NL Publicatieblad van de Europese Unie L 274/36

BESLUIT VAN DE COMMISSIE

van 27 juli 2011

betreffende de door België ten uitvoer gelegde staatssteun ter financiering van de opsporing van overdraagbare spongiforme encefalopathieën (TSE) bij runderen (steunmaatregel C 44/08 (ex NN 45/04))

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2011) 5457)

(Slechts de teksten in de Nederlandse en de Franse taal zijn authentiek)

(2011/678/EU)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 108, lid 2, eerste alinea, (1)

Na de belanghebbenden overeenkomstig genoemd artikel te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken (2),

Overwegende hetgeen volgt:

1. PROCEDURE

(1) Naar aanleiding van in januari en februari 2004 ontvangen klachten heeft de Commissie een informeel onderzoek ingesteld naar de door België verleende steun ter dekking van de kosten van tests voor de opsporing van overdraagbare spongiforme encefalopathieën bij runderen (hierna „BSE-tests” genoemd).

(2) Naar aanleiding van deze klachten heeft de Commissie de Belgische autoriteiten bij schrijven van 27 januari 2004 om informatie verzocht over de betrokken maatregel. Op hetzelfde ogenblik hebben de Belgische autoriteiten overeenkomstig artikel 108, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (hierna „VWEU” genoemd) een steunmaatregel betreffende de opsporing van overdraagbare spongiforme encefalopathieën (TSE) bij dieren aangemeld (bij brief van 23 januari 2004, geregistreerd op 28 januari 2004), ingeschreven onder nummer N 54/04.

(3) Bij brieven van 6 februari 2004 en 14 mei 2004, geregistreerd op respectievelijk 11 februari 2004 en 19 mei 2004, hebben de Belgische autoriteiten schriftelijke gegevens aan de Commissie verstrekt.

(4) Bij brief van 19 juli 2004 heeft de Commissie België meegedeeld dat de maatregel was overgeheveld naar het register van niet-aangemelde steunmaatregelen onder nummer NN 45/04, omdat duidelijk was geworden dat reeds uitbetalingen hadden plaatsgevonden.

(5) Op 1 september 2004 vond een informele bijeenkomst van de Belgische autoriteiten en de diensten van de Commissie plaats.

(6) Bij brieven van 16 september 2004 en 22 februari 2007, geregistreerd op respectievelijk 20 september 2004 en 22 februari 2007, hebben de Belgische autoriteiten aanvullende informatie verstrekt.

(7) Bij brief van 26 november 2008 heeft de Commissie België in kennis gesteld van haar besluit om de in artikel 108, lid 2, VWEU bedoelde procedure ten aanzien van de maatregel in te leiden. Dat besluit is bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie (3). De Commissie heeft belanghebbenden uitgenodigd hun standpunten ten aanzien van de betrokken maatregel kenbaar te maken.

(8) Bij brief van 19 december 2008, geregistreerd op 26 december 2008, heeft België gevraagd om verlenging van de antwoordtermijn. Deze verlenging is verleend bij brief van 13 januari 2009. Daarop heeft België bij brief van 25 februari 2009, geregistreerd op 6 maart 2009, opmerkingen gemaakt.

(9) De Commissie heeft geen opmerkingen van belanghebbenden ontvangen.

(10) De Commissie heeft naar aanleiding van de opmerkingen van België bij schrijven van 17 juli 2009 België een aantal aanvullende vragen gesteld. België heeft daarop bij brief van 4 september 2009, geregistreerd op 8 september 2009, om verlenging van de antwoordtermijn gevraagd. De Commissie heeft het antwoord van België ontvangen bij brief van 16 oktober 2009, geregistreerd op 20 oktober 2009.

(11) Op 2 oktober 2009 en 30 oktober 2009 vond er een bijeenkomst plaats tussen de Belgische autoriteiten en de diensten van de Commissie.

(12) België heeft naar aanleiding van deze twee bijeenkomsten op 14 december 2009 een op 16 december 2009 geregistreerd pakket aanvullende informatie toegestuurd. Naar aanleiding van het gelijktijdig door de Belgische mededingingsautoriteiten uitgevoerde onderzoek naar mogelijke afspraken tussen laboratoria, heeft België op 21 januari 2010, 29 september 2010, alsook op 17 januari 2011 om verlenging van de termijn gevraagd, welke door de Commissie is verleend.

(13) Op 22 februari 2011 heeft de Commissie een laatste verzoek om informatie toegestuurd, waarop de Belgische autoriteiten bij schrijven van 6 april 2011 geantwoord hebben. De Commissie heeft België een verlenging van de aanvullende termijn verleend, opdat het in afwachting van de resultaten van het onderzoek van de Belgische mededingingsautoriteiten een antwoord zou kunnen geven op de vragen.

(14) De Belgische autoriteiten hebben geantwoord bij schrijven van 19 mei 2011, geregistreerd op 25 mei 2011.

2. BESCHRIJVING

2.1. Historisch overzicht (4)

(15) In januari 2004 ontving de Commissie een klacht ten aanzien van een ontwerp van Koninklijk Besluit waarmee zou worden beoogd parafiscale heffingen in te voeren ter financiering van de BSE-tests.

(16) Naar aanleiding van die klacht hebben de diensten van de Commissie de Belgische autoriteiten om nadere toelichting verzocht. In antwoord op dit verzoek om inlichtingen gaven de Belgische autoriteiten aan dat er voor runderen van meer dan 30 maanden alsook voor runderen van meer dan 24 maanden die zijn geslacht in het kader van een noodslachting, sinds 1 januari 2001 verplicht een BSE-test moet worden uitgevoerd (5). Daarbij deden zij tevens aanmelding van een ontwerp van Koninklijk Besluit inzake de financiering van de opsporing van TSE bij dieren (hierna het „TSE-KB” genoemd. Dit ontwerp van Koninklijk Besluit werd geregistreerd onder nummer N 54/04. De Belgische autoriteiten gaven te kennen dat dit nieuwe ontwerp van Koninklijk Besluit een wijziging inhield van het in 2001 door België aangemelde en door de Commissie bij Beschikking N 21/02 van 13 februari 2002 (6) goedgekeurde ontwerp van Koninklijk Besluit, alsook van een ander in 2003 informeel met de Commissie besproken ontwerp. Geen van beide ontwerpen is echter ooit ten uitvoer gelegd en aldus is het in 2004 aangemelde ontwerp een omwerking daarvan.

(17) Uit de door België overgelegde informatie blijkt dat de kosten van de BSE-tests (te weten de kosten van monsterneming en analyse) vanaf 1 januari 2001 (7) gedragen zijn door de Schatkist. Vanaf 1 januari 2002 werden de kosten van deze tests voorgefinancierd door het Belgisch Interventie en Restitutie Bureau (hierna „BIRB” genoemd), dit in afwachting van een politiek besluit ten aanzien van het te hanteren financieringsstelsel.

(18) Naar aanleiding van een aantal opmerkingen van de zijde van de diensten van de Commissie ten aanzien van het aangemelde ontwerp van Koninklijk Besluit (N 54/04) hebben de Belgische autoriteiten in mei 2004 een nieuw ontwerp van Koninklijk Besluit ingediend. Daarmee werd beoogd tegemoet te komen aan de door de Commissie geformuleerde opmerkingen en in dat ontwerp werd bepaald dat vanaf 1 januari 2003 voor elk geslacht rund dat aan een snelle BSE-test onderworpen is geweest een retributie van 10,70 EUR moet worden betaald. De Belgische autoriteiten vermeldden verder dat de gedurende 2002 uitgevoerde voorgefinancierde tests volledig waren bekostigd met indirecte staatssteun, te weten parafiscale heffingen. Bovendien gaven de Belgische autoriteiten aan dat vanaf 1 januari 2003 met parafiscale heffingen maximaal een bedrag van 40 EUR per test werd gefinancierd. De Belgische autoriteiten hebben gedetailleerde overzichten verstrekt met daarop een uiteenzetting van de kosten van de BSE-tests, alsook een raming van de financiering van deze tests met parafiscale heffingen en retributies. De Belgische autoriteiten gaven aan dat werd beoogd het financieringsstelsel voor de retributies uit te voeren per 1 juli 2004 en de parafiscale heffingen per 1 januari 2005.

(19) Gezien het feit dat het aangemelde ontwerp van Koninklijk Besluit aangaf dat er reeds vanaf 1 januari 2002 steun was toegekend en heffingen waren geïnd, is de maatregel op 19 juli 2004 geregistreerd onder nummer NN 45/04 als niet-aangemelde steunmaatregel. België heeft daarop de onder nummer N 54/04 geregistreerde aanmelding ingetrokken.

(20) Uit de door België in 2004 overgelegde informatie blijkt dat het de bedoeling was om de tests voor te financieren en dat het bedrag later moest worden terugbetaald. Een deel van de heffingen zou moeten worden aangewend ter vergoeding van de kosten van de voorgefinancierde tests.

(21) In hun schrijven van 16 september 2004 maakten de Belgische autoriteiten melding van een nieuw ontwerp van Koninklijk Besluit waarin de idee om per getest rund een retributie van 10,70 EUR te heffen, wordt gehandhaafd. Het totale in dit nieuwe ontwerp van Koninklijk Besluit genoemde bedrag zou dienen ter financiering van de BSE-tests op runderen die zouden worden geslacht vanaf de inwerkingtreding van het ontwerp van Koninklijk Besluit. De terugbetaling van de bedragen boven het maximumbedrag van 40 EUR dat was toegestaan krachtens de Communautaire richtsnoeren inzake staatssteun betreffende TSE-tests, gestorven dieren en slachthuisafval (8) van 24 december 2002 (hierna „TSE-richtsnoeren” genoemd) en die na 1 januari 2003 werden voorgefinancierd, zou geregeld worden in een ander ontwerp van Koninklijk Besluit dat zou worden voorgelegd aan de Commissie. Dat Koninklijk Besluit is op 15 oktober 2004 (9) goedgekeurd en op 1 december 2004 in werking getreden.

(22) Volgens de door de Belgische autoriteiten verstrekte gegevens vertegenwoordigen de tijdens de periode tussen 1 januari 2003 (10) en 30 juni 2004 boven het maximum van 40 EUR voorgefinancierde kosten een totaalbedrag van 15 237 646 EUR. Volgens de Belgische autoriteiten werd sinds 30 juni 2004 het maximumbedrag van 40 EUR aangehouden (11).

(23) In hetzelfde schrijven van 16 september 2004 verstrekten de Belgische autoriteiten twee informatiefiches overeenkomstig artikel 19 van Verordening (EG) nr. 1/2004 van de Commissie van 23 december 2003 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op staatssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen die landbouwproducten produceren, verwerken en afzetten (12).

(24) Voor de twee maatregelen werden twee vrijstellingen afgekondigd onder de nummers XA 53/04 en XA 54/04. Zoals aangegeven in overweging 19 en volgende van het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure, dekt de onder nummer XA 53/04 vrijgestelde maatregel de voorfinanciering van BSE-tests (13) met een maximaal steunbedrag van 40 EUR per test en is deze ingevoerd per 1 januari 2003. De wet van 27 december 2002 inzake de algemene Uitgavenbegroting voor 2003 vormt de rechtsgrondslag van deze maatregel. Krachtens de onder nummer XA 54/04 vrijgestelde maatregel geldt per 15 oktober 2004 een maximaal steunbedrag van 33,38 EUR per test. Deze steunmaatregel is voor onbepaalde duur. De wet van 27 december 2003 inzake de algemene Uitgavenbegroting voor 2004 vormt de rechtsgrondslag voor deze maatregel.

(25) In hetzelfde schrijven van 16 september 2004 en in antwoord op de door de diensten van de Commissie gestelde vragen hebben de Belgische autoriteiten aangegeven dat de voor de uitvoering van de tests geselecteerde laboratoria moesten voldoen aan nauw omschreven voorwaarden ten aanzien van de uitvoering van de analyses in kwestie.

(26) Kort na de brieven van 14 mei 2004 en 16 september 2004 meldden de Belgische autoriteiten twee ontwerpen van Koninklijk Besluit aan inzake de financiering van de activiteiten van het Federaal Agentschap voor de veiligheid van de voedselketen (hierna „FAVV” genoemd). Met deze twee ontwerpen werd beoogd een heffing en een retributie in te stellen ter financiering van de activiteiten van het FAVV. Deze maatregelen waren onderwerp van de in het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure vermelde Beschikking C(2005) 4203 van 9 november 2005 inzake de steunmaatregelen van de staten N 9/05 en N 10/05 (hierna „Beschikking N 9/05 en N 10/05” genoemd). Deze maatregelen zijn vastgesteld bij het Koninklijk Besluit van 10 november 2005 ter vastlegging van de heffingen bepaald bij artikel 4 van de wet van 9 december 2004 betreffende de financiering van het FAVV (14), alsook bij het Koninklijk Besluit van 10 november 2005 betreffende retributies bepaald bij artikel 5 van de wet van 9 december 2004 houdende de financiering van het FAVV (15). Beide Koninklijke Besluiten zijn op 1 januari 2006 in werking getreden. Het Koninklijk Besluit inzake de heffingen voorziet in de intrekking van het in overweging 21 genoemde Koninklijk Besluit van 15 oktober 2004.

(27) In concreto is met het Koninklijk Besluit inzake de retributies voor slachthuizen de verplichting ingesteld om een retributie te betalen van 10,70 EUR per getest rund of geteste eenhoevige. Met het Koninklijk Besluit inzake de heffingen wordt beoogd een deel van de BSE-tests te bekostigen, dit ten laste van de verschillende sectoren. De totale kostprijs van een BSE-test bedraagt 44,08 EUR, waarvan 12 EUR voor de monsterneming (krachtens het Koninklijk Besluit inzake de retributies voor een bedrag van 10,70 EUR gefinancierd door het slachthuis, en voor een bedrag van 1,30 EUR middels de heffing) en verder voor een bedrag van 32,08 EUR gefinancierd door de heffing. De totale kostprijs wordt direct door het FAVV overgemaakt aan de laboratoria. In haar Beschikking N 9/05 en N 10/05 heeft de Commissie vastgesteld dat de financiering van het FAVV middels de retributies geen staatssteun is, dat de financiering van de globale steekproefsgewijze controles middels de forfaitaire heffingen geen staatssteun is, dat de financiering van een deel van de kosten van de BSE-tests middels heffingen verenigbare staatssteun is, en dat de financiering van de overige tests/controles met betrekking tot de productie/verkoop verenigbare staatssteun is.

(28) In december 2006 heeft de Commissie België een aantal nieuwe vragen in verband met zaak NN 45/04 toegezonden. Deze vragen hadden onder meer betrekking op de kwestie van de terugbetaling van de vanaf 1 januari 2003 als voorfinanciering overgemaakte bedragen.

(29) De Belgische autoriteiten gaven in hun antwoord van 22 februari 2007 te kennen dat zij voornemens zijn alle uitgaven in verband met de BSE-analyses over een periode van 15 jaar te vergoeden. In feite is er met het nieuwe financieringsstelsel voor het FAVV een solidair recuperatiesysteem tot stand gebracht. Elke marktdeelnemer betaalt sinds 1 januari 2006 een bijdrage aan het FAVV, en een deel van die heffing wordt gebruikt om de in het verleden gemaakte voorfinancieringskosten terug te verkrijgen. Alle actieve marktdeelnemers die tijdens de desbetreffende periode runderen hielden, dragen op gelijke wijze bij aan het systeem.

2.2. Inhoud van de klachten tegen het ontwerp van het TSE-KB

(30) Volgens de klachten tegen het ontwerp van het TSE-KB geldt de heffing voor alle soorten in Belgische slachthuizen geslachte dieren en zou de heffing aldus tevens voor ingevoerde producten geïnd worden. Volgens een van de klagers is een substantieel percentage van de in Belgische slachthuizen geslachte dieren afkomstig uit andere lidstaten. Volgens de klagers is de heffing een vorm van discriminatie van de ingevoerde dieren, aangezien de inkomsten daaruit gebruikt worden om de kosten van BSE-tests die zijn uitgevoerd op Belgische runderen terug te winnen.

2.3. Door de Commissie in het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure naar voren gebrachte twijfels

(31) Allereerst dient te worden opgemerkt dat het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure betrekking heeft op de financiering van de opsporing van TSE bij dieren in België vanaf 1 januari 2001, alsook op de financieringsmechanismen van deze steun, met uitzondering van de bij beschikking door de Commissie goedgekeurde steunmaatregelen wegens de verenigbaarheid ervan met de interne markt. Dit betekent concreet dat de bij Beschikking N 9/05 en N 10/05 goedgekeurde steunmaatregelen (die betrekking hebben op de heffingen en de retributies ter financiering van het FAVV) niet zullen worden beoordeeld wat betreft de verenigbaarheid met de staatssteunregels zoals die van kracht waren op het moment van toekenning van de staatssteun. Dat betekent dat het onderhavige besluit uitsluitend betrekking heeft op steunmaatregelen ter financiering van de BSE-tests gedurende de periode van 2001 tot en met 2006, alsook op de financieringswijze daarvan, dit gezien het feit dat de steunmaatregelen voor de BSE-tests tijdens die periode zijn voorgefinancierd en deze voorfinanciering over meerdere jaren dient te worden terugbetaald.

(32) Er zij voor alle duidelijkheid gewezen op het terminologische onderscheid tussen retributie en heffing. Enerzijds zijn er rechten of retributies ter bekostiging van een verrichte dienst. In dit geval gaat het om 10,70 EUR, sinds 1 december 2004 geïnd op basis van het TSE-KB en vervolgens op basis van het Koninklijk Besluit inzake de retributies ter financiering van het FAVV. Anderzijds zijn er de zogenoemde heffingen die op basis van het KB van 10 november 2005 geïnd worden door het FAVV en betaald dienen te worden door op Belgisch grondgebied opererende bedrijven in zeven verschillende sectoren (zie tevens overweging 29 van Beschikking N 9/05 en N 10/05).

(33) De Commissie heeft in haar besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure vastgesteld dat de steunmaatregelen ter financiering van de BSE-tests in België werden en worden gefinancierd door middel van subsidies en een stelsel van geldelijke heffingen, bestaande uit retributies en heffingen. Een deel van de inkomsten uit die retributies en heffingen zou zijn aangewend ter terugbetaling van de voor deze tests verstrekte voorfinanciering.

(34) De Commissie heeft dienaangaande een aantal problemen vastgesteld en aangegeven dat zij aanvullende informatie nodig heeft om tot een eindoordeel te kunnen komen over de maatregelen in kwestie. Ten eerste zijn er vragen gerezen ten aanzien van het mogelijke bestaan van een voordeel voor degenen voor wie de diensten zijn verricht. Het is namelijk niet duidelijk of de retributies voor de BSE-tests wel voldoende waren ter dekking van dat deel van de kosten van de tests dat niet gedekt werd door met de interne markt verenigbare steunmaatregelen. Het is niet exact bekend wat deze tests kosten en ook is niet duidelijk uit welke bron de aanvullende financiering afkomstig is ingeval de retributies niet genoeg zijn geweest om de totale kosten van de BSE-tests te dekken. Tevens kon niet worden vastgesteld of de voorwaarden waaronder het FAVV de diensten leverde, overeenstemden met de marktprijs, met name gezien het feit dat de Belgische autoriteiten niet duidelijk hebben aangegeven of de laboratoria zijn aangewezen op basis van een open en transparante procedure.

(35) Ten tweede was het heffingsmechanisme niet duidelijk; met name is niet duidelijk vastgesteld wie de ontvangende partijen waren en wie de afdragende partijen waren. Ook het mechanisme ter vergoeding van de voorgefinancierde kosten in verband met de BSE-test was niet duidelijk. Bovendien waren er nog vragen ten aanzien van de eisen waaraan de parafiscale heffingen moesten voldoen om als conform de staatssteunregels te kunnen worden aangemerkt, met name wat betreft de uitsluiting van ingevoerde producten van de parafiscale heffingen en wat betreft de vraag of uitgevoerde producten op gelijke wijze profijt trokken van de met de heffingen gefinancierde steunmaatregel, en of de heffingen van invloed waren op de prijs van de eindproducten zoals die tot stand komt op basis van vraag en aanbod op de vrije markt.

3. DOOR BELGIË GEMAAKTE OPMERKINGEN

(36) De opmerkingen van België in reactie op de door de Commissie in haar besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure geuite twijfels zijn op 27 februari 2009 bij de Commissie binnengekomen en kunnen als volgt worden samengevat:

3.1. Kwalificatie van de financiering van de BSE-tests als staatssteun

(37) België betwist van meet af aan dat de Commissie de financiering van de BSE-tests als staatssteun aanmerkt, en wel omdat deze tests verplicht zijn. België stelt dat het krachtens Verordening (EG) nr. 999/2001 van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2001 houdende vaststelling van voorschriften inzake preventie, bestrĳding en uitroeiing van bepaalde overdraagbare spongiforme encefalopathieën (16) met het oog op de bescherming van de volksgezondheid verplicht is dergelijke BSE-tests uit te voeren. Ter staving van zijn stelling haalt het twee arresten (17) aan waarin het Hof van Justitie oordeelt dat de kosten van controles ten behoeve van de bescherming van de volksgezondheid niet beschouwd kunnen worden als een vergoeding voor een dienst en dat de overheid deze kosten zelf behoort te dragen. België erkent dat deze arresten betrekking hebben op het vrije verkeer van goederen en niet op staatssteun, maar is van mening dat de redenering van deze arresten tevens kan worden toegepast op staatssteun.

(38) Bovendien geeft België aan dat gezien het feit dat Verordening (EG) nr. 999/2001 niet bepaalt dat de kosten van de controles gedragen moeten worden door de ondernemingen, het de lidstaten vrij staat om voor een „normaal” stelsel ter financiering van de BSE-tests te opteren. Dientengevolge dient, aldus België, het selectiviteitscriterium dat eigen is aan staatssteun te worden afgemeten aan dit normale stelsel (18). Er zou slechts sprake kunnen zijn van staatssteun indien bepaalde sectoren of ondernemingen een betere behandeling krijgen dan binnen het door België gekozen normale stelsel beschikbaar is. België geeft aan dat de Commissie van mening lijkt te zijn dat de kosten in de regel gedragen dienen te worden door de veehouders, hoewel dit niet uit de toepasselijke regelgeving blijkt. Indien verschillen in de vormgeving van de financiering van de BSE-tests zouden kunnen leiden tot verstoring van de mededinging, dan dient dit volgens België te worden opgelost door middel van harmonisering van de wetgeving (19) en kan dit op generlei wijze worden opgevat als problematische staatssteun. België haalt tevens het GEMO-arrest (20) aan, maar is van mening dat het geen gevolgen heeft voor zijn aanpak in deze specifieke kwestie. In zijn schrijven van 16 oktober 2009 stelt België nog eens het niet eens te zijn met het feit dat de Commissie in haar besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure de maatregel als staatssteun aanmerkt. Desalniettemin heeft België er met het oog op de goede samenwerking voor gekozen in eerste instantie mee te gaan met de logica van de Commissie en gaat het in op de in het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure gestelde punten.

3.2. Kwalificatie van de retributie

(39) België is van mening dat de retributie van 10,70 EUR per getest rund niet als staatssteun beschouwd mag worden.

(40) Volgens België is er slechts sprake van staatssteun indien één of meer ondernemingen een groter voordeel wordt toegekend. Bij een retributie kan derhalve slechts sprake zijn van enig voordeel indien het ontvangen bedrag hoger is dan het betaalde bedrag. Indien een deel van de BSE-tests wordt gefinancierd door de overheid, is het uiteindelijke voordeel dat de veehouder geniet gelijk aan de kosten van de test na aftrekking van de betaalde retributie.

(41) België trekt deze redenering verder door, door te argumenteren dat wanneer gelden teruggevorderd worden, dit er op neerkomt dat van de veehouder een hogere totale betaling geëist wordt. Indien de totale kosten van de test dienen te worden terugbetaald, houdt dit immers in dat die kosten uiteindelijk worden verhoogd met het bedrag van de reeds betaalde retributie.

(42) België voert aan dat in de rechtspraak van het Hof slechts sprake is van staatssteun indien de inkomsten uit de heffingen gebruikt worden ten gunste van een specifieke groep en deze niet in gelijke mate ten goede komen van de subjecten die aan de heffing hebben bijgedragen (21). In het onderhavige geval geldt de retributie van 10,70 EUR per getest rund voor de bij de productie van rundvlees betrokken economische subjecten. Het voor de test aangewende bedrag van 10,70 EUR vertegenwoordigt voor hen geen enkel economisch voordeel en kan dientengevolge niet worden aangemerkt als staatssteun in de zin van artikel 107 VWEU.

(43) Volgens België heeft de Commissie in haar Beschikking N 9/05 en N 10/05 een soortgelijke redenering gevolgd. België geeft aan dat de retributie van 10,70 EUR in die beschikking niet als staatssteun is aangemerkt (zie overweging 98 van die beschikking). In Beschikking N 21/02 werd een soortgelijke redenering gevolgd. Daarin werd een gedeelte van de deels door de heffingen op de sector gefinancierde kosten van de BSE-tests niet als staatssteun aangemerkt.

(44) In hun schrijven van 16 oktober 2009 gaven de Belgische autoriteiten aan dat de retributie ten laste kwam van de veehouder en dat die een deel van de kosten van de BSE-tests betrof. In antwoord op de vraag van de Commissie of het bedrag van de retributie overeenstemde met de daadwerkelijke economische kosten van de door de laboratoria verrichte diensten, antwoordde België dat de retributie slechts betrekking had op een deel van de kosten van de BSE-tests, zoals aangegeven in Beschikking N 9/05 en N 10/05. De door de Commissie in de overwegingen 61 t/m 66 van die beschikking gevolgde redenering, te weten dat de kosten van de verrichte diensten overeenkwamen met het bedrag van de retributies, had betrekking op andere diensten dan de BSE-tests. België herhaalt dat wat de BSE-tests betreft in Beschikking N 9/05 en N 10/05 werd geconcludeerd dat de dienstverrichting in de vorm van BSE-tests wel degelijk staatssteun was, maar dat het bedrag van de retributie (10,70 EUR) daarentegen geen steun was en van de kosten van de tests diende te worden afgetrokken.

3.3. Geen overcompensatie en testprijzen overeenkomstig de marktprijzen

(45) België verwijst naar punt 132 van de Communautaire richtsnoeren voor staatssteun in de landbouw- en de bosbouwsector 2007-2013 (22) (hierna „landbouwrichtsnoeren 2007-2013” genoemd), waarin is vermeld dat een bedrag van 40 EUR per test „momenteel zowat de beste prijs in de Gemeenschap” is. Sinds juli 2005 bedragen de tarieven van het FAVV minder dan 40 EUR. Volgens de Belgische autoriteiten betekent dit dat de in België gehanteerde tarieven in overeenstemming zijn met de marktprijs. In haar Beschikking N 9/05 en N 10/05 heeft de Commissie erkend dat de laboratoria aangewezen zijn na open, transparante en non-discriminatoire procedures en dat niet kan worden gesteld dat de dienstverleners (de laboratoria) staatssteun ontvangen. Sindsdien is de situatie ongewijzigd gebleven. Daarnaast voeren de Belgische mededingingsautoriteiten momenteel een onderzoek uit naar mogelijke prijsafspraken tussen de laboratoria voor de BSE-tests. Volgens de Belgische autoriteiten geeft dit duidelijk aan dat zij op geen enkele wijze bereid zijn de laboratoria een extra hoog tarief te betalen. In het schrijven van 16 oktober 2009 gaven de Belgische autoriteiten aan dat het onderzoek naar mogelijke prijsafspraken tussen de laboratoria zou worden voortgezet en dat dit onderzoek in principe in het eerste kwartaal van 2010 moest zijn afgerond.

3.4. Heffingen op de uitvoer en de invoer

(46) De Belgische autoriteiten geven aan dat de heffingen en retributies nimmer zijn toegepast op de invoer en uitvoer. Uitsluitend in België gevestigde ondernemingen dienen een heffing te betalen en de retributie van 10,70 EUR dient uitsluitend te worden betaald voor in België geslachte runderen van meer dan 30 maanden.

(47) België benadrukt dat de Commissie deze maatregelen reeds in het kader van Beschikking N 9/05 en N 10/05 heeft onderzocht en toen tot de slotsom was gekomen dat deze heffingen niet discriminerend waren ten opzichte van ingevoerde of uitgevoerde producten, noch strijdig met de bepalingen van het Verdrag.

3.5. Geen vast mechanisme waarmee de slachthuizen de retributie verhalen op de producenten of andere marktdeelnemers

(48) De Belgische autoriteiten geven aan dat de slachthuizen de kosten van de retributies aan hun klanten doorberekenen, net zoals enig ander normaal bedrijf zijn kosten aan zijn klanten doorberekent. Vervolgens doen de normale marktmechanismen hun werk met deze doorberekening. Bovendien is het volstrekt gangbaar dat de kosten van de retributie worden weergegeven als aparte post op de facturen aan de producenten. In dit verband verwijst België naar de overwegingen 93 en 95 van Beschikking N 9/05 en N 10/05, waarin wordt aangegeven dat voldaan is aan de criteria van punt 25 van de TSE-richtsnoeren.

3.6. Kwalificatie van de begunstigden als kleine of middelgrote onderneming (kmo)

(49) België geeft aan dat alle boerenbedrijven in België kmo's zijn, en wel op basis van de volgende criteria: zij hebben minder dan 250 personen in dienst, de jaarlijkse omzet bedraagt niet meer dan 40 miljoen EUR of anderszins heeft de balans een waarde van minder dan 27 miljoen EUR, en de onderneming is tot slot niet voor 25 % of meer in handen van een andere onderneming of andere ondernemingen die geen kmo's zijn.

3.7. Opmerkingen ten aanzien van de verenigbaarheid van de steun gedurende de drie in het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure genoemde perioden (2001-2003; 2003-2007; na 2007)

(50) België maakt geen bijzondere opmerkingen ten aanzien van de periode van 1 januari 2001 tot 1 januari 2003, aangezien de Commissie zelf in overweging 80 van het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure tot de slotsom komt dat het geheel naar alle waarschijnlijkheid verenigbaar is. Wel geeft het aan dat de steun niet meer bedragen heeft dan 100 % van de gemaakte kosten en dat het bereid is om indien nodig nadere inlichtingen te verstrekken daaromtrent.

(51) België wijst er daarbij echter op dat deze inlichtingen slechts subsidiair zijn, omdat het ervan uitgaat dat er in het onderhavige geval geen sprake kan zijn van staatsteun gezien het feit dat het België vrij staat om zelf te bepalen hoe de BSE-tests worden gefinancierd.

(52) België geeft aan dat er gedurende de periode van 1 januari 2003 tot 1 januari 2007 op geen enkele wijze steun is uitbetaald die de prijs van de test te boven gaat. België verwijst daarbij naar Beschikking N 9/05 en N 10/05 waarin deze kwestie reeds was onderzocht.

(53) Wat de periode na 1 januari 2007 betreft, heeft België nimmer steun verleend van meer dan 40 EUR, aangezien de kosten van de tests onder de 40 EUR lagen.

(54) In aanvulling op zijn opmerkingen geeft België een gedetailleerde chronologie van de in het kader van de financiering van de BSE-tests getroffen maatregelen. Aangezien deze inlichtingen voor het leeuwendeel in het beschrijvende deel van het onderhavige besluit zijn weergegeven, is deze chronologie niet nog eens uitgebreid in dit onderdeel weergegeven. Niettemin is een aantal elementen hierna uiteengezet.

(55) De chronologie van de financiering van de BSE-tests is als volgt: — 1 januari 2001 - 31 december 2001: de tests worden volledig gefinancierd door de Schatkist; — 1 januari 2002 - 30 juni 2004: voorfinanciering van de tests door het BIRB. De totale door het BIRB voorgefinancierde som bedraagt 67 156 527,65 EUR; — 1 juli 2004 - 30 november 2004: voorfinanciering door het FAVV; — 1 december 2004 - 31 december 2005: retributie van 10,70 EUR per getest rund krachtens het Koninklijk Besluit van 15 oktober 2004, aangevuld met financiering door het FAVV uit zijn reserves en een door de Schatkist ter beschikking gesteld terug te betalen voorschot; — vanaf 1 januari 2006: financiering met een retributie van 10,70 EUR per getest rund en met door zeven verschillende sectoren te betalen heffingen (23). Deze heffingen zijn tevens bedoeld ter terugbetaling van de sinds 1 januari 2002 voorgefinancierde BSE-tests. Op 1 januari 2008 werd de retributie verhoogd tot 11,07 EUR.

(56) De prijzen voor de BSE-tests zijn als volgt: (in EUR) Periode Totale kosten van de tests (24) Hoogte van de retributie 1.1.2001-31.1.2001 111,81 / 1.2.2001-31.3.2001 89,50 / 1.4.2001-31.12.2001 64,71 / 1.1.2002-15.3.2002 64,74 / 16.3.2002-31.12.2003 63,45 / 1.1.2004-15.1.2004 63,42 / 16.1.2004-30.6.2004 53,88 / 1.7.2004-30.11.2004 43,44 / 1.12.2004-31.12.2004 43,44 10,70 1.1.2005-30.6.2005 43,47 10,70 1.7.2005-31.12.2005 38,62 10,70 1.1.2006-30.9.2006 40,35 10,70 1.10.2006-31.12.2006 39,32 10,70 1.1.2007-31.12.2007 39,35 10,70 1.1.2008-31.12.2008 39,38 11,07

3.8. Antwoorden op de aanvullende vragen van de Commissie

(57) In zijn schrijven van 16 oktober 2009 heeft België een aantal verduidelijkingen aangebracht in antwoord op de door de Commissie op 24 juli 2009 gestelde vragen naar aanleiding van de door België ingediende opmerkingen. Allereerst herhaalde België daarin zijn standpunt dat de lidstaten niet verplicht zijn om de kosten van de BSE-tests door te berekenen aan de marktdeelnemers. Aangezien het gaat om kosten in verband met de bescherming van de volksgezondheid, kunnen de kosten van de door de overheid opgelegde controles slechts worden beschouwd als vergoeding voor een dienst en opgelegd aan de marktdeelnemers. Desalniettemin heeft België er met het oog op de goede samenwerking voor gekozen de vragen van de Commissie te beantwoorden en daarmee in eerste instantie mee te gaan met de logica van het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure.

(58) Wat betreft de financiering door de Gemeenschap bevestigde België dat deze wel degelijk in de eerder overgedragen cijfers was opgenomen.

(59) Vervolgens zette België wat betreft de financiering in die periode van 30 juni 2004 tot en met 31 december 2005 uiteen dat deze was uitgevoerd door het FAVV met gebruikmaking van financiële middelen die het had overgenomen van de organisatie waaruit het was voortgekomen. Er was in deze periode dus geen sprake van parafiscale heffingen.

(60) De Commissie had vragen gesteld ten aanzien van het verband tussen het bedrag van 15 237 646 EUR en het in de opmerkingen van België genoemde bedrag van 67 156 527,65 EUR (zie overweging 55). België antwoordde daarop dat het bedrag van 15 237 646 EUR integraal onderdeel uitmaakt van het bedrag van 67 156 527,65 EUR. Bovendien gaven de Belgische autoriteiten aan nog nadere berekeningen te willen uitvoeren om te bekijken of het genoemde bedrag wel geheel correct was.

(61) Wat de retributies betreft, gaf België uitdrukkelijk aan dat deze ten laste kwamen van de veehouders en dus niet als staatssteun beschouwd kunnen worden. België verwijst dienaangaande naar Beschikking N 9/05 en N 10/05, waarin stond dat van de totale prijs van 44,08 EUR slechts een bedrag van 33,38 EUR kon worden aangemerkt als staatssteun. De 10,70 EUR vormden dus geen steun en zijn dientengevolge bij de beoordeling of al dan niet aan het maximale bedrag van 40 EUR per test werd voldaan, van de testprijs afgetrokken.

(62) Ten overvloede gaf België nog aan dat het enige verschil met het in Beschikking N 9/05 en N 10/05 door de Commissie goedgekeurde stelsel bestond uit de indexering van het retributiebedrag, dat gestegen is van 10,70 EUR naar 11,07 EUR.

(63) In zijn schrijven van 1 december 2009 brengt België enige correcties aan op de eerder ingediende cijfers ten aanzien van het aantal uitgevoerde tests. België geeft daarbij aan dat deze alle voordien zowel voorafgaand als na het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure verstrekte cijfers vervangen.

(64) Genoemde correcties zijn gebaseerd op het feit dat het eerder in aanmerking genomen aantal afgenomen monsters incorrect was. De eerste berekeningen waren namelijk gebaseerd op de aanname dat er drie monsters per uur zouden worden afgenomen, terwijl er in het veld in werkelijkheid 12 monsters per uur werden afgenomen. Deze stijging van het aantal tests per uur heeft geleid tot lagere kosten per afgenomen monster, hetgeen ook gevolgen heeft voor de totale kosten per test, gezien het feit dat de kosten van de test deels gebaseerd zijn op een kostprijs per uur, die nu dus dankzij het grotere aantal afgenomen monsters per uur lager is komen te liggen. Bovendien is het aantal gedurende 2003 en 2004 geslachte dieren verlaagd ten opzichte van de eerder verstrekte gegevens. De in het schrijven van België van 1 december 2009 genoemde getallen betreffen het aantal voor menselijke consumptie bestemde geslachte runderen dat voor de jaren 2003 en 2004 is gemeld aan de Commissie. (in EUR) 2003 Laboratoriumkosten Uurtarief dierenarts Kosten monsterneming Kosten testkit Totale kosten Tussenkomst > 40 EUR/test januari 52,06 32,02 2,67 0,69 55,42 15,42 februari 52,06 32,02 2,67 0,69 55,42 15,42 maart 52,06 32,02 2,67 0,69 55,42 15,42 april 52,06 32,02 2,67 0,69 55,42 15,42 mei 52,06 32,02 2,67 0,69 55,42 15,42 juni 52,06 32,02 2,67 0,69 55,42 15,42 juli 52,06 32,02 2,67 0,69 55,42 15,42 augustus 52,06 32,02 2,67 0,69 55,42 15,42 september 52,06 32,02 2,67 0,69 55,42 15,42 oktober 52,06 32,02 2,67 0,69 55,42 15,42 november 52,06 32,02 2,67 0,69 55,42 15,42 december 52,06 32,02 2,67 0,69 55,42 15,42 (in EUR) 2003 Laboratoriumkosten Uurtarief dierenarts Kosten monsterneming Kosten testkit Totale kosten Tussenkomst > 40 EUR/test 1-15 januari 52,06 32,02 2,67 0,69 55,42 15,42 16-31 januari 42 32,02 2,67 0,69 45,36 5,36 februari 42 32,02 2,67 0,69 45,36 5,36 maart 42 32,02 2,67 0,69 45,36 5,36 april 42 32,02 2,67 0,69 45,36 5,36 mei 42 32,02 2,67 0,69 45,36 5,36 juni 42 32,02 2,67 0,69 45,36 5,36 juli 31,90 32,02 2,67 0,69 35,26 –4,74 augustus 31,90 32,02 2,67 0,69 35,26 –4,74 september 31,90 32,02 2,67 0,69 35,26 –4,74 oktober 31,90 32,02 2,67 0,69 35,26 –4,74 november 31,90 32,02 2,67 0,69 35,26 –4,74 december 31,90 32,02 2,67 0,69 35,26 –4,74

(65) Op basis van de in overweging 64 weergegeven tabel komt België tot de slotsom dat de totale kostprijs van de BSE-tests sinds 1 juli 2004 onder de 40 EUR ligt.

(66) De Belgische autoriteiten hebben op basis hiervan tevens een rectificatie aangebracht op de voor de inleiding van de formele onderzoeksprocedure verstrekte en in overweging 25 van het inleidingsbesluit weergegeven tabel. De laatste geleverde cijfers geven de werkelijke toestand weer en niet langer schattingen. Uit deze inlichtingen blijkt dat het totale voorgefinancierde bedrag niet zoals eerder geschat 15 237 789,90 EUR bedraagt, maar 6 619 810,74 EUR. Periode Prijs test (EUR) Aantal tests Totaal (EUR) 1.1.2003 15.1.2004 Indirecte staatssteun 40,00 373 550 14 942 015,90 Testkosten > 40 EUR 31,08 373 550 5 759 524,54 Totaal 71,08 373 550 20 701 540,44 16.1.2004 30.6.2004 Indirecte staatssteun 40,00 160 551 6 422 043,10 Recht 22,02 160 551 860 286,19 Totaal 62,02 160 551 7 282 329,29 1.1.2003 30.6.2004 Totaal voorgefinancierd bedrag boven de maximaal toegelaten 40 EUR 6 619 810,74

(67) België geeft tevens aan dat indien uit het onderzoek van de Belgische mededingingsautoriteiten blijkt dat de prijzen voor de door de laboratoria uitgevoerde BSE-tests als gevolg van mogelijke illegale prijsafspraken tussen de laboratoria kunstmatig hoog waren, het alles in het werk zal stellen om het te veel betaalde terug te vorderen, zo nodig door gerechtelijke procedures voor de bevoegde rechtbanken aan te spannen.

(68) In hun schrijven van 6 april 2011 stellen de Belgische autoriteiten nog eens dat de retributie van 10,70 EUR uitsluitend betrekking heeft op de betaling van de BSE-tests door de ontvangende partij die deze dienst daadwerkelijk op dat moment ontvangt en dat deze niet wordt aangewend voor de terugbetaling van de voorfinanciering van de eerdere BSE-tests.

(69) In hetzelfde schrijven van 6 april 2011 geven de Belgische autoriteiten aan dat het totale door de BIRB voorgefinancierde bedrag 67 156 527,65 EUR bedraagt. Het FAVV heeft deze som als volgt deels terugbetaald: Terugbetaald door het FAVV: 2005 4 477 102 EUR 2006 4 477 102 EUR 2007 Geen terugbetaling (verlenging aangevraagd en verkregen op voorwaarde van betaling van rente) 2008 194 901 EUR (rente op de uitgestelde terugbetaling) Vanaf 2008 geen terugbetalingen aan het BIRB meer — programmawet van 22.12.2008 Nog terug te betalen 58 202 323 EUR

(70) België heeft aangegeven dat de regering had besloten de terugbetaling van de voorfinanciering aan het BIRB op te schorten en dat de terugontvangen bedragen dientengevolge zouden worden opgenomen in het positieve saldo van het FAVV. Het saldo dient te worden beschouwd als de terugbetaling van de BSE-tests.

(71) Wat betreft de betaling door de producent van de kosten van de BSE-tests, stelt België nogmaals dat er geen specifiek stelsel bestaat in het kader waarvan slachthuizen verplicht zijn het retributiebedrag voor de BSE-tests aan de producent te factureren, maar dat dit spontaan gebeurde. België heeft een aantal voorbeelden van facturen overgelegd waaruit duidelijk blijkt dat het retributiebedrag als aparte post op de factuur in rekening wordt gebracht. Het gaat om de aankooplijst van het slachthuis voor de producent, waarop het retributiebedrag wordt afgetrokken van het totale door het slachthuis aan de producent voor de aankoop van het dier te betalen bedrag. Voor België is dit een bewijs dat de producent uiteindelijk degene is de BSE-tests aan het FAVV betaalt.

(72) In hun laatste schrijven van 25 mei 2011 geven de Belgische autoriteiten aan dat voor de steunbedragen een cumulatie zou kunnen worden toegepast van de de-minimissteun krachtens Verordening (EG) nr. 1860/2004 van de Commissie van 6 oktober 2004 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op de de minimis-steun in de landbouwsector en de visserijsector (25) met de 40 EUR verenigbare steun per test, en dit voor de periode waarin die verordening van toepassing was.

4. OPMERKINGEN VAN DERDEN

(73) De Commissie heeft in het kader van de onderhavige procedure geen opmerkingen van belanghebbenden ontvangen.

5. BEOORDELING

5.1. Beoordeling of er al dan niet sprake is van staatssteun

(74) Om te beginnen heeft België in zijn opmerkingen naar aanleiding van het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure aangegeven dat het van mening is dat de kosten van de BSE-tests, wegens het verplichte karakter ervan, door de lidstaten worden gefinancierd en dat de communautaire wetgeving op generlei wijze bepaalt dat de kosten van de controles gedragen moeten worden door de ondernemingen. Uit de landbouwrichtsnoeren 2007-2013 alsook uit de staande praktijk van de Commissie blijkt evenwel duidelijk dat wanneer de tests niet overal evenveel kosten, dit tot verstoring van de mededinging kan leiden en dat de meeste lidstaten steun biedt ter dekking van de prijzen van deze test. Dit maakt het noodzakelijk de omvang van die steun te reguleren teneinde de door deze steun veroorzaakte verstoring van de mededinging tot een minimum te beperken. In het bijzonder is in de TSE-richtsnoeren duidelijk vermeld dat door de lidstaten verstrekte steun het risico van verstoring van de mededinging met zich brengt. Zo staat in punt 24 van de TSE-richtsnoeren bijvoorbeeld dat „Met ingang van 1 januari 2003 mag het totaal van de directe en de indirecte overheidssteun voor verplichte BSE-tests van voor menselijke consumptie geslachte runderen, met inbegrip van betalingen door de Gemeenschap, niet meer bedragen dan 40 EUR per test. Het maakt daarbij niet uit of de verplichting om te testen op communautaire dan wel op nationale wetgeving berust.” Deze richtsnoeren zijn aan de lidstaten voorgelegd met de oproep de nodige nuttige maatregelen te treffen en hun stelsels in overeenstemming te brengen met deze richtsnoeren. Verder komt de kwalificatie als staatssteun in verband met de BSE-tests in punt 132, onder f), en volgende van de landbouwrichtsnoeren 2007-2013. Er zij bovendien nog op gewezen dat de Belgische autoriteiten geen beroep hebben aangetekend tegen Beschikking N 9/05 en N 10/05, waarin een deel van de financiering van de BSE-tests als staatssteun werd aangemerkt. Dat betekent impliciet dat de Belgische autoriteiten instemden met het feit dat steun ter financiering van de BSE-tests als staatssteun werd aangemerkt.

(75) Uit deze elementen kan worden afgeleid dat voor zover België betwist dat steun ter financiering van de BSE-tests als staatssteun wordt aangemerkt, op grond van het verplichte karakter van de tests, zulks geheel ongefundeerd is gezien de reeds jarenlang geldende en daadwerkelijk toegepaste regelgeving.

(76) De Commissie gaat bijgevolg nader in op de maatregelen in kwestie op basis van artikel 107 VWEU. Artikel 107, lid 1, VWEU bepaalt dat, behoudens de afwijkingen waarin de Verdragen voorzien, steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de interne markt zijn, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.

(77) Een maatregel valt binnen de werkingssfeer van artikel 107, lid 1, VWEU indien aan de vier volgende voorwaarden wordt voldaan: 1) de maatregel moet door de staat of via staatsmiddelen worden gefinancierd en aan de staat zijn toe te schrijven; 2) hij moet op selectieve wijze betrekking hebben op bepaalde ondernemingen of productiesectoren; 3) hij moet een economisch voordeel voor de begunstigde ondernemingen opleveren, en 4) hij moet het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden en de mededinging vervalsen of dreigen te vervalsen.

(78) In de volgende overwegingen worden deze vier criteria toegepast op de maatregelen die mogelijkerwijze een vorm van staatssteun zijn.

(79) Zoals reeds vermeld in overweging 55, is er gebruikgemaakt van meerdere financieringsstelsels ter bekostiging van de BSE-tests. In het onderhavige besluit wordt bij het onderzoek van de vraag of er al dan niet staatsmiddelen bij betrokken waren, een onderscheid gemaakt tussen de verschillende financieringswijzen van de BSE-tests.

5.1.1. Aanwezigheid van staatsmiddelen

5.1.1.1. 1 januari 2001 - 31 december 2001

(80) In de periode van 1 januari 2001 tot en met 31 december 2001 werden de kosten van de BSE-tests in hun geheel door de Schatkist gefinancierd. Het lijdt dan ook geen twijfel dat de financiering plaatsvond met staatsmiddelen.

5.1.1.2. 1 januari 2002 - 30 juni 2004

(81) In de daaropvolgende periode, d.w.z. van 1 januari 2002 tot en met 30 juni 2004, werden de tests in afwachting van een permanente financieringsregeling voorgefinancierd door het BIRB. Het BIRB is een federale publieke instantie met rechtspersoonlijkheid en komt voort uit de reorganisatie van de Belgische dienst voor bedrijfsleven en landbouw (BDBL) en de afdeling Landbouw van de voormalige Centrale Dienst voor Contingenten en Vergunningen (CDCV). Het is een semioverheidsinstantie van de categorie „B” onder de hoede van de minister van Landbouw en Middenstand. Het BIRB is een erkend betaalorgaan binnen het kader van het gemeenschappelijke landbouwbeleid en wordt gefinancierd door het EOGFL (26). Het bureau kan onder meer belast worden met taken voortvloeiend uit het landbouwbeleid van de federale regering of de gewestelijke regeringen. Met het oog op een evenwichtige administratieve begroting ontvangt het BIRB financiële middelen van de overheid, die als post op de begroting van het federale overheidsorgaan waaronder het valt (de Federale Overheidsdienst Economie) voorkomen, alsook bepaalde eigen middelen (inkomsten uit een aantal retributies en een aantal bescheiden beleggingen). Uit het voorgaande kan worden afgeleid dat financiering via het BIRB gelijk staat aan financiering uit staatsmiddelen.

5.1.1.3. 1 juli 2004 - 30 november 2004

(82) In de periode van 1 juli 2004 tot en met 30 november 2004 werden de tests voorgefinancierd door het FAVV. De toentertijd van kracht zijnde wetgeving (d.w.z. in hoofdzaak de wet van 4 februari 2004 inzake de oprichting van het FAVV (27)) gaf aan dat het FAVV met name gefinancierd werd uit uiteenlopende bronnen, zoals opbrengsten uit rechten, heffingen en retributies, opbrengsten uit administratieve boeten, toevallige baten, giften en legaten, enz. (28). Het FAVV is een overheidsinstantie met rechtspersoonlijkheid van de categorie A overeenkomstig de wet van 16 maart 1954 betreffende de controle op sommige instellingen van openbaar nut (29). Uit het voorgaande blijkt dat het, ingeval van door het FAVV verstrekte financiële middelen, om staatsmiddelen gaat en dat de overheid beslist over de besteding daarvan, gezien het feit dat het FAVV onder de voor de volksgezondheid bevoegde minister ressorteert.

5.1.1.4. 1 december 2004 - 31 december 2005

(83) In de periode van 1 december 2004 (datum van inwerkingtreding van het Koninklijk Besluit van 15 oktober 2004) tot en met 31 december 2005 (datum van inwerkingtreding van de Koninklijke Besluiten van 10 november 2005) werden de BSE-tests gefinancierd middels een retributie van 10,70 EUR per getest rund, aangevuld met financiering door het FAVV uit diens reserves en het door de Schatkist ter beschikking gestelde terug te betalen voorschot.

(84) De deelfinanciering voor rekening van het FAVV en afkomstig uit eigen middelen, staat gelijk aan financiering met staatsmiddelen (zie overweging 82).

(85) Wat betreft de vraag of de retributies al dan niet staatsmiddelen zijn, dient te worden opgemerkt dat dit inderdaad het geval kan zijn indien blijkt dat de retributies niet het totaal van de werkelijke kosten dekken van de diensten waarvoor deze worden afgedragen. Indien de kosten van de verrichte diensten en de retributie niet overeenkomen, vormt het overige gedeelte staatsmiddelen waarover de overheidsinstantie waaraan de retributie wordt overgemaakt, vrij kan beschikken. Om die reden is het van belang na te gaan of de aan het FAVV voor de BSE-test afgedragen retributies al dan niet betalingen zijn voor daadwerkelijk door het FAVV aan de bedrijven geleverde diensten en of die al dan niet gebaseerd zijn op de marktprijs (zie overweging 54 van het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure). Deze vraag wordt hierna behandeld bij het onderzoek betreffende het begrip voordeel.

5.1.1.5. Vanaf 1 januari 2006

(86) Ten aanzien van de periode volgend op de inwerkingtreding van de Koninklijke Besluiten van 10 november 2005, d.w.z. de periode vanaf 1 januari 2006, is het de vraag of de bij die Koninklijke Besluiten vastgestelde retributies en heffingen al dan niet staatsmiddelen zijn. Deze vraag is reeds onderzocht in het kader van Beschikking N 9/05 en N 10/05. In overweging 44 werd in algemene zin aangegeven dat de heffingen staatsmiddelen waren en dat de retributies staatsmiddelen zouden kunnen zijn indien zou blijken dat deze retributies niet de totale werkelijke kosten zouden dekken van de diensten die zij werden geacht te vergoeden. Wat de BSE-tests betreft, dient te worden vastgesteld dat deze gedeeltelijk gefinancierd werden door de retributies en gedeeltelijk middels heffingen. In Beschikking N 9/05 en N 10/05 werd geconcludeerd dat de financiering van een deel van de met de BSE-tests gemoeide kosten geen staatssteun was, alsook dat de financiering middels de heffingen verenigbare staatssteun was. Zoals in overweging 34 van het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure is aangegeven, zijn de bij beschikking van de Commissie goedgekeurde steunmaatregelen geen onderwerp van het onderhavige besluit en zullen deze dan ook niet opnieuw worden onderzocht.

(87) Niettemin blijkt uit de na het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure door België overgelegde informatie dat in 2005 en 2006 de inkomsten uit de heffingen gedeeltelijk zijn aangewend ter terugbetaling van de voorfinanciering van de BSE-tests die in de periode van 1 januari 2003 tot 1 december 2004 het bedrag van 40 EUR te boven ging. Daarvan werd in Beschikking N 9/05 en N 10/05 echter geen gewag gemaakt. Een deel van de heffingen werd dientengevolge aangewend ter financiering van de in de periode van 1 januari 2003 tot 1 december 2004 uitgevoerde BSE-tests, dit met het doel om de voorgefinancierde kosten van de verplichte BSE-tests boven het maximaal toegestane bedrag van 40 EUR op niet-individuele basis van de veehouders terug te verkrijgen.

(88) Het feit dat een deel van de heffingen werd aangewend ter terugbetaling van de voorfinanciering van de tests verandert niets aan de kwalificatie als staatsmiddelen, zoals in Beschikking N 9/05 en N 10/05.

5.1.2. Selectief voordeel voor een onderneming

(89) Om na te gaan of er een voordeel bestaat, moet onderscheid worden gemaakt tussen de uit staatsmiddelen, inclusief de heffingen, gefinancierde maatregelen enerzijds en de uit de retributies gefinancierde maatregelen anderzijds.

(90) Wat de uit staatsmiddelen, inclusief de heffingen, gefinancierde maatregelen betreft, is de Commissie altijd van mening geweest (30) dat indien een lidstaat de kosten van verplichte controles ten aanzien van de productie of de verkoop van producten financiert, dit dient te worden beschouwd als een selectief voordeel voor de ondernemingen (31). De staat heeft immers de lasten verlicht die normaliter deel uitmaken van het budget van een onderneming. Uit het voorgaande kan worden afgeleid dat de veehouders, slachthuizen en andere entiteiten die zich toeleggen op de verwerking, behandeling, verkoop en afzet van van runderen afkomstige producten waarvoor krachtens de in de betrokken periode geldende wetgeving BSE-tests moesten worden verricht, een economische activiteit uitoefenen en middels de financiering van de BSE-tests door de overheid staatssteun genoten hebben, en dit vanaf 1 januari 2001.

(91) De door België aangevoerde argumenten (zie overweging 37 en volgende) dat de financiering van de BSE-tests is opgelegd teneinde de volksgezondheid te beschermen en dat het aan de lidstaat is om al dan niet te opteren voor het normale financieringsstelsel voor de BSE-tests, kunnen om de in overweging 74 genoemde redenen niet worden aanvaard. Ten aanzien van de specifiekere vraag of er al dan niet sprake is van selectiviteit, heeft België aangevoerd dat er slechts sprake kan zijn van selectiviteit voor zover bepaalde sectoren of ondernemingen een voorkeursbehandeling zouden krijgen ten opzichte van het normale stelsel. Dat er ten aanzien van de financiering van de BSE-tests verschillen bestaan tussen de lidstaten en dat dit tot verstoring van de mededinging kan leiden, is volgens België geen staatssteunkwestie, maar een kwestie van harmonisering van de wetgevingen.

(92) Dat argument kan echter niet worden aanvaard. Zoals reeds in Beschikking N 9/05 en N 10/05 is weergegeven, wordt aan het selectiviteitscriterium voldaan indien enkele specifieke ondernemingen of economische sectoren als enige voordeel uit een regeling trekken. In het onderhavige geval komt de financiering van de BSE-tests door de overheid op nationaal niveau slechts ten goede aan een specifieke sector, te weten de sector die de aan BSE-tests onderworpen dieren fokt. Op communautair niveau levert de financiering van de BSE-tests ten gunste van Belgische ondernemingen door de overheid of met behulp van staatsmiddelen deze ondernemingen een voordeel op ten opzichte van de buitenlandse concurrenten die de verplichte BSE-tests niet door hun overheid of uit staatsmiddelen gefinancierd zien. In de preambule van de TSE-richtsnoeren (punten 8 en 9) was duidelijk aangegeven dat de harmonisering uit hoofde waarvan de sector de kosten zou moeten gaan dragen, slechts langzaam voortschreed en dat de Commissie om die reden had besloten haar beleid ten aanzien van staatssteun in verband met de kosten van BSE-tests te verduidelijken en te wijzigen. In punt 24 van de TSE- richtsnoeren staat dat de verplichting tot uitvoering van de tests op communautaire dan wel op nationale wetgeving berust. Daaruit blijkt duidelijk dat er geen sprake is van communautaire harmonisering ten aanzien van de verplichting tot het uitvoeren van de tests, hetgeen op zijn beurt impliceert dat er om die reden sprake kan zijn van selectieve steunmaatregelen die de ondernemingen van een bepaalde lidstaat bevoordelen. De uit staatsmiddelen, waaronder de heffingen, gefinancierde maatregelen verschaffen bijgevolg een selectief voordeel aan de veehouders, slachthuizen en andere entiteiten die zich toeleggen op de verwerking, behandeling, verkoop en afzet van van runderen afkomstige producten die krachtens de geldende wetgeving aan een BSE-onderzoek moesten worden onderworpen, doordat zij de door deze begunstigden te dragen kosten verlichten. Deze voordelen worden niet toegekend door middel van directe betalingen, maar door de tenlasteneming van de kosten van de BSE-tests door de overheid, die deze kosten rechtstreeks betaalt aan de laboratoria die deze tests verrichten op verzoek van de slachthuizen en de kosten vervolgens factureren aan het FAVV.

(93) Wat de uit de retributies gefinancierde steunmaatregelen betreft, is het van belang na te gaan of er met deze retributies al dan niet een voordeel is toegekend. Zoals aangegeven in het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure (overwegingen 61 en 62) is er slechts dan sprake van een voordeel wanneer de retributies in kwestie lager zijn dan de werkelijke kosten van de daadwerkelijk door het FAVV aan de marktdeelnemers geleverde diensten. Tevens dient te worden nagegaan of die retributies specifiek geïnd zijn voor diensten die het FAVV daadwerkelijk aan de ondernemingen geleverd heeft. In concreto rijst de vraag of er een voordeel is toegekend aan de slachthuizen en producenten die gedurende de periode van 1 december 2004 tot en met 31 december 2005 de retributie van 10,70 EUR per getest rund hebben betaald en of de door het FAVV verrichte diensten hun daadwerkelijk ten goede kwamen.

(94) De Belgische autoriteiten hebben in antwoord op het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure aangegeven dat de retributie van 10,70 EUR per getest rund, naast de eigen reserves van het FAVV en de terug te betalen voorschotten van de Schatkist, voor het FAVV de enige financieringsbron was ter dekking van de kosten van de BSE-tests. De retributie wordt betaald door de slachthuizen. De Belgische autoriteiten hebben vermeld dat er voor de slachthuizen geen enkele wettelijke verplichting bestaat om het bedrag aan hun klanten te factureren, maar dat de slachthuizen in de dagelijkse praktijk de kosten van de retributie als aparte post factureren. België heeft dat aangetoond met een aantal voorbeelden van facturen waaruit duidelijk blijkt dat de slachthuizen het bedrag van de retributie afzonderlijk aan de producenten factureren. België is van mening dat het niet nodig is om de manier waarop de slachthuizen de door hen betaalde retributie aan de producenten of andere potentiële ontvangers van de diensten doorberekenen formeel te reguleren, omdat de kosten op soortgelijke wijze bij de producenten in rekening wordt gebracht als de overige aan de slacht verbonden kosten.

(95) Uit het voorgaande kan worden afgeleid dat de in overweging 44 van het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure geuite twijfel ten aanzien van de hoogte van de retributie voor de slachthuizen, in die zin dat deze veel hoger zouden zijn dan voor de overige ontvangers van de dienst, nu is weggenomen door de door België overgelegde informatie ten aanzien van de facturering van het bedrag van de retributie aan de producenten.

(96) Wat betreft de vraag of de prijs voor de BSE-tests in België overeenkomt met de marktprijs, heeft België de Commissie in de eerste plaats laten weten dat de door het FAVV berekende prijzen sinds juli 2005 onder de 40 EUR liggen, terwijl in de landbouwrichtsnoeren 2007-2013 wordt gesteld dat 40 EUR destijds zowat de beste prijs was in de Gemeenschap. Dat duidt erop dat de prijzen overeenstemmen met de in de betrokken periode elders in Europa gangbare prijzen. In de tweede plaats heeft België op het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure geantwoord dat de situatie identiek was aan de in Beschikking N 9/05 en N 10/05 onderzochte situatie. In die beschikking werd geconcludeerd dat de aanwijzing van de dienstverrichters had plaatsgevonden op basis van open en non-discriminatoire procedures (zie overweging 82 van Beschikking N 9/05 en N 10/05). In de derde plaats neemt de Commissie nota van de toezegging van België om alle beschikbare juridische middelen in te zetten om het te veel voor de tests betaalde bedrag terug te vorderen indien de Belgische mededingingsautoriteiten constateren dat er sprake was van illegale prijsafspraken tussen de laboratoria en dat zij de prijzen kunstmatig hoog hebben gehouden. Op basis van deze overwegingen komt de Commissie tot de slotsom dat de retributies niet als staatsmiddelen kunnen worden beschouwd aangezien de aan het FAVV afgedragen retributies voor de BSE-tests niets anders dan betalingen voor daadwerkelijk door het FAVV aan de bedrijven geleverde diensten zijn en dat deze waren gebaseerd op de marktprijs.

(97) Er kan in overeenstemming met Beschikking N 9/05 en N 10/05 worden geconcludeerd dat noch de slachthuizen, noch de producenten met de retributie een voordeel is verschaft, omdat de retributie bestemd is ter dekking van de kosten van een dienst die de tot betaling van de retributie verschuldigde partij daadwerkelijk ten goede is gekomen, alsook omdat de prijs van de test gebaseerd is op de marktprijs. Met deze conclusie kan tevens tot de slotsom worden gekomen dat er geen sprake was van bekostiging met staatsmiddelen doordat de prijs van de test conform is aan de marktprijs.

5.1.3. Verstoring van de mededinging en gevolgen voor het handelsverkeer tussen de lidstaten

(98) Wat betreft de overige voorwaarden voor de toepasselijkheid van artikel 107, lid 1, VWEU zij vermeld dat de maatregel van invloed kan zijn op de positie van België in de betrokken sector (32). Daar Belgische ondernemingen op een uiterst concurrerende internationale markt opereren, vervalst de maatregel de mededinging of dreigt deze de mededinging te vervalsen (33) en heeft deze gevolgen voor het handelsverkeer tussen de lidstaten.

5.1.4. Conclusies ten aanzien van de aard van de steunmaatregel in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU

(99) De Commissie is in het licht van het voorgaande van mening dat de financiering van de BSE-tests met heffingen en andere staatsmiddelen zoals hiervoor beschreven een met staatsmiddelen bekostigd voordeel vormt. Zodra dit voordeel de handel tussen lidstaten mogelijk ongunstig beïnvloedt, vervalst het de mededinging of dreigt het deze te vervalsen doordat bepaalde ondernemingen en producten worden bevoordeeld. Het voordeel is toegekend aan de veehouders, slachthuizen en entiteiten die zich toeleggen op de verwerking, behandeling, verkoop en afzet van van runderen afkomstige producten die krachtens de geldende wetgeving aan een BSE-onderzoek moesten worden onderworpen. De Commissie komt aldus tot de slotsom dat deze maatregelen onder artikel 107, lid 1, VWEU vallen. Bij het deel van de BSE-tests dat met retributies is gefinancierd, is daarentegen geen sprake van steun, aangezien de tot betaling van de retributie verschuldigde partijen de diensten ontvangen tegen de marktprijs.

5.2. Onwettigheid van de steun

(100) Sinds 1 januari 2001 hebben de Belgische autoriteiten de Commissie geen kennisgeving gedaan, in de zin van artikel 108, lid 3, VWEU, van de steunmaatregelen ter financiering van de BSE-test. De onder Verordening (EG) nr. 1/2004 vallende steunmaatregelen zijn vrijgesteld van de aanmeldingsplicht, mits zij aan de in die verordening gestelde voorwaarden voldoen. Zij zijn evenwel onwettig indien niet aan die voorwaarden is voldaan.

5.3. De financiering van de steunmaatregelen

(101) Aangezien het om gedeeltelijk door middel van een parafiscale heffing gefinancierde staatssteun gaat, te weten de zogenoemde „heffing”, dienen de met de steun gefinancierde maatregelen alsook de financiering van de steunmaatregelen zelf door de Commissie te worden onderzocht. De mogelijke onverenigbaarheid van de financiering van de staatssteun met de interne markt zou namelijk tevens de steunmaatregelen zelf onverenigbaar maken, zelfs indien bij de toekenning van de steun de toepasselijke mededingingsregels in acht zouden zijn genomen.

(102) Volgens vaste rechtspraak vallen heffingen niet binnen de werkingssfeer van de bepalingen van het VWEU betreffende staatssteun, tenzij zij de wijze van financiering van een steunmaatregel vormen, zodat zij integrerend onderdeel uitmaken van deze maatregel (34). Om een heffing of een gedeelte van een heffing als integrerend deel van een steunmaatregel te kunnen aanmerken, moet er krachtens de relevante nationale regeling noodzakelijkerwijs een dwingend bestemmingsverband bestaan tussen de heffing en de steun (35), in die zin dat de opbrengst van de heffing noodzakelijkerwijs voor de financiering van de steun wordt bestemd. Indien een dergelijk verband bestaat, heeft de opbrengst van de heffing rechtstreeks invloed op de omvang van de steun (36) en bijgevolg op de beoordeling van de verenigbaarheid ervan met de interne markt (37).

(103) Er dient dan ook te worden onderzocht of de sinds 1 juli geïnde heffing aan de in overweging 102 genoemde criteria voldoet, waarna dient te worden vastgesteld welke rechtsinstrumenten tijdens de verschillende perioden van toepassing waren. De gefinancierde steun viel onder een vrijstelling, doch deze vrijstelling is niet van toepassing op het financieringsstelsel van de steun. Dat betekent dat er een oordeel dient te worden geveld over de wettigheid van het financieringsstelsel gedurende de gehele periode in kwestie.

5.3.1. Van 1 juli 2004 tot 31 december 2005

(104) In deze periode werd de steun voorgefinancierd door het FAVV alsook met de retributies krachtens het Koninklijk Besluit van 15 oktober 2004 (laatstgenoemde zijn evenwel geen onderwerp van dit onderdeel aangezien het geen steunmaatregelen betreft — zie overweging 97). Er dient te worden nagegaan of het financieringsstelsel integrerend onderdeel uitmaakt van de steunmaatregel. Uit de geldende wetgeving blijkt in ieder geval niet dat er sprake zou zijn van een dwingend bestemmingsverband tussen de financieringswijze van het FAVV en de financiering van de BSE-tests, noch dat de opbrengst van de heffing noodzakelijkerwijs wordt aangewend ter financiering van de steunmaatregel. De wet van 4 februari 2000 inzake de oprichting van het FAVV voorziet in meerdere financieringsbronnen voor het FAVV (zie overweging 82). Bovendien kan niet worden vastgesteld of de opbrengst van de heffing rechtstreeks invloed heeft op de omvang van de steun, aangezien de tests enerzijds worden gefinancierd met de retributies en anderzijds — wat het overige gedeelte betreft — door het FAVV. Het bedrag van de door het FAVV betaalde steun varieert aldus naargelang de hoogte van de prijs van de tests en niet naargelang de aan het FAVV afgedragen heffingen. Er bestaat bijgevolg geen dwingend bestemmingsverband tussen de inkomsten uit de heffingen en de terugbetaling van de voorfinanciering.

5.3.2. Vanaf 1 januari 2006

(105) Vanaf die datum werden de heffingen gereguleerd bij het Koninklijk Besluit inzake de heffingen ter financiering van het FAVV. In Beschikking N 9/05 en N 10/05 is het stelsel van financiering middels de heffingen onderzocht en werd de conclusie getrokken dat de financieringswijze van een deel van de kosten in verband met de BSE-tests niet discriminerend was voor ingevoerde of uitgevoerde producten en dat deze niet strijdig was met de bepalingen van het Verdrag (38). Zoals aangegeven in overweging 31, heeft dit besluit geen betrekking op de eerder goedgekeurde maatregelen. Gezien het feit dat België heeft aangegeven dat een deel van de heffingen sinds 1 januari 2006 wordt aangewend voor de terugbetaling van de voorgefinancierde bedragen voor voorafgaand aan die datum uitgevoerde BSE-tests, is de Commissie evenwel bevoegd het financieringsstelsel te onderzoeken, voor zover de heffingen dienen ter financiering van de terugbetaling van de voorgefinancierde BSE-tests.

(106) België heeft aangegeven dat, afgezien van de indexering van de retributie, het financieringsstelsel niet is gewijzigd. Het enige element dat is veranderd, betreft de aanwending van de uit de heffingen voortvloeiende inkomsten, ter terugbetaling van de voorfinanciering van de BSE-kosten in 2006.

(107) Op de vraag of de financiering integrerend onderdeel uitmaakt van de steunmaatregel, dient ontkennend te worden geantwoord. De aanwending van de heffingen na 2006 ten behoeve van de terugbetaling van de voorfinanciering van de tests is niet van invloed geweest op het bedrag van de toegekende steun. Bovendien hebben de Belgische autoriteiten aangegeven dat de terugbetaling op basis van het solidariteitsbeginsel plaatsvindt, en wel zodanig dat elke marktdeelnemer een afdracht aan het FAVV doet en een deel van deze heffing wordt aangewend ter dekking van de in het verleden in verband met de voorfinanciering van de BSE-tests gemaakte kosten. Alle actieve marktdeelnemers die in de betrokken periode houders waren van runderen dragen in gelijke mate bij aan het stelsel, doch zijn niet de enige partij die aan het geheel bijdragen. Dientengevolge komt de Commissie tot de slotsom dat de financiering van de steun geen integrerend onderdeel uitmaakt van de steunmaatregel in kwestie.

5.4. Beoordeling van de verenigbaarheid van de steunmaatregelen

(108) Indien steun staatssteun is en onder artikel 107, lid 1, VWEU valt, dient te worden onderzocht of de steun als verenigbaar met de interne markt kan worden beschouwd op grond van artikel 107, leden 2 en 3, VWEU.

(109) Ten aanzien van de maatregel in kwestie zou enkel artikel 107, lid 3, onder c), VWEU toepasselijk kunnen zijn. Daarin wordt bepaald dat steunmaatregelen ter vergemakkelijking van de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën als verenigbaar met de interne markt kunnen worden beschouwd, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad.

(110) Overeenkomstig punt 23.3 van de Communautaire richtsnoeren inzake staatssteun in de landbouwsector (39) voor 2000-2006 (hierna „landbouwrichtsnoeren 2000/2006” genoemd) en de mededeling van de Commissie betreffende de vaststelling van regels voor de beoordeling van onrechtmatig verleende staatssteun (40), dient elke vorm van onwettige steun in de zin van artikel 1, onder f), van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag (41) te worden beoordeeld volgens de regels en richtsnoeren die van toepassing zijn op het tijdstip waarop de steun is verleend. De Commissie heeft in 2002 de TSE-richtsnoeren vastgesteld. Die richtsnoeren waren tussen 1 januari 2003 en 31 december 2006 van toepassing (42). In punt 44 van de TSE-richtsnoeren is bepaald dat, afgezien van gevallen betreffende, onder meer, BSE-tests, onrechtmatige steun in de zin van artikel 1, onder f), van Verordening (EG) nr. 659/1999 wordt beoordeeld overeenkomstig de regels en de richtsnoeren die op het tijdstip van de steunverlening golden. Aangezien de steun is toegekend tussen 1 januari 2001 en 31 december 2005 vormen de TSE-richtsnoeren het voor het onderzoek naar deze steunmaatregelen relevante kader.

(111) Overeenkomstig punt 194, onder c), van de landbouwrichtsnoeren 2007-2013 past de Commissie vanaf 1 januari 2007 de TSE-richtsnoeren uitsluitend nog toe op de in punt 43 en volgende van deze TSE-richtsnoeren genoemde onwettige steunmaatregelen.

(112) Er kunnen wat betreft de toepasselijkheid van de verschillende wettelijke bepalingen twee perioden worden onderscheiden.

5.4.1. De periode van 1 januari 2001 tot en met 31 december 2002: toepasselijkheid van punt 11.4 van de landbouwrichtsnoeren 2000-2006 waarnaar verwezen wordt in punt 45 van de TSE-richtsnoeren

(113) Punt 45 van de TSE-richtsnoeren bepaalt dat wat onrechtmatige staatssteun voor BSE-tests betreft die vóór de toepassingsdatum van de TSE-richtsnoeren (d.w.z. voor 1 januari 2003) is verleend, de Commissie de verenigbaarheid zal beoordelen aan de hand van punt 11.4 van de landbouwrichtsnoeren 2000-2006 en haar sinds 2001 gevolgde praktijk om dergelijke steun tot 100 % toe te staan.

(114) Overeenkomstig punt 11.4 van de landbouwrichtsnoeren 2000-2006 dient de steunmaatregel, om als verenigbaar te worden beschouwd: — deel uit te maken van een passend communautair, nationaal of regionaal programma ter voorkoming, beheersing of uitroeiing van de betrokken ziekte (punt 11.4.2); — gericht te zijn op preventie of compensatie, of een combinatie van beide (punt 11.4.3); — verenigbaar te zijn met zowel de doelstellingen als de specifieke bepalingen van de communautaire veterinaire of fytosanitaire wetgeving (punt 11.4.4); — niet meer te bedragen dan 100 % van de subsidiabele kosten (punt 11.4.5). Ingeval de steun is toegekend in het kader van communautaire en/of nationale en/of regionale steunregelingen, zal de Commissie verzoeken om bewijs dat er geen risico op overcompensatie bestaat als gevolg van een mogelijke cumulatie van maatregelen in het kader van verscheidene regelingen. Ingeval steun van de Gemeenschap is goedgekeurd, dienen de datum en de kenmerken van de desbetreffende beschikking of het desbetreffende besluit van de Commissie te worden vermeld.

(115) Reeds in het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure werd geconcludeerd dat aan de eerste drie voorwaarden was voldaan (zie overweging 80 van dat besluit). De Belgische autoriteiten hebben in hun opmerkingen naar aanleiding van het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure overigens bevestigd aldus te werk te zijn gegaan. BSE is een overdraagbare ziekte die een gevaar vormt voor de gezondheid van de mens. Bij deze dierziekte dient de primaire haard rechtstreeks te worden gemeld aan de Commissie en de overige lidstaten overeenkomstig Richtlijn 82/894/EEG van de Raad van 21 december 1982 inzake de melding van dierziekten in de Gemeenschap (43). Met de steunmaatregel wordt beoogd BSE te bestrijden door geslachte en gestorven dieren te onderzoeken. Met de compensatie van de door de veehouders gedragen kosten werd beoogd te bewerkstelligen dat de maatregelen daadwerkelijk ten uitvoer zouden worden gelegd. Alle maatregelen worden getroffen overeenkomstig het Gemeenschapsrecht of worden erdoor aanbevolen (44).

(116) Wat de vierde voorwaarde betreft, wordt in de door België verstrekte informatie gewag gemaakt van de financiering van BSE-tests met een prijs tussen de 111,81 EUR en 63,45 EUR gedurende deze periode (zie overweging 56). Deze prijs bestaat uit de kosten van de laboratoriumanalyse, de kosten van de monsterneming door een dierenarts, alsook de kosten van de testkit. De Commissie acht deze kosten in overeenstemming met de in punt 11.4.5 van de landbouwrichtsnoeren 2000-2006 weergegeven kosten, waaronder de sanitaire controles, de tests en andere opsporingsmaatregelen.

(117) Al met al kan worden geconcludeerd dat de gedurende de periode van 1 januari 2001 tot en met 31 december 2002 verleende steun verenigbaar is.

5.4.2. De periode van 1 januari 2003 tot en met 31 december 2005: toepasselijkheid van punt 21 en volgende van de TSE-richtsnoeren

(118) De Commissie heeft conform punt 23 van de TSE-richtsnoeren besloten steunmaatregelen tot 100 % van de kosten van TSE-tests te blijven toestaan, overeenkomstig de beginselen van punt 11.4 van de landbouwrichtsnoeren 2000-2006 (zie overweging 114).

(119) Overeenkomstig de TSE-richtsnoeren dient bovendien tevens aan de volgende voorwaarden te worden voldaan: — vanaf 1 januari 2003 mag de steun voor verplichte BSE-tests van voor menselijke consumptie bestemde geslachte runderen, met inbegrip van betalingen door de Gemeenschap, niet meer dan 40 EUR per test bedragen (zie punt 24 van de TSE-richtsnoeren); — staatssteun voor de kosten van TSE-tests moet worden betaald aan de marktdeelnemer bij wie de monsters voor de tests genomen moeten worden. Indien de steun aan de laboratoria wordt uitgekeerd, dient te worden aangetoond dat het volledige bedrag van de staatssteun aan de marktdeelnemer wordt doorgegeven (punt 25 van de TSE-richtsnoeren).

(120) Zoals reeds in de overwegingen 115 en 116 werd aangegeven, is aan alle vier voorwaarden van de landbouwrichtsnoeren 2000-2006 voldaan.

(121) Ten aanzien van de voorwaarde van maximaal 40 EUR per test merkt de Commissie op dat dit maximale bedrag tussen 1 januari 2003 en 30 juni 2004 is overschreden. Overeenkomstig de door België verstrekte informatie bedroeg het totale over deze periode teveel uitgekeerde bedrag 6 619 810,74 EUR. Vanaf 1 juli 2004 bedroegen de totale kosten per test minder dan 40 EUR (zie overweging 64). De Belgische autoriteiten hebben aangegeven dat deze bedragen zowel de nationale als de betalingen van de Gemeenschap betroffen (zie overweging 58).

(122) Ten aanzien van de voorwaarde dat de steun moet worden betaald aan de marktdeelnemer bij wie de monsters voor de tests zijn genomen en dat indien de steun aan de laboratoria wordt uitgekeerd, er dient te worden aangetoond dat het volledige bedrag van de staatssteun aan de marktdeelnemer wordt doorgegeven (punt 25 van de TSE-richtsnoeren), komt de Commissie tot de slotsom dat deze is vervuld.

(123) Zoals reeds aangegeven in het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure, hebben de Belgische autoriteiten te kennen gegeven dat de kosten van de BSE-tests rechtstreeks aan de laboratoria worden betaald. De marktdeelnemers hoeven in verband met de BSE-tests op runderen op geen enkele wijze laboratoriakosten te betalen. Dit is conform hetgeen in overweging 95 van Beschikking N 9/05 en N 10/05 werd vastgesteld voor het soortgelijke systeem. Zoals eerder aangegeven, vormt de retributie het enige deel van de kosten dat aan de producenten wordt doorberekend (zie overweging 93 en volgende). Dit deel van de financiering van de BSE-tests kan echter niet worden aangemerkt als staatssteun. Dientengevolge komt het volledige steunbedrag ten goede aan de marktdeelnemer.

5.4.3. Vanaf 1 januari 2006

(124) Wat de periode vanaf 1 januari 2006 betreft, verwijst de Commissie naar Beschikking N 9/05 en N 10/05 aangezien met dit besluit niet wordt beoogd terug te komen op de in die beschikking goedgekeurde staatssteun.

5.4.4. Conclusie

(125) Tot besluit dient te worden vastgesteld dat de staatssteun ter financiering van de BSE-tests die gedurende de periode 1 januari 2003 tot en met 30 juni 2004 het bedrag van 40 EUR per test te boven gaat (een totaalbedrag van 6 619 810,74 EUR) niet verenigbaar is met de interne markt.

5.5. Terugbetaling van de voorgefinancierde bedragen

(126) Zoals eerder aangegeven, werden de tests bekostigd met staatsmiddelen waarbij gedurende de periode van 1 januari 2003 tot en met 30 juni 2004 het maximumbedrag van 40 EUR per test werd overschreden.

(127) België heeft besloten om met ingang van 1 januari 2006 het teveel betaalde bedrag te doen terugbetalen door middel van de heffingen ter financiering van het FAVV, aanvankelijk over een periode van 15 jaar, doch later geheel afgeblazen. De Belgische autoriteiten geven voor dat laatste als reden op dat het in de praktijk moeilijk is om de gelden op individuele basis terug te vorderen, aangezien een aantal marktdeelnemers is overleden of de bedrijfsactiviteiten heeft gestaakt.

(128) In een later schrijven, gedateerd 6 april 2011, hebben de Belgische autoriteiten aangegeven dat het FAVV in de loop van de 2005 en 2006 was overgegaan tot terugbetaling met behulp van FAVV-middelen.

(129) De voorgestelde wijze van terugvordering voldoet echter niet aan de vereisten ten aanzien van de terugvordering van onwettige en niet verenigbare staatssteun. Overeenkomstig de rechtspraak bestaat het doel van de terugvordering eruit de situatie op de markt van voor de toekenning van de steun te herstellen. Dat doel is bereikt wanneer de onwettige en met de interne markt onverenigbare steun is terugbetaald door de begunstigde en deze daarmee het uit deze steun voortvloeiende voordeel ten opzichte van zijn concurrenten verliest en aldus de voorafgaand aan de verstrekking van de steun bestaande situatie wordt hersteld (45). Dit terug te betalen steunbedrag wordt vermeerderd met een door de Commissie vast te stellen passende rente lopend vanaf de datum dat de onwettige steun aan de begunstigde ter beschikking is gesteld tot aan het moment van terugbetaling ervan (46). Er dient overeenkomstig Verordening (EG) nr. 794/2004 van de Commissie van 21 april 2004 tot uitvoering van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag (47) samengestelde interest te worden aangerekend, hetgeen in dit geval niet is gebeurd. Bovendien bepaalt artikel 14 van Verordening (EG) nr. 659/1999 dat de lidstaten alles in het werk moeten stellen om te zorgen voor een onmiddellijke en daadwerkelijke tenuitvoerlegging van de beschikking van de Commissie. De door België voorgestelde en deels uitgevoerde terugvorderingsregeling voldoet niet aan de in deze overweging genoemde vereisten en kan dan ook niet worden beschouwd als terugvordering in de zin van artikel 14 van Verordening (EG) nr. 659/1999.

6. CONCLUSIES

(130) De Commissie komt tot de slotsom dat de financiering van de BSE-tests met de retributies geen steunmaatregel is.

(131) De Commissie concludeert dat de financiering van de BSE-tests uit staatsmiddelen een steunmaatregel is ten gunste van de veehouders, slachthuizen en andere entiteiten die zich toeleggen op de verwerking, behandeling, verkoop en afzet van van runderen afkomstige producten die krachtens de geldende wetgeving aan een BSE-onderzoek moesten worden onderworpen. De steunmaatregel is verenigbaar voor de periode van 1 januari 2001 tot en met 31 december 2002 en voor de periode van 1 juli 2004 tot en met 31 december 2005. De steunmaatregel is onverenigbaar voor de periode van 1 januari 2003 tot en met 30 juni 2004, en wel voor een door België aangegeven bedrag van 6 619 810,74 EUR, zijnde de totale steun die het maximumbedrag van 40 EUR per test te boven ging.

(132) De Commissie constateert dat België gedurende de periode van 1 januari 2001 tot en met 30 juni 2004 de steun voor de financiering van de BSE-tests in strijd met artikel 108, lid 3, VWEU onwettig ten uitvoer heeft gelegd. Vanaf 1 januari 2003 viel de steunmaatregel onder een vrijstellingsverordening, maar omdat niet aan de voorwaarden van die vrijstellingsverordening is voldaan, is de steunmaatregel onwettig.

(133) De onwettige en niet met de interne markt verenigbare steun die het maximumbedrag van 40 EUR per test te boven ging, dient te worden teruggevorderd, met uitzondering van steun voor specifieke projecten die op het moment van de toekenning van de steun voldeden aan alle in de toepasselijke de-minimisverordening gestelde voorwaarden,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

1. De met de retributies gefinancierde maatregelen zijn geen steunmaatregelen.

2. De financiering van de BSE-tests uit staatsmiddelen is voor de periode van 1 januari 2001 tot en met 31 december 2002 en voor de periode van 1 juli 2004 tot en met 31 december 2005 een met de interne markt verenigbare steunmaatregel ten gunste van de veehouders, slachthuizen en andere entiteiten die zich toeleggen op de verwerking, behandeling, verkoop en afzet van van runderen afkomstige producten die aan een BSE-onderzoek moesten worden onderworpen.

3. De financiering van de BSE-tests uit staatsmiddelen gedurende de periode van 1 januari 2003 tot en met 30 juni 2004 is wat betreft de bedragen onder de 40 EUR per test een met de interne markt verenigbare steunmaatregel ten gunste van de veehouders, slachthuizen en andere entiteiten die zich toeleggen op de verwerking, behandeling, verkoop en afzet van van runderen afkomstige producten die aan een BSE-onderzoek moesten worden onderworpen. De bedragen boven de 40 EUR per test zijn niet met de interne markt verenigbaar en moeten worden teruggevorderd, met uitzondering van steun voor specifieke projecten die op het moment van de toekenning van de steun voldeden aan alle in het toepasselijke de-minimisverordening gestelde voorwaarden.

4. België heeft gedurende de periode van 1 januari 2001 tot en met 30 juni 2004 de steun voor de financiering van de BSE-tests in strijd met artikel 108, lid 3, VWEU onwettig ten uitvoer gelegd.

Artikel 2

1. België treft de nodige maatregelen om de in artikel 1, leden 3 en 4, bedoelde onwettige en onverenigbare steun terug te vorderen van de begunstigden.

2. De terug te vorderen steun omvat rente te rekenen vanaf de datum waarop de steun de begunstigden ter beschikking is gesteld tot aan de datum van terugvordering ervan.

3. De rente wordt op samengestelde grondslag berekend overeenkomstig de bepalingen van hoofdstuk V van Verordening (EG) nr. 794/2004.

4. De terugvordering geschiedt onverwijld overeenkomstig de nationaalrechtelijke procedures, voor zover deze procedures een onmiddellijke en daadwerkelijke tenuitvoerlegging van dit besluit toelaten.

Artikel 3

De terugvordering van de in artikel 1, leden 3 en 4, bedoelde steun geschiedt onmiddellijk en daadwerkelijk.

België zorgt ervoor dat dit besluit binnen vier maanden na de datum van kennisgeving ervan wordt uitgevoerd.

Artikel 4

1. Binnen een termijn van twee maanden na de datum van kennisgeving van dit besluit verstrekt België de Commissie de volgende informatie:

a) de lijst van begunstigden die de in artikel 1, leden 3 en 4, bedoelde steun hebben ontvangen en het totale bedrag aan steun dat elke begunstigde heeft ontvangen;

b) het totale bedrag (hoofdvordering plus terugvorderingsrente) dat van de begunstigden moet worden teruggevorderd;

c) een gedetailleerde beschrijving van reeds genomen of geplande maatregelen om aan het onderhavige besluit te voldoen;

d) documenten die aantonen dat de begunstigden zijn aangemaand de steun terug te betalen.

2. België houdt de Commissie op de hoogte van de voortgang van de voor de uitvoering van dit besluit genomen nationale maatregelen, totdat de in artikel 1, leden 3 en 4, bedoelde steun volledig is teruggevorderd.

3. Na afloop van de in lid 1 genoemde termijn van twee maanden dient België op eenvoudig verzoek van de Commissie een verslag in over de reeds genomen en geplande maatregelen om aan dit besluit te voldoen. Het verslag verstrekt ook gedetailleerde informatie over de reeds van de begunstigden teruggevorderde steunbedragen en terugvorderingsrente.

Artikel 5

Dit besluit is gericht tot het Koninkrijk België.

Gedaan te Brussel, 27 juli 2011. Voor de Commissie Dacian CIOLOȘ Lid van de Commissie

(1) De artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag zijn sinds 1 december 2009 de artikelen 107 en 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie („VWEU”). De respectieve bepalingen zijn in wezen identiek. Voor zover van toepassing, dienen in dit besluit de verwijzingen naar de artikelen 107 en 108 VWEU te worden gelezen als verwijzingen naar de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag.

(2) PB C 11 van 16.1.2009, blz. 8.

(3) Zie voetnoot 2.

(4) Uitsluitend de voor het uiteindelijke besluit relevante elementen zijn weergegeven — de overige elementen zijn vermeld in het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure.

(5) De Belgische autoriteiten verwijzen voor wat de verplichte tests betreft naar Verordening (EG) nr. 999/2001 van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2001 houdende vaststelling van voorschriften inzake preventie, bestrijding en uitroeiing van bepaalde overdraagbare spongiforme encefalopathieën (PB L 147 van 31.5.2001, blz. 1).

(6) Steunmaatregel van de staten nr. N 21/02 — België — Financiering van de kosten van de verplichte BSE-tests

(7) Overeenkomstig Verordening (EG) nr. 999/2001, voert België snelle BSE-tests uit op alle voor de slacht aangeboden runderen van meer dan 30 maanden, alsook op alle runderen van meer dan 24 maanden die zijn geslacht in het kader van een noodslachting. Bovendien wordt er tevens een BSE-test uitgevoerd op elk runderkadaver van meer dan 24 maanden.

(8) PB C 324 van 24.12.2002, blz. 2.

(9) Belgisch Staatsblad van 8.11.2004, blz. 75290.

(10) Overeenkomstig de TSE-richtsnoeren mag de totale staatssteun vanaf 1 januari 2003 niet meer bedragen dan 40 EUR.

(11) Zie de tabel in overweging 25 van het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure.

(12) PB L 1 van 3.1.2004, p. 1.

(13) PB C 105 van 30.4.2005, blz. 3.

(14) Belgisch Staatsblad van 21.11.2005, blz. 49941.

(15) Belgisch Staatsblad van 21.11.2005, blz. 49918.

(16) PB L 147 van 31.5.2001, blz. 1.

(17) Arrest van het Hof van 5 februari 1976 in zaak 87/75, Bresciani/Amministrazione Italiana delle Finanze, Jurispr. blz. 129, punt 10, en arrest van het Hof van 15 december 1993 in de gevoegde zaken C-277/91, C-318/91 en C-319/91, Ligur Carni Srl e.a./Unità Sanitaria Locale n. XV di Genova e.a., Jurispr. blz. I-6621, punt 29-31.

(18) Arrest van het Gerecht van 18 december 2008 in de gevoegde zaken T-211/04 en T-215/04, Government of Gibraltar en Verenigd Koninkrijk/Commissie, Jurispr. blz. II-3745, punten 143-146.

(19) België haalt het voorbeeld aan van Verordening (EG) nr. 882/2004 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004 inzake officiële controles op de naleving van de wetgeving inzake diervoeders en levensmiddelen en de voorschriften inzake diergezondheid en dierenwelzijn, waarin de lidstaten in artikel 27 alsook in de bijlagen IV en V verplicht worden om een aanvang te nemen met de inning van bepaalde heffingen ter financiering van bepaalde controles.

(20) Arrest van het Hof van 20 november 2003 in zaak C- 126/01, Ministère de l'Économie, des Finances et de l'Industrie/GEMO SA, Jurispr. blz. I-13769.

(21) Arrest van het Hof van 11 maart 1992 in de gevoegde zaken C-78/90 t/m C-83/90, Compagnie commerciale de l'Ouest e.a./receveur principal des douanes de La Palice Port, Jurispr. blz. I-1847, punt 35; arrest van het Hof van 2 augustus 1993 in zaak C-266/91, Celulose Beira Industrial SA/Fazenda Pública, Jurispr. blz. I-4337, punt 21; arrest van het Hof van 11 juni 1992 in de gevoegde zaken C-149/91 en C-150/91, Sanders Adour e.a./Directeur des services fiscaux des Pyrénées Atlantiques, Jurispr. blz. I-3899, punt 27; en arrest van het Hof van 16 december 1992 in zaak C-17/91, Lornoy/Belgische staat, Jurispr. blz. I-6523, punt 32.

(22) PB C 319 van 27.12.2006, blz. 1.

(23) Deze heffingen en retributies zijn bij Beschikking N 9/05 en N 10/05 goedgekeurd.

(24) In deze kosten zijn de laboratoriumkosten, de kosten van de dierenartsen die de analyses namens de overheid uitvoeren, alsook de kosten van de kits voor de monsterneming inbegrepen.

(25) PB L 325 van 28.10.2004, blz. 4.

(26) Bron: www.birb.be

(27) Belgisch Staatsblad van 18.2.2000, blz. 5053.

(28) Zie artikel 10 van de wet van 4 februari 2000.

(29) BS van 24.3.1954, blz. 2210.

(30) Zie met name overweging 23 van Beschikking N 9/05 en N 10/05, waarin staat dat de Commissie steeds van mening is geweest dat financiering door de staat van de kosten van verplichte controles die direct verband houden met de productie of de afzet van een product, een selectief voordeel is voor deze ondernemingen.

(31) Zie de TSE-richtsnoeren, bijvoorbeeld de punten 7 en 12.

(32) België was in 2004 goed voor 2,1 % van de landbouwproductie in de EU (bron: Landbouw in de EU — Statistische en economische informatie 2005).

(33) Volgens de rechtspraak van het Hof van Justitie wijst verbetering van de concurrentiepositie van een onderneming door toekenning van staatssteun in het algemeen op verstoring van de concurrentie ten opzichte van andere concurrerende ondernemingen in dezelfde sector die niet dergelijke steun ontvangen (arrest van het Hof van 17 september 1980 in zaak 730/79, Philip Morris Holland BV/Commissie, Jurispr. blz. 2671 punten 11 en 12).

(34) Arrest van het Hof van 13 januari 2005 in zaak C-174/02, Streekgewest Westelijk Noord-Brabant/Staatssecretaris van Financiën, Jurispr. blz. I-85, punt 25.

(35) Arrest Streekgewest, reeds aangehaald, punt 26; arrest van het Hof van 27 oktober 2005 in de gevoegde zaken C-266/04 tot C-270/04, C-276/04 en C-321/04 tot C-325/04, Nazairdis SAS e.a./Caisse nationale de l'organisation autonome d'assurance vieillesse des travailleurs non salariés des professions industrielles et commerciales (Organic), Jurispr. blz. I-9481, punten 46 t/m 49.

(36) Arrest van het Hof van 15 juni 2006 in de gevoegde zaken C-393/04 en C 41/05, Air Liquide/Ville de Seraing et Province de Liège, Jurispr. blz. I-5293, punt 46; arrest Streekgewest, reeds aangehaald, punt 28

(37) Arrest van het Hof van 25 juni 1970 in zaak 47/69, Frankrijk/Commissie, Jurispr. blz. 487, punten 17, 20 en 21.

(38) Zie overweging 100 en volgende van Beschikking N 9/05 en N 10/05.

(39) PB C 28 van 1.2.2000.

(40) PB C 119 van 22.5.2002 blz. 22.

(41) PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1.

(42) Zie punt 194, onder c), van de landbouwrichtsnoeren 2007-2013.

(43) PB L 378 van 31.12.1982, blz. 58.

(44) Zie Verordening (EG) nr. 999/2001.

(45) Arrest van het Hof van 4 april 1995 in zaak. C-348/93, Commissie/Italië, Jurispr. blz. I-673, punt. 27.

(46) Artikel 14 van Verordening (EG) nr. 659/1999.

(47) PB L 140 van 30.4.2004, blz. 1.