NL Publicatieblad van de Europese Unie C 70/17

ADVIES VAN DE RAAD

van 27 februari 2007

over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Italië voor de periode 2006-2011

(2007/C 70/05)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid (1), en met name op artikel 5, lid 3,

Gezien de aanbeveling van de Commissie,

Na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité,

BRENGT HET VOLGENDE ADVIES UIT:

(1) Op 27 februari 2007 heeft de Raad het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Italië voor de periode 2006-2011 besproken.

(2) Volgens het macro-economische scenario dat aan het programma ten grondslag ligt, zal de reële BBP-groei eerst teruglopen van 1,6 % in 2006 naar 1,3 % in 2007. Daarna zal de economische groei geleidelijk aantrekken om in 2011 uit te komen op 1,7 %. Afgaande op de thans beschikbare informatie lijkt dit scenario uit te gaan van plausibele groeihypothesen. De inflatieprognoses van het programma lijken voor de laatste jaren aan de lage kant.

(3) In het stabiliteitsprogramma van 2006 wordt voor 2006 gerekend op een tekort van 5,7 % van het BBP (2). Dit staat in schril contrast met de 4,7 % van het BBP in de najaarsprognoses 2006 van de diensten van de Commissie. In het scenario van de Commissie wordt er geen rekening mee gehouden dat de uitgaven door de kwijtschelding van de schuld van de spoorwegen in verband met het hogesnelheidsproject (Ferrovie dello Stato — RFI/TAV) (3) na een beslissing in de laatste fase van de begrotingsproces 0,9 % van het BBP hoger uitvallen. Wel is de najaarsprognose van de diensten van Commissie voor het overheidstekort al hoger dan de 3,5 % van het BBP in de vorige actualisering van het stabiliteitsprogramma. Het verschil van 1,2 % van het BBP is hoofdzakelijk te wijten aan het effect van bepaalde eenmalige maatregelen (verschil van 0,8 % van het BBP) en het structurele negatieve effect van het door het Europees Hof van Justitie gewezen btw-arrest inzake bedrijfswagens (circa 0,4 % van het BBP).

(4) De begrotingsstrategie in het programma is gericht op een correctie — grotendeels door maatregelen van duurzame aard — van het buitensporige tekort in 2007 (dat terugloopt naar 2,8 % van het BBP). Daarna vertoont het overheidssaldo in de programmaperiode een gestage verdere verbetering en slaat het in 2011 om in een overschot van 0,1 % van het BBP. Het primaire saldo stijgt van 0,9 % van het BBP in 20066 tot 5 % in 2011. Tot 2007 vindt de aanpassing vooral aan de ontvangstenzijde plaats. Voor de periode na 2007 wordt alleen informatie verstrekt over de omvang van de correctie die nodig is om de begrotingsdoelstellingen te halen als deze worden betrokken op de trends. In vergelijking met het vorige programma blijven de doelstellingen vanaf 2007 ondanks een minder gunstig macro-economisch scenario in grote lijnen ongewijzigd, maar valt de correctie in 2007 veel hoger uit omdat de uitgangspositie een veel groter tekort over 2006 is.

(5) Het volgens de algemeen aanvaarde methode berekende structurele saldo (d.w.z. het conjunctuurgezuiverde saldo, ongerekend eenmalige en tijdelijke maatregelen) geeft een verbetering te zien: het tekort van circa 4 % van het BBP in 2006 slaat om in een overschot van % aan het eind van de programmaperiode (2011). Evenals in de vorige actualisering van het stabiliteitsprogramma is de in het programma gepresenteerde middellangetermijndoelstelling (MTD) voor de begrotingssituatie een begroting die structureel in evenwicht is, een doelstelling die volgens het programma aan het einde van de programmaperiode zou moeten worden gehaald. In de vorige actualisering van het programma was er nog geen sprake van dat de MTD zou worden bereikt in de programmaperiode (die liep tot 2009). Aangezien de MTD ambitieuzer is dan de minimumbenchmark (geraamd op een tekort van circa 1 % van het BBP), mag worden aangenomen dat de verwezenlijking ervan een veiligheidsmarge tegen het ontstaan van een buitensporig tekort zal bieden. De MTD ligt binnen de marge die in het stabiliteits- en groeipact en in de gedragscode is vastgesteld voor de lidstaten die tot het eurogebied en tot WKM II behoren, en houdt afdoende rekening met de schuldquote en de gemiddelde potentiële productiegroei op lange termijn.

(6) In vergelijking met het programma kunnen de uiteindelijke begrotingsresultaten over 2006 meevallen en na 2007 tegenvallen. Voor 2007 lijken de risico's voor de begrotingsprognoses van het programma elkaar min of meer in evenwicht te houden. In positieve zin valt op dat het tekort over 2006 gezien de ontwikkeling van de kasgegevens lager kan uitvallen dan de verwachte 5,7 % van het BBP, waardoor het basiseffect voor 2007 weer gunstiger zou uitvallen dan verwacht. Daar staat tegenover dat er risico's bestaan voor de doeltreffendheid van een aantal maatregelen in de begroting van 2007. Met name door de herhaaldelijke uitgavenoverschrijdingen in de gezondheidszorg kunnen gevaren voor de overheidsfinanciën op middellange termijn niet worden uitgesloten. Daarnaast worden voor de periode na 2007 geen bijzonderheden verstrekt over de aanpassingsstrategie. Daarmee nemen de risico's met betrekking tot de beoogde budgettaire consolidatie toe.

(7) Gezien deze risicobeoordeling lijkt de in het programma uitgestippelde begrotingsstrategie in grote lijnen in overeenstemming met de door de Raad aanbevolen correctie van het buitensporig tekort in 2007, mits de begrotingsmaatregelen onverkort en doeltreffend ten uitvoer worden gelegd. Per saldo bestaan er negatieve risico's met betrekking tot de beoogde structurele aanpassing met 1 % van het BBP in 2007. Wel wijzen de beschikbare gegevens op een meevallende structurele aanpassing in 2006 ( % van het BBP), die dan weer gunstig kan doorwerken naar 2007. Het kan niet worden uitgesloten dat de veiligheidsmarge die met de begrotingsstrategie wordt geboden, niet groot genoeg is om voor 2010 te voorkomen dat de tekortdrempel van 3 % van het BBP bij normale conjunctuurschommelingen wordt overschreden. Voorts is niet uitgesloten dat deze strategie niet toereikend is om de MTD van het programma binnen de programmaperiode te halen. In de jaren na de correctie van het buitensporig tekort is het uit het programma blijkende tempo van de aanpassing richting de MTD grotendeels in overeenstemming met het stabiliteits- en groeipact, dat voorschrijft dat de lidstaten die tot het eurogebied en ERM II behoren, een jaarlijkse verbetering van het structurele begrotingssaldo moeten nastreven met 0,5 % van het BBP als benchmark, en dat in goede economische tijden een grotere aanpassing moet worden bewerkstelligd, terwijl in slechte economische tijden een minder zware inspanning toelaatbaar is.

(8) De bruto overheidsschuld is volgens de officiële ramingen in 2006 uitgekomen op 107,6 % van het BBP, ver boven de in het Verdrag vastgelegde referentiewaarde van 60 % van het BBP. In het programma wordt ervan uitgegaan dat de schuldquote geleidelijk zal dalen tot rond de 98 % in 2011. Gezien de ontwikkeling van de kasgegevens zal de schuldquote waarschijnlijk een gunstiger verloop kennen dan in het programma voor 2006 wordt aangenomen. Voor 2007 lijken de risico's voor de verwachte schuldontwikkeling elkaar min of meer in evenwicht te houden. Voor de jaren na 2007 nemen de risico's met betrekking tot de beoogde schuldreductie weer toe door het gebrek aan nadere gegevens over de aanpassingsstrategie. Gezien deze risicobeoordeling is het mogelijk dat de schuldquote in de programmaperiode in onvoldoende mate afneemt richting de referentiewaarde.

(9) Van de vergrijzing gaat in Italië een geringer langetermijneffect op de begroting uit dan gemiddeld in de EU het geval is, omdat de pensioenuitgaven dankzij de vastgestelde pensioenhervormingen minder sterk stijgen dan gemiddeld in de EU, ervan uitgaande dat deze hervormingen, en met name de beoogde periodieke actuariële aanpassing aan de levensverwachting, onverkort ten uitvoer worden gelegd. Met een grotere arbeidsparticipatie van met name oudere werknemers zouden de pensioenen van werknemers in de toekomst verbeteren en zou een bijdrage worden geleverd aan het welslagen van de pensioenhervormingen. Ondanks de lichte verbetering ten opzichte van 2005 vormt de budgettaire uitgangspositie een risico voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën, zelfs als de langetermijngevolgen van de vergrijzing voor de begroting buiten beschouwing worden gelaten. Bovendien ligt de huidige brutoschuld ver boven de in het Verdrag vastgelegde referentiewaarde en zullen voor een reductie ervan gedurende een lange periode hoge primaire overschotten nodig zijn en blijven. Al met al lijkt Italië een middelgroot risico te lopen wat de houdbaarheid van de openbare financiën betreft.

(10) Het stabiliteitsprogramma bevat een kwalitatieve beoordeling van de algemene gevolgen van het uitvoeringsverslag van oktober 2006 van het nationale hervormingsprogramma in het kader van de budgettaire middellangetermijnstrategie. Het verschaft informatie over de rechtstreekse budgettaire kosten of besparingen van de voornaamste hervormingen waarin het nationale hervormingsprogramma voorziet, en de budgettaire prognoses ervan lijken rekening te houden met de gevolgen van de in het nationale hervormingsprogramma geschetste maatregelen voor de begroting. De in het stabiliteitsprogramma opgenomen maatregelen op het gebied van de openbare financiën lijken aan te sluiten bij de in het kader van het nationale hervormingsprogramma voorgenomen acties. Met name richten beide programma's zich op de houdbaarheid van de begroting en op een verkleining van de loonwig in 2007-2008.

(11) De in het programma uitgestippelde begrotingsstrategie is grotendeels in overeenstemming met de globale richtsnoeren voor het economisch beleid die in de geïntegreerde richtsnoeren voor de periode 2005-2008 zijn opgenomen.

(12) Wat de in de gedragscode voor stabiliteits- en convergentieprogramma's gespecificeerde gegevensvereisten betreft, vertoont het programma lacunes in de vereiste en facultatieve gegevens (4), die in de volgende programma's moeten worden gedicht.

De Raad is van oordeel dat het programma strookt met de doelstelling om het buitensporige tekort in 2007 te corrigeren. Dan moet de begroting van 2007 wel onverkort en doeltreffend ten uitvoer worden gelegd. Voor de periode na 2007 sluit de beoogde aanpassing aan bij de vereisten van het stabiliteits- en groeipact en zou de MTD aan het eind van de programmaperiode kunnen worden bereikt. Wel ontbreekt nadere informatie over de aanpassingsstrategie, hetgeen op zich een risico voor de verwezenlijking van de budgettaire doelstellingen voor de jaren na 2007 vormt en een adequate beoordeling van de consolidatiestrategie belemmert.

Gezien bovenstaande beoordeling en ook gezien de aanbeveling overeenkomstig artikel 104, lid 7, van 28 juli 2005 verzoekt de Raad Italië om:

i) de beoogde budgettaire consolidatie in 2007 te verwezenlijken om het buitensporige tekort overeenkomstig de aanbeveling van de Raad in het kader van artikel 104, lid 7, te corrigeren;

ii) de beter dan verwachte ontwikkeling van de begroting aan te grijpen om het tekort terug te dringen en, na de correctie van het buitensporige tekort, zoveel vooruitgang richting de MTD te boeken dat deze uiterlijk aan het einde van de programmaperiode wordt gehaald, en de schuldquote navenant terug te dringen;

iii) gezien de zeer hoge schuld, de vastgestelde pensioenhervormingen — inclusief de beoogde periodieke actuariële aanpassing aan de levensverwachting — onverkort ten uitvoer te leggen om een forse stijging van leeftijdsgerelateerde uitgaven te voorkomen; en tevens

iv) het begrotingsproces te verbeteren door dit transparanter te maken, de begrotingsmaatregelen met een langer tijdsperspectief gedetailleerder toe te lichten en toezicht- en beheersingsmechanismen voor de uitgaven, met name die in de gezondheidszorg, effectief toe te passen.

Vergelijking van de belangrijkste macro-economische en budgettaire prognoses

2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 Reëel BBP (Verandering in %) SP dec 2006 0,0 1,6 1,3 1,5 1,6 1,7 1,7 COM nov 2006 0,0 1,7 1,4 1,4 n.b. n.b. n.b. SP dec 2005 0,0 1,5 1,5 1,7 1,8 n.b. n.b. HICP-inflatie (%) SP dec 2006 2,2 2,2 2,1 1,7 1,5 1,5 1,5 COM nov 2006 2,2 2,3 2,0 1,9 n.b. n.b. n.b. SP dec 2005 2,3 2,3 2,2 2,0 2,0 n.d. n.d. Output gap (% van het potentiële BBP) SP dec 2006 (5) – 1,3 – 0,9 – 0,9 – 0,8 – 0,7 – 0,5 – 0,5 COM nov 2006 (9) – 1,4 – 1,0 – 1,0 – 1,1 n.b. n.b. n.b. SP dec 2005 (5) – 1,5 – 1,2 – 1,0 – 0,8 – 0,6 n.b. n.b. Overheidssaldo (% van het BBP) SP dec 2006 (11) – 4,1 – 5,7 – 2,8 – 2,2 – 1,5 – 0,7 0,1 COM nov 2006 – 4,1 – 4,7 – 2,9 – 3,1 n.b. n.b. n.b. SP dec 2005 – 4,3 – 3,5 – 2,8 – 2,1 – 1,5 n.b. n.b. Primair saldo (10) (% van het BBP) SP dec 2006 (11) 0,7 – 0,9 2,2 2,8 3,4 4,2 5,0 COM nov 2006 0,5 – 0,1 1,8 1,7 n.b. n.b. n.b. SP dec 2005 0,6 1,3 1,9 2,6 3,2 n.b. n.b. Conjunctuurgezuiverd saldo (% van het BBP) SP dec 2006 (5) (11) – 3,5 – 5,3 – 2,3 – 1,8 – 1,2 – 0,4 0,3 COM nov 2006 – 3,4 – 4,1 – 2,4 – 2,5 n.b. n.b. n.b. SP dec 2005 (5) – 3,5 – 2,9 – 2,3 – 1,7 – 1,2 n.b. n.b. Structureel saldo (6) (% van het BBP) SP dec 2006 (5) (7) – 4,0 – 3,9 – 2,5 – 1,9 – 1,2 – 0,4 0,3 COM nov 2006 (8) – 3,9 – 3,6 – 2,5 – 2,6 n.b. n.b. n.b. SP dec 2005 (5) – 4,1 – 3,2 – 2,3 – 1,7 – 1,2 n.b. n.b. Bruto overheidsschuld (% van het BBP) SP dec 2006 106,6 107,6 106,9 105,4 103,5 100,7 97,8 COM nov 2006 106,6 107,2 105,9 105,7 n.b. n.b. n.b. SP dec 2005 108,5 108,0 106,1 104,4 101,7 n.b. n.b. Bronnen: Stabiliteitsprogramma (SP); economische najaarsprognoses 2006 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie.

(1) PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1. Verordening gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 1055/2005 (PB L 174 van 7.7.2005, blz. 1). Alle documenten waarnaar in deze tekst wordt verwezen, kunnen worden geraadpleegd op:

http://europa.eu.int/comm/economy_finance/about/activities/sgp/main_en.htm.

(2) De tabellen van het stabiliteitsprogramma 2006 houden niet rekening met het feit dat de overheidsuitgaven eenmalig 0,9 % van het BBP hoger uitvallen door de wel in het programma zelf genoemde kwijtschelding van de schuld van de spoorwegen. Deze extra uitgaven brengen het beoogde tekort over 2006 op 5,7 % van het BBP, tegen 4,8 % in de tabellen, en zijn ook van invloed op andere budgettaire gegevens.

(3) Daar Eurostat op 23 mei 2005 heeft besloten dat deze schuld van de spoorwegen al als schuld van de overheid was geboekt (zie Eurostat News Release nr. 65/2005), heeft de beslissing van de regering geen gevolgen voor de schuld.

(4) Met name ontbreekt een uitsplitsing van de begroting overeenkomstig de tekortdoelstellingen voor de jaren 2008-2011.

(5) Berekeningen van de diensten van de Commissie op basis van de in het programma voorkomende informatie.

(6) Conjunctuurgezuiverd saldo (zoals in voorgaande rijen), ongerekend eenmalige en tijdelijke maatregelen.

(7) Eenmalige en tijdelijke maatregelen uit het programma (0,5 % van het BBP in 2005 en 0,1 % in 2007 en 2008, alle met een tekortverminderend effect, 1,4 % van het BBP in 2006 met een tekortverhogend effect).

(8) Eenmalige en tijdelijke maatregelen uit de najaarsprognoses 2006 van de diensten van de Commissie (0,5 % van het BBP in 2005 en 0,1 % in 2007 en 2008, alle met een tekortverminderend effect, 0,5 % van het BBP in 2006 met een tekortverhogend effect).

(9) Op basis van een geraamde potentiële groei van achtereenvolgens 1,2 %, 1,3 %, 1,4 % en 1,5 % in de periode 2005-2008.

(10) Gegevens over het primaire saldo in het programma en in de prognoses van de diensten van de Commissie zijn niet rechtstreeks met elkaar vergelijkbaar omdat IGDFI verschillend worden behandeld. De gegevens in het programma volgen de definities van de gedragscode. Om te kunnen worden vergeleken met de gegevens in het programma, moeten de gegevens van de Commissie over het primaire saldo opwaarts worden bijgesteld met circa 0,2 % van het BBP.

(11) De begrotingsgegevens in het programma voor 2006 zijn gewijzigd. Daarin is nu rekening gehouden met uitgaven in de orde van grootte van 0,9 % van het BBP die voortvloeien uit de in het stabiliteitsprogramma aangekondigde en met de laatste wijziging in de begrotingswet 2007 goedgekeurde kwijtschelding door de overheid van de schuld van de spoorwegen in verband met het hogesnelheidsproject.

Bronnen:

Stabiliteitsprogramma (SP); economische najaarsprognoses 2006 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie.