BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 13 mei 1998 betreffende staatssteun in de vorm van bij Wet nr. 549/95 bepaalde belastingverminderingen voor ondernemingen uit de automobielsector, de scheepsbouwsector, de sector synthetische vezels, alsmede ijzer- en staalondernemingen die onder het EGKS-Verdrag vallen (kennisgeving geschied onder nummer C(1998) 1434) (Slechts de tekst in de Italiaanse taal is authentiek) (Voor de EER relevante tekst) (1999/148/EG, EGKS)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op de artikelen 92 en 93,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal,

Gelet op Beschikking nr. 2496/96/EGKS van de Commissie van 18 december 1996 houdende communautaire regels voor steun aan de ijzer- en staalindustrie (1), inzonderheid op artikel 6, lid 5,

Na de belanghebbenden te hebben verzocht haar hun opmerkingen kenbaar te maken, en gezien de ontvangen opmerkingen (2),

Overwegende hetgeen volgt:

I

Bij schrijven van de permanente vertegenwoordiging van Italië bij de Europese Unie van 5 maart 1996 hebben de Italiaanse autoriteiten de Commissie in kennis gesteld van Wet nr. 549 van 28 december 1995 (hierna: "de wet" genoemd), waarin - onder meer - voor sommige ondernemingen in belastingverminderingen is voorzien.

De wet voorziet in investeringssteun in de vorm van belastingvrijstellingen voor opnieuw geïnvesteerde winst. Deze regeling geldt voor alle ondernemingen in de regio's van de doelstellingen 1, 2 en 5b, alsmede door kleinschalige ondernemingen in de rest van Italië. Kleinschalige ondernemingen zijn bedrijven die in het belastingtijdvak, volgende op het op 12 juni 1994 lopende tijdvak, een omzet van minder dan 5 miljard ITL behaalden en maximaal 20 werknemers in dienst hadden.

De wet voorziet met name in een belastingvrijstelling van 50 % voor de opnieuw geïnvesteerde winst. Voor deze belastingverlaging komen enkel de winsten in aanmerking die zijn gebruikt voor de financiering van investeringen, die in 1996 zijn gedaan en hoger liggen dan het gemiddelde van de investeringen uit de vijf voorgaande jaren. De in aanmerking komende investeringen hebben betrekking op de bouw van nieuwe vestigingen, de uitbreiding en de modernisering van bestaande installaties, alsmede de aankoop van nieuwe uitrustingsgoederen, ook door middel van leasingovereenkomsten.

In de ministeriële circulaire van 14 februari 1997 worden de bepalingen van de wet nader uiteengezet, wat betreft de omschrijving van de begunstigde ondernemingen, de toegelaten intensiteiten en de wijze daarop de steun wordt berekend, alsmede de in aanmerking komende uitgaven.

Deze regels bepalen het volgende:

- zowel de kleine en middelgrote ondernemingen die voor de communautaire kaderregeling inzake overheidssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen (KMO's) (3) in aanmerking komen, als de andere ondernemingen uit de regio's van de doelstellingen 1, 2 en 5b, die aanspraak kunnen maken of de afwijking van artikel 92, lid 3, onder a) en c), kunnen voor de betrokken steun in aanmerking komen;

- alleen de KMO's uit de regio's van de doelstellingen 1, 2 en 5b), die geen aanspraak kunnen maken op de afwijkingen van artikel 92, lid 3, onder a) en c), kunnen voor de betrokken steun in aanmerking komen; en

- in de andere regio's waar de wet wordt toegepast, kunnen zowel kleinschalige ondernemingen in de zin van de wet, als KMO's voor de betrokken steun in aanmerking komen.

Omdat de betrokken wet zich ertoe beperkt banken en verzekeringen van haar toepassingsgebied uit te sluiten, moest de Commissie vaststellen dat niet voorzien was in regels betreffende steun voor gevoelige sectoren.

Voorts hebben de Italiaanse autoriteiten in hun schrijven van 13 februari 1997 onder meer verklaard, dat zij niet voornemens waren zich bij de tenuitvoerlegging van de wet te richten naar de communautaire voorschrfiten voor de automobielsector, de synthetische-vezelsector, alsmede de ijzer- en staalondernemingen die onder het EGKS-Verdrag vallen. Over de sector scheepsbouw werd niets meegedeeld. De Italiaanse autoriteiten leken immers van oordeel dat de Gemeenschapsregels inzake gevoelige sectoren - gezien het horizontale karaker van de betrokken regeling - niet van toepassing waren. Deze regels zouden volgens hen uitsluitend gelden voor regelingen met sectorale doelstellingen.

Om deze redenen en omdat zij de betrokken wet in beginsel goedkeurde op grond van de communautaire bepalingen inzake regionale steun, heeft de Commissie Italië bij schrijven van 21 mei 1997 in kennis gesteld van haar besluit de procedures van artikel 6, lid 5, van Beschikking nr. 2496/96/EGKS en van artikel 93, lid 3, van het EG-Verdrag in te leiden ten aanzien van het verlenen van de desbetreffende steun in gevoelige sectoren, onder meer de ijzer- en staalsector, de automobielsector, de scheepsbouwsector en de sector synthetische vezels.

II

In het kader van deze procedure heeft de Commissie de Italiaanse regering verzocht haar opmerkingen kenbaar te maken. De overige lidstaten en andere belanghebbenden werden in kennis gesteld door middel van een bekendmaking van het besluit tot inleiding van de procedure in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen (4).

Na deze bekendmaking hebben belanghebbende derden en één lidstaat de Commissie hun opmerkingen kenbaar gemaakt. Het betreft het Comité International de la rayonne et des fibres synthétiques bij schrijven van 12 september 1997, British Steel bij schrijven van 15 september 1997, UK Steel Association bij schrijven van 16 september 1997, Wirtschaftsvereinigung Stahl bij schrijven van 25 september 1997, alsmede Denemarken bij schrijven van 2 oktober 1997.

In hun opmerkingen verklaarden de belanghebbende derden en Denemarken dat de Commissie terecht besloten had de procedure in te leiden.

Bij schrijven van 24 oktober 1997 heeft de Commissie deze opmerkingen aan Italië doen toekomen. Op 20 april 1998 hadden de Italiaanse autoriteiten formeel nog niet op dit schrijven geantwoord, noch op het eerdere schrijven van 21 mei 1997 waarin de Commissie Italië haar besluit tot inleiding van de proceure meedeelde.

III

De te onderzoeken maatregelen vormen steun ten gunste van de ondernemingen omdat zij voor de begunstigde ondernemingen resulteren in een selectieve verlaging van de uitgaven die normaal ten laste van de concurrerende ondernemingen komen. Bovendien kunnen alleen sommige ondernemingen voor deze verminderingen in aanmerking komen, meer bepaald de ondernemingen uit de regio's van de doelstellingen 1, 2 en 5b), alsmede de kleinschalige ondernemingen in de zin van de wet en de KMO's.

Bijgevolg vervalst deze steun in de vorm van belastingverminderingen de mededinging tussen ondernemingen en kan hij het intracommunautaire handelsverkeer ongunstig beïnvloeden.

Wat betreft de toepassing van de wet op ijzer- en staalondernemingen die onder het EGKS-Verdrag vallen, zij eraan herinnerd dat op grond van artikel 4, onder c), van dat Verdrag door de lidstaten verleende subsidies of hulp in welke vorm ook onverenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt voor kolen en staal en bijgevolg worden afgeschaft en zijn verboden binnen de Gemeenschap. In Beschikking nr. 2496/96/EGKS worden de enige afwijkingen van dit algemene verbod limitatief opgesomd. Op grond daarvan is immers - onder een aantal voorwaarden - steun toegelaten ten behoeve van onderzoek en ontwikkeling (artikel 2), voor milieubescherming (artikel 3), alsmede bij de sluiting van ijzer- en staalondernemingen (artikel 4).

De Italiaanse autoriteiten hebben evenwel geen beroep op een van deze afwijkingen gedaan om de eventuele verenigbaarheid van de steun die de ijzer- en staalondernemingen konden genieten, te rechtvaardigen. Uit het dossier blijkt overigens duidelijk dat de betrokken overheidssteun niet voor een van de voormelde afwijkingen in aanmerking kan komen.

Ten slotte bevat de wet geen beperkingen inzake de aard en de doelstelling van de investeringen die voor belastingverminderingen in aanmerking komen.

Bijgevolg moet de toepassing van deze belastingverminderingen op ijzer- en staalondernemingen die onder het EGKS-Verdrag vallen, als onwettig worden aangemerkt, omdat deze niet voorafgaand door de Commissie is goedgekeurd. Bovendien is de steun onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt voor kolen en staal, omdat hij niet in aanmerking komt voor een van de afwijkingen van Beschikking nr. 2496/96/EGKS.

IV

Wat de toepassing van de betrokken steunregeling op de scheepsbouw- en scheepsreparatieondernemingen betreft, moet worden beklemtoond, dat deze ondernemingen onderworpen zijn aan de bijzondere regels inzake staatssteun die zijn vastgesteld in Richtlijn 90/684/EEG van de Raad van 21 december 1990 betreffende de steunverlening aan de scheepsbouw (5), verlengd bij Verordening (EG) nr. 2600/97 (6). Volgens artikel 11, lid 2, onder b), van deze richtlijn moeten besluiten om algemene dan wel regionale steunregelingen te doen gelden voor de in de richtlijn bedoelde ondernemingen vooraf door de lidstaten ter kennis van de Commissie worden gebracht en mogen zij niet zonder haar goedkeuring ten uitvoer worden gelegd.

Bijgevolg moet de toepassing van de wet op de scheepsbouw- en scheepsreparatieondernemingen worden aangemeld bij de Commissie, die als enige bevoegd is na te gaan of de steun in overeenstemming is met artikel 6 van de richtlijn.

Ten aanzien van de toepassing van de wet op de ondernemingen in de sector synthetische vezels, zij eraan herinnerd dat de Commissie in 1977 - gezien de lage gemiddelde bezetting van de productiecapaciteit voor synthetische vezels en garens, het daarmee samenhangende verlies aan arbeidsplaatsen en het risico op een verslechtering van de situatie en een verstoring van de mededinging door nieuwe steun een kaderregeling voor steunmaatregelen in de sector synthetische vezels heeft vastgesteld teneinde extra toezicht uit te oefenen op door de lidstaten aan producenten van synthetische vezels en garens toegekende steun.

Deze communautaire kaderregeling is regelmatig herzien. De huidige versie (7), die in de plaats kwam van de op 31 maart 1996 verstreken regeling (8), geldt van 1 april 1996 tot en met 31 maart 1999. Bijgevolg viel deze sector het gehele jaar 1996 onder de toepassing van de communautaire kaderregeling. Overeenkomstig deze kaderregeling diende Italië dus steunvoornemens ten behoeve van deze sector aan te melden.

Wat ten slotte de toepassing van de wet op de automobielsector betreft, heeft de Commissie in 1989 een communautaire kaderregeling inzake staatssteun aan de automobielindustrie (9) vastgesteld. Wegens de steeds fellere concurrentie in de automobielsector wordt de toekenning van steun aan steeds strengere criteria onderworpen om te voorkomen dat het concurrentievermogen van de communautaire industrie door oneerlijke concurrentie wordt vervalst. In de kaderregeling wordt de lidstaten inzonderheid de verplichting opgelegd volgens strenge regels de belangrijkste steun ten gunste van de automobielsector voorafgaand aan te melden.

Sinds 1989 is deze kaderregeling achtereenvolgens in 1991 (10), 1992 (11), 1995 (12) en 1997 (13) herzien. Bijgevolg vielen de bepalingen van de wet het gehele jaar 1996 onder de voor deze sector geldende communautaire kaderregeling. De lidstaat had, overeenkomstig deze kaderregeling, de verplichting tot aanmelding van iedere steun ten gunste van investeringsprojecten in de automobielsector waarvan de uitgaven meer dan 17 miljoen ECU bedroegen.

Ook wanneer de desbetreffende belastingverminderingen op grond van een aantal bepalingen uit de voor deze sector geldende kaderregeling als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt zouden kunnen worden aangemerkt, moet de steun voor deze gevoelige sectoren toch als onwettig worden aangemerkt, omdat hij werd toegekend zonder voorafgaande goedkeuring door de Commissie, die als enige bevoegd is de verenigbaarheid te beoordelen.

Bijgevolg moeten de Italiaanse autoriteiten de Commissie tijdig in kennis stellen van de individuele gevallen waarin de wet wordt toegepast voor ondernemingen uit deze gevoelige sectoren, en moeten zij ook alle anderszins relevante inlichtingen en gegevens verstrekken, opdat de Commissie de verenigbaarheid van de in deze sectoren toegekende steun kan beoordelen. Mocht de Commissie van de Italiaanse autoriteiten niet de gevraagde inlichtingen ontvangen die nodig zijn om aan te tonen dat de toegekende steun verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, dan moet zij een beslissing nemen op grond van de gegevens waarover zij op het moment van de eindbeslissing beschikt. Gezien de twijfel die de Commissie bij de inleiding van de procedure ten aanzien van de steun in de betrokken sectoren heeft geuit, kan een negatieve eindbeslissing in deze fase van de procedure niet worden uitgesloten.

V

Gelet op het voorgaande - inzonderheid de overwegingen in de delen III en IV - moet worden geconcludeerd dat de door Italië in 1996 op grond van de wet verleende steun in de vorm van belastingverminderingen voor ijzer- en staalondernemingen, alsmede ondernemingen uit de andere in de onderhavige beschikking genoemde gevoelige sectoren, onwettig is omdat hij niet is aangemeld en a fortiori vóór de toekenning ervan niet door de Commissie is goedgekeurd. Bovendien is de steun ten behoeve van ijzer- en staalondernemingen die onder het EGKS-Verdrag vallen, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, omdat hij niet in aanmerking komt voor een van de afwijkingen van Beschikking nr. 2496/96/EGKS. Wat de verenigbaarheid van de steun in de overige gevoelige sectoren betreft, behoudt de Commissie zich het recht voor, haar standpunt te bepalen zodra zij de inlichtingen heeft ontvangen die Italië haar moet verstrekken,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De door Italië op grond van Wet nr. 549/95 in de vorm van belastingverminderingen verleende staatssteun ten gunste van ijzer- en staalondernemingen die onder het EGKS-Verdrag vallen, is onwettig, omdat hij is toegekend in strijd met artikel 6, lid 1, van Beschikking nr. 2496/96/EGKS.

Deze steun is op grond van artikel 4, onder c), van het EGKS-Verdrag onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt voor kolen en staal.

Artikel 2

Italië vordert de in artikel 1 bedoelde steun terug overeenkomstig de bepalingen van de Italiaanse wetgeving inzake de terugvordering van vorderingen van de staat. Teneinde de gevolgen van deze steun teniet te doen, wordt het bedrag ervan vermeerderd met rente vanaf de datum waarop de steun werd verleend tot en met de terugbetaling ervan. De toepasselijke rentevoet is het referentiepercentage dat de Commissie in de betrokken periode bij de beoordeling van regionale steun hanteerde voor de berekening van het nettosubsidie-equivalent.

Artikel 3

Italië wordt gelast binnen één maand na de kennisgeving van de onderhavige beschikking de Commissie alle relevante gegevens en informatie te verstrekken die haar in staat stellen de verenigbaarheid met de gemeenschappelijke markt te beoordelen van de op grond van Wet nr. 549/95 toegekende steun ten gunste van ondernemingen uit de scheepsbouwsector, de automobielsector en de sector synthetische vezels.

Deze staatssteun is onwettig, omdat hij in strijd met de in artikel 93, lid 3, van het EG-Verdrag neergelegde verplichting tot voorafgaande aanmelding is toegekend.

Artikel 4

Binnen twee maanden na de kennisgeving van de onderhavige beschikking deelt Italië de Commissie de maatregelen mee die genomen zijn om daaraan te voldoen.

Artikel 5

Deze beschikking is gericht tot de Italiaanse Republiek.

Gedaan te Brussel, 13 mei 1998.

Voor de Commissie

Karel VAN MIERT

Lid van de Commissie

(1) PB L 338 van 28. 12. 1996, blz. 42.

(2) PB C 268 van 4. 9. 1997, blz. 4.

(3) PB C 213 van 13. 7. 1996, blz. 4.

(4) Zie voetnoot 2.

(5) PB L 380 van 31. 12. 1990, blz. 27.

(6) PB L 351 van 23. 12. 1997, blz. 18.

(7) PB C 94 van 30. 3. 1996, blz. 11.

(8) PB C 142 van 8. 6. 1995, blz. 4.

(9) PB C 123 van 18. 5. 1989, blz. 3.

(10) PB C 81 van 26. 3. 1991, blz. 4.

(11) PB C 36 van 10. 2. 1993, blz. 17.

(12) PB C 284 van 28. 10. 1995, blz. 3.

(13) PB C 279 van 15. 9. 1997, blz. 1.