Beschikking van de Commissie

van 12 juli 2000

betreffende door Frankrijk verleende staatssteun ten behoeve van Scott Paper SA/Kimberly-Clark

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2000) 2183)

(Slechts de tekst in de Franse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2002/14/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Na de belanghebbenden overeenkomstig dit artikel(1) te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

1. PROCEDURE

(1) Na de publicatie door de Franse Rekenkamer, in november 1996, van het openbare rapport over de maatregelen van de territoriale overheden ten behoeve van ondernemingen(2), heeft de Commissie bij brief van 23 december 1996 een klacht ontvangen met betrekking tot de preferentiële voorwaarden waarop de stad Orléans (hierna "de stad") en de "Conseil général" van het departement Loiret (hierna "de Conseil général") - hierna gezamenlijk "de overheden" te noemen - 48 ha van het industrieterrein van La Saussaye zouden hebben verkocht aan de Amerikaanse onderneming Scott Paper Company, een producent van toiletpapier en huishoudpapier.

(2) Bij brief van 17 januari 1997 heeft de Commissie de Franse autoriteiten om aanvullende inlichtingen verzocht. Bij brief van 14 februari 1997 hebben de Franse autoriteiten om een verlenging van de antwoordtermijn met twee weken verzocht, die hun door de Commissie op 3 maart 1997 werd toegestaan. Bij brief van 19 maart 1997 hebben de Franse autoriteiten de gevraagde inlichtingen gedeeltelijk verstrekt. Omdat de inlichtingen niet volledig waren, heeft de Commissie haar verzoek aan de Franse autoriteiten bij brief van 26 maart 1997 herhaald, waarop de Franse autoriteiten een gedeeltelijk antwoord hebben gegeven bij brief van 21 april 1997. In dezelfde brief hebben de Franse autoriteiten opnieuw om een extra antwoordtermijn van 20 dagen verzocht, die hun door de Commissie op 2 mei 1997 is toegestaan.

(3) Op 3 juni 1997 heeft de Commissie de gevraagde aanvullende inlichtingen ontvangen. Op 8 augustus 1997 heeft de Commissie de Franse autoriteiten opnieuw om nadere toelichtingen verzocht. Zij heeft op 24 september en 24 oktober 1997 rappelbrieven gestuurd aan de Franse autoriteiten. Op 3 november 1997 hebben de Franse autoriteiten aanvullende inlichtingen verstrekt, die op 17 november 1997 aan de klager zijn medegedeeld. De klager heeft bij brief van 8 december 1997 aanvullende gegevens verstrekt, waarop de Commissie op 6 januari 1998 heeft geantwoord. De laatste aanvullende inlichtingen van de klager heeft de Commissie op 29 januari en 1 april 1998 ontvangen.

(4) Op 20 mei 1998 heeft de Commissie besloten met betrekking tot deze maatregelen de in artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag bedoelde procedure in te leiden, gezien de twijfel die nog altijd bestond over de voorwaarden waarop de Franse autoriteiten ten opzichte van Scott Paper Company hadden gehandeld en de verenigbaarheid daarvan met het Verdrag. Bij brief SG(98) D/5663 van 10 juli 1998 heeft de Commissie de Franse autoriteiten over dat besluit ingelicht.

(5) Bij brief van 31 juli 1998 hebben de Franse autoriteiten om een extra antwoordtermijn van een maand gevraagd, die de Commissie op 5 augustus 1998 heeft toegestaan. Bij brief van 18 september 1998 hebben de Franse autoriteiten om een extra termijn van 20 dagen gevraagd, die de Commissie op 25 september 1998 heeft toegestaan. Bij brief van 25 november 1998 hebben de Franse autoriteiten geantwoord op de inleiding van de genoemde procedure.

(6) Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen(3). De Commissie heeft de belanghebbenden aangemaand hun opmerkingen over de desbetreffende maatregelen kenbaar te maken.

(7) De Commissie heeft daarover opmerkingen van belanghebbenden ontvangen. Na deze in het Frans te hebben vertaald en na bij brief van 16 februari 1999 aan een derde te hebben verzocht zijn verzoek om geheimhouding in te trekken, zijn de opmerkingen bij brief van 2 maart 1999 aan de Franse autoriteiten verzonden. Naar aanleiding van de opmerkingen van de Franse autoriteiten en van derden moesten er nog veel aspecten opgehelderd worden voordat de zaak gesloten kon worden. Daarom heeft de Commissie in de bovengenoemde brief tevens om gedetailleerde informatie gevraagd.

(8) Bij brief van 18 maart 1999 hebben de Franse autoriteiten om een extra termijn van tien dagen gevraagd, die de Commissie bij brief van 24 maart 1999 heeft toegestaan. De Franse autoriteiten hebben bij brief van 30 april 1999 gedeeltelijk aan het verzoek van de Franse autoriteiten voldaan.

(9) Omdat de antwoorden van de Franse autoriteiten, na aanzienlijke vertraging, nog steeds ontoereikend waren, heeft de Commissie hen op 8 juli 1999 gelast haar de nodige informatie te verstrekken. Dat besluit is aan de Franse autoriteiten ter kennis gebracht bij brief SG(99) D/5459 van 20 juli 1999, waarin zij werden aangemaand hun opmerkingen binnen een termijn van 15 werkdagen te rekenen vanaf de datum van de kennisgeving van het besluit, dat wil zeggen vóór 11 augustus 1999, te doen toekomen.

(10) Bij brief van 9 augustus 1999 hebben de Franse autoriteiten om verlenging van deze termijn met 30 werkdagen verzocht, die de Commissie hun op 12 augustus 1999 heeft toegestaan. De Franse autoriteiten hebben op 15 oktober 1999 gedeeltelijk antwoord gegeven op de aanmaning tot verstrekking van informatie.

(11) Op verzoek van de Franse autoriteiten heeft op 7 december 1999 een bijeenkomst met de Commissie plaatsgevonden. Tijdens die bijeenkomst heeft de Commissie de Franse autoriteiten, bij wijze van uitzondering en in het belang van de procedure, toegestaan aanvullende inlichtingen vóór eind december 1999 te verstrekken. Die inlichtingen zijn uiteindelijk op 10 januari en 21 februari 2000 toegezonden.

2. UITVOERIGE BESCHRIJVING VAN DE STEUNMAATREGEL

2.1. DE ONTVANGER VAN DE STEUN

(12) In 1969 heeft de vennootschap Scott Paper Company de Franse onderneming Bouton Brochard overgenomen en vervolgens een afzonderlijke vennootschap opgericht, Bouton Brochard Scott, die de activiteiten van Bouton Brochard heeft overgenomen. Bouton Brochard Scott is in november 1987(4) omgedoopt in Scott SA.

(13) Scott SA, waarvan de aandelen in januari 1996 zijn overgenomen door Kimberly-Clark Corporation ("KC"), was eigenaar van een fabriek voor de productie van toiletpapier en keukenpapier op het industrieterrein van Orléans-Sologne, in de gemeente Saint-Cyr-en-Val, departement Loiret. De fabriek bood werk aan ongeveer 170 personen. In januari 1998 heeft KC de sluiting van de fabriek aangekondigd. De activa van de fabriek, namelijk de grond en de papierfabricage, zijn in juni 1998(5) door Procter & Gamble ("P & G") overgenomen.

2.2. VERKOOP VAN HET TERREIN

(14) Om de vennootschap Bouton Brochard Scott SA ("Scott"), de Franse dochteronderneming van Scott Paper Company, in staat te stellen een fabriek voor de productie van huishoudpapier te vestigen, hebben de Conseil général en de stad op 12 september 1987 de "Société d'économie mixte pour l'équipement du Loiret" ("Sempel", gemengd bedrijf voor de ontwikkeling van de voorzieningen in Loiret) opdracht gegeven alle noodzakelijke studies en werkzaamheden te verrichten voor het bouwrijp maken van de gronden, met een oppervlakte van ongeveer 68 ha, die enerzijds in het industrieterrein van La Saussaye gelegen waren en anderzijds in de sector "La Planche" ("bedrijventerrein van La Saussaye")(6).

(15) In dat kader heeft de stad de betrokken 68 ha voor het symbolische(7) bedrag van 1 frank afgestaan aan Sempel. Deze grond, destijds landbouwgrond, was reeds tussen 1975 en 1987 door de stad gekocht voor de prijs van 16 FRF/m2 (2,4 EUR/m2), d.w.z. voor een totale prijs van 10,9 miljoen FRF (1,7 miljoen EUR)(8).

(16) Sempel is een privaatrechtelijke lokale "société d'économie mixte" krachtens wet 83-597 van 7 juli 1983. De vennootschappen die onder die wet ressorteren zijn privaatrechtrechtelijke rechtspersonen waarin territoriale overheden (regio's, departementen en gemeenten) en hun organisaties geassocieerd zijn met particulieren en eventueel met andere publiekrechtelijke rechtspersonen voor bouwwerkzaamheden en werkzaamheden op het gebied van de ruimtelijke ordening, voor de exploitatie van industriële en commerciële openbare diensten en voor alle andere activiteiten van openbaar belang. Hoewel zij onder zeggenschap staan van publiekrechtelijke rechtspersonen, in het onderhavige geval van lokale overheden, omdat die ten minste de helft van het kapitaal tot een maximum van 80 % moeten bezitten, zijn zij onderworpen aan de bepalingen van het privaatrecht, in het bijzonder de wet van 24 juli 1996 op de handelsvennootschappen(9).

(17) Volgens artikel 2 van de Sempel-overeenkomst was deze vennootschap belast met de uitvoering van met name de volgende werkzaamheden op de terreinen die bestemd waren voor de vestiging van de door Scott beoogde installaties "- alle studies en uitwerkingen van voorontwerpen,

- alle wegen en leidingnetten en alle werken om het onder de overeenkomst vallende terrein te voorzien van water, gas en elektriciteit,

- parkeerterreinen voor vrachtauto's en personenvoertuigen,

- spoorwegverbindingen met het onder de overeenkomst vallende gebied,

- verlichtingswerkzaamheden op de wegen en de parkeerterreinen,

- groenstroken,

- het platform voor de fabriek-opslagplaats en de bovenbouw daarvan, welke werkzaamheden moeten worden uitgevoerd volgens een met de onderneming Scott Paper te sluiten contract,

- alle primaire, secundaire en tertiaire infrastructurele werken, die in het bouwrijp te maken gebied zijn gelegen of die nodig zijn voor de rechtstreekse verbinding ervan met de externe netten,

- en alle werkzaamheden die nodig zijn in verband met de bestemming van de gronden."

(18) Toen de Scott-overeenkomst werd gesloten, namelijk in 1987, hebben de stad en het departement zich ertoe verplicht de kosten te financieren voor het bouwrijp maken van het terrein "voor een bedrag van maximaal 80 MF (miljoen frank)"(10). Dit bedrag was verdeeld "in twee gedeelten: 50 miljoen FRF voor de stad Orléans en 30 miljoen FRF voor het departement Loiret"(11).

(19) Uit de door Sempel opgestelde liquidatiebalans wat betreft het bouwrijp maken van het bedrijventerrein van La Saussaye, d.d. 26 juli 1993(12) ("liquidatiebalans van Sempel") en uit de beraadslagingen van de gemeenteraad blijkt echter dat de totale kosten voor het bouwrijp maken van het terrein veel hoger moesten zijn. Volgens de liquidatiebalans van Sempel bedroegen die ongeveer 140 miljoen FRF (21,4 miljoen euro), verdeeld als volgt:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(20) Volgens punt 2.2 van de beraadslagingen van de gemeenteraad zouden de totale kosten van de operatie voor het departement ongeveer 37,2 miljoen FRF (5,7 miljoen euro) en voor de stad circa 92,5 miljoen FRF (14,1 miljoen euro) hebben bedragen, waarvan 65,85 miljoen FRF (10 miljoen euro) voor de afbetaling van een lening van 34,2 miljoen FRF (5,2 miljoen euro) aan Sempel, 10,9 miljoen FRF (1,7 miljoen euro) voor de aanschafprijs van de grond en 13,6 miljoen FRF (2,1 miljoen euro) voor de gerealiseerde rioleringswerken.

(21) In 1987 heeft Sempel 48 ha van de beschikbare 68 ha aan Scott verkocht voor de prijs van 65 FRF/m2 (9,9 euro/m2), dat wil zeggen in totaal 31 miljoen FRF (4,7 miljoen euro)(13). Deze prijs was vastgesteld in de Sempel-overeenkomst (punt 12.3): "[...] de overdrachtsprijs van de fabriek-opslagplaats en van de grond waarop deze is gebouwd aan de vennootschap Scott Paper ten bedrage van 31 MF inclusief belastingen". De overige 20 ha zijn in 1989 en 1992(14), nadat Sempel was ontbonden(15), voor het symbolische bedrag van 1 frank aan de gemeentelijke autoriteiten van de stad Orléans verkocht.

(22) Het industrieterrein van La Saussaye besloeg in 1998 ongeveer 200 ha, en er waren 70 ondernemingen gevestigd, die werk boden aan 2000 personen(16).

2.3. VOORKEURSTARIEF VOOR DE ZUIVERINGSHEFFING

(23) Over de door een onderneming verbruikte hoeveelheid water wordt een zuiveringsheffing geheven, uitgedrukt in FRF/m3. Bij de berekening van de grondslag van de zuiveringsheffing hanteert de stad Orléans de voorwaarden van de interministeriële circulaire van 12 december 1978(17). Deze circulaire bevat de modaliteiten van de berekening van de grondslag (aantal afgenomen m3 × lozingscoëfficiënt × degressiviteitscoëfficiënt × vervuilingscoëfficiënt) voor gebruikers waarvan het verbruik meer dan 6000 m3/jaar(18) bedraagt. Het bedrag van de zuiveringsheffing wordt sinds 1 januari 1986 onafhankelijk vastgesteld door de gemeenteraad(19).

(24) Wanneer het waterverbruik echter bepaalde grenzen overschrijdt, bepaalt artikel R. 372 van de "code des communes(20)" (gemeentewetboek) dat "het aantal afgenomen kubieke meter dat de basis vormt van de zuiveringsheffing naar boven of naar beneden wordt gecorrigeerd teneinde rekening te houden met de bijzondere lasten voor de zuiveringsdienst, met name door de mate of vorm van de door de onderneming veroorzaakte vervuiling". Dit noemt men de "degressiviteitscoëfficiënt", die eveneens door de gemeenteraad van de stad Orléans wordt vastgesteld.

(25) Artikel 7 van de Scott-overeenkomst voorziet in een voorkeurstarief ten gunste van Scott voor de zuiveringsheffing: "De stad Orléans verplicht zich ertoe de tarieven van de zuiveringsheffing die van toepassing is op industriële gebruikers die in een uitzonderlijke situatie verkeren, te wijzigen en voor hen een tarief vast te stellen dat niet hoger is dan 25 % van het huidige gunstigste tarief. Mits Scott de technische normen en de geldende wetgeving naleeft, zal de stad Orléans dit voorkeurstarief op haar toepassen."

(26) Op 1 januari 1989 heeft de gemeenteraad van de stad Orléans een nieuw bedrag van de zuiveringsheffing(21) en een nieuwe degressiviteitscoëfficiënt(22) vastgesteld. Voor hoeveelheden tussen 0 en 50000 m3 wordt de degressiviteitscoëfficiënt teruggebracht van 1 tot 0,5 naar rato van het volume. Tussen de 50001 en 150000 m3 gaat de coëfficiënt van 0,6 naar 0,8. Volgens de beraadslagingen van de gemeenteraad van 1988 wordt hiermee beoogd grote verbruikers aan te moedigen hun lozingen(23) te verminderen. Wanneer het verbruik echter hoger is dan 150000 m3, wordt de coëfficiënt teruggebracht tot 0,25; deze verandering wordt niet gemotiveerd. De degressiviteitscoëfficiënten zijn in de onderstaande tabel weergegeven.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(27) In 1996 bedroeg het verbruik van Scott ongeveer [...](24) m3(25). Voor Scott gold dus het voorkeurstarief van 0,25 % over [een wezenlijk deel](26) van haar verbruik, dat wil zeggen over het gedeelte dat hoger is dan 150000 m3. Volgens de Franse autoriteiten is Scott echter niet de enige voor wie dit voorkeurstarief geldt. Het geldt ook voor het "Hôpital de la Source". In 1996 is op dit ziekenhuis, met een verbruik van ongeveer 155000 m3(27), een coëfficiënt van 0,25 toegepast voor het gedeelte van zijn verbruik dat hoger was dan 150000 m3, dat wil zeggen 3 % van zijn totale verbruik.

3. REDENEN VOOR DE INLEIDING VAN DE PROCEDURE

(28) In 1997 heeft de Commissie een mededeling betreffende staatssteunelementen bij de verkoop van gronden en gebouwen door openbare instanties(28) ("de mededeling") gepubliceerd. In deze mededeling wordt het beleid verduidelijkt dat zich sinds meer dan tien jaar heeft ontwikkeld. Er wordt een procedure inzake verkoop van gronden en gebouwen beschreven die automatisch elk staatssteunelement uitsluit (verkoop via een onvoorwaardelijke biedprocedure of op grond van taxatie door een onafhankelijke deskundige vóór de onderhandelingen, om de marktwaarde vast te stellen); tevens worden de gevallen opgesomd die bij de Commissie moeten worden aangemeld.

(29) Aangezien in het onderhavige geval geen onvoorwaardelijke biedprocedure en geen taxatie door een onafhankelijke deskundige heeft plaatsgevonden, stelt de Commissie zich in haar besluit tot inleiding van de procedure op het standpunt dat de prijs waarvoor de grond is verkocht, gerechtvaardigd kan zijn indien die i) ten minste de door de autoriteiten voor de grond gemaakte kosten dekt, of ii) indien de prijs, bij een tot prijsdaling leidend overaanbod van soortgelijke gronden, ten minste overeenstemt met de marktprijs(29).

(30) Op basis van de informatie waarover zij toen beschikte, heeft de Commissie geconcludeerd dat niet met zekerheid vastgesteld kon worden dat de prijs waartegen de grond aan Scott is verkocht i) de door de Franse autoriteiten gemaakte kosten dekte of ii) overeenstemde met de marktprijs. Ten slotte vroeg de Commissie zich af of het tarief van de zuiveringsheffing geen staatssteunelementen bevatte.

4. MOTIEVEN VOOR DE AANMANING TOT HET VERSTREKKEN VAN INFORMATIE

(31) Omdat de Franse autoriteiten geen bevredigend antwoord hadden gegeven op de in haar besluit tot inleiding van de procedure gestelde vragen, heeft de Commissie hen aangemaand de gevraagde inlichtingen te verstrekken. De vragen waren praktisch identiek aan die welke de Commissie in haar brief van 2 maart 1999 had gesteld.

(32) De Commissie achtte het antwoord van de Franse autoriteiten ontoereikend aangezien de volgende inlichtingen niet werden verstrekt:

- een gedetailleerde beschrijving en bewijzen inzake de bekendheid die in Frankrijk en in Europa aan de verkoop is gegeven;

- een gedetailleerd overzicht van de aard van de door Sempel op het terrein van Scott uitgevoerde werkzaamheden (egalisering, elektriciteit, infrastructuur, gebouwen, enz.) en de daadwerkelijke kosten daarvan, een uitsplitsing van de benutting van de middelen van de leningen die Sempel is aangegaan en een kopie van de tripartiete overeenkomst tussen de stad Orléans, de Conseil général van het departement Loiret en Sempel;

- de verschillende gesloten koopcontracten, met inbegrip van met name de prijzen waarvoor de stad Orléans op de overige 20 ha(30) grond heeft verkocht aan zes andere ondernemingen;

- uitleg bij de wijze waarop besluit 77-241 van 7 maart 1997 de rechtsgrond kan vormen van de "korting" op de zuiveringsheffing die wordt verleend op basis van de verbruikte hoeveelheid, gezien het feit dat dit besluit in een correctie van de zuiveringsheffing voorziet op basis van de mate van de door de onderneming veroorzaakte vervuiling;

- facturen en details met betrekking tot alle andere ondernemingen in de regio die dezelfde "korting" op de zuiveringsheffing genieten of genoten zouden hebben als die welke aan Sott Paper is geboden.

(33) Ten slotte heeft de Commissie, gezien de opmerkingen van derden na haar besluit om de procedure in te leiden, de Franse autoriteiten aangemaand haar met name de volgende documenten toe te zenden:

- een kopie van de in 1987 tussen Scott Paper, de stad Orléans en het departement Loiret gesloten overeenkomsten;

- een kopie van de overeenkomst inzake hoofdelijke garantie met de stad Orléans voor de door Sempel aangegane leningen krachtens de overeenkomst stad/departement/Sempel.

5. OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN

(34) Zowel de klager als Scott, de steunontvangende onderneming, als derde, hebben hun opmerkingen over de inleiding van de procedure kenbaar gemaakt.

5.1. OPMERKINGEN VAN DE KLAGER

(35) In zijn brief van 28 oktober 1998 bevestigt en onderschrijft de klager in totaliteit het standpunt van de Commissie dat is neergelegd in haar besluit tot inleiding van de procedure. In dat verband dringt hij met name (overwegingen 36 tot en met 43) aan op de noodzakelijke verduidelijking van de relaties tussen de lokale overheden, Sempel en Scott Paper, en (overwegingen 44 en 45) op de respectieve bijdragen van de verschillende overheden van Loiret. Bovendien levert de klager commentaar (overwegingen 46, 47 en 48) op de voorwaarden inzake de overdracht van het terrein in Saint-Cyr-en-Val aan P & G en de nieuwe vestiging van KC in Loiret.

5.1.1. DE NOODZAKELIJKE VERDUIDELIJKING VAN DE RELATIES TUSSEN DE LOKALE OVERHEDEN, SEMPEL EN SCOTT PAPER

(36) Wat betreft de ondoorzichtigheid van de relaties tussen de lokale overheden en Sempel, vraagt de klager om verduidelijking van de wijze waarop Sempel de gelden van de aangegane leningen heeft gebruikt. Hij vestigt tevens de aandacht van de Commissie op het feit dat Sempel, nadat was besloten tot een gerechtelijk akkoord, is ontbonden, kort na de beëindiging van de tripartiete overeenkomst stad Orléans/Conseil général du Loiret/Sempel van 12 september 1987, die betrekking had op de periode 1987-1993, en dat haar taak was "het verrichten van alle studies en werkzaamheden die nodig zijn voor het bouwrijp maken van de gronden in het industrieterrein van La Saussaye".

(37) In dit verband wijst de klager er bovendien op dat de handelsrechtbank te Orléans in zijn uitspraak inzake het gerechtelijk akkoord met betrekking tot de vennootschap Sempel op 19 maart 1996 opmerkte dat een accountantsrapport van januari 1995 betreffende de vennootschap "een tekort van 4 tot 5 miljoen frank voor 1994 en voor 1995" vermeldde. Hij maant de Commissie aan de betrokken Franse lokale overheden om toezending van de tripartiete overeenkomst Sempel/Conseil général van Loiret/gemeente Orléans te vragen.

(38) Wat betreft de door Sempel ten behoeve van Scott Paper uitgevoerde werkzaamheden op het terrein in Saint-Cyr-en-Val beweert de klager dat de door Sempel aangegane leningen in werkelijkheid een verkapte financiering ten gunste van uitsluitend Scott Paper vormen van een aantal werkzaamheden die in een stelsel van onvervalste mededinging gefinancierd hadden moeten worden door Scott Paper alleen.

(39) Overigens wordt volgens de klager in "le Journal de Gien" van 17 september 1987(31) heel duidelijk gesteld dat het beleid van de lokale overheden er sinds 1987 op gericht was dat Scott Paper zich in Loiret zou vestigen: "Orléans toont zich opgetogen over de vestiging, maar nu wordt duidelijk welke factoren ervoor hebben gezorgd dat na een jaar onderhandelen de overwinning in de wacht kon worden gesleept. De overheden hebben openheid van zaken gegeven over de manier waarop zij de Amerikaanse gigant hebben binnengehaald en tegen welke prijs: 80 miljoen frank".

(40) De klager voegt eraan toe dat uit het artikel duidelijk naar voren komt dat de kern van de door de lokale overheden verleende steun bestond in het bouwrijp maken van de grond op de plaats waar Scott Paper zich zou gaan vestigen, maar tevens in het uitvoeren van diverse infrastructurele werkzaamheden, die uitsluitend ten goede zijn gekomen aan Scott Paper: "Hier doet de overheid de openbare voorzieningen cadeau die nodig zijn om het terrein van La Saussaye aan te passen aan de wensen van Scott Paper, die via Sempel bovendien nog een 50 ha grond gratis krijgt".

(41) Volgens de klager staat in het artikel in het bijzonder dat: "Sempel overigens belast is met alle uit te voeren werkzaamheden: bouwrijp maken; diverse werkzaamheden en bouwen van een fabriek-opslagplaats. Bedrag van de factuur: 80 miljoen frank, verdeeld tussen het departement (35 miljoen frank) en Orléans (45 miljoen frank). In februari zullen de twee overheden een gedeelte van hun investering terugzien, wanneer Bouton-Brochard-Scott, dochteronderneming van Scott Paper, het gebouw voor 31 miljoen frank overneemt. Dit alles is de eerste tranche, de enige met financiële participatie van de lokale overheden".

(42) De klager concludeert dat deze elementen derhalve de informatie in het rapport van de Franse Rekenkamer van november 1996 bevestigen: "Om de regelgeving betreffende de zonering te omzeilen, aarzelen bepaalde overheden niet de bestemming van de steun die zij bijeenbrengen of verlenen, te maskeren. Dat geldt ook voor installaties in het departement Loiret, dat niet in aanmerking komt voor de ruimtelijke-ordeningspremie. De met de ondernemingen gesloten protocollen bepalen dat de steun betrekking heeft op de grond en op het bouwrijp maken daarvan; maar de steun is, wat enkele omvangrijke dossiers betreft, veel hoger dan de kosten van de bouwrijp gemaakte grond en wordt gebruikt om op onrechtmatige wijze een aanzienlijk gedeelte van het optrekken van de gebouwen te financieren. De steun kan in bepaalde gevallen oplopen tot 40 à 50 % van de in het investeringsplan voor onroerende zaken aangegeven kosten".

(43) De klager beweert dat het aanbod van de overheden van Loiret om een dergelijke infrastructuur te financieren dus bepalend is geweest voor de keuze van Scott Paper om zich in Saint-Cyr-en-Val te vestigen en niet in te gaan op "concurrerende" aanbiedingen van andere Franse lokale overheden. Zo heeft "La Louvelle République"(32) in juli 1987 gewag gemaakt van de aarzelingen van Scott Paper op het moment van de keuze van haar vestiging in Frankrijk: "Zodat met het dossier Scott Paper maar langzaam vooruitgang wordt geboekt, door aan de ene kant de aarzelingen van de regering om het nationale afzetgebied voor een buitenlandse reus open te stellen en aan de andere kant de pogingen van de kandidaat-steden, om de beste vestigingsvoorwaarden te verkrijgen [een rivaliteit waarop Scott Paper speculeert]".

[...] "Wat de steden betreft leek Orléans haar vijanden een voor een uit de weg te hebben geruimd, toen Scott Paper ten zuiden van Sens een beschikbare opslagplaats van 25000 m2 ontdekte".

[...] "Orléans moest nu dus de argumenten zien te vinden om de race tegen de klok te winnen. Allereerst de verbintenis om binnen vijf maanden gebouwen neer te zetten. Een klaarblijkelijk toereikend perspectief omdat Scott Paper daardoor na vijf maanden operationeel kan zijn, aangezien de eerste ambitie van de Amerikaanse multinational slechts het gebruik van een opslagplaats is en van een verwerkingsbedrijf dat vanuit de fabrieken in België (Antwerpen) en Italië (Turijn) van papier zou worden voorzien".

5.1.2. DE RESPECTIEVE BIJDRAGEN VAN DE DIVERSE OVERHEDEN VAN LOIRET

(44) Met betrekking tot de bijdragen van de diverse lokale overheden moet voorts worden opgemerkt dat de "Canard enchaîné"(33) in januari 1998 melding heeft gemaakt van een overeenkomst tussen Scott Paper en de lokale overheden:

(45) "Wat de stad Orléans en het departement Loiret betreft: die kunnen niet verwachten dat zij hun investering terugkrijgen. Het met Scott gesloten contract bevat namelijk geen bepaling over terugbetaling wanneer de onderneming haar verplichtingen niet nakomt. De enige hoop: Brussel [...]".

5.1.3. DE VOORWAARDEN INZAKE DE OVERDRACHT VAN HET TERREIN IN SAINT-CYR-EN-VAL AAN PROCTER & GAMBLE EN DE NIEUWE VESTIGING VAN KIMBERLY CLARK IN LOIRET

(46) De vennootschap KC/Scott Paper is begin 1998 overgegaan tot overdracht van het terrein in Saint-Cyr-en-Val aan de vennootschap P & G. In de krant "La république du Centre" van 19 september 1998(34) stond dat "de inbezitneming van het terrein in Saint-Cyr-en-Val (ex-Scott Paper)" door P & G op gunstige voorwaarden voor laatstgenoemd bedrijf is geschied, waarbij met name werd opgemerkt dat het terrein in kwestie zou zijn gekocht "voor de prijs van 200 miljoen FRF terwijl het 600 miljoen waard is".

(47) Op 22 oktober 1998, d.w.z. nauwelijks tien maanden na de aankondiging van de sluiting van de fabriek KC in Saint-Cyr-en-Val, maakte het dagblad "Les Échos" melding van de nieuwe vestiging van dit bedrijf in Loiret(35).

(48) Ten slotte onderstreept de klager dat het voor de Commissie van belang is inzage te hebben in de "tussen Sempel en de lokale overheden op 12 december 1987 gesloten tripartiete overeenkomst" en "de in eerste instantie door Scott Paper en de lokale overheden gesloten overeenkomst"; aan de hand daarvan kan zij de door de Franse autoriteiten verstrekte informatie verifiëren.

5.2. OPMERKINGEN VAN DE VERMEENDE ONTVANGER VAN STEUN

(49) In haar brief van 23 november 1998 levert Scott commentaar op de inleiding van de procedure wat betreft de koopprijs van de grond in Orléans (overwegingen 50 tot en met 59), de verlening van een voorkeurstarief voor de zuivering van het water aan Scott (overweging 60) en de terugbetaling van de steun door Scott (overweging 61).

5.2.1. DE KOOPPRIJS VAN DE GROND IN ORLÉANS

5.2.1.1. De door Scott betaalde prijs stemde overeen met de marktprijs

(50) Om haar aandeel op de markt in Frankrijk te vergroten heeft Scott in juni 1986 aangekondigd dat zij op middellange termijn van plan was daar een fabriek te vestigen, voor een beoogde investering van maximaal 80 à 100 miljoen USD. In die tijd leverde Scott aan Frankrijk vanuit haar fabrieken in Italië en België. Volgens Scott is de onderneming vervolgens terreinen gaan zoeken die in Frankrijk aan diverse eisen voldeden (geografische ligging, in verband met de transportkosten, omvang van het terrein, mogelijkheid tot expansie in de toekomst, infrastructuur, geschoolde arbeidskrachten en voldoende water- en energievoorziening). Na deze stappen hebben veel regio's de onderneming informatie verschaft over de beschikbare terreinen en de financiële voorwaarden voor vestiging. Scott vermeldt overigens dat de consultants, ondanks uitgebreide marketingactiviteiten en het toegewezen budget, Scott niet hebben "gevonden", maar hebben "gereageerd" op de advertentie van Scott waarin ze haar interesse voor vestiging in Frankrijk kenbaar maakte.

(51) In de maanden daarna heeft Scott een groot aantal aanbiedingen van verschillende terreinen zorgvuldig bestudeerd. Uiteindelijk heeft zij acht terreinen geselecteerd, die zij vervolgens teruggebracht heeft tot vier (in maart 1987), waaronder het terrein van La Saussaye. Scott wijst er echter op dat er op dat moment geen definitieve beslissing is genomen, omdat andere lokale overheden in Frankrijk van plan leken te zijn terreinen aan de onderneming aan te bieden.

(52) In dit verband onderstreept Scott dat de marktprijs gewoon de prijs is waarvoor een koper en een verkoper wederzijds overeenkomen dat deze voor elk aanvaardbaar is. Het gaat er dus om te bepalen tegen welke marktprijs en welke voorwaarden een eigenaar en projectontwikkelaar van het industriepark van Sologne uit de particuliere sector de transactie zelf zou hebben gesloten.

(53) Scott merkt op dat in die tijd heel wat lokale overheden op de markt op zoek waren naar industriële investeerders als Scott, die bereid waren om grond te kopen voor investering en exploitatie. Op dat moment waren dat soort ondernemingen echter dun gezaaid, zodat in de marktprijs tot uiting moest komen dat de vraag naar dat soort ondernemingen groter was dan het aanbod, waardoor de onderhandelingspositie van de betrokken ondernemingen werd versterkt.

(54) Overigens was de door Scott betaalde prijs (31 miljoen FRF, d.w.z. 4,7 miljoen euro) de prijs die zij bereid was voor het terrein in kwestie te betalen, waarbij zij tegen elkaar afwoog enerzijds i) omvangrijk onderzoek van de voorafgaande maanden inzake de nettoverwervingskosten van beschikbare concurrerende terreinen en ii) haar eigen analyse van de totale investeringen die zij wilde doen, en anderzijds het feit a) dat zij heel makkelijk vanuit een andere plaats in de Gemeenschap aan de Franse markt kon blijven leveren en b) dat de nieuwe Franse vestiging vijf jaar lang verlies zou lijden.

(55) Naast het feit dat zij als een magneet andere ondernemingen zou hebben aangetrokken om zich in dit bedrijvenpark te vestigen, voert Scott aan dat de koopprijs en de uit haar activiteiten gegenereerde rechtstreekse inkomsten op termijn de door de lokale overheden gedragen kosten ruimschoots zouden hebben gecompenseerd, die daarna uiteraard over deze inkomstenbron zouden blijven beschikken. In dit verband verwijst Scott naar de beschikking van de Commissie in de zaak Daimler-Benz(36), waaruit volgens haar blijkt dat de "taxe professionnelle" en andere vormen van lokale belastingen kunnen worden meegerekend bij de inkomsten van een lokale overheidsinstantie om te bepalen of de aan de overheid betaalde prijs correct is.

(56) Wat betreft het prijsverschil tussen het aan haar verkochte terrein en de naburige gronden onderstreept Scott dat het verschil in omvang tussen een perceel van 48 ha en een perceel van slechts enkele duizenden vierkante meters uiteraard zijn weerslag heeft op de verkregen verkoopprijs. Daarnaast wijst Scott erop dat de verkoop van de naburige terreinen enkele jaren na de overdracht van het terrein aan Scott heeft plaatsgevonden, zodat de prijs daarvan door veel factoren beïnvloed kan zijn, met name door de stijging van de grondprijzen in de regio na de vestiging van Scott zelf.

5.2.1.2. Het terrein is verkocht na uitgebreide marketingcampagnes

(57) Scott is van mening dat met alle door de lokale overheden of, namens hen, bijvoorbeeld door "Recherche et Développement International" ("RDI"), ondernomen commerciële en reclameacties ruimschoots is voldaan aan de voorwaarde dat het aanbod "voldoende openbaar" moet zijn gemaakt, zoals dit begrip in 1986/1987 kon worden opgevat bij gebrek aan verduidelijking of richtsnoeren van de kant van de Commissie; daarom meent Scott ten aanzien van de mededeling waarop de Commissie zich beroept, al is die pas in 1997 gepubliceerd, dat de onderneming terzake geen steun kan hebben ontvangen.

5.2.1.3. Terugwerkende kracht van de beginselen van de mededeling uit 1997

(58) Scott verzet zich ertegen dat de mededeling uit 1997 wordt toegepast op de verkoop van een openbaar terrein die heeft plaatsgevonden in 1987. Zij voert aan dat de Commissie een beleid wil toepassen dat zij gedurende de meer dan tien jaar daarna heeft ontwikkeld en dat, volgens haar eigen woorden, verduidelijkt moest worden door de publicatie van de mededeling van 1997, ook al heeft zij in die tien jaar een aantal beschikkingen over de verkoop van gronden door openbare instanties gegeven. Scott constateert tevens dat de juridische tekst (de mededeling van 1997) waarop de Commissie zich kennelijk beroept, een niet-gecodificeerde tekst is ("soft law") en dat die dus geen dwingend rechtsgevolg heeft.

5.2.1.4. De rechtsgrond van de aan Scott verleende steun is aangemeld

(59) Volgens Scott heeft Frankrijk haar te kennen gegeven dat als een steunmaatregel, in welke vorm dan ook, door een van de lokale overheden zou zijn verleend, deze als indirecte steun op basis van wet 82-6 zou zijn toegekend en dat er geen twijfel aan bestond dat deze wet 82-6 in 1982 aan de Commissie was toegezonden. Zij voert aan dat de Commissie, zelfs als wet 82-6 in 1982 niet officieel bij haar is aangemeld, een kopie ervan heeft ontvangen, zodat zij met voortvarendheid had moeten optreden, zowel bij de samenstelling van het dossier als bij het voorlopige onderzoek daarvan(37); daar dit niet was gebeurd, kon wet 82-6 door Frankrijk worden toegepast op grond van het feit dat deze wet, overeenkomstig de beginselen die zijn vastgelegd in het arrest in de zaak Lorenz(38), een bestaande steunregeling was geworden.

5.2.2. VERLENING VAN EEN VOORKEURSTARIEF VOOR WATERZUIVERING AAN SCOTT

(60) Ten slotte meent de onderneming, wat betreft het op Scott toegepaste voorkeurstarief, te weten dat het om een tarief gaat dat wordt toegepast op alle cliënten die dezelfde hoeveelheid water als Scott verbruiken en dat andere ondernemingen of instellingen hetzelfde tarief als Scott betalen. Derhalve doet Scott niets anders dan een wettelijk tarief betalen dat geldt voor alle ondernemingen die tot dezelfde categorie als zijzelf behoren.

5.2.3. TERUGBETALING VAN DE STEUN DOOR SCOTT

(61) Scott wijst erop dat de begunstigde van onrechtmatige steun zich volgens de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen kan beroepen op uitzonderlijke omstandigheden op grond waarvan legitiem wordt verondersteld dat de steun rechtmatig was. De redenen waarom de onrechtmatig verleende steun terzake niet zou moeten worden terugbetaald, zijn de volgende: a) de koop van het terrein en van de fabriek door P & G tegen de volledige marktwaarde heeft de door Scott eventueel verkregen voordelen toen zij de fabriek exploiteerde, geneutraliseerd; b) Scott heeft momenteel geen enkel voordeel van de verlening van steun die niet verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, omdat bij de overdracht van het terrein en de fabriek aan P & G de boekwaarde ervan veel lager was dan de totale kosten van die activa voor Scott, en omdat die activa aan P & G zijn overgedragen tegen een prijs die lager is dan de helft van de boekwaarde; c) vanwege de ondoorzichtige wijze waarop de Commissie de verschillende wetten heeft behandeld die door Frankrijk in 1982 bij haar zijn aangemeld of haar zijn toegezonden betreffende steun die door Franse lokale en regionale overheden kan worden verleend, was het voor een onderneming bijna onmogelijk informatie te verkrijgen over de juridische status van die wetsteksten vanuit communautair gezichtspunt.

6. OPMERKINGEN VAN DE FRANSE AUTORITEITEN

(62) De Franse autoriteiten hebben op het besluit van de Commissie om de procedure van artikel 88, lid 2, in te leiden, alsmede op haar verzoeken om inlichtingen geantwoord in vijf brieven (van respectievelijk 25 november 1998, 30 april en 6 oktober 1999, 7 januari en 21 februari 2000), die hieronder worden samengevat.

(63) Volgens de Franse autoriteiten heeft Scott geen enkele steun ontvangen, om de volgende redenen: er was ten tijde van de verkoop van het terrein geen markt voor industrieterreinen op het platteland (overweging 64); mocht de Commissie concluderen dat er wel een markt was, dan is de grond tegen marktprijs verkocht (overwegingen 65 tot en met 72); het aanbod van verkoop van het terrein is voldoende openbaar gemaakt in de zin van de mededeling (overwegingen 73 tot en met 88); als de Commissie meent dat de verkoop van de grond een steunmaatregel is, zouden de volgende kosten van het bedrag moeten worden afgetrokken (overwegingen 89, 90 en 91); het voorkeurstarief voor de zuiveringsheffing (overwegingen 92, 93 en 94); de verjaringstermijn (overweging 95) en de status van KC in dit dossier (overweging 96).

6.1. GEEN MARKT VOOR BEDRIJVENTERREINEN OP HET PLATTELAND

(64) Ten tijde van de verkoop van de grond was er absoluut geen markt voor bedrijventerreinen op het platteland(39). Overigens waren er volgens de Franse autoriteiten in 1987 in de regio Orléans geen particuliere projectontwikkelaars die dit soort operaties verrichtten. Het feit dat er geen markt was voor bedrijventerreinen bemoeilijkte de vaststelling van een marktprijs in de zin van de mededeling. De Franse autoriteiten voeren aan dat de lokale autoriteiten de terreinen bouwrijp moesten maken en aan ondernemingen verkopen om een dergelijke markt te scheppen en de lokale economie te stimuleren en te ontwikkelen. Zij wijzen erop dat Scott, de eerste onderneming die zich in dit gebied zou vestigen, een wervend effect heeft gehad op andere ondernemingen. Uit de omvang van het bedrijvenpark in 1998 kan absoluut niet worden geconcludeerd dat er in 1987 een markt voor dit soort terreinen bestond.

6.2. DE GROND IS VERKOCHT TEGEN DE MARKTPRIJS

(65) Mocht de Commissie concluderen dat er wel een markt bestond, dan is de grond zeker verkocht tegen de marktprijs, en wel om drie redenen(40).

6.2.1. HET VERSCHIL TUSSEN DE PRIJS VAN DE AAN SCOTT VERKOCHTE GROND EN DE PRIJS VAN DE OVERIGE GRONDEN WORDT VERKLAARD DOOR SCHAALVOORDELEN

(66) Sempel heeft in 1987 48 ha aan Scott verkocht voor een bedrag van 31 miljoen FRF (4,7 miljoen euro), wat neerkomt op 65 FRF/m2 (9,9 euro/m2). Van de overige 20 ha die opnieuw aan de stad zijn overgedragen, is tussen 1990 en 1994 slechts 2,8 ha aan ondernemingen verkocht tegen een gemiddelde verkoopprijs van 72 FRF/m2 (11 euro/m2). Door de verkoop van een perceel van deze omvang (48 ha) aan Scott heeft de stad een schaalvoordeel gerealiseerd(41) ten bedrage van 11 FRF/m2, hetgeen een verkoopprijs van ongeveer 65 FRF/m2 (9,9 euro/m2) in plaats van 72 FRF/m2 (11 euro/m2) legitimeerde. De verschillende operaties zijn in de onderstaande tabel opgenomen.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

6.2.2. DE KOOPPRIJS DEKTE NIET ALLE KOSTEN(42)

(67) Uit de verkoop van het terrein door Scott aan P & G blijkt heel duidelijk dat verkopers uit de particuliere papiersector niet noodzakelijkerwijs alle kosten eruit halen, ook niet op basis van de kosten na afschrijving. Scott en KC hebben de fabriek in Orléans in mei 1998 aan P & G verkocht voor de prijs van [...]. De transactie is gesloten onder normale marktvoorwaarden. De totale kostprijs van de verkochte fabriek bedroeg voor Scott en KC [...]. De kostprijs na afschrijving (of nettowaarde) van de fabriek was [...].

(68) De aan P & G verkochte fabriek was gedeeltelijk eigendom van Scott en gedeeltelijk van KC. De activa die Scott aan P & G heeft verkocht, waren de in 1987 van Sempel gekochte grond, waarbij de bebouwing op het terrein in de verkoopprijs van Sempel was inbegrepen, en andere gebouwen die Scott zelf had laten bouwen en had betaald. De totale kostprijs voor wat Scott aan P & G heeft verkocht, bedroeg [...] (d.w.z. de aan Sempel betaalde 31 miljoen FRF (4,7 miljoen euro) en de voor de andere gebouwen betaalde [...]. Op het moment van de verkoop bedroeg de kostprijs na afschrijving van die activa [...]. Scott heeft van P & G [...] ontvangen door de activa die zij haar heeft verkocht. Scott heeft dus een verlies van [...] (oftewel 38 %) geleden op de aanschaffingskosten en een kleine winst van [...] (oftewel 5 %) behaald op de waarde na afschrijving.

(69) In haar mededeling over het besluit tot inleiding van de procedure heeft de Commissie aangevoerd dat Scott wellicht een steun tussen de 59,3 miljoen FRF (9 miljoen euro) en 98,7 miljoen FRF (15 miljoen euro) had ontvangen. Als men die bedragen optelt bij de prijs die Scott daadwerkelijk heeft betaald voor de activa die zij aan P & G heeft verkocht, stijgt de kostprijs van laatstgenoemde van [...] naar [...] of [...]. Scott zou in dat geval de volgende verliezen op de verkoop aan P & G hebben geleden:

Aanschafkosten van [...]:

- zonder afschrijving zou het verlies op de aanschafkosten [...] of 59 % hebben bedragen;

- met afschrijving zou het verlies op de aanschafkosten [...] of 25 % hebben bedragen.

Aanschafkosten van [...]:

- zonder afschrijving zou het verlies op de aanschafkosten [...] of 66 % hebben bedragen;

- met afschrijving zou het verlies op de aanschafkosten [...] of 38 % hebben bedragen.

(70) Volgens de Franse autoriteiten hebben Scott en KC van de ervaring die zij met het bedrijventerrein in Orléans hebben opgedaan, geleerd dat de taxaties van experts met veel voorzichtigheid moeten worden gehanteerd, omdat deze vaak niet op de markt gerealiseerd kunnen worden. Op het kantoor Galtier zijn de activa van Scott en KC die aan P & G zijn verkocht, als volgt getaxeerd: Scott [...], KC [...], totaal [...].

(71) De Franse autoriteiten hebben geconcludeerd dat de taxatie van experts dus uitkwam op cijfers die ongeveer 22 % lager waren dan de kosten na afschrijving van de activa [...], maar de twee vennootschappen zijn er zelf niet in geslaagd een prijs te krijgen die in de buurt ligt van de in de taxatie genoemde prijs: Scott en KC hebben eigenijk alleen maar een koper gevonden die bereid was [...] te betalen; zij hebben dus bij de verkoop van hun activa aan P & G een verlies van [...] (oftewel 30 %) moeten accepteren op de taxatie van Galtier en van [...] op de kosten na afschrijving van de activa.

6.2.3. DE WAARDE IN 1987 IN RELATIE TOT DE WERKELIJKE MARKTPRIJS VAN 1998(43)

(72) De Franse autoriteiten voeren aan dat de marktwaarde van de grond in kwestie waarschijnlijk 31 miljoen FRF (4,7 miljoen euro) zou bedragen, om twee redenen: enerzijds heeft Scott in 1998 aan P & G voor de prijs van [...] verkocht wat zij in 1987 van Sempel had gekocht voor de prijs van 31 miljoen FRF (4,7 miljoen euro), ondanks het feit dat de grondprijzen in de tussenliggende periode zijn gestegen; anderzijds heeft Scott op omgekeerde wijze het door de Commissie gehanteerde concept van de tijdwaarde toegepast op de grond en de gebouwen die zij aan P & G heeft verkocht om de huidige waarde van de in het verleden verleende steun te berekenen. Tegen een gemiddelde rentevoet van 6 % zou de handelswaarde in 1987 van datgene wat Scott in 1998 aan P & G heeft verkocht [...] zijn geweest, en als het alleen de van Sempel gekochte grond en gebouwen betrof, zou die waarde [...].

6.3. DE VERKOOP VAN DE GROND IS VOLDOENDE OPENBAAR GEMAAKT

(73) Wat betreft de vraag of de verkoop in Frankrijk en in de Gemeenschap voldoende openbaar is gemaakt, merken de Franse autoriteiten op dat de vestiging van Scott Paper plaatsvond in 1987, en dat het thans moeilijk is bewijzen te leveren over de bekendheid die er toentertijd aan gegeven is(44).

(74) De Franse autoriteiten onderstrepen in de eerste plaats dat het, om een potentiële investeerder te vinden, niet voldoende is in de pers een bekendmaking over de beschikbaarheid van een terrein te "publiceren". Het zoeken naar investeerders impliceert: a) vaststelling van de ondernemingen die tot de doelgroep behoren en die zich mogelijk duurzaam en consequent in Europa of in Frankrijk willen vestigen; b) direct of indirect benaderen van die ondernemingen via een consultant of een gespecialiseerde tussenpersoon; c) presentatie van de regio; d) selectie, na de eerste contacten, van de ondernemingen die mogelijk op het aanbod zullen ingaan en e) besprekingen met het oog op definitieve vestiging(45).

(75) Om de onderhandelingen met de potentiële investeerders niet te snel te laten afketsen kan de marktverkenning namelijk niet gebaseerd zijn op slechts één beschikbaar terrein: in het algemeen worden verscheidene terreinen aan de potentiële investeerders aangeboden, en, wanneer de totstandbrenging van een industrieterrein wordt beoogd, wordt dat gebied vaak niet bouwrijp gemaakt, of wordt daar alleen maar een begin mee gemaakt; de lokale overheden voelen er namelijk weinig voor hoge kosten te maken voor het bouwrijp maken zonder dat ze er zeker van zijn dat ze bedrijven zullen vinden die zich er willen vestigen(46).

(76) In deze zaak stellen de Franse autoriteiten(47) dat het departement en de stad in de loop van de jaren veel aan marketing hebben gedaan door de oprichting van een bureau voor economische ontwikkeling (ADEL) op departementaal niveau, en onder andere door inschakeling van een gespecialiseerd bemiddelingsbureau in de Verenigde Staten, RDI, om de vestiging van nieuwe economische bedrijvigheid in de stad te bevorderen, waaronder in elk geval het terrein van Orléans-Sologne. In 1986 is een Frans adviesbureau, "DML et Associés", door het departement in de arm genomen om op dezelfde wijze in de regio Parijs gevestigde potentiële investeerders van binnen en buiten Europa te werven(48).

(77) Volgens de Franse autoriteiten(49) waren de marketingactiviteiten in 1986 en 1987 oorspronkelijk toegespitst op de staat Michigan. Het ging daarbij vooral om de volgende activiteiten: a) stands op beurzen voor het bedrijfsleven om Amerikaanse ondernemingen over de investeringsmogelijkheden in het departement te informeren (bijvoorbeeld in Detroit in september 1986), b) investeerders zoeken die naar Loiret en/of Orléans willen komen, c) bijeenkomst in Orléans van lokale ontwikkelingsbureaus, waarvoor speciaal vertegenwoordigers van bureaus uit Michigan en Hannover werden uitgenodigd, d) in mei 1987 een officieel bezoek van twee weken aan de Verenigde Staten voor de bureaus voor economische ontwikkeling van de stad en van het departement en e) het onderhouden van belangrijke contacten in de Verenigde Staten met lokale Kamers van Koophandel, advocatenkantoren, accountantsbureaus, Franse bedrijven en banken, ontwikkelingsbureaus en de DATAR. Dankzij deze activiteiten heeft RDI een aantal Amerikaanse bedrijven (zoals Symplex Inc., Saturn Inc. en ICB) gevonden die in eerste instantie interesse hadden voor een investering in Loiret of Orléans.

(78) ADEL heeft tevens een bedrijvenatlas gemaakt, genaamd "Orléans, un environnement pour hommes d'affaires"(50). ADEL heeft, omdat zij speciaal opgericht en ingezet is om potentiële investeerders te vinden, in Orléans de rol van Kamer van Koophandel en Nijverheid gespeeld om kopers te vinden. In het kader van haar programma heeft ADEL contact gehad met andere lokale Kamers van Koophandel en Nijverheid(51).

(79) De Franse autoriteiten hebben tevens een brief d.d. 17 december 1999 van bureau DML aan Scott toegezonden(52), waarin wordt beschreven op welke wijze in 1985-1986 werd gezocht naar potentiële investeerders voor in Loiret beschikbare terreinen. Volgens de bewoordingen in de brief is DML gespecialiseerd in het verlenen van bijstand bij herstructurering van industriële bedrijven en concerns en in bijstandverlening aan lokale overheden en bureaus voor regionale ontwikkeling bij het zoeken naar industriële investeerders.

(80) In haar brief licht DML haar werkwijze toe. In de eerste plaats stelt DML vast in welke bedrijfstakken voor de betrokken regio's naar investeerders moet worden gezocht en welke bedrijven in deze sectoren zich in het doelgebied bevinden. Vervolgens voeren de consultants van DML, nadat zij een potentieel geïnteresseerde heeft gevonden, een gesprek met het bedrijf om inzicht te krijgen in zijn behoeften en beoogde investering. ADEL onderzoekt daarna de beschikbare terreinen in de regio om te kunnen vaststellen welke de grootste kans hebben dat zij aan de eisen van de potentiële investeerder voldoen. Zij presenteert die terreinen aan de investeerder, die zelf de terreinen selecteert die hij wil bezoeken. Ten slotte presenteert ADEL technische en economische studies, op basis waarvan de investeerder kan besluiten of het project dat hij van plan is te realiseren in de gekozen regio en op het specifieke aangeboden terrein levensvatbaar is.

(81) In het onderhavige geval schrijft DML: "een voorbeeld van de in juli 1986 gestarte werkzaamheden die wij voor rekening van ADEL hebben uitgevoerd, is dat wij in eerste instantie meer dan 500 bedrijven in het zuiden van de regio Parijs hebben geselecteerd om contact mee op te nemen. In de eerste drie maanden is met 150 bedrijven contact opgenomen, met het volgende resultaat: 130 waren helemaal niet geïnteresseerd, 12 wilden meer informatie over Loiret en 5 wilden nader contact [...]. In de maanden daarna heeft DML contact opgenomen met de overige 350 bedrijven om hun interesse te peilen, te bekijken welke nieuwe mogelijkheden er zijn en de geïdentificeerde projecten uit te voeren".

(82) Volgens DML kunnen potentiële investeerders in het algemeen niet worden gevonden door advertenties in de pers te plaatsen en door de reacties van de bedrijven af te wachten; daarvoor is rechtstreeks contact nodig met de directie van de bedrijven die benaderd zijn.

(83) DML stelt dat "de werkwijze van DML zich heeft ontwikkeld in het besef dat potentiële investeerders slechts kunnen worden gevonden na uitvoerige voorbereiding, het leggen van de grondslag voor persoonlijke contacten, en langdurige inspanningen. We moeten de potentiële investeerder er eerst toe overhalen voor de betrokken regio te kiezen en daarna voor een specifiek terrein. De investeerder neemt natuurlijk zelf de uiteindelijke beslissing over de plaats waar hij zich gaat vestigen of waarheen hij gaat verhuizen. De rol van bureaus als het onze, die door lokale ontwikkelingsbureaus worden ingeschakeld, is meer de belangstelling van de potentiële investeerder wekken voor de betrokken regio dan voor een bepaald bedrijventerrein. De technische en financiële eisen van de investeerder zijn bepalend voor de keuze van het terrein."

(84) DML besluit: "ten slotte geven wij u de bevestiging dat DML niet betrokken is geweest of een actieve rol heeft gespeeld bij de aanwijzing en vestiging van het investeringsproject Scott Paper in Orléans."

(85) De Franse autoriteiten zijn van mening dat de bovengenoemde initiatieven, aangezien de Commissie haar beleid in 1987 nog niet had verduidelijkt, geacht moeten worden te voldoen aan de voorwaarde volgens welke de biedprocedure "voldoende openbaar" moet worden gemaakt in de zin van de mededeling, zoals die toen had kunnen worden beoordeeld(53).

(86) Als reactie op het standpunt van de Commissie, dat inhield dat de omstandigheden inzake de verkoop van Scott niet in het kader van die mededeling pasten, aangezien de door of namens de overheidsautoriteiten gegeven bekendheid in onvoldoende mate specifiek betrekking had op het bedrijventerrein, onderstrepen de Franse autoriteiten dat de Commissie de mededeling van 1997 in haar beschikking in de zaak Fresenius(54) flexibel heeft toegepast.

(87) De Franse autoriteiten voeren aan dat in de zaak Fresenius in twee opzichten niet voldaan was aan de in de mededeling gestelde voorwaarden. In de eerste plaats machtigt de mededeling de verkoop van grond tegen een prijs tot 5 % beneden de geraamde prijs als er binnen een redelijke termijn geen koper kan worden gevonden; in het geval van de vennootschap Fresenius is de grond verkocht tegen een prijs die meer dan 10 % lager is dan het geraamde bedrag. In de tweede plaats bepaalt de mededeling bovendien dat als de grond niet na een redelijke termijn kan worden verkocht tegen een prijs die 95 % of meer bedraagt van de prijs waarop hij is getaxeerd, er een nieuwe taxatie moet plaatsvinden om een realistischer nieuwe marktwaarde vast te stellen; er heeft in de zaak Fresenius(55) geen nieuwe taxatie plaatsgevonden.

(88) De Franse autoriteiten concluderen dat de zaak Fresenius aantoont dat de Commissie in 1994 het criterium dat zij drie jaar later duidelijker in de mededeling zou vastleggen, niet strikt en star toepaste; dezelfde aanpak moet worden gehanteerd voor Scott, speciaal omdat de feiten in deze zaak zeven jaar vóór de beschikking in de zaak Fresenius plaatsvonden, zodat in 1987 de keuze van de procedures die de lokale autoriteiten moesten toepassen om een beslissing over een niet bouwrijp gemaakt terrein te nemen, des te onduidelijker was.

6.4. ALS DE COMMISSIE ZOU CONCLUDEREN DAT DE VERKOOP VAN DE GROND EEN STEUNMAATREGEL IS, ZOUDEN DE VOLGENDE KOSTEN VAN HET BEDRAG AFGETROKKEN MOETEN WORDEN

(89) Wat betreft de totale door de stad gedragen kosten van het project, zouden de volgende bedragen van het totaal moeten worden afgetrokken(56):

- 31,7 miljoen FRF (4,8 miljoen euro) (65,85 miljoen FRF - 34,2 miljoen FRF), het bedrag van de aflossing van de lening van 37,2 miljoen FRF (5,7 miljoen euro). Slechts de nominale waarde van de lening moet worden meegeteld bij de berekening van de kosten;

- 13,6 miljoen FRF (2,1 miljoen euro, een bedrag dat correspondeert met de kosten van een openbaar afvalwaterriool dat niet alleen bedoeld is voor Scott, maar aan de hele gemeenschap ten goede komt, namelijk 25000 inwoners en andere ondernemingen. Voordat deze collectieve voorziening er was, werd het afvalwater gezuiverd en rechtstreeks in de rivier geloosd. Sinds enige tijd uitgeoefende druk vanuit milieuoverwegingen leidde ertoe dat de lokale overheden tot de bouw van een dergelijke voorziening wilden overgaan. De beslissing heeft de vestiging van Scott beslist versneld, maar het is niet zo dat deze voorziening is aangelegd met het oog op de vestiging van Scott;

- 8,3 miljoen FRF (1,3 miljoen euro) inzake de terugbetaling van de BTW op de diverse werkzaamheden in verband met het bouwrijp maken van het terrein;

- in het algemeen wordt opgemerkt dat deze kosten betrekking hebben op 68 ha grond en niet alleen op de aan Scott verkochte 48 ha.

(90) De Franse autoriteiten merken op dat, overeenkomstig de beschikking van de Commissie in de zaak Daimler Benz(57), "de betaling van lokale heffingen door de koper van een terrein in aanmerking zou moeten worden genomen bij het vaststellen van de voor dat terrein betaalde prijs". In het zeventiende mededingingsverslag wordt expliciet opgemerkt dat de door de deelstaat Baden-Württemberg en de autoriteiten van Rastatt gemaakte kosten voor i) de ontsluiting van het terrein, ii) de aansluiting ervan op de openbare netten zoals waterleiding, enz., niet als steun zijn aangemerkt, daar de koper die kosten via de lokale belastingen moest betalen. Uit het verslg blijkt duidelijk dat die kosten specifiek ten gunste van Daimler Benz zijn gemaakt.

(91) De Commissie heeft zich in haar vergadering van 7 december 1999 op het standpunt gesteld dat de betaling van lokale belastingen niet in aanmerking kon worden genomen bij de beoordeling van de door de koper van het terrein betaalde prijs. Dat was duidelijk noch de zienswijze, noch de praktijk van de Commissie op de datum waarop Scott het terrein van de stad Orléans heeft gekocht (eind 1987), zoals uit de zaak Daimler Benz blijkt, die zich eveneens in 1987 heeft afgespeeld.

6.5. HET VOORKEURSTARIEF VAN DE ZUIVERINGSHEFFING

(92) De Franse autoriteiten stellen dat het voor Scott gehanteerde voorkeurstarief van de zuiveringsheffing deel uitmaakt van een algemene maatregel, zodat het geen selectief voordeel in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag(58) is. Overigens betaalt het "Hôpital de la Source" hetzelfde tarief als Scott voor de zuiveringsheffing.

(93) De Franse autoriteiten voeren aan dat de vermelding in de beraadslagingen van de gemeenteraad van 1994 van een "voorkeurstarief voor de zuiveringsheffing" te maken heeft met het feit dat in de geconsolideerde balans van het bouwrijp maken van het terrein van La Saussaye rekening is gehouden met een verlies van inkomsten als gevolg van een besluit van 16 december 1988, waarbij een degressief heffingstarief naar gelang van het waterverbruik werd ingesteld. De vestiging van Scott Paper is ongetwijfeld de katalysator van die beslissing geweest, maar het gaat daarbij om een algemene maatregel, waarvan alle bedrijven die aan dezelfde voorwaarden voldoen, profiteren en zullen profiteren(59).

(94) Volgens de Franse autoriteiten kunnen de heffingsplichtigen met een waterverbruik van meer dan 6000 m3 in aanmerking komen voor een degressiviteitscoëfficiënt bij de berekening van hun zuiveringsheffing teneinde rekening te houden met dat verbruik. De stad Orléans heeft van haar kant de grote verbruikers - boven de 50000 m3 - willen stimuleren hun lozingen te beperken (vandaar de verhoging van de coëfficiënt van 0,5 naar 0,8 in het besluit), vanwege de hogere lasten voor de zuiveringsdienst. Voor heffingsplichtigen met een verbruik van meer dan 150000 m3 werd deze redenering niet doorgetrokken, omdat de omvang van het waterverbruik de daarmee verband houdende zuiveringslasten kan dekken. Bovendien is het stimulerende effect van een verhoging van de degressiviteitscoëfficiënt van de heffing gering en zelfs nihil bij een erg groot verbruik (vandaar de verlaging tot 0,25 in het besluit)(60).

6.6. VERJARINGSTERMIJN

(95) De Franse autoriteiten vestigen de aandacht van de Commissie op het feit dat Scott zich in 1987 in Loiret heeft gevestigd en dat de eerste verzoeken om inlichtingen van de Commissie dateren van januari 1997. De Franse autoriteiten merken op dat de nieuwe procedureverordening in een verjaringstermijn van tien jaar voorziet en verwachten dat de Commissie er in het onderhavige geval rekening mee zal houden dat die termijn bijna helemaal verstreken is. Zij zijn namelijk van mening dat de tijd die de klager nodig heeft gehad om de Commissie de feiten mede te delen bewijst dat de door de concurrentie geleden nadelen waarschijnlijk te verwaarlozen zijn(61).

6.7. DE STATUS VAN KIMBERLY CLARK IN DIT DOSSIER

(96) Volgens de Franse autoriteiten(62) kan KC er terecht op vertrouwen dat zij de steun niet hoeft terug te betalen, om de volgende redenen:

a) De onderneming KC heeft geen enkele steun van Frankrijk ontvangen. Alle eventuele steun is betaald aan de onderneming Scott, ongeveer zeven jaar voordat KC een deelneming in Scott verwierf.

b) Elke "due diligence"-maatregel die KC op het moment van de overname, met betrekking tot Scott had kunnen nemen, zou, overeenkomstig de normale handels- en rechtspraktijk, niet teruggaan tot vóór 1987 en zou geen van 1987 daterende mogelijke steunverlening aan Scott aan het licht hebben gebracht.

c) Bovendien bleek uit de boekhouding van Scott tussen de datum van de eerste publicatie ervan en 1995, het jaar waarin KC de onderneming Scott heeft overgenomen, niet dat de onderneming enige steun uit welke Franse bron ook had ontvangen.

d) KC had alleen door de lokale of nationale kranten en de originele verslagen van de vergaderingen van de lokale autoriteiten te bestuderen, of door contact op te nemen met de bevoegde autoriteiten erachter kunnen komen of Scott in Frankrijk steun in enigerlei vorm had ontvangen. Het is zeer onwaarschijnlijk dat die autoriteiten KC ervan op de hoogte zouden hebben gesteld dat er aan Scott steun was betaald, als dat het geval zou zijn, en onder welke voorwaarden.

7. BEOORDELING VAN DE STEUNMAATREGELEN

7.1. BEOORDELING VAN DE STEUNMAATREGELEN IN HET LICHT VAN DE AANMANING TOT HET VERSTREKKEN VAN INFORMATIE

(97) Hoewel de Commissie een aanmaning tot het verstrekken van informatie aan de Franse autoriteiten heeft gericht, heeft zij nog steeds geen of onvoldoende informatie over de volgende punten:

- een gedetailleerde uitsplitsing van de door Sempel verrichte werkzaamheden op het terrein waar Scott is gevestigd naar de aard (egalisering, elektriciteit, infrastructuur, gebouwen, enz.) en de daadwerkelijke kosten daarvan, een gespecificeerde opgave van de besteding van de gelden van de door Sempel aangegane leningen;

- de verschillende gesloten koopcontracten, waaronder in het bijzonder de verkoopprijzen van de transactie tussen de stad Orléans en de zes andere bedrijven die grond hebben gekocht op de overige 20 ha. Wat dat betreft merkt de Commissie op dat de Franse autoriteiten in hun brief van 2 juni 1999 uitdrukkelijk hebben verklaard dat "[zij] niet bereid zijn de Commissie de door haar gevraagde documenten te zenden (overeenkomst lokale overheden-Sempel, verkoopcontracten met de andere bedrijven) omdat het daarbij gaat om documenten die niet tot het dossier behoren en waarvan een aantal privé zijn";

- facturen en details met betrekking tot alle andere bedrijven in de regio die profiteren of geprofiteerd zouden hebben van dezelfde "korting" op de zuiveringsheffing als die welke aan Scott Paper is aangeboden.

(98) Overeenkomstig het arrest in de zaak Pleuger is de Commissie "slechts wanneer de lidstaat niettegenstaande het bevel van de Commissie nalaat, de gevraagde inlichtingen te verstrekken, [...] bevoegd de procedure te beëindigen en op basis van de haar ter beschikking staande gegevens vast te stellen, of de steunmaatregel al dan niet verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt"(63). Deze mogelijkheid voor de Commissie om een beschikking op basis van de beschikbare informatie te geven, indien een lidstaat nalaat aan een aanmaning tot het verstrekken van informatie te voldoen, is vervolgens gecodificeerd in artikel 13, lid 1, van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 (thans artikel 88) van het EG-Verdrag (procedureverordening betreffende staatssteun, hierna "procedureverordening" te noemen)(64).

(99) Daarom moet de Commissie haar beoordeling baseren op de beschikbare gegevens, met name wat betreft de schatting van de waarde van de steunmaatregelen, de marktprijs van vergelijkbare terreinen en het voorkeurstarief voor de zuiveringsheffing.

7.2. RECHTSGROND

7.2.1. VOORKEURSPRIJS VOOR HET TERREIN

(100) Scott stelt dat de voorkeursprijs voor het terrein als indirecte steun is verleend op basis van wet 82-6 en dat er geen enkele twijfel over bestaat dat die wet in 1982 naar de Commissie is gezonden. Scott voegt eraan toe, met verwijzing naar zaak C-312/90, Spanje/Commissie(65), dat mocht wet 82-6 niet in 1992 officieel bij de Commissie zijn aangemeld, de Commissie er wel een kopie van heeft ontvangen, zodat zij met voortvarendheid had moeten optreden, zowel bij de samenstelling van het dossier als bij het voorlopige onderzoek daarvan. Zo niet kon wet 82-6 door Frankrijk in werking worden gesteld op grond van het feit dat die, overeenkomstig de in het Lorenz-arrest(66) vastgelegde beginselen, een bestaande steunregeling was geworden.

(101) Dit standpunt moet worden verworpen, om de drie volgende redenen:

(102) In de eerste plaats hebben de Franse autoriteiten zich nooit beroepen op deze wet als rechtsgrond van de maatregel in kwestie. Hoewel de opmerkingen van derden, waaronder die van Scott, integraal naar de Franse autoriteiten zijn gezonden, hebben zij in hun correspondentie met de Commissie nooit naar deze wet verwezen. De overheden hebben deze wet evenmin genoemd in de overeenkomst die zij met Scott hebben gesloten, maar zij hebben in het algemeen verklaard dat "dit protocol wordt gesloten in overeenstemming met de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen die gelden voor de bevoegdheden van de territoriale overheden"(67). Bovendien hebben de overheden in de beraadslagingen van de gemeenteraad van 1994 nooit naar deze wet verwezen.

(103) In de tweede plaats vormt wet 82-6 ook al zou de desbetreffende maatregel op basis van deze wet zijn genomen, desalniettemin geen bestaande steunregeling in de zin van het arrest in de zaak Lorenz, zoals Scott beweert.

(104) Op grond van het arrest in de zaak Lorenz heeft artikel 88, lid 3, het effect dat, wanneer de Commissie, door een lidstaat op de hoogte gebracht van een voornemen tot invoering van een steunmaatregel, heeft nagelaten een standpunt te bepalen, die lidstaat na het verstrijken van een termijn van twee maanden de voorgenomen steunmaatregel tot uitvoering kan brengen, mits hij de Commissie daarvan vooraf in kennis heeft gesteld, waarna die steun onder de "bestaande steunregelingen" valt ("de Lorenz-regel")(68).

(105) In het onderhavige geval hebben de Franse autoriteiten nooit jegens de Commissie gesteld dat die wet had moeten worden aangemeld. Scott beweert ook niet dat de steunmaatregel officieel is aangemeld, maar merkt op dat "Frankrijk aan Scott heeft medegedeeld dat [...] deze wet 82-6 in 1982 naar de Commissie is gezonden"(69). Noch de Franse autoriteiten noch Scott hebben echter met schriftelijke bewijzen bij de Commissie aangetoond dat die wet inderdaad was toegezonden. Hoe het ook zij, en in tegenstelling tot wat Scott stelt, de Lorenz-regel is niet van toepassing wanneer een maatregel niet officieel is aangemeld.

(106) In dit verband wordt in herinnering gebracht dat de Commissie, overeenkomstig haar praktijk zoals vastgelegd in artikel 2 van de procedureverordening, de betrokken lidstaat onmiddellijk informeert over de ontvangst van een aanmelding. De Franse autoriteiten hadden, toen een desbetreffend bericht uitbleef, opnieuw contact moeten opnemen met de Commissie om na te gaan of deze de genoemde aanmelding wel had ontvangen.

(107) Tevens moet worden opgemerkt dat het door Scott aangehaalde citaat(70), op grond waarvan de Commissie, zelfs als een steunmaatregel niet officieel bij de Commissie is aangemeld, met voortvarendheid moet optreden, zowel bij de samenstelling van het dossier als bij het voorlopige onderzoek daarvan, bij gebreke waarvan de Lorenz-regel van toepassing is, uit zijn verband is gehaald. Dit citaat is namelijk ontleend aan de conclusies van advocaat-generaal Van Gerven en niet aan het arrest van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen. Verder staat deze verklaring in een voetnoot waarin commentaar wordt geleverd op de termijn waarbinnen de Commissie een steunmaatregel moet onderzoeken die zij zelf heeft ontdekt of waarover klachten door de belanghebbende ondernemingen zijn ingediend.

(108) Advocaat-generaal Van Gerven stelt dat "ten aanzien van niet-aangemelde nieuwe steun niet geldt dat de Commissie haar vooronderzoek binnen een periode van twee maanden moet afronden. [...] Dit belet uiteraard niet dat de Commissie ook dan met voortvarendheid moet optreden, zowel bij de samenstelling van het dossier als bij het voorlopige onderzoek daarvan." Dit betekent dat, als de Commissie een onderzoek instelt naar een steundossier, hetzij naar aanleiding van een klacht, hetzij ambtshalve, zij met voortvarendheid moet optreden, maar dat houdt absoluut niet in dat bij gebreke van een aanmelding de Lorenz-regel steeds van toepassing is.

(109) In dit verband wordt opgemerkt dat de Commissie naar aanleiding van de in december 1996 ingediende klacht het onderhavige dossier heeft samengesteld en tot een voorlopig onderzoek is overgegaan, na afloop waarvan zij in mei 1998 heeft besloten een uitvoerig onderzoek in te stellen.

(110) Ten slotte wordt wat de Lorenz-regel betreft opgemerkt dat noch de Franse autoriteiten, noch Scott hebben gesteld dat eerstgenoemden de Commissie vooraf ervan in kennis hadden gesteld dat zij wet 82-6 tot uitvoering zouden brengen. Zonder die voorafgaande kennisgeving valt een steunmaatregel niet onder het stelsel dat ingevolge de Lorenz-regel van toepassing is op bestaande steunregelingen.

(111) In de derde plaats geldt dat zelfs als de Commissie besluit 82-809(71), dat gebaseerd is op artikel 4, vierde alinea, van wet 82-6(72), heeft behandeld als een bestaande steunregeling zonder voorafgaande aanmelding, dit niet impliceert dat artikel 4, zesde alinea, een bestaande steunregeling vormt(73).

(112) Op het moment dat de steunmaatregel werd toegekend, was in artikel 4 van wet 82-6 waarin het "Plan intérimaire" (tijdelijk plan) 1982-1983 van 7 januari 1982(74) werd goedgekeurd, namelijk het volgende bepaald: "De territoriale overheden en hun organisaties, alsmede de regio's, kunnen, wanneer hun interventie het scheppen of uitbreiden van economische bedrijvigheid ten doel heeft, onder de volgende voorwaarden aan ondernemingen directe of indirecte steun verlenen:

Directe steun heeft de vorm van regionale premies voor het oprichten van ondernemingen, regionale premies voor werkgelegenheid, rentesubsidies en kortingen op leningen en voorschotten onder gunstigere voorwaarden dan die van de gemiddelde rentevoet van obligaties. De directe steun wordt door de regio verleend onder voorwaarden die vastgelegd zijn bij 'décret en Conseil d'État': daarin worden met name de regels vastgesteld betreffende de plafonds en zones die noodzakelijk zijn voor de tenuitvoerlegging van het nationale ruimtelijke-ordeningsbeleid en in overeenstemming zijn met de internationale verplichtingen van Frankrijk.

Die verschillende vormen van directe steun kunnen door het departement, de gemeenten of hun organisaties worden aangevuld, wanneer de interventie van de regio het plafond dat in het in de vorige alinea genoemde 'décret' is vastgelegd, niet bereikt.

De indirecte steun kan door de territoriale overheden of hun organisaties, alsmede door de regio's, alleen of gezamenlijk worden verleend.

De doorverkoop of verhuur van gebouwen door de lokale overheden, hun organisaties en de regio's moet plaatsvinden tegen marktvoorwaarden. Er kan echter worden ingestemd met kortingen op die voorwaarden, evenals met kortingen op de kosten van renovatie van oude industriële gebouwen, volgens de regels inzake het plafond en de zones die zijn vastgelegd in het 'décret' dat in de tweede alinea is genoemd.

De overige vormen van indirecte steun zijn vrij.

De territoriale overheden en hun organisaties, alsmede de regio's, stellen de aard en het bedrag van de garanties vast die eventueel worden gevraagd van de steun ontvangende ondernemingen en van hun bestuurders.

Daarnaast kunnen de territoriale overheden, hun organisaties, alsmede de regio's, op het gebied van het landbouw- en industriebeleid actie ondernemen in het kader van door hen met de staat gesloten overeenkomsten, waarin de voorwaarden worden vastgelegd voor de steun die zij mogen verlenen.

Deze wet zal als 'loi d'État' (staatswet) ten uitvoer worden gelegd."

(113) Op grond van artikel 4 van wet 82-6 en van de Franse doctrine(75) onderscheidt het Franse nationale recht drie soorten steun. In de eerste plaats zijn er maatregelen voor directe steun, waarvan de voorwaarden bij "décret en Conseil d'État" moeten worden vastgelegd ("directe steun")(76) en waarvan uitsluitend de steungebieden gebruik kunnen maken. Daarna komen de maatregelen voor indirecte steun inzake bedrijfspanden ("indirecte steun van type I")(77), waarvoor de regels over de plafonds en de zones in hetzelfde "décret" moeten worden vastgelegd, anders gezegd, alleen de steungebieden kunnen er aanspraak op maken. Ten slotte is er nog de "overige indirecte steun", waarvoor geen aanvullende uitvoeringsmaatregelen nodig zijn en die "vrij" is ("indirecte steun van type II"), d.w.z. onafhankelijk van het feit of het gebied al dan niet gesteund wordt(78).

(114) Besluit 82-379 legt de voorwaarden voor de tenuitvoerlegging van de directe steun vast. Het besluit is aangemeld als rechtsgrond van het Franse subsidiesysteem voor de regionale ruimtelijke ordening. Dit systeem is goedgekeurd bij Beschikking 85/18/EEG van de Commissie van 10 oktober 1984 betreffende de afbakening van de zones die in aanmerking komen voor de ruimtelijke-ordeningspremie in Frankrijk(79). Besluit 82-379 noemt artikel 4 van wet 82-6 als rechtsgrond. Artikel 4 van wet 82-6 is echter niet rechtstreeks bij de Commissie aangemeld.

(115) Besluit 82-809 legt de voorwaarden voor de tenuitvoerlegging van de indirecte steun van type I vast, d.w.z. de steun voor onroerende zaken. Het besluit noemt artikel 4 van wet 82-6 als rechtsgrond. Hoewel dit besluit nooit bij de Commissie is aangemeld(80), is de Commissie er tot nu toe van uitgegaan dat dit systeem een bestaande steunregeling vormde.

(116) In het onderhavige geval moeten de betrokken maatregelen, namelijk a) het oprichten van een fabriek-opslagplaats en b) het bouwrijp maken van het terrein, als indirecte steun worden beschouwd in de zin van artikel 4, vijfde en zesde alinea, van wet 82-6. In dit verband moet worden opgemerkt dat het gemeenschapsrecht geen onderscheid maakt tussen directe en indirecte steun. Deze classificatie van de betrokken maatregelen is slechts bedoeld om te bepalen of de maatregelen onder wet 82-6 kunnen vallen.

(117) Wat betreft maatregel a), de aan de oprichting van een fabriek-opslagplaats verbonden kosten: deze dient aangemerkt te worden als indirecte steun van type I in de zin van het Franse recht, anders gezegd een maatregel waarvan de voorwaarden voor de tenuitvoerlegging door besluit 82-809 moeten worden vastgelegd en waarop alleen steungebieden aanspraak kunnen maken.

(118) Los van het feit dat de Commissie, ten tijde van de bouw van de fabriek-opslagplaats, meende dat besluit 82-809 een bestaande steunregeling vormde, valt maatregel a) in elk geval niet onder dit besluit, aangezien Loiret geen steungebied is. Overigens is in artikel 2 van besluit 82-809 het volgende bepaald: "Naast de steun die krachtens het vorige artikel wordt verleend, kunnen de territoriale overheden, hun organisaties of de regio's, alleen of gezamenlijk, in de zones die zijn genoemd in bijlage I van het bovengenoemde besluit van 6 mei 1982 (besluit 82-379) en ter bevordering van het scheppen of uitbreiden van economische bedrijvigheid, korting verlenen op de koop- of huurprijs van gebouwen die zij aan ondernemingen overdragen of verhuren, tot 25 % van de handelswaarde van de gebouwen of van de huur die correspondeert met die waarde, beoordeeld tegen marktvoorwaarden."

(119) Bijlage I van besluit 82-379 geeft een opsomming van de zones voor industriële projecten. Volgens bijlage II van dit besluit is het departement Loiret in totaliteit echter uitgesloten van de premie. Daarom vallen de met de bouw van een fabriek-opslagplaats verbonden kosten niet onder besluit 82-809. Maatregel a) moet dus worden aangemerkt als een nieuwe steunregeling, die de Franse autoriteiten overeenkomstig artikel 88, lid 3, bij de Commissie hadden moeten aanmelden.

(120) Wat betreft maatregel b), het bouwrijp maken van het terrein, deze maatregel moet als indirecte steun van type II volgens het Franse recht worden aangemerkt. Deze maatregel is rechtstreeks gebaseerd op artikel 4, zesde alinea, van wet 82-6. In dit verband wordt opgemerkt dat deze rechtsgrond geen aanvullende voorwaarden inzake de tenuitvoerlegging vergt en in alle regio's van toepassing is.

(121) Zoals gesteld in overweging 105 is artikel 4 van wet 82-6 nooit aangemeld. Uit het enkele feit dat de Commissie haar goedkeuring heeft gehecht aan het Franse systeem van subsidies voor regionale ruimtelijke ordening, op basis van besluit 82-379, dat weer verwijst naar het niet aangemelde artikel 4, tweede alinea, mag niet worden geconcludeerd dat artikel 4, zesde alinea, een bestaande steunregeling vormt. Ook mag niet worden aangevoerd dat artikel 4, zesde alinea, een bestaande steunregeling vormt alleen vanwege het feit dat de Commissie meende dat besluit nr. 82-809, dat op artikel 4, vijfde alinea, is gebaseerd, een bestaande steunregeling was. Maatregel b) moet dus als een nieuwe steunregeling worden beschouwd, die de Franse autoriteiten overeenkomstig artikel 88, lid 3, bij de Commissie hadden moeten aanmelden.

7.2.2. VOORKEURSTARIEF VOOR DE ZUIVERINGSHEFFING

(122) De berekening van de grondslag voor de zuiveringsheffing is gebaseerd op de interministeriële circulaire van 12 december 1978(81). Het bedrag van de zuiveringsheffing wordt door de vergadering met beslissingsrecht van de stad sinds 1 januari 1986(82) onafhankelijk vastgesteld. De degressiviteitscoëfficiënt is gebaseerd op artikel R. 372 van het Gemeentewetboek(83). Geen van deze rechtsgronden is bij de Commissie aangemeld volgens het bepaalde in artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag.

7.3. STEUN IN DE ZIN VAN ARTIKEL 87, LID 1

7.3.1. VOORKEURSPRIJS VOOR HET TERREIN

(123) De vraag rijst of de aan Scott aangerekende grondprijs een voorkeursprijs is, die onder het verbod van artikel 87, lid 1, van het Verdrag valt.

(124) Volgens dit artikel zijn steunmaatregelen van de staten, of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, voorzover die steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.

(125) De voorkeursprijs voor een perceel valt dan ook onder het verbod van artikel 87, lid 1, wanneer daarin de drie volgende elementen zijn vervat:

a) hij is door de staat of met staatsmiddelen bekostigd;

b) hij bevoordeelt bepaalde ondernemingen of en/of bepaalde producties;

c) hij vervalst de mededinging tussen de begunstigde ondernemingen en soortgelijke ondernemingen en/of producties en die producten maken deel uit van het intracommunautaire handelsverkeer.

7.3.1.1. Door de staat of met staatsmiddelen bekostigd

(126) Wat het eerste criterium betreft, d.w.z. de bekostiging van de maatregel door de staat of met staatsmiddelen: het gaat hierbij zowel om voordelen die direct zijn verleend, d.w.z. door de overheden zelf, als indirect, door tussenkomst van instanties die strikt genomen niet tot de staatsstructuur behoren. Bij de eerste hypothese moet het begrip staat in de ruimste zin van het woord worden opgevat, d.w.z. dat zowel de organen van de centrale overheid eronder vallen als die van de gedecentraliseerde territoriale overheden op elk niveau(84). In de tweede hypothese worden publieke en soms zelfs private instanties belast met de uitvoering van de verlening van de staatssteun. Het gaat er daarbij om dat de bewuste steun aan de staat wordt toegerekend.

(127) Dit toerekeningscriterium heeft ten doel vast te stellen of de desbetreffende instanties autonoom handelen of dat hun werkwijze hun is opgelegd door de staat op grond van de zeggenschap die de staat over hen uitoefent of op grond van een beslissende invloed van de staat op hen(85). Op grond van het tweede criterium kan worden nagegaan of de steun daadwerkelijk, direct of indrect, met staatsmiddelen is bekostigd(86).

(128) In het onderhavige geval heeft Sempel de grond in kwestie tegen een voorkeursprijs aan Scott verkocht. Het gaat dus om de vraag of a) die voorkeursprijs aan de staat kan worden toegerekend, d.w.z. aan de lagere overheden als organen van de staat in de ruimste zin van het woord staat en b) of die door hen is gefinancierd.

(129) De voorkeursprijs moet om de volgende redenen worden aangemerkt als toe te rekenen aan de lagere overheden:

(130) In de eerste plaats is er een protocol van overeenstemming tussen Scott en de lagere overheden gesloten. Uit artikel 2 van dit protocol blijkt dat de lagere overheden, door tussenkomst van Sempel, het terrein bouwrijp hebben gemaakt(87). Hiertoe heeft de stad aan Sempel voor 1 frank de gronden verkocht die bouwrijp gemaakt moesten worden(88).

(131) In de tweede plaats is Sempel een privaatrechtelijke onderneming waarover de lokale overheden zeggenschap uitoefenen. De lagere overheden moeten namelijk ten minste de helft van het kapitaal bezitten tot een maximum van 80 %(89). Uit wet 83-597 van 7 juli 1983 vloeit voort dat de ondernemingen die onder deze wet vallen privaatrechtelijke rechtspersonen zijn, die territoriale overheden (regio's, departementen en gemeenten) en hun organisaties associëren aan particulieren en eventueel aan andere publiekrechtelijke rechtspersonen voor bouwwerkzaamheden en werkzaamheden voor het bouwrijp maken van terreinen, voor de exploitatie van industriële publieke en commerciële diensten en voor elke andere activiteit van algemeen belang.

(132) In de derde en laatste plaats is de prijs van het terrein en van de fabriek-opslagplaats door de lagere overheden vastgesteld. Dat blijkt uit de twee documenten. In artikel 4 van het protocol van overeenstemming tussen Scott en de lagere overheden wordt de prijs van de overdracht aan Scott van de fabriek-opslagplaats en van de terreinen namelijk vastgesteld op een bedrag van 31 miljoen FRF(90). Bovendien wordt in punt 12.3 van de overeenkomst met Sempel dezelfde prijs vastgesteld(91).

(133) De voorkeursprijs moet dan ook als door de overheden vastgesteld worden aangemerkt. Volgens punt 12.1 van de Sempel-overeenkomst wordt het project namelijk door de overheidsinstanties gefinancierd via de betaling van de annuïteiten van de leningen die Sempel hiertoe is aangegaan(92).

(134) Derhalve vloeit uit het bovenstaande voort dat de gedragingen van Sempel als door de lagere overheden opgedragen moeten worden beschouwd als gevolg van hun beslissende invloed op Sempel en dat de voordelige prijzen door de overheden zijn gefinancierd. Daarmee is voldaan aan de eerste voorwaarde van artikel 87, lid 1.

7.3.1.2. Begunstiging van Scott

7.3.1.2.1. Mededeling van de Commissie betreffende staatssteunelementen bij de verkoop van gronden en gebouwen door openbare instanties

(135) Wat betreft het tweede criterium, de begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties, is de Commissie van mening dat de verkoop van een terrein geen selectief voordeel in de zin van artikel 87, lid 1, vormt als het terrein tegen de marktwaarde wordt verkocht. Met het oog hierop heeft de Commissie de mededeling gepubliceerd(93). Hoewel het betrokken terrein in de onderhavige zaak in 1987 is verkocht, d.w.z. tien jaar voor de publicatie van deze mededeling, zijn dezelfde beginselen van toepassing, daar de mededeling een verduidelijking was van het beleid dat zich in de loop van meer dan tien jaar had ontwikkeld. We moeten echter voor ogen houden dat er op het moment van de verkoop terzake nog maar weinig jurisprudentie was.

(136) De mededeling beschrijft twee verkoopprocedures die automatisch elke staatssteun uitsluiten (verkoop in het kader van een onvoorwaardelijke biedprocedure of op grond van een taxatie door een onafhankelijke expert vóór de onderhandelingen, om de marktwaarde vast te stellen) en geeft aan welke gevallen bij de Commissie moeten worden aangemeld. In het onderhavige geval is het terrein bij de verkoop aan Scott niet getaxeerd. Het is echter de vraag of de wijze waarop het perceel is verkocht, voldoet aan de verkoopcriteria in het kader van een onvoorwaardelijke biedprocedure.

(137) De Franse autoriteiten voeren aan dat, daar de Commissie in 1987 haar beleid nog niet had verduidelijkt, hun aanwijzing van een consultant in Frankrijk en in de Verenigde Staten om de regio te promoten (overwegingen 73 tot en met 88) beschouwd moet worden als vervulling van de voorwaarde volgens welke de biedprocedure "voldoende openbaar" moet worden gemaakt in de zin van de mededeling, zoals die toen beoordeeld had kunnen worden. Scott onderschrijft dit standpunt (overweging 57).

(138) Deze stelling moet worden verworpen.

(139) In de zin van de mededeling is een bod "voldoende openbaar" gemaakt wanneer daaraan gedurende een redelijk lange periode (twee maanden of langer) herhaaldelijk bekendheid is gegeven in de nationale pers, in onroerend-goed- of andere daartoe geschikte bladen (projecten betreffende verkoop van gronden en gebouwen met een hoge waarde moeten worden aangekondigd in bladen met een internationale lezerskring) en wanneer het is bekendgemaakt in makelaarskantoren die een breed gamma van potentiële kopers bereiken, zodat het aanbod onder de aandacht van alle potentiële kopers kon worden gebracht(94).

(140) Hoewel niet verwacht kan worden dat de publiciteit op het moment van de onderhavige verkoop letterlijk aan de mededeling heeft voldaan, moeten de basisbeginselen zoals die in de jurisprudentie zijn geformuleerd, worden gerespecteerd; anders gezegd, het te koop aanbieden van een industrieperceel en van een fabriek-opslagplaats moet op grote schaal zijn verspreid a) in de nationale en internationale pers en b) via makelaarskantoren. In dit verband onderstreept de Commissie dat niet kan worden volstaan met slechts één van de twee manieren voor het openbaar maken van de verkoop van een terrein en dat een combinatie van die twee nodig is om ervoor te zorgen dat alle potentiële kopers over dat bod geïnformeerd kunnen zijn.

(141) Ter inleiding wordt opgemerkt dat de door de Franse autoriteiten genoemde beginselen die in de zaak Fresenius zijn geformuleerd, niet van toepassing zijn. In die zaak ging het bij het desbetreffende terrein om een taxatie, wat hier niet het geval is. Dat in de zaak Fresenius niet letterlijk gevolg is gegeven aan de mededeling, komt doordat de feiten plaatsvonden in 1994 en de mededeling pas in 1997 is gepubliceerd. Er is echter wel, en dat is een van de eisen in de onderhavige zaak, voldaan aan het in de mededeling gestelde basisbeginsel wat betreft de verkoop in het kader van een onvoorwaardelijke biedprocedure, namelijk een taxatie door een onafhankelijke deskundige, waarbij een bepaalde afwijking in prijs als in overeenstemming met de marktvoorwaarden werd beschouwd.

(142) De Franse autoriteiten hebben uitvoerig beschreven welke publiciteitsmaatregelen die naar zij beweerden door ADEL en RDI zijn genomen om het aanbod openbaar te maken (overwegingen 73 tot en met 88). Zij hebben echter, ondanks de formele aanmaning tot het verstrekken van informatie, waarin uitdrukkelijk een gedetailleerde beschrijving en bewijzen van de aan de verkoop in Frankrijk en in Europa gegeven bekendheid werden gevraagd, slechts twee documenten ter staving van hun beweringen overgelegd.

(143) Het eerste document, getiteld "Orléans, un environnement pour hommes d'affaires"(95), presenteert Loiret met de volgende woorden: (I) French government and Development of the Free-enterprise system; (II) Political risk and union activity in Loiret; (III) Infrastructure; (IV) Industrial network en (V) Orleans Economic Policy. Nergens in dit document wordt echter gesproken over de realisering van het bedrijvenpark van La Saussaye of over het feit dat een terrein en een fabriek-opslagplaats te koop zijn. Dit document kan dus niet beschouwd worden als een document dat voldoet aan de criteria van een aanbod dat "voldoende openbaar" is gemaakt zoals de Commissie dit in haar constante praktijk opvat en zoals door de mededeling is gecodificeerd.

(144) Het tweede document is een brief van bureau DML aan Scott van 17 december 1999. In deze brief wordt beschreven op welke wijze in 1985-1986 naar potentiële investeerders voor de beschikbare terreinen in Loiret werd gezocht (overwegingen 79 tot en met 84). Het is echter niet nodig te onderzoeken of hiermee is voldaan aan de criteria van een aanbod dat "voldoende openbaar" is gemaakt in de zin van de mededeling, aangezien DML aan het einde van zijn brief uitdrukkelijk bevestigt dat hij niet betrokken is geweest bij de vestiging van Scott in de regio in 1987: "ten slotte bevestigen wij dat DML niet betrokken was of een actieve rol heeft gespeeld bij de aanwijzing en vestiging van het investeringsproject Scott Paper in Orléans". De beschrijving in deze brief is dus niet relevant en de opsteller ervan is niet competent om een uitspraak te doen over de vraag of de verkoop van het terrein en de fabriek-opslagplaats die aan Scott zijn verkocht "voldoende openbaar" is gemaakt vóór de verkoop aan die onderneming.

(145) Wat betreft de beschrijving van de door ADEL en RDI genomen maatregelen om bekendheid te geven aan het aanbod (overwegingen 73 tot en met 88), ten aanzien waarvan geen enkel bewijs is geleverd, merkt de Commissie op dat aan het perceel grond in de nationale of internationale pers geen bekendheid is gegeven zoals de mededeling eist (voorwaarde a) zoals vermeld in overweging 140). Wat betreft voorwaarde b), makelaarskantoren die een breed gamma van potentiële kopers bereiken, geldt dat de inspanningen van de consultant RDI vooral gericht waren op de Amerikaanse markt, met name de staat Michigan (overweging 77). De bewering dat DML et Associés door het departement in de arm is genomen om "op dezelfde wijze in de regio Parijs gevestigde potentiële investeerders van binnen en buiten Europa te werven" is in flagrante strijd met de verklaring van DML, volgens welke dit bureau nooit betrokken is geweest bij de vestiging van Scott op het in aanmerking genomen terrein.

(146) De Commissie heeft evenmin informatie over datgene waaraan daadwerkelijk bekendheid is gegeven. Uit het document getiteld "Orléans, un environnement pour hommes d'affaires", zou men kunnen opmaken dat de marketingactiviteiten van de lokale overheden gericht waren op de promotie van de regio Loiret in het algemeen en niet van het terrein en de fabriek-opslagplaats in het bijzonder. Maar om aan de voorwaarden van de mededeling te kunnen voldoen, had in de publiciteit het terrein duidelijk vermeld moeten worden, vooral het feit dat het bouwrijp was gemaakt en er een fabriek-opslagplaats was gebouwd. Het terrein en de fabriek-opslagplaats zouden dan, overeenkomstig de constante praktijk van de Commissie, zoals gecodificeerd door de mededeling, zijn verkocht na een open en onvoorwaardelijke biedprocedure, die sterk op een openbare verkoop lijkt en per definitie tegen de marktwaarde geschiedt en derhalve geen staatssteun bevat.

(147) In de onderhavige zaak vloeit daarentegen uit de tussen Scott en de lokale overheden gesloten overeenkomst voort dat de operatie "op maat" is gemaakt om aan de wensen van Scott tegemoet te komen. Artikel 2 van het protocol van overeenstemming in kwestie bepaalt dat de noodzakelijke werkzaamheden inzake het bouwrijp maken van het terrein volgens het bestek van Scott moeten worden uitgevoerd en dat een verwerkingsbedrijf en een opslagplaats van 30000 m2 moeten worden gebouwd(96).

(148) Uit de bovenstaande overwegingen vloeit voort dat de door de lokale overheden genomen marketingmaatregelen niet aangemerkt kunnen worden als maatregelen die voldoen aan de voorwaarden inzake verkoop in het kader van een onvoorwaardelijke biedprocedure zoals de Commissie die in haar constante praktijk opvat en zoals is gecodificeerd door de mededeling. Derhalve kan men, aangezien geen van de twee verkoopprocedures bij de verkoop van het terrein in kwestie is toegepast, niet uitsluiten dat de verkoop staatssteunelementen ten gunste van Scott bevat.

7.3.1.2.2. Beginsel van de particuliere investeerder

(149) Volgens de Commissie vormt de verkoop van een openbaar terrein geen selectief voordeel in de zin van artikel 87, lid 1, als een particuliere ondernemer die zich baseert op de te verwachten rendabiliteitsmogelijkheden, afgezien van elke overweging van sociale aard of van regionaal of sectoraal beleid, in dat terrein zou hebben geïnvesteerd en vervolgens het perceel tegen dezelfde prijs zou hebben verkocht als die welke door de lokale overheden is gevraagd(97).

(150) Daarom kan de Commissie, in tegenstelling tot het door de Franse autoriteiten verdedigde standpunt, bij haar beoordeling van de vraag of de overheid in dit geval als een investeerder tegen normale marktvoorwaarden heeft gehandeld, het belang dat de bevordering en de ontwikkeling van de lokale economie voor de lokale autoriteiten heeft, niet in aanmerking nemen. Eventuele toekomstige belastinginkomsten kunnen daartoe ook niet in aanmerking worden genomen, zoals blijkt uit Beschikking 96/631/EG van de Commissie(98).

(151) Deze conclusie is niet in strijd met de beschikking van de Commissie in de zaak Daimler-Benz(99), in tegenstelling tot wat de Franse autoriteiten beweren (zie overweging 72). Uit deze beschikking blijkt duidelijk dat de Commissie heeft geconcludeerd dat de aangeboden prijs voor de verkoop van het terrein geen enkel steunelement bevatte, aangezien Daimler-Benz onbruikbare landbouwgronden tegen de marktprijs voor dit soort gronden in de regio zou aankopen en de onderneming vervolgens als enige de kosten van het bouwrijp maken van de gronden zou dragen(100).

(152) In haar beschikking Daimler-Benz was de Commissie van mening dat bepaalde aansluitingskosten (riolering, elektriciteit, water, enz.) geen steun vormden omdat de onderneming daaraan via lokale belasting zou bijdragen. Deze aansluitingskosten zijn voorbeelden op het gebied van de algemene infrastructuur die doorgaans ten laste komen van het budget van de staat of van de lagere overheden. Het zijn dus algemene maatregelen, mits de infrastructuur niet uitsluitend in het belang van een of meer ondernemingen wordt gerealiseerd. In tegenstelling tot wat de Franse autoriteiten stellen, wijst niets in de beschikking erop dat deze aansluitingskosten specifiek in het belang van Daimler-Benz waren gemaakt en daarom niet meer van algemene aard waren. Wat betreft de in de beschikking Daimler-Benz genoemde sloopkosten heeft de Commissie geconcludeerd dat die maatregel geen steun vormde omdat het om kosten ging die alle grondeigenaren moesten betalen voordat zij een terrein konden verkopen(101).

(153) In overeenstemming met haar redenering in de beschikking Daimler-Benz sluit de Commissie de kosten van een openbaar afvalwaterriool van de beoordeling van de steun terzake uit. De Franse autoriteiten hebben namelijk aangetoond dat dit afvalwaterriool niet exclusief voor Scott is bestemd, maar aan de hele gemeenschap ten goede komt (overwegingen 168 tot en met 172).

(154) Het argument van de Franse autoriteiten dat er in de tijd van de verkoop van de grond geen markt was voor industriegebieden op het platteland moet worden verworpen. Uit de opmerkingen van Scott als derde blijkt ondubbelzinnig dat het industriegebied van La Saussaye aanvankelijk rechtstreeks concurreerde met ten minste acht andere terreinen, daarna met vier voorgeselecteerde terreinen (zie met name overweging 51).

(155) In dit verband wordt opgemerkt dat alleen de projecten ten aanzien waarvan de Commissie meent dat er geen objectieve of bona fide redenen aanwezig waren om een voldoende rendement te verwachten op het ogenblik dat de investeringsbeslissing wordt genomen, als staatssteun kunnen worden behandeld(102).

(156) Uit de tussen de overheden en Scott gesloten overeenkomst (artikel 4) blijkt dat de overheden op het moment van de verkoop wisten dat de werkzaamheden inzake het bouwrijp maken van het terrein en de bouw van een fabriek-opslagplaats ten minste 80 miljoen FRF (12,2 miljoen euro) zouden kosten en dat Scott 31 miljoen FRF (4,7 miljoen euro) voor de aankoop van het perceel zou betalen: "Om de vestiging van Scott in het kader van dit project gefaseerd te laten plaatsvinden, verbinden de lagere overheden zich ertoe de percelen van het industrieterrein van La Saussaye en La Planche voor een maximumbedrag van 80 miljoen FRF bouwrijp te maken.

In de eerste fase worden deze werkzaamheden geraamd op 50 miljoen FRF, waarbij overeengekomen is dat Scott op de in artikel 2 bedoelde voorwaarden een fabriek (verwerkingsbedrijf en opslagplaats) van circa 30000 m2 zal realiseren, die voor een bedrag van 31 miljoen FRF [...] gekocht zal worden van Sempel [...]".

(157) Als men de kosten van de grond erbij telt, d.w.z. 10,9 miljoen FRF (1,7 miljoen euro) wisten de lagere overheden op de datum van de sluiting van hun contract met Scott dat het verlies ten minste 60 miljoen FRF (9,2 miljoen euro) (10,9 + 80 - 31) zou bedragen (overwegingen 168 tot en met 172). Derhalve staat buiten kijf dat de terbeschikkingstelling van openbare middelen op aannemelijke wijze niet anders dan als staatssteun verklaard kan worden. Een andere oplossing voor de lagere overheden zou zijn geweest het perceel niet te verkopen en daardoor een verlies van 10,9 miljoen FRF (1,7 miljoen euro), het aanvankelijk geïnvesteerde bedrag, te lijden. Op dat punt zij opgemerkt dat een particuliere investeerder niet alleen naar maximalisering van zijn winst, maar ook naar beperking van zijn verlies streeft.

(158) In dit verband voeren de Franse autoriteiten aan dat het desbetreffende terrein tegen de marktprijs aan Scott is verkocht. Volgens hen werd het verschil tussen de door Scott voor 48 ha betaalde prijs, namelijk 65 FRF/m2 (9,9 euro/m2) en de gemiddelde prijs van 72 FRF/m2 (11 euro/m2), die de stad tussen 1990 en 1994 voor de verkoop van 2,8 ha van de overige 20 ha heeft gekregen, gerechtvaardigd door schaalvoordelen.

(159) De Commissie deelt dit standpunt niet.

(160) Immers, enerzijds hebben de Franse autoriteiten, ondanks de aanmaning die zij hebben gekregen om informatie te verstrekken, geweigerd de prijs die voor de rest van het terrein betaald is, te verantwoorden door een kopie van de koopcontracten te doen toekomen. Aangezien de Commissie deze contracten niet bezit, kan zij de juistheid van de aangevoerde prijzen niet verifiëren.

(161) Anderzijds moet worden opgemerkt dat de situatie waarin de overheden zich op het moment van de verkoop van de rest van het reeds bouwrijp gemaakte terrein bevonden, niet dezelfde was als die op de datum van de verkoop aan Scott. Wat de eerste situatie betreft, de kosten van het bouwrijp maken van het terrein waren niet terug te winnen uitgaven, en een particuliere investeerder zou terecht kunnen aanvoeren dat het beter is om die 2,8 ha te verkopen dan ze helemaal niet te verkopen. Die redenering gaat echter niet op voor de lagere overheden, toen zij besloten hadden 80 miljoen FRF (12,2 miljoen euro) te investeren voor het bouwrijp maken van het terrein, terwijl zij op de hoogte waren van de prijs die Scott bereid was te betalen, namelijk 31 miljoen FRF (4,7 miljoen euro), waar dan ook nog de initiële kosten van het terrein, 10,9 miljoen FRF (1,7 miljoen euro), bijkomen.

(162) De Franse autoriteiten voeren aan (overwegingen 67 tot en met 71) dat een prijs die niet alle kosten dekt, toch de marktprijs kan zijn. Zo geven zij aan dat de prijs waarvoor KC het industrieterrein van La Saussaye en de fabrieken in 1998 aan P & G heeft verkocht, niet alle kosten van KC heeft kunnen dekken. Toch moet de prijs als de marktprijs worden beschouwd. De Franse autoriteiten voegen eraan toe (overweging 72) dat de marktwaarde van het terrein en van de fabriek met opslagplaats in kwestie waarschijnlijk 31 miljoen FRF (4,7 miljoen euro) moest zijn