SPECIAAL VERSLAG NR. 4/94

over het stedelijk milieu vergezeld van het antwoord van de Commissie

(94/C 383/01)

(Opmerkingen krachtens artikel 188 C, lid 4, tweede alinea, van het Verdrag betreffende de Europese Unie)

INHOUD

Paragraaf Bladzijde

0. INLEIDING ...

0.1 - 0.3 2

1. DE PROBLEMEN ROND HET BELEID VOOR DE BESCHERMING VAN HET STADSMILIEU ...

1.1 - 1.4 2

2. DE DOOR DE MILIEUDIENSTEN BEHEERDE ACTIES ...

2.1 - 2.9 2

Eenheid "Stedelijk milieu" ...

2.1 - 2.5 2

Het instrument "LIFE" ...

2.6 - 2.9 3

3. DE DOOR HET EFRO GEFINANCIERDE MODELPROJECTEN VOOR HET STADSMILIEU ...

3.1 - 3.13 3

De gefinancierde projecten ...

3.1 - 3.3 3

Selectie van de initiatieven ...

3.4 - 3.5 4

Het innoverende karakter van de projecten ...

3.6 - 3.7 4

Uitvoeringsstand van de gecontroleerde projecten ...

3.8 - 3.13 4

4. HET DOOR HET EFRO GEFINANCIERDE RECITE-PROGRAMMA ...

4.1 - 4.8 5

De Europese samenwerkingsnetwerken ...

4.1 - 4.3 5

Problemen met het toezicht en de evaluatie ...

4.4 - 4.8 6

5. DE ACTIVITEITEN VOOR OPLEIDING, ONDERZOEK, VERVOER, ENERGIE EN CULTUUR ...

5.1 - 5.5 6

6. CONCLUSIE ...

6.1 - 6.7 7

Tabel 1 en 2 ...

8

Antwoord van de Commissie ...

10

0. INLEIDING

0.1. Krachtens het Verdrag is de Gemeenschap, met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel, algemeen bevoegd voor behoud, bescherming en verbetering van de kwaliteit van het milieu, en dus eveneens van het stedelijk milieu. Voorts houdt de levenskwaliteit in het stedelijk milieu nauw verband met de problematiek van economische en sociale ontwikkeling en ondergaat dus invloed van de communautaire maatregelen op deze gebieden. Daarom heeft de Commissie, in juni 1990, een "Groenboek" over het stadsmilieu uitgebracht.

0.2. In zijn Resolutie van 28 januari 1991 () over dit groenboek, heeft ook de Raad de communautaire dimensie van het beleid voor het stadsmilieu onderstreept en erkend dat de oplossing van de problemen op dat gebied een wezenlijke voorwaarde vormt voor een houdbare ontwikkeling van de steden. Een doeltreffende en permanente cooerdinatie van alle beleidsmaatregelen die van invloed zijn op de steden zou een belangrijk element vormen voor een geslaagd stadsmilieubeleid. De Raad wees eveneens op het belang van stedelijke en regionale planning als kader voor de integratie van besluiten over grondgebruik, diensten en infrastructuur en erkende de belangrijke rol die de uitwisseling van ervaring en de demonstratieprojecten kunnen spelen.

0.3. Naar aanleiding van de verschijning van het "Groenboek" is er bij de communautaire maatregelen steeds meer plaats ingeruimd voor de problematiek van het stadsmilieu, via diverse initiatieven waarvan de uitvoering in de navolgende paragrafen onder de loep wordt genomen.

1. DE PROBLEMEN ROND HET BELEID

VOOR DE BESCHERMING VAN HET STADSMILIEU

1.1. De bescherming van het stadsmilieu omvat een reeks ingewikkelde factoren. De lucht- en watervervuiling, het lawaai en de kwaliteit van het leefklimaat houden alle verband met de economische en industriële ontwikkeling, de klimatologische omstandigheden of het reliëf en met het vervoer- en energiebeleid. Een evenwichtige urbanisatie en een kwalitatief goede ontwikkeling voor de huidige en toekomstige bevolking vereisen voornamelijk een goed bestuurlijk beheer op plaatselijk niveau en het gebruik van adequate technologieën.

1.2. Met behulp van overheidssteun kunnen de problemen worden bestudeerd, gegevens worden verzameld, kan onderzoek worden verricht, worden geëxperimenteerd met methoden of procédés, en kan de opleiding worden verbeterd, maar deze steun volstaat niet om gedragspatronen te veranderen; die zijn namelijk meer afhankelijk van nieuwe wetgeving en bestuurlijke wilskracht. Ook is de overheidssteun niet voldoende voor de rehabilitatie van alle in verval geraakte stadsdelen en overigens is voorkoming van verval één der beginselen van de maatregelen in verband met het milieu.

1.3. De communautaire maatregelen voor de bescherming van het stadsmilieu zijn dan ook voornamelijk gericht op bewustmaking, uitwisseling van ervaringen, experimenteel onderzoek en uitwerking van methoden, proefprojecten of modellen. Het gaat om begeleidende en stimulerende maatregelen en de doeltreffendheid daarvan hangt grotendeels af van het enthousiasme en de ijver van de plaatselijke partners.

1.4. Het groenboek van de Commissie dateert van juni 1990 en in die tijd waren er in het kader van de diverse communautaire beleidsmaatregelen hier en daar reeds een aantal op de beïnvloeding van het stadsmilieu gerichte initiatieven in uitvoering. Thans dienen alle krachten te worden gebundeld om tot een meer homogene opzet te komen en dat is niet eenvoudig omdat voor het sectorieel beleid andere prioriteiten gelden die moeten worden gecombineerd met de problematiek van het milieu.

2. DE DOOR DE MILIEUDIENSTEN

BEHEERDE ACTIES

Eenheid "Stedelijk milieu"

2.1. De diensteenheid "Stedelijk milieu, luchtkwaliteit, vervoer, lawaai" van DG XI van de Commissie heeft het groenboek voorbereid en functioneert tevens als het secretariaat van de groep van deskundigen die in toepassing van de resolutie van de Raad van 28 januari 1991 in het leven is geroepen. Deze diensteenheid houdt zich voornamelijk bezig met de opstelling van de regelgeving voor met name het brandstofgebruik, planning van het stadsvervoer, kwaliteit van de lucht en bestrijding van lawaai; tevens houdt zij een databank bij voor de luchtkwaliteit in een aantal Europese steden.

2.2. De eenheid ziet er eveneens op toe dat in de maatregelen die worden uitgewerkt, en eventueel ook gefinancierd, door andere diensten van de Commissie rekening wordt gehouden met de problematiek van de bescherming van het stedelijk milieu. Laatstgenoemde diensten kunnen aldus bij de uitwerking van hun maatregelen de ervaring van de gespecialiseerde eenheid gebruiken en het risico van parallelle, niet gecooerdineerde initiatieven kan worden beperkt.

2.3. Tevens beheert deze eenheid een bedrag van circa 2,5 Mio Ecu per jaar aan begrotingsgelden waarvoor, tot en met 1991, een aparte begrotingspost bestond (post B4-3045 "Stadsmilieu") en die met ingang van 1992 bij de middelen van artikel B4-304 "Milieuwetgeving" zijn gevoegd. Behalve voor de financiering van studies in verband met de regelgeving, zijn deze middelen bestemd voor financiering van modelprojecten, uitwisseling van ervaring, studies of studiedagen in het kader van specifieke maatregelen voor stadsplanning, stadsvervoer, het historisch erfgoed of de natuurlijke omgeving van de steden.

2.4. De vervolgcontrole van de contracten voldoet aan de normen, en de contractanten dienen in het algemeen de diverse tussentijdse en definitieve verslagen volgens de regels in. De bijdrage van de gesubsidieerde acties aan de verwezenlijking van de communautaire doelstellingen, zou echter beter moeten worden gepland en geëvalueerd.

2.5. Volgens de toelichting bij artikel B4-304 van de begroting 1993, betreft één van de voornaamste gefinancierde projecten de steun aan een in stadsmilieu gespecialiseerde instantie die in december 1991 werd opgericht en is gevestigd in Berlijn. Deze instantie heeft in de loop van 1992 en 1993 een bedrag ontvangen van 450 000 ECU, een subsidie die tijdens de betrokken periode ongeveer de helft van de inkomsten van het instituut vormde. De werkzaamheden van het instituut zijn in 1992-1993 voor circa 131 000 ECU uitbesteed aan een Nederlandse firma en voor circa 61 000 ECU aan een Amerikaanse deskundige, beide door de contractant onderhands uitgekozen, en bestaan vooral uit initiatieven voor opleiding en studiedagen, voornamelijk voor onderdanen uit Oosteuropese landen en worden vaak ook ergens in deze landen georganiseerd. Deze werkzaamheden stroken niet met de omschrijving "Milieuwetgeving" van artikel B4-304 van de begroting, en voor de doelstelling van de bescherming van het stedelijk milieu in de Gemeenschap sorteren ze weinig effect.

Het instrument "LIFE"

2.6. DG XI financiert tevens acties die verwantschap vertonen met die van artikel B4-304, via het financiële instrument voor het milieu (LIFE) dat werd ingevoerd bij Verordening (EEG) nr. 1973/92 van de Raad van 21 mei 1992 (). Een der doelstellingen van LIFE luidt: "verbetering van de stedelijke milieukwaliteit, zowel in de stadscentra als in de buitenwijken". In het kader van deze doelstelling zijn in 1992 twee acties en in 1993 acht acties gesubsidieerd; de steun bedroeg in totaal 5,7 Mio ECU voor uitgaven van in totaal circa 27 Mio ECU (tabel 1).

2.7. De twee acties van 1992 betroffen de steden Dublin en Genua en werden gekozen uit voorstellen die de Lid-Staten hadden ingediend in het kader van de aan LIFE voorafgaande programma's. De initiatieven voor beide acties zijn moeizaam tot stand gekomen en zij kwamen dan ook met vertraging van de grond. Het project van Dublin bestond uit opmaking van een inventaris van gegevens ten behoeve van de afbakening en het beheer van de milieuproblemen van de stad. Aanvankelijk werden slechts enkele onderdelen van het project goedgekeurd. Bij een nieuw besluit uit oktober 1993 werden nog andere onderdelen goedgekeurd en werd de steun opgetrokken met 0,3 Mio ECU en de uitvoeringstermijn verlengd tot juni 1995. Het in december 1992 goedgekeurde project voor Genua had in december 1993 moeten zijn voltooid (een steunbedrag van 1,35 Mio ECU voor uitgaven van in totaal 5 Mio ECU). Op dat tijdstip was er echter nog niet eens met de uitvoering begonnen en de autoriteiten van de stad waren bezig de actie om te buigen. Het in maart 1993 betaalde voorschot van 40 % was ongebruikt gebleven.

2.8. In tegenstelling tot de andere werkterreinen van LIFE is voor de acties met betrekking tot het stedelijk milieu, die in 1993 ten uitvoer moesten worden gelegd, geen uitnodiging tot inschrijving in het Publikatieblad verschenen. Daarentegen heeft de Commissie, in samenwerking met een comité van vertegenwoordigers van de Lid-Staten, prioriteiten gesteld die werden gepubliceerd (PB nr. C 331 van 16 december 1992, blz. 11). Zij betreffen de bijwerking en ontwikkeling van de methoden voor geïntegreerd beheer en met name de ontwikkeling van methodes om de verkeersoverlast in de openbare stedelijke ruimte te verminderen, voor een gediversifieerd gebruik van de openbare ruimte en het streven naar schonere openbaar-vervoersystemen.

2.9. De Lid-Staten hebben 119 op deze prioriteiten gebaseerde voorstellen ingediend, waarvan uiteindelijk maar acht werden uitgekozen. De nauwkeurige omschrijving en publikatie van de communautaire prioriteiten en financieringsvoorwaarden zou de werkzaamheden voor de selectie, die werden verricht aan de hand van vragenlijsten die niet volledig genoeg waren ingevuld, hebben vereenvoudigd. De meeste uitgaven voor de momenteel in uitvoering zijnde projecten lijken geen rechtstreeks verband te vertonen met de gestelde prioriteiten (tabel 1). Enkele projecten betreffen de renovering van een wijk en één investering heeft meer betrekking op de ontwikkeling van het toerisme (bouw van een amfitheater, een kade langs de rivier en de aanschaf van een schip). De acht geselecteerde projecten zouden moeten worden voltooid tussen eind 1994 en eind 1996.

3. DE DOOR HET EFRO GEFINANCIERDE

MODELPROJECTEN VOOR HET STADSMILIEU

De gefinancierde projecten

3.1. Overeenkomstig de bepalingen van artikel 10 van Verordening (EEG) nr. 4254/88 van de Raad van 19 december 1988 (), kan het EFRO bijdragen aan de financiering, uit de communautaire begroting (hoofdstuk B2-18 "Overgangsmaatregelen en innoverende acties"), van modelprojecten die:

a) een prikkel vormen voor de totstandbrenging van infrastructuurvoorzieningen, investeringen in ondernemingen en verdere specifieke maatregelen van een uitgesproken communautair belang, met name in de grensgebieden van de Gemeenschap en aan haar buitengrenzen;

b) de uitwisseling van ervaringen en de samenwerking op het gebied van ontwikkeling tussen regio's van de Gemeenschap, alsmede vernieuwende acties bevorderen.

3.2. De uitgaven uit hoofde van dit artikel 10 hebben weliswaar vooral betrekking op het streven naar economische en sociale samenhang, maar houden ook nauw verband met de problematiek van het stadsmilieu, aangezien er tijdens de begrotingsjaren 1990-1993 subsidies zijn verleend aan in totaal 32 modelprojecten voor stedelijk milieu, waarvan de uitvoeringstermijnen varieerden van anderhalf tot vierenhalf jaar: de globale investering bedroeg 204,3 Mio ECU en het steunbedrag 101,1 Mio ECU. Voor de selectie van deze projecten golden de volgende criteria: stadsplanning of -renovering in Europees belang, innoverend karakter, demonstratiekenmerken, bijdrage aan de ontwikkeling van de regio. De Kamer heeft zeven van deze 32 projecten aan een controle onderworpen.

3.3. De gesubsidieerde projecten waarvan in tabel 2 een opsomming wordt gegeven, vallen onder vier belangrijke werkterreinen: economische ontwikkeling van regio's met sociale problemen, met economische doelstellingen gepaard gaande milieu-acties, heropleving van historische stadsdelen, exploitatie van de technologische voordelen van de steden. De acties omvatten in het algemeen het herstel van gebouwen, uitwisseling van ervaring, opleidingswerkzaamheden, centra voor studie of dienstverlening.

Selectie van de initiatieven

3.4. De selectie van de modelprojecten en dus van de steden die subsidies ontvangen, heeft plaatsgevonden aan de hand van bilaterale, onderhandse procedures die overigens weinig formeel waren. De voorwaarden voor toekenning van overheidssteun lijken weinig doorzichtig en na de uitvoering kan niet worden vastgesteld dat de initiatieven die zijn uitgekozen wel degelijk de beste waren. De procedure voor de toekenning van de steun zou, ten minste, een eenvoudige maar duidelijke openbare inschrijving moeten omvatten, zodat kennis kan worden genomen van potentiële initiatieven en zodat er een aantal criteria voor evaluatie en vergelijking kunnen worden opgesteld waarmee deze initiatieven in volgorde van hun kwaliteiten kunnen worden gerangschikt.

3.5. Deze procedure is toegepast voor de 18 studies over de instandhouding van de Europese steden, die ten bedrage van 1,5 Mio ECU zijn gefinancierd uit het onderdeel B2-6023 van de begroting 1992. Reden te meer dat ze wordt toegepast voor de modelprojecten omdat de uitgaven daarvoor 60 maal hoger zijn.

Het innoverende karakter van de projecten

3.6. In het algemeen werd niet aangetoond dat het om modelprojecten of projecten van innoverende aard ging. Meestal leken de als modelprojecten gefinancierde acties op die uit de operationele programma's voor de doelstellingen 1 en 2 ten behoeve van, bij voorbeeld, het toerisme, renovatie, milieu, of restauratie van oude stadskernen. Zelfs wanneer het modelproject één of ander innoverend aspect heeft, is dit vaak moeilijk uitvoerbaar en wordt het, zoals de Kamer ter plaatse heeft kunnen constateren, niet of nauwelijks verwezenlijkt.

3.7. In sommige gevallen (bij voorbeeld Bordeaux, Kopenhagen, Londen, Lyon en Rotterdam) kon met financieringen uit hoofde van artikel 10 vooral steun worden verleend aan gemeenten die anders, destijds, voor geen enkele EFRO-actie in aanmerking zouden zijn gekomen. Uit het commentaar over de werkzaamheden aan het project van Fuenlabrada en Parla in Spanje en de informatie die de Kamer ter plaatse daarover verkreeg, blijkt dat deze gemeenten door de nationale autoriteiten waren uitgekozen omdat zij de enige belangrijke plaatsen ten zuiden van Madrid waren die niet vielen onder de regio's die voor doelstelling 2 in aanmerking komen.

Uitvoeringsstand van de gecontroleerde projecten

3.8. Het reeds vermelde project van Fuenlabrada en Parla had ten doel om de omgeving van een industriegebied te rehabiliteren en een soort park aan te leggen. Het betrokken grondstuk wordt gedeeltelijk gebruikt voor agrarische doeleinden en het andere gedeelte ligt braak; hierop wordt illegaal vuil gestort. Het project kan dus eigenlijk moeilijk als "stedelijk" worden betiteld. Volgens de oorspronkelijke planning zou het project worden uitgevoerd tussen april 1991 en september 1993. Eind 1993 had men nog niet met de werkzaamheden kunnen aanvangen wegens problemen met de beschikbaarheid van de grondstukken en onteigeningsprocedures; deze kwesties waren niet geregeld alvorens het project werd goedgekeurd. De uitvoeringstermijn werd verlengd tot september 1994, zonder dat zekerheid bestond dat deze nieuwe termijn zou kunnen worden aangehouden. Eind 1993 stond het voorschot van 50 %, ofwel 2,3 Mio ECU dat de Commissie begin 1992 had betaald nog steeds op de rekeningen van de autonome regio Madrid.

3.9. Onder het project voor de stad Lyon vallen vijf verschillende acties (centrum voor wetenschappelijke en technische ontdekkingen, centrum voor werkgelegenheid, structuur van de plaatselijke werkgelegenheid, ateliers voor kunstenaars en ambachtslieden, uitwisseling en verspreiding van ervaringen) die alle passen in het kader van de traditionele acties voor de sociale ontwikkeling van de stadswijken. Alleen het centrum van ontdekkingen, waarvan het economisch en sociaal belang onzeker blijven, heeft een innoverend karakter; de andere acties vertonen de kenmerken van de door het EFRO gefinancierde operationele programma's voor doelstelling 2 (waarvoor deze stad niet in aanmerking komt). Het project werd in december 1991 goedgekeurd en had volgens de oorspronkelijke planning in december 1993 moeten zijn voltooid. Op dat tijdstip werd alleen aan de tweede en derde actie gewerkt, terwijl de actie van het centrum voor uitvindingen, dat meer dan de helft van de totale uitgaven van 3,9 Mio ECU kostte, geheel had moeten worden herzien. Inmiddels had de stad Lyon twee maal verzocht om uitstel van de termijnen die waren gesteld voor de betalingsverplichtingen en de betalingen.

3.10. Het project voor Athene, dat tussen 1 januari 1991 en 31 december 1993 moest worden gerealiseerd, bestond uit de aanleg van een pretpark, de rehabilitatie van verwaarloosde grondstukken en het ombouwen van oude gebouwen tot een administratief en opleidingscentrum. In september 1993 kon de graad van uitvoering van het project worden geraamd op 9 % en deze uitvoering bestond voornamelijk uit infrastructuurwerkzaamheden die waren uitgevoerd zonder een voorafgaande studie over de gevolgen voor het milieu, die volgens de nationale regelgeving had moeten worden gemaakt. Dat de investering tot een goed einde zou worden gebracht leek twijfelachtig, vooral omdat er op het terrein palen stonden met hoog- en middenspanningskabels, die bij gebrek aan ruimte moeilijk verplaatst konden worden. Voorts bevindt er zich naast het terrein een spoorwegkruising van twee belangrijke lijnen, die grote problemen voor het verkeer en de toegankelijkheid veroorzaakt. Het voorschot van 2,3 Mio ECU, dat de Commissie in april 1991 had overgemaakt, was door de begunstigde op een rentedragende rekening gezet.

3.11. Het project in Genua bestond uit de restauratie van twee historische gebouwen die al jaren in verval waren geraakt en de aanleg van een archeologisch park. Behalve deze architecturele werkzaamheden zouden er meer innoverende werkzaamheden worden uitgevoerd, bestaande uit de oprichting van een stedelijk observatorium ter bevordering van de uitwisseling van informatie, onderzoek en verspreiding van kennis over stadsproblemen. Het project zou aanvankelijk worden uitgevoerd tussen 1 februari 1992 en 31 december 1993, doch de termijn werd met een jaar verlengd. In december 1993 waren de geplande bouw- en restauratiewerkzaamheden goed gevorderd, ofschoon een groot gedeelte daarvan slechts een eerste fase vormde van een investering die nog moest worden voltooid. Voor het stedelijk observatorium daarentegen stond alles nog op losse schroeven.

3.12. Deze opmerking is eveneens van toepassing op de projecten van Dublin, Kopenhagen en Aalborg. De gedeelten die betrekking hadden op de infrastructuur en de traditionele architecturele werkzaamheden vorderden weliswaar zonder veel problemen, maar met de meer innoverende aspecten (culturele acties, demonstratie van eco-technologische methoden, uitwisseling van kennis of informatie) kwam men niet vooruit.

3.13. Voor het toezicht op de projecten heeft de Commissie een bureau voor technische bijstand (Bureau "Recite" dat grotendeels door ECOTEC wordt beheerd) ingezet maar deze formule is niet bevredigend. De beheerders van de projecten weten niet altijd precies welke bevoegdheden en taken het bureau voor technische bijstand heeft en sommige geven de voorkeur aan de rechtstreekse contacten met DG XVI omdat ze met het bureau communicatieproblemen van taalkundige aard hebben.

4. HET DOOR HET EFRO GEFINANCIERDE

RECITE-PROGRAMMA

De Europese samenwerkingsnetwerken

4.1. Het reeds vermelde artikel 10 van Verordening (EEG) nr. 4254/88 vormt eveneens de rechtsgrond voor de financiering van het programma RECITE (Régions et Cités d'Europe), dat in 1991 werd gelanceerd bij wijze van bijdrage aan de vorming van Europese samenwerkingsnetwerken tussen plaatselijke of regionale autoriteiten van gebieden met meer dan 50 000 inwoners. Elk netwerk omvat een aantal partners, waarvan één de leiding heeft, en heeft tot doel de uitwisseling van kennis en ervaringen en, meer in het algemeen, de samenwerking tussen de deelnemende regio's en steden te bevorderen.

4.2. Eind 1993 bestonden er 36 netwerken waarvoor de Gemeenschap een bijdrage had geleverd van in totaal 47,8 Mio ECU: al naar gelang van het netwerk varieerde de deelneming van 50 % tot 75 %. Sommige van deze netwerken (stedelijk observatorium, Environet, crisiswijken ...) houden nauw verband met aspecten van bescherming van het stedelijk milieu.

4.3. Qua opzet vormt het RECITE-programma een betrekkelijk innoverende benadering van de problematiek rond de stadsontwikkeling wegens de stimulering van de uitwisseling van informatie en ervaringen en de invoering van concrete vormen van samenwerking tussen de betrokken steden. Door de verbetering van de informatie en de contacten, de oprichting van gezamenlijke databanken, het streven naar complementariteit en een minder geïsoleerde benadering van de problemen, zou het beheer actiever kunnen worden en meer op kennis van zaken kunnen worden gebaseerd.

Problemen met het toezicht en de evaluatie

4.4 Wegens het enigszins experimentele karakter vraagt deze benadering eveneens om een zekere soepelheid in de uitvoering en om mogelijkheden voor permanente aanpassing. Partners kunnen wisselen en initiatieven kunnen moeilijker te realiseren blijken, waardoor de aanvankelijk geplande activiteiten ingrijpend moeten worden gewijzigd. Wil men goede resultaten verkrijgen, dan dienen dus de organisatie van het toezicht op en de evaluatie van de projecten doeltreffend te zijn.

4.5. De activiteiten van het netwerk hangen echter voornamelijk af van de ijver en de initiatieven van de met de leiding belaste partner. In de praktijk heeft de Commissie nauwelijks de mogelijkheid om na te gaan hoe de diverse netwerken functioneren en zij heeft, via een contract, een adviesbureau dat met de deelnemers in de betrokken landen samenwerkt, belast met het permanente toezicht en de evaluaties. Hiertoe werd via een openbare inschrijvingsprocedure voor de periode van augustus 1992 tot december 1994 een contract van 840 000 ECU gesloten. Reeds in december 1992 werden de uitgaven via een onderhands overeengekomen aanhangsel verhoogd met 466 000 ECU voor bijkomende verrichtingen in verband met de organisatie van een conferentie, die echter steeds opnieuw werden uitbesteed. De aanvankelijk georganiseerde inschrijvingsprocedure leek hierdoor nogal zinloos te zijn geworden. In een ander geval werd voor een contract met dezelfde firma, dat betrekking had op andere werkzaamheden, achteraf een aanhangsel voor een bedrag van 902 000 ECU overeengekomen, toen de contractant al lang met de daarin opgenomen verrichtingen was begonnen.

4.6. De bewijsstukken voor de uitgaven, die ter staving van de aanvraag om communautaire steun worden overgelegd, zijn zeer heterogeen. Sommige leiders dienen een lijst in waarop alle ontvangsten- en uitgavenposten voorkomen. Andere beperken zich tot een algemeen overzicht van de verdeling over de voornaamste rubrieken. Op dit punt zou dus naar meer homogeniteit moeten worden gestreefd. Uit de controles van de Kamer (te Lyon, Roskilde ...) is bovendien gebleken dat de steden die niet met de leiding waren belast, slecht op de hoogte waren van het beheer van hun netwerk.

4.7. Voor het eerste jaar van het netwerk "Commissie voor de middelgrote steden" bestond een bedrag van 403 000 ECU, ofwel 37 % van alle uitgaven, uit reiskosten. Deze werden onder meer gemaakt voor studiedagen die werden georganiseerd op Guadeloupe.

4.8. In Genua waren de afgevaardigden van de stad hun verplichtingen inzake de deelneming aan het netwerk "stedelijk observatorium" niet nagekomen. De gemeentelijke diensten waren niet op de hoogte van de afspraken en dit toont aan dat er een strenger toezicht moet worden uitgeoefend om te kunnen vaststellen of de netwerken enige invloed hebben op het beleid van de betrokken steden.

5. DE ACTIVITEITEN VOOR OPLEIDING,

ONDERZOEK, VERVOER, ENERGIE EN CULTUUR

5.1. Verschillende communautaire programma's op het gebied van opleiding, onderzoek, vervoer of energie (Milieu, STEP: Wetenschap en technologie ten behoeve van de milieubescherming, JOULE: niet-nucleaire energie en rationeel energieverbruik, DRIVE: Automatisering bij het vervoer over de weg en de telecommunicatie, THERMIE: Europese technologieën voor de beheersing van de energie, EURET: Technologieën op het gebied van het vervoer, PERU: "Programmation énergétique régionale et urbaine" ...) omvatten tevens acties die rechtstreeks verband houden met het stadsmilieu. De Kamer heeft bij de Commissie de betrokken dossiers bestudeerd en zij vond niets dat wees op een cooerdinatie tussen deze programma's onderling. Toch zouden aan de hand van de cooerdinatie gegevens kunnen worden verzameld voor een betere ontwikkeling van het stadsmilieu.

5.2. Met het DRIVE-programma (communautaire bijdrage circa 185 Mio ECU voor de periode 1989-1994) wordt bij voorbeeld voornamelijk beoogd elektronische systemen te ontwikkelen om een bijdrage te leveren aan een beter beheer van het wegennet en tegelijkertijd het negatieve effect van het verkeer op het milieu te verminderen. Met deze projecten wordt gestreefd naar meer veiligheid, een betere verwerking van de toenemende verkeersstromen, vermindering van de luchtvervuiling en andere ongemakken, alsmede een beter beheer van het vervoer. Behalve de bij het beheer van de wegen of de andere technische aspecten betrokken openbare en particuliere instanties, nemen vooral de grote ondernemingen uit de automobiel- en elektronische sector aan deze projecten deel. Dit programma heeft vooral betrekking op de gevolgen van het stadsverkeer en niet zozeer op de oorzaken ervan. Dit programma zou beter moeten aansluiten op door andere diensten van de Commissie ontwikkelde initiatieven die, bij voorbeeld, ten doel hebben het wegverkeer te verminderen of alternatieven voor het gebruik van de auto te ontwikkelen.

5.3. Zo is ook het THERMIE-programma (communautaire bijdrage van 710 Mio ECU voor de periode 1990-1994) gericht op de bevordering van de technologieën voor de energiebeheersing. Vooral op het gebied van het rationele energieverbruik en op dat van de hernieuwbare energiebronnen houdt het programma rechtstreeks verband met de problemen rond de bescherming van het stadsmilieu wegens het streven naar de vermindering van de vooral door transportmiddelen en verwarming veroorzaakte luchtvervuiling. Voor de tien door de Kamer gecontroleerde projecten (communautaire bijdrage van 6,4 Mio ECU voor subsidiabele kosten van in totaal 17,5 Mio ECU) met betrekking tot acties voor gebouwen, vervoer, geothermie, energie uit biomassa en afvalstoffen, had er tussen het opdrachtgevende directoraat-generaal en de andere betrokken directoraten-generaal volgens de dossiers vrijwel geen overleg plaatsgevonden, ofschoon verschillende projecten betrekking hadden op agglomeraties die op hetzelfde gebied eveneens steun hadden ontvangen uit hoofde van het instrument LIFE (Bologna) of van modelprojecten voor stadsontwikkeling (Kopenhagen).

5.4. Wat betreft de opleiding, omvatten de operationele programma's van het Sociaal Fonds voor Duitsland, Italië, Spanje en Portugal ook acties voor het stadsmilieu, die uit de dossiers echter niet altijd als zodanig kunnen worden herkend. In Duitsland zijn dergelijke acties ondernomen in de deelstaten Berlijn, Bremen en Noordrijn-Westfalen, waarvoor de communautaire bijdragen respectievelijk 42,4 Mio ECU, 2,5 Mio ECU en 12,7 Mio ECU bedroegen. Uit een controle ter plaatse in Berlijn bleek echter dat sommige opleidingen niet specifiek het milieu betroffen en dat het aantal opgeleide personen duidelijk onder dat van de ramingen lag. De acties in Italië betroffen vooral zuiveringsinstallaties, verwerking van het grof vuil uit de steden en de opwaardering van het cultureel en historisch erfgoed. Voor deze maatregelen kregen de regio's van Molise, Campania, Sicilië en Apulië uit het Sociaal Fonds respectievelijk 2,3 Mio ECU, 12,9 Mio ECU, 5,3 Mio Ecu en 4,3 Mio Ecu toegewezen, maar de uitvoering ervan werd gekenmerkt door grote vertragingen en werd in sommige gevallen zelfs stopgezet. De Portugese programma's voor opleiding-werkgelegenheid ten behoeve van werklozen hebben betrekking op de restauratie van het cultureel en historisch erfgoed, maar uit de dossiers kon niet worden opgemaakt hoeveel geld hiervoor was toegewezen en na een onderzoek ter plaatse door de diensten van de Commissie werden de kwaliteit en het belang van de opleiding in twijfel getrokken.

5.5. Onder post B3-200 van de begroting "Instandhouding en herwaardering van het Europees cultureel erfgoed" is een bedrag uitgetrokken (6,8 Mio ECU aan vastleggingskredieten voor 1993 en 4,5 Mio ECU aan betalingskredieten) ter dekking van de communautaire bijdragen aan acties voor de instandhouding en het behoud van het cultureel erfgoed van Europees belang en van monumenten en historische plekken. Diverse uit hoofde daarvan gefinancierde initiatieven, zoals de restauratie van gebouwen of aanleg van parken of tuinen, houden rechtstreeks verband met de bescherming van het stadsmilieu en doen in sommige opzichten denken aan de projecten die uit hoofde van LIFE of van het EFRO worden gefinancierd.

6. CONCLUSIE

6.1. Er zijn sterk uiteenlopende initiatieven uitgewerkt om de problemen van de steden beter te leren kennen en om een bijdrage te leveren aan de oplossing ervan. Door deze initiatieven kunnen ervaringen worden uitgewisseld over een ingewikkelde en betrekkelijk nieuwe materie en kunnen de lokale autoriteiten worden bijgestaan bij de uitwerking van nieuwe benaderingen. De acties blijven in het algemeen echter gekenmerkt door een zekere onduidelijkheid in de eigenlijke doelstellingen op korte alsook op langere termijn: voor welke categorie steden moet vooral worden gekozen en welk plaatselijk milieu moet worden aangemoedigd? Welke voorwaarden dienen te worden vervuld om ervoor te zorgen dat de communautaire steun weldoordacht wordt gebruikt?

6.2. De gefinancierde acties hoeven niet per se een oplossing te vormen voor afzonderlijke problemen, doch zij moeten als demonstratie kunnen dienen en kans bieden op een vermenigvuldigend effect. Daartoe moeten zij passen in projecten voor stadsplanning op langere termijn, het gebruik van nieuwe methoden voor het beheer van het buurtleven veralgemenen, een doeltreffend alternatief vormen voor de problemen met de speculatie in onroerend goed, de vernietiging van de stadsstructuren, of het ondeugdelijk gebruik van openbare grondstukken; de toekenning van de communautaire steun zou meer aan dergelijke voorwaarden moeten worden gebonden.

6.3. De diverse communautaire acties staan voorts teveel op zichzelf. De verscheidenheid ervan kan gunstig zijn en een bron van ervaring vormen, maar wegens deze verscheidenheid dient er ook een globaal plan te bestaan, dat in het algemeen ontbreekt. De diverse directoraten-generaal voeren hun acties zeer autonoom uit. Gewoonlijk vindt in het kader van de procedure voor de goedkeuring van de besluiten tot steunverlening een raadpleging plaats tussen de diverse diensten, voornamelijk om te voorkomen dat een zelfde initiatief uit hoofde van meerdere instrumenten wordt gefinancierd.

6.4. Maar deze raadpleging is te oppervlakkig, de termijnen ervoor zijn te kort en zij vindt plaats wanneer de procedure al te ver gevorderd is om zich nog gezamenlijk te kunnen beraden of naar een grotere samenhang of complementariteit te zoeken. Soms wordt er voor de steden of de begunstigde bevolking een globale opzet of configuratie uitgewerkt, maar zelfs als dat het geval is, zijn niet altijd alle aspecten bekend van de communautaire acties die in hetzelfde gebied worden uitgevoerd.

6.5. Uit het onderzoek van de gefinancierde projecten blijkt dat de vaststelling van de uit te voeren acties nogal onnauwkeurig is en de voorbereiding te beperkt. Sommige aanvragen om communautaire steun bestaan vaak uit niet veel meer dan een werkhypothese die pas later moeilijk uitvoerbaar zal blijken. De gevolgen daarvan zijn vertragingen in de uitvoering en soms vaak ingrijpende wijzigingen van de aanvankelijk geplande acties waarvoor de communautaire steun was toegekend. En bij de noodzakelijke aanpassingen wordt vooral vaak afgezien van de moeilijkste en meest innoverende aspecten van de projecten en worden alleen de traditionele werkzaamheden gehandhaafd, die van een veel beperkter belang zijn voor de uitwerking van modellen voor stadsmilieu of verwerving van kennis op dit gebied.

6.6. Deze moeilijkheden kunnen gedeeltelijk worden verklaard door het experimentele karakter van een aantal initiatieven, dat een flexibele benadering vereist, alsmede mogelijkheden om de verschillende fases van de projecten op elkaar aan te sluiten. Uit dit oogpunt zijn de meest interessante initiatieven, namelijk die waarmee nieuwe soorten acties kunnen worden uitgeprobeerd, ook de moeilijkste en het is normaal dat hierbij de meeste uitvoeringsproblemen worden aangetroffen. Het is niet wenselijk dat de Commissie om deze risico's te verminderen, de voorkeur geeft aan de minder innoverende acties.

6.7. Weliswaar dient de Commissie op het gebied van het stedelijk milieu vooral innoverende aspecten na te streven en dienen de werkelijke innoveringen steeds met een zekere flexibiliteit te worden geprogrammeerd, maar het is nog belangrijker dat de acties zowel op communautair als op plaatselijk niveau goed worden gecooerdineerd en dat de Commissie voldoende middelen inzet voor een nauwlettend en systematisch toezicht op elk actie.

Dit verslag werd door de Rekenkamer te Luxemburg vastgesteld te harer zitting van 8 december 1994.

Voor de Rekenkamer

André J. MIDDELHOEK

President

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

ANTWOORD VAN DE COMMISSIE

op de opmerkingen van de Rekenkamer over het stedelijke milieu (11. 11. 1994)

0. INLEIDING

0.1.-0.3. In haar inleiding voert de Rekenkamer de oorsprong van het beleid inzake het stedelijke milieu terug tot het Groenboek over het stadsmilieu van de Commissie en tot de Resolutie van de Raad van 28 januari 1991 (), die het belang ervan onderstreept.

Vervolgens is het stedelijke milieu opgenomen als essentieel onderdeel dat moet worden ontwikkeld in het kader van het Vijfde Actieprogramma: een nieuwe strategie inzake het milieu en duurzame ontwikkeling (). De doelstellingen die zijn aangegeven met het oog op de bescherming van het stedelijke milieu hebben betrekking op de integratie van het milieu in de industrie, de energiesector, de transportsector en het toerisme, met bijzondere nadruk op de aspecten lucht, water en geluid. De hoofddoelstellingen zijn: bevordering van een optimaal gebruik van hulpbronnen en bijstand aan de verantwoordelijke partijen bij de toepassing van de desbetreffende wetgeving.

2. DE DOOR DE MILIEUDIENSTEN BEHEERDE ACTIES

Eenheid "Stedelijk milieu"

2.4. De Commissie neemt nota van het commentaar van de Rekenkamer en heeft reeds maatregelen getroffen om te garanderen dat alle financieel ondersteunde projecten worden getoetst aan criteria van verenigbaarheid en samenhang met het communautaire beleid inzake het stadsmilieu. Alvorens de laatste betaling volgens het contract wordt vrijgegeven, wordt er ook een evaluatie achteraf van de projecten uitgevoerd. De Commissie wil desondanks opnieuw onderzoeken, op welke wijze en op welke punten de evaluatie achteraf kan worden verbeterd.

2.5. De toelichting bij artikel B4-304 van de begroting 1993 betreffende de Europaeische Akademie fuer staedtische Umwelt in Berlijn, was ingediend door het Europees Parlement.

De bijdrage van de Commissie aan de Academie te Berlijn is gebaseerd op de aanvragen die van de Academie zijn ontvangen. In deze aanvragen werden de uit te voeren projecten geschetst. In de beginjaren was het niveau van de financiering bescheiden gehouden, zoals vereist door de begrotingsautoriteit.

De beginselen voor de toekenning van een financiële bijdrage houden in dat de Commissie niet optreedt als beheerder van de desbetreffende projecten. Aangezien de dagelijkse leiding ligt bij de begunstigde, heeft de Commissie geen zeggenschap in de keuze van onderaannemers en evenmin in de door de begunstigde gekozen deskundigen.

De Commissie merkt tevens op dat de toelichting op de begroting voorziet in de cooerdinatie van het beleid met betrekking tot derde landen in Europa.

Het instrument "LIFE"

2.7. Aangezien de kredieten die op de begroting beschikbaar zijn gesteld voor LIFE-projecten beperkt zijn, verdeelt de Commissie de middelen onder de beste projecten. In het door de Rekenkamer aangehaalde geval besloot de Commissie in 1992 na de besprekingen met het LIFE-comité, een bedrag van 403 706 ecu toe te wijzen aan een project in Dublin. Na een nieuwe beoordeling, eveneens met instemming van het LIFE-comité, besloot zij nog eens 313 540 ecu op de begroting van 1993 toe te wijzen opdat het project in zijn geheel kon worden uitgevoerd, zoals bij de eerste aanvraag was voorzien.

De Commissie is zich ervan bewust dat het voorschot van 40 % aan het project in Genua nog moet worden gebruikt. De vertraging in het project is veroorzaakt door snelle veranderingen in de politieke situatie in Genua. De Commissie hoopt dat het project voortgang kan vinden zodra de situatie is gestabiliseerd. Intussen heeft de Commissie administratieve maatregelen getroffen om de duur van het project te verkrijgen teneinde rekening te houden met de huidige situatie (zie ook het antwoord op paragraaf 3.11).

2.8.-2.9. Ongeacht de route die door een LIFE-project bij indiening wordt gevolgd, zorgt de Commissie voor doorzichtigheid door elk jaar het type activiteiten te publiceren, waaraan prioriteit wordt verleend.

De projecten voldoen zeker aan de prioriteiten van de programma's die óf toen in werking waren óf waarvan de vaststelling in behandeling was en die waren goedgekeurd door het uit vertegenwoordigers van de Lid-Staten bestaande comité voor het stedelijke milieu. Het betrof hier een overgangssituatie, en op dat ogenblik ging de door de Raad voorgestelde LIFE-verordening (COM(91) 28 def. van 31 januari 1991) ervan uit dat actie- en modelprojecten voor het herstel en de bescherming van stadskernen konden worden uitgevoerd. De verwijzing naar het stadsmilieuproject maakte deel uit van de toen door de Commissie voorgestelde plannen voor het Vijfde Actieprogramma, zoals vermeld in de voorgestelde LIFE-verordening.

3. DE DOOR HET EFRO GEFINANCIERDE

MODELPROJECTEN VOOR STADSMILIEU

De selectie van de initiatieven

3.4.-3.5. Er heeft inderdaad geen formele procedure voor de selectie van stedelijke modelprojecten plaatsgevonden. Toen in 1990 met de eerste projecten (Londen en Marseille) werd begonnen, werd niet verwacht dat stedelijke aangelegenheden een zo sterke belangstelling op communautair niveau zouden oproepen.

Op grond van ervaringen uit het verleden zal de Commissie op dit gebied in de toekomst echter een meer systematische benadering hanteren.

Gezien de afwezigheid van een formele wettelijke grondslag was voor de deelneming aan de studies over het behoud van steden in Europa een inschrijvingsprocedure vereist (begrotingspost B2-6023). Voor stedelijke modelprojecten volgens artikel 10 van Verordening (EEG) nr. 4254/88 is er echter geen inschrijving geweest, aangezien deze moeten voldoen aan alle desbetreffende eisen van de verordeningen betreffende de hervorming van de structuurfondsen.

Het innoverende karakter van de projecten

3.6.-3.7. Het innoverende karakter van de stedelijke modelprojecten is gelegen zowel in de aard van de ondersteunde maatregelen als in de wijze waarop verschillende maatregelen met elkaar zijn verbonden en/of de beoogde aanpak voor de verwezenlijking ervan, waarbij de desbetreffende lokale - zowel publiekrechtelijke als particuliere - deelnemers worden betrokken.

Zoals de Rekenkamer opmerkt, is de uitvoering van een project moeilijker, naarmate het meer innoverende elementen bevat. Dit is eigen aan modelacties, en er is inderdaad een extra inspanning vereist om de instanties die als beheerder optreden van projecten met een meer innoverende aard, te helpen bij hun taak.

Artikel 10 van Verordening (EEG) nr. 4254/88 staat toe dat steun wordt verleend aan steden of delen van steden die niet vallen onder de regio's die in aanmerking komen voor doelstelling 1, 2 of 5b van de Structuurfondsen. Veel van de ernstigste stedelijke problemen doen zich voor in grote steden die niet in aanmerking komen voor steun uit de Structuurfondsen. De geselecteerde projecten in Londen, Lyon en Rotterdam zijn typische voorbeelden hiervan. Het is interessant om op te merken dat bij voorbeeld in Frankrijk van de elf Grands Projets Urbains die de Franse Regering heeft geselecteerd voor bijzondere bijstand, er slechts twee in aanmerking komen voor doelstelling 1, 2 of 5b.

De situatie in andere Lid-Staten is hiermee vergelijkbaar.

Uitvoeringsstand van de gecontroleerde projecten

3.8. Madrid

Het project Madrid (Fuenlabrada en Parla) is een authentiek stadsproject omdat het samenhangt met de teruggang van de stedelijke economie van Madrid en omdat het herinrichtingsprogramma van belang is binnen het kader van de ontwikkeling van economie en milieu in de agglomeratie Madrid.

Het project heeft aanzienlijke vertraging opgelopen als gevolg van problemen met de grondverwerving en het verkrijgen van de aanlegvergunning. De aanlegvergunning voor het centrum werd pas in mei 1994 verleend. Als gevolg hiervan zijn de uitgaven tot dusverre inderdaad laag: tot mei 1994 is voor het project 94,4 miljoen pta (circa 597 000 ecu) uitgegeven en 243,3 miljoen pta toegewezen.

3.9. Lyon

Het project heeft in de aanvangsperiode vertraging opgelopen om redenen van bestuurlijke aard en doordat voor het uitvoeren van de acties gecompliceerde regelingen moesten worden getroffen, wat vooral gold voor het opzetten van de noodzakelijke partnerschappen. Er is echter aanzienlijke vooruitgang geboekt, en het ziet er naar uit dat het project op 30 juni 1995 (de uiterste betalingsdatum) zal zijn voltooid. Naar verwachting zal het centrum voor wetenschappelijke en technische ontdekkingen volgens plan worden voltooid.

Het centrum voor wetenschappelijke en technische ontdekkingen is niet de enige innoverende actie. Innoverende elementen zijn ook begrepen in de tweede actie betreffende het centrum voor werkgelegenheid, dat zich moet gaan bezighouden met de ontwikkeling van parcours d'emploi (d.w.z. verschillende soorten opleidingen afgewisseld met een arbeidsperiode bij een bedrijf). De derde actie met betrekking tot de structuur van de plaatselijke werkgelegenheid betreft het innoverende idee van een opleidingsperiode die wordt gevolgd door een praktijkperiode in een echte arbeidssituatie die leidt tot zelfstandig ondernemerschap van de persoon in opleiding, dat wil zeggen de vestiging van een eigen bedrijf onder begeleiding van een meer ervaren persoon. Als geheel wordt met het project getracht een partnerschap tot stand te brengen tussen het particuliere bedrijf en de autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor acties op het gebied van opleiding en werkgelegenheid.

In juni 1993 hebben de beheerders van het project verzocht om zes maanden uitstel voor zowel de betalingsverplichtingen als de betalingen. In juni 1994 werd een verzoek ingediend voor een tweede uitstel van nog eens zes maanden, maar nu alleen voor de betalingsverplichtingen. Het tweede uitstel werd aangevraagd omdat aan de betalingsverplichtingen voor twee van de vijf acties op de uiterste datum van 30 juni 1994 niet was voldaan. Voor een van deze twee acties (ateliers voor kunstenaars en ambachtslieden) werd op 4 juli 1994 aan de betalingsverplichtingen voldaan. Aan de betalingsverplichtingen voor de andere actie, nl. uitwisseling en verspreiding van ervaringen (klein budget: 345 000 Ffr.) zal in het najaar van 1994 worden voldaan, maar de financiering ervan wordt door de partners gegarandeerd.

3.10. Athene

Het project heeft in de aanvangsperiode vertraging opgelopen als gevolg van de lange procedure voor het regelen van de eigendomsrechten (twaalf overheidsorganisaties deelden het gebruiksrecht voor het desbetreffende stuk land.)

Milieu-effectrapportage: De verbetering van de kwaliteit van het milieu als geheel in het westelijke deel van Athene is een van de doelstellingen. In de eerste fase van het project heeft de beherende organisatie de toestand van het milieu in het gebied onderzocht, en de fundamentele milieuparameters zijn in april 1992 in Athene tijdens een workshop besproken. Zoals bepaald in het tussentijdse rapport van mei 1994, is de opdracht voor de milieu-effectrapportage van het gehele project gegeven en zullen de conclusies ervan te zamen met het eindrapport worden ingediend.

De elektriciteitskabels nemen een deel van het terrein in beslag dat momenteel niet valt onder de ontwikkeling en geen deel uitmaakt van het project. Het openbare energiebedrijf heeft in ieder geval een gedetailleerd plan voor de verwijdering van deze kabels gedurende de eerste twee jaar voorgelegd.

De spoorlijnen maken geen deel uit van het project. Maar de spoorwegmaatschappij heeft wel plannen om de lijn aan de oostzijde te verwijderen opdat de twee spoorlijnen elkaar niet meer kruisen. De projectleider ziet de aanwezigheid van dit type vervoer in het gebied als een pluspunt, omdat deze meer bezoekers oplevert en de toegankelijkheid vergroot.

3.11. Genua

Het project van de stedelijke waarnemingspost heeft aanzienlijke vertraging opgelopen als gevolg van opeenvolgende wijzigingen in het stadsbestuur (drie wisselingen gedurende een periode van twee jaar). Het nieuwe bestuur heeft het project echter goedgekeurd, en dit zal volgens plan worden voortgezet. In april 1994 is de verwezenlijking van de waarnemingspost toegewezen aan een extern bureau, en intussen is reeds met de werkzaamheden begonnen.

3.12. Dublin, Kopenhagen en Aalborg

De eindrapporten van de projecten in Dublin en Aalborg zullen voor het einde van 1994 worden gepresenteerd, en dat van Kopenhagen uiterlijk eind 1995. Naar verwachting zal in alle drie rapporten de nadruk op de innoverende elementen worden gelegd.

3.13. Door het grote aantal complexe projecten en de beperkte personele middelen die voor dit werk in dienst van de Commissie beschikbaar zijn, zou het toezicht nauwelijks uitvoerbaar zijn zonder een bureau voor technische bijstand, in dit geval het bureau van ECOTEC/RECITE.

De verantwoordelijkheden van het RECITE-bureau zijn geleidelijk beter omschreven. Op het ogenblik is de positie van alle projectleiders verduidelijkt. Er is een managementgids uitgegeven en verspreid. Het RECITE-bureau is belast met toezicht, evaluatie en technische bijstand. De Commissie beslist over alle contractuele verplichtingen.

4. HET DOOR HET EFRO GEFINANCIERDE

RECITE-PROGRAMMA

Problemen met het toezicht en de evaluatie

4.4. Het opzetten van het RECITE-bureau, een structuur voor toezicht, evaluatie en technische bijstand, was een eerste poging om te komen tot een doeltreffende structuur voor het verwezenlijken van de RECITE-netwerken en het uitvoeren van de stedelijke modelprojecten. Er vindt nu beraad plaats op basis van deze eerste ervaring teneinde andere experimenten voor toezicht en evaluatie op te zetten met een efficiënte structuur, die tussen 1994 en 1999 zullen plaatsvinden.

4.5. Het oorspronkelijke contract met ECOTEC hield er reeds rekening mee dat de onderneming zou meewerken bij de voorbereiding van een internationale conferentie over interregionale samenwerking. Deze medewerking bleek op een grotere schaal plaats te vinden dan oorspronkelijk was voorzien. De aanvullende financiering is formeel opgenomen in het aanhangsel bij het contract waarnaar de Rekenkamer verwijst.

Er was dus geen reden voor een openbare inschrijvingsprocedure om de te houden conferentie te financieren.

In het andere door de Rekenkamer genoemde geval heeft het voorstel voor een betalingsverplichting, dat door de ordonnateur is gedaan en dat het aanhangsel bij het bestaande contract betrof, ertoe geleid dat de financiële controle de goedkeuring heeft geweigerd. Niettemin heeft de Commissie, aangezien deze weigering het gevolg was van interne problemen bij de diensten van de Commissie waarvoor de contractant niet verantwoordelijk kon worden gesteld, besloten de weigering tot goedkeuring naast zich neer te leggen.

4.6. De verschillen hebben te maken met de uiteenlopende systemen die door de desbetreffende lokale of regionale autoriteiten worden toegepast. Met de hulp van het RECITE-bureau heeft de Commissie daarom een gids voor projectleiders ontwikkeld, waarin ten behoeve van de netwerken en modelprojecten tevens richtlijnen worden gegeven voor de presentatie van hun financiën. Met het oog op de informatieoverdracht geeft het RECITE-bureau periodiek een nieuwsbrief en een bulletin uit, die worden verspreid naar alle partners van de netwerken. Deze publikaties geven informatie over de voortgang en de resultaten van alle modelprojecten en netwerken die worden medegefinancierd krachtens artikel 10 van de EFRO-verordening.

4.7. Het netwerk Commission des Villes heeft steun gegeven aan een programma van één jaar voor de uitwisseling van ervaringen tussen 40 steden in elf Lid-Staten op vier gebieden van algemeen belang: integratie in stedelijke gebieden; ruimtelijke ordening met speciale aandacht voor stadsmilieu en stadsverkeer; technologische ontwikkelingen ten dienste van steden; en stadsvernieuwing. Gezien de aard van het project en het grote aantal partners, is een orde van grootte van uitgaven zoals beschreven in het rapport, normaal.

4.8. De Commissie houdt zich niet bezig met het dagelijkse toezicht op alle deelnemers in RECITE-netwerken. Hiervoor is de chef de file verantwoordelijk, in dit geval het hoofdkwartier van de European Urban Observatory (de Europese waarnemingspost voor stadsgebieden, EUO), Barcelona, dat contact met Genua heeft opgenomen om opheldering te verkrijgen over de juiste status van hun deelneming aan dit netwerk.

5. DE ACTIVITEITEN VOOR OPLEIDING,

ONDERZOEK, VERVOER, ENERGIE EN CULTUUR

5.2. Volgens het rapport nemen vooral de grote ondernemingen in de automobielsector en de elektronische sector deel in het DRIVE-programma. Echter, van de 496 deelnemingen in DRIVE-projecten van grote en kleine industriële bedrijven, overheidsorganen en onderzoeksinstellingen, gaat het slechts bij 116, te weten 23 %, om grote industrieën, die samen 41 miljoen ecu, d.i. 38 % van de financiering in het kader van het programma, voor hun rekening nemen.

Tevens moet worden opgemerkt dat het programma zich niet alleen richt op de gevolgen van het stadsverkeer, maar ook op de oorzaken ervan. De mogelijkheden ter vermindering van het wegverkeer en alternatieven voor het gebruik van de eigen auto worden ook onderzocht. Het komt erop neer dat de beheersing van het stadsverkeer, het openbaar vervoer en het beheer van de transportvraag onderdelen zijn van stedelijke projecten die zijn uitgedacht door de stedelijke autoriteiten zelf en die oplossingen op het gebied van de telematica integreren in hun algehele transportplanning. Twee van de zeven gebieden van het telematicaprogramma voor transport hebben betrekking op de toepassing van telematica voor het beheer van openbaar vervoer en van de vraag.

Met betrekking tot de cooerdinatie binnen de Commissie draagt het programma in positieve zin bij aan het uitstippelen van beleidslijnen van de Commissie betreffende transport en milieu. Een voorbeeld van huidige cooerdinatie is het POLIS-stedennetwerk, dat 400 steden omvat en is opgezet met de actieve steun van het Regionale Fonds. De bij het netwerk betrokken steden hebben de succesvolle delen van het THERMIE-programma bevorderd, waardoor zij hebben bijgedragen aan de complementariteit van de twee programma's. Deze cooerdinatie-inspanningen worden verder opgevoerd in het Vierde Kaderprogramma.

5.3. De Commissie benadrukt dat het opdrachtgevende directoraat-generaal zeer goed op de hoogte is van het milieubeleid zoals dat door de andere bevoegde diensten van de Commissie is opgesteld. Er moet op worden gewezen dat binnen de organisatie van dit directoraat-generaal zelf de bevoegde dienst zorgt voor permanent overleg; zo zorgt de dienst ervoor dat door regelmatige contacten het milieubeleid geïntegreerd wordt in de ontwikkeling van technologieën op energiegebied.

Overigens heeft over het THERMIE-programma, dat door de Commissie is erkend als een van de belangrijkste middelen voor de tenuitvoerlegging van de communautaire doelstelling om de CO2-uitstoot in het jaar 2000 te stabiliseren, nauwe samenwerking plaatsgevonden tussen de betrokken diensten over de publikatie van de jaarlijkse aanbestedingen, op basis waarvan de Europese industrie haar voorstellen doet voor projecten betreffende de uitstoot van verontreinigende stoffen. In het bijzonder op het gebied van het stedelijk milieu heeft het THERMIE-programma aanbestedingen georganiseerd voor bepaalde projecten op het gebied van gebouwen en van vervoer. Zoals kan worden opgemaakt uit de beschrijving van de projecten, is de milieu-component zeer belangrijk.

Ook moet worden vermeld dat de betrokken directoraten-generaal gezamenlijk evenementen over energie en milieu organiseren, bij voorbeeld de in juni 1994 in Tours gehouden studiedagen over de biobrandstoffen, de workshop van een week over openbaar vervoer en de bus in Brussel in oktober 1994 en een "Energie-Milieu"-stand op de THERMIE-tentoonstelling in Berlijn in september 1994.

Niettemin zal de Commissie, die zich rekenschap geeft van het toenemende belang van de factor milieu, alle passende maatregelen nemen om de contacten en de samenwerking te versterken tussen de directoraten-generaal die betrokken zijn bij de problemen en het beleid op het gebied van het stadsmilieu.

5.4. De onderwerpen die de Rekenkamer in deze paragraaf aansnijdt, worden momenteel onderzocht door het desbetreffende directoraat-generaal.

In het bijzonder zullen de opmerkingen van de Rekenkamer over Berlijn bij de desbetreffende autoriteiten als onderdeel van een controlemissie ter plaatse worden onderzocht.

5.5. De bedragen die de Commissie heeft uitgetrokken in het kader van haar culturele actie onder post B3-2000 van de begroting "Instandhouding en herwaardering van het Europees cultureel erfgoed", worden gekenmerkt door hun culturele bestemming. Deze actie beoogt immers de nadruk te leggen op projecten die als voorbeeld kunnen dienen voor de instandhouding van het erfgoed en het bevorderen van de uitwisseling van ervaringen met geschikte restauratiemethoden en -technieken voor bepaalde soorten monumenten.

In dit verband wordt de actie met de modelprojecten ieder jaar rondom een ander thema georganiseerd en worden de bekroonde projecten geselecteerd, uitgaande van de mening van een deskundige jury. De jaarlijkse thema's worden gekozen afhankelijk van specifieke problemen op het gebied van het behoud van het onroerend erfgoed en het zou niet juist zijn, willekeurig onderscheid te maken tussen monumenten in stedelijke gebieden, verstedelijkte gebieden of plattelandsgebieden. Bij de meeste in het rapport genoemde acties wordt de voorkeur gegeven aan oplossingen die tot vernieuwing leiden. Het gaat om een benaderingswijze die anders is dan die welke wordt gehanteerd bij het behoud en de restauratie van het erfgoed, waar juist de instandhouding van methoden en traditionele kennis zeer belangrijk zijn.

Gezien het voorafgaande, is de actie met de modelprojecten complementair maar wel verschillend van de actie die is ondernomen voor het stedelijk milieu. Overigens zijn de doelstellingen en procedures van deze actie, die er voor alles op zijn gericht, de samenwerking te versterken tussen Lid-Staten en vakmensen, met name betreffende de uitwisseling van ervaring en kennis op het gebied van het behoud van het erfgoed, zeer verschillend van die van de hierboven genoemde actie voor het stedelijk milieu. De Commissie (DG X) zal overigens trachten rekening te houden met het behoud van het culturele erfgoed of dit op te nemen in alle communautaire programma's en beleidslijnen, met name die welke ontwikkeld zijn voor het stedelijk milieu, dit conform artikel 128, lid 4, van het Verdrag betreffende de Europese Unie.

Tenslotte moet eraan worden herinnerd dat de Commissie, op verzoek van de Raad en als gevolg van de inwerkingtreding van artikel 128 van het nieuwe Verdrag, voor het einde van het jaar met een mededeling over het culturele erfgoed zal komen waar een samenhangend actieprogramma voor het culturele erfgoed wordt voorgesteld. In dat kader zal de huidige actie met de modelprojecten voor het behoud van het onroerende erfgoed worden herzien en aangepast, met name om rekening te houden met de specifieke behoeften van het roerende erfgoed.

6. CONCLUSIE

6.1.-6.2. De Commissie is het eens met de algemene verklaring van de Rekenkamer dat het beheer van het stedelijk milieu een innoverende en ingewikkelde materie is. Maar zij is het niet met de Rekenkamer eens dat de eigenlijke te bereiken doelstellingen - op korte of lange termijn - onduidelijk zouden zijn.

In het kader van de opstelling van de jaarlijkse begroting legt de Commissie de begrotingsautoriteit niet alleen details over de te verwezenlijken doeleinden op korte termijn voor, maar ook de manier hoe deze dienen te worden verwezenlijkt. Met betrekking tot de lange termijn schetst het Vijfde Actieprogramma van de Gemeenschap duidelijk de doeleinden die gedurende een periode van acht jaar moeten worden verwezenlijkt, te zamen met de te hanteren instrumenten en een aanduiding van de economische en sociale deelnemers (d.w.z. plaatselijke overheden en ondernemingen) die worden aangespoord om aan de bescherming van het milieu bij te dragen en daarbij samen te werken. Een allereerste voorwaarde waaraan de te ondersteunen activiteiten moeten voldoen is dat het modelprojecten zijn met een uitstralende werking of dat het projecten zijn die nodig zijn voor het formuleren van beleid.

6.3. en 6.7. De Commissie is gevoelig voor het impliciete verzoek van de Rekenkamer om te komen tot een verbeterde cooerdinatie van projecten die op zichzelf lijken te staan. Zij erkent de noodzaak om op communautair niveau meer aandacht te schenken aan de problemen van steden en bij te dragen aan de uitvoering van stedelijk beleid dat is ontwikkeld op nationaal, regionaal of lokaal niveau, zulks met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel.

De Commissie zal haar inspanningen voortzetten om te zorgen voor een verbeterde samenhang van de acties die zijn gericht op het oplossen van de problemen van stedelijke gebieden.

Voor wat betreft haar interne cooerdinatie is de Commissie zich ervan bewust dat bepaalde tekortkomingen om aandacht vragen, in het bijzonder op het niveau van procedures waar interne beraadslagingen soms in een te late fase plaatsvinden. Zij zou er echter graag op wijzen dat de verscheidenheid in ondernomen acties en de veelheid van verschillende wetenschappelijke en sociale disciplines die meespelen in de aanpak van de complexe problematiek van hedendaagse steden, wel moeten leiden tot een moeilijkere cooerdinatie dan op andere terreinen. Sommige problemen met het programmamanagement ontstaan door uiteenlopende technische beperkingen.

Momenteel cooerdineert de Commissie de programma's en projecten ter bescherming en verbetering van het stedelijke milieu door middel van formele structuren zoals cooerdinatievergaderingen die zowel op eenheids- als op afdelingsniveau plaatsvinden (met bij voorbeeld de benoeming van contactpersonen voor integratie en milieu bij directoraten-generaal). Er is enige vooruitgang geboekt in de richting van een betere cooerdinatie tussen de betrokken afdelingen, en de Commissie zal stappen ondernemen om de verdere noodzakelijke ontwikkeling op dit gebied te stimuleren.

De interne cooerdinatie binnen DG XVII zal worden versterkt door de interne reorganisatie die per 1 juni 1994 heeft plaatsgevonden. In het nieuwe organisatieschema komt een nieuwe eenheid A5 voor met daarbinnen een nieuwe sector "Evaluatie van de energieprogramma's". Deze nieuwe sector zal onder meer tot taak hebben, voorstellen te doen voor een betere cooerdinatie van de verschillende programma's van het Directoraat-generaal.

6.4. en 6.7. Aansluitend op de publikatie van het Groenboek over het stadsmilieu () in juni 1990 en het Vijfde Actieprogramma inzake het milieu en duurzame ontwikkeling, heeft de Commissie in december 1992 een overzicht gepubliceerd van de activiteiten van de Gemeenschap aangaande stedelijke aangelegenheden, dat in juli 1994 is herzien. Parallel aan deze ontwikkelingen heeft de Commissie een Mededeling (COM(93) 645 def. van 14 februari 1994) inzake energie en economische en sociale samenhang uitgebracht, die vooral stilstond bij de aspecten van het energiegebruik in de stad.

Uit deze inspanningen, die worden aangevuld met het werk van de werkgroep voor het stadsmilieu over het duurzame-stedenproject dat loopt van 1993 tot 1995, blijkt dat het standpunt van de Gemeenschap omtrent het stedelijke milieu regelmatig wordt herzien en bijgewerkt. Deze herzieningen en de verspreiding van de resultaten daarvan zorgen voor samenhang tussen enerzijds het beleid inzake het stedelijke milieu en de acties van de Gemeenschap en anderzijds de vele initiatieven die op nationaal en lokaal niveau worden genomen. Gezien de veelheid aan ondernomen activiteiten, waarbij elke activiteit een bijzonder aspect benadrukt van de problemen die met het stadsmilieu samenhangen, is het echter begrijpelijk dat de Rekenkamer de suggestie doet dat een verdere kruisbestuiving van informatie over deze projecten heilzaam kan zijn.

6.5.-6.6. De Commissie neemt nota van de conclusie van de Rekenkamer met betrekking tot verbeteringen in de omschrijving en beschrijving van projecten en zal trachten, ervoor te zorgen dat toekomstige projecten nauwkeuriger worden gedefinieerd. Wanneer het echter gaat om innoverende projecten en modelprojecten, leert de ervaring dat vaak aanzienlijke projectwijzigingen noodzakelijk zijn; dit maakt deel uit van het leerproces. De Commissie legt er de nadruk op dat haar flexibiliteit bij het toezicht op de projecten niet dient te worden gezien als een teken van onnauwkeurigheid in de projectomschrijvingen.

() PB nr. C 33 van 8. 2. 1991, blz. 4.

() PB nr. L 206 van 22. 7. 1992, blz. 1.

() PB nr. L 374 van 31. 12. 1988, blz. 15.

() PB nr. C 33 van 8. 2. 1991.

() PB nr. C 138 van 17. 5. 1993.

() COM(90) 218 def. van 27. 6. 1990.