BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 4 december 1991 inzake een procedure op grond van artikel 85 van het EEG-Verdrag (IV/33.157 - Eco System/Peugeot) (Slechts de tekst in de Franse taal is authentiek) (92/154/EEG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap,

Gelet op Verordening nr. 17 van de Raad van 6 februari 1962, Eerste verordening over de toepassing van de artikelen 85 en 86 van het EEG-Verdrag (1), laatstelijk gewijzigd bij de Akte van Toetreding van Spanje en Portugal, en met name op artikel 3,

Gelet op Verordening (EEG) nr. 123/85 van de Commissie van 12 december 1984 betreffende de toepassing van artikel 85, lid 3, van het Verdrag op groepen afzet- en klantenserviceovereenkomsten inzake motorvoertuigen (2), zoals gewijzigd bij de Akte van Toetreding van Spanje en Portugal, en met name op artikel 10, punt 2,

Gezien het verzoek van Eco System SA (hierna Eco System genoemd), Rouaan (Frankrijk), van 19 april 1989, waarin is gesteld dat het concern Peugeot SA en meer bepaald zijn dochtervennootschap Automobiles Peugeot SA, Parijs, in zoverre het de door tussenkomst van Eco System verrichte neveninvoer belemmert, inbreuk maakt op artikel 85, lid 1, van het Verdrag, en waarin aan de Commissie is gevraagd daaraan een einde te stellen,

Gezien het besluit van de Commissie van 27 november 1989 om in deze zaak een procedure in te leiden,

Nadat Peugeot SA en Automobiles Peugeot SA in de gelegenheid werden gesteld, overeenkomstig artikel 19, lid 1, van Verordening nr. 17 en het bepaalde in Verordening nr. 99/63/EEG van de Commissie van 25 juli 1963 over het horen van belanghebbenden en derden overeenkomstig artikel 13, leden 1 en 2, van Verordening nr. 17 van de Raad (3), hun standpunt kenbaar te maken ten aanzien van de punten van bezwaar welke de Commissie in aanmerking heeft genomen,

Na raadpleging van het Adviescomité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities,

overwegende hetgeen volgt:

I. DE FEITEN

Aard van de procedure

(1) Deze beschikking wordt gegeven naar aanleiding van een klacht die op 19 april 1989 overeenkomstig artikel 3 van Verordening nr. 17 is ingediend door Eco System, in haar hoedanigheid van lasthebber die handelt voor rekening van Franse eindgebruikers die een voertuig van het merk Peugeot wensen te kopen en die daartoe een beroep doen op haar diensten. De klacht heeft betrekking op belemmeringen die Eco System sinds begin maart 1989 ondervindt bij de dealernetten van de merken Peugeot en Talbot in België en Luxemburg.

(2) De klacht is gericht tegen Automobiles Peugeot SA, die aan de oorsprong van bovengenoemde belemmeringen zou liggen, en tegen de drie onderstaande wederverkopers, die zouden hebben geweigerd de door tussenkomst van Eco System voorgelegde verkoopovereenkomsten uit te voeren:

1. Peugeot Talbot België NV, Nijvel;

2. Peugeot Talbot Service NV, Brussel;

3. G. Gewelt BVBA, Heverlee.

De klacht van Eco System

(3) Eco System verzoekt de Commissie Peugeot SA en Automobiles Peugeot SA bij beschikking te gelasten een einde te stellen aan de ernstige schadelijke gevolgen die voor haar voortvloeien uit bovengenoemde belemmeringen, welke met name het gevolg zijn van een circulaire die op 9 mei 1989 in het distributienet van Peugeot-Talbot in België, Frankrijk en Luxemburg is verspreid.

Eco System is meer bepaald van oordeel dat deze circulaire haar de mogelijkheid ontneemt om diensten te blijven verrichten ten behoeve van Franse gebruikers die in België en Luxemburg personenwagens van het merk Peugeot wensen te kopen, en haar bijgevolg ernstige schade berokkent, zodanig zelfs dat de voortzetting van haar activiteit als tussenpersoon daardoor in gevaar komt.

De ondernemingen

(4) Automobiles Peugeot SA, Parijs, die een dochtervennootschap is van Peugeot SA (hierna PSA genoemd), maakt te zamen met Automobiles Citroën SA deel uit van de automobielafdeling van het concern (hierna "Peugeot" genoemd).

De door Eco System gewraakte circulaire is door PSA op 9 mei 1989 verspreid, met name in haar distributienet in Frankrijk, België en Luxemburg.

Automobiles Peugeot SA is de industriële afdeling die de voertuigen van het merk Peugeot vervaardigt welke met name worden verkocht in Frankrijk, België en Luxemburg, waar de helft van de omzet wordt behaald. In 1988 werden in West-Europa in totaal 1 052 000 nieuwe personenwagens van deze twee merken ingeschreven (8 % van de markt), 491 800 (22 %) in Frankrijk en 42 500 (9,2 %) in België/Luxemburg.

(5) Peugeot Talbot België NV (hierna PTB genoemd), is de dochtervennootschap van Automobiles Peugeot SA die ermee is belast de nieuwe wagens van dat merk in te voeren en door te verkopen aan de erkende distributeurs (79 dealers, 3 dochterondernemingen en 383 agenten, dat is in totaal 465). Zij behaalde in 1988 een totale omzet van [. . .] (4) Bfr., hetgeen overeenkomt met [. . .] voertuigen.

(6) Peugeot Talbot Service NV (hierna PTS genoemd), een andere dochtervennootschap van Automobiles Peugeot SA, is zelf een van de erkende distributeurs van PTB en verkoopt de nieuwe wagens via drie filialen in België (twee te Brussel en een te Antwerpen). Zij behaalde in 1988 een totale omzet van [. . .] Bfr., hetgeen overeenkomt met [. . .] verkochte wagens. Daarvan werden er [. . .] aan als lasthebber handelende tussenpersonen en met name [. . .] aan Eco System geleverd.

(7) G. Gewelt BVBA is een van de erkende dealers van Peugeot-Talbot in België. Het is een onafhankelijke handelsonderneming, die in 1988 een totale omzet van [. . .] Bfr. behaalde, waarvan [. . .] Bfr. met de verkoop van nieuwe wagens van het merk Peugeot. Het ging daarbij om [. . .] voertuigen, waarvan er [. . .] werden verkocht door tussenkomst van Eco System.

(8) Eco System is sinds 1985 gespecialiseerd in het optreden als tussenpersoon bij de aankoop en invoer van personenwagens door Franse eindgebruikers. Tijdens het boekjaar van 1 september 1988 tot 31 augustus 1989 ontving zij een totaal bedrag van [. . .] Ffr. aan commissielonen, dat is een gemiddeld commissieloon van 3 % op ongeveer 1 500 wagens. Er kan niet met zekerheid worden vastgesteld hoeveel personenwagens in totaal op individuele wijze door gebruikers in Frankrijk worden ingevoerd. Cecra, de Europese beroepsvereniging van dealers en herstellers, raamt dit aantal evenwel voor 1988 en voor alle merken te zamen op ongeveer 30 000. In een derde van de gevallen zou daarbij een tussenpersoon optreden. De mate waarin dit gebeurt, verschilt sterk van merk tot merk, maar het komt duidelijk meer voor bij Franse merken dan bij andere.

Tijdens de periode van 1988 tot mei 1989 konden de klanten van Eco System, voor het vervullen van de goedkeuringsformaliteiten en voor andere technische of administratieve verrichtingen, ook een beroep doen op de vennootschap Euro Service te Rouaan. Tussen Eco System en Euro Service bestaan personele banden. In 1988 verrichtte Euro Service diensten ten behoeve van klanten ter waarde van [. . .] Ffr. en bedroeg haar nettowinst vóór belasting [. . .] Ffr.

De exclusieve en selectieve distributie van auto's

(9) De wagens van de merken Peugeot en Talbot worden in België, Luxemburg en Frankrijk door hetzelfde net van erkende wederverkopers in de handel gebracht, op basis van een standaard-distributieovereenkomst. De vroegere versies van deze standaardovereenkomst waren op formele wijze bij de Commissie aangemeld vóór de inwerkingtreding op 1 juli 1985 van Verordening (EEG) nr. 123/85, waarbij een vrijstelling als bedoeld in artikel 85, lid 3, van het Verdrag wordt verleend voor bepaalde groepen exclusieve en selectieve afzet- en klantenserviceovereenkomsten inzake motorvoertuigen. Een nieuwe standaardovereenkomst werd op 24 december 1985, dus na de inwerkingtreding van de verordening, door Automobiles Peugeot SA aan de Commissie medegedeeld. De eerder genoemde formele aanmelding heeft ingevolge de verordening sinds 1 juli 1985 geen reden van bestaan meer, en de Commissie heeft Automobiles Peugeot SA daaraan herinnerd in een brief van 23 maart 1987.

(10) De standaard-distributieovereenkomst die op het ogenblik met name in Frankrijk, België en Luxemburg tussen Peugeot en de dealers van haar distributienet geldt, bevat in wezen de bepalingen die gewoonlijk in overeenkomsten betreffende de exclusieve en selectieve distributie van auto's voorkomen. Peugeot stelt dat voor deze overeenkomst uit hoofde van de verordening een vrijstelling geldt.

Verschillen tussen de prijsniveaus in België, Luxemburg en Frankrijk

(11) In de jaren 1987, 1988 en 1989 lagen de aan de eindgebruiker aangerekende nettoprijzen exclusief belasting, zoals in de prijslijsten en catalogi bekendgemaakt en door Peugeot aan haar erkende distributeurs aanbevolen (catalogusprijzen), voor dezelfde voertuigen of voor overeenkomstige voertuigen uit het contractgamma aanzienlijk hoger in Frankrijk dan in België en Luxemburg (op 1 januari 1989 in bepaalde gevallen ten minste 10 %).

(12) De Commissie heeft aanvang 1990 bij verscheidene producenten een onderzoek ingesteld ten einde na te gaan hoe groot voor alle merken deze prijsverschillen tussen de landen van de Gemeenschap werkelijk zijn. De desbetreffende gegevens worden op het ogenblik verwerkt. Evenwel kan nu reeds worden vastgesteld dat er met name in Frankrijk bij steeds meer gebruikers belangstelling voor bestaat om hun nieuwe wagen in het buitenland, meer bepaald in België of Luxemburg, te kopen en vandaar in te voeren. Anderzijds is tijdens de procedure in de onderhavige zaak verklaard dat de erkende dealers van Peugeot niet meer dan die van andere merken hebben geprobeerd om profijt te trekken van deze prijsverschillen.

De gewraakte circulaire

(13) De circulaire van 9 mei 1989 ging uit van PSA, die op 25 april 1989 het ontwerp ervan ter informatie aan het Directoraat-generaal Concurrentie had meegedeeld, zonder echter een formele aanmelding te verrichten. De circulaire werd door Automobiles Peugeot SA via haar dochtervennootschappen in België, Luxemburg en Frankrijk aan alle erkende wederverkopers in deze landen toegezonden. Ofschoon Eco System er bij name in wordt genoemd, moet de circulaire worden beschouwd als een richtlijn van algemene strekking, zoals PSA in haar op 25 augustus 1989 aan de Commissie toegezonden standpunt heeft bevestigd. In de circulaire wordt onder verwijzing naar de distributieovereenkomst aan de wederverkopers de instructie gegeven hun leveringen aan Eco System te staken, met als grond dat deze onderneming, ofschoon zij rechtens als lasthebber optreedt, een activiteit uitoefent die met wederverkoop moet worden gelijkgesteld. De circulaire gelast de wederverkopers en hun agenten geen van Eco System afkomstige bestellingen voor nieuwe voertuigen van het merk Peugeot of Talbot meer aan te nemen, ongeacht of Eco System voor eigen rekening dan wel voor rekening van haar lastgevers optreedt, en haar geen dergelijke voertuigen meer te leveren, zolang haar organisatie en haar activiteiten onveranderd blijven. In de circulaire wordt op algemene wijze gesteld dat dezelfde instructies gelden voor elk ander lichaam dat onder soortgelijke omstandigheden als Eco System zou optreden.

In de circulaire worden in wezen de volgende argumenten aangevoerd:

a) Elke persoon die beroepshalve als lasthebber optreedt, oefent een activiteit uit die juist wegens het beroepsmatige karakter ervan met koop/wederverkoop moet worden gelijkgesteld.

Dit is met name het geval bij Eco System, die van haar optreden als lasthebber een gewoon handelsbedrijf maakt, te dien einde in de media, op beurzen en salons en met gebruikmaking van de telematica reclamecampagnes voert en over commerciële vestigingen beschikt die ten dele onder de grootschalige distributie vallen.

b) Een lasthebber die de economische risico's welke uit de door zijn lastgevers verrichte handelingen voortvloeien, op zich neemt, oefent ipso facto een activiteit uit die met koop/wederverkoop moet worden gelijkgesteld.

Dit is met name het geval bij Eco System, die, ofschoon er onbetwistbaar een schriftelijke lastgeving (zoekopdracht) bestaat, ten aanzien van haar klanten alle risico's op zich neemt die zijn verbonden aan de zaken welke zij behartigt, ongeacht of die risico's zich voordoen in een eerder stadium van het economische proces bij de verkrijging van de voertuigen van haar leveranciers (prijsschommelingen, wisselkoersschommelingen, kortingen, rabatten, beschikbaarheid van het bestelde model, enz.) dan wel in een later stadium van het economische proces bij haar klanten (prijsgarantie, inachtneming van leveringstermijnen, insolventie van de klant, annulering van bestellingen, terugbetaling van als reservering ontvangen bedragen, enz.).

c) Een lasthebber die een even grote beloning ontvangt als een erkende wederverkoper, maar op wie niet dezelfde lasten en verplichtingen rusten als op een erkende wederverkoper, oefent ipso facto een activiteit uit die met koop/wederverkoop moet worden gelijkgesteld.

Dit is met name het geval bij Eco System, die voor elke verrichting een beloning ontvangt die veel hoger is dan de gewone beloning van een tussenpersoon, aangezien ze tenminste gelijk is aan de gewone beloning van een erkende wederverkoper van het Peugeot-net, en dit zonder dat zij de lasten in verband met de klantenservice behoeft te dragen die een erkende wederverkoper op zich neemt.

Voorts wordt in de circulaire tot besluit gesteld dat de algemeenheid van het door Eco System aangeboden dienstenpakket op zich reeds een factor vormt die aan de onderneming, zoals zij thans is opgezet, het karakter verleent van een wederverkoper in de zin van Verordening (EEG) nr. 123/85 in het kader van de exclusieve en selectieve distributie van auto's.

Beschrijving van het systeem van Eco System

(14) Het vennootschapsdoel van Eco System bestaat erin aan de Franse consument een dienst aan te bieden die inhoudt dat de onderneming voor hem een auto koopt in het land met de laagste prijzen. Eco System stelde begin 1989 een vijftiental personen te werk. Eind 1989 waren dat er nog maar vijf, maar daarbij kwamen nog eens zes medewerkers die waren gedetacheerd bij het eerder genoemde Euro Service. Daarnaast beschikt Eco System in geheel Frankrijk over een net van correspondenten, die bij de helft van haar verrichtingen optreden en die als beloning een provisie ontvangen. In 1988 heeft de bank Paribas een deelneming van 10 % in het kapitaal van Eco System genomen. Eco System verleent geen garantie of klantenservice en neemt geen tweedehandswagens van haar klanten over. Praktisch gezien komt haar activiteit erop neer dat zij in het gehele land op actieve wijze, met name door middel van reclame in alle media, schriftelijke lastgevingen van belangstellende Franse gebruikers verzamelt. Eco System houdt geen voorraad wagens in eigendom aan en beperkt zich ertoe in haar showrooms - de ene te Rouaan, de andere op de Avenue des Champs Elysées te Parijs - wagens tentoon te stellen die reeds zijn verkocht maar nog niet geleverd.

(15) In de praktijk vinden de verrichtingen van Eco System hoofdzakelijk plaats tussen België en Frankrijk. Naar is vastgesteld, verlopen deze verrichtingen als volgt.

De koper verleent Eco System op een daartoe bestemd formulier vooraf en voor bepaalde tijd een schriftelijke lastgeving om voor zijn rekening tegen een maximumprijs in Franse frank een voertuig van een bepaald merk en model en met bepaalde kenmerken te zoeken en te verwerven. In de lastgeving worden alle kosten van BTW en andere belastingen gespecificeerd, alsook alle andere kosten in verband met de formaliteiten en verrichtingen inzake vervoer en invoer die aan de koper worden voorgesteld. Voorts wordt in de lastgeving het commissieloon van Eco System vastgesteld, dat in de regel tussen 2 en 3 % ligt, exclusief een eventuele tussenkomst van Euro Service. De koper betaalt bij het verlenen van deze zoekopdracht aan Eco System een voorschot op de prijs van de wagen, dat gewoonlijk 10 % bedraagt. Naast de prijs van het voertuig wordt schriftelijk vastgesteld waar het in Frankrijk moet worden geleverd, voor hoelang de lastgeving geldt en op welke datum ze verstrijkt. De wagen wordt door de dealer-verkoper steeds rechtstreeks op naam van de koper en niet op naam van Eco System gefactureerd, in Belgische frank, vrij van belasting voor uitvoer. De prijs wordt rechtstreeks door Eco System of door een financiële instelling aan de dealer-verkoper betaald op het ogenblik waarop het voertuig in ontvangst wordt genomen. Onmiddellijk na de levering aan de koper, op de in de lastgeving vastgestelde plaats, betaalt deze laatste op zijn beurt Eco System.

De door Eco System en Euro Service aan hun klanten aangeboden diensten worden in detail uiteengezet in een door Eco System in de vorm van een praktische gids uitgegeven reclamebrochure. Ten tijde van de feiten werd door het grootwinkelbedrijf Carrefour in eigen naam een identieke brochure, zij het in een andere kleur, uitgegeven en verspreid. Eco System had in september 1988 met dit bedrijf een samenwerkingsovereenkomst gesloten, waardoor zij kon beschikken over een ruimte binnen een grootwinkelbedrijf in een Parijse voorstad.

De transactie verloopt ten aanzien van de eindafnemer meer bepaald als volgt. Eco System maakt het totale voor de aankoop vereiste bedrag naar België over of zorgt ervoor dat dit gebeurt, neemt het voertuig in ontvangst of zorgt ervoor dat dit gebeurt, en regelt het vervoer van het voertuig tot Rouaan, waar gewoonlijk de inklaring plaatsvindt. Het voertuig wordt bij het vertrek voorlopig in België ingeschreven op naam van de klant van Eco System. Eco System verbindt zich ertoe voor de definitieve inschrijving in Frankrijk te zorgen in overeenstemming met de geldende voorschriften. Eco System vervult namens de koper alle formaliteiten in verband met de invoer, het vervoer, de inschrijving en de verzekering en betaalt namens hem alle desbetreffende kosten. Met name schiet Eco System gedurende drie à vier dagen ten behoeve van de klant de prijs voor. Een en ander verloopt als volgt. In een eerste stadium verwittigt de Belgische dealer-verkoper Eco System per telefaxbericht ervan dat het in de lastgeving nauwkeurig beschreven voertuig in zijn lokalen beschikbaar is. Eco System deelt dit onmiddellijk mee aan de klant, die dan zijn autoverzekeraar inlicht. In een tweede stadium ontvangt Eco System de factuur en geeft zij instructies om de verkoper in België te betalen. Daardoor wordt de koper eigenaar en is hij uit dien hoofde vanaf het ogenblik waarop de op zijn naam ingeschreven voorlopige nummerplaat op het voertuig wordt bevestigd, daarvoor alleen aansprakelijk, zelfs in de lokalen van de dealer-verkoper. De koper wordt vooraf door Eco System mondeling in detail over deze gang van zaken en over de implicaties daarvan ingelicht, met name wat de aansprakelijkheid voor door zaken veroorzaakte schade betreft. In een derde stadium wordt het voertuig door een vervoerder naar Rouaan gebracht, waar het wordt ingeklaard door Eco System (of Euro Service), die het enkele uren in bewaring houdt alvorens het materialiter ter beschikking van de koper wordt gesteld. Deze laatste ontvangt onmiddellijk een voorlopige afrekening en betaalt Eco System. De voorfinanciering van de aankoop duurt derhalve gewoonlijk ongeveer vier dagen. Later wordt een gedetailleerde definitieve afrekening aan de koper toegezonden.

De kosten voor de bijkomende diensten die Euro Service eventueel op verzoek van de koper verricht, worden rechtstreeks aan hem in rekening gebracht en bedragen in de regel 1 000 à 3 000 Ffr. naar gelang van het model en de plaats van levering. Het gaat met name om diensten in verband met het vervoer, de opslag, de definitieve inschrijving en het reinigen van het voertuig.

(16) Van 1986 tot 1989, tot de datum van de circulaire, werden de volgende aantallen voertuigen door tussenkomst van Eco System en voor rekening van haar klanten vanuit België ingevoerd:

Aantal wagens Merk Peugeot

Andere merken

Totaal

Van 1 april 1986 tot en met 31 maart 1987

483

944

1 427

Van 1 april 1987 tot en met 31 maart 1988

904

1 845

2 749

Van 1 april 1988 tot en met 31 maart 1989

1 211

2 777

3 988

Vóór maart 1989 bevoorraadde Eco System zich wegens de marktomstandigheden hoofdzakelijk bij erkende dealers van het Peugeot-net in België, maar ook bij enkele dealers in Frankrijk. Zoals blijkt uit onderstaande tabel, verslechterde de situatie voor Eco System plotseling, toen Peugeot haar vanaf maart 1989 belemmeringen in de weg legde en toen in mei de circulaire werd verspreid:

Aantal door Eco System ingevoerde wagens

Peugeot uit

België/Luxemburg

Andere merken

Totaal

1988

1989

1988

1989

1988

1989

Januari

78

87

81

275

159

362

Februari

86

93

70

294

156

387

Maart

96

46

173

246

269

292

April

102

7

214

163

316

231

Mei

106

10

261

259

377

321

Juni

137

34

249

182

386

252

Juli

134

3

231

134

365

142

Augustus

102

0

194

46

296

46

September

64

8

111

55

175

73

Oktober

98

6

171

106

269

127

November

119

1

260

89

379

107

December

122

0

262

73

384

88

De samenwerking met Carrefour heeft met name geduurd van november 1988 tot november 1989; zo heeft Eco System het volgende aantal transacties kunnen sluiten:

Bestellingen

November

1988

94

December

1988

106

Januari

1989

101

Februari

1989

73

Maart

1989

45

April

1989

38

Mei

1989

17

Juni

1989

21

Juli

1989

8

Augustus

1989

8

September

1989

7

Oktober

1989

8

November

1989

8

Eco System zet uiteen dat de verkopers van de Belgische en Luxemburgse netten van andere merken dan Peugeot van de circulaire van PSA kennis hebben gekregen en zich sindsdien onder invloed van die circulaire minder bereid betonen om aan Eco System te leveren of te blijven leveren. Bovendien blijkt uit het feit dat zij overwegend Franse merken verkoopt, welke vraag er bestaat op de Franse markt, waar zij bedrijvig is, zodat zij niet in staat is met behulp van niet-Franse merken haar bevoorrading opnieuw in evenwicht te brengen.

De procedure

(17) Bij de door Eco System op 19 april 1989 ingediende klacht was een verzoek gevoegd om voorlopige maatregelen wegens het risico van ernstige en onherstelbare schade.

Na ontvangst van de klacht zond de Commissie op 27 april aan Peugeot Talbot België, aan Peugeot Talbot Service te Brussel en aan G. Gewelt BVBA te Heverlee (België) een verzoek toe om hun standpunt mede te delen, alsook een verzoek om inlichtingen uit hoofde van artikel 11 van Verordening nr. 17. De betrokkenen antwoordden hierop op 26 mei en op 9 en 15 juni. Op 28 juli zond de Commissie per telefaxbericht, bevestigd bij brief van 1 augustus, aan PSA en aan Automobiles Peugeot SA te Parijs met betrekking tot de omstreden circulaire een eerste standpunt in dezelfde geest als de onderhavige beschikking toe. Peugeot antwoordde hierop op 25 augustus en handhaafde haar standpunt. Op 28 september stelden de diensten van de Commissie vergeefs aan Peugeot voor haar dealers de vrijheid terug te geven om aan Eco System te leveren. Sindsdien werden op 6 december 1989 twee mededelingen van punten van bezwaar aan deze twee vennootschappen toegezonden. De ene had betrekking op de oplegging van voorlopige maatregelen, de andere op de grond van de zaak. De betrokkenen antwoordden hierop op 26 december 1989 respectievelijk 26 januari 1990 en bleven bij hun standpunt. Ten slotte werden op 3 en 5 oktober 1989 aanvullende verzoeken om inlichtingen aan Peugeot Talbot (België) en aan Peugeot SA en Automobiles Peugeot SA te Parijs toegezonden. De betrokkenen antwoordden hierop op 11 en 20 oktober.

Op 19 maart 1990 werden de belanghebbenden gehoord. Tijdens deze hoorzitting intervenieerden de Europese beroepsverenigingen CLCA/CCMC (Verbindingscomité van de automobielindustrie van de landen van de EEG en Comité van automobielproducenten van de gemeenschappelijke markt) en Cecra (Europees Comité van automobielhandelaren en -herstellers) op haar verzoek aan de zijde van Peugeot. Het BEUC (Europees Bureau van consumentenverenigingen) intervenieerde ter ondersteuning van Eco System.

Ten slotte heeft Peugeot op 21 januari 1991 een laatste standpunt aan de Commissie toegezonden, waarin zij de verschillende reeksen argumenten die zij zelf en de organisaties CCMC/CLCA en Cecra in de verschillende stadia van de procedure hebben aangevoerd, herschikt en aanvult.

(18) Voorts heeft de Commissie op 26 maart 1990 een beschikking gegeven waarbij aan Peugeot voorlopige maatregelen werden opgelegd. In deze beschikking, die de grond van de zaak onverlet laat, wordt Peugeot gelast haar circulaire van 9 maart 1989 op te schorten, zodat Eco System opnieuw in staat wordt gesteld bij het distributienet in België, Luxemburg en Frankrijk tegen de marktvoorwaarden een volume aan transacties voor te bereiden en eventueel te sluiten dat gelijk is aan het volume van haar verkopen in het jaar dat voorafging aan de verspreiding van de circulaire van 9 mei 1989. Op 24 april 1990 heeft Peugeot bij het Gerecht van eerste aanleg van de Europese Gemeenschappen een beroep tot nietigverklaring van deze voorlopige maatregelen ingesteld en een verzoek om opschorting van de tenuitvoerlegging ervan ingediend. Het verzoek van Peugeot om opschorting van de tenuitvoerlegging is bij beschikking van het Gerecht van 21 mei 1990 afgewezen. Vervolgens heeft het Gerecht bij arrest van 12 juli 1991 beslist dat geen van de aangevoerde middelen gegrond was, en het beroep tot nietigverklaring verworpen; een hogere voorziening tegen dit arrest werd op 12 september 1991 door Peugeot bij het Hof van Justitie ingediend.

De argumentatie van Peugeot

(19) Peugeot heeft in de verschillende, hierboven genoemde, schriftelijke of mondelinge opmerkingen haar standpunt uiteengezet, zowel wat de beginselen als wat de feiten betreft. Haar betoog kan als volgt worden samengevat. Op het vlak van de beginselen is Peugeot van oordeel dat haar omstreden circulaire moet worden gezien in de context van haar exclusief en selectief distributiesysteem, waarvoor uit hoofde van Verordening (EEG) nr. 123/85 een vrijstelling geldt. De circulaire is slechts een maatregel tot toepassing van haar standaard-distributieovereenkomst, en met name van de bepalingen betreffende verkopen buiten het toegewezen gebied via een tussenpersoon. Meer bepaald legt artikel V van deze overeenkomst de dealer de verplichting op na te gaan of de tussenpersoon vooraf een geldige lastgeving van zijn klant heeft ontvangen, alle documenten op naam van deze klant op te stellen en de concessiegever over de verkoop in te lichten. Volgens Peugeot geeft de verordening de concessiegever het recht tussenbeide te komen om de dichtheid van zijn exclusief en selectief distributienet te waarborgen, wanneer de lasthebber ondanks het bestaan van een schriftelijke lastgeving een activiteit uitoefent die met wederverkoop moet worden gelijkgesteld. Peugeot is van mening dat Eco System in verscheidene opzichten een dergelijke overeenstemmende activiteit uitoefent en dat bijgevolg op rechtmatige wijze kan worden geweigerd aan haar te leveren.

(20) Op het vlak van de feiten bestaan er volgens Peugeot tal van aanwijzingen aan de hand waarvan, zowel wanneer ze afzonderlijk worden genomen als wanneer het globale effect ervan wordt bezien, het in haar circulaire voor haar dealers geschetste betoog verder kan worden ontwikkeld en aangevuld:

- in de eerste plaats wijst Peugeot op het feit dat lasthebbers over een grote vrijheid van handelen beschikken, terwijl de distributeurs die deel uitmaken van een verkoopnet, zich aan bepaalde regels moeten houden en bepaalde lasten moeten dragen. Daardoor neemt de mededinging binnen het merk, die volgens overweging 25 van Verordening (EEG) nr. 123/85 moet bestaan, onredelijke proporties aan;

- in de tweede plaats wijst Peugeot op verschillende kenmerken van Eco System, waarop met name is ingegaan in de samenvattende nota die Peugeot op 25 januari 1991 heeft overgelegd.

Het eerste van deze kenmerken is dat Eco System haar activiteit bedrijfsmatig uitoefent en zich dus voordoet als een erkende wederverkoper in de zin van de mededeling van de Commissie met betrekking tot Verordening (EEG) nr. 123/85 (5) (punt I.3, tweede zin). Aanwijzingen daarvoor zijn het duurzame karakter van het aanbod van Eco System en de aard daarvan (soort reclame, vaste prijslijsten, tentoonstelling van voertuigen).

Het tweede van deze kenmerken is dat Eco System, door de aan aankoop/wederverkoop inherente risico's op zich te nemen, zich niet beperkt tot het soort bijstandsverlening dat in alle rechtsstelsels typisch is voor de tussenpersoon-dienstverrichter. Aanwijzingen hiervoor zijn te vinden in de omvang van haar activiteiten (het risico met niet door de koper in ontvangst genomen voertuigen te blijven zitten, risico's in verband met de opslag vóór de levering, kredietrisico's in geval van insolventie van de koper, risico's in verband met schommelingen van de wisselkoersen en prijsverhogingen bij de aankoop) alsook in haar handelwijze (geen verplichting om verkregen voordelen aan de koper door te geven, geen verplichting om deze voordelen volledig door te berekenen, geen voorlegging van de aankoopfactuur aan de koper, gelijktijdig optreden als tussenpersoon voor dealers-verkopers en aanknopen met hen van vaste zakelijke relaties, veel hogere vergoeding dan in de handel gebruikelijk is voor een eenvoudige tussenpersoon, samenwerking met grootwinkelbedrijven zoals Carrefour).

(21) Peugeot stelt tot besluit dat de mededeling van punten van bezwaar van 6 december 1989 niet gegrond was en dat het onrechtmatig zou zijn de vrijstelling in te trekken.

De door Eco System aangevoerde argumenten

(22) Eco System doet gelden dat zij haar activiteiten als lasthebber in de automobielsector bedrijfsmatig uitoefent, en acht deze activiteiten verenigbaar met het exclusieve en selectieve distributiesysteem van Peugeot in de zin van Verordening (EEG) nr. 123/85. Zij verwijst in haar klacht met name naar de bewoordingen van artikel 3, punt 11, van die verordening, betreffende de lastgeving, en naar het 16e Verslag over het mededingingsbeleid (beroepsmatig karakter van de activiteit van tussenpersoon). Zij betoogt dat haar activiteiten in het kader van de verordening passen en niet met de wederverkoop van voertuigen kunnen worden gelijkgesteld. Zij verwerpt bijgevolg alle bovenstaande argumenten van Peugeot.

II. JURIDISCHE BEOORDELING

A. Toepasselijkheid van artikel 85, lid 1, en niet-toepasselijkheid van artikel 85, lid 3

a) De circulaire

(23) De betrokken circulaire, die door Peugeot aan haar erkende wederverkopers in België, Luxemburg en Frankrijk werd verzonden, vormt een inbreuk op artikel 85, lid 1, van het Verdrag. De redenen hiervoor zijn de volgende:

Deze circulaire is geen eenzijdige maatregel van Peugeot, maar maakt daarentegen deel uit van de handelsbetrekkingen tussen deze fabrikant en de dealers van zijn distributienet. De grondslag voor deze betrekkingen wordt gevormd door een door alle partijen ondertekende standaard-distributieovereenkomst. De circulaire heeft ten doel de voor de dealers van het distributienet van Peugeot uit deze overeenkomsten voortvloeiende verplichtingen, zoals deze door Peugeot worden uitgelegd, concrete vorm te geven. Bijgevolg zijn alleen al door verzending van de circulaire door Peugeot aan haar erkende wederverkopers alle elementen van het begrip "overeenkomst" in de zin van artikel 85 aanwezig, zonder dat behoeft te worden aangetoond dat de circulaire uitdrukkelijk of stilzwijzigend (6) door de adressaten is aanvaard. Dezen hebben in feite door het opvolgen van de instructies van Peugeot doen blijken dat zij met de circulaire instemden.

De voornoemde overeenkomst heeft ten doel en ten gevolge dat de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt wordt beperkt in de zin van artikel 85, lid 1, omdat met de circulaire, ten uitvoer gelegd door alle ondernemingen van het distributienet van Peugeot in de betrokken landen, in het algemeen wordt beoogd en ook daadwerkelijk wordt bereikt dat de invoer in Frankrijk van nieuwe voertuigen van het merk Peugeot die in België en Luxemburg worden gekocht door Franse gebruikers welke een beroep doen op de diensten van Eco System, wordt verhinderd. Gezien de belangrijke positie van het merk Peugeot op de markt van de Gemeenschap, is deze beperking merkbaar. Aangezien deze overeenkomst per definitie betrekking heeft op de grensoverschrijdende handel, kan de handel tussen Lid-Staten erdoor op ongunstige wijze worden beïnvloed; deze ongunstige invloed is merkbaar omdat, hoewel de door Eco System wederom in Frankrijk ingevoerde voertuigen van dit merk slechts een klein gedeelte van de omzet van het merk Peugeot uitmaken, de neveninvoer er in aanzienlijke mate toe kan bijdragen de in de Gemeenschap bestaande prijsverschillen te verminderen, terwijl met de door Peugeot aan haar dealers verzonden circulaire wordt beoogd de afscherming van de nationale markten in stand te houden.

Bovendien komt de betrokken overeenkomst, zoals deze voortvloeit uit genoemde circulaire, niet in aanmerking voor de groepsvrijstelling uit hoofde van Verordening (EEG) nr. 123/85, aangezien bepalingen die de in- of uitvoer van voertuigen verbieden, niet voorkomen onder de door deze verordening toegestane mededingingsbeperkende verplichtingen.

(24) Tenslotte komt de betrokken overeenkomst ook niet in aanmerking voor een individuele vrijstelling. Ten eerste kan volgens artikel 4, lid 1, van Verordening nr. 17 geen beschikking tot toepassing van artikel 85, lid 3, van het Verdrag worden gegeven, zolang de overeenkomst niet is aangemeld. Tot nu toe is de betrokken circulaire niet bij de Commissie aangemeld. De enkele mededeling van bedoelde circulaire aan het Directoraat-generaal Concurrentie op 25 april 1989 vormt geen geldige aanmelding, aangezien hiermee niet wordt voldaan aan de formele vereisten die dienaangaande zijn vastgesteld in Verordening nr. 27 (7), gewijzigd bij Verordening (EEG) nr. 2526/85 (8); overigens werd in deze mededeling niet de voor de beoordeling van de situatie noodzakelijke informatie aan de Commissie verstrekt.

Ten tweede zou, zelfs indien de circulaire op regelmatige wijze was aangemeld, hoe dan ook geen individuele vrijstelling kunnen worden verleend. Een overeenkomst die ten doel heeft neveninvoer tussen Lid-Staten te verhinderen, voldoet immers ogenschijnlijk niet aan de voorwaarden voor toepassing van artikel 85, lid 3, van het Verdrag; het valt met name moeilijk in te zien hoe een dergelijke overeenkomst de gebruiker een billijk voordeel zou kunnen opleveren waardoor de negatieve gevolgen voor de mededinging zouden worden gecompenseerd.

b) Het distributiesysteem van Peugeot

(25) Indien er sprake is van bepalingen die parallelle in- en uitvoer van contractprodukten verhinderen, kan de Commissie krachtens artikel 10 van Verordening (EEG) nr. 123/85 bij individuele beschikking de krachtens deze verordening geldende vrijstelling intrekken, wanneer het eindgebruikers of andere van het distributienet deel uitmakende ondernemingen bij voortduring of systematisch door de fabrikant of een van het distributienet deel uitmakende onderneming op een verderreikende wijze dan de vrijstelling wordt bemoeilijkt binnen de gemeenschappelijke markt contract- of daarmee overeenstemmende produkten te betrekken.

Aangezien de door Peugeot verzonden circulaire, gelet op de context, een onscheidbaar bestanddeel van de tussen Peugeot en haar dealers in Frankrijk, België en Luxemburg van kracht zijnde overeenkomsten inzake selectieve en exclusieve distributie uitmaakt en aangezien Peugeot daarin artikel V van haar standaard-overeenkomst interpreteert, kan de intrekking van de vrijstelling uit hoofde van de verordening op het geheel van deze overeenkomsten betrekking hebben.

Voorts gaat de handelwijze van Peugeot het kader van de groepsvrijstelling te buiten en kan zij om de verschillende hierna genoemde redenen geen rechtvaardiging vinden in de kenmerken of activiteiten van Eco System.

(26) Mededinging binnen het merk

a) Het betoog van Peugeot is langs de volgende lijnen opgebouwd:

De Commissie heeft inderdaad in overweging 25 van haar Verordening (EEG) nr. 123/85 gesteld dat er tot op zekere hoogte mededinging binnen het merk moet blijven bestaan. Eco System beschikt evenwel over een grotere vrijheid van handelen dan een erkende wederverkoper die deel uitmaakt van het distributienet. Zij kan met name verschillende merken in haar lokalen tentoonstellen, ook merken waarvoor misschien reeds aan een lokale erkende dealer exclusiviteit is verleend. Zij kan ook in geheel Frankrijk aan klantenwerving doen en agenten aanstellen, zonder dat zij haar activiteit tot een bepaald gebied behoeft te beperken. Aldus is zij in staat jegens de erkende wederverkopers van het Peugeot-net - die niet over deze mogelijkheid beschikken - een mededinging binnen het merk te voeren die onverenigbaar is met een exclusief en selectief distributienet. Er is dus geen sprake meer van een "redelijke mate" van mededinging binnen het merk in de zin van de hierboven genoemde overweging 25.

Dit betoog kan om onderstaande redenen niet worden aanvaard.

b) Met Verordening (EEG) nr. 123/85 werd onder meer beoogd individuele gebruikers in staat te stellen zelf een nieuw voertuig te kopen in een andere Lid-Staat dan de hunne, waar gunstiger prijs- en kwaliteitscondities worden aangeboden. In zoverre is deze mobiliteit van individuele gebruikers inherent aan het exclusieve en selectieve distributiesysteem in de zin van de verordening. Aanzienlijke prijsverschillen tussen Frankrijk en België verklaren dat Franse gebruikers van hun mobiliteit profiteren om in België te gaan kopen. De activiteit van Eco System als tussenpersoon brengt dus geen "onredelijke" mate van mededinging binnen het merk met zich; zij beoogt uitsluitend aan deze mobiliteitsvoorwaarden uitvoering te geven.

Eco System mag niet worden beschouwd als een zelfstandige dealer. De wezenlijke inhoud van de activiteit van Eco System bestaat uit de nauwe binding tussen de lasthebber en de door hem vertegenwoordigde eindgebruiker die gebruik maakt van haar diensten.

Wat meer bepaald het feit betreft dat Eco System tegelijkertijd verschillende merken tentoonstelt, zij erop gewezen dat Eco System er - rekening houdend met haar eigen markt - voor heeft gekozen met betrekking tot verschillende merken diensten als tussenpersoon te verrichten. In haar hoedanigheid van dienstverlener kan haar dus niet worden verweten ten opzichte van de dealernetwerken van de automobielfabrikanten als free-rider op te treden. Deze twee soorten van bedrijf moeten niet met elkaar worden vergeleken. Tenslotte werd niet aangetoond, noch aangevoerd, dat dealers hun contractuele verplichtingen niet zouden zijn nagekomen.

(27) Beroepsmatig karakter van de activiteit van de lasthebber

a) Met betrekking tot het feit dat Eco System een onafhankelijke voorzieningsbron voor de consument is geworden, met andere woorden van het optreden als lasthebber haar bedrijf maakt, zijn de grote lijnen van het betoog van Peugeot de volgende:

- het aanbod van Eco System heeft geen sporadisch maar een duurzaam karakter (reclame, catalogi, raadpleging over Minitel, enz.);

- het aanbod van Eco System heeft een actief karakter. Eco System voert met name commerciële promotie en maakt reclame voor de voertuigen zelf en niet voor haar eigen diensten als tussenpersoon. In dit verband wijst Peugeot meer bepaald op de reclamebrochures en de reclamebijlagen in de pers, op de prijslijsten die Eco System bekendmaakt, en op het feit dat zij op autobeurzen en -salons en in haar eigen showrooms voertuigen tentoonstelt. Volgens Peugeot verleent een en ander Eco System - in de ogen van het publiek - in zodanige mate het imago van een dealer dat hieruit noodzakelijkerwijze moet worden geconcludeerd dat het om het te koop aanbieden van voertuigen van het merk Peugeot gaat.

b) Zoals de Commissie reeds heeft opgemerkt, heeft zij in overweging 25 van Verordening (EEG) nr. 123/85 gesteld dat overeenkomsten betreffende de afzet van motorvoertuigen slechts kunnen worden vrijgesteld, zolang in de gemeenschappelijke markt zowel tussen de distributienetten van de fabrikanten als, tot op zekere hoogte, binnen deze netten een daadwerkelijke mededinging blijft bestaan. Wat met name de mededinging binnen het merk betreft, heeft de Commissie niet enkel de mobiliteit van de individuele gebruikers willen verzekeren, maar er tevens voor willen zorgen dat deze hier daadwerkelijk voordeel van ondervinden.

De Commissie heeft eveneens gesteld dat "de Europese gebruiker in staat moet zijn een beroep te doen op dienstverlening door personen of ondernemingen, die hem bij de aankoop van een nieuw motorvoertuig in een andere Lid-Staat bijstaan" (9). Bijgevolg kan een contractsclausule die er van de aanvang af op is gericht de kwantitatieve selectie overeenkomstig artikel 3, punt 10, van Verordening (EEG) nr. 123/85 te beschermen (dat wil zeggen een verbod om te verkopen aan wederverkopers die geen deel uitmaken van het distributienet), niet zodanig worden uitgebreid dat bedrijfsmatig handelende tussenpersonen als zodanig worden uitgesloten, terwijl zij handelen in opdracht van eindgebruikers die hun vooraf een schriftelijke lastgeving hebben verstrekt om een bepaald motorvoertuig te kopen en in ontvangst te nemen (artikel 3, punt 11, van bovengenoemde Verordening (EEG) nr. 123/85).

Overigens heeft de Commissie in dit verband reeds in het 16e Verslag over het mededingingsbeleid (1986, nr. 30, punt 3) verklaard:

"Indien er tussenpersonen worden ingeschakeld, heeft de Commissie steeds geweigerd om als geldige grond voor verkoopweigering aan een tussenpersoon die een schriftelijke opdracht voor de aankoop van een nieuw voertuig heeft, het feit te aanvaarden dat hij beroepshalve orders verzamelt of voor zijn diensten betaling verlangt.".

c) Hieruit volgt dat de verschillende bedrijfsmatig verstrekte diensten met betrekking tot het zoeken naar gunstige aankoopcondities, de sluiting van de koopovereenkomst met onmiddellijke werking ten aanzien van de eindgebruiker en opdrachtgever of de uitvoering van die overeenkomst niet mogen worden belemmerd alleen vanwege het bedrijfsmatige karakter ervan. Afgezien daarvan, is het duidelijk dat het voor de gebruiker in de Gemeenschap nog steeds even moeilijk is om een nieuw voertuig in een andere Lid-Staat te kopen. Dit kan zeer ingewikkeld zijn: zo moeten de specificaties en de prijzen van de in de verschillende landen te koop aangeboden modellen worden vergeleken, moet een geschikte verkoper worden gezocht, moeten de aankoop en de levering worden geregeld en moeten de douane- en inschrijvingsformaliteiten worden vervuld, hetgeen soms nog extra wordt bemoeilijkt door taalbarrières. Al deze problemen kunnen talrijke gebruikers ervan weerhouden zelf een voertuig in te voeren. Daarom is het, indien men wil dat in de praktijk neveninvoer plaatsvindt, van wezenlijk belang dat de gebruikers een beroep kunnen doen op de diensten van bedrijfsmatig handelende tussenpersonen die hun op vakkundige wijze raad en bijstand verlenen en zich als lasthebber belasten met de aankoop en de materiële invoer van het voertuig.

d) Tenslotte is, zoals onder meer ook uit het bovengenoemde 16e Verslag over het mededingingsbeleid (nr. 30, laatste punt) blijkt, het feit dat de lasthebber die over een vooraf verleende schriftelijke lastgeving beschikt, bedrijfsmatig handelt, op zich niet in strijd met de contractuele verplichtingen van erkende wederverkopers in de zin van artikel 3, punten 10 en 11, van Verordening (EEG) nr. 123/85. Meer bepaald volstaat het enkele feit dat Eco System de prijzen waartegen zij de voertuigen hoopt te kunnen verkrijgen, bekend kan maken of reclame kan voeren via de media, beurzen en salons of gebruik kan maken van de mogelijkheden van de telematica of van showrooms, niet om op basis van dat "bedrijfsmatige karakter" levering te weigeren. Zulks is het geval zolang dergelijke activiteiten beperkt blijven tot de bevordering van de dienstverlening van Eco System, zolang daarbij duidelijk is - behoudens hetgeen hieronder (zie overweging 30) wordt uiteengezet betreffende het grootwinkelbedrijf Carrefour - dat zij niet als autoverkoper optreedt en zolang de in haar showrooms tentoongestelde voertuigen steeds in opdracht van de eindgebruiker door Eco System gekochte, maar nog niet afgeleverde auto's zijn, die derhalve niet te koop worden aangeboden.

Noch vormt in die gedachtengang het loutere feit dat Eco System beschikt over vertegenwoordigers die in haar opdracht optreden en hiervoor commissie ontvangen, afdoende rechtvaardiging voor een leveringsweigering op basis van dat "bedrijfsmatige karakter".

(28) Bijstandsverlening aan derden

Het betoog van Peugeot in dit verband is opgebouwd langs de twee volgende lijnen, waarbij het enerzijds gaat om de risico's die Eco System op zich neemt, en anderzijds om haar handelwijze.

(29) Wat de door Eco System op zich genomen risico's betreft, beperkt haar activiteit zich volgens Peugeot niet tot bijstandsverlening aan de consument, aangezien zij bovendien vier soorten risico's op zich neemt die normaliter inherent zijn aan wederverkoop:

- het risico dat Eco System met het voertuig blijft zitten. Wanneer een klant het vóór de levering laat afweten, staat het aan Eco System - die de koopprijs heeft voorgeschoten - en niet langer aan de dealer-verkoper een nieuwe klant voor het onverkochte voertuig te zoeken en zo nodig stappen te ondernemen om de betaalde bedragen te recupereren;

- risico's in verband met de opslag. Wanneer het voertuig teloorgaat of wanneer aan of door het voertuig schade wordt veroorzaakt terwijl Eco System het onder haar bewaring heeft, kan zij noch de leverancier noch de eindafnemer aanspreken en kan zij zelf aansprakelijk worden gesteld;

- kredietrisico's. Wanneer de klant insolvabel blijkt te zijn (ongedekte cheque), blijft de prijs van het voertuig, die Eco System heeft voorgeschoten, te haren laste of moet zij een vordering tot betaling instellen. Eco System kan deze risico's wel beperken (solvabiliteitscontrole, zekerheidstelling, verzekering) maar ze niet uitschakelen;

- economische risico's. Eventuele wisselkoers- of prijsschommelingen tijdens de geldigheidsduur van de lastgeving komen ten laste van Eco System.

Anders dan Peugeot beweert, en aangezien Eco System zoals hierboven beschreven op geen enkel moment eigenaar van de betrokken voertuigen is, wordt geen van deze vier risico's door Eco System op zodanige wijze op zich genomen dat haar activiteit met wederverkoop zou kunnen worden gelijkgesteld. De eerste drie van deze risico's, te weten het risico met een onverkocht voertuig te blijven zitten, risico's in verband met de opslag of kredietrisico's, zijn niet inherent aan het door Eco System opgezette lastgevingssysteem in die zin dat dergelijke gebeurtenissen zich slechts incidenteel voordoen, en niet het normale gevolg zijn van transacties die volgens verwachting verlopen. Afgezien daarvan, bestaan deze risico's slechts gedurende de korte periode, ten hoogste drie of vier dagen, die verloopt tussen de inontvangstneming van het voertuig door Eco System en de aflevering aan de koper. Ze zijn derhalve geenszins vergelijkbaar met de risico's welke aan de eigendom zijn verbonden, en er is vanaf het begin slechts één eigenaar, namelijk de koper, die met kennis van zaken handelt; deze risico's zijn derhalve geen rechtvaardiging voor de betrokken circulaire in de zin van Verordening (EEG) nr. 123/85 en de bekendmaking van 12 december 1984.

Wat de bedoelde economische risico's in verband met wisselkoers- of prijsschommelingen betreft, daarvan is in het huidige systeem van Eco System geen sprake meer. Enerzijds gaat Eco System slechts een inspanningsverbintenis aan met betrekking tot de voorgenomen aankoop van een voertuig tegen een bepaalde maximumprijs, en geen resultaatsverbintenis met bepaling van een vaste prijs. Anderzijds biedt Eco System, om de risico's in verband met wisselkoersschommelingen te dekken, aan haar klanten een premiesysteem aan dat als een compensatiefonds functioneert.

(30) Wat de handelwijze van Eco System betreft, is Peugeot van mening dat deze eveneens, zowel jegens haar klanten als jegens haar leveranciers, buiten het kader van bijstandsverlening aan derden treedt:

- Eco System draagt het verlies dat bij haar verrichtingen wordt geleden of strijkt de winst op die daarbij wordt gemaakt, en bovendien biedt zij haar klanten een prijsgarantie aan, terwijl een tussenpersoon die daadwerkelijk voor andermans rekening handelt, gehouden is verlies of voordeel aan zijn klant door te geven;

- Eco System is met name niet gehouden alle bij de aankoop verkregen voordelen in de vorm van kortingen door te geven. Peugeot haalt in dit verband het voorbeeld aan van een gebruiker die nooit een afrekening van Eco System heeft ontvangen;

- Eco System is evenmin gehouden de aankoopfactuur aan haar klanten voor te leggen, zodat dezen niet werkelijk in staat zijn de rekeningen te controleren;

- Eco System treedt bij dezelfde zaak niet enkel voor haar lastgever maar ook voor andere derden op, namelijk voor de dealer-verkoper, aangezien zij geprivilegieerde betrekkingen met haar vaste leveranciers onderhoudt (gereserveerde voorraad, gunstcondities bij gegroepeerde aankoop). Peugeot haalt in dit verband als voorbeeld twee gevallen aan waarin vaste zakelijke betrekkingen zouden worden onderhouden tussen Eco System en bepaalde dealers van Peugeot: G. Gewelt BVBA, te Heverlee, en Transco NV, te Antwerpen;

- Eco System ontvangt uit hoofde van haar verrichtingen, waartoe ook die van Euro Service moeten worden gerekend, een totale beloning die even hoog is als die van een erkende wederverkoper, terwijl duidelijk is dat zij niet dezelfde lasten behoeft te dragen noch zich aan dezelfde regels behoeft te houden als een erkende wederverkoper. Het bedrag van de beloning is gelijk aan het verschil tussen de aankoopprijs die Eco System aan de leverancier betaalt, en de prijs die zij aan haar klant voorstelt, zodat zij een brutowinstmarge realiseert die dicht bij die van een handelaar komt en die gelijk blijkt te zijn aan de brutowinstmarge van een dealer in België;

- Eco System doet een beroep op de grootschalige distributie. Met name verleende haar recente samenwerking met de warenhuisketen Carrefour, op het ogenblik waarop de door Peugeot ondernomen stappen daaraan een einde hebben gesteld, haar activiteit een eigen dimensie, waardoor deze een ander karakter kreeg en in elk geval niet veel meer had te maken met bijstandsverlening aan derden.

Anders dan Peugeot beweert, wordt geen van deze gedragingen door Eco System op een zodanige wijze uitgevoerd dat haar activiteit in dit verband met wederverkoop zou kunnen worden gelijkgesteld, en wel om onderstaande redenen (in dezelfde volgorde).

In de eerste plaats handelt Eco System op basis van een zoekopdracht, die er in elk afzonderlijk geval toe leidt dat een gedetailleerde en volledige afrekening aan haar klant wordt toegezonden. Gelet op de tijdens het onderzoek ingewonnen inlichtingen, bestaat er geen enkele reden om aan te nemen - en levert Peugeot niet het bewijs - dat Eco System de voor- of nadelen die bij de door haar behandelde zaken optreden, niet volledig aan haar klant doorgeeft. Met name wordt de factuur op naam van de klant opgesteld en aan hem toegezonden, met vermelding van de verkregen kortingen. Uit een onderzoek van het bijzondere geval waarop Peugeot de aandacht vestigt - factuur en lastgeving van de heer Bourdeau -, is gebleken dat daarbij de gewone gang van zaken is gevolgd en dat onder meer ook een gedetailleerde afrekening heeft plaatsgevonden.

Wat in de tweede plaats eventuele geprivilegieerde betrekkingen van Eco System met leveranciers betreft, heeft de Commissie niets ontdekt - en heeft Peugeot niets aangedragen - waaruit zou kunnen worden geconcludeerd dat er tussen Eco System en een dealer sprake zou zijn van heimelijke verstandhouding met de bedoeling voorraden nieuwe voertuigen voor Eco System te reserveren of te haren aanzien afwijkende gunstcondities toe te passen. Peugeot haalt in dit verband twee gevallen aan waarin er dergelijke vaste zakelijke relaties zouden bestaan, namelijk het geval van G. Gewelt BVBA en dat van Transco NV, maar niets in het dossier bewijst dat deze betrekkingen het stadium van formele contracten inzake leveringen aan Eco System zouden hebben bereikt.

In de derde plaats blijkt, gelet op het voorgaande, de enige vergoeding voor de rechtstreeks door Eco System - en in sommige gevallen met haar satelliet Euro Service - verrichte invoeractiviteit te bestaan in een percentage van de factuurprijs, tegen het in de zoekopdracht vastgestelde tarief. Bij de door Eco System toegepaste formule komen de kortingen die een dealer aan een van zijn klanten aanbiedt, normaliter niet aan haar ten goede - uitgezonderd gevallen van fraude, waarvoor geen aanwijzingen bestaan - indien haar commissieloon wordt berekend op basis van de uiteindelijk vastgestelde verkoopprijs en voor zover haar afrekening gedetailleerd en volledig is. Bovendien moeten noch de lasten inzake investeringen voor zijn installaties, zijn voorraad of zijn personeel die op een dealer rusten, noch de voordelen die hij geniet (exclusiviteit binnen een bepaald gebied), met die van een tussenpersoon worden vergeleken onder het voorwendsel dat deze laatste geen klantenservice en garantie behoeft te verlenen. Tenslotte zijn de prijsvorming en de uitsplitsing van de kosten over algemene en specifieke kosten zaak van de handelaar en niet van zijn leveranciers.

Tenslotte moet een lasthebber in de automobielsector, wil hij als ondernemer slagen, de nodige promotie kunnen voeren. In casu kan Eco System niet worden verboden banden tot stand te brengen met grote warenhuizen, gebruik te maken van de telematica en eerlijke vormen van reclame, bij voorbeeld op gespecialiseerde salons en beurzen. Meer bepaald was het met het oog hierop het recht van Eco System de voor rekening en in naam van haar klanten ingevoerde wagens in het openbaar tentoon te stellen. Het gaat hier om commerciële initiatieven en gedragingen die zowel verenigbaar zijn met de status van lasthebber als inherent aan het bedrijfsmatige karakter van zijn activiteit, en die, in het geval van Eco System, niet geleid hebben tot verwarring over het niet behoren tot het net van erkende dealers van Peugeot, noch tot het gebruik van onderscheidende tekens in strijd met de voorschriften van het burgerlijk recht ter zake. Naar tijdens het onderzoek is vastgesteld, is tot nu toe uit de door Eco System in haar reclame gebruikte logo's, namen of merken van voertuigen duidelijk haar hoedanigheid van lasthebber gebleken. De samenwerking tussen Eco System en de keten Carrefour heeft inderdaad tot enige dubbelzinnigheid geleid, met name in de daarmee verband houdende reclame, die hierboven is beschreven (overweging 15). Het gaat echter niet aan de schuld daarvoor bij Eco System te leggen en daaruit af te leiden dat haar activiteiten met wederverkoop moeten worden gelijkgesteld. In feite is de reactie van Peugeot in strijd met het beginsel van evenredigheid. In dit opzicht zijn de volgende feitelijke omstandigheden doorslaggevend:

- de destijds op naam van "Carrefour" uitgegeven catalogus was uitsluitend dubbelzinnig vanwege de omslag; in de catalogus zelf werd de werkelijke functie van Eco System uitvoerig beschreven;

- deze samenwerking heeft slechts enkele maanden geduurd, zoals blijkt uit de in overweging 16 opgenomen derde tabel;

- het zou voor Peugeot hebben volstaan de gevolgen van haar reactie te beperken tot de genoemde samenwerking, zonder daarom een algemene en beslissende actie tegen Eco System te ondernemen.

(31) De Commissie stelt derhalve vast dat de verschillende door Peugeot aangevoerde argumenten, zowel afzonderlijk als te zamen genomen, niet het leveringsverbod ten aanzien van Eco System kunnen rechtvaardigen dat tussen Peugeot en de distributeurs van haar net is ingesteld met als grond dat volgens deze laatsten Eco System een activiteit van lasthebber in de automobielsector zou hebben uitgeoefend die met wederverkoop in de zin van Verordening (EEG) nr. 123/85 en de bekendmaking van 12 december 1984 moest worden gelijkgesteld en dus het kader van de verordening te buiten ging.

Uit het voorgaande volgt dat Eco System een lasthebber in de zin van artikel 3, punt 11, van Verordening (EEG) nr. 123/85 is.

(32) Mitsdien moeten de circulaire van Peugeot en het daarin vervatte leveringsverbod worden ingetrokken.

B. Toepasselijkheid van artikel 10, punt 2, van Verordening (EEG) nr. 123/85

(33) Volgens artikel 10, punt 2, van Verordening (EEG) nr. 123/85 kan de Commissie de krachtens deze verordening geldende vrijstelling intrekken, indien zij vaststelt dat "in een individueel geval een overeenkomst die op grond van deze verordening werd vrijgesteld, desalniettemin bepaalde gevolgen heeft die met de in artikel 85, lid 3, van het Verdrag bedoelde voorwaarden onverenigbaar zijn en met name wanneer:

- eindgebruikers bij voortduring of systematisch door de fabrikant of een van het distributienet deel uitmakende onderneming op een verderreikende wijze dan de door deze verordening verleende vrijstelling worden bemoeilijkt binnen de gemeenschappelijke markt contractprodukten te betrekken".

De Commissie acht het evenwel passend aan Peugeot een termijn toe te kennen om zich aan haar beschikking te conformeren. De Commissie is derhalve van oordeel dat de vrijstelling dient te worden ingetrokken die uit hoofde van Verordening (EEG) nr. 123/85 geldt voor het distributienet voor motorvoertuigen van het merk Peugeot in België en Luxemburg en voor de distributieovereenkomsten die in dit verband tussen Peugeot SA en Automobiles Peugeot SA enerzijds en de ondernemingen van hun twee betrokken netten anderzijds zijn gesloten. Deze intrekking dient volgens de Commissie twee maanden na de kennisgeving van deze beschikking van kracht te worden, tenzij Peugeot binnen de vastgestelde termijn aan al haar dealers tot welke de circulaire van 9 mei 1989 was gericht, een nieuwe circulaire toezendt waarbij de eerste wordt vernietigd. Voorts zal Peugeot zich in de toekomst dienen te onthouden van alle gedragingen die dezelfde gevolgen hebben.

C. Toepasselijkheid van artikel 15, lid 2, van Verordening nr. 17

(34) Gelet, enerzijds, op het feit dat deze beschikking de eerste is op dit gebied en, anderzijds, dat daarin noodzakelijke toelichtingen worden verstrekt met betrekking tot de activiteit van lasthebbers in de zin van het bepaalde in Verordening (EEG) nr. 123/85 en in de mededeling met betrekking tot die verordening, acht de Commissie het niet noodzakelijk in deze zaak geldboeten op te leggen,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De Commissie stelt vast dat de toezending door de ondernemingen Peugeot SA en Automobiles Peugeot SA van de circulaire van 9 mei 1989 aan hun dealers in Frankrijk, België en Luxemburg en de toepassing van die circulaire door deze laatsten, waardoor een einde is gesteld aan de levering van voertuigen van het merk Peugeot aan de onderneming Eco System, een op grond van artikel 85, lid 1, van het EEG-Verdrag verboden overeenkomst of ten minste een onderling afgestemde feitelijke gedraging opleveren.

Artikel 2

De vennootschappen Peugeot SA en Automobiles Peugeot SA zijn gehouden een einde te stellen aan de inbreuk door binnen twee maanden na de kennisgeving van deze beschikking aan de in artikel 1 bedoelde dealers een nieuwe circulaire toe te zenden waarbij die van 9 mei 1989 wordt vernietigd; zij dienen zich in de toekomst te onthouden van alle gedragingen waardoor de gewraakte gevolgen van die circulaire zouden worden gehandhaafd.

Artikel 3

De vrijstelling die uit hoofde van Verordening (EEG) nr. 123/85 voor de standaardovereenkomst betreffende de exclusieve en selectieve distributie van motorvoertuigen van het merk Peugeot in België en Luxemburg geldt, wordt met ingang van de datum waarop de in artikel 2 vastgestelde termijn verstrijkt, ingetrokken, tenzij de betrokkenen binnen die termijn de hun in artikel 2 opgelegde verplichting nakomen.

Artikel 4

Deze beschikking is gericht tot:

Peugeot SA

75, avenue de la Grande Armée

F-75116 Parijs

en tot:

Automobiles Peugeot SA

75, avenue de la Grande Armée

F-75116 Parijs.

Gedaan te Brussel, 4 december 1991.

Voor de Commissie

Leon BRITTAN

Vice-President

(1) PB nr. 13 van 21. 2. 1962, blz. 204/62.(2) PB nr. L 15 van 18. 1. 1985, blz. 16.(3) PB nr. 127 van 20. 8. 1963, blz. 2268/63.(4) In deze voor bekendmaking bestemde versie van de beschikking zijn enige gegevens weggelaten, conform de bepalingen van artikel 21 van Verordening nr. 17 betreffende het niet-prijsgeven van zakengeheimen.(5) PB nr. C 17 van 18. 1. 1985, blz. 4.(6) Zie het arrest van het Hof van 17 september 1985, gevoegde zaken nr. 25/84 en nr. 26/84, Ford-Werke AG en Ford of Europe Inc./Commissie, Jur. 1985, blz. 2725.(7) PB nr. 35 van 10. 5. 1962, blz. 1118/62.(8) PB nr. L 240 van 7. 9. 1985, blz. 1.(9) Mededeling met betrekking tot Verordening (EEG) nr. 123/85, punt I.3.