NL Publicatieblad van de Europese Unie L 29/8

BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

van 23 september 2009

betreffende de steun die Polen voornemens is te verlenen aan Dell Products (Poland) Sp. z. o.o. C 46/08 (ex N 775/07)

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2009) 6868)

(Slechts de tekst in de Poolse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2010/54/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 62, lid 1, onder a),

Gelet op Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag (1),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken (2) en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

1. PROCEDURE

(1) Bij e-mail van 16 juli 2007 deed Polen aanmelding van de bovengenoemde maatregel aan de Commissie. Op 2 augustus 2007 vond een bespreking met de Poolse autoriteiten plaats.

(2) Krachtens artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag heeft Polen, bij e-mail van 24 december 2007, de Commissie op de hoogte gesteld van de voorgenomen steun ten gunste van Dell Products (Poland) Sp. z. o.o. De zaak is ingeschreven als N 775/07.

(3) Bij brieven van 15 februari, 2 juni en 3 oktober 2008 heeft de Commissie om nadere inlichtingen verzocht, die de Poolse autoriteiten hebben verstrekt bij brieven van 18 april, 1 juli, 1 augustus, 6 augustus, 17 november en 9 december 2008. Besprekingen met de Poolse autoriteiten hebben plaatsgevonden op 5 maart, 26 juni en 19 november 2008.

(4) Bij brief van 10 december 2008 heeft de Commissie Polen in kennis gesteld van haar besluit tot inleiding van de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag ten aanzien van de bovengenoemde steunmaatregel. Bij brief van 18 februari 2009 heeft Polen zijn opmerkingen met betrekking tot het inleidingsbesluit ingediend.

(5) Het besluit van de Commissie om de procedure in te leiden werd gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie (3). De Commissie riep betrokken partijen op hun opmerkingen in te dienen.

(6) De Commissie ontving opmerkingen van Kathy Sinnott, lid van het Europees Parlement (brief gedateerd op 24 februari 2009), van Hewlett-Packard (HP), een concurrent van Dell (brief gedateerd op 24 februari 2009), evenals van een andere concurrent (4) (brieven gedateerd op 2 en 12 maart 2009).

(7) Bij brieven van 24 maart en 2 april 2009 heeft de Commissie deze opmerkingen doorgestuurd aan Polen, dat de gelegenheid kreeg erop te reageren; de opmerkingen van Polen zijn ontvangen bij brief van 22 april 2009.

(8) Bij brief van 25 mei 2009 en bij e-mails van 17 juni en 8 juli 2009 heeft de Commissie nadere inlichtingen verzocht, die Polen heeft verstrekt bij brieven van 10 juni 2009 en bij e-mails van 22 juni, 13 juli en 10 augustus 2009.

2. GEDETAILLEERDE BESCHRIJVING VAN DE STEUN

2.1. De begunstigde

(9) De begunstigde van de steun is Dell Products (Poland) Sp. z. o.o. („Dell Polen”) (5), een bedrijf dat volledig eigendom is van Dell Inc. (Verenigde Staten) via een belang van 99,9 % dat in bezit is van Dell Global BV (Nederland) en een belang van 0,1 % in het bezit van Dell International Holdings VIII BV (Nederland).

2.2. Het investeringsproject

(10) Polen streeft naar ondersteuning van de economische ontwikkeling in de provincie Łódź door regionale investeringssteun te verlenen aan Dell Polen voor een investeringsproject in de speciale economische zone (SEZ) Łódź.

(11) De provincie Łódź is een regio met aanzienlijke sociaaleconomische nadelen, die in aanmerking komt voor regionale steun op grond van artikel 87, lid 3, onder a), van het Verdrag met een standaard regionaal steunplafond voor grote ondernemingen van 50 % brutosubsidie-equivalent (BSE) volgens de Poolse regionalesteunkaart voor 2007-2013 (6).

(12) Het investeringsproject bestaat uit de bouw van een nieuwe fabriek voor de vervaardiging van pc’s, zowel desktops als notebooks, en servers (7). De werkzaamheden voor het project zijn begonnen in 2007; het project zal naar verwachting eind 2012 worden afgerond.

(13) Het project zal ongeveer 1 200 directe banen opleveren, met een mogelijke stijging tot 3 000, wat een positieve invloed zal hebben op de regionale en nationale economie. De verdere indirecte investeringen in de regio door leveranciers van Dell Polen worden geschat op zo’n 53 miljoen EUR. Dit zal meer investeerders, producenten en toeleveranciers aantrekken en zo de werkgelegenheid en economische ontwikkeling verder stimuleren.

(14) De totale subsidiabele kosten van het investeringsproject belopen 793 603 000 PLN in nominale waarde (contante waarde 189 578 180 EUR) (8). De subsidiabele kosten worden berekend op basis van investeringskosten. Een uitsplitsing van de subsidiabele kosten per jaar is weergegeven in de onderstaande tabel. Subsidiabele kosten (miljoen PLN, nominale waarde) 2007 2008 2009 2010 2011 2012 Totaal […] (9) […] […] […] […] […] 793,603

2.3. De steunmaatregel

(15) De Poolse autoriteiten hebben bevestigd dat Dell de aanvraag voor de steun in mei 2006 heeft ingediend. Op 19 september 2006 hebben de Poolse autoriteiten en Dell een memorandum van overeenstemming (MoU) ondertekend, waarin de voorwaarden voor de steun zijn vastgelegd. In een brief gedateerd op 13 november 2006 heeft het Poolse ministerie van Economische Zaken aangegeven dat het MoU bestond uit een intentieverklaring waarin werd bevestigd dat de verlening van de steun afhankelijk was van goedkeuring door de Commissie.

(16) De totale steun die Polen voornemens is aan Dell Polen te verlenen (10) bedraagt 54,5 miljoen EUR in nominale waarde, wat gelijk staat aan 216 365 000 PLN in nominale waarde, berekend volgens de wisselkoers die in hetzelfde document is vastgelegd (11), wat overeenkomt met een steunintensiteit van 27,81 % (12) BSE (contante waarde). Het totaalbedrag van de steun bevat (vgl. de onderstaande tabel): — de aangemelde steun, die verschillende vormen van ad-hocsteun omvat met een nominale waarde van 159,92 miljoen PLN, die bestaat uit: a) een subsidie voor de initiële investering van 94,64 miljoen PLN in nominale waarde; b) een subsidie voor het scheppen van werkgelegenheid van 54,08 miljoen PLN in nominale waarde; c) een verlaging met 55 % van de door Dell Polen te betalen beheerskosten voor de SEZ Łódź in 2007-2017, wat gelijk staat aan 6,2 miljoen PLN in nominale waarde; d) kosten voor de verplaatsing van de energieaanvoerlijn buiten het perceel van Dell Polen van 5 miljoen PLN in nominale waarde; — belastingvrijstellingen verleend op basis van bestaande steunregelingen die worden uitgevoerd op grond van Verordening (EG) nr. 1628/2006 van de Commissie van 24 oktober 2006 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het Verdrag op nationale regionale investeringssteun (13) voor een bedrag van 56,445 miljoen PLN in nominale waarde, bestaande uit: a) een vrijstelling van de vennootschapsbelasting voor 2008-2018 (toegekend op grond van steunregeling XR 98/07) (14), die overeenkomt met maximaal 46,945 miljoen PLN in nominale waarde; b) een vrijstelling van de onroerendezaakbelasting voor 2008-2018 (toegekend op grond van steunregeling XR 164/07) (15), die overeenkomt met 9,5 miljoen PLN in nominale waarde. Totale steun (miljoen PLN, nominale waarde) 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 Totaal Subsidie voor initiële investering — — 58,91 7,94 5,96 21,83 — — — — — 94,64 Subsidie voor werkgelegenheid — — 23,27 10,26 20,55 — — — — — — 54,08 Vermindering van SEZ-kosten — — 1,4 0,6 0,6 0,6 0,6 0,6 0,6 0,6 0,6 6,2 Verplaatsing van energieaanvoerlijn — — 5 — — — — — — — — 5 Vrijstelling vennootschapsbelasting (16) : : : : : : : : : : : 46,945 Vrijstelling onroerendezaakbelasting — — 1,9 0,95 0,95 0,95 0,95 0,95 0,95 0,95 0,95 9,5 Totaal 90,48 19,75 28,06 23,38 1,55 1,55 1,55 1,55 1,55 216,365 NB: Over de steun hoeft helemaal geen vennootschapsbelasting te worden betaald.

(17) De steun wordt toegekend op voorwaarde dat de begunstigde de productiefaciliteit tot minimaal vijf na de afronding van de investering handhaaft op de betreffende locatie en dat de door middel van de investering gecreëerde arbeidsplaatsen worden behouden gedurende een minimale periode van vijf jaar vanaf de datum dat de vacature voor het eerst werd vervuld.

(18) De Poolse autoriteiten hebben gegarandeerd dat de financiële steun voor het project niet zal worden gecombineerd met eventuele andere financiële steun die uit andere bronnen wordt verleend voor dezelfde subsidiabele kosten.

(19) De Poolse autoriteiten hebben toegezegd de Commissie binnen zes maanden na de betaling van het laatste gedeelte van de steun een gedetailleerd eindverslag te doen toekomen met informatie over de betaalde steunbedragen en de tenuitvoerlegging van de steunovereenkomst en eventuele andere investeringsprojecten in dezelfde vestiging of fabriek.

3. REDENEN VOOR DE INLEIDING VAN DE FORMELE ONDERZOEKSPROCEDURE

(20) In haar besluit om de formele onderzoeksprocedure in te leiden krachtens artikel 88, lid 2, van het Verdrag („het inleidingsbesluit”) heeft de Commissie twijfels geuit met betrekking tot de verenigbaarheid van de steun met de bepalingen van punt 68 van de Richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen 2007-2013 (17) („de RAG”).

(21) Punt 68 van de RAG luidt als volgt: „68. Wanneer het totale bedrag aan steun uit alle bronnen meer dan 75 % bedraagt van het maximale steunbedrag dat een investering met 100 miljoen EUR in aanmerking komende uitgaven — volgens het standaardsteunplafond dat voor grote ondernemingen in de goedgekeurde regionalesteunkaart geldt op het tijdstip dat de steun wordt toegekend — kan ontvangen, en wanneer: a) de begunstigde van de steun vóór de investering meer dan 25 % van de afzet van het betrokken product of producten op de betrokken markt of markten voor zijn rekening neemt of, na de investering, meer dan 25 % voor zijn rekening neemt, of b) de door het project gecreëerde productiecapaciteit meer dan 5 % bedraagt van de markt, gemeten aan de hand van gegevens over het schijnbare verbruik van het betrokken product, tenzij het gemiddelde jaarlijkse groeipercentage van het schijnbare verbruik over de laatste vijf jaar hoger lag dan het gemiddelde jaarlijkse groeipercentage van het bbp in de Europese Economische Ruimte, zal de Commissie regionale investeringssteun alleen goedkeuren nadat zij zich — na de procedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag te hebben ingeleid — in detail ervan heeft vergewist dat de steun noodzakelijk is om een stimulerend effect te geven voor de investering en dat de voordelen van de steunmaatregel opwegen tegen de daaruit resulterende verstoring van de mededinging en de beïnvloeding van het handelsverkeer tussen lidstaten.”.

(22) Om de in punt 68, onder a) en b) van de RAG genoemde criteria te kunnen beoordelen, is het noodzakelijk de relevante productmarkten en de relevante geografische markten te definiëren voor de producten waarop het project betrekking heeft, d.w.z. desktops, notebooks en servers (18).

(23) In overeenstemming met punt 69 van de RAG is het noodzakelijk de relevante productmarkt te bepalen waartoe elk van de betrokken producten behoort (19). De Commissie heeft in haar inleidingsbesluit (punten 56-57 en 63) opgemerkt dat desktops en notebooks enerzijds en servers anderzijds afzonderlijke productmarkten vormen, aangezien deze twee groepen producten niet onderling substitueerbaar zijn.

(24) Om te onderzoeken of het project voldoet aan de in punt 68, onder a), van de RAG vastgelegde voorwaarde („het marktaandeelcriterium”), heeft de Commissie het marktaandeel van Dell op groepsniveau in de betreffende relevante markten voor en na de investering geanalyseerd. Aangezien het investeringsproject is begonnen in 2007 en naar verwachting eind 2012 zal worden afgerond, heeft de Commissie 2006 en 2013 als referentiejaren gekozen (20).

3.1. Relevante productmarkten voor desktops en notebooks

(25) Wat de marktdefinitie voor desktops en notebooks betreft, heeft de Commissie in haar inleidingsbesluit (punt 61) opgemerkt dat er een aanzienlijke prijsverschil bestaat tussen desktops en notebooks met vergelijkbare kenmerken, functies en gebruiksdoelen. De Commissie merkte ook op dat substitutie weliswaar voornamelijk in één richting plaatsvindt (van desktops naar notebooks), maar dat het niet waarschijnlijk is dat een bepaald klantensegment verschuift van het ene product naar het andere. De Commissie merkte verder op dat de overschakeling van de productie en verkoop van het ene product naar het andere aanzienlijke aanpassingskosten met zich mee kan brengen, afhankelijk van de structuur van de fabricage- en verkoopactiviteiten van fabrikanten.

(26) Met betrekking tot de voorwaarden die zijn vastgelegd in punt 68, onder b), van de RAG („het capaciteitsuitbreidingscriterium”) merkte de Commissie in haar inleidingsbesluit (punt 90) op dat de productiecapaciteit die door het project werd gecreëerd meer was dan 5 % van de EER-markt, gemeten naar schijnbaar verbruik (uitgedrukt als omzet) voor elk van de drie betrokken producten (vgl. de onderstaande tabel). Productiecapaciteit gecreëerd door het project (EER) 2007 2012 Pc’s: [0-1] % [10-20] % Desktops 0,0 % [10-20] % Notebooks [0-1] % [10-20] % Servers (hele sector): 0,0 % [10-20] % Bron: Gegevens IDC.

(27) Met betrekking tot het tweede gedeelte van het capaciteitsuitbreidingscriterium merkte de Commissie in het inleidingsbesluit (punten 95 en 96) op dat wat desktops betreft (gezien als een afzonderlijke productmarkt), het jaarlijkse groeipercentage van de verkoop in 2001-2006 qua waarde negatief was en dus aanzienlijk lager was dan de groei van het bnp in termen van waarde (21) (vlg. de onderstaande tabel). Jaarlijks groeipercentage in verkoop (2001-2006, EER) Eenheden Waarde (inkomsten fabriek) Pc’s: 11,02 % 4,10 % Desktops 3,00 % –4,00 % Notebooks 28,60 % 16,68 % Servers (hele sector): 13,28 % 7,82 % Basisservers 14,08 % 3,47 % Bron: Gegevens IDC.

(28) De Commissie wees er in het inleidingsbesluit (punt 94) op dat de steunmaatregel de twee drempels die in punt 68, onder b), van de RAG zijn vastgelegd niet overschrijdt als desktops en notebooks als één enkele productmarkt worden beschouwd.

(29) De Commissie uitte daarom in het inleidingsbesluit (punten 62 en 105) haar twijfels over de vraag of desktops en notebooks in het kader van deze beschikking als één enkele relevante markt kunnen worden beschouwd.

3.2. Door het project gecreëerde productiecapaciteit

(30) In het inleidingsbesluit (punten 98 en 99) en daarna als onderdeel van het formele onderzoek, heeft de Commissie de mogelijkheden bekeken van een beperking van de door het project gecreëerde productiecapaciteit tot 5 % van de EER-markt in het geval van desktops of van de opvatting dat deze beperking wordt bereikt door rekening te houden met de totale capaciteit van de begunstigde in de EER en niet alleen met het effect van de door het project gecreëerde capaciteit, d.w.z. door de door het project gecreëerde capaciteit af te wegen tegen gelijktijdige verlagingen van de capaciteit in andere lidstaten.

(31) De Commissie uitte in het inleidingsbesluit (punten 99 en 105) haar twijfels over de vraag of het gepast was om te kijken naar het effect dat de door het project gecreëerde capaciteit had op de capaciteit van Dell als geheel in de EER in plaats van uitsluitend naar de capaciteitsuitbreiding van Dell Polen.

3.3. Gebruik van volumecijfers voor de berekening van groeipercentages

(32) De Commissie wees er in het inleidingsbesluit (punt 97) op dat waardecijfers in het algemeen geschikter zijn voor het signaleren van potentieel verslechterende sectoren, maar dat groeipercentages die zijn berekend op basis van waardecijfers misschien geen goed beeld geven van de relatieve dynamiek van hightechsectoren, waar aanzienlijke verlagingen van de eenheidsprijzen hoofdzakelijk het gevolg zijn van sterke concurrentie en technologische verandering. De Commissie merkte in het inleidingsbesluit (punt 100) verder op dat de daling van de gemiddelde verkoopprijzen van desktops, zoals die tot uitdrukking komt in de waardecijfers, een indicatie is van de sterkte van een markt waarin voortdurend kwaliteitsverbeteringen plaatsvinden en nieuwe producten worden geïntroduceerd.

(33) De Commissie uitte in het inleidingsbesluit (punten 100 en 105) haar twijfels over de vraag of zij haar oordeel uitsluitend kon baseren op volumecijfers voor de berekening van de groeipercentages van het product waarop het in punt 68, onder b), van de RAG beschreven investeringsproject betrekking heeft.

3.4. Afbakening van de relevante productmarkt voor servers

(34) Met betrekking tot de marktdefinitie voor servers, stelde de Commissie in het inleidingsbesluit (punten 65-67), in overeenstemming met eerdere concentratiebeschikkingen (22), voor om een verdeling te maken op basis van productklasse en prijscategorie, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen: i) de markt voor basisservers, bestaande uit alle systemen met een gemiddelde verkoopprijs (GVP) lager dan 25 000 USD; ii) de markt voor servers in het middensegment, bestaande uit alle systemen met een GVP tussen 25 000 USD en 499 999 USD; iii) de markt voor servers in het hoogste segment, bestaande uit alle systemen met een GVP van 500 000 USD en meer.

(35) De Commissie merkte in het inleidingsbesluit (punt 69) echter ook op dat zij in eerdere concentratiebeschikkingen (23) had erkend dat servers ook kunnen worden gedifferentieerd op basis van de architectuur van de instructieset, die x86 of niet-x86 kan zijn (processortype). Niettemin merkte de Commissie in het inleidingsbesluit (punt 70) op dat een verdeling volgens productklasse en prijscategorie weliswaar niet alle concurrentie-interacties in de servermarkt kan meenemen, maar dat alternatieve marktdefinities dit nog in veel mindere mate doen. Gezien het feit dat Dell alleen actief is in het basissegment, merkte de Commissie in het inleidingsbesluit (punt 68) op dat er alleen rekening moet worden gehouden met dit segment.

(36) Met betrekking tot het marktaandeelcriterium wees de Commissie er in het inleidingsbesluit (punt 83) op dat het aandeel van Dell in de pc-markt voor en na de investering in elk van de mogelijke relevante productmarkten en relevante geografische markten, zowel in volume als in waarde, minder was dan 25 % (vgl. de onderstaande tabel). Marktaandeel Dell voor pc’s 2006 2012 Eenheden Waarde Eenheden Waarde Pc’s — EER: [10-20] % [10-20] % [10-20] % [10-20] % Desktops — EER [10-20] % [10-20] % [10-20] % [10-20] % Notebooks — EER [10-20] % [10-20] % [10-20] % [10-20] % Pc’s — wereldwijd: [10-20] % [10-20] % [10-20] % [10-20] % Desktops — wereldwijd [10-20] % [10-20] % [10-20] % [10-20] % Notebooks — wereldwijd [10-20] % [10-20] % [10-20] % [10-20] % NB: Cijfers EER zijn exclusief Cyprus, Estland, IJsland, Letland, Liechtenstein, Litouwen, Luxemburg, Malta. Bron: Gegevens IDC, prognoses Dell.

(37) De Commissie wijst er in het inleidingsbesluit (punten 71 en 86) met betrekking tot servers echter op dat, als de verdeling in x86/niet-x86 wordt gebruikt, het aandeel van Dell in de servermarkt groter was dan 25 % (24) van de verkoop van het product op de betreffende markt, voor of na de investering, maar alleen als rekening wordt gehouden met het aandeel van het bedrijf in het wereldwijde marktsegment voor x86-servers (vgl. de onderstaande tabel). Marktaandeel Dell voor x86-servers Eenheden Waarde (inkomsten klant) Waarde (inkomsten fabriek) 2006 2012 2006 2012 2006 2012 EER [20-25] % : : : : : Wereldwijd [25-26] % [25-28] % [20-25] % [20-25] % [20-25] % : Bron: Gegevens IDC, prognoses Dell.

(38) De Commissie heeft daarom in het inleidingsbesluit (punten 72 en 105) haar twijfels geuit over de vraag of de segmentatie van servers op grond van productklasse/prijscategorie een geschikte afbakening van de markt is.

3.5. Relevante geografische markt voor servers

(39) Volgens punt 68 van de RAG moet de relevante geografische markt normaal gesproken de EER zijn (25).

(40) Maar, zoals in overweging 37 is opgemerkt, als het onderscheid x86/niet-x86 wordt gehanteerd en als de hele wereld als de relevante geografische markt voor servers wordt gezien, dan is het aandeel van Dell groter dan 25 % van het marktsegment voor x86-servers (vgl. openingsbeschikking, punten 71 en 79-81).

(41) De Commissie uitte daarom in het inleidingsbesluit (punten 78-81 en 105) haar twijfels over de vraag of de relevante geografische markt voor servers moet worden gedefinieerd als de EER of de hele wereld.

(42) De Commissie wees er in het inleidingsbesluit (punt 108) op dat zij, als de in de loop van het formele onderzoek verstrekte informatie niet zou leiden tot de conclusie dat de steunmaatregel voldeed aan de bepalingen die zijn vastgelegd in punt 68 van de RAG, een diepgaande evaluatie van de steunmaatregel zou moeten uitvoeren.

(43) Daarom verzocht de Commissie de Poolse autoriteiten hun opmerkingen in te dienen en inlichtingen te verstrekken voor de beoordeling van de steunmaatregel en nodigde zij belanghebbende partijen uit hun opmerkingen in te dienen (vgl. openingsbeschikking, punten 107-109). Naast opmerkingen met betrekking tot de geuite twijfel over de vraag of de maatregel in overeenstemming was met punt 68 van de RAG, verzocht de Commissie voor de uitvoering van haar diepgaande evaluatie om inlichtingen over het doel van de steun, de gepastheid van het steuninstrument, het stimulerende effect, de evenredigheid van de steun, de verdringing van particuliere investeringen en het effect op de handel (vgl. openingsbeschikking, punt 108).

4. OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDE PARTIJEN

4.1. Opmerkingen van Kathy Sinnott

(44) Mevrouw Sinnott uitte haar bezorgdheid over de vermeende verplaatsing van productieactiviteiten van Ierland naar Polen. Ze klaagde ook dat de Poolse autoriteiten steun mochten verlenen aan Dell, terwijl dergelijke steun in Ierland niet verleend mocht worden.

4.2. Opmerkingen van HP

(45) De opmerkingen die zijn ontvangen van HP hebben uitsluitend betrekking op de definitie van de relevante markten voor desktops/notebooks en servers.

4.2.1. Opmerkingen met betrekking tot de relevante productmarkt voor desktops/notebooks

(46) HP is van mening dat de relevante productmarkt voor pc’s bestaat uit desktops, notebooks (waaronder netbooks en mini-notebooks), werkstations en thin clients. HP merkt op dat deze producten gebaseerd zijn op dezelfde of vergelijkbare technologie, dezelfde of vergelijkbare onderdelen en soortgelijke mogelijkheden hebben, gebruikmaken van dezelfde of vergelijkbare besturingssystemen en softwaretoepassingen en voor dezelfde of vergelijkbare doeleinden kunnen worden gebruikt.

(47) HP is van mening dat er aan de vraagzijde substitueerbaarheid bestaat tussen: desktops en notebooks; desktops of notebooks in het hoge segment en werkstations (mobiele en vaste werkstations); desktops of notebooks en thin clients (mobiele en vaste thin clients). HP merkt op dat de substitueerbaarheid niet in alle gevallen volledig is, maar wel aanzienlijk en voldoende voor de marktdefinitie. HP is verder van mening dat elke poging om de prijzen van notebooks of netbooks ten opzichte van desktops te verhogen, of andersom, voor marginale klanten een aanleiding zou zijn om over te schakelen, in die mate dat de kleinere vraag een groot effect zou hebben dan de hogere opbrengst als gevolg van de hogere prijzen.

(48) HP is van mening dat er ook aan de aanbodzijde substitueerbaarheid is, aangezien een belangrijk deel van de pc-fabrikanten actief is in alle vier de segmenten en de productie en de inkoop van onderdelen gemakkelijk kan aanpassen aan veranderende omstandigheden in elk van de productsegmenten. HP is ervan overtuigd dat er, ondanks de verschillende gemiddelde prijzen van desktops, notebooks, thin clients en werkstations, één enkele markt bestaat. Het bedrijf is van mening dat de prijzen van alle pc-producten gebonden zijn aan die van andere pc-categorieën als gevolg van substitutieketens.

4.2.2. Opmerkingen met betrekking tot de afbakening van de relevante productmarkt voor servers

(49) HP neemt geen sterk standpunt in met betrekking tot de marktdefinitie van servers, maar stelt voor de relevantie van de marktsegmenteringen die in eerdere beschikkingen over fusies zijn gehanteerd te heroverwegen en na te gaan of er één markt voor servers is.

(50) Volgens HP is de afbakening naar productklasse/prijscategorie eerder gebaseerd op de beschikbaarheid en segmentering van de door het adviesbureau IDC verstrekte gegevens dan op een solide marktanalyse.

(51) HP is van mening dat deze marktbepaling niet relevant is omdat: i) de prijzen nog altijd dalen en klanten niet alleen de aanvankelijke aanschafprijs vergelijken, maar ook de totale eigendomskosten; ii) klanten door de opkomst van gespreide gegevensverwerking en schaalbare servers een duurdere server kunnen vervangen door clusters of netwerken van eenvoudigere servers of bestaande servers kunnen uitbreiden; iii) klanten zich binnen en tussen segmenten kunnen bewegen en dat ook doen; iv) specifieke verwerkingstaken kunnen worden uitgevoerd door verschillende typen servers; v) zekerheid beschikbaar is in alle categorieën servers en de betrouwbaarheid van servers in het hogere en middensegment kan worden bewerkstelligd door middel van bijvoorbeeld redundantie in het ontwerp van serverclusters en netwerken; vi) er aan de aanbodzijde substitueerbaarheid is tussen servers van verschillende prijscategorieën, aangezien de meeste grote fabrikanten servers in alle prijscategorieën maken; vii) er nieuwe fabrikanten de servermarkt betreden en dat niet beperkt lijkt te zijn tot een bepaalde prijscategorie; viii) het bestaan van substitutieketens geen herdefiniëring van de servermarkt suggereert; ix) elke scheiding in het continuüm van serverkenmerken en -mogelijkheden willekeurig is, aangezien specifieke prijscategorieën geen verifieerbare technische of commerciële overwegingen lijken te weerspiegelen.

4.2.3. Opmerkingen met betrekking tot de relevante geografische markt voor servers

(52) HP is van mening dat de relevante geografische markt voor servers ten minste de gehele EER beslaat en mogelijk de gehele regio Europa, het Midden-Oosten en Afrika (EMEA). Volgens HP worden servers vaak grensoverschrijdend verhandeld en kunnen multinationale klanten servers kopen waar het hen uitkomt, waarbij ze centraal en niet verspreid inkopen. Volgens HP zijn er indicaties van parallelle handel en arbitrage in de servermarkt die suggereren dat een nauwere definitie van de geografische markt niet van toepassing zou zijn.

4.3. Opmerkingen van een concurrent

(53) De opmerkingen die zijn ontvangen van een andere concurrent hebben betrekking op marktdefinitie en op de criteria voor de diepgaande evaluatie.

4.3.1. Opmerking met betrekking tot marktdefinitie

4.3.1.1. Opmerkingen met betrekking tot de relevante productmarkt voor desktops/notebooks

(54) De concurrent is van mening dat desktops en notebooks afzonderlijke productmarkten vormen en de pc-sector dus bestaat uit twee afzonderlijke productmarkten. De concurrent merkt op dat de fysieke kenmerken van desktops en notebooks aanzienlijk verschillen en dat mobiliteit een essentiële onderscheidende factor is. De concurrent geeft aan dat de prestaties van desktops en notebooks in de laagste en middelste prijscategorieën weliswaar niet significant verschillen, maar dat desktops in het hogere segment nog altijd krachtiger zijn dan welk notebook dan ook.

(55) De concurrent merkt op dat er een zekere mate van stabiliteit blijft bestaan als het gaat om de vraag: bepaalde klanten zullen waarschijnlijk niet overschakelen van desktops naar notebooks of andersom. De concurrent merkt op dat de verschuiving in verkoop van desktops naar notebooks in de afgelopen jaren heeft plaatsgevonden ondanks de blijvende prijsverschillen tussen deze twee producten. Volgens de concurrent zou er, als de twee producten één enkele markt vormden, in beide richtingen veel worden gewisseld - en dan vooral, op basis van de kosten en de prijs-kwaliteitverhouding, van notebooks naar desktops. De concurrent merkt op dat, hoewel de prijzen van beide producten in de periode 2006-2008 aanzienlijk zijn gedaald, de relatieve daling voor desktops minder sterk was. Volgens de concurrent zou een volledige prijscorrelatieanalyse geen sterke, rechtstreekse prijscorrelatie tussen desktops en notebooks laten zien.

(56) De concurrent geeft verder aan dat er bepaalde significante verschillen zijn in de vervaardiging, marketing en distributie van de twee producten. De concurrent merkt op dat de overschakeling van de productie van het ene product naar het andere investeringen vereist, relatief veel tijd kost en een strategische beslissing is die wordt genomen met het oog op de winstgevendheid en marktpositie op de lange termijn. Volgens de concurrent hebben grote pc-fabrikanten te maken met aanzienlijke barrières als ze willen overschakelen, zoals in 2007 bleek bij de introductie van netbooks, toen gevestigde fabrikanten langzaam reageerden met het op de markt brengen van soortgelijke producten. De concurrent wijst erop dat deze reactie veel sneller zou zijn geweest als de aanbodzijde niet te maken had gehad met technische, commerciële en financiële barrières voor overschakeling.

4.3.1.2. Opmerkingen met betrekking tot de door het project gecreëerde productiecapaciteit

(57) De concurrent is van mening dat de kennisgeving betrekking heeft op de investering in Polen en dat de Commissie daarom de effecten van de betreffende investering moet beoordelen.

4.3.1.3. Opmerkingen met betrekking tot het gebruik van volumecijfers voor de berekening van groeipercentages

(58) De concurrent beweert dat niet op basis van volumecijfers kan worden besloten af te zien van een gedetailleerde verificatie van de steun en is van mening dat de omzetgroei in termen van waarde moet worden gebruikt als een effectief ijkpunt voor de prestaties van de desktopmarkt (26).

(59) De concurrent merkt in het bijzonder op dat waardecijfers een reëlere indicatie geven, niet alleen van de huidige prestaties van de markt, maar ook voor de prognoses voor ontwikkeling. Ongeacht een eventuele stijging van het verkoopvolume zal een daling van de omzetwaarde en de daaraan gekoppelde daling van de inkomsten nieuwe marktbetreders afschrikken, commerciële expansie onaantrekkelijk maken voor gevestigde fabrikanten en uiteindelijk leiden tot consolidering van de markt of het verdwijnen van bepaalde fabrikanten van de betreffende markt.

(60) De concurrent merkt op dat in een efficiënt presterende en groeiende markt een daling van de gemiddelde verkoopprijzen zal worden gecompenseerd door groei van het volume van de verkoop, zodat de totale inkomsten niet dalen. Alleen in een slecht presterende markt leidt een daling van de verkoopprijzen ook automatisch tot een daling van de omzetwaarde. In de markt voor notebooks dalen de gemiddelde verkoopprijzen ook, maar is de omzetwaarde door de sterke groei van het volume in de betreffende periode niet gedaald.

4.3.1.4. Opmerkingen met betrekking tot de afbakening van de relevante productmarkt voor servers

(61) De concurrent is van mening dat de geschikte marktafbakening voor servers gebaseerd is op de architectuur van de instructieset (opsplitsing x86/niet-x86).

(62) De concurrent is van mening dat de opsplitsing in x86/niet-x86 een in de branche gebruikelijke manier is om servers in te delen, die wordt gebruikt door fabrikanten, afnemers en marktanalisten. Volgens de concurrent is de serversector duidelijk verdeeld in twee verschillende typen producten die zijn gebaseerd op twee verschillende technologieën: x86-servers, die een op industriestandaarden gebaseerde architectuur gebruiken, en niet-x86-servers, die een andere architectuur gebruiken. De concurrent benadrukt dat deze twee producten fundamenteel verschillen als het gaat om hun technische eigenschappen en dat dit verschil van invloed is op hun prestaties, functionaliteit, uiteindelijke gebruik, productie en de klantsegmenten waaraan ze worden verkocht en gedistribueerd.

(63) De concurrent is het eens met het standpunt van de Commissie in de voornoemde beschikking over de HP/Compaq-fusie dat marktdefinities op basis van prijscategorieën „niet alle mededingingsinteracties in de technologisch zeer dynamische servermarkt volledig kunnen omvatten.” De concurrent geeft aan dat er technische verschillen en prestatieverschillen zijn op grond van serverarchitectuur. Volgens de concurrent blijven x86-servers de branchenorm voor basiscomputergebruik, maar kunnen ze niet voor veeleisendere functies worden gebruikt. Niet-x86-servers kunnen functies uitvoeren die onmogelijk zijn voor x86-servers, die beperkt zijn tot de oorspronkelijke technologie van Intel. De prestatie-eigenschappen van x86- en niet-x86-servers zijn alleen op het meest basale niveau te vergelijken. Servers die zijn gebaseerd op x86-architectuur worden hoofdzakelijk gebruikt voor gewone, niet veeleisende taken, terwijl een niet-x86-server in de meeste gevallen voor complexe verwerking is bedoeld.

(64) Niet-x86-servers variëren van eenvoudige minicomputers tot zeer complexe mainframes, maar dat geldt niet voor x86-servers, die slechts bij hoge uitzondering voor verwerking op hoog niveau worden gebruikt. Een bedrijf dat misschien een aantal x86-servers heeft voor de dagelijkse en niet veeleisende verwerkingsfuncties, kan investeren in een niet-x86-server voor de hosting van een groot pakket (bijv. de boekhouding of ontwerptoepassingen). Dus hoewel een klant twee typen servers tegelijk kan gebruiken, zullen de x86- en de niet-x86-servers onafhankelijk van elkaar werken en verschillende taken uitvoeren en zal er geen interactie tussen de typen zijn. De concurrent geeft aan dat x86-servers in het algemeen standaard Microsoft Windows Server-toepassingen uitvoeren, terwijl niet-x86-servers doorgaans beperkt zijn tot bedrijfseigen besturingssystemen of Unix. De meeste software is oorspronkelijk geschreven voor de x86-architectuur en is niet geschikt voor een niet-x86-server.

(65) Met betrekking tot substitutie aan de vraagzijde beweert de concurrent dat x86- en niet-x86-servers gezien de verschillen in prestaties afzonderlijke markten bedienen als het gaat om het profiel van de klant en de geplande toepassingen in de praktijk, zoals blijkt uit de kooptrends van klanten. Een bedrijf koopt meestal meerdere x86-servers, maar misschien maar één niet-x86-server, die uitsluitend bestemd is voor verwerkingstaken op hoog niveau en niet voor de dagelijkse functionaliteit. Sommige bedrijven hebben zelfs helemaal geen niet-x86-servers en gebruiken uitsluitend x86-technologie. Door de verschillen in computerarchitectuur zijn er aanzienlijke technische belemmeringen voor substitutie aan de vraagzijde, met belangrijke financiële gevolgen, aangezien overschakelen van een x86- naar een niet-x86-server waarschijnlijk zou betekenen dat er geen gestroomlijnde integratie mogelijk is, de ondersteuningskosten hoger worden en er onderbrekingen optreden tijdens de installatie van de nieuwe technologie. Naast de daadwerkelijke kosten voor de niet-x86-server zelf, zouden er extra kosten verbonden zijn aan de overschakeling in de vorm van ondersteunings- en scholingskosten, gezien de aanvullende specialistische kennis die ervoor nodig is. Andere praktische problemen die zich kunnen voordoen, zijn beperkingen voor het overzetten van inhoud, het verkrijgen van licenties en compatibiliteit van hardware en software. Het besluit om een x86- of niet-x86-server te kopen is uiteindelijk gebaseerd op het eindgebruik van de server en het niveau van de prestaties dat wordt vereist, naast overwegingen met betrekking tot compatibiliteit. De prijs van de server is van ondergeschikt belang.

(66) Als het gaat om substitutie aan de aanbodzijde, stelt de concurrent dat fabrikanten x86- en niet-x86-servers als afzonderlijke productmarkten zien. Bijna elk nieuw bedrijf dat de afgelopen jaren de serversector heeft betreden, werd alleen actief op de x86-markt. Als de productie-, marketing- en distributieprocessen van x86- en niet-x86-servers hetzelfde waren, zou een nieuw bedrijf in de serversector beide producten leveren. De x86-markt is aantrekkelijker voor fabrikanten door de winstgevendheid. De markt is breder en minder geconcentreerd — er zijn talloze x86-fabrikanten. De beperkte klantenkring voor niet-x86-servers maakt het moeilijker voor fabrikanten om de verkoopvolumes te realiseren die het betreden van de markt kosteneffectief en winstgevend maken op de korte en middellange termijn. De prikkels voor de aanbodzijde om over te schakelen van x86 op niet-x86 zijn beperkt, zelfs zonder technische barrières voor nieuwe productie.

4.3.1.5. Opmerkingen met betrekking tot de relevante geografische markt voor servers

(67) De concurrent is van mening dat de relevante geografische markt voor servers wereldwijd is of ten minste de EER en de Verenigde Staten omvat, gezien de correlatie tussen prijzen en de mate van handel tussen de Verenigde Staten en de EER.

(68) Bovendien geeft de concurrent aan dat er geen significante belemmering is voor de wereldwijde verzending van servers. In dat verband wijst de concurrent erop dat de mate van handel in servers tussen de Verenigde Staten, Azië en de EER suggereert dat handel in servers winstgevend is. De concurrent geeft aan dat de meeste fabrikanten wereldwijd actief zijn en zowel aan de Verenigde Staten als aan de EER leveren, omdat servers volledig compatibel zijn (er zijn geen technische barrières, de interoperabiliteit is volledig) en voor vergelijkbare prijzen worden verkocht.

4.3.2. Opmerkingen met betrekking tot de criteria voor diepgaande evaluatie

(69) Met betrekking tot de criteria voor diepgaande evaluatie is de concurrent van mening dat de steun een verstoring van de concurrentie teweeg zal brengen in de gemeenschappelijke markt en een negatief effect op de handel zal hebben. Volgens de concurrent bevoordeelt de steun een bedrijf dat macht heeft binnen de markt. De concurrent beweert in het bijzonder dat de steun de capaciteit zal vergroten in een teruglopende markt en de positie van Dell zal versterken in een markt waarin dat bedrijf al een aandeel van meer dan 25 % van de levering heeft. De concurrent beweert dat de steun uitsluitend dient om de productie in een teruglopende markt op peil te houden; men kan aannemen dat hij irrationele en oneconomische beslissingen bevordert als het gaat om de locatie van de productie en de toekenning van zowel openbare als particuliere middelen, en de prikkels en mededinging in de markt ernstig verstoort. De concurrent is van mening dat de steun geen enkel stimulerend effect heeft, aangezien Dell volgens deze concurrent toch wel in Polen geïnvesteerd zou hebben. Volgens de concurrent geeft dat aan dat het gebruik van ad-hocsteun volledig ongepast en onnodig is. Bovendien is de concurrent van mening dat de steun onevenredig is, aangezien dergelijke steun voor concurrenten niet beschikbaar is. Tot slot is de concurrent van mening dat de positieve effecten van de steun beperkt en hoogst dubieus zijn en niet opwegen tegen de negatieve effecten van de steun.

(70) De opmerkingen van de concurrent met betrekking tot de criteria voor de diepgaande evaluatie zijn uitgebreider weergegeven in de betreffende punten van paragraaf 6.7 van deze beschikking.

5. OPMERKINGEN VAN POLEN

5.1. Opmerkingen over het inleidingsbesluit

5.1.1. Algemene opmerkingen

(71) De Poolse autoriteiten hebben inlichtingen verstrekt met betrekking tot de achtergrond van het besluit dat Dell in 2006 heeft genomen om een nieuwe fabriek te bouwen, omdat het noodzakelijk was de productiecapaciteit te vergroten om aan de verwachte vraag te kunnen voldoen. Ze verstrekten ook inlichtingen met betrekking tot de timing van het besluit van Dell om te investeren in de provincie Łódź, de sluiting van de overeenkomst met de Poolse regering en de aanmelding van de voorgenomen steun. De Poolse autoriteiten verklaarden de context van Dells herziening van de capaciteit in 2008 en het besluit van het bedrijf om de voornaamste productieactiviteiten in zijn fabriek in Limerick (Ierland) te verminderen/staken.

(72) De Poolse autoriteiten verstrekten inlichtingen om bepaalde punten in het inleidingsbesluit recht te zetten.

(73) De Poolse autoriteiten informeerden de Commissie over wijzigingen in de overeenkomst van 15 november 2007, die zijn aangebracht door middel van een bijlage bij de overeenkomst. Deze wijzigingen hebben betrekking op de verhoging van de subsidie voor initiële investering die overeenkomt met de herziene hoogte van de steun voor de aankoop van land en de overeenkomstige aanpassing van de hoogte van de subsidietermijn voor 2007, de eisen met betrekking tot de storting van een bedrag dat overeenkomt met de subsidietermijnen op een escrowrekening in afwachting van een positieve beschikking van de Commissie over de steun en de kwalificatie van de relevante onderdelen van de steun als aanvulling op bestaande steunregelingen.

5.1.2. Opmerking met betrekking tot marktdefinitie

5.1.2.1. Opmerkingen met betrekking tot de relevante productmarkt voor desktops/notebooks

(74) De Poolse autoriteiten zijn van mening dat de markt voor pc’s als geheel moet worden gezien als de relevante markt, zonder onderverdeling in submarkten (desktops of notebooks).

(75) Volgens stukken die de Poolse autoriteiten voor de aanneming van het inleidingsbesluit hebben ingediend, verklaren de vergelijkbare kenmerken en prestaties van beide producten en het kleiner wordende prijsverschil ertussen gedeeltelijk de relatief sterkere groei in de verkoop van notebooks. De Poolse autoriteiten geven aan dat Dell Polen in beginsel desktops en notebooks kan vervaardigen in dezelfde productielijn en de productie in een lijn snel kan omschakelen van het ene product naar het andere. Gezien de significante aanwezigheid van fabrikanten in beide segmenten, zijn de Poolse autoriteiten van mening dat er geen significante belemmeringen zijn voor het starten van de vervaardiging van een van beide producten (substitueerbaarheid aan aanbodzijde).

(76) In de stukken die zij op 18 februari 2009 hebben ingediend, geven de Poolse autoriteiten aan dat Dell Polen desktops en notebooks kan vervaardigen in dezelfde productielijn, met slechts kleine aanpassingen, en dat de kosten en het productiviteitsverlies bij zo’n omschakeling marginaal zijn. De Poolse autoriteiten merken op dat, op grond van punt 68 van de RAG, substitueerbaarheid aan de aanbodzijde voldoende is om te kunnen stellen dat twee producten deel uitmaken van dezelfde markt.

5.1.2.2. Opmerkingen met betrekking tot de door het project gecreëerde productiecapaciteit

(77) De Poolse autoriteiten geven aan dat, rekening houdend met de wisselwerking tussen de verwachte verlaging van de productiecapaciteit in Ierland en de vergroting van de productiecapaciteit in Polen, de totale toename van de capaciteit voor desktops minder zou zijn dan 5 % van de markt voor desktops op EER-niveau in 2006.

(78) In deze context zijn de Poolse autoriteiten van mening dat het gepast is rekening te houden met het totale effect dat de capaciteitsvergroting als gevolg van het project heeft op de capaciteit van de Dell Group in de EER als geheel, in plaats van uitsluitend te kijken naar de capaciteitsvergroting die wordt gemeld door Dell in Polen.

(79) De Poolse autoriteiten beweren dat er rekening moet worden gehouden met de verlaging van de capaciteit in Ierland. Volgens de Poolse autoriteiten is een economische beoordeling van de effecten van de door het project gecreëerde capaciteit alleen zinnig als er ook rekening wordt gehouden met de capaciteitsverminderingen die in dezelfde geografische markt hebben plaatsgevonden (al helemaal omdat de fabriek in Limerick is gesloten, wat niet gepland was toen het project in Łódź van start ging). De Poolse autoriteiten merken op dat deze effecten uitsluitend vastgesteld kunnen worden door naar de Dell Group als geheel te kijken (onder meer omdat de beoordeling van het marktaandeel op dat niveau plaatsvindt). Als het project tijdens de beoordeling, als gevolg van een capaciteitsvermindering elders in de EER, de limiet van 5 % niet langer overschrijdt (en de verstorende effecten dus verdwijnen), moet hiermee rekening worden gehouden. De Poolse autoriteiten verwijzen naar een eerdere beschikking over staatssteun waarin de Commissie de productiecapaciteit moest beoordelen van een bedrijf dat een productiefaciliteit van de ene deelstaat naar de andere had verplaatst (27). Volgens de Poolse autoriteiten had de Commissie in die zaak geaccepteerd dat het project geen extra capaciteit creëerde en geredeneerd dat de groep van de steunontvanger moest worden onderzocht om de mogelijke toename van de capaciteit te kunnen beoordelen (28).

(80) De Poolse autoriteiten ontkennen ook een capaciteitstoename van meer dan 5 % in de desktopmarkt. Volgens de Poolse autoriteiten zou een dergelijke toename alleen optreden als de volledige capaciteit die door het project is bereikt, gebruikt was voor het maken van desktops, zonder capaciteit over te laten voor notebooks. Theoretische capaciteit mag niet de enige maatstaf zijn; als er een realistische beoordeling wordt gemaakt van het voorspelde gebruik van de productiefaciliteiten, is de daadwerkelijke gecombineerde capaciteit voor desktops in de fabrieken in Limerick en Łódź ongeveer de helft van de maximale theoretische capaciteit voor desktops. De Poolse autoriteiten merken op dat een vermindering in de technische capaciteit van de fabriek in Łódź in elk geval niet van invloed zou zijn op de resultaten van het capaciteitstoenamecriterium als het gaat om desktops, maar van invloed zou zijn op de productiecapaciteit voor notebooks (een segment dat sneller groeit dan het bnp in de EER) en het doel van het investeringsproject zou wegnemen.

5.1.2.3. Opmerkingen met betrekking tot het gebruik van volumecijfers voor de berekening van groeipercentages

(81) De Poolse autoriteiten zijn van mening dat voor hightechindustrieën de berekening van de groeipercentages van de betreffende producten gebaseerd moet worden op volumecijfers en niet op waardecijfers. Zij zijn van mening dat in deze sectoren prijsverlagingen vaak voorkomen als gevolg van een sterke concurrentie en snelle technologische verandering en dus een indicatie zijn van de sterkte van de markt. De Poolse autoriteiten zijn van mening dat voor hightechindustrieën de berekening van de groeipercentages van de betreffende producten gebaseerd moet worden op volumecijfers en niet op waardecijfers (29).

5.1.2.4. Opmerkingen met betrekking tot de afbakening van de relevante productmarkt voor servers

(82) De Poolse autoriteiten zijn van mening dat de markt het beste kan worden gesegmenteerd op basis van productklasse en prijscategorie. Aan de aanbodzijde is het voor de fabrikanten van basisservers niet eenvoudig de technisch veeleisende markt van het hoge segment te betreden. De meeste fabrikanten concentreren zich op servers voor basistoepassingen, aangezien er weinig vraag is naar geavanceerde servers, wat leidt tot het ontbreken van schaalvoordelen in de overige twee (hogere) segmenten van de markt. Vanuit het perspectief van de klant voorzien basisservers in andere behoeften dan servers in het hoogste segment en worden ze voor andere doeleinden gebruikt. Klanten die basisverwerking nodig hebben, zullen geen duurdere servers met betere prestaties kopen.

(83) De Poolse autoriteiten merken op dat een overschakeling van x86- naar niet-x86-servers hogere ondersteuningskosten of onderbrekingskosten tijdens de installatie oplevert. Een overschakeling van basistechnologie naar meer geavanceerde technologie vereist de nodige aanpassingen en brengt extra kosten met zich mee. Dat geldt niet allen voor een overschakeling van x86- naar niet-x86-servers, maar ook in het algemeen voor de overschakeling van basisservers naar meer geavanceerde servers.

(84) Met betrekking tot substitutie aan de aanbodzijde zijn de Poolse autoriteiten van mening dat een beperkt volume van de doelmarkt in niet-x86-servers geen basis kan vormen voor de definitie van afzonderlijke x86- en niet-x86-markten. Er is slechts een beperkt aantal klanten voor servers met andere dan de standaardfunctionaliteit en prestaties op zeer hoog niveau. Servers in het topsegment vereisen aanzienlijke investeringen aan de aanbodzijde, bieden geen garanties op schaalvoordelen en zijn dus veel duurder. Er is daarentegen een brede klantenkring die behoefte heeft aan branchestandaardfunctionaliteit, ongeacht of hiervoor gebruik wordt gemaakt van x86- of niet-x86-servers.

(85) Volgens de Poolse autoriteiten zijn de marketing- en distributiekanalen ontworpen op grond van de serverprestaties en rekenkracht en niet op besturingssystemen of architectuur. Hoewel Dell technisch gezien in staat is x86-servers in het hoge segment te bouwen, heeft het bedrijf de markt hiervoor tot nu toe nog niet betreden vanwege de specifieke kenmerken van deze markt en omdat Dell in deze markt geen klantenkring en distributiekanalen heeft.

5.1.2.5. Opmerkingen met betrekking tot de relevante geografische markt voor servers

(86) De Poolse autoriteiten zijn van mening dat de geografische markt voor servers moet worden gedefinieerd als de EMEA-regio of zelfs alleen de EER. In hun optiek is compatibiliteit tussen servers niet het enige aspect waarmee rekening moet worden gehouden. Kosten en levertijd zijn cruciale elementen, die een zeer groot effect op de marges hebben. Aangezien de prijzen dalen als gevolg van concurrentie en technologische verbeteringen, terwijl de transportkosten aanzienlijk zijn, zijn korte verkoopkanalen essentieel.

5.1.3. Opmerkingen met betrekking tot kwesties voor de diepgaande evaluatie

(87) De Poolse autoriteiten hebben ten behoeve van de diepgaande evaluatie een volledige economische analyse van de steun verstrekt, gebaseerd op een onderzoek van consultants van LECG Consulting namens Dell Polen, waarin het effect van de steun wordt onderzocht in verband met de eisen die de Commissie in het inleidingsbesluit heeft vastgelegd.

(88) De opmerkingen van Polen met betrekking tot de criteria voor de diepgaande evaluatie worden in meer detail besproken in de relevante onderdelen van paragraaf 6.7 van deze beschikking.

5.2. Commentaar op de opmerkingen van belanghebbenden

5.2.1. Commentaar op de opmerkingen van mevrouw Sinnott

(89) De Poolse autoriteiten merken op dat mevrouw Sinnott haar bezorgdheid uitspreekt met betrekking tot de wettigheid van de steun die Polen heeft verleend „voor de verhuizing van Dell van Ierland naar Łódź.”

(90) De Poolse autoriteiten verwijzen naar de stukken die ze op 18 februari 2009 hebben ingediend, waarin ze aangeven dat de aan Dell verleende steun op geen enkele wijze bedoeld is om te leiden tot een overplaatsing van de activiteiten van Ierland naar Łódź. De Poolse autoriteiten stellen dat Dell oorspronkelijk van plan was beide fabrieken naast elkaar te laten werken en dat de beide fabrieken ook daadwerkelijk enige tijd naast elkaar hebben gefunctioneerd. De Poolse autoriteiten geven aan dat het besluit om een fabriek te bouwen in Łódź is genomen in de zomer van 2006 (het MoU met de Poolse regering is getekend op 19 september 2006). De Poolse autoriteiten wijzen erop dat het besluit om de productieactiviteiten in Limerick te staken is genomen na een intern onderzoek eind 2008 en in hoge mate is beïnvloed door een verslechtering van de marktomstandigheden als gevolg van de economische crisis. De Poolse autoriteiten geven aan dat er geen direct verband is tussen het besluit om het investeringsproject in Łódź uit te voeren en het besluit om de productieactiviteiten in Limerick te staken. De Poolse autoriteiten wijzen erop dat er op het moment dat de Poolse regering besloot steun te verlenen aan Dell Polen nog geen sprake was van sluiting van de fabriek in Limerick.

(91) De Poolse autoriteiten verwijzen naar de stukken die ze op 18 februari 2009 hebben ingediend, waarin ze aangeven dat Dell van plan is belangrijke activiteiten te blijven uitvoeren in Limerick. De Poolse autoriteiten merken op dat er, met uitzondering van de opmerkingen van mevrouw Sinnott, geen reacties zijn ontvangen van de Ierse overheid of belanghebbende partijen in Ierland.

5.2.2. Commentaar op de opmerkingen van HP

(92) De Poolse autoriteiten zijn het eens met de opmerkingen van HP met betrekking tot de definitie van de productmarkt voor pc’s en de geografische markten voor pc’s en servers.

(93) De Poolse autoriteiten wijzen erop dat de opmerkingen van HP de definitie van de markt voor pc’s als één enkele markt ondersteunen.

(94) De Poolse autoriteiten zijn van mening dat de opmerkingen van HP aangeven dat de relevante markten moeten worden gedefinieerd op EER- of EMEA-niveau. De Poolse autoriteiten zijn van mening dat de relevante geografische markt voor servers niet groter is dan het EMEA-gebied, vanwege tijdsbeperkingen en transportkosten, die grote obstakels vormen voor een wereldwijde handel in pc’s en servers.

(95) De Poolse autoriteiten uiten hun bedenkingen over de opmerkingen van HP met betrekking tot de definitie van de productmarkt voor servers. Ze erkennen dat deze markt weliswaar geleidelijk een geheel wordt als gevolg van de evolutie die HP beschrijft, maar volgens de Poolse autoriteiten bestaan er nog altijd aanzienlijke verschillen tussen servers in de hoge en lage segmenten, zowel aan de vraag- als aan de aanbodzijde. De Poolse autoriteiten geven aan dat servers in het lagere segment hoofdzakelijk worden gebruikt voor basistoepassingen, terwijl de meer geavanceerde servers worden gebruikt voor complexere bewerkingen. Aan de aanbodzijde is het voor de fabrikanten van eenvoudige servers niet eenvoudig de markt van het hoge segment te betreden. De Poolse autoriteiten zijn van mening dat, hoewel er, zoals HP opmerkt, tekenen zijn van nieuwe bedrijven in de servermarkt die niet beperkt lijken te zijn tot een bepaalde prijscategorie, de meeste fabrikanten zich concentreren op het lagere segment, als gevolg van de beperkte vraag naar meer geavanceerde servers. De Poolse autoriteiten geven aan dat vanuit het perspectief van de klant eenvoudige servers voorzien in andere behoeften dan servers in het hogere segment en worden gebruikt voor andere toepassingen (klanten die alleen basisverwerking nodig hebben, zullen bijvoorbeeld geen duurdere servers met meer verwerkingsvermogen kopen).

5.2.3. Commentaar op de opmerkingen van de anonieme partij (de concurrent)

5.2.3.1. Vertrouwelijkheidseis door de anonieme partij

(96) De Poolse autoriteiten merken op dat de anonieme partij eist dat niet alleen zijn identiteit, maar ook bepaalde passages in de door deze partij ingediende stukken vertrouwelijk worden behandeld. De Poolse autoriteiten begrijpen bepaalde passages van de ingediende stukken niet; dit geldt met name voor het gedeelte over vermeende verstoringen van de markt. De Poolse autoriteiten wijzen erop dat de Commissie haar besluit niet mag baseren op feiten waarover de lidstaat niet is geïnformeerd. Ze geven aan dat hieronder ook die feiten vallen waarvan belanghebbende partijen eisen dat ze vertrouwelijk worden behandeld (30).

(97) Met betrekking tot de vertrouwelijkheidseis van de anonieme partij wijst de Commissie erop dat haar beoordeling ten behoeve van deze beschikking uitsluitend gebaseerd is op de informatie die de anonieme partij heeft verstrekt in de niet-vertrouwelijke versie van haar opmerkingen, zoals die is doorgestuurd naar Polen. De Commissie heeft geen rekening gehouden met de informatie die de anonieme partij in de vertrouwelijke versie van haar opmerkingen heeft verstrekt (31).

5.2.3.2. Recht van de anonieme partij om opmerkingen in te dienen

(98) De Poolse autoriteiten zetten vraagtekens bij het recht van de anonieme partij om opmerkingen in te dienen. De Poolse autoriteiten merken op dat op grond van de artikel 1, onder h), artikel 6, lid 1, en artikel 20, lid 1, van Verordening (EG) nr. 659/1999 alleen belanghebbende partijen, d.w.z. partijen die nadeel zouden kunnen ondervinden van de toekenning van de betreffende steun, het recht hebben om opmerkingen in te dienen. De Poolse autoriteiten zijn van mening dat uit de opmerkingen zoals zij die hebben ontvangen niet blijkt in welke mate de anonieme partij nadeel ondervindt van de verlening van steun aan Dell Polen. De Poolse autoriteiten verzoeken de Commissie met klem de opmerkingen van de anonieme partij te negeren, aangezien deze geen voldoende belang heeft aangetoond krachtens artikel 1, onder h van Verordening (EG) nr. 659/1999.

(99) Met betrekking tot het recht van de anonieme partij om opmerkingen in te dienen, wijst de Commissie erop dat de anonieme partij waarnaar in voetnoot 4 wordt verwezen, een concurrent van Dell is. De Commissie is van mening dat dit feit, voor de doelstelling van deze beschikking, voldoende is om de juridische status van de anonieme partij als een belanghebbende partij in de zin van artikel 1, onder h van Verordening (EG) nr. 659/1999 aan te tonen.

5.2.3.3. Commentaar op de opmerkingen van de concurrent met betrekking tot de marktdefinitie

(100) De Poolse autoriteiten zijn het niet eens met de opmerkingen van de concurrent met betrekking tot het gebruik van volumecijfers voor de berekening van groeipercentages. Ze verwijzen naar de stukken die zij op 18 februari 2009 hebben ingediend, waarin zij uitleggen waarom de volumecijfers en niet de waardecijfers moeten worden bestudeerd om te bepalen of een markt terugloopt. Ze wijzen erop dat de RAG duidelijk stelt dat het groeipercentage in de relevante markt voor de investering moet worden bekeken voor de beoordeling van de verenigbaarheid van de maatregel met punt 68, onder b), van de RAG, en dat er geen gronden zijn om van deze duidelijk geformuleerde regel af te wijken en groeiprognoses toe te passen.

(101) In antwoord op de opmerkingen van de concurrent met betrekking tot de marktafbakening voor servers, stellen de Poolse autoriteiten dat deze verwijst naar een fusiebeschikking uit 1997 en 1998 om te stellen dat de enige geschikte segmentatie x86/niet-x86 is. Ze beweren echter dat de markt sinds die tijd een belangrijke ontwikkeling heeft doorgemaakt. Naar hun mening is het niet juist om te beweren dat de indeling in x86/niet-x86 de standaard is die wordt gehanteerd door marktonderzoeker IDC, aangezien IDC in zijn database Server Tracker meer dan twintig criteria biedt om de markt te verdelen. Servers met een sterkere rekenkracht kunnen ook worden gebouwd op basis van meerdere x86-processors. De vereiste kracht kan worden verkregen met servers met een verschillende architectuur en configuraties daarvan. Niet-x86-servers kunnen dus dezelfde functies vervullen als x86-servers. Met kan niet concluderen dat verwerking op hoog niveau niet mogelijk is met x86-servers. Het hogere serversegment bevat een combinatie van niet-x86- en x86-servers waarop verschillende toepassingen draaien, maar die uiteindelijk een vergelijkbare oplossing leveren. Zowel x86- als niet-x86-servers kunnen gebruikmaken van verschillende besturingssystemen en worden gebruikt voor specifieke toepassingen. Klanten kunnen het type server kiezen om hun toepassingen uit te voeren. Er kunnen talloze segmentaties worden geanalyseerd voor servers (op grond van architectuur, besturingssysteem, database-enginecompatibiliteit), maar de rekenkracht en serverprestaties zijn de doorslaggevende factoren voor de keuze van de klanten die tot uitdrukking komen in de prijzen; die zijn hogere naarmate de eisen complexer en specialistischer zijn.

5.2.3.4. Commentaar op de opmerkingen van de concurrent met betrekking tot de diepgaande evaluatie

(102) Het commentaar van de Poolse autoriteiten op de opmerkingen van de concurrent met betrekking tot de criteria voor de diepgaande evaluatie zijn in meer detail beschreven in de relevante onderdelen van paragraaf 6.7 van deze beschikking.

6. BEOORDELING VAN DE STEUNMAATREGEL

6.1. Kwalificatie als staatssteun

(103) Volgens artikel 87, lid 1, van het Verdrag zijn, behoudens de afwijkingen waarin dit Verdrag voorziet, steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.

(104) De steun is door de Poolse autoriteiten verleend in de vorm van rechtstreekse subsidies, kortingen en belastingvrijstellingen. Hij kan daarom geacht worden verstrekt te zijn door een lidstaat en te zijn bekostigd met staatsmiddelen zoals bedoeld in artikel 87, lid 1, van het Verdrag. De steun is verleend aan één enkel bedrijf, Dell Polen, en is dus selectief. De steun is verleend voor een investering met betrekking tot de fabricage van personal computers en servers. Aangezien deze producten tussen lidstaten worden verhandeld, is het waarschijnlijk dat de maatregel van invloed is op de handel tussen lidstaten. De steun die is verleend aan Dell Polen heeft tot gevolg dat het bedrijf bepaalde kosten die het normaliter zelf moet betalen niet hoefde te betalen, en dus geniet het bedrijf een economisch voordeel ten opzichte van zijn concurrenten. Door Dell Polen en zijn productie op deze wijze te bevoordelen, verstoort de maatregel de concurrentie of dreigt hij deze te verstoren.

(105) De Commissie is derhalve van mening dat de aangemelde maatregel staatssteun vormt in de betekenis van artikel 87, lid 1, van het Verdrag.

(106) Nu is vastgesteld dat de aangemelde maatregel staatssteun vormt in de betekenis van artikel 87, lid 1, van het Verdrag, is het noodzakelijk om na te gaan of de maatregel verenigbaar kan worden geacht met de gemeenschappelijke markt.

6.2. Wettigheid van de staatssteun

(107) Door de aan Dell Polen toe te kennen steun aan te melden voordat de maatregel van kracht werd, heeft Polen voldaan aan de individuele kennisgevingseis die is vastgelegd in artikel 88, lid 3, van het Verdrag (vgl. punt 2).

6.3. Rechtsgrond voor de beoordeling

(108) De Commissie merkt op dat, aangezien de steun bedoeld is om de regionale ontwikkeling te steunen, de RAG de basis moet vormen om te beoordelen of de steun verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt.

(109) De Commissie merkt op dat het investeringsproject kan worden gezien als een initiële investering in de zin van punt 34 van de RAG, aangezien het betrekking heeft op een investering in materiële en immateriële activa voor het opzetten van een nieuwe vestiging.

(110) De Commissie merkt verder op dat het initiële investeringsproject kan worden gezien als een groot investeringsproject in de betekenis van punt 60 van de RAG, aangezien de subsidiabele kosten hoger zijn dan 50 miljoen EUR, berekend op basis van prijzen en wisselkoersen op de datum van kennisgeving.

(111) De Commissie heeft daarom de steunmaatregel beoordeeld in overeenstemming met de bepalingen van de RAG over regionale investeringssteun en in het bijzonder de bepalingen van de RAG over steun voor grote investeringsprojecten, alsmede in overeenstemming met de criteria voor de diepgaande beoordeling van regionale steun voor grote investeringsprojecten die zijn vastgelegd in de mededeling van de Commissie van 16 september 2009 (32) („de Richtsnoerenmededeling”).

(112) In overeenstemming met de relevante jurisprudentie (33) moet de Commissie de beoordeling uitvoeren op basis van de geldende regels op het moment van de beschikking.

6.4. Verenigbaarheid met de algemene bepalingen van de RAG

(113) De Commissie heeft geverifieerd of de steun is verleend in overeenstemming met de algemene bepalingen van de RAG. Deze beoordeling leidde tot de volgende observaties:

(114) Krachtens punt 9 van de RAG is Dell Polen geen onderneming in moeilijkheden in de betekenis van de Communautaire richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (34).

(115) Hoewel de Commissie in de regel, op grond van punt 10 van de RAG, geen voorstander is van de toekenning van ad hoc regionale steun, mag men gezien de in de punten 10 en 13 verstrekte informatie aannemen dat het project bijdraagt aan een coherente regionale ontwikkelingsstrategie. In het bijzonder wordt verwacht dat het investeringsproject zal bijdragen aan de ontwikkeling van economische activiteit in de regio door positieve effecten in termen van werkgelegenheid (directe en indirecte arbeidsplaatsen), scholing en kennisoverdracht en een multipliereffect voor meer investering door verwante diensten en fabrikanten.

(116) Het project vormt een initiële investering in de betekenis van punt 34 van de RAG, aangezien het betrekking heeft op het opzetten van een nieuwe vestiging (vgl. punt 12).

(117) In overeenstemming met punt 38 van de RAG heeft de begunstigde voor de aanvang van de werkzaamheden aan het project een aanvraag voor steun ingediend en de Poolse autoriteiten hebben schriftelijk bevestigd dat het investeringsproject van Dell Polen, op voorwaarde van goedkeuring door de Commissie, in aanmerking zou komen voor steun (vgl. punt 15).

(118) In overeenstemming met punt 39 van de RAG bedroeg de eigen bijdrage van de begunstigde aan de subsidiabele kosten meer dan 25 % (vgl. punt 16).

(119) In overeenstemming met punt 50 van de RAG werden de subsidiabele kosten van het project berekend op basis van de subsidiabele investeringskosten (vgl. punt 14). In overeenstemming met punt 58 van de RAG is de steun voor het creëren van werkgelegenheid berekend op basis van de personeelskosten voor twee jaar (brutoloonkosten en andere verplichte betalingen) voor nieuw aangenomen personen.

(120) In overeenstemming met punt 64 van de RAG heeft Polen door de steun aan te melden alvorens deze van kracht te laten worden, voldaan aan de individuele kennisgevingseis (vgl. punt 2).

(121) In overeenstemming met de punten 71-75 van de RAG is voldaan aan de regels omtrent cumulatie van steun (vgl. punten 2 en 15).

(122) De Commissie is derhalve van mening dat de steun voldoet aan de algemene bepalingen van de RAG.

6.5. Verenigbaarheid met de bepalingen van de RAG met betrekking tot grote investeringsprojecten

6.5.1. Eén enkel investeringsproject

(123) De investeringen die Dell Polen heeft gedaan, zijn gevolgd door investeringen door twee van zijn leveranciers, RR Donnelley Global Turnkey Solutions Poland en Flextronics.

(124) In het inleidingsbesluit (punten 42-51), was de Commissie van mening dat er onvoldoende technische, functionele en strategische banden bestonden tussen de investering door Dell Polen en de investeringen door zijn twee leveranciers om te kunnen concluderen dat deze deel uitmaakten van één enkel investeringsproject in de betekenis van punt 60 en voetnoot 55 van de RAG.

(125) De Commissie merkt op dat zij geen opmerkingen heeft ontvangen met betrekking tot het karakter van het project als één enkele investering.

(126) De Commissie bevestigt derhalve dat de investeringen door Dell Polen enerzijds en de voornoemde leveranciers anderzijds niet kunnen worden geacht deel uit te maken van één enkel investeringsproject in de betekenis van punt 60 en voetnoot 55 van de RAG.

6.6. Verenigbaarheid met de bepalingen van punt 68 van de RAG — verificatie van de twijfels die zijn geuit in het inleidingsbesluit

(127) Op basis van de informatie die de Poolse autoriteiten en de belanghebbende partijen hebben verstrekt in het kader van de formele onderzoeksprocedure, is het noodzakelijk te onderzoeken of de in het inleidingsbesluit geuite twijfels zijn verminderd.

6.6.1. Verenigbaarheid met het productiecapaciteitscriterium voor desktops/notebooks

6.6.1.1. Relevante productmarkten voor desktops en notebooks

(128) In het inleidingsbesluit (punten 62 en 105) uitte de Commissie haar twijfels over de vraag of desktops en notebooks, voor de toepassing van deze beschikking, moeten worden gezien als één enkele productmarkt of als twee afzonderlijke relevante productmarkten.

(129) Gezien de opmerkingen van de Poolse autoriteiten en de belanghebbende partijen, merkt de Commissie op dat er aanwijzingen zijn dat er voor de twee betrokken producten een bepaalde mate van substitutie aan de vraagzijde plaatsvindt in beide richtingen (35) en dat bepaalde fabrikanten, in het bijzonder Dell, in staat lijken tot substitueerbaarheid aan de aanbodzijde (36). Er zijn echter ook aanwijzingen dat er een belangrijke mate van niet-overgankelijke vraag naar het andere product of exclusieve vraag naar een van beide producten bestaat en dat er voor sommige fabrikanten aanzienlijke technische, organisatorische en financiële barrières zijn voor het overschakelen van de productie van het ene product naar het andere.

(130) Hoewel de informatie die tijdens het formele onderzoek is ontvangen een beter inzicht heeft gegeven in de pc-sector, is de Commissie van mening dat dit onvoldoende is voor de uitvoering van een zinvol marktonderzoek dat het mogelijk zou maken de relevante productmarkt(en) voor desktops en notebooks te definiëren (37). De Commissie merkt derhalve op dat de twijfels met betrekking tot de relevante productmarkt voor desktops en notebooks niet zijn verminderd.

(131) Met het oog op het bovenstaande, concludeert de Commissie dat het misschien mogelijk is om de exacte definitie van de relevante productmarkt voor desktops en notebooks open te laten, maar dat het voor deze beschikking noodzakelijk is desktops en notebooks afzonderlijk te beschouwen om de concurrentiebeperkingen te behandelen die kunnen bestaan als desktops worden gezien als een afzonderlijke productmarkt (38).

6.6.1.2. Door het project gecreëerde productiecapaciteit

(132) In het inleidingsbesluit (punten 99 en 105), uitte de Commissie haar twijfels over de vraag of het gepast was om het effect van de door het project gecreëerde capaciteit op de capaciteit van Dell in de EER als geheel te bekijken, in plaats van alleen de door het project gecreëerde capaciteit.

(133) Gezien de opmerkingen van de Poolse autoriteiten die zijn weergegeven in de punten 77 en 78, wijs de Commissie erop dat punt 68, onder b), van de RAG verwijst naar „de door het project gecreëerde productiecapaciteit”, wat het onmogelijk maakt om samen met de door het project gecreëerde capaciteit ook de productiecapaciteit van andere vestigingen of bedrijven binnen de EER die eigendom zijn van de ontvanger te bekijken. Als voor het bepalen of aan de drempel van punt 68, onder b), van de RAG is voldaan, toenamen van de capaciteit in de ene lidstaat konden worden gecompenseerd door afnamen in een andere lidstaat — die bijvoorbeeld tot gevolg zouden hebben dat er op bedrijfsniveau geen nettotoename van de capaciteit plaatsvindt — zou dat betekenen dat ten minste één belangrijke categorie van potentieel schadelijke staatssteun aan een diepgaande beoordeling ontsnapt, namelijk die steunmaatregelen die het effect hebben dat ze de productiecapaciteit in één lidstaat vergroten, ten koste van een andere lidstaat, waar de capaciteit als gevolg van de steun wordt verkleind. Zoals is aangegeven in de punten 52-53 van de Richtsnoerenmededeling, kunnen zulke maatregelen ingaan tegen het beginsel van regionale steun en moeten ze daarom worden beheerst.

(134) Gezien de opmerkingen van de Poolse autoriteiten die zijn weergegeven in overweging 79, is de Commissie van mening dat het noodzakelijk is om rekening te houden met de effecten van de toename van de productiecapaciteit die mogelijk werd gemaakt door het project, zoals aangemeld, en dat er geen rekening kan worden gehouden met de verminderingen van de capaciteit in andere productiefaciliteiten binnen de EER als dergelijke verminderingen van de productiecapaciteit geen deel uitmaken van het investeringsproject waarvoor de steun is aangemeld en dus niet worden beïnvloed door de verlening van de steun. De Commissie wijst erop dat bij de beschikking over staatssteun in zaak N 158/05 Getrag Ford Transmissions Slovakia s.r.o., die de Poolse autoriteiten aanhalen, de verwachte vermindering van de capaciteit in een van de lidstaten deel uitmaakte van het aangemelde project.

(135) Gezien de opmerkingen van de Poolse autoriteiten die zijn weergegeven in overweging 80, merkt de Commissie op dat gezien de flexibiliteit van de productie in de fabriek, de volledige door het project gecreëerde capaciteit in beginsel kan worden gebruikt voor de productie van een van de drie betrokken producten (39).

(136) In het licht van het bovenstaande concludeert de Commissie dat de vermindering van de productiecapaciteit van een begunstigde in een andere lidstaat niet mag worden meegewogen. De Commissie concludeert dat de door het project gecreëerde productiecapaciteit meer bedroeg dan 5 % van de markt in alle betrokken productmarkten.

6.6.1.3. Gebruik van volumecijfers voor de berekening van groeipercentages

(137) In het inleidingsbesluit (punten 100 en 105) uitte de Commissie haar twijfels over de vraag of zij het gemiddelde jaarlijkse groeipercentage van de producten waarop het investeringsproject betrekking had uitsluitend op basis van volumecijfers kon berekenen, zoals beschreven in punt 68, onder b), van de RAG.

(138) De Commissie merkt op dat de negatieve groei van desktops in termen van waarde een weerspiegeling kan zijn van de sterke daling van de gemiddelde verkoopprijzen van desktops. Dit negatieve groeicijfer in termen van waarde zou erop kunnen wijzen dat de toename in volume onvoldoende is om de afnemende marginale opbrengst te compenseren, wat een kenmerk is van een teruglopende markt. De Commissie merkt op dat dezelfde daling in de gemiddelde verkoopprijzen van desktops ook geldt voor notebooks en servers. Anders dan bij desktops, wijst het positieve groeipercentage in termen van zowel volume als waarde voor notebooks en servers er echter op dat de afname in de gemiddelde verkoopprijs ruimschoots wordt gecompenseerd door de toename van de verkochte hoeveelheden.

(139) Met het oog op het bovenstaande concludeert de Commissie dat zij, om te beoordelen of desktops een teruglopende markt vormen volgens de plausibele marktdefinitie waarbij desktops als een afzonderlijke productmarkt worden gezien, het gemiddelde jaarlijkse groeipercentage van desktops zoals bedoeld in punt 68, onder b), van de RAG niet uitsluitend op basis van volumecijfers kan berekenen.

6.6.1.4. Conclusie met betrekking tot het criterium van vergroting van de productiecapaciteit voor desktops/notebooks

(140) De Commissie concludeert dat indien desktops worden gezien als een andere productmarkt dan notebooks, de steun problemen op mededingingsgebied kan geven in die zin dat hij voor de desktopmarkt steun zou vormen aan een bedrijf in een teruglopende sector. Met betrekking tot desktops is het daarom noodzakelijk een diepgaande beoordeling uit te voeren van de effecten van de steun.

6.6.2. Verenigbaarheid met het marktaandeelcriterium voor servers

6.6.2.1. Relevante productmarktafbakening voor servers

(141) In het inleidingsbesluit (punten 65-67, 72 en 105) stelde de Commissie dat het gepast was om uit te gaan van een marktdefinitie op basis van productklasse/prijscategorie om de servermarkt in te delen, maar uitte zij haar twijfels over de vraag of segmentatie op basis van productklasse/prijscategorie de juiste marktverdeling voor servers was.

(142) Gezien de ontvangen opmerkingen is de Commissie van mening dat haar aanvankelijke standpunt dat segmentatie van servers op basis van productklasse/prijscategorie de meest geschikte marktverdeling vormt in dit geval kan worden tegengesproken door argumenten voor andere plausibele marktafbakeningen.

(143) In het licht van het bovenstaande concludeert de Commissie dat de twijfels met betrekking tot de gepaste marktafbakening die moet worden gehanteerd voor het meten van het marktaandeel van Dell in de servermarkt niet zijn verminderd.

6.6.2.2. Relevante geografische markt voor servers

(144) In het inleidingsbesluit (punten 78-81 en 105) uitte de Commissie haar twijfels over de vraag of de relevante geografische markt voor servers moet worden gezien als de EER, de EMEA-regio of de hele wereld.

(145) Met betrekking tot de opmerkingen van de Poolse autoriteiten is de Commissie van mening dat de gegeven argumenten specifiek zijn voor het bedrijfsmodel van Dell en de manier van werken van dit bedrijf en niet noodzakelijk van toepassing zijn op andere serverfabrikanten of het algemene functioneren van de servermarkt weerspiegelen.

(146) De Commissie merkt op dat de opmerkingen van belanghebbende partijen erop wijzen dat de handel in servers plaatsvindt op een niveau dat breder is dan de EER of de EMEA-regio en dat de meeste fabrikanten wereldwijd actief zijn.

(147) De Commissie wijst er echter op dat de geografische markt voor servers alleen relevant is als wordt gekeken naar het marktaandeel van Dell voor x86-servers.

(148) In het licht van het bovenstaande is de Commissie van mening dat, hoewel er redenen kunnen zijn om te oordelen dat de geografische markt voor servers wereldwijd is, gezien het feit dat er twijfels blijven bestaan met betrekking tot de gepaste productmarktafbakening voor servers, de geografische markt voor servers open gelaten kan worden.

6.6.2.3. Conclusie met betrekking tot het marktaandeelcriterium voor servers

(149) De Commissie concludeert dat de steun, afhankelijk van de marktdefinitie die wordt gehanteerd voor servers, problemen op mededingingsgebied zou kunnen geven. In het bijzonder zou de maatregel, indien de indeling x86/niet-x86 wordt gehanteerd, voor het x86-segment van de productmarkt steun vormen aan een bedrijf met een marktaandeel van meer dan 25 % in de relevante markt op wereldniveau. Met betrekking tot de servermarkt is het daarom noodzakelijk een diepgaande beoordeling uit te voeren van de effecten van de steun.

6.6.3. Conclusie met betrekking tot de in het inleidingsbesluit geuite twijfels

(150) De Commissie is van mening dat de in het inleidingsbesluit geuite twijfels over de vraag of de steun voldoet aan de voorwaarden die zijn gedefinieerd in de punten 68, onder a), en 68, onder b), van de RAG niet zijn verminderd.

(151) In overeenstemming met punt 68 van de RAG is het, in het geval dat een van de twee drempels die zijn gedefinieerd in de punten 68, onder a), en 68, onder b), van de RAG wordt overschreden voor de te beoordelen maatregel (40), noodzakelijk om, na het openen van de procedure op grond van artikel 88, lid 2, van het Verdrag, in detail te verifiëren of de steun noodzakelijk is om een stimuleringseffect voor de investering te creëren en of de voordelen van de steunmaatregel zwaarder wegen dan de eruit voortvloeiende verstoring van de concurrentie en het effect op de handel tussen de lidstaten.

6.7. Diepgaande beoordeling

(152) De diepgaande beoordeling wordt uitgevoerd op basis van de Richtsnoerenmededeling, waarin de beoordelingscriteria voor de positieve en negatieve effecten van de steun zijn vastgelegd.

6.7.1. Positieve effecten van de steun

6.7.1.1. Doel van de steun

(153) De Poolse autoriteiten geven aan dat de investering van Dell in de provincie Łódź een langetermijnverbintenis is (de productiefaciliteiten moeten worden gehandhaafd tot ten minste vijf jaar na de voltooiing ervan en de gecreëerde arbeidsplaatsen moeten ten minste vijf jaar worden gehandhaafd) en daarnaast een belangrijk precedent is dat de basis kan vormen voor verdere investeringen in de provincie. Er is daarom sprake van een geloofwaardige verbintenis aan de provincie Łódź, die zal helpen rechtstreekse werkgelegenheid te creëren en de regionale ontwikkeling zal steunen.

(154) Deze positieve invloed wordt versterkt door het clustereffect dat het investeringsproject naar verwachting in gang zal zetten, door ondernemingen in dezelfde of verwante bedrijfstakken aan te moedigen zich in de omgeving te vestigen om te profiteren van externe schaal- of toepassingsvoordelen.

(155) De bijdrage van Dell aan het scheppen van werkgelegenheid in de provincie Łódź (41) zal naar verwachting groter zijn dan 2 500 (42) rechtstreekse arbeidsplaatsen in januari 2010 (43), plus zo’n 1 300 indirecte arbeidsplaatsen bij leveranciers, onderaannemers en dienstverleners die in de regio gevestigd zijn.

(156) Als het gaat om de regionale ontwikkeling, wijzen de Poolse autoriteiten ook op het effect van de investering op de volgende zaken: — Onderwijs: Dell werkt samen met twee lokale instellingen voor hoger onderwijs (44) (bijv. door beurzen toe te kennen, onderzoeken te laten uitvoeren en stageplaatsen aan te bieden) en wil ook met andere soortgelijke instellingen in de provincie Łódź gaan samenwerken (45). Dell neemt ook deel aan het programma voor de ontwikkeling van menselijke hulpbronnen in Łódź dat is opgezet door de stad Łódź (46). Net zoals dat in Ierland is gebeurd (47), zal deze samenwerking met lokale instellingen voor hoger onderwijs en de lokale overheid bijdragen aan de lokale innovatie en de ontwikkeling van een kenniseconomie en informatiemaatschappij. — Kennisoverdracht: de fabriek van Dell in Polen behoort tot de meest geavanceerde ter wereld en het is dus zeer waarschijnlijk dat er kennis naar de lokale economie zal vloeien. De overvloeiing van kennis zal voortkomen uit de bestuurs- en productieprocessen die Dell in de provincie zal introduceren, die zullen leiden tot verspreiding van operationele, financiële, technische, logistieke (48) en klantgerichte vaardigheden, zoals eerder is gebeurd in Limerick. Dell zal zijn personeel daarnaast diverse scholingsmogelijkheden aanbieden (49). Het project zal naar verwachting bijdragen aan het creëren en verspreiden van ICT-vaardigheden en de totstandbrenging van een centrum met vele facetten zoals in Limerick (met behulp van operationele, financiële, technische en klantgerichte vaardigheden). — Multipliereffect: de aanwezigheid van Dell zal helpen de levensstandaard in de provincie Łódź te verbeteren door de opbrengst van de lokale economie en de geldstromen naar de provincie te vergroten. Om een inschatting te kunnen maken van het mogelijke multipliereffect van de investering van Dell verwijzen de Poolse autoriteiten naar de uitkomsten van een onderzoek van Dell naar een soortgelijke investering in de Verenigde Staten. Het onderzoek (50) wijst uit dat er voor elke arbeidsplaats die bij Dell wordt gecreëerd, gemiddeld twee arbeidsplaatsen op lokaal niveau worden gecreëerd en nog eens 2,5 arbeidsplaats in andere regio’s van de Verenigde Staten. Uitgaande daarvan zal de geschatte loonlijst van Dell van 17,3 miljoen EUR per jaar naar verwachting nog eens 13 miljoen EUR voor nieuwe arbeidsplaatsen opleveren in de provincie Łódź en voor 9,5 miljoen EUR per jaar voor heel Polen.

(157) De concurrent spreekt zijn twijfel uit over het scheppen van indirecte werkgelegenheid. Hij beweert dat overige investeerders hun productiecapaciteit niet zullen uitbreiden, maar juist het gebruik van de bestaande faciliteiten in Polen zullen vergroten. De concurrent is ook van mening dat de indirecte investeringen overschat worden en dat de voordelen van de aanwezigheid van Dell in de provincie beperkt zullen zijn.

(158) De Commissie merkt op dat de Poolse autoriteiten informatie hebben verstrekt met betrekking tot het doel van de steun en de effecten van het investeringsproject op de regionale ontwikkeling, het onderwijs, de verspreiding van kennis, potentiële multipliereffecten en het creëren van directe en indirecte werkgelegenheid.

(159) De Commissie is van mening dat de Poolse autoriteiten adequate informatie hebben geleverd om aan te tonen dat het project zal bijdragen aan de economische ontwikkeling van de provincie Łódź.

(160) De Commissie is van mening dat de opmerkingen van de concurrent ongefundeerd zijn en dat er daarom geen rekening mee kan worden gehouden.

(161) Met het oog op het bovenstaande concludeert de Commissie dat de investering waarschijnlijk in zijn totaliteit een positieve bijdrage zal leveren aan de economische ontwikkeling in de provincie Łódź en dat zij als zodanig zal helpen de doelstelling voor regionale ontwikkeling te verwezenlijken.

6.7.1.2. Gepastheid van het steuninstrument

(162) Zoals is gesteld in de punten 17 en 18 van de Richtsnoerenmededeling, is staatssteun in de vorm van initiële investeringssteun slechts een van de manieren om tekortkomingen van de markt te boven te komen en de economische ontwikkeling in achterstandsregio’s te bevorderen. Steun vormt een geschikt instrument als het specifieke voordelen biedt in vergelijking met andere beleidsmaatregelen. Punt 18 van de Richtsnoerenmededeling stelt: „Maatregelen waarvoor de lidstaat andere beleidsopties heeft overwogen en waarvoor is aangetoond, dat het gebruik van een selectief instrument zoals staatssteun voor een specifieke onderneming voordelen oplevert, worden geacht een passend instrument te zijn.”.

(163) In de stukken die zij op 18 februari 2009 hebben verstrekt, legden de Poolse autoriteiten in detail uit dat de verlening van staatssteun aan grote projecten met regionale voordelen zoals de investering van Dell Polen in Łódź het enige gepaste middel was om de economische tekortkomingen van de provincie aan te pakken (naast de algemene maatregelen die al waren genomen).

(164) Op basis van de bevindingen van het onderzoek van LECG wijzen de Poolse autoriteiten erop dat er ondanks de algemene maatregelen ter ondersteuning van de economische ontwikkeling op nationaal en regionaal niveau door middel van investering in de basisinfrastructuur en productiefactoren, in het bijzonder door gebruik te maken van de structuurfondsen, nog steeds grote regionale ongelijkheden bestaan die van invloed zijn op Polen als geheel en de provincie Łódź in het bijzonder. De resultaten van het onderzoek wijzen in het bijzonder uit dat het bnp per hoofd van de bevolking in de provincie Łódź lager is dan het nationaal gemiddelde, terwijl de werkloosheid er boven het nationaal gemiddelde ligt en de langdurige werkloosheid er ook hoger is dan in Polen als geheel. Het gemiddelde loonpeil in de provincie ligt eveneens onder het nationaal gemiddelde. Bovendien is de kloof tussen het loonpeil in de provincie Łódź en dat in Polen als geheel in de periode 2004-2007 groter geworden.

(165) De Poolse autoriteiten wijzen er ook op dat de algemene maatregelen die in Polen als geheel zijn genomen om investeringen van buitenaf aan te trekken weinig effect lijken te hebben gehad op het volume van de directe buitenlandse investeringen (FDI). Volgens de gegevens van het onderzoek heeft Polen een van de laagste niveaus van FDI als percentage van het bnp in vergelijking met de andere lidstaten die sinds 2004 zijn toegetreden tot de Gemeenschap.

(166) De Poolse autoriteiten zijn van mening dat de relatieve onderontwikkeldheid van de provincie Łódź aangeeft dat gerichter ingrijpen in de provincie noodzakelijk is. De Poolse autoriteiten merken in dit verband op dat grote investeringen, door de arbeidsmarkt te verbeteren en de ontwikkeling van de infrastructuur te bevorderen, vaak meer investeringen teweegbrengen door de clustering van economische activiteit en de daarbij behorende effecten (industriële concentratie, indirecte groei, verspreiding van kennis en technologie). Staatssteun ter ondersteuning van grote investeringsprojecten kan dus een effectief middel zijn om de regionale ontwikkeling te versterken.

(167) De concurrent beweert dat Polen, omdat de steun als ad-hocsteun wordt verleend en niet in het kader van een regeling, niet de plicht heeft deze steun voor alle bedrijven in de sector onder dezelfde voorwaarden beschikbaar te stellen. De concurrent merkt op dat soortgelijke steun in beginsel zou kunnen worden geleverd aan concurrenten van Dell, maar betwijfelt dat in het huidige economische klimaat een subsidie van meer dan 50 miljoen EUR beschikbaar zou kunnen worden gesteld aan een andere computerfabrikant.

(168) De concurrent wijst erop dat ad-hocsteun krachtens punt 10 van de RAG alleen in uitzonderlijke gevallen mag worden verleend. De concurrent is van mening dat het gebruik van ad-hocsteun ongerechtvaardigd en ongepast is, omdat het de marktmacht van een bedrijf vergroot in een markt waarin dit bedrijf een aanzienlijk aandeel heeft in de levering, namelijk servers, en in een markt die terugloopt, namelijk desktops.

(169) De Poolse autoriteiten wijzen erop dat de opmerkingen van de concurrent niet aannemelijk maken dat de economische achterstand van de provincie Łódź door andere middelen dan staatssteun voor een groot investeringsproject kan worden overwonnen. De Poolse autoriteiten merken op dat de concurrent alleen zegt dat soortgelijke steun niet voor andere bedrijven beschikbaar is. Volgens de Poolse autoriteiten is deze uitspraak gebaseerd op een verkeerd begrip van het concept van passendheid zoals dat is vastgelegd in de RAG, wat vereist dat de Commissie analyseert of het doel van de steun ook op andere wijzen had kunnen worden bereikt. De Poolse autoriteiten zijn van mening dat de concurrent hierover geen voorstellen doet.

(170) De Commissie merkt op dat de Poolse autoriteiten hun argumenten met betrekking van de passendheid van het steuninstrument baseren op een macro-economische analyse van de factoren die van invloed zijn op de economische ontwikkeling op nationaal en regionaal niveau in Polen. Ze geven aan dat Polen in het algemeen en de provincie Łódź in het bijzonder achterstandsgebieden zijn, maar dat algemene maatregelen in Polen als geheel (in tegenstelling tot ad-hocsteun voor grote investeringsprojecten in bepaalde provincies) weinig effect hebben gehad op het volume van de FDI en dat er nog altijd significante regionale ongelijkheden bestaan binnen Polen. De Poolse autoriteiten wijzen erop dat de provincie Łódź een van de regio’s met het laagste bnp per hoofd van de bevolking, de hoogste werkloosheid en de laagste gemiddelde brutomaandlonen is. De Poolse autoriteiten concluderen dat aangezien tekortkomingen van de markt het normale functioneren van de markt verhinderen, staatssteun voor grote investeringsprojecten een effectief middel is om de regionale ontwikkeling te verbeteren door middel van concentratie van industriële activiteit en clustering en de daarmee verband houdende effecten (aantrekking, verspreiding, indirecte groei).

(171) Met betrekking tot het commentaar van Polen merkt de Commissie op dat de Poolse autoriteiten uitgebreide economische bewijzen hebben geleverd die erop wijzen dat de verlening van staatssteun aan grote investeringsprojecten met regionale voordelen, zoals het project van Dell Polen, een geschikt middel is om de economische tekortkomingen van de provincie Łódź aan te pakken (naast de algemene maatregelen die al zijn genomen).

(172) Met betrekking tot de opmerkingen van de concurrent wijst de Commissie erop dat de lidstaten, met uitzondering van fiscale steunregelingen waarbij de steun automatisch wordt verleend voor kosten die daarvoor in aanmerking komen zonder dat de autoriteiten hierover hoeven te beslissen, niet verplicht zijn de steun onder dezelfde voorwaarden beschikbaar te stellen aan alle bedrijven in de sector, ook niet voor steun die wordt verleend in het kader van goedgekeurde of bestaande steunregelingen. De Commissie wijst er verder op dat individuele ad-hocsteun moet worden gerechtvaardigd op basis van de doelstelling en effecten van de steun, maar dat dit geen betrekking heeft op de passendheid van het steuninstrument, die te maken heeft met de vraag of de steun noodzakelijk is in vergelijking met algemene beleidsmaatregelen, ongeacht de aard van de betreffende steun.

(173) In het licht van het bovenstaande concludeert de Commissie dat de aangemelde steun een geschikt instrument vormt om het doel van de steun te bereiken.

6.7.1.3. Stimulerend effect

(174) In het inleidingsbesluit (punt 108) verzocht de Commissie bewijs om aan te tonen of en in welke mate de steun van invloed is geweest op de economische besluiten van het bedrijf om het stimulerende effect van de steun te beoordelen, zoals dat is gedefinieerd in de punten 19-28 van de Richtsnoerenmededeling.

(175) Punt 22 van de Richtsnoerenmededeling noemt twee alternatieve scenario’s om het stimulerende effect te bewijzen. Scenario 1 luidt: „De steun is een prikkel om een positieve investeringsbeslissing te nemen, doordat een investering die anders niet rendabel zou zijn voor de onderneming waar dan ook, in de steunregio kan worden gedaan.”. Scenario 2 luidt: „De steun geeft een prikkel om een investeringsproject in de betrokken regio en niet ergens anders uit te voeren, doordat hij de nettohandicaps en de kosten die voortvloeien uit de vestiging in de steunregio compenseert.”.

(176) Punt 23 van de Richtsnoerenmededeling stelt: „de lidstaat moet de Commissie aantonen, dat er sprake is van een stimulerend effect van de steun”, „aangeven welk scenario van toepassing is” en „een uitgebreide beschrijving van het tegenovergestelde scenario [verstrekken]”.

(177) De Poolse autoriteiten hebben informatie verstrekt met betrekking tot het stimulerende effect en de evenredigheid van de steun. De Poolse autoriteiten gaven in de stukken die zij op 18 februari 2009 indienden in het bijzonder a), aan dat Dell in 2005-2006 de vereiste kenmerken van het project had bepaald om te kunnen reageren op de verwachte vraag en had besloten het project ongeacht de locatie uit te voeren. Het is daarom niet nodig om na te gaan, zoals beschreven in scenario 1, of de investering al dan niet zou zijn uitgevoerd.

(178) Met betrekking tot punt 25 van de Richtsnoerenmededeling merkt de Commissie op dat de steun onder scenario 2 valt. Het is daarom noodzakelijk om de effecten van de steun te bekijken als het gaat om de voorkeur voor de locatie in de doelregio in plaats van een andere regio (waarvoor, in het alternatieve scenario, wordt aangenomen dat er geen steun wordt gegeven).

(179) In de stukken die ze op 18 februari 2009 hebben ingediend, geven de Poolse autoriteiten aan dat Dell, om de locatie voor het project te bepalen, de kosten en voordelen van verschillende potentiële locaties heeft geanalyseerd en vergeleken en dat er daarna nog twee potentiële locaties voor het investeringsproject overbleven, namelijk Łódź in Polen en Nitra in Slowakije (51).

(180) In het voorjaar van 2006 voerde Dell een analyse uit, die werd gepresenteerd in een vertrouwelijk bedrijfsdocument dat is ingediend door de Poolse autoriteiten, om de kostenfactoren te identificeren en beoordelen die de belangrijkste verschillen vormden bij het beoordelen van de relatieve voordelen van de twee locaties, te weten: […] (52). Het document bevatte ook een kwantitatieve vergelijking van het kostenverschil in netto contante waarde (NCW) tussen de twee locaties die werden overwogen voor het project (53).

(181) Op basis van dit document voerde de consultant LECG een analyse uit van de NCW van het kostenverschil tussen de twee locaties die werden overwogen voor het project. Gezien de alternatieve situatie, suggereert het onderzoek van LECG dat de nadelen van vestiging in de provincie Łódź in vergelijking met de regio Nitra in termen van […] en […] zwaarder wegen dan de voordelen van Łódź op het gebied van […] en […]. De NCW-analyse, berekend over 2007-2018, wijst uit dat het bij het ontbreken van steun (zowel in Łódź als in Nitra) gunstiger voor Dell zou zijn om het project te vestigen in Nitra in plaats van in Łódź (vgl. de onderstaande tabel). Contante waarde van kostenverschil tussen Łódź en Nitra (Duizend EUR) Categorie/geldstromen NCW-jaren 1-12 […] van Łódź (i) […] […]van Łódź (ii) […] […]van Łódź (iii) […] […]van Łódź (iv) […] Totale NCW nadeel van provincie Łódź (zonder staatssteun) –40 360 NB: Het discontopercentage dat is gebruikt voor het evalueren van alle geldstromen, inclusief die met betrekking tot de steun, is de gewogen gemiddelde kapitaalkostenvoet (WACC) van […] % die Dell in het algemeen gebruikt voor de schatting van zijn investeringsprojecten. Voor het omrekenen van valuta is gebruikgemaakt van de gemiddelde wisselkoers voor september 2006 (datum van het MoU tussen Dell en de Poolse regering). Bron: Berekeningen van LECG op basis van gegevens verstrekt door Dell.

(182) De Poolse autoriteiten wijzen erop dat Dell geen aanvullende formele documenten had waarin de twee voorgeselecteerde investeringslocaties werden vergeleken. Dell hoefde zulke documenten niet op te stellen, aangezien de besluitvormingsprocedure van het bedrijf gebaseerd was op de aanbevelingen van het locatiekeuzeteam aan de raad van bestuur. Het locatiekeuzeteam had alle mogelijke locaties grondig geëvalueerd na een reeks bezoeken en onderhandelingen met de autoriteiten over het staatssteunpakket om aanbevelingen te kunnen doen aan de raad van bestuur met betrekking tot het uiteindelijke besluit.

(183) De Poolse autoriteiten wijzen erop dat het MoU, bestaande uit de intentieverklaring, het laatste document is waarin het besluit van Dell om te investeren in Polen onder de overeengekomen voorwaarden, in het bijzonder het staatssteunpakket, werd bevestigd.

(184) De Poolse autoriteiten merken op dat de investeringsvoorwaarden, en in het bijzonder de steun, de uitkomst waren van langdurige onderhandelingen tussen Dell en diverse instellingen die de Poolse regering vertegenwoordigden (onder leiding van het Poolse Agentschap voor Informatie en Buitenlandse Investering). De eerste ontmoetingen vonden plaats in april 2005 en werden gevolgd door een reeks bezoeken aan diverse locaties in Polen. Eind 2005 werden voorlopige aanbiedingen van steun gedaan aan Dell. De onderhandelingen over de formulering van het MoU duurden van mei 2006 tot eind juli 2006, toen de partijen overeenstemming bereikten over de voorlopige bewoordingen. In augustus 2006 zijn enkele wijzigingen aangebracht en het document werd uiteindelijk door alle partijen ondertekend op 19 september 2006, waarmee het besluit van Dell om te investeren in Polen werd bevestigd.

(185) De Poolse autoriteiten hebben een kopie verstrekt van het interne document van Dell dat aan de raad van bestuur is gepresenteerd en het besluit om in Łódź te investeren bevestigt. De documenten zijn gedateerd op 6 september 2006, toen de bewoordingen van het MoU al door beide partijen waren goedgekeurd.

(186) De concurrent beweert dat de steun elk werkelijk stimulerend effect ontbeert en is van mening dat Dell er niet in is geslaagd aan te tonen dat de toegekende steun een werkelijke stimulans is geweest om zijn gedrag te wijzigen op het moment dat Polen oorspronkelijk toezegde de investering te steunen. De concurrent beweert dat Polen gezien zijn centrale geografische ligging en de beschikbaarheid van een stabiele beroepsbevolking zeer succesvol is geweest in het aantrekken van directe buitenlandse investeringen en dat Dell dus een rationele economische koers volgde die het zonder staatssteun ook wel zou hebben gevolgd. De concurrent wijst erop dat de marktomstandigheden sinds het laatste kwartaal van 2007 ingrijpend zijn veranderd door de opkomst van netbooks, waardoor de beweegreden van de investering van Dell in de productie van desktops, notebooks en servers werd ondermijnd.

(187) In hun antwoord dat is gedateerd op 22 april 2009 wijzen de Poolse autoriteiten erop dat ze gedetailleerde economische bewijzen hebben verstrekt die aantonen waarom de steun een stimulerend effect had toen Dell in 2006 besloot de fabriek in Łódź te vestigen. Ze beweren dat de concurrent zichzelf