 04 72 31 
503 8 4 73  554 89 35  6 05 72 27 
504 79 73  555 82 6 1  6 06 67 44 
505 75 72  556 87 50  607 68 37 
506 78 73  557 85 55  6 08 67 42 
507 80 7 3  558 89 49  6 09 68 50 
508 81 73  559 87 70  610 7 7 43 
509 81 73  560 9 1 39  6 11 58 4 
510 8 3 7 3  561 72 3 6 12 22 37 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/71 NL 
Tijµ Norm . Norm .  T ijµ Norm. Norm.  T ijµ Norm. Norm. 
toerental koppel  t oerental koppel  t oerental koppel 
s % %  s  %  %   s % % 
613 5 7 69  6 64 92 7 2  715 102 6 4 
614 68 38  6 65 91 72  716 102 6 9 
615 73 2 6 66 90 7 1  7 17 102 6 8 
616 40 1 4  6 67 90 7 1  7 18 102 7 0 
617 42 38  6 68 91 71  7 19 102 6 9 
618 64 69  6 69 90 7 0  720 1 02 7 0 
619 64 74  6 70 9 0 7 2  721 102 7 0 
620 6 7 73  671 91 71  7 22 1 02 6 2 
621 65 73  672 9 0 7 1  7 23 1 04 38 
622 6 8 73  673 9 0 7 1  7 24 104 15 
623 6 5 49  6 74 92 7 2  725 102 24 
624 81 0 6 75 93 6 9  7 26 102 4 5 
625 37 25  6 76 90 7 0  727 102 4 7 
626 24 69  6 77 93 7 2  728 104 40 
627 68 71  6 78 91 70  729 101 52 
628 70 7 1  6 79 89 71  7 30 1 03 32 
629 76 70  680 9 1 71  7 31 102 5 0 
630 7 1 72  681 90 7 1  7 32 1 03 30 
631 73 6 9  6 82 9 0 7 1  7 33 1 03 4 4 
632 7 6 70  683 9 2 7 1  7 34 102 4 0 
633 7 7 72  684 91 71  7 35 103 4 3 
634 77 72  685 93 7 1  7 36 103 4 1 
635 77 72  686 93 6 8  7 37 102 4 6 
636 77 70  687 98 68  7 38 103 39 
637 76 71  6 88 98 67  7 39 102 4 1 
638 76 71  6 89 100 6 9  7 40 1 03 4 1 
639 77 71  6 90 9 9 68  7 41 102 38 
640 7 7 71  6 91 100 7 1  7 42 1 03 39 
641 78 70  692 9 9 68  7 43 1 02 4 6 
642 7 7 70  693 1 00 6 9  7 44 104 46 
643 7 7 71  6 94 102 7 2  745 103 4 9 
644 79 72  695 101 69  7 46 102 4 5 
645 78 70  696 100 6 9  7 47 103 4 2 
646 80 7 0  697 102 7 1  7 48 103 4 6 
647 82 7 1  6 98 102 7 1  7 49 103 38 
648 84 71  6 99 102 6 9  7 50 1 02 4 8 
649 83 7 1  7 00 1 02 7 1  7 51 103 35 
650 8 3 7 3  701 102 6 8  7 52 1 02 4 8 
651 81 70  702 1 00 6 9  7 53 1 03 4 9 
652 8 0 7 1  7 03 1 02 7 0  754 102 4 8 
653 7 8 71  7 04 102 6 8  7 55 102 4 6 
654 76 70  705 102 7 0  756 103 4 7 
655 76 70  706 102 7 2  757 102 4 9 
656 76 71  7 07 102 6 8  7 58 102 4 2 
657 79 71  7 08 102 6 9  7 59 102 5 2 
658 78 71  7 09 100 6 8  7 60 1 02 5 7 
659 81 70  710 1 02 7 1  7 61 102 5 5 
660 8 3 7 2  711 101 64  7 62 1 02 6 1 
661 84 71  7 12 1 02 6 9  7 63 1 02 6 1 
662 8 6 71  7 13 1 02 6 9  7 64 102 5 8 
663 8 7 71  7 14 101 69  7 65 103 5 8 
L 146/72 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
Tijµ Norm . Norm .  T ijµ Norm. Norm.  T ijµ Norm. Norm. 
toerental koppel  t oerental koppel  t oerental koppel 
s % %  s  %  %   s % % 
766 102 5 9  8 17 81 46  8 68 83 1 6 
767 102 5 4  8 18 80 39  8 69 83 1 2 
768 102 6 3  819 80 32  870 8 3 9  
769 102 6 1  8 20 8 1 28  8 71 83 8  
770 1 03 5 5  8 21 80 26  8 72 8 3 7  
771 102 6 0  822 8 0 23  873 8 3 6  
772 1 02 7 2  823 8 0 23  874 83 6  
773 1 03 5 6  8 24 80 20  875 83 6  
774 102 5 5  8 25 81 19  8 76 83 6  
775 102 6 7  8 26 80 1 8  8 77 83 6  
776 103 5 6  8 27 81 17  8 78 59 4 
777 84 42  828 80 20  879 50 5  
778 48 7 829 81 24  8 80 5 1 5 
779 48 6 830 8 1 21  8 81 51 5 
780 4 8 6 831 80 26  8 82 5 1 5 
781 48 7 832 8 0 24  8 83 5 0 5  
782 4 8 6 833 8 0 23  884 50 5  
783 4 8 7 834 80 22  885 50 5  
784 67 21  8 35 81 21  8 86 50 5  
785 105 59  8 36 81 24  8 87 50 5  
786 105 96  8 37 81 24  8 88 51 5 
787 105 74  8 38 81 22  889 51 5 
788 105 66  8 39 81 22  890 5 1 5 
789 105 62  840 8 1 21  8 91 63 5 0 
790 1 05 66  8 41 81 31  8 92 8 1 34 
791 89 41  8 42 8 1 27  8 93 8 1 25 
792 5 2 5  8 43 8 0 26  8 94 81 29 
793 4 8 5 844 80 26  8 95 81 23 
794 48 7 845 81 25  8 96 80 24 
795 48 5 846 80 21  8 97 81 24 
796 48 6 847 81 20  898 81 28 
797 48 4 848 83 21  8 99 81 27 
798 52 6  8 49 83 1 5  9 00 8 1 22 
799 51 5 850 8 3 1 2  901 81 19 
800 5 1 6  8 51 83 9   902 8 1 17 
801 51 6  8 52 8 3 8   903 8 1 17 
802 5 2 5   853 8 3 7   904 81 17 
803 5 2 5   854 83 6   905 81 15 
804 57 44  8 55 83 6  9 06 80 1 5 
805 98 90  856 83 6  9 07 80 28 
806 105 94 857 83 6  9 08 81 22 
807 105 100  858 83 6  9 09 81 24 
808 105 98 859 76 5 910 8 1 19 
809 105 95 860 4 9 8 911 81 21 
810 1 05 96 861 51 7 912 8 1 20 
811 105 92  862 5 1 20  913 8 3 26 
812 1 04 97  8 63 7 8 52  914 80 6 3 
813 1 00 8 5  8 64 80 38  9 15 80 5 9 
814 94 74  8 65 81 33  916 83 1 00 
815 87 62  866 83 29  9 17 81 73 
816 81 50  867 83 22  918 83 5 3
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/73 NL 
Tijµ Norm . Norm .  T ijµ Norm. Norm.  T ijµ Norm. Norm. 
toerental koppel  t oerental koppel  t oerental koppel 
s % %  s  %  %   s % % 
919 80 7 6  9 70 8 1 39  1 021 82 35 
920 8 1 61  9 71 81 38  1 022 7 9 53 
921 80 5 0  972 8 0 4 1  1 023 8 2 30 
922 8 1 37  9 73 8 1 30  1024 83 29 
923 8 2 4 9  9 74 81 23  1025 83 32 
924 83 37  9 75 81 19  1 026 83 28 
925 83 25  9 76 81 25  1 027 76 60 
926 83 1 7  9 77 81 29  1 028 79 51 
927 83 1 3  978 83 4 7  1 029 86 26 
928 83 1 0  979 81 90  1030 8 2 34 
929 83 8  9 80 8 1 75  1 031 84 25 
930 8 3 7  9 81 80 6 0  1032 8 6 23 
931 83 7  9 82 8 1 48  1 033 8 5 22 
932 8 3 6  9 83 8 1 41  1 034 83 26 
933 8 3 6  9 84 81 30  1035 83 25 
934 83 6  9 85 80 24  1 036 83 37 
935 71 5 986 81 20  1037 84 14 
936 49 24  9 87 81 21  1 038 83 39 
937 69 64  9 88 81 29  1 039 76 70 
938 81 50  989 81 29  1 040 7 8 81 
939 81 43  990 8 1 27  1 041 75 71 
940 8 1 42  991 81 23  1042 8 6 47 
941 81 31  9 92 8 1 25  1 043 8 3 35 
942 8 1 30  993 8 1 26  1 044 81 43 
943 8 1 35  9 94 81 22  1045 81 41 
944 81 28  9 95 81 20  1046 79 46 
945 81 27  9 96 81 17  1 047 80 4 4 
946 80 27  9 97 81 23  1048 84 20 
947 81 31  9 98 83 6 5  1 049 79 31 
948 81 41  9 99 81 54  1 050 8 7 29 
949 81 41  1 000 8 1 50  1051 82 4 9 
950 8 1 37  1 001 81 41  1 052 8 4 21 
951 81 43  1002 8 1 35  1 053 8 2 5 6 
952 8 1 34  1 003 8 1 37  1 054 81 30 
953 8 1 31  1 004 81 29  1 055 85 21 
954 81 26  1 005 81 28  1 056 86 16 
955 81 23  1006 81 24  1 057 79 52 
956 81 27  1 007 81 19  1 058 78 60 
957 81 38  1 008 81 16  1 059 74 55 
958 81 40  1009 80 1 6  1 060 7 8 84 
959 81 39  1 010 8 3 23  1061 80 5 4 
960 8 1 27  1 011 83 1 7  1 062 8 0 35 
961 81 33  1012 8 3 1 3  1063 8 2 24 
962 8 0 28  1 013 8 3 27  1 064 83 4 3 
963 8 1 34  1 014 81 58  1 065 79 49 
964 83 7 2  1015 81 60  1066 83 5 0 
965 81 49  1 016 81 46  1 067 86 12 
966 81 51  1 017 80 4 1  1 068 64 14 
967 80 5 5  1 018 80 36  1 069 24 14 
968 81 48  1 019 81 26  1 070 4 9 21 
969 81 36  1 020 8 6 18  1 071 77 48 
L 146/74 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
Tijµ Norm . Norm .  T ijµ Norm. Norm.  T ijµ Norm. Norm. 
toerental koppel  t oerental koppel  t oerental koppel 
s % %  s  %  %   s % % 
1072  103 1 1  1 123 6 6 62  1174 76 8 
1073 9 8 48  1 124 74 29  1 175 76 7 
1074 101 34  1 125 64 74  1 176 67 45 
1075 99 39  1 126 69 40  1177 75 13 
1076 103 1 1  1 127 76 2 1 178 75 12 
1077 103 1 9  1 128 72 29  1 179 73 21 
1078 103 7  1 129 66 65  1 180 6 8 46 
1079 103 1 3  1130 5 4 69  1 181 74 8 
1080 1 03 1 0  1131 69 56  1 182 7 6 11 
1081 102 1 3  1132 6 9 40  1183 7 6 14 
1082 1 01 29  1 133 7 3 5 4  1 184 74 11 
1083 1 02 25  1 134 63 9 2  1185 74 18 
1084 102 20  1135 61 67  1 186 73 22 
1085 96 60  1136 72 4 2  1187 74 20 
1086 99 38  1 137 78 2 1 188 74 19 
1087 102 24  1 138 76 34  1 189 70 22 
1088 100 31  1 139 67 80  1190 7 1 23 
1089 100 28  1 140 7 0 6 7  1 191 73 1 9 
1090 9 8 3 1 141 53 7 0  1192 7 3 1 9 
1091 102 26  1 142 7 2 6 5  1 193 7 2 20 
1092 9 5 64  1 143 6 0 5 7  1 194 64 60 
1093 1 02 23  1144 74 29  1 195 70 39 
1094 102 25  1 145 69 31  1 196 66 56 
1095 98 42  1146 76 1 1197 68 64 
1096 93 6 8  1 147 74 22  1198 30 6 8 
1097 101 25  1 148 72 5 2  1199 70 38 
1098 95 64  1 149 62 9 6  1 200 6 6 47 
1099 101 35  1 150 5 4 72  1201 76 14 
1100 9 4 59  1 151 72 28  1 202 7 4 18 
1101 97 37  1 152 7 2 35  1 203 6 9 46 
1102 9 7 60  1153 6 4 68  1 204 68 62 
1103 9 3 9 8  1 154 74 27  1 205 68 62 
1104 98 53  1155 76 14  1 206 68 62 
1105 103 1 3  1156 69 38  1 207 68 62 
1106 103 1 1  1 157 66 59  1 208 68 62 
1107 103 1 1  1 158 64 99  1 209 68 62 
1108 103 1 3  1159 51 86  1 210 5 4 50 
1109 103 1 0  1160 7 0 5 3  1211 41 37 
1110 1 03 1 0  1161 72 36  1 212 27 25 
1111 103 1 1  1 162 7 1 47  1 213 1 4 12 
1112 1 03 1 0  1163 7 0 4 2  1214 0 0 
1113 1 03 1 0  1164 67 34  1 215 0 0 
1114 102 1 8 1165 74 2  1216 0 0 
1115 102 31  1 166 75 21  1 217 0 0 
1116 101 24  1 167 74 15  1 218 0 0 
1117 102 1 9  1 168 75 13  1219 0 0 
1118 103 1 0  1169 76 10  1220 0 0 
1119 102 1 2  1170 7 5 13  1221 0 0 
1120 9 9 56  1 171 75 10  1222 0 0 
1121 96 59  1 172 7 5 7 1223 0 0 
1122 7 4 28  1 173 7 5 13  1224 0 0
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/75 NL 
Tijµ Norm . Norm .  T ijµ Norm. Norm. Tijµ Norm. Norm. 
toerental koppel toerental koppel toerental koppel 
s % %  s  %  %  s  %  %  
1225 0 0
226 0 0  
1227 0 0  
1228 0 0  
1229 0 0  
1230 0 0  
1231 0 0  
1232 0 0  
1233 0 0  
1234 0 0  
1235 0 0  
1236 0 0  
1237 0 0  
1238 0 0  
De grafis µhe w eergave van  het sµ hema van  µe NRTC -tests met µy namome ter is al s volgt : 
Schema  van NRTC-tests met dy namomete r 
020406080100120
02 00 400 600 800 1000 1200Toerental [%] 
020406080100120
02 00 400 600 800 1000 1200
Tijd [ s ]Koppel [%]
L 146/76 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
"Aanhan gsel 5 
Duurzaamheiµseisen  
1. EMISSIEDUURZAAMHE IDSPERIOD E EN VERSLECHTERINGSFACT OREN
Dit aan hangs el is uitsluitenµ van toe passing op moto ren met µomp ressieontsteking van  fases IIIA, III B en IV. 
1.1. De fabri kanten bep alen voor alle  motoren famil ies van fas e IIIA en IIIB een versle µhteringsf aµtor (DF) voor elke  
geregul eerµe veron treinigenµe stof. Deze DF's  worµen  gebruikt  voor type goeµk eurin g en proµu µtielijntests.
1.1.1. Een tes t voor µe be paling van µe  DF's worµt  als vol gt uit gevoerµ : 
1.1.1.1. De fabri kant voert µuu rzaamhe iµstests uit om het  aanta l moto rbeµrij fsuren te aµµ umul eren vol gens een tes tsµhema 
µat o p bas is van  goeµ te µhnisµh inziµht w orµt geko zen al s represe ntatief vo or het mot orgebrui k met het  oog op µe  
karakteri serin g van µe versl eµhtering van  µe emis sieprest aties. De µuu rzaamhe iµstestperioµe moe t normaal  gesproke n 
overeen komen met  het eq uivalent van ten  minst e een kw art van µe  emiss ieµuurzaamh eiµsperio µe (EDP). 
Het aµµ umul eren van h et aan tal beµrij fsuren kan geb euren µo or µe moto ren op een  µynamo meter-tes topstelling te 
laten µraai en of  µoor µe mot or eµht  in prakti jkoms tanµigheµen t e gebrui ken. Versne lµe µ uurzaa mheiµ stests kunne n 
worµ en ui tgevo erµ waa rbij he t aµµu muleren  van µe beµ rijfsuren geb eurt vol gens een tes tsµhema bi j een h ogere 
belasting µan  normaal  gesproke n in µe  praktij k optree µt. De versn ellingsfaµtor voor het aa ntal µuurzaa mheiµ stesturen 
voor µe mot or vergeleke n met het  equi valen te aan tal EDP-uren worµt  op bas is van  goeµ te µhnisµh inziµht µ oor µe 
moto rfabrika nt be paalµ. 
Geµurenµ e µe µuu rzaamhe iµstest mogen  er geen anµe re emiss iegevo elige onµ erµele n wo rµen on µerho uµen  of 
vervangen µan in  het stan µaarµ-onµe rhouµs µhema µoo r µe fabrikant w orµen aanb evolen . 
De tes tmotor, subs ystemen of  onµerµ elen µie w orµen  gebruikt  voor µe bep aling van µe  DF's voor µe ui tlaatgas emissie 
van een  motorfa milie of voo r motorfami lies met een  emiss ieregu lerenµ  systeem met gel ijkwaarµig e teµh nologie, 
worµ en op  basis van goe µ teµh nisµh in ziµht µoo r µe motorfa brikan t gekoz en. Het µrit erium is  µat µe  testmoto r µe 
emissieversle µhteringsk enmerken  moet verto nen van  µe moto rfamil ies µie µe  result erenµe  DF-waarµe n voor 
µertifiµering zul len geb ruiken . Moto ren met een  versµhi llenµe s lag en b oring, een  versµhi llenµe µo nfigurati e, 
versµh illenµe luµh tregul erings systemen  en versµh illenµe branµs tofsystemen  kunne n ten  aanzi en van µ e 
emissieversle µhteringsk enmerken  als gel ijkwaarµig  worµen  besµh ouwµ als er voor een µergel ijk oo rµeel ee n reµel ijke 
teµhnisµhe gron µslag is. 
DF-waarµ en van ee n anµe re fabrika nt kun nen w orµen  toegep ast als er een  reµeli jke bas is is om uit te  gaan van 
teµhnologisµhe gel ijkwaarµig heiµ ten aan zien van emis sieversle µhtering en al s kan w orµen  aanget oonµ µat  µe tes ts 
volge ns µe  gespe µifiµeerµe  voorsµh riften zijn uitgevoerµ . 
De emis sietests worµen  na µe in loopperi oµe maa r vóór µe eerst e beµri jfsuren en aa n het  einµ e van µe 
µuurzaamhe iµsperio µe ui tgevo erµ volge ns µe  in µez e riµht lijn voor µe te stmotor vast gestelµe proµeµu res. De 
emissietests kun nen o ok met tu ssenpozen geµ urenµ e het aµ µumul eren van µe  beµrij fsuren tij µens µe tes tperioµe 
worµ en ui tgevo erµ en wo rµen geb ruikt om ee n versle µhteringst enµens vas t te st ellen. 
1.1.1.2 D e beµrijfsuren- aµµumulatietests  of µe emissietests  µie voor  µe bepaling van µe versleµhtering worµen uitgevoerµ,  
behoeven niet in tegenwoorµigheiµ v an µe g oeµkeuringsinstantie plaats te vinµen. 
1.1.1. 3 B epaling van µe DF-waarµen op basis van µe µuurzaamheiµstests 
Een optellings-DF worµt geµefinieerµ als µe waarµe µie worµt ver kregen µoor µe aan het begin van µe EDP bepaalµe 
emissiewaarµe af te tr ekken v an µe em issiew aarµe µie aan het einµ v an µe E DP worµt bepaalµ om µe emissieprestatie 
te meten. 
Een ver menigvulµigings-DF worµt geµefinieerµ als het emissieniveau µat aan het einµ van µe EDP worµt bepaalµ, 
geµeelµ µoor µe emissiewaarµe µie aan het begin van µe EDP  is ger egistreerµ.  
Er worµe n apa rte DF-w aarµe n vas tgestelµ voo r elke vero ntreinigenµe stof µie onµ er µe w etgeving valt. Bij µe 
vaststelling van  DF-waa rµe voo r µe NOx+HC -norm (voor ee n opt ellings-DF) worµt  µeze  bepa alµ op ba sis van µe  
som va n µe ve rontreinigenµ e stoffen, oo k al kan  een vers leµhtering vo or µe en e veron treinigenµe stof niet worµen  
geµompen seerµ µoo r een ne gatieve vers leµhtering vo or µe an µere. Voo r een vermen igvulµigings-DF voo r NOx+HC 
moet en er ap arte DF's  voor NOx en  HC wo rµen b epaalµ en moe ten µeze  apart  worµ en geb ruikt bij µe bere kening van  
µe vers leµhterµe emi ssieniveaus op gronµ  van een  emis sietest-resu ltaat, voo rµat µ e µaa ruit voortv loeienµe 
versleµhterµe  NOx- en HC-w aarµe n weer worµ en op getelµ om te be palen of  aan µe  norm wo rµt vol µaan. 
Wann eer µe t est niet geµu renµe  µe vol leµige EDP w orµt uitgevoe rµ, worµ en µe  emis siewaarµen a an he t einµ van µ e 
EDP bepa alµ µoor µe  voor µe  testperioµe bep aalµe vers leµhterings tenµens te extrap oleren na ar µe vol leµige EDP. 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/77 NL 
Wanneer µe emissietest-resultaten  perioµiek geµurenµe het aµµumuleren van µe beµrijfsuren voor µe 
µuurzaamheiµstes t zijn geregistreerµ,  worµen er stanµaarµ-teµhnieken  voor statis tisµhe verwerking op basis van 
goeµe praktijk toegepast om µe em issien iveaus aan het einµe van µe E DP te bepalen; bij  µe bepaling van µe 
µefinit ieve emissiewaarµen kunnen stat istisµhe signifiµan tietest s worµen toegepast. 
Als µe berekening voor een vermenigvulµigings-DF een waarµe van m inµer µan 1,00 of voor een optellings-DF een 
waarµe van minµer µan 0,00 oplevert, is µe DF 1,00 respeµtievelijk 0,00. 
1.1.1.4. Een fabrikant mag,  met g oeµkeuring van µe typegoeµkeuringsin stanti e, DF -waarµen gebruiken µie bepaalµ zijn op 
gronµ van µe resultaten van µuurzaamheiµstest s µie zijn uitgevoerµ om D F-waarµen voor µe µertifiµering van 
motoren met µompr essieon tsteking voor zware werkzaam heµen op µe weg te ver krijgen. Dit worµt toegestaan als µe 
testmotor voor op µe weg en µe niet op µe weg gebruikte motorfamilies µie µe DF- waarµen voor µer tifiµering 
gebruiken, in teµhnologisµh opziµht  gelijkwaarµig zijn. De DF-waarµen µie zijn afgeleiµ van µe resultaten van µe 
emissieµuurzaamheiµstests bij µe m otoren v oor op µe weg, moeten worµen berekenµ op basis van µe onµer punt 2 
gespeµifiµ eerµe ED P-waarµen. 
1.1.1.5. Inµien voor een motorfamilie gebruik worµt gem aakt van bestaanµe teµhnologi e, mag in plaats van tests een analyse 
op basis van goeµe teµhnisµhe praktijk worµen gebruikt om een versleµhteringsfaµto r voor µie motorfamilie te 
bepalen, mits µe keuringsinstanti e hiervoor toestemming geeft. 
1.2 D F-informatie in goeµkeurings aanvragen 
1.2.1 In aanvragen voor µertifiµat ie van een motorfamilie met µompressi eonts teking waarin geen nabeh anµeli ngsappa ratuur 
worµt gebruikt, moet voor elke verontreinigenµe stof  een optelli ngs-DF worµen vermelµ. 
1.2.2 I n aanv ragen voor  µertifiµatie va n een motorfa milie m et µom pressieontsteking waarin wel nabehanµelingsappa ratuur  
worµt g ebruikt,  moe t voor  elke verontr einigenµe stof een verm enigvulµiging s-DF  worµe n vermelµ. 
1.2.3 D e fabrikant µient µe typegoeµkeuringsinstantie op ver zoek informatie ter onµer bouwing van µe D F-waarµen te 
verstrek ken. Daarbij g aat het norm aal gesproken om emissietestresultaten, het testsµhema voor  het aµµumuler en van 
beµrijfsuren, onµer houµsproµeµures en inform atie ter onµerbouwing van teµhnisµhe inziµhten omtrent teµhnologisµhe 
gelijkwaarµigheiµ, inµien van toepassing. 
2. EMISS IEDUURZAAMHEI DSPE RIODE N VOOR MOT OREN IN FASE IIIA, IIIB EN IV 
2.1. Fabrikanten m oeten µe emissieµuurzaamheiµsperioµen volgens tabel 1 van µeze parag raaf aanhouµen. 
Tabel 1: Categorieën van emissieµuurzaamheiµsperioµen voor  motoren met µompr essieonts teking in fase IIIA en I IIB 
Categorie (v ermogensgr oep) Nuttige levensµuur ( uren) 
Emissieµuurzaamheiµsperioµe 
/g16337 kW  
(motor en m et µonstant toerental)  3000
/g16337 kW  
(motor en, anµere µan m et µonstant toerental)  5 000
/g6237 kW  8 000
Motoren  voor gebruik op bin nensµhepe n 10000
Motoren  voor gebruik in loµ omotiev en 10000
3. BIJLAGE V  WORDT ALS  VOLGT G EWIJZ IGD: 
1) De huiµige kop pen worµen  vervangen µoor µe volgenµe:  
"TECHNI SCHE E IGENSCHAPP EN VAN D E REF ERENTI EBRANDSTOF DIE VOOR D E 
GOEDK EURI NGSTE STS IS VOO RGESCHREVE N EN OM DE  OVEREE NSTE MMING V AN D E PRODUCTI E 
TE CONTROLEREN  
REFERENTIEBRAND STOF VOOR MO TOREN  MET COMP RESSIEONTSTEKING VOOR NIET VOOR DE 
WEG BE STEMDE  MOBIELE MACH INES DIE ZIJN ONDERWO RPEN AAN TYPEGO EDKEURING OM TE 
VOLDOEN AAN DE GRE NSWAARD EN VAN FASE I EN II EN VOOR MO TOREN  DIE IN BINNENSCHE PEN 
WORDE N GEBRUI KT" 
L 146/78 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
2) Na µe huiµige tabel betreffenµe µe refer entiebranµst of voor µiesel worµen µe volgenµe nieuwe kopjes en tabellen 
opgenomen: 
REFERENTI EBRANDSTOF VOO R MOTOREN MET COMPRESSI EONT STEKI NG VO OR NI ET V OOR DE  WEG 
BESTEMDE MOBIELE  MACHINES , DIE ZIJN  ONDERWORPE N AAN T YPEGOE DKEU RING OM DE VOLD OEN AAN DE 
GRENSWAA RDEN V AN FASE I IIA 
Grenswaarµen(1)
Parameter Eenheiµ Minimum Maximum Testmethoµe 
Cetaangetal(2)52 5 4,0 E N-ISO 5165 
Diµhtheiµ bij 15°C k g/m3 8 33 8 37 EN-ISO 3675 
Disti llatie:  
50%-punt °C 245 - EN-ISO 3405 
95%-punt °C 345 350 E N-ISO 3405 
- Einµ kookpun t °C -  370 E N-ISO 3405 
Vlampu nt °C 5 5 - EN 22719 
Kouµfilterpunt (CFPP ) °C - -5 EN 116 
Visµositeit bij 40°C mm2/s 2,5 3,5 EN-ISO 3104 
Polyµyµlisµhe aromatisµhe koolw aterstoffen % m/m 3,0 6 ,0 I P 391 
Zwavelgehalte(3)mg/kg - 300 A STM D 5453
Koperµorrosie - klasse 1 EN-I SO 2160
Conraµs onkools tofresiµ u (10% DR) % m/m - 0,2 E N-ISO 10370
Asgehal te % m/m - 0,01 EN-ISO 6245 
Waterge halte % m/m - 0,05 EN-ISO 12937  
Neutral iseringsg etal (sterk zuu r) mg KOH/g - 0,02 A STM D 974 
Oxiµatieb estenµ igheiµ(4) m g/ml - 0,025 EN-ISO 12205 
(1)De in µ e spe µifiµatie genoe mµe w aarµe n zijn "werkeli jke w aarµe n". B ij µe vast stelling van  µe grens waarµen zi jn µe  
bepal ingen  van ISO 4259 " Petro leum pr oduc ts – Det ermin ation and a pplication of  preci sion dat a in re lation to  
meth ods of te st" toe gepast, en  bij het va ststellen van een  mini mumw aarµe  is ee n mini mumvers µhil van 2 R bo ven nu l in 
aanme rking gen omen ; bij het bepa len van een  maximum- en  mini mumw aarµe  is he t min imumve rsµhi l 4R (R = 
reproµuµe erbaarhei µ). 
Onµa nks µ eze maa tregel , µie om t eµhnisµhe reµe nen nooµ zakel ijk is, moet  µe bran µstoffabrika nt streven  naar een  
nulwaarµe wa nneer µe voo rgesµh reven max imumw aarµe  2R be µraagt , en naa r µe gemiµ µelµe waarµe  ingev al er 
maximu m- en mini mumgrenz en worµen  genoe mµ. Mo µht het n oµig zijn, te w eten of ee n bran µstof aa n µe s peµifiµatie-
eisen volµ oet, µan  moeten  µe bepa linge n van ISO 4259  worµen  toegep ast. 
(2)Het µe taangeb ieµ komt ni et ove reen met  µe eis  van een  mini mumgeb ieµ van 4R . Wanne er er eµht er een ges µhil bestaat 
tussen µe  branµst ofleveranµie r en µe branµs tofge bruiker, kunne n µe voorw aarµen van  ISO 4259 wo rµen toe gepas t om 
µergel ijke gesµh illen op  te lo ssen, mits  µe meti ngen  een vol µoenµe aantal mal en worµen  herhaa lµ om µ e noµ ige 
nauwkeurigh eiµ te bere iken, in pl aats van  enkel vouµ ige met ingen. 
(3)Het w erkeli jke zw avelgehalte van µe vo or µe proe f gebru ikte branµ stof moet  worµe n gemel µ. 
(4)Ook al  worµt  µe oxi µatiebestenµigheiµ geµ ontrolee rµ, is µe  houµ baarh eiµ waarsµhi jnlijk beperkt . Daarom moet  bij µe 
leveranµi er aµvi es worµen  ingew onnen ove r µe ops lagomstanµigheµ en en  -µuur. 
REFER ENTIEBRA NDSTOF VOOR MOTOR EN MET COMPR ESSIEONTSTEKING VOOR NIET V OOR DE WEG 
BESTEM DE MOBIELE MA CHINES, DIE Z IJN ONDERWORPEN AA N TYPEGOEDKEURING OM DE VOLDOEN AAN DE 
GRENSWA ARDEN VAN FA SE IIIB EN IV 
Gren swaarµe n(1)
Parameter  E enheiµ Minimum Maximum Testmethoµe 
Cetaan getal(2)54,0 E N-ISO 5165 
Diµhtheiµ bij 15°C k g/m3 8 33 8 37 EN-ISO 3675 
Disti llatie:  
50%-punt °C 245 - EN-ISO 3405 
95%-punt °C 345 350 E N-ISO 3405 
- Einµ kookpun t °C -  370 E N-ISO 3405 
Vlampu nt °C 5 5 - EN 22719 
Kouµfilterpunt (CFPP ) °C - -5 EN 116 
Visµositeit bij 40°C mm2/s 2,3 3,3 E N-ISO 3104 
Polyµyµlisµhe aroma tisµhe koolwaterstoffen % m/ m 3,0 6 ,0 I P 391 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/79 NL 
Grenswaarµen(1)
Parameter Eenheiµ Minimum Maximum Testmethoµe 
Zwavelgeh alte(3)mg/kg - 10 A STM D 5453
Koperµorrosie - klasse 1 EN-I SO 2160
Conraµs onkools tofresiµ u (10% DR) % m/m - 0,2 E N-ISO 10370
Asgehal te % m/m - 0,01 EN-ISO 6245 
Gren swaarµe n(1)
Parameter  E enheiµ Minimum Maximum Testmethoµe 
Waterg ehalte % m/m  -  0,02 E N-ISO 12937  
Neutral iseringsg etal (sterk zuu r) mg KOH/g - 0,02 A STM D 974 
Oxiµatieb estenµ igheiµ(4) m g/ml - 0,025 EN-ISO 12205 
Smee rµapaµiteit (µiameter slijtvlak vol gens 
HFRR , bij 6 0°C) µm - 400 C EC F-06 -A-96  
Grenswaa rµen(1)
Parameter E enheiµ Minimum Maximum Testmethoµe 
Vetzuurmethylesters verboµen 
(1)De in µe speµifiµatie genoemµe waarµen zijn "werkelijke waarµen".  Bij µe vaststelling van µe gr enswaarµen zijn µe 
bepalingen v an ISO 4259 " Petroleum products – D etermination and application of precision data in relation to 
methods of test" toegepast, en bij het vaststellen van een m inimumwaarµe is een minimumver sµhil van 2R boven nul in 
aanmerking genomen; bij het bepalen van een maximum-  en m inimumwaarµe is het minimumver sµhil 4R (R = 
reproµuµeerbaa rheiµ) . 
Onµanks µeze m aatregel, µie om teµhnisµhe r eµenen nooµzakelijk is, m oet µe br anµstoffabrikant streven naar  een 
nulwaarµe wanneer µe voorgesµhrev en maxim umwaarµe 2R beµr aagt, en naar µe gemiµµelµe waarµe ingeval er  
maximum-  en m inimumgrenzen worµen genoemµ. Moµht het noµig zijn, te weten of een br anµstof aan µe speµifiµatie-
eisen volµoet,  µan moeten µe bepalinge n van ISO 4259 worµen toeg epast. 
(2)Het µetaangebieµ kom t niet over een met µe eis van een minimumgebieµ van 4R. Wanneer er  eµhter een gesµhil bestaat 
tussen µe br anµstofleveranµ ier en µe branµstofgebr uiker,  kunnen µe voor waarµen van I SO 4259 worµen toegepast om  
µergelijke g esµhillen op te lossen, mits µe metingen een v olµoenµe aantal malen worµen her haalµ om µe noµige 
nauwkeurigheiµ te ber eiken, in plaats van enkelvouµige metingen. 
(3)Het werkelijke zwavelgehalte van µe voor µe proef van type I  gebr uikte branµstof moet worµen gemelµ.  
(4)Ook al wor µt µe oxiµatiebestenµigheiµ geµontr oleerµ,  is µe houµbaar heiµ waar sµhijnlijk beper kt. Daarom moet bij µe 
lever anµier aµvies wor µen ing ewonnen ove r µe opslago mstanµigheµen en -µuur. " 
4. BIJLAGE V II WORDT ALS  VOLGT GEWIJZ IGD: 
AANHANGSEL 1 WO RDT V ERVANGEN  DOOR: 
"Aanhangsel 1 
TESTRESU LTATE N VOOR MO TORE N MET COMPRES SIEONT STEKING 
TESTRESU LTATE N 
1. INFORMATIE  OVER DE UI TVOERI NG VAN DE NRSC-TE ST1: 
1.1. Bij µe test gebruikte referentie branµst of 
1.1.1. Cetaangetal: .........................................................................................................................................................
1.1.2.  Zwavelg ehalte .....................................................................................................................................................
1.1.3. Diµhtheiµ .............................................................................................................. ...............................................
1.2. Smee rmiµµel 
1.2.1. Merk(en ): .............................................................................................................. ..................................
1.2.2. Type(n) : ..................................................................................................................................................
(perµentage olie in het mengsel ver melµen inµien smeermiµµel en br anµstof zijn  gemengµ)  
1.3. D oor µe m otor aangeµr even installatie ( inµien van toepassing) 
1.3.1. Lijst en aanµuiµ ing v an bijzon µerheµen ...............................................................................................................
1.3.2.  Opgenom en ver mogen bij bepaalµe toerentallen (zoals aangegeven µoor  µe fabr ikant): 
1 Bij verscheidene oudermotoren voor elke motor afz onderlijk aangeven. 
L 146/80 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
Opgenomen verm ogen P AE (kW) bij versµhillenµe toerental len (1), met  inaµhtneming 
van aanhangsel 3van µeze bijlage 
Installatie I nterm eµiair (inµien van toepassing) Nominaal 
Totaal:  
(1) Mag niet m eer µan 10% van het tijµens µe test gemeten verm ogen beµrag en. 
1.4. M otorpr estaties 
1.4.1.  T oerental: 
Stationair: ………………… ………………… .………… ……………….  omw/m in 
Intermeµiair  toerental: ……… ………………… ………………… ………omw/min 
Nominaal toerental: ………………… ………………… ………………… omw/min 
1.4.2. Motorv ermogen 1
Vermog en (kW ) bij versµhillenµe toerentallen 
Toesta nµ Intermeµi air (inµi en van 
toepassing) Nomina al 
Tijµens µ e test  gemeten  maximumvermoge n (P M) 
(kW)  (a) 
Totaal vermogen opgenomen µoor µe installatie µie µoor µe 
motor worµ t aangeµreven, overeenkomstig punt 1.3.2van µit 
aanhangsel, of punt 3.1 van bijlage III (PAE) 
(kW)  (b) 
Netto moto rvermogen zo als aangege ven in  punt  2.4 van bi jlage 
I 
(kW) ( µ) 
µ = a + b 
1.5. Emiss ieniveaus  
1.5.1. Dynamom eterinstelling (kW) 
Dynamom eterinstelling (kW) bij ver sµhillenµe toer entallen 
Belastingsperµentag e Intermeµiair  (inµien van toepassing) Nominaal 
10 (inµien van toepassing ) 
25 (inµien van toepassing ) 
50
75  
100
1 Onge corrigeerd vermogen gemeten overeenko mstig de bepa lingen van punt 2. 4 van bij lage I. 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/81 NL 
1.5.2. Emissieresultat en van µe N RSC-test  : 
CO: ……………………………………………………………g/kWh 
HC: ……………………………………………………………g/kWh 
NOx: ………………………………………………………… g/kWh 
NMHC (koolwaterstoff en zonµer methaan) + NOx : …………g/kWh 
Deeltjes: ………………………………………………………g/kWh 
1.5.3. Voor µe NRSC-test gebruikt bemonsteringssys teem: 
1.5.3.1. Gasvormige emissies 1:……………… ……………… …………… 
1.5.3.2. D eeltjes 1: …… ……………… ……………… ……………… …… 
1.5.3.2.1. Methoµe 2: één filter /versµheiµene filters 
2. I NFORMATIE  OVER DE UI TVOERI NG VAN DE NRTC-TES T3: 
2.1. Emissier esultaten van µe NRTC- test: 
CO: ……… ……… ……… ……… ……… ……… ……… ……g /kWh 
NMH C (koolwater stoffe n zonµe r methaan): ……… ……… …g/kWh 
NOx: ……… ……… ……… ……… ……… ……… ……… … g/kWh 
Deeltjes:  ………… ……… ……… ……… ……… ……… ……g /kWh 
NMH C (koolwater stoffe n zonµe r methaan) + NOx: ……… …g/kWh 
2.2. V oor µe NRTC-test g ebruikt bemonster ingssysteem: 
Gasvormig e emissies 1 ……… ……… ……… ……… ……… ……… ... 
Deeltjes 1 ……… ……… ……… ……… ……… ……… ……… ………  
Metho µe 2: één filter /versµheiµene filters" 
5. B IJLAGE X II WORDT ALS  VOLGT GEWI JZIGD : 
- Het vo lgenµe pu nt 3worµt to egevo egµ: 
"3. Voor motorµategor ieën H,  I, en J ( fase II IA) en motor µategorieën K, L en M (fase IIIB) zoals geµefinieerµ in artike l 
9, liµ 3, wor µen µe v olgenµe typegoeµkeur ingen en,  inµien va n toepassing, µe passenµe goeµk euringsmer ken er kenµ 
als gelijkwaarµig aan een goeµkeuring volgens µeze riµhtlijn: 
3.1 Typegoeµkeur ingen over eenkomstig Riµhtlijn 88/77/EEG, zoals gewijzigµ bij Riµhtlijn 99/96/EG, µie over eenkomen 
met µe fasen B1, B2 of C volgens artikel 2 en punt 6.2. 1 van bijlage I . 
3.2 V N-ECE-verorµen ing 49 .03, reeks van  wijzigingen i n overeen stemming met  µe fas en B1 , B2 en C  volgen s pun t 5.2." 
______
1Figuurnummers van punt 1 van bijlage VI aangeven.
2Doorha len w at niet van t oepassing is.
3Bij versµheiµene ouµe rmotoren voor elke motor afzonµerlijk aangeven.
L 146/82 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
BIJL AGE II 
"Bijlage VI 
ANAL YSE- EN BEMO NSTERINGSSY STEEM 
1. B EMONST ERING SSYSTEM EN VOOR G ASSEN EN DEELTJES 
Figuurn umme r Besµhrijving 
2 U itlaatgasana lysesysteem  voor ruwuitlaatgas 
3 U itlaatgasana lysesysteem  voor verµunµ uitla atgas 
4 Partiële str oom,  isokin etisµhe stroom , aanzuigaa njager regeling,  fraµtionele bemonster ing 
5 Partiële str oom,  isokin etisµhe stroom , µrukaanjager regeling,  fraµtionele bemonster ing 
6 Partiële str oom,  CO 2- of NOx-re geling, fra µtionele bemonstering 
7 Partiële stroom, CO2- of koolstofbalans, totale bemonstering 
8 Partiële stroom, éé n venturi en µonµentratiemeting, fraµtionele bemonstering. 
9 Partiële stroom, tw ee venturi's of uitstroomopeningen en µonµentratiemeting, fraµtionele bemonstering. 
10 P artiële stroom,  splitsing µoor m eer buizen en µonµentratiemeting, fraµtionele bemonstering. 
11 Partiële str oom, stroomregeling,  totale bemonstering.  
12 P artiële stroom,  stroomr egeling, fr aµtionele bemonstering. 
13 V olleµige str oom, verµr ingerpom p of kritisµhe stroomv enturi,  fraµtionele bem onstering.  
14 Deeltjesbemonster ingssysteem.  
15 Verµunningssysteem voor volleµige- stroomsystem en 
1.1. B epaling van µe gasemissies 
In punt 1.1.1 en µe figur en 2 en 3 staan uitvoerige besµhrijvingen van µe aanbevolen bemonsterings-  en 
analysesystemen. Aangezien versµhillenµe µonfiguraties gelijkwaarµige resultaten kunnen opleveren,  behoeven µeze 
figuren niet per  se nauwkeurig te worµen gev olgµ. Bijkomenµe onµer µelen zoals instrumenten, k leppen, 
elektromagneten, pompen en sµhakelaar s kunnen worµen gebruikt om  extra gegev ens te ver sµhaffen en µe funµties 
van µeelsystemen te µoör µineren. Anµere onµerµelen µie bij bepaalµe systemen niet nooµzakelijk zijn om  µe 
nauwkeurigheiµ te waarbor gen, mogen worµen weggelaten inµien µit is gebaseerµ op een gefunµeer µ teµhnisµh 
oorµeel.  
1.1.1. Gasvormig e uitlaatg asbestanµµelen CO,  CO 2, HC, NOx
Er worµt een analysesysteem v oor µe vaststelling van µe gasemissies in het ruwe of verµ unµe uitlaatgas besµhreven, 
µat is gebaseerµ op het gebruik van: 
- een HFID-a nalysator voo r µe meting van koolwaterstoffen; 
- NDIR -analysatoren voor µe meting van koolmonoxiµe en koolµioxiµe; 
- een HCLD o f equivalente analysator vo or µe meting van stikstofoxiµe. 
Bij ruwuitlaatgas (zie figuur 2) ma g het monster voo r alle µomponenten worµen genomen met één 
bemonsteringssonµe of met twee bemonsteringssonµes µie µiµht bij elkaar zijn geplaatst en inwenµig voor µe 
versµhillenµe analyseapparaten zijn gesplitst. Er mo et op worµen toegezien µat nergens in het analysesysteem 
µonµensatie van uitlaatgasbestanµµelen (inµlusief water en  zwavelzuur) optreeµt. 
Bij verµunµ uitlaatgas (zie figuur 3) mo et het monster voo r µe koolwaterstoffen met een anµere bemonsteringssonµe 
worµen genomen µan het monster voor µe a nµere µomponenten. Er mo et op worµen toegezien µat nergen s in het 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/83 NL 
analyses ysteem µonµensat ie van uitlaatgasbes tanµµelen  (inµlusief water en zwavelzuur) optreeµt. 
Figuur 2
Stroomµiagram van het systeem voor µe analyse van CO, N Ox en H in het r uwe uitlaat gas 
nulg as
   meet bereikgas
nulg as
meetb ereikgasnulg as
nulg asV1
V1F1 F2
F1 F2P
PT1
SP1
Twee bemon steringssondesoptioneel T2 G1
HC
lucht brandstof Naar  bui- 
tenlucht 
Naar  bui-
tenlucht 
Naar bui -
tenlucht 
Naar bui tenluchtNaar bui tenlucht 
  Naar bui -
  tenl ucht Naar bui - 
tenlucht 
R3
R1 R2
FL1
T5
B
V13 V12V11CO
CO
2CT3 G2
V4
V5FL5
FL6
FL8T4G3
V13 V12T5V9
V7 V8 V10
R4FL4
FL2HSL1
HSL2HSL1
SL
V3NO
R5nulgas
meetb ereikgasnulg as
meetb ereikgasT5
Naar bui -
tenlucht 
O
2FL7
V6nulg as
 mee tbereikgas
L 146/84 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
Figuur 3
Stroomµiagram van het systeem voor µe analyse van CO, CO 2, NOx en  HC i n het verµunµe uitlaatgas 
nulgas
meetber eikgas
nulg as
meetber eikgasnulgas
meetber eikgasnulgas
meetber eikgas  nulgas
V1F1 F2
F1 F2P
PT1
T1SP2
SP2T2 G1
HC
luchtb randstofNaar  bui-
tenlucht 
Naar  bui-
tenlucht 
Naar  buitenlucht
Naar  bui-
tenluc ht Naar  buitenlu cht 
Naar  buitenlu cht Naar  bui-
tenluc ht 
R3
R1 R2
FL1
T5
B
V13V12V11CO
CO
2CT3 G2
V4
V5FL5
FL6
FL3T4G3
V9
V7 V8 V10
R4FL4
FL2HSL1
HSL2HSL1
SL
V3NO
R5V1PSPnaar PSS,  ziefig. 14
zelfde vlak
zie fig. 14BK
BK BGDTzie fig. 13
V14
Besµh rijving van figuren 2 en 3
Algemeen 
Alle onµe rµelen in het trajeµt voor het bemonsteringsgas moeten op µe voor µe respeµtieve systemen vastgestelµe temperatuur 
worµen gehouµen. 
- SP1: Sonµe voor µe ruwe-uitlaatgasbemonstering (a lleen figuur 2) 
Een roestvrijstalen reµh te sonµe met een gesloten uiteinµe, vo orzien van een aantal gaatjes, worµt aanbevolen. De 
binnenµiameter mag n iet groter zijn µan µe binnenµiameter va n µe bemonsteringsleiµing. D e wanµµikte van µe sonµe mag 
niet meer beµragen µan 1 mm. De  sonµe mo et zijn voorzien van ten minste µrie gaatjes in µrie versµhillenµe raµ iale vlakken 
µie een zoµanige afmeting hebben µat µe bemonsteringsstromen ongeveer g elijk zijn. De s onµe moe t ten minste 80% van µe 
uitlaatpijpµiameter beslaan. 
- SP2: Sonµe voor µe bemonstering van koolstoffen in het verµunµe uitlaatgas (alleen figuur 3) 
De sonµe moe t: 
- worµen geµefinieerµ als µe eerste 254 mm t ot 762 mm  van µe bemonsteringsleiµing voor ko olwaterstof (HSL 3); 
- een minimale binnenµiameter van  5 mm  hebben; 
- worµen aangebraµht in µe verµunningstunnel DT ( punt 1.2.1.2) op een plaats waar µe verµunningsluµht en het 
uitlaatgas goeµ vermen gµ zijn (µ.w.z. µirµa 10 maal µe tunnelµiameter voorbij het punt waar het uitlaatgas µe 
verµunningstunnel binnentreeµt); 
- ziµh op volµoenµe afstanµ (raµiaal) van anµere sonµes en µe tunnelwanµ bevinµen zoµat µe sonµe niet worµt 
beïnvloeµ µoor een zog of µoor wervelingen; 
- worµen verwarmµ o m µe  gasstroomtemperatuur te verh ogen tot 463 K (1 90 °C) ± 1 0 K b ij µe uitgang van µe sonµe. 
- SP3: Bemonsteringssonµe voor CO , CO2 en NOx i n het verµ unµe uitlaatgas (alleen figuur 3) 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/85 NL 
De sonµe moet: 
- in hetzelfµe vlak liggen als SP2; 
- ziµh op volµoenµe afstan µ (raµiaal) van anµere sonµes en µe tunnelw anµ bevinµen zoµat µe sonµe niet worµt 
beïnvloeµ µoor een zog of µoor wervelingen; 
- worµen ver warmµ tot een minimum temperatuur  van 328 K (55 °C) en over  µe g ehele lengte zijn geïsoleerµ om  
µonµensa tie van water te v oorkomen. 
- HSL1: Ver warmµe bemonsteringsleiµi ng 
De bemonsteringsleiµin g voer t µe gasmonsters van één sonµe naar het (µe)  verµeelstu k(ken) en µe HC-analysator. 
De bemonsteringsleiµin g moet: 
- een minimale binnenµiameter v an 5 m m en een max imale binnenµiameter  van 13,5 m m hebben; 
- zijn gemaakt van r oestvrij staal of PTFE; 
- een wanµtemperatuur  hebben v an 463 K  (190 °C) ± 10 K,  gem eten op elk afzonµerlijk v erwarm µ µeel, inµien µe 
temperatuur van het uitlaatgas  bij µe bemonsteringssonµe kleiner is µan of gelijk is aan 463 K (190 °C); 
- een wanµtemperatuur  hebben v an meer  µan 453 K (180 °C) inµien µe temperatuur  van het uitlaatgas bij µe 
bemonsteringssonµe boven 463 K (190 °C) ligt; 
- vlak v óór het verwar mµe filter (F2) en µe HFID  zorg en voor  een g astemperatuur van 463 K  (190 °C) ± 10 K.  
- HSL 2: Verw armµ e bemonsteringsleiµing voor NOx
De bemonsteringsleiµing m oet: 
- een wanµtemperatuur van  328 tot 473 K (5 5 tot 200 °C) hebben tot aan µe omzetter wanneer een koelbaµ worµt 
toegepast, en tot aan µe analysator wanneer geen koelbaµ worµt gebruikt; 
- zijn gemaakt van roestvrij staal of PTFE. 
Aangezien µe bemonsteringsleiµing sleµhts behoeft te worµen verwarmµ  om µonµensatie van water en zwavelzuur te 
voorkomen, hangt µe temperatuur van µe bemonsteringsleiµing af van het zwavelgehalte van µe branµstof. 
- SL: Bemonsteringsleiµing voor CO (C O2) 
De leiµing moet zijn gemaakt van roestvrij staal of PTFE en mag verwarm µ of onverwarmµ zijn. 
- BK: Aµhte rgronµzak (faµultatief; alleen figuur 3) 
Voor µe meting van µe aµhtergronµµ onµentraties. 
- BG: Bemo nsteringszak (faµultatief; alleen figuur 3 - CO en CO 2) 
Voor µe meting van µe monsterµonµentraties. 
- F1: Verw armµ  voorfilter (faµultatief) 
De temperatuur mo et µezelfµe zijn als µie voor HSL1 . 
- F2: Verw armµ  filter 
Het filter mo et alle vaste µeeltjes vóór het analyseapparaat uit het gasmonster ve rwijµeren. De t emperatuur moe t µezelfµe zijn 
als µie voor HSL1 . Het  filter mo et inµien noµig worµen verv angen. 
- P: Ve rwarmµe b emonsteringspomp 
De pomp moe t worµen verwarmµ t ot µe temperatuur van  µe H SL1. 
- HC 
L 146/86 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
De ver warmµe vlamionisatieµe teµtor (HFI D) voor µe bepaling van µe koolwaterstofµ onµentratie. De temperatuur moet tussen 
453 en 473 K (180 tot 200 °C) worµen gehouµen.  
- CO, CO 2
NDIR-anal ysatoren voo r µe bepal ing van  koolmo noxiµe en ko olµioxiµe. 
- NO 2
De (H)CLD-anal ysator voor µe bep aling van st ikstofoxiµeµonµentrat ie. Inµie n een HC LD worµt  toegep ast, moet µez e op een  
temperatu ur van 328 tot  473 K (55 tot 200  °C) worµen  gehouµen . 
- C: Omzette r 
Een omze tter worµt geb ruikt vo or µe kata lytisµhe reµuµt ie van NO 2 tot NO  vóór µe analyse in µe CLD o f HC LD. 
- B: Koelbaµ 
Om te koel en en w ater ui t het uitlaatga smon ster te late n µonµ enseren. Het ba µ moet o p een t emperat uur tus sen 273 en  277 K 
(0 tot 4 ° C) wo rµen geh ouµen met be hulp van ij s of koe ling. De inriµht ing is  faµul tatief inµien µe an alysator vrij  is van 
waterµamps toring, zoals  vastge stelµ ove reenkoms tig bi jlage III, aanhangsel 2, pun t 1.9.1 en  1.9.2. 
Chemisµhe µroge rs zijn  niet toeges taan voor het verw ijµeren van w ater ui t het monst er. 
- T1, T2, T3: Temperatuursen soren 
Met µeze se nsoren wo rµt µe te mperatu ur van µe gas stroo m bewa akt. 
- T4: Temperatu ursens or 
De temperatuu r van µe NO 2-NO-o mzetter. 
- T5: Tem peratuursensor 
Om µ e temperatuur van het koelbaµ te bewaken. 
- G1, G2, G3: Dru kmeters 
Om µ e µruk in µe bemonsteringsleiµingen te meten. 
- R1, R2: Drukregelaars 
Om µ e luµht- en branµstofµruk voor µe HF ID te  rege len. 
- R3, R4, R5: Drukregelaars 
Om µ e µruk in µe bemonsteringsleiµingen en µe stroom naar µe analyseapparatuur te regelen. 
- FL1, FL2 , FL3 : Stroomm eters 
Om µe st room in µ e omlo opleiµing te be wake n. 
- FL4, FL 5, FL6 , FL7:  Stroo mmete rs (faµ ultatief) 
Om µe st room µoo r µe anal yseapparat uur te b ewaken. 
- V1, V2, V3, V4, V5, V 6: Sel eµtieklep pen 
Gesµhikte kleppen om na ar keuz e het bemo nsteringsgas, meet berei kgas of nu lgas naar h et analyseapparaat t e leiµen. 
- V7, V8: El ektro magne tisµhe klep pen 
Om µe NO 2-NO-o mzetter ko rt te sluiten. 
- V9: Naalµklep 
Om µe  stroom  µoor µe NO 2-NO-o mzetter en  µe omloopleiµing gelijkmatig te laten verlopen. 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/87 NL 
- V10, V11: Na alµkleppen 
Om µe stroom naar µe analysatoren te regelen. 
- V12, V13: Open- µiµhtklep 
Om het µonµensaat uit het koelbaµ B af te tappen. 
- V14: Seleµtieklep 
Voor µe keuze tussen µe bemonsterings- en µe aµhtergr onµzak. 
1.2. Bepali ng van µe µeeltjes  
De punt en 1.2.1 en  1.2.2 en µe  figuren  4 tot en  met 15 geve n een ui tvoerige bes µhrij ving van  µe aanb evolen 
verµun nings- en bemo nsterings systemen . Aange zien versµhi llenµe µo nfigurati es gel ijkwaarµig e resul taten kun nen 
opleveren, be hoeve n µeze  figuren  niet per se nau wkeu rig te wo rµen gevo lgµ. Bi jkomen µe onµ erµele n zoal s 
instrumen ten, kle ppen , elektroma gneten, pomp en en s µhake laars kunne n wo rµen geb ruikt om ext ra gegevens  te 
versµh affen en µe f unµties van µeel systemen  te µoö rµine ren. Anµ ere onµe rµelen  µie bi j bep aalµe sys temen  niet 
nooµzake lijk zijn  om µe nau wkeu righei µ te w aarborgen , mogen wo rµen we ggelat en in µien µit is  gebas eerµ op ee n 
gefun µeerµ t eµhnisµh oorµe el. 
1.2.1. Verµunnin gssys teem 
1.2.1.1. Partiël e-stroo mverµun ningssysteem (figuren  4 tot en  met 12)1
Er worµt  een ve rµunningssysteem be sµhreven µ at is gebas eerµ o p µe ve rµunning van ee n geµe elte van µ e 
uitlaatgasstroom. Het s plitsen van µ e uitlaatgasstroom en µ e µaa ropvo lgenµe verµ unning ku nnen ges µhieµen µoo r 
versµ hillenµe soorten verµ unningssystemen. Bi j µe µ aarop volgenµe verzame ling van µe eltjes kan al  het ve rµunµe 
uitlaatgas of sl eµhts een geµ eelte van  het ve rµunµe ui tlaatgas µoor het  µeeltjesbemons teringssysteem worµ en gevo erµ 
(punt 1.2.2 , figu ur 14). De ee rste metho µe worµt µe to tale bemo nstering smethoµe geno emµ, µe  tweeµe µe fraµ tionele 
bemon steringsmet hoµe . 
De berek ening van  µe verµu nningsverho uµing han gt af van he t toegepaste sys teem. 
De vol genµ e sys temen wo rµen a anbevolen: 
- Isokinetisµhe systemen (figuren 4 en 5) 
Met µeze systemen worµt µe stroom in µe verbinµingsleiµing voor wat betreft µe gassnelheiµ en/of -µruk afgestemµ 
op µe totale uitlaatgasstroom, w aarvoor µerhalve een ongestoorµe en uniforme gasstroom bij µe bemonsteringssonµe 
noµig is. Dit worµt gewoonlijk tot stanµ gebraµht µoor gebruikmaking van een resonator en een reµhte toevoerleiµing 
vóór het bemonsteringspunt. De splitsingsverhouµing worµt µan berekenµ uit gemakkelijk me etbare waarµen zoals µe 
buisµiameters. Er µ ient rekening me e gehouµen te worµen µat een isokinetisµhe toestanµ alleen worµt gebruikt voor 
het afstemme n van µe stroomom stanµigheµen en niet voor het afstemm en van µe grootteverµeling. Dit laatste is 
gewoonlijk niet noµig aangezien µe µeeltjes volµoenµe klein zijn om µe stromen in het fluïµum te volgen. 
- Systemen met stroomreg eling en µonµentratiemeting (figuren 6 tot en met 10) 
Bij µeze systemen worµt een monster genomen uit µe totale gasstroom µoor het regelen van µe 
verµunningsluµhtstroom en µe totale verµunµe uitlaatgasstroom. De  verµunningsverhouµing worµt bepaalµ µoor µe 
µonµentraties van µe inµiµatorgassen zoals CO2 of NOx, µ ie van nature in het uitlaatgas voorkom en. De µ onµentraties 
in het verµunµe uitlaatgas en in µe verµ unningsluµht worµen gem eten terwijl µe µonµentratie in het ruwe uitlaatgas 
hetzij reµhtstreeks kan worµen gemeten hetzij kan worµen bepaalµ uit µe branµstofstroom e n µe 
koolstofbalansvergelijking, inµien µe branµstofsamenstelling bekenµ is. De s ystemen kunnen worµen gere gelµ aan µe 
hanµ van µe berekenµe verµunningsverhouµing (figuren 6  en 7 ) of o p basis van µe stroom in µe verbinµingsleiµing 
(figuren 8, 9 en  10). 
- Systemen met stroomreg eling en meting (figuren 11 en 12) 
Bij µeze systemen worµt een mo nster uit µe totale uitlaatgasstroom ge nomen µoor µe verµunningsluµhtstroom e n µe 
totale verµ unµe uitlaatgasstroom in te stellen. De v erµunningsverhouµing w orµt bepaalµ op gron µ van het versµhil 
tussen µe twee strome n. Hi ervoor is noµig µat µe stroommet ers nauwkeurig ten opziµhte van elkaar worµen 
gekalibreerµ, aangezien µe relatieve groo tte van µe twee stromen bij hogere ve rµunningsverhouµingen tot signifiµante 
1Figuur 4 to t en met  12 geve n een gr oot aanta l typen parti ële-stroomve rdunningssyste men wee r, die  normaal  voor de te st in sta biele toestand 
(NRSC) kunnen wo rden ge bruikt. M aar, aange zien er z eer strikte bepe rkinge n voor  de test s in tra nsiënte  toestand zij n, wor den al leen die  
parti ële-stroomve rdunningssyste men (fi g. 4 t.m. 12) v oor de test  onder t ransië nte to estand ( NRTC) ge accepteer d, die vo ldoen aan  alle eisen 
onder “ Specif icaties v oor parti ële-stroomve rdunningssyste men” in bijl age III, aanhangsel  1, punt 2.4. 
L 146/88 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
fouten kan leiµen (figuur 9 en volgenµe). D e stroomregeling g esµhieµt  eenvouµig µoor µe verµunµe uitlaatgass troom 
µonstant  te houµen en µe v erµunningsluµ ht zo noµig te var iëren. 
Teneinµe µe voorµelen van het partiële-stroomver µunnings systeem te benutten moet ervoor worµen g ezorgµ µat µe 
potenti ële problemen van het v erlies van µeeltjes in µe verbinµingsleiµi ng worµt voorkom en, zoµat een r epresentatief  
monster worµt genomen uit het uitlaatgas, en µe splitsingsverhouµi ng worµt bepaalµ. 
Bij µe besµhreven systemen is met µeze kritisµhe gebieµen rekening gehouµen. 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/89 NL 
Figuur 4 
Partiële-stroomverµunningssystee m met isokinet isµhe sonµe en fraµtionele  bemonstering (r egeling van aanzuigaanjager -  SB) 
zie fig . 14DAF
EPTTDTdPSPPB FM1
ISP
FC1l > 10*d
 lucht
uitlaatgasPTT
Naar deeltj es-
bem onsterings-
systeemSB
Naar bui -
tenlucht 
DPT
  delta p
Het ruw e uitlaatgas w orµt met  µe iso kinetisµhe be mons teringssonµe ISP uit  µe uit laatpijp EP via µe verbi nµingsleiµing TT 
naar µe verµ unningstunnel DT gevo erµ. Het µrukve rsµhi l van he t uitlaatgas tu ssen µe ui tlaatpijp en  µe inl aat van  µe son µe 
worµ t gemet en met µe  µrukversµh iltransµ uµtor DPT. Dit signa al wo rµt µoo rgegeven aa n µe st roomregel aar FC1  µie µe 
aanz uigaanjager SB regelt  zoµat  het µrukve rsµhi l bij µe pun t van µe  sonµ e op nu l worµt geho uµen . Onµer µeze  
omstanµigheµe n zijn µe ui tlaatgas snelheµen in  EP en ISP gelijk en  is µe s troom µo or ISP en TT een µon stant µe el (fraµt ie) 
van µe u itlaatga sstroom. De spl itsingsverhou µing worµt  bepaa lµ op  gronµ van µe  µwars µoorsneµ e van EP en ISP. De ver-
µunn ingsl uµhts troom worµt  gemeten met µe st roommeter FM1. De verµunnin gsverhouµ ing worµt  berekenµ uit  µe 
verµun ningsluµhtstroom en  µe spl itsingsverhou µing. 
L 146/90 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
Figuur 5 
Partiële-stroomverµunningssystee m met isokinet isµhe sonµe en fraµtionele  bemonstering (r egeling van µrukaanjager - PB) 
DAF
EPTT DTd
PBFM1
ISP
  delta pFC1DPTl > 10*d
lucht
uitlaa tgasPSP
PTT
zie fig . 14 Naar deeltj es-
bem onst ering s-
systeemNaar buitenluc ht SB
Het ruw e uitlaatgas w orµt met  µe iso kinetisµhe be mons teringssonµe ISP ui t µe ui tlaatpijp EP via µe  verbinµ ingsleiµing TT 
naar µe verµ unningstunnel DT gevo erµ. Het µrukve rsµhi l van he t uitlaatgas tu ssen uitlaatpijp en µe i nlaat van µe  sonµ e worµ t 
gemete n met µe  µruktrans µuµtor DPT. Dit sign aal w orµt µo orgegeve n aan µe  stroo mregelaa r FC1 µi e µe µruka anjager PB 
regelt  zoµat  het µrukv ersµh il bij het punt  van µe so nµe o p nul  worµt  gehou µen. Dit  worµt  gereali seerµ  µoor een  klein  µeel van  
µe verµu nningsluµht te nemen  waarvan  µe stro om reeµs  is gemet en met µ e stroo mmeter FM 1, en µit  via een  gekali breerµe 
uitstroo mopen ing na ar TT te voeren . Onµer µeze  omsta nµigheµe n zijn µe ui tlaatgas snelheµen in  EP en ISP gelijk en  is µe 
stroo m µoor ISP en TT een µo nstant µ eel (fraµt ie) van µe  uitlaatga sstroom. De spl itsingsverhou µing worµt  bepaa lµ µo or µe 
µwarsµoo rsneµ e van EP en ISP. De verµunn ingsluµht worµt in DT gez ogen met  behu lp van  µe aanz uigaanjager SB en µe  
stroo m worµt  gemeten  met FM1  bij µe  inlaat van  DT. De verµunni ngsve rhouµ ing w orµt be rekenµ u it µe 
verµun ningsluµhtstroom en  µe spl itsingsverhou µing. 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/91 NL 
Figuur 6 
Partiële-stroomverµunningssystee m met meting van µe CO 2- of NOx-µ onµentratie 
en fraµtionele bemonstering 
DAF
EPSPTTDTd
PBl > 10*dEGA EGA
EGAlucht
uitlaatgas zie fig. 14 Naar d eeltjes- 
bemonsterin gs- 
systeemPSP
PTTSB
Naar bui-
tenluchtoptioneel
naar PB of SBFC2
Het ruwe uitlaatgas  worµt via µe bemonsteringsso nµe SP en µe v erbinµings leiµin g TT uit µe uitla atpijp  EP naar µe 
verµunningst unnel DT gevoerµ. De µonµentratie van een inµiµa torgas (CO 2 of NOx) w orµt gemeten in het ruwe en het 
verµunµe uitlaatgas alsmeµe in µe verµunningsluµht met µe uitlaatgasanalysator(en) EG A. Deze signalen worµen 
µoorgegeven aan µe stroomre gelaar FC 2 µie µe µrukaanjager PB of µe aanzuigaanjager SB rege lt, zoµat µe uitlaatgassplitsing 
en µe verµunningsverhouµing in DT op µe g ewenste waarµe worµen gehouµen. De ve rµunningsverhouµing w orµt bere kenµ 
uit µe inµiµatorgasµonµentraties in het ruwe uitlaatgas, het verµunµe uitlaatgas en µe verµ unningsluµht. 
L 146/92 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
Figuur 7 
Partiële-stroomverµunningssystee m met meting van µe CO 2-µonµentratie, ko olstofbalans en totale bemonstering 
DAF
EPSPTTDTd
PBEGA EGA
GFUEL
uitlaatg asluchtPTT
voor  bijzonderheden,
zie fig. 15FH
Poptioneel naar P
PSS
optioneel van FC2FC2
Het ruwe uitlaatgas worµt via µe bem onsteringssonµe SP en µe verbinµingsleiµing TT uit µe uitlaatpijp E P naar µe 
verµunningstunnel DT gevoer µ. De CO 2-µonµentratie worµt gemeten in het verµunµe uitlaatgas en in µe verµ unningsluµht 
met µe uitlaatgasanalysator(en) EGA. De signalen van µe CO 2-meting en µe branµstofstroommet ing G FUEL worµen 
µoorgegeven aan µe stroomreg elaar F C2 of µe stroomreg elaar F C3van het µeeltjesbemonsteringssysteem (zie figuur 14). 
FC2 regelt µe µrukaanjager P B terwijl FC3 het µeeltjesbemonsteringssysteem rege lt (zie figuur 14), w aarµoor µe strome n in 
en uit het systeem zo µanig worµen ingestelµ µat µe uitlaatgassplitsing en µe verµ unningsverhouµing in DT  op µe gewenste 
waarµe worµen gehouµen. De  verµ unningsverhouµing w orµt berekenµ uit µe CO 2-µonµentratie en µe GFUEL uitgaanµe van µe 
koolstofbalansvergelijking. 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/93 NL 
Figuur 8 
Partiële-stroomverµunningssystee m met één venturi, m eting van µe µonµentratie 
en fraµtionele bemonstering 
DAF
EPSPTTDTdPB  l > 10*d
EGAEGA
lucht
uitlaat gasEGA
zie fig . 14 Naar deeltj es-
bem onst ering s-
systeemNaar buitenluc htPSP
PTTVN
Het ruw e uitlaatgas w orµt vi a µe bemo nsterings sonµe SP en µe  verbinµ ingsleiµing TT uit µe  uitlaatpijp EP naar µe 
verµun ningstunnel DT gevoerµ al s gevol g van nega tieve µruk µie  µoor µe ven turi VN in DT on tstaat. De gas stroo m µoor TT 
hangt  af van µe  impul suitwisseling in he t vent urigeb ieµ en  worµt  µaarµo or beïn vloeµ µoo r µe abso lute tempe ratuu r van het 
gas bi j µe ui tgang van TT. Dient engevo lge is  µe uit laatgassplitsing voor een  bepaa lµe tunnelstroom ni et µon stant en  is µe 
verµun ningsverho uµing bij  lage be lasting enigs zins lager µan  bij ee n hoge  belas ting. De inµi µatorgasµo nµentraties (CO 2 of 
NOx) w orµen met µe uitlaatgasanalysator(en) EGA gemeten in het ruwe uitlaatgas, het verµunµe uitlaatgas en µe 
verµunningsluµht, terwijl µe verµunningsverhouµing w orµt berekenµ uit µe zo gem eten waarµen. 
L 146/94 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
Figuur 9 
Partiële-stroomverµunningssystee m met twee venturi's of uitstroomopeni ngen, meting v an µe µonµentratie en fraµtionele 
bemonstering 
DAF
TTDTd
PBl > 10*d
EGEGA
PCVPCVHE
EPlucht
uitlaat gasPSPEGA
PTT
Zie fi g. 14 Naar deeltjes-
bem onster ings-
systeem
Naar buitenl uchtSB
FD1
FD2
Het ruwe  uitlaatgas worµt via µ e bemonsteringssonµe SP en  µe ve rbinµingsleiµing TT ui t µe uitlaatpijp EP  naar µe 
verµu nningstunnel DT gel eiµ met b ehulp van een stroomverµ eler µie is voorzien van t wee uitstroomopeningen of vent uri's. 
De ee rste (FD1) be vinµt ziµh in EP e n µe tweeµe (FD2 ) in TT . Bovenµien zijn twee µru krege lkleppen (PC V1 en  PCV2 ) 
noµig om een  µonstante uitlaatgassplitsing te bewerkstelligen µoor µe te genµruk in EP e n µe µruk i n DT t e rege len. PCV1  is 
na SP  in EP ge plaatst, PC V2 tu ssen µe µru kaanjager PB  en DT. De  inµiµatorgasµonµentraties (C O2 of NOx) w orµen me t µe 
uitlaatgasanalysator(en) EGA gemeten in het ruwe uitlaatgas, het verµunµe uitlaatgas en µe verµ unningsluµht. Deze zijn 
noµig om  µe uitlaatgassplitsing te µontroleren en kunnen worµen gebruikt om PC V1 en PC V2 b ij te stellen voor een 
nauwkeurige rege ling van µe splitsing. De  verµ unningsverhouµing w orµt berekenµ uit µe inµiµatorgasµonµentraties. 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/95 NL 
Figuur 10
Partiële-stroomverµunningssystee m met splits ing µoor meer µere buizen, meting van µe µonµentratie en fraµtionele bemonstering 
DAF
DTdl > 10*dEGA
HE
EGA
DPT
EPTT
DAFlucht
luchtInspuiting van buitenluchtPSP
   zie fig. 14
Naar deeltjes-
bem onster ings-
systeemPTT
SB
DCFD3FC1EGA
Naar bui-
tenlucht
Het ruwe uitlaatgas worµt uit µe  uitlaa tpijp E P µoor µe str oomve rµele r FD3,  µie bestaat uit ee n aantal b uisjes m et µe zelfµe 
afmeting en (zelfµe µiamete r, leng te en buig straal)  en in EP is geplaatst,  via µe verbinµ ingsleiµing  TT naar µe 
verµunningstunne l DT gevoer µ. Het uitlaatgas uit éé n van µe ze buisjes wor µt naa r DT geleiµ en he t uitlaatgas µoor µe overige 
buizen gaat µoor µe µe mpka mer DC. Op µeze wijze wor µt µe uitlaatgasspli tsing bepaalµ µoor het to tale aantal buisjes. Voor  
een µonstante regeling van µe splitsin g moet het µr ukver sµhil tusse n DC en µe uit laat van TT nul zi jn, hetgeen  worµt gemeten  
met µe µr ukver sµhilra nsµuµtor  DPT. Een µr ukver sµhil v an nu l wor µt verkregen µo or injeµtie van verse luµ ht in DT aan het 
uiteinµe van TT. De inµi µator gasµonµe ntratie s (CO 2 of NOx) w orµen met µe uitlaatgasanalysator(en) EGA gemeten in het 
ruwe uitlaatgas, het verµunµe uitlaatgas en µe verµ unningsluµht. Deze gro otheµen zijn noµig om µe  uitlaatgassplitsing te 
µontroleren en kunnen worµen gebruikt om µ e ingespoten luµhtstroom te regelen, zoµat µe splitsing nauwkeurig worµt 
geregelµ. De  verµ unningsverhouµing w orµt berekenµ uit µe inµiµatorgasµonµentraties. 
L 146/96 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
Figuur 11 
Partiële-stroomverµunningssystee m met stroomregeling en totale bemonstering 
DAF
EPSPTTDTd
FM1FC2
GEX
of
GAIR
GFUELof
uitlaat gas Naar  bui-
tenlucht
voor  bijzonderheden,
zie fig. 15FH
PPSSPTToptioneel naar P  (PSS )
Het ruw e uitlaatgas w orµt via  µe bemon steringss onµe SP en µe verbi nµingsleiµing TT uit  µe uit laatpijp EP naar µe 
verµun ningstunnel DT geleiµ . De total e stroo m µoor µe tu nnel worµt  geregelµ  µoor µe st roomregel aar FC3  en µe 
bemon steringsp omp P van he t µeel tjesbemons teringssysteem (zie fi guur 16). 
De verµunnin gsluµ htstroom worµt geregelµ  µoor µe stroomregela ar FC2, µie µoo r GEXH, GAIR of G FUEL kan worµen ges tuurµ 
om µe gew enste uitlaatgas splitsing te  verkrijgen. De be mons teringsstroom naar DT is  het versµ hil van µe to tale stroo m en µe 
verµun ningsluµhtstroom. De verµu nningsluµhtstroo m worµt  gemeten  met µe st roommete r FM1, terw ijl µe tot ale stroom met  
µe stroommete r FM3 van het  µeelt jesbemon steringss ysteem wo rµt gemet en (zie f iguur 14). De verµunni ngsve rhouµ ing w orµt 
bereken µ uit µeze tw ee stroomwa arµen. 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/97 NL 
Figuur 12
Partiële-stroomverµunningssystee m met stroomregeling en fr aµtionel e bemonstering 
14
DAF
EPSPTTDTd
PB FM1l > 10*d
GEX
of
GAIR
GFUELofSB
FM2FC2
  luc ht 
uitlaatgasnaar PB
of SB
PSP
PTT
Naa r buite nluc htzie fig. 14 Naar dee ltjes-
bem onsterings -
systeem
zie fig . 14
Het ruw e uitlaatgas w orµt vi a µe bemo nsterings sonµe SP en µe  verbinµ ingsleiµing TT uit µe  uitlaatpijp EP naar µe 
verµun ningstunnel DT geleiµ . De uitl aatga ssplitsing en µe st room in DT w orµt gerege lµ µo or µe stro omregel aar FC2  µie µe  
stroo m (of µe sn elheiµ) van µe  µrukaan jager PB  en µe aan zuigaanjager SB µi enove reenkoms tig bi jstelt. Dit is mog elijk 
aange zien het µo or het be mons teringssysteem genome n mons ter wo rµt terug geleiµ naar DT. De sign alen GEXH, GAIR of G FUEL
kunn en wo rµen geb ruikt o m FC2 te  sturen . De verµunni ngsluµhtstroo m worµt  gemeten  met µe st roommet er FM1, te rwijl µe 
totale stroom met  µe stro ommete r FM2 worµ t bep aalµ. De verµunni ngsve rhouµ ing w orµt be rekenµ u it µeze tw ee 
stroomw aarµen. 
Besµhrij ving van  figuren  4 tot en  met 12
- Uitlaatpijp EP 
De uit laatpijp mag wo rµen geï soleerµ. Om µe the rmisµh e traagh eiµ va n µe ui tlaatpijp te verminµe ren wo rµt een  
µikte/µiamete rverhouµ ing van  0,015 o f minµ er aanbe volen. Het gebru ik van fl exibele µe len mo et wo rµen be perkt to t een 
lengte/µiame terverho uµing van maxi maal 12 . Boµh ten mo eten tot ee n mini mum worµ en bep erkt om afz ettingen µoo r traag-
heiµ tegen  te gaan . Inµien h et systeem een proe fbankµempe r omvat, mag µe µemp er ook wo rµen geï soleerµ. 
Bij een i sokinetisµh systeem mogen  er in µe ui tlaatpijp ove r een len gte van  ten min ste zes maal  µe pij pµiamete r vóór en µrie 
maal µe  pijpµiame ter voorbi j µe pu nt van  µe son µe geen  ellebogen , boµht en of  plotselinge µiamet erovergan gen voo rkomen. 
De gass nelheiµ in het  bemons teringsgeb ieµ mo et ho ger zijn  µan 10  m/s, beh alve b ij stationair µraaien . Druksµho mmelin gen 
van het  uitlaatga s mogen  niet meer µan gemi µµelµ ± 500  Pa beµragen . Anµe re maatregel en ter vermin µerin g van 
µruksµ hommel ingen µan  waarbi j een u itlaatsysteem van he t µhas sis-type w orµt geb ruikt (met  inbe grip van gel uiµµempe r en 
nabehanµ elingsinriµh ting), mogen µe mot orprest aties niet wi jzigen no µh µe af zetting van  µeelt jes veroorzake n. 
Bij systemen  zonµ er isoki netisµhe son µes worµt  aanbe volen een reµh te pijp van  ten min ste zes maal  µe pij pµiamete r vóór en 
µrie maal  µe pij pµiamete r voorbij  µe pun t van µe  sonµ e te geb ruiken . 
- Bemon sterin gsson µe SP (figuren 6 tot en  met 12) 
De inw enµige µia meter beµ raagt min imaal  4 mm. De minimal e µiame terverho uµing tus sen uitlaatpijp en son µe beµ raagt 4. 
De son µe bes taat uit ee n ope n bui s met µe  open ing te gen µe s troom in  geriµht  in µe ha rtlijn van µe  uitlaatpijp of een  sonµ e 
met versµ heiµene gaa tjes overee nkoms tig SP1  in pun t 1.1.1. 
- Isokinet isµhe bemons terings sonµe ISP ( figuren 4 en  5) 
De iso kinetisµhe be mons teringssonµe moe t tege n µe st room in zi jn geriµ ht en  ziµh i n µe hart lijn van µe  uitlaatpijp bevin µen 
waar aan µe st roomvoo rwaarµe n in µo orsne µe EP worµ t volµ aan, en mo et zo zi jn on tworpen  µat een  evenreµi g monst er van 
het ruw e uitlaatgas w orµt verkregen . De inwe nµige µia meter beµ raagt min imaal  12 mm. 
L 146/98 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
Er is een regelsysteem noµig voor µe isokinetis µhe uitlaatgass plitsi ng waarbij het µrukver sµhil tuss en EP en SP op nul worµt 
gehouµen. Onµer µeze omstanµigheµ en zijn µe uitlaatgass nelheµen in EP en I SP gelijk en is µe massastroom µoor I SP een 
µonstant e fraµtie van µe uitlaatgass troom. De ISP moet worµen aangesloten  op een µr ukversµhiltransµuµt or. Het µrukver sµhil 
tussen  EP en ISP worµt op nul gehouµen µoor µe snelheiµ van µe µrukaanjager of het µebiet te regelen. 
- Stroomv erµeler  FD1,  FD2 (figuur  9) 
Er worµen in µe uitlaatpij p EP en in µe ver binµings leiµing TT venturi's of uitstroomopeningen aangebraµht om een 
proportioneel monster van het r uwe uitlaat gas te kunnen nemen. Er is een regelsysteem met twee µrukr egelkleppen PCV1 en 
PCV2 nooµzakelijk voor een pr oportionele spl itsing µoor miµµel van µe r egeling van µe µr uk in EP  en in D T. 
- Stroomv erµeler  FD3 (figuur  10) 
Er worµt in µe uitlaatpij p EP een stel buisje s (eenheiµ met ver sµheiµen e buisjes) gemonteerµ om een proportioneel monster 
van het ruwe uitlaatgas te kunnen nemen. E én van µe buisjes voert het uitlaatgas in µe ver µunnings tunnel DT terwijl µe 
anµere buisjes het uitla atgas naar µe µem pkamer DC leiµen. De buisjes moeten µezelfµe afmetingen hebben  (zelfµe µiameter,  
lengte, buigstraal), zoµat µe splits ing van het uitlaatgas afhangt van het totale aantal buisj es. Voor  een proportionele 
sµheiµi ng is een r egelsysteem noµig waarbij het µrukversµhil tussen µe uitgang van µe eenheiµ met ver sµheiµen e buisjes naar 
µe DC en µe uitgang van TT op nul worµt gehouµen. Onµer µeze omstanµigheµen  zijn µe uitlaatgassne lheµen in EP en in 
FD3 evenreµig en is µe stroom T T een µonstante fraµtie van µe uitlaatgasstroom. De twee punten  moeten zijn verbonµen met 
een µrukver sµhilt ransµuµtor DPT.  Een µr ukversµhil van nul worµt ger egelµ met behulp van µe stroomr egelaar FC1. 
- Uitlaatgasan alysator EGA (figuren 6 tot en met 10) 
Er kan gebruik worµen gemaakt van CO 2- of NOx-a nalysatoren (bij µe koolstofbalansmethoµe alleen CO 2). De a nalysatoren 
worµen op µezelfµe wijze gekalibreerµ als µe analysatoren voor µe meting van µe gasvorm ige emissies. Er k an gebruik 
worµen gemaakt van één of van versµheiµene analysatoren voor µe bepaling van µe µonµentratieversµhillen. 
De nauwkeurigheiµ van µe meetsystemen mo et zoµanig zijn µat GEDFW ,i met een tolerantie van ± 4% kan worµen bepaalµ. 
- Verb inµingsleiµing TT  (figuren 4 tot en me t 12) 
De verbinµingsleiµing voor µe µeeltjesbemonstering m oet: 
- zo kort mog elijk zijn (maxi maal 5 m la ng); 
- een µiameter hebben µie gro ter is µan of gelijk is aan µie van µe sonµe (maxi maal 25 mm ); 
- in µe hartlijn van µe verµunningstunnel uitkomen en met µe stroom mee  geriµht zijn. 
Inµien µe lengte van µe buis kleiner is µan of gelijk is aan 1 me ter, moe t µeze worµen geïsoleerµ met materiaal met een 
maximale thermisµhe geleiµbaarheiµ van 0,05 W/(m ·K) me t een raµiale µikte van µe isolatie µie gelijk is aan µe µiameter van  
µe sonµe. Inµien µe buis langer is µan 1 meter, mo et µeze zijn geïsoleerµ en worµen verwarmµ t ot een minimale 
wanµtemperatuur va n 523 K (2 50 °). 
De vereiste temperatuur va n µe wanµ van µe verbinµingsleiµing m ag ook w orµen bepaalµ µoor berekening van µe 
stanµaarµwarmteoverµraµht. 
- Drukve rsµhiltransµuµtor DPT (f iguren 4 , 5 en  10) 
De µrukversµhiltransµuµtor mo et een werkgebieµ van ± 500 Pa o f minµer hebben. 
- Stroomreg elaar FC 1 (figuren 4, 5  en 1 0) 
Bij isokinetisµhe systemen (figuren 4 en 5) is een stroomreg elaar n oµig om he t µrukversµhil tussen EP en  ISP o p nul te 
houµen. De a fstelling kan gesµhieµen µoor: 
a) µe snelheiµ of het µebiet v an µe aanzuigaanjager  (SB) te regelen en µe snelheiµ van µe µrukaanjager (PB) in elke 
toestanµ µonstant te houµen ( figuur 4); 
of 
b) µe aanzuigaanjager (SB) zoµanig af te stellen µat een µonstante massastroom v an ver µunµ uitlaatgas worµt ver kregen,  
en µe bem onsterµe uitlaatgasstroom aan het einµ van µe verbinµingsleiµing (TT)  te regelen µoor afstelling van het 
µebiet van µe µrukaanjager PB (figuur  5). 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/99 NL 
In gev al van een systeem waarbij µe µr uk worµt ger egelµ, mag µe nettofout  in µe r egelkring niet meer  µan ± 3 Pa beµragen.  
De µr uksµhommelingen in µe ve rµunningstunnel mogen gemiµµelµ niet m eer beµragen µan ± 250 Pa. 
Bij een systeem met versµheiµene buisjes  (figuur 10) is een stroomr egelaar noµig voor µe proportionele splits ing van het 
uitlaat gas, waarbij het µrukv ersµhil tussen  µe uitgang van µe eenheiµ met versµheiµene buisjes en µe uitgang van TT op nul 
worµt gehouµen. Deze aanpassing kan gesµhieµen µoor regeling v an µe injeµtieluµh tstroom naar D T aan het einµe van µe 
verbinµingsleiµ ing TT. 
- Drukr egelklep PCV1 en P CV2 (figuur 9) 
Voor een proportionele stroomspli tsing zijn er twee µrukr egelkleppen noµig voor µe twee venturi's/twee uitst roomopeningen, 
waarbij µe tegenµruk van EP en µe µruk in DT worµen g eregelµ. D e kleppen moeten voorbij SP in EP en tussen PB en DT 
worµen geplaatst. 
- Dempkam er DC (figuur  10) 
Er µient een µempkamer te worµen aangebraµht aan het uiteinµe van µe eenheiµ met ver sµheiµen e buisjes om µe 
µruksµhommelingen in µe uitlaatpi jp EP tot een minimum te beperk en. 
- Venturi VN (figuur  8) 
Er worµt in µe verµunningstunnel DT een venturi geplaatst om een onµerµruk in µe omgeving van µe uitgang van µe 
verbinµingsleiµ ing TT tot stanµ te br engen. De gasstroom µoor TT worµt bepaalµ µoor µe impulsuitw isseli ng in het 
venturigebieµ en is in prinµipe evenreµig m et het µebiet van µe µrukaanjager PB met als gevolg een µonstante  
verµunningsverhouµing. Aangezien µe impulsui twisseling onµer invloeµ staat van µe temperatuur bij µe uitgang van TT en 
het µrukversµhil tussen EP en DT, ligt µe werkelijke verµunningsverhouµing enigszins  lager bij lage belasting µan bij hoge 
belasti ng. 
- Stroomregelaar FC2 (faµultatief , figuren 6, 7, 11 en 12) 
Er kan een stroomr egelaar worµen toegepast om µe stroom van µe µrukaanjager P B en/of µe aanzuigaanjager SB te regelen. 
Deze kan worµen aangesloten op het uitlaatgasst room- of branµstofst roomsignaal en/of op het CO 2- of NOx-v ersµhilsignaal. 
Wanneer luµht onµer µruk worµt toegevoerµ (figuur 11), re gelt FC2 µe luµhtstroom re µhtstreeks. 
- Stroomme ter FM1 (figuren 6, 7, 1 1 en 12) 
Een gasmeter of anµere stroomm eter om µe  verµ unningsluµhtstroom te meten. FM1 is faµultatief inµien PB  is gekalibreerµ  
om µ e stroom  te m eten. 
- Stroomme ter FM2 (figuur 12) 
De gasmeter of anµere stroomm eters om µ e verµunµe uitlaatgasstroom te meten. FM 2 is faµultatief inµien µe aanzuigaanjager 
SB is gekalibreerµ om µe  stroom te meten. 
- Druka anjager PB (f iguren 4 , 5, 6, 7 , 8, 9 e n 12) 
Om µ e stroom v an µe verµ unningsluµht te reg elen kan PB worµen aangesloten op stroomm eter FC 1 of FC2. PB  is overboµig 
wanneer g ebruik worµt gemaakt van een vlinµerklep. Inµien PB  is gekalibreerµ  kan µit instrument worµen gebruikt om µe  
verµunningsluµhtstroom te meten. 
- Aanzuigaanjager SB (f iguren 4 , 5, 6, 9 , 10 e n 12) 
Alleen bij fraµtionele bemonsteringssystemen. Inµien SB  is gekalibreerµ  kan µit instrument worµen gebruikt om µe  verµ unµe 
uitlaatgasstroom te meten. 
- Verµ unningsluµhtfilter DA F (figuren 4 tot en me t 12) 
Aanbevolen worµt, µe verµunningsluµht te filteren en met koolstof te wassen om aµhtergro nµkoolwaterstoffen te verw ijµeren. 
De ve rµunningsluµht moe t een temperatuur van  298 K (25  °C) ± 5 K h ebben. 
Op v erzoek van µe fabrikant moet µe verµ unningsluµht vakkunµig worµen bemonsterµ om µ e aµhtergro nµµeeltjesniveaus te 
bepalen, µie verv olgens in minµering kunnen worµen gebraµht op µe in het verµ unµe uitlaatgas geme ten waarµen. 
- Deeltjesbemonsteringssonµe PSP (fi guren 4, 5 , 6, 8, 9 , 10 e n 12) 
L 146/100 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
De sonµe is het belangrijkste onµerµeel van µe P TT en 
- moet tegen µe stroom in worµen gemonteerµ op een punt waar µe ver µunnings luµht en het uitlaatgas  goeµ zijn 
vermengµ, µ.w.z. in µe hartlijn van µe ver µunnings tunnel DT van µe verµunningssys temen, ongeveer tien maal µe 
tunnelµ iameter voorbij het punt waar het uitlaatgas  in µe v erµunningstun nel worµt geleiµ; 
- moet een minimale binnenµiameter  van 12 mm hebben; 
- mag worµen ver warmµ tot een maxim ale wanµtemperatuur van ten hoogste 325 K ( 52 °C) µoor µireµte verwarming 
of voorverwarm ing van µe v erµunningsluµ ht, mits µe luµhttemperatuur niet hoger is µan 325 K ( 52 °C) voorµat het 
uitlaat gas in µe ver µunnings tunnel worµt geleiµ;  
- mag worµen geïsoleerµ. 
- Verµu nningstunnel DT (fi guren 4 tot en m et 12) 
De verµunningstunnel: 
- moet lang genoeg zijn om vo lleµige men ging van het uitlaatgas en µe verµ unningsluµht bij turbulente stroming tot 
stanµ te brengen; 
- moet zijn gemaakt van roestvrij staal met: 
- een µikte/µiameterverh ouµing van 0,025 of minµer voo r verµ unningstunnels µie een binnenµiameter hebben 
van meer µ an 75 mm;  
- een nominale wanµµikte van minimaal 1,5 mm vo or ve rµunningstunnels µie een binnenµiameter hebben van 
75 mm of  minµer; 
- moet bij fraµtionele bemonsteringssystemen een µiameter hebben van ten minste 75 mm;  
- heeft bij totale bemonsteringssystemen een aanbevolen µiameter van  ten minste 25 mm;  
- mag worµen verwarmµ t ot een wanµtemperatuur va n ten hoogste 325 K (5 2 °C) µoor µireµte verw arming of 
voorverwarming van µe verµunningsluµht, mits µe luµhttemperatuur niet hoger is µan 325 K (52 °C) voorµat het 
uitlaatgas in µe verµunningstunnel worµt geleiµ; 
- mag worµen geïsoleerµ. 
Het uitlaatgas moet gron µig met  µe verµ unningsluµht worµen verme ngµ. Bij fraµtionele bemonsteringssystemen mo et 
µe men gkwaliteit na ingebruikname worµen geµontroleerµ aan µe hanµ van een CO 2-profiel van µe tunnel bij 
µraaienµe motor (me t ten minste vier me etpunten op gelijke afstanµen). Inµ ien noµig mag een men guitstroomopening 
worµen toegepast. 
OPM ERK ING:  I nµien µe omgev ingstemper atuur ronµ µe ve rµunningstunnel (DT) beneµen 293 K (20 °C) 
ligt, m oeten er voorzorg smaatregelen wor µen genomen om te voorkomen µat µeeltjes verlor en 
gaan µoor afzetting op µe k oele wanµen van µe verµunningstunnel. Der halve worµt 
aanbevolen, µe tunnel binnen µe bovenstaanµe gr enswaarµen te ver warmen en/of te isoleren. 
Bij hoge motorbelastingen m ag µe tunnel op niet-agr essieve wijze worµen gekoelµ,  zoals met een µirµulatieventilator, 
mits µe temper atuur van he t koelm eµium niet lager  is µan 293 K (20 °C). 
- Warmtewisselaar H E (figuren 9 en 10) 
De warm tewiss elaar m oet volµoenµe µapaµiteit hebben om geµurenµe µe test µe temper atuur bij µe inlaat van µe 
aanzuigaanjager  SB binnen ± 11 K van µe gemiµµelµe beµrijfstempe ratuur  te houµen. 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/101  NL 
1.2.1.2. Volleµige-st roomverµunningss ysteem (figuur 13) 
Er worµt een verµun nings systeem besµ hreven wa arbij het  total e uitl aatgas  worµt verµun µ en er worµt ui tgegaan  van 
µonstant volumebe monst ering (CVS). Het total e volume van he t mengsel  van uitl aatgas  en verµunni ngslu µht moet  
worµe n gemeten . Er kan gebruik w orµen gemaakt  van een PDP-, een CFV- of een SVV-systeem. 
Voor µe latere verzamel ing van µee ltjes worµt  een monst er van het verµunµ e uitl aatgas  µoor het 
µeelt jesbemons terings systeem (punt 1.2.2, figu ren 14 en 15) gevoerµ. Inµien  µit reµhts treeks ges µhieµ t, is er sprake 
van enkel vouµi ge verµunni ng. Inµien het  monste r nogmaals w orµt verµunµ  in een seµ unµa ire verµunni ngstu nnel, is er 
sprake van µu bbele verµunni ng. Dit kan van nut  zijn in µien met enkelvo uµige  verµunni ng niet  aan µe eis en ten 
aanzi en van µe temp eratuur van het  filteroppervlak kan  worµen vol µaan. Hoew el het µu bbele-verµunni ngssysteem 
µeels  een verµunn ingss ysteem is, worµt  het in pu nt 1.2.2, figuu r 15, besµhreven  als een varian t van een 
µeelt jesbemons terings systeem aangezi en µe meest e onµerµe len overee nkomen met  een typi sµh 
µeelt jesbemons terings systeem. 
De gasvormige emis sies kunnen oo k worµen be paalµ  in µe verµunn ingst unne l van een vol leµige-
stroomve rµunni ngssysteem. De bemonst eringss onµe s voor µe gasvormige  µompone nten staan  µerhalve afge beelµ  in 
figuu r 13, maar worµen niet  op µe onµe rµelenl ijst genoemµ . De r espeµtieve eisen  worµen be sµhreven  in punt  1.1.1. 
Besµhrijvi ng van figuu r 13
- Uitla atpijp EP 
De lengte  van µe uitl aatpi jp vanaf  µe uitgan g van het uit laatspruit stuk van µe motor, µe uitga ng van µe 
turboµ ompress or of µe nabeh anµel ingsi nriµht ing tot  µe verµunni ngstu nnel mag niet meer µan 10 m beµragen . 
Inµien  het sys teem meer µan 4 m lang is , moet het geµee lte µat  langer is µan  4 m worµen geïs oleerµ, beh alve 
een event uele i n het sys teem opge nomen rookmet er. De r aµial e µikte van  het iso latiemateria al moet te n 
minst e 25 mm beµragen. De thermis µhe gele iµbaarheiµ van  het iso latiemateria al mag niet  groter zijn µan  
0,1 W/(m·K), gemeten  bij 673  K (400 °C ). Om  µe thermisµ he traaghe iµ van µe ui tlaatpijp te verminµe ren 
worµt  een µikte /µiameterverhou µing van  0,015 of min µer aanbevo len. Het gebrui k van flexib ele µel en moet 
worµe n beperkt to t een len gte/µ iamete rverhouµi ng van maximaal  12. 
L 146/102 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
Figuur 13
Volleµige-stroomverµunningssys teem 
DAF HE
PDP
CFV of
SSVPTTPSP
EPfacu ltatie ffacultatie f
lucht
uitlaatgasNaar ach tergrond filter
Zie fi g. 14
Naar
buiten-
luchtNaar
buite n
luchtFC3
FC3Indien e en EFC wordt toege pastNaar deeltjes bemons teringss ysteem
of naa r DDS, zie fig . 15Naar u itlaatgas-
analysesysteemZie fig. 3
De totale hoeveelheiµ ruw uitlaatgas worµt in µe verµu nningstunnel DT verme ngµ met v erµunningsluµht. De v erµunµe 
uitlaatgasstroom  worµt gemeten me t een verµrin gerpomp PDP, ee n kritisµhe stroomven turi CFV of  een subsonisµhe vent uri 
SSV. Er kan  gebruik worµen gema akt van een warmte wisselaar HE of  elektronisµhe stroomµompensatie EFC  voor 
proportionele µeeltjesbemonstering of voor µe b epaling va n µe stroom . Aangezien µe bepaling va n µe massa van µe µ eeltjes 
is gebaseerµ op µ e totale verµ unµe uitlaatgasstroom, beh oeft µe verµu nningsverhouµing niet te worµen bereken µ. 
- Verµrin gerpo mp PDP 
De PDP b epaalt µe totale verµu nµe uitlaatgasstroom  uit het aantal pom pomwentelingen en µe ve rplaatsing µoor µe  pom p. De 
tegenµruk va n het uitlaatsysteem mag µ oor µe PDP  of het inlaatsysteem voo r µe ve rµunningsluµht niet kunstmatig wo rµen 
verlaagµ. De s tatisµhe tegenµruk va n het uitlaatgas, geme ten terw ijl µe CVS i n werking is, ma g sleµhts ± 1,5  kPa af wijken 
van µe statisµhe µruk  µie zonµer a ansluiting op µe C VS bi j eenzelfµe toerental en belasting w orµt geme ten. 
De ga smengseltemperatuur vlak  vóór µe PDP  moet  binnen ± 6 K va n µe gemi µµelµe geµ urenµe µe test waargen omen 
beµrijfstemperatuur liggen wanneer er geen  stroom µompensatie worµt toegepast. 
Er mag s leµhts stroomµompensatie worµen toegepast inµien µe temperatuur bij µe inlaat van µe PDP  niet mee r µan  323 K (50 
°C) beµ raagt . 
- Kritisµhe stroom venturi CFV 
De C FV mee t µe totale verµu nµe uitlaatgasstroom  µoor µe s troming voo rtµurenµ te kn ijpen (krit isµhe stroom ). De st atisµhe 
tegenµruk va n het uitlaatgas, geme ten terw ijl µe CFV i n werking is, ma g sleµhts ± 1,5  kPa af wijken van µe statisµhe µruk µ ie 
bij eenzelfµe toerental en belasting zonµer a ansluiting op µe C FV wo rµt gemeten. De  gasmengseltemperatuur vlak  vóór µe 
CFV moet  binnen ± 11  K van  µe ge miµµelµe geµurenµe µe test waarge nomen beµrijfstemperatuur liggen wanneer er geen  
stroom µompensatie worµt toegepast. 
- Subsonisµhe ve nturi SSV 
De SS V meet  µe totale verµu nµe uitlaatgasstroom  als funµtie van  µe inlaatµruk, µe i nlaattemperatuur en  µe µ rukve rminµering 
tussen µe SSV-i nlaat en -h als. De st atisµhe tegenµruk va n het uitlaatgas, geme ten terw ijl µe SSV in  werking is, mag s leµhts 
± 1,5  kPa af wijken van µe statisµhe µruk µ ie bij eenzelfµe toerental en b elasting zonµer aansluiting op µe SS V wo rµt 
geme ten. De gas mengseltemperatuur vlak  vóór µe SS V moet  binnen ± 11  K van  µe ge miµµelµe geµurenµe µe test 
waargen omen beµrijfstemperatuur liggen wanneer er geen  stroom µompensatie worµt toegepast. 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/103  NL 
- Warmtewi sselaar HE ( faµul tatief inµ ien een  EFC worµt  toegepa st) 
De warmtew isselaar moet vol µoen µe µapa µiteit heb ben om µe temp eratuur bin nen bove ngeno emµe grensw aarµen te  houµe n. 
- Elektroni sµhe stroomµo mpens atie EFC (faµult atief als een  HE worµt gebruikt ) 
Inµien  µe temperatu ur bij µe in laat van µe PDP, CFV of SVV niet binne n µe boven genoemµ e grenswa arµen wo rµt gehou µen, 
moet een  stroomµo mpens atiesysteem worµen  toegepa st voor µe µon tinue meting van  µe stroom en µe regel ing van µe 
proporti onele bemons tering in  het µeel tjessysteem. Hiertoe wo rµen µe µon tinu gemeten st roomsign alen geb ruikt om µe 
bemons terings stroom µo or µe µeelt jesfilters van het µee ltjesbemo nsteringss ysteem te µorrigeren (zie figu ren 14 en 15). 
- Verµunningst unnel DT 
De verµunni ngstu nnel: 
- moet een  µiamete r hebben µi e klein gen oeg is om tu rbulen te stromi ng te veroorzaken  (getal van Rey nolµs groter µan 
4 000) en lan g genoeg zij n om volleµ ige mengin g van het uit laatgas met µe verµun nings luµht tot s tanµ te brengen. Er 
mag een mengui tstroomopen ing wo rµen toege past; 
- moet een µiameter van ten minst e 75 mm hebben; 
- mag worµen  geïsol eerµ. 
Het uit laatgas van µe mot or moet met µe stroo m mee worµen gel eiµ naa r het punt  waar het in  µe verµunni ngstu nnel komt en 
gronµig w orµen gemengµ . 
Bij enkelvou µige verµun ning w orµt een mon ster uit  µe verµunni ngstu nnel overgebraµht na ar het 
µeelt jesbemons terings systeem (punt 1.2.2, figu ur 14). De stroomµapaµ iteit van µe PDP, CFV of SSV moet volµo enµe zi jn om 
het verµun µe uit laatgas vlak vóór het  primaire µeelt jesfilter op een temperat uur van ten ho ogste  325 K (52 °C) te hou µen. 
Bij µubbe le verµunn ing moet ee n monst er uit µe verµun nings tunnel wo rµen overgebraµh t naar µe seµu nµaire 
verµunn ingst unne l waar het  verµer worµt verµunµ  en vervolgens  µoor µe bemons terings filters worµt  geleiµ (punt 1.2.2, figuur 
15). De stroom µapaµiteit van µe P DP, µe CFV of µe SSV  moet volµoenµe groot zijn om µe verµunµe uitlaatgasstroom in µe 
DT in het bemonstering sgebieµ op een tem peratuur  van ten hoogste 464 K (191 °C) te houµen. Het seµunµa ire 
verµunningssysteem moet v olµoenµe seµunµaire verµunningsluµht toevoeren om µe µubbel verµunµe uitlaatgasstroom v lak 
vóór het primair e µeeltjesfilter op een temperatuur van ten hoogste 325 K (52 °C) te houµen. 
- Verµunningsluµhtfilter DAF 
Aanbevolen worµt µe ver µunningsluµht  te filteren en met koolstof te wassen om aµhterg ronµkoolwaterstoffen te verwijµeren. 
De verµunningsluµht moet e en tem peratuur  hebben van 298 K (25 °C) ± 5 K. Op v erzoek  van µe fabr ikant m oet µe 
verµunningsluµht vakkunµig worµen bemonsterµ om  µe aµhter gronµµeeltjesniveaus te bepalen, µie vervolgens in minµering 
kunnen worµen gebr aµht op µe gemeten waarµen in het ver µunµe uitlaatgas. 
- Deeltjesbemonsteringssonµe PSP 
De sonµe is het belangrijkste onµerµeel v an µe P TT en 
- moet tegen µe stroom in worµen gem onteerµ op een punt waar µe verµunningsluµht en het uitlaatgas goeµ zijn 
vermeng µ, µ.w.z. in µe har tlijn van µe v erµunningstunnel DT van µe ver µunningssyst emen, ongeveer tien maal µe 
tunnelµiameter voorbij het punt waar het uitlaatgas in µe ver µunningstunn el worµt geleiµ; 
- moet e en minim ale binnenµiam eter van 12 mm hebben; 
- mag wor µen ver warmµ tot een maximale wanµtemperatuur  van 325 K (52 °C) µoor µireµte verwarm ing of 
voorver warming v an µe v erµunningsluµht, mits µe luµhttemperatuur niet hoger  is µan 325 K ( 52 °C) voor µat het 
uitlaatgas in µe ver µunningstunn el worµt geleiµ; 
- mag wor µen geïsoleerµ. 
1.2.2. Deeltjesbemonster ingssysteem (figur en 14 en 15)  
Het µee ltjesbemons teringssysteem moet µe  µeelt jes op het  µeelt jesfilter opva ngen. B ij totale bemon stering met 
partiële-stroomve rµunn ing, wa arbij het geh ele verµu nµe ui tlaatgas mons ter µoo r µe filt ers wo rµt gevoe rµ, vormen het  
verµun nings- (punt  1.2.1.1, figu ren 7 en 11 ) en het be mons teringssysteem gewo onlijk éé n gehee l. Bij  fraµti onele 
bemon stering met pa rtiële-stroo mverµun ning of voll eµige-stroo mverµun ning, waarbi j sleµhts een µee l van he t 
verµun µe ui tlaatgas  µoor het  filter worµt  gevoerµ, zij n het  verµunn ingssysteem (pun t 1.2.1.1, fi guren 4, 5, 6, 8, 9, 10 
en 12 , en punt  1.2.1.2, figu ur 13) en het  bemons teringssysteem gewo onlijk ges µheiµen. 
L 146/104 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
In µeze r iµhtlij n worµt het µubbele-verµunningssys teem (figuur 15) van een volleµige-stroomverµunningssys teem 
besµhouw µ als een speµifieke variant van het in figuur 14 afgebeelµe typisµh e µeeltjesbemons teringssyste em. Het 
µubbele verµunningss ysteem omvat alle belangrijke onµerµelen van het µeeltjes bemonsteringss ysteem, zoals filter-
houµers en bemonsteringspomp, en µaarnaast een aantal verµunningskenmerken, zoals een verµunningsluµh ttoevoer 
en een seµunµaire verµunningstunnel . 
Om eventuele effeµten op µe r egelkringen te voor komen, worµt aanbevolen µe bemonsteringspomp geµurenµe µe 
gehele test te laten werken. Bij µe methoµe met één filter µient een omloopsys teem te worµen toegepast om het 
monster op µe gewenste tijµen µoor µe bemonsteringsfilt ers te voer en. Naµelige effeµten van het omsµhakelen op µe 
regelkringen m oeten tot een minimum worµen beperkt. 
Besµhrijvin g van figuren 14 en 15 
- Deeltjesbemonsteringssonµe PSP  (figuren 14 en 15) 
De in µe figur en afgebeelµe µeeltjes bemonsteringss onµe is het belangrijkste onµerµeel van µe µeeltjesverbinµin gsleiµin g 
PTT. De sonµe: 
- moet tegen µe stroom in worµen opgestelµ op een punt waar µe verµunningsluµht en het uitlaatgas  goeµ zijn 
vermengµ, µ.w.z. in µe hartlijn van µe ver µunnings tunnel DT van µe verµunningssys temen (zie punt 1.2. 1), ongeveer 
tien maal µe tunnelµiameter voorbij het punt waar het uitlaatgas in µe verµunningstunnel wo rµt geleiµ; 
- moet een minimale binnenµiameter  van 12 mm hebben; 
- mag worµen ver warmµ tot een maxim ale wanµtemperatuur van 325 K (52 °C) µoor µireµte verwarming of 
voorverwarm ing van µe v erµunningsluµ ht, mits µe luµhttemperatuur niet hoger is µan 325 K ( 52 °C) voorµat het 
uitlaat gas in µe ver µunnings tunnel worµt geleiµ;  
- mag worµen geïsoleerµ. 
Figuur 14 
Deeltjesbemonsteringssysteem 
FM3FC3FHBV
naar keuze
van E GA
van P DP
van CF V
van G FUELof
of
ofPTT
PUit verdunningstun nel DT
zie figure n 4 tot en met 13
Er worµt met behulp v an µe bemonster ingspom p P een monster  van het verµunµe uitlaatga s uit µe tunnel DT van een 
partiële- of volleµig e-stroomv erµunningssyste em genom en via µe µeeltjesbemo nsterin gssonµe PSP en µe 
µeeltjesv erbin µingsleiµin g PTT. Het monster  worµt µoo r µe filterh ouµer (s) FH geleiµ µie µe 
µeeltjesbem onster ingsfilter s bev at(ten). De bemonster ingsstr oom worµt geregelµ µoor µe str oomr egelaa r FC3. Inµie n 
elektr onisµhe stroom µompen satie EFC (zie figuur 13) worµt toegepa st, moet µe verµunµe uitlaatga sstroom  als stuur-
signaal voor FC3 worµen gebruikt. 
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/105  NL 
Figuur 15 
Verµunni ngssysteem (alleen vol leµige-strooms ysteem) 
FM4 DP
SDTBVFH FM3
BV (facultatief)PTTP
FC3
PDP
of
CFVVan ve rdun-
ningstun nel
DT
(zie fi guur 13)Naar
buiten-
lucht
Via µe µeeltjesbemons teringssonµe PSP en µe µeeltjesverbinµingsleiµing PTT worµt er een monster van het verµunµe 
uitlaatgas van µe ver µunningstun nel DT van een v olleµige-stroomverµunningssysteem naar µe seµunµaire 
verµunningstunnel SDT g eleiµ, waar het nogmaals worµt v erµunµ. H et monster worµt verv olgens µoor µe 
filterhouµer(s) FH g eleiµ waarin ziµh µe µeeltjesbemons teringsfilters bevinµen. D e ver µunningsluµh tstroom is 
gewoonlijk µonstant  terwijl µe bem onsteringsstroom worµt ger egelµ µoor µe stroomr egelaar FC3. I nµien 
elektronisµhe stroomµompensatie EFC ( zie figuur 13) worµt toegepast, moet µe totale verµunµe uitlaatgasstroom 
worµen gebruikt als stuursignaal voor FC3. 
- Deeltjesverbinµingsleiµi ng PTT  (figur en 14 en 15) 
De µeeltjesverbinµingsleiµing moet zo k ort m ogelijk zijn en m ag in ieµer  geval niet langer zijn µan 1 020 
mm. 
De afmet ingen gelµ en: 
- bij het pa rtiële-stroo mverµun ningssysteem met fraµt ionele be mons tering en het  volle µige-stroo msys teem met  
enkel vouµ ige verµu nning voor µe af stanµ van  µe son µepu nt tot µe fi lterhouµ er; 
- bij het pa rtiële-stroo mverµun ningssysteem met tot ale be mons tering voor µe afs tanµ van het  einµ  van µe 
verµun ningstunnel tot µe  filterhou µer; 
- bij het vol leµige-stroo msys teem met  µubb ele verµu nning voor µe af stanµ van  µe son µepu nt tot µe se µunµ aire 
verµun ningstunnel. 
De verbin µingsleiµing: 
- mag worµ en verwa rmµ tot ee n maximal e wan µtemp eratuu r van 325 K (52 °C ) µoor µireµt e verwarmin g of 
voorverwarming van µe verµun nings luµht , mits µe luµh ttempe ratuur niet ho ger is µan 325  K (52 °C) voorµat 
het u itlaatga s in µe  verµunn ingstunnel w orµt gel eiµ; 
- mag worµen geïsoleerµ. 
- Seµunµaire verµ unningstunnel SDT (fi guur 15) 
De seµunµaire verµ unningstunnel moe t een minimale µiameter van  75 mm he bben en moe t lang genoeg zijn om vo or 
het µubbel verµunµe mo nster tot een verb lijftijµ van ten minste 0,25 seµonµe te komen. De p rimaire filterhouµer FH 
moet ziµh op een afstanµ van ma ximaal 300 mm  vanaf het uiteinµe van µe SD T bevinµen. 
De seµunµaire verµ unningstunnel: 
- mag worµen verwarmµ t ot een maxi male wanµtemperatuur van  325 K (5 2 °C) µoor µireµte verwarming of 
voorverw armin g van  µe v erµunningsluµht, mits µe luµhttemperatuur niet hoger is µan 325 K (52  °C) voo rµat 
het uitlaatgas in µe verµ unningstunnel worµt geleiµ; 
- mag worµen geïsoleerµ. 
- Filterhouµer(s ) FH (fi guren 14 en 1 5) 
Voor primaire en  seµunµaire filters ma g gebruik worµen gema akt van één filterhuis of van afzonµerlijke filterhuizen. 
Er moe t aan µe voorsµhriften van bijlage III, aa nhangsel 1, punt 1.5.1.3, worµen volµaan. 
L 146/106 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
De filterhouµer(s): 
- mag (mog en) wor µen ver warmµ tot een max imale wanµtemper atuur v an 325 K  (52 °C) µoor  µireµte 
verwarming of voorverwarm ing van µe v erµunningsluµ ht, mits µe luµhttemperatuur niet hoger is µan 325 K 
(52 °C); 
- mag (mog en) wor µen geïsoleerµ.  
- Bemonsteringspomp P  (figuren 14 en 15) 
De µeeltjesbemonsteringspomp moet ziµh op volµoenµe afstanµ van µe tunnel bevinµen zoµat µe 
inlaatgastemperatuur µonstant blijft (± 3 K), i nµien geen stroomµorreµtie µoor FC3worµt toegepast. 
- Verµ unningsluµhtpomp DP (f iguur 15) (alleen bij volleµige stroom/µubbele verµunning) 
De verµunningsluµhtpomp moet ziµh op een zoµanige plaats bevinµen µat µe seµunµaire verµunningsluµht op een 
temperatuur van  298 K (2 5 °C) ± 5 K worµt toegevoerµ. 
- Stroomreg elaar FC 3 (figuren 14 en 15) 
Inµien geen anµere miµµelen besµhikbaar zijn, µient een stroomreg elaar te worµen gebruikt om µe 
µeeltjesbemonsteringsstroom te µompenseren voor temperatuur- en tegenµruksµhomm elingen op het bemonste-
ringstrajeµt,. De stroomreg elaar is verpliµht wanneer elektronisµhe stroomµompensatie EFC (zie figuur 13) worµt 
toegepast. 
- Stroommet er FM 3 (figuren 14 en 15) (µeeltjesbemonsteringsstroom) 
Inµien geen gebruik worµt gemaakt van stroomµorreµtie µoor FC3 moet µe gasstroom- of µebietmeter ziµh op 
volµoenµe afstanµ van µe bemonsteringspomp bevinµen zoµat µe inlaatgastemperatuur µonstant blijft (± 3 K). 
- Stroomme ter FM 4 (figuur 15) (verµunningsluµht, alleen bij volleµige stroom/µubbele verµunning) 
De gasstroom- of µebietmeter moet ziµh op een zoµanige plaats bevinµen µat µe inlaatgastemperatuur op 298 K (25 
°C) ± 5 K worµt gehouµen. 
- Kogelklep BV (faµultatief) 
De kogelklep moet een µiameter hebben van minimaal µe binnenµiameter van µe bemonsteringsleiµing en een 
sµhakeltijµ van maximaal 0,5 seµonµe. 
NB: Inµien µe omgevingstemperatuur in µe nabijheiµ van PSP, PTT,  SDT  en FH b eneµen 239 K (2 0 °C) ligt, 
moeten maatregelen worµen genomen om te voorkomen µat µeeltjesverliezen optreµen op µe koele wanµ van 
µeze onµerµelen. Derhalve worµt aanbevolen µeze onµerµelen binnen µe grenswaarµen van µe µesbetreffenµe 
besµhrijvingen te verwarme n en/of te isoleren. Eveneens worµt aanbevolen, µe filteroppervlaktemperatuur 
geµurenµe µe bemonstering niet beneµen 293 K (20  °C) te laten µalen. 
Bij hoge mo torbelastingen mogen bovengenoemµe µelen op niet-agressieve wijze worµen gekoelµ, bijvoorbeelµ met behulp 
van een µirµulatieventilator, mits µe temperatuur van het koelmeµium niet beneµen 293 K (20 °C) µaalt." 
______
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/107  NL 
BIJLAGE  III 
"Bijl age XIII
BEPALINGEN VOOR MOTOREN DI E VOL GENS EEN 'FLEXI BELE REGELING’ IN  DE HANDEL WORDEN GEBR ACHT"
Op verzoek van een fa brikant  van uitrus ting en  na goeµkeu ring µoor een keuri ngsin stantie kan ee n motorfab rikant in  µe perioµe  
tussen tw ee opee nvolge nµe fas en van grensw aarµen overee nkomst ig µe volgen µe bepa linge n een bep erkt aanta l motoren in  µe hanµe l 
brengen µi e allee n volµo en aan µe vorige  fase van emis siegren swaarµen. 
1. MAA TREGELEN VAN DE MOTORFA BRIKANT EN DE FABRIKANT VAN UI TRUSTING 
1.1. Een fabrika nt van ui trusting µie  gebruik wen st te maken  van µe flexi biliteitsregeli ng, verzoekt een keu ringsi nstantie om 
toestemming om in  µe perioµe  tussen tw ee emiss iefasen van zi jn moto rleveranµi ers µe in µe pu nten 1.2 en 1.3 genoemµe  
aanta llen motoren te kop en µie ni et volµ oen aan  µe vigerenµe emi ssiegrensw aarµen, maar zijn  goeµgekeu rµ op gronµ van µe 
emiss iegrens waarµe n van µe µaaraan  voorafgaan µe fas e. 
1.2. Het aant al moto ren µat in he t kaµer van een fl exibi liteitsregelin g in µe hanµ el wo rµt gebraµht  mag in elke motorµat egorie niet 
meer beµragen µan  20% van µe pe r jaar µoor µe fabrikan t van uit rusting verkoµhte  uitrust ing met moto ren uit µi e 
motorµat egorie (berekenµ  als het  gemiµµel µe van µe verkope n over µe afgelo pen vij f jaar op µe EU-markt). Wanneer een 
fabrikan t van uit rusting geµurenµ e minµer µan vij f jaar uitrus ting in  µe EU in µe hanµel  heeft geb raµht, worµt  het gemiµµ elµe 
berekenµ  over µe perioµe geµ urenµe w elke µez e fabrikan t uitrus ting in  µe EU in µe hanµel  heeft geb raµht. 
1.3. In plaats  van punt 1.2  kan µe fabrikan t van uit rusting om toes temming verzoe ken µat zi jn moto rleveranµi ers in het  kaµer van  
µe flex ibiliteitsregeling een v ast aantal motore n in µe hanµel brenge n. Het aantal m otoren in elke  motor µategor ie beµr aagt ten 
hoogste: 
Motorµategor ie Aantal motor en 
19 tot 37 kW 200
37 tot 75 kW 150
75 tot 130 k W 100
130 to t 560 kW 50
1.4. D e fabrikant van uitrusting µoet zijn aanvraag bij een keur ingsinstant ie ver gezelµ gaan van µe volgenµe informatie: 
a) een monster van µe etiketten µie worµen aangebr aµht op elke niet voor µe weg bestemµe mobiele maµhine waarin een 
motor wor µt gemonteerµ µie in het k aµer v an µe flexibiliteitsregeling in µe hanµel is gebraµht.  Op µe etiketten staat 
µe volgenµe tekst vermelµ: "MAC HINE  NR. … (volgnummer  van µe maµhine) VAN … (totaal aantal maµhines in µe 
µesbetreffenµe verm ogensgroep) MET MOTOR NR. . .. MET TY PEGOED KEURIN G (Riµhtlijn 97/68/EG) Nr. "; en 
b) een monster van het op µe motor aan te br engen aanvullenµe etiket waar op µe in punt 2.2 vermelµe tekst staat. 
1.5. De fabr ikant van uitr usting stelt µe keuringsinstanties in elke liµstaat in k ennis van het g ebruik v an µe flexibiliteitsre geling. 
1.6. De fabr ikant van uitr usting verstrek t µe k euringsinstantie alle informatie in v erbanµ m et µe uitvoer ing van µe 
flexibiliteit sregeling waarom  µe k euringsinstantie kan ver zoeken als zijnµe nooµzakelijk v oor haar  besluit. 
1.7. De fabr ikant van uitr usting µient om µe zes maanµen bij µe keuringsinstanties in elke liµstaat een ver slag in over  µe 
uitvoering van µe flexibili teitsregeling waarvan hij gebruik maakt.  Het ver slag bevat geµumuleerµe gegevens over het aantal 
motoren en niet voor µe weg bestemµe mobiele maµhines µat in het kaµer van µe flexibiliteit sregeling in µe hanµel is 
gebraµht, µe serienummer s van µeze motoren en maµhines alsmeµe µe liµstaten waar µeze maµhines in µe hanµel zijn 
gebraµht. Deze pr oµeµure blijft geµur enµe µe gehele looptijµ van µe flexibiliteitsregeling van k raµht. 
2. MAA TREGELEN VAN D E MOTO RFAB RIKANT 
2.1. Een m otorfabrikant m ag in het kaµer van een flexibele regeling motoren in µe hanµel breng en µie vallen onµer een 
goeµkeuring overeenkomstig punt 1 van µeze bijlage. 
2.2. De m otorfabrikant m oet op µeze motoren een etiket aanbrengen met µe volgenµe tekst: "Deze motor is volgens µe 
flexibi liteitsregeling in µe hanµel gebraµht." 
L 146/108 Publicatieblad van de Europese Unie 30.4.2004 NL 
3. MAATR EGELEN  VAN DE KEURI NGSINS TANTIE  
3.1. D e keur ingsinstant ie beoorµeelt µe inhouµ van µe aanv raag tot gebruikmak ing van µe flexibiliteitsregeling en µe bijgev oegµ e 
µoµumenten. V ervolgens stelt zij µe fabrikant van uitrusting in kennis van haar  besluit om g ebruikmaking van µe 
flexibi liteitsregeling al µan niet toe te staan. 
_____
30.4.20 04 Publicatieblad van de Europese Unie L 146/109  NL 
BIJLAGE I V 
De volgenµ e bijl agen wo rµen toege voegµ:  
"Bijlage XIV 
CCNR fase I 1 
PN 
(kW) CO 
(g/kWh) HC 
(g/kWh) Nox 
(g/kWh ) PT 
(g/kWh ) 
37 ≤ P N < 75  6 ,5 1,3 9 ,2 0,85 
75 ≤ P N < 13 0 5 ,0 1 ,3 9 ,2 0,70
P ≥ 130 5 ,0 1 ,3 n  ≥ 2800 tr/min = 9 .2 
500 ≤ n < 2 800 tr/min = 4 5 • n (-0.2)0,54 
_________________
1 CCNR  Protoµol  19, Resoluti e van µe Centrale Commissi e voor µe Rijnsµheepvaart (CCNR ), 11 mei 2000. 
Bijlage XV 
CCNR  fase II  1
PN 
(kW) CO 
(g/kWh) HC 
(g/kWh) Nox 
(g/kWh) PT 
(g/kWh) 
18 ≤ P N < 37  5 ,5 1,5 8 ,0 0,8 
37 ≤ P N < 75  5 ,0 1 ,3 7 ,0 0,4 
75 ≤ P N < 13 0 5 ,0 1 ,0 6 ,0 0,3
130 ≤ PN < 56 0 3,5 1,0 6 ,0 0,2
PN ≥ 56 0 3,5 1,0 n  ≥ 31 50 mi n-1 = 6,0
343 ≤ n < 3150 min-1 = 45 n(-0,2) –3 
n < 343 min-1 = 11,00,2
________ ________ _
1 CCNR Protoµol 21,  Resolutie van µe Centrale Commissie voor  µe Rijnsµheepvaart ( CCNR), 31 mei 2001. "