BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

van 20 juli 1999

betreffende een door Duitsland aan SKET Maschinen- und Anlagenbau GmbH verleende staatssteun

(Kennisgeving geschied onder nummer C(1999) 2538)

(Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2000/75/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag en artikel 6, lid 1, van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 inzake nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag(1) te hebben aangemaand hun opmerkingen kenbaar te maken(2),

Overwegende hetgeen volgt:

I

(1) SKET Maschinen- und Anlagenbau GmbH (hierna "SKET MAB") is een voortzetting van SKET Schwermaschinenbau Magdeburg GmbH in Maagdenburg (hierna "SKET SMM"). Op 15 maart 1995 besloot de Commissie een officiële onderzoeksprocedure in te leiden met betrekking tot de staatssteun voor SKET SMM(3). De procedure had ook betrekking op de dochterondernemingen van SKET SMM, Entstaubungstechnik Magdeburg GmbH in Maagdenburg (hierna "ETM") en Drahtziehmaschinenwerk Grüna GmbH in Chemnitz (hierna "DZM"). SKET SMM ontving genoemde steun voor en tijdens de privatisering en herstructurering. Voordien had SKET SMM reeds steun ontvangen, waartegen de Commissie geen bezwaar had gemaakt (NN 46/93 en NN 95/93). De procedure kreeg nummer C-16/95.

(2) Op 30 juli 1996 besloot de Commissie procedure C 16/95 uit te breiden tot de staatssteun die sedert het besluit tot inleiding werd betaald en hierdoor niet werd gedekt(4). De investeerders (Oestmann & Borchert Industriebeteiligungen GbR) hadden zich eind 1995 uit het herstructureringsplan teruggetrokken en er was een nieuw plan met extra steunmaatregelen aangemeld. Het nieuwe plan voorzag onder andere in de oprichting van enkele opvolgers van SKET SMM, die de rendabele delen zouden leiden die uit het failliete bedrijf zouden kunnen worden gered. SKET MAB was een van die opvolgers.

(3) In oktober 1996 moest SKET SMM een verzoek tot algehele vereffening (Gesamtvollstreckung) indienen. Het plan dat onderwerp was van de eerste beschikking van 30 juli 1996, had de rentabiliteit van SKET SMM dus niet kunnen herstellen. Op 26 juni 1997 maakte de Commissie de afwijzende Beschikking 97/765/EG(5) inzake staatssteun ten behoeve van SKET SMM bekend. De algehele vereffening had geen betrekking op de beide dochterondernemingen ETM en DZM, die overgedragen werden aan de Bundesanstalt für vereinigungsbedingte Sonderaufgaben (hierna "de BvS"). Beschikking 97/765/EG sloot zaak C-16/95 alleen af voor dat deel van SKET SMM waarop de algehele vereffening werd toegepast. De zaak werd daarom in drie afzonderlijke delen als volgt opgesplitst: C-16A/95 voor SKET SMM, C-16B/95 voor ETM en C-16C/95 voor DZM.

(4) Om rekening te houden met de nieuwe situatie, waarin de opvolgers van SKET SMM ieder een eigen richting insloegen, kreeg elke opvolger een apart steunnummer. SKET MAB kreeg nummer NN 122/97. De onderhavige beschikking heeft alleen betrekking op SKET MAB.

(5) Op 21 oktober 1997 besloot de Commissie de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag ten aanzien van staatssteun aan SKET MAB in te leiden; de zaak kreeg nummer C-69/97. In een brief van 10 november 1997 (SG(97) D/9269) stelde de Commissie Duitsland in kennis van de inleiding van de procedure., De inhoud van deze brief is bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen(6). De belanghebbenden werden verzocht hun opmerkingen kenbaar te maken, maar er werden geen opmerkingen ontvangen.

(6) In een brief van 2 april 1998 (ingeschreven bij de Commissie op dezelfde datum) deelde Duitsland de Commissie mee dat de privatisering van SKET MAB had plaatsgevonden en werden enige gegevens over de privatisering verstrekt. In een brief van 25 mei 1998 (ingeschreven bij de Commissie op 25 mei 1998) beantwoordde Duitsland de brief van de Commissie van 11 mei 1998 en werden aanvullende gegevens over de privatisering van SKET MAB verstrekt. Op 29 oktober 1998 verstuurde de Commissie de laatste vragen, met het verzoek de verlangde informatie te verstrekken. Op 14 december 1998 vond een bijeenkomst van vertegenwoordigers van Duitsland, de investeerders en de Commissie plaats om de antwoorden toe te lichten. Daarbij bleek dat de door Duitsland voorgelegde beschrijving van het herstructureringsplan niet in overeenstemming was met het plan dat de investeerders hadden goedgekeurd. Duitsland legde per brief van 28 januari 1999 (ingeschreven bij de Commissie op 29 januari 1999) een herzien herstructureringsplan voor. Duitsland verstrekte aanvullende informatie op 1 februari 1999 (ingeschreven bij de Commissie op 5 februari 1999) en op 16 april 1999 (ingeschreven bij de Commissie op 19 april 1999).

II

(7) De problemen van SKET MAB vloeien voort uit het karakter van SKET SMM, waaruit SKET MAB is voortgekomen. SKET SMM was een voor een planeconomie opgezet Kombinat. De bijbehorende omslachtige en fragmentarische organisatiestructuur had tot gevolg dat de pogingen tot privatisering van SKET SMM als één onderneming na wijziging van de economische omstandigheden in een door concurrentie bepaalde markt niet slaagden. Met de herstructurering van het bedrijf in zijn geheel werd vroeg begonnen, maar deze was niet voltooid toen de Commissie een afwijzende beschikking betreffende de verschillende in 1994 aangemelde steunmaatregelen voor SKET SMM gaf. De maatregelen hadden ook betrekking op de potentieel rendabele delen van het Kombinat, waartoe de zwaremachinebouw behoorde. Toen SKET SMM in oktober 1996 algehele vereffening aanvroeg, had de Duitse overheid haar oorspronkelijke strategie gewijzigd en besloten de potentieel rendabele activiteiten uit het Kombinat te lichten om deze als kleinere zelfstandige economische eenheden voort te zetten.

(8) De BvS maakte gebruik van een commercieel niet actieve afsplitsingsconstructie, SKET Management- und Vertriebsgesellschaft GmbH(7) (hierna "SKET MuV"), om de herstructurering en de voorbereiding van de privatisering van vijf commercieel onafhankelijke bedrijven die eveneens in het bezit van de BvS waren, te controleren. Al deze ondernemingen waren kleine of middelgrote bedrijven. De op aanwijzingen van de BvS handelende SKET MuV had de taak investeerders te zoeken en door onderhandelingen tot privatisering van de vijf geredde bedrijven te komen. In april 1998 was het laatste van de vijf bedrijven geprivatiseerd, waarna het liquidatieproces van SKET MuV een aanvang nam. De vijf geredde ondernemingen zijn:

- SKET MAB,

- SKET Walzwerkstechnik GmbH(8),

- SKET Ölsaatentechnik GmbH (waarvan de naam later werd gewijzigd in Cimbria SKET GmbH)(9),

- SKET Maschinenbau-EDV GmbH(10),

- SKET Verseilmaschinenbau GmbH(11).

(9) Behalve deze bedrijven zijn er nog twee dochterondernemingen, ETM(12) en DZM(13), die vóór het begin van de algehele vereffeningsprocedure van SKET SMM zijn overgedragen aan de BvS.

III

(10) SKET MAB is gevestigd in Maagdenburg, Saksen-Anhalt, Duitsland. In 1997 had het bedrijf met een personeelsbezetting van ongeveer 115 personen een omzet van 39 miljoen DEM en een balanstotaal van 54 miljoen DEM. Het bedrijf produceert alle soorten zware machines op maat, volgens individuele wensen van de klant. Overeenkomstig het voorgelegde herstructureringsplan zal het bedrijf beginnen met nieuwe activiteiten die verband houden met de productie van windgeneratoren.

(11) SKET MAB werd op 8 november 1996 met een maatschappelijk kapitaal van 50000 DEM als vennootschap ingeschreven in het handelsregister te Maagdenburg. Enig vennoot was de BvS. Op 22 november legde SKET MAB in een overeenkomst met de curator van SKET SMM vast dat de afdeling machine- en installatiebouw van SKET SMM zou worden overgenomen.

(12) Overeenkomstig de privatiseringsovereenkomst van januari 1998 namen twee investeerders, de Enercon-groep via Aloys Wobben en de LMB-groep via Heinz Buse, elk 50 % van de aandelen van SKET MAB over.

(13) De Enercon-groep is een holding die bedrijven in het bezit van Aloys Wobben omvat, in het bijzonder Enercon GmbH, een onderneming gevestigd in Nedersaksen, Duitsland, alsmede gelieerde bedrijven. Het concern ontwikkelt, produceert en installeert wereldwijd windgeneratoren. De Enercon-groep voldoet niet aan de criteria van de definitie voor kleine en middelgrote ondernemingen. In december 1998 had het concern 1200 werknemers en in het jaar 1997 een omzet van 396 miljoen DEM. De groep is wereldwijd marktleider op de markt voor windgeneratoren geworden en heeft het grootste marktaandeel in Duitsland.

(14) De LMB-groep is een ondernemingsgroep waartoe bedrijven in het bezit van Heinz Buse behoren, in het bijzonder Logauer Maschinenbau GmbH en aanverwante bedrijven. Heinz Buse bezit de meerderheid van de aandelen (75 %) van Logauer Maschinenbau GmbH, een onderneming gevestigd in Nedersaksen, Duitsland. Het bedrijf fabriceert machines voor verschillende doeleinden (dezelfde markt als SKET MAB) en levert aan de Enercon-groep onderdelen voor windgeneratoren. Het voldoet niet aan de criteria van de definitie voor kleine en middelgrote ondernemingen. In 1997 had het bedrijf een omzet van 88 miljoen DEM.

IV

(15) Op 16 januari 1998 werd tussen de BvS als verkoper en Aloys Wobben en Heinz Buse als kopers een overeenkomst gesloten voor de verkoop van de aandelen in SKET MAB. De verkoop vond plaats op basis van een openbare aanbesteding. Na opstelling van een investeerderslijst door de West Merchant Bank en publicatie van de privatiseringsmededeling in de pers werden aan 44 potentiële investeerders bescheiden gestuurd. Van deze 44 brachten slechts acht een bod uit. Het bod van de betrokken investeerders was het beste dat binnenkwam.

(16) De aankoopprijs van 1 DEM werd aan de BvS betaald. De investeerders namen van de BvS een bankgarantie over van 5 miljoen DEM. De overeenkomst bevatte geldboetes met het oog op het aantal werknemers van SKET MAB en op de vestigingsplaats. De overeenkomst bevatte voorts restricties voor de kopers met betrekking tot winstuitdeling door SKET MAB. Bovendien ging de Enercon-groep akkoord met de toevoeging van twee nieuwe afdelingen aan SKET MAB, die weliswaar een eigen rechtspersoonlijkheid hebben, maar economisch volledig in de activiteiten van SKET MAB moesten worden geïntegreerd.

V

(17) Een van de problemen van SKET MAB, dat moest worden omgezet in een juridisch onafhankelijke onderneming, was dat het geïntegreerd was in het grote, logge Kombinat SKET SMM, dat opgezet was om te functioneren binnen een planeconomie. Deze oorspronkelijke opzet was zowel in de interne bedrijfsorganisatie als in de materiële infrastructuur van SKET SMM duidelijk te merken. Omdat bij de bedrijfsvoering van SKET SMM ook rekening was gehouden met sociaal-politieke doelen, had het bedrijf markteconomisch gezien een overmatige personeelsbezetting. Bovendien leed de sector waaruit volgens de plannen SKET MAB moest voortkomen, onder de gevolgen van een algemene verwaarlozing en een gebrek aan investeringen. Naar buiten betekende de integratie van SKET SMM in andere planeconomieën en de afhankelijkheid daarvan, dat de afzet van SKET SMM en nadien van SKET MAB tijdens de latere overgang van deze planeconomieën naar markteconomische systemen in deze gebieden stagneerde en de omzet achteruitliep.

(18) In verband hiermee was een van de belangrijkste stappen bij de herstructurering het bepalen van de rendabele kernactiviteit van de zwaremachinebouw bij SKET SMM en het verzelfstandigen daarvan als lopende onderneming, samen met de bijbehorende activa uit het oude bedrijf. Dat leidde niet alleen tot de oprichting van een nieuwe rechtspersoon, SKET MAB, maar ook tot beëindiging van de afhankelijkheid van andere SKET-bedrijven, zodat verdere betrekkingen tussen de opvolgende ondernemingen van SKET SMM volgens markteconomische principes plaatsvonden. Ook betekende dit het creëren van een afzonderlijke materiële infrastructuur voor SKET MAB en concentratie van activiteiten op een zo klein mogelijke vestigingsplaats. Verder was vermindering van het aantal personeelsleden noodzakelijk. Bovendien moesten er verschillende maatregelen worden genomen om te zorgen dat de gevolgen van de verzuimde investeringen werden hersteld. Door het behoud van de aan de naam SKET in de traditionele verkoopsectoren verbonden goodwill moesten bepaalde contracten voor onderdelen voor zware machines, die SKET SMM eerder had gekregen, worden uitgevoerd. Tevens betekende dit de ontwikkeling van een nieuwe klantenkring voor SKET MAB. Na de privatisering in de Enercon- en LMB-groep onvatte de eindfase van de herstructurering de oprichting van SKET MAB als commerciële joint venture van de moedermaatschappijen.

(19) De economische integratie in de Enercon-groep hield de oprichting in van twee nieuwe bedrijven, Rotorblattfertigung GmbH (hierna "Roma") - verantwoordelijk voor de productie van rotoren voor windgeneratoren - en Generatorenfertigung und Assembly GmbH (hierna "Gema") - verantwoordelijk voor de bouw en montage van generatoren. Hierdoor wordt het traditionele werkterrein van SKET MAB door de uitbreiding met de markt voor windgeneratoren vergroot. Voor deze werkzaamheden is geen uitbreiding van de capaciteit van SKET MAB vereist. De nieuwe bedrijven zijn weliswaar economisch voor 100 procent onderdelen van SKET MAB, maar hebben in verband met productaansprakelijkheid en bescherming van de industriële knowhow van SKET MAB een afzonderlijke rechtspersoonlijkheid. Deze bedrijfssectoren zijn materieel zodanig in het productieproces van SKET MAB geïntegreerd, dat derde bedrijven hiervoor nauwelijks zouden kunnen instaan. Om het personeel van SKET MAB met de nieuwe werkterreinen vertrouwd te maken, is door de Enercon-groep een opleidingsprogramma beschikbaar gesteld.

(20) De economische integratie in de LMB-groep zal SKET MAB door toegang tot zakelijke knowhow van voordeel zijn. Heinz Buse is persoonlijk belast met de huidige bedrijfsuitoefening van SKET MAB.

(21) Naast bovengenoemde maatregelen voor de reorganisatie moest in de behoefte aan kapitaal en financiële middelen van SKET MAB voor de periode tussen de afsplitsing van SKET SMM en de privatisering worden voorzien.

(22) Het herstructureringsplan moest tussen 1996 en 1999 ten uitvoer worden gebracht. Volgens de gegevens van Duitsland wordt het plan binnen de gestelde termijn gerealiseerd.

(23) In totaal bedragen de kosten voor de herstructurering van SKET MAB 83,1 miljoen DEM. Deze zijn als volgt samengesteld:

a) 4 miljoen DEM voor het draaiend houden van de afdeling machinebouw gedurende de tijd dat deze behoorde tot SKET SMM, toen daarvoor een algehele vereffeningsprocedure liep;

b) middelen voor het verwerven van bedrijfskapitaal en bedrijfsvermogen voor SKET MAB ten bedrage van 43,7 miljoen DEM;

c) voorfinanciering voor de nakoming van contracten ten bedrage van 3,7 miljoen DEM;

d) financiering voor de herstructurering van SKET MAB na de privatisering ten bedrage van 15,1 miljoen DEM;

e) financiële middelen voor de nieuwe productieafdelingen Roma en Gema ten bedrage van 14,7 miljoen DEM;

f) kosten voor de opleiding van SKET MAB-personeel ten bedrage van 1,9 miljoen DEM.

(24) Het herstructureringsplan is gericht op herstel van de rentabiliteit in 1999. In onderstaand overzicht zijn de belangrijkste gegevens voor de geplande terugkeer naar rentabiliteit opgenomen. De cijfers voor 1999 zijn gebaseerd op de op het tijdstip van privatisering opgestelde prognoses.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(25) Hierbij dient te worden opgemerkt dat de voorspelde omzetgroei zichtbaar is in de orderportefeuille van SKET MAB en is gebaseerd op de betrokkenheid van de investeerders. Zo bedraagt het aandeel in de omzet van de productie van windgeneratoren voor 1999 thans bijvoorbeeld 45 %. Ook kan worden geconstateerd dat uit de orderportefeuille voor SKET MAB blijkt dat de economische toekomst van dit bedrijf niet langer afhankelijk is van contracten van andere opvolgende bedrijven van SKET SMM. De stijging van de personeelskosten weerspiegelt de toenemende bedrijvigheid en de verwerving van de productieafdelingen Roma en Gema. Uit de vermindering van de materiaalkosten blijkt de betere onderhandelingspositie van SKET MAB bij de verkrijging van contracten voor levering van materiaal op gunstiger condities. De beide moedermaatschappijen, de Enercon- en de LMB-groep, zijn winstgevend en breiden zich uit. De concerns, die op verschillende markten actief zijn, werken reeds meer dan twaalf jaar samen.

VI

(26) Het pakket steunmaatregelen dat Duitsland na de privatisering heeft aangemeld, bedroeg 57,8 miljoen DEM. De Commissie stelt vast dat de investeerders bovendien voor de periode 1998-2000 3,9 miljoen DEM hebben ontvangen uit hoofde van het 27e kaderprogramma van de Gemeinschaftsaufgabe "Verbesserung der regionalen Wirtschaftsstruktur" (GA-middelen). De Commissie hoeft deze maatregel niet opnieuw te beoordelen, maar zal de bedragen in de beoordeling van de evenredigheid meenemen.

(27)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(28) Daarnaast was er een subsidie van 3,6 miljoen DEM voor de voorfinanciering van opdrachten, die door de investeerders in het kader van de privatisering is terugbetaald. Het oorspronkelijke pakket steunmaatregelen bedroeg in de vorm waarin het in juli 1997 aangekondigd werd 79,2 miljoen DEM.

(29) Bepaald wordt dat er geen rekening dient te worden gehouden met extra steunelementen, aangezien de keuze van de Enercon- en de LMB-groep als investeerders in SKET MAB het resultaat van een open en onvoorwaardelijke uitnodiging tot het doen van een bod was en het beste bod de toewijzing kreeg.

(30)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

VII

(31) De relevante markt waarop SKET MAB traditioneel actief is, is de markt van de productie of het in opdracht vervaardigen van onderdelen voor de bouw van zware machines, waarvan de markt voor windgeneratoren door de integratie in Enercon en door de twee afdelingen Roma en Gema thans een belangrijk onderdeel uitmaakt (45 % van de orders voor 1999). In geherstructureerde vorm zal SKET MAB daarom ook actief worden op de markt voor assemblage van rotoren en generatoren.

(32) Wat de algemene activiteiten betreft, zijn de klanten van SKET MAB ondernemingen en technische bedrijven in verschillende takken van industrie die onderdelen of complete apparatuur nodig hebben, die op basis van ontwerpen, modellen en specificaties worden vervaardigd. De onderneming is momenteel hoofdzakelijk actief op de Duitse markt. Er bestaat een zware concurrentie met lagelonenlanden als Polen en Tsjechië. Maar de vraag naar kwaliteit en productie van complexe installaties ter plaatse binnen de afgesproken tijd voor de klanten stijgt en dit marktsegment neemt in betekenis toe. SKET MAB heeft zich daarom op dit marktsegment geconcentreerd, waarbij kwaliteit, service, logistiek en het zich houden aan overeengekomen termijnen sleutelfactoren zijn. De voorwaarden van de markt waarop SKET MAB actief is, worden bepaald door de vraag op de afzetmarkten. Op grond van de beschikbare informatie bestaat er voor de Commissie geen reden voor wijziging van haar bij de inleiding van de officiële procedure tot uitdrukking gebrachte opvatting, dat de markt waarop SKET MAB actief is geen markt is met een structurele overcapaciteit.

(33) Een van deze afzetmarkten is de markt voor windgeneratoren, een markt waarvoor SKET MAB inclusief Roma en Gema vooral zal produceren. Windenergie kwam in Europa halverwege de jaren zeventig na de oliecrisis in zwang. Halverwege de jaren tachtig kreeg de bedrijfstak een terugval door de lage energieprijzen, die leidden tot grotere inspanningen om de kosten te verlagen en de efficiency te verbeteren. In de afgelopen jaren vertoonde de windenergiemarkt een aanzienlijke groei, met een belangrijke markt in Denemarken en recentelijk in Duitsland. Duitsland is thans de grootste markt van de Gemeenschap en van de wereld. De perspectieven voor de windenergiemarkt zijn zeer positief. Stroomopwekking met behulp van windenergie zal naar het zich laat aanzien zeer snel toenemen als de technologische vooruitgang en de verlaging van de kosten haar steeds concurrerender maken ten opzichte van de belangrijkste stroomopwekkingstechnologieën(14). De Commissie bezit geen aanwijzingen over een structurele overcapaciteit op deze markt.

(34) Gelet op de nieuwe activiteiten die door Gema en Roma zijn ontwikkeld omdat er op de windturbinemarkt geen sprake is van een structurele overcapaciteit, is het onwaarschijnlijk dat de markten voor de toeleveringsbedrijven, bijvoorbeeld die voor de assemblage van componenten voor de windturbinemarkt, last hebben van overcapaciteit.

VIII

(35) De officiële procedure werd ingeleid ten aanzien van het oorspronkelijke pakket steunmaatregelen van SKET MAB, omdat de Commissie betwijfelde of de steun als herstructureringssteun verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt. De Commissie was op grond van de verkregen informatie vooral van mening dat het herstructureringsplan op het punt van de herstructureringsmaatregelen en de daaraan verbonden kosten te vaag was. Bovendien waren slechts financiële gegevens verstrekt en was het onduidelijk of de onderneming binnen een redelijke termijn rendabel kon worden gemaakt. De ontbrekende informatie over de ontwikkeling van de capaciteit van SKET MAB betekende ook dat de effecten van de steun op de concurrentie moeilijk te bepalen waren. In verband met de onvolledige informatie over de herstructureringsmaatregelen en de daaraan verbonden kosten kon bovendien moeilijk worden vastgesteld of de steun zich tot het voor de herstructurering vereiste minimum beperkte. Het ontbreken van een particuliere investeerder die geïnteresseerd was in het overnemen van SKET MAB op het tijdstip van de inleiding van de procedure versterkte de twijfels van de Commissie.

IX

(36) Bovengenoemde steunmaatregelen vallen om de volgende redenen onder het toepassingsgebied van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag.

(37) SKET MAB is actief op een relevante markt, die zich uitstrekt over de lidstaten en dientengevolge de handel tussen de lidstaten raakt. Steunverlening draagt per definitie bij tot vervalsing van de mededinging. Daarom vallen de aan de onderneming door Duitsland verleende steunmaatregelen onder artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag. Artikel 87, leden 2 en 3, van het EG-Verdrag voorziet in de mogelijkheid van vrijstelling van de steun die onder artikel 87, lid 1, valt. Om de hierna uiteengezette redenen is artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag de enige basis voor vrijstelling van de herstructureringssteun voor SKET MAB, een onderneming in moeilijkheden.

(38) De steun werd verleend aan een onderneming die de BvS bij de algehele vereffening van een andere economische eenheid heeft opgericht. Hoewel laatstgenoemde eenheid actief was via de rechtspersoon SKET SMM, vormde deze in feite een conglomeraat van economische onderdelen die in de loop van enkele jaren herstructurering hebben ondergaan. Het nieuwe bedrijf SKET MAB is een gedeeltelijke voortzetting van de afdeling zwaremachinebouw van SKET SMM. De gewijzigde strategie van de BvS bestond erin de nieuwe onderneming te voorzien van kapitaal en middelen om deze te privatiseren en op eigen benen te laten staan. Het ongewone daaraan is dat SKET SMM, die vanaf 1990 voortdurend staatseigendom was, nooit kon worden geprivatiseerd als afzonderlijke eenheid of als economische groepseenheid. Hierdoor onderscheidt het onderhavige geval zich van de afsplitsingsconstructies die na de algehele vereffening van een reeds geprivatiseerde onderneming worden opgericht.

(39) Op het moment van verwerving van een eigen rechtspersoonlijkheid was SKET MAB, de afdeling zwaremachinebouw, niet levensvatbaar als onafhankelijke onderneming. Zoals hierboven beschreven, werd de afdeling zware machines van SKET SMM niet opgericht en gedreven als zelfstandige handelsonderneming, maar was deze bedoeld om in een planeconomie te functioneren. De daaruit voortvloeiende problemen leidden uiteindelijk tot de dreigende ineenstorting van SKET SMM. Indien de potentieel levensvatbare afdelingen niet uit SKET SMM waren gelicht om deze te herstructureren tot onafhankelijke ondernemingen, hadden de opvolgers van SKET SMM zich met dezelfde problemen geconfronteerd gezien. De steunmaatregelen die werden getroffen voor SKET MAB, die een gedeelte van de activa en hulpmiddelen van een failliet bedrijf overnam, kunnen als herstructureringssteun worden beschouwd. Dit vindt rechtvaardiging in zowel de bijzondere historische en economische omstandigheden van de bedrijven, die genoodzaakt waren zich snel vanuit een planeconomie aan te passen aan een systeem van markteconomie, als de rol die de BvS bij deze aanpassing als opvolger van de Treuhandanstalt heeft gespeeld.

(40) Gezien bovenstaande overwegingen is de Commissie van mening dat de uitzonderingsbepaling van artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag van toepassing is. Om aan de voorwaarden voor een dergelijke uitzonderingsbepaling te voldoen, dient de steun te beantwoorden aan de criteria die opgenomen zijn in de communautaire kaderregeling voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden(15).

(41) De Commissie is van mening dat reddings- en herstructureringssteun kan bijdragen tot de ontwikkeling van de economische bedrijvigheid zonder de handelsvoorwaarden te veranderen op een manier die in strijd is met het gemeenschappelijk belang, indien aan de in punt 3 van de kaderregeling beschreven criteria is voldaan, en stemt derhalve onder die voorwaarden toe in een dergelijke steun. Als de te redden of te herstructureren bedrijven in een steungebied zijn gevestigd, houdt de Commissie overeenkomstig punt 3.2.3 van de kaderregeling rekening met regionale overwegingen in de zin van artikel 87, lid 3, onder a) en c).

(42) De in het geding zijnde maatregelen waren de door Duitsland in 1998 aangemelde maatregelen ten bedrage van 57,8 miljoen DEM, samen met de lening voor de voorfinanciering van contracten ten bedrage van 3,6 miljoen DEM plus de rentebedragen, die na de privatisering door de investeerder werden terugbetaald; deze waren bedoeld als herstructureringssteun.

X

(43) Volgens de in de kaderregeling beschreven criteria dienen alle herstructureringsplannen een in moeilijkheden verkerend bedrijf binnen een redelijke termijn en op basis van realistische veronderstellingen weer tot rentabiliteit op lange termijn te brengen.

(44) De problemen van de afdeling die mogelijk SKET MAB zou worden en de vereiste hulpmaatregelen zijn reeds beschreven. De voor privatisering ondernomen stappen waren gericht op een deel van deze problemen, en de maatregelen na de privatisering op de overige problemen, met inbegrip van de integratie in de moedermaatschappijen. SKET MAB is niet meer afhankelijk van andere opvolgers van SKET MMM en heeft toegang gekregen tot nieuwe geografische en productmarkten. Beide groepen investeren en zijn succesvolle ondernemingen, die bovendien een onderlinge band hebben door hun jarenlange samenwerking. De economische resultaten van SKET MAB zijn in overeenstemming met de prognoses die ten tijde van de privatisering werden opgesteld. De investerende ondernemingen hebben reeds een verbetering van de orderpositie van SKET MAB bereikt en herstel van de rentabiliteit binnen een redelijke termijn lijkt realistisch.

(45) De Commissie trekt daaruit de conclusie dat thans aan dit criterium van de kaderregeling is voldaan.

XI

(46) Volgens een ander criterium voor de goedkeuring van herstructureringssteun dient buitensporige concurrentievervalsing als gevolg van de steun te worden vermeden.

(47) Volgens de kaderregeling moet de ontvanger van de steun bij structurele overcapaciteit op de relevante markt zijn capaciteit onomkeerbaar verminderen. Als er geen structurele overcapaciteit bestaat, is er geen vermindering nodig, maar verhoging van de capaciteit wordt normaliter niet toegestaan.

(48) Zoals reeds werd uiteengezet, beschikt de Commissie niet over aanwijzingen dat in de relevante sector, de zwaremachinebouw, waarin de windturbinemarkt een deelmarkt vormt, sprake is van structurele overcapaciteit. Daarom is bij SKET MAB geen onomkeerbare capaciteitsvermindering vereist. Wel moet worden aangetekend dat als onderdeel van de herstructurering van SKET MAB het aantal vestigingen werd verminderd en het personeel werd ingekrompen. De oprichting van de afdelingen Gema en Roma heeft bovendien geen verhoging van de huidige machineproductiecapaciteit van SKET MAB tot gevolg. De twee nieuwe afdelingen vormen een nieuwe, aanvullende economische schakel en zijn noodzakelijke elementen voor een geslaagde integratie in de Enercon-operatie, en derhalve voor het herstel van de rentabiliteit van SKET MAB.

(49) Na de bekendmaking van de inhoud van de mededeling aan Duitsland in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen werden de belanghebbenden - onder andere de concurrenten - uitgenodigd om hun opmerkingen kenbaar te maken. De Commissie stelt vast dat er geen opmerkingen zijn ontvangen.

(50) SKET MAB zal weliswaar als gemeenschappelijk bedrijf worden geleid door de Enercon- en de LMB-groep, maar deze zijn niet actief op dezelfde markten en hun overeenkomst, zoals door Duitsland beschreven, zal de concurrentie op de gemeenschappelijke markt niet op enige andere wijze vervalsen.

(51) De Commissie komt tot de slotsom dat de steunmaatregelen ten behoeve van SKET MAB geen ontoelaatbare vervalsing van de concurrentie tot gevolg zullen hebben.

XII

(52) Volgens een ander criterium voor goedkeuring van herstructureringssteun moeten het bedrag en de intensiteit van de steun worden beperkt tot het voor de uitvoering van de herstructurering strikt noodzakelijke minimum en verband houden met de voordelen die de Commissie ervan verwacht. Bovendien wordt van de investeerder verwacht dat hij met eigen middelen een belangrijke bijdrage levert aan het herstructureringsplan.

(53) In het onderhavige geval bedraagt het complete pakket steunmaatregelen van de BvS 57,8 miljoen DEM. Dit bedrag bestaat uit een door de BvS verstrekte lening van 43,7 miljoen DEM voor de verwerving van kapitaal en bedrijfsmiddelen en de opbouw van een voorraad machineonderdelen, alsmede de aankoop van apparatuur van SKET SMM. Een ander deel van het pakket bestaat uit een lening van de BvS voor de curator ten bedrage van 4 miljoen DEM. SKET MAB heeft voorts een lening ontvangen van 10,1 miljoen DEM voor de voortzetting van de herstructurering. Het uit het GA-middelenprogramma verstrekte bedrag van 3,99 miljoen DEM dient voor de beoordeling van de evenredigheid bij het bedrag van de nieuwe steun te worden opgeteld.

(54) De aankoopprijs bedroeg weliswaar slechts 1 DEM, maar de investeerders namen de verplichting op zich om 5 miljoen DEM in de herstructurering van SKET MAB te investeren. Zij zullen de opleiding van de medewerkers van SKET MAB financieren, waarvan de kosten 1,9 miljoen DEM bedragen. Verder hebben de investeerders de terugbetaling overgenomen van een aan SKET MAB verleend krediet van 3,6 miljoen DEM, alsmede de daaraan verbonden rente ad 100000 DEM. Aangezien het herstructureringsconcept door de toevoeging van Roma en Gema een uitbreiding van SKET MAB inhoudt, dient ten aanzien van deze onderdelen ook rekening te worden gehouden met de verplichting van de investeerders. De investeerders zullen 13 miljoen DEM in Roma en Gema steken en de aanloopkosten van 1,7 miljoen DEM financieren. De investeringsbijdrage voor de herstructurering bedraagt derhalve 25,3 miljoen DEM, ofwel 21,31 miljoen DEM, wanneer rekening wordt gehouden met de aan de investeerders toegekende 3,99 miljoen DEM aan GA-middelen.

(55) Dientengevolge bedragen de herstructureringskosten in totaal 83,1 miljoen DEM, waaraan de particuliere investeerder ongeveer 25 % bijdraagt. De bijdrage van de investeerders kan derhalve als redelijk worden beschouwd.

(56) Gelet op hetgeen hierboven is uiteengezet, is de Commissie van mening dat tegemoet is gekomen aan de bedenkingen die zij bij de inleiding van de procedure had geuit en dat aan het beginsel van evenredigheid van de steun is voldaan.

XIII

(57) Volgens nog een ander criterium van de kaderregeling moet het aan de Commissie voorgelegde en door haar goedgekeurde herstructureringsplan volledig worden uitgevoerd en dient aan alle bij de beschikking van de Commissie opgelegde verplichtingen te worden voldaan. Zo niet, dan zal de Commissie maatregelen treffen tot terugvordering van de steun, tenzij de oorspronkelijke beschikking na een nieuwe aanmelding van de zijde van de lidstaat wordt gewijzigd. Belangrijke delen van het herstructureringsplan, zoals de oprichting van Roma en Gema, zijn reeds gerealiseerd. Ten aanzien van de resterende onderdelen hebben de investeerders zich verplicht deze binnen twee jaar te verwezenlijken. Geconstateerd wordt dat de beide investeerdersgroepen reeds lang samenwerken, zodat er weinig reden bestaat om te veronderstellen dat zij de gemeenschappelijke onderneming zullen opheffen. Bovendien heeft Duitsland verzekerd dat alle mogelijke maatregelen worden genomen om ervoor te zorgen dat het plan wordt uitgevoerd. De Commissie concludeert derhalve dat ook aan deze criteria van de kaderregeling is voldaan.

XIV

(58) De Commissie stelt vast dat Duitsland bovengenoemde steunmaatregelen onrechtmatig en in strijd met artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag ten uitvoer heeft gelegd. Gelet op het voorgaande echter zijn de maatregelen naar de mening van de Commissie verenigbaar met de gemeenschappelijke markt, omdat deze aan de criteria voor herstructureringssteun voldoen,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De maatregelen die de Bondsrepubliek Duitsland ten gunste van SKET MAB in Maagdenburg en de afdeling zwaremachinebouw van SKET SMM ten bedrage van 57,8 miljoen DEM heeft genomen, zijn verenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag en artikel 61, lid 3, onder c), van de EER-Overeenkomst. Bedoelde steun omvat:

a) een subsidie van de BvS voor de verwerving van vaste en vlottende activa (40000000 DEM);

b) een subsidie van de BvS voor de aankoop van voorraden (3700000 DEM);

c) een lening voor de productieafdeling zware machines van SKET SMM en kwijtschelding van de terugbetalingsverplichting (4000000 DEM);

d) een subsidie voor de eindfase van de herstructurering (ca. 10100000 DEM).

Artikel 2

De lening van Duitsland ten gunste van SKET MAB van 3,6 miljoen DEM, die door de investeerders in SKET MAB is terugbetaald, is verenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag en artikel 61, lid 3, onder c), van de EER-Overeenkomst.

Artikel 3

Duitsland zal jaarlijks een uitvoerig verslag over de tenuitvoerlegging van het herstructureringsplan voorleggen.

Artikel 4

Deze beschikking is gericht tot de Bondsrepubliek Duitsland.

Gedaan te Brussel, 20 juli 1999.

Voor de Commissie

Karel VAN MIERT

Lid van de Commissie

(1) PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1.

(2) PB C 79 van 14.3.1998, blz. 4.

(3) PB C 215 van 19.8.1995, blz. 8, en PB C 298 van 9.10.1996, blz. 2.

(4) PB C 298 van 9.10.1996, blz. 2.

(5) PB L 314 van 8.11.1997, blz. 20.

(6) PB C 79 van 14.3.1998, blz. 4.

(7) Staatssteun NN 67/97.

(8) Staatssteun C 70/97.

(9) De steun aan dit bedrijf werd door de Commissie in april 1999 goedgekeurd (zaak NN 125/97).

(10) De steun aan dit bedrijf werd door de Commissie in mei 1998 goedgekeurd (zaak NN 126/97).

(11) De steun aan dit bedrijf werd door de Commissie in november 1998 goedgekeurd (zaak C-72/97).

(12) Steunmaatregel C-16B/95.

(13) De steun aan dit bedrijf werd door de Commissie in mei 1998 goedgekeurd (zaak C-16C/95).

(14) Panorama van de EU-industrie, 1997, I-50.

(15) PB C 368 van 23.12.1994.