NL Publicatieblad van de Europese Unie C 142/13

ADVIES VAN DE RAAD

over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Italië voor de periode 2009-2012

2010/C 142/03

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gelet op Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid (1), en met name op artikel 5, lid 3,

Gezien de aanbeveling van de Commissie,

Na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité,

BRENGT HET VOLGENDE ADVIES UIT:

(1) Op 26 april 2010 heeft de Raad het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Italië voor de periode 2009-2012 behandeld.

(2) Hoewel de lage schuldpositie van de huishoudens en een betrekkelijk solide financiële sector enige bescherming tegen de mondiale financiële crisis boden, was de Italiaanse economie door diepgewortelde structurele zwakheden, met als gevolg een onbevredigende productiviteitsgroei, al lang voor de mondiale neergang verzwakt. Na een daling gedurende vijf kwartalen steeg het bbp weliswaar in het derde kwartaal van 2009, maar in het vierde kwartaal viel het weer licht terug. De recessie heeft met vertraging haar tol geëist op de arbeidsmarkt: in 2009 waren de gevolgen meer zichtbaar in het aantal gewerkte uren dan in het aantal werkenden; veel werknemers, met name in de zwaarst getroffen sector, de industrie, deden een beroep op het fonds voor loonsuppletie om hun salarisverlies als gevolg van minder gewerkte uren te compenseren. In het licht van de zeer hoge overheidsschuld en in een context van toenemend risicomijdend gedrag heeft de regering een adequaat anticrisisbeleid gevoerd. Vanaf het laatste kwartaal van 2008 heeft de regering verschillende maatregelen genomen om de stabiliteit van de financiële sector te versterken, het vertrouwen te herstellen en steun te verlenen aan bedrijven en huishoudens in nood. Volgens de ramingen van de regering zijn de herstelmaatregelen volledig gefinancierd door bestaande fondsen te herschikken en door de ontvangsten op te voeren, zonder dat een en ander gevolgen heeft voor het begrotingstekort. Niettegenstaande het prudente financiële beleid van de regering heeft de economische neergang een duidelijke uitwerking op de Italiaanse overheidsfinanciën. Het overheidstekort is van 2008 tot 2009 verdubbeld tot 5,3 % van het bbp (bevestigd in de ramingen van 1 maart 2010 van het bureau voor de statistiek). Op grond daarvan en op grond van de zeer hoge overheidsschuldquote heeft de Raad op 2 december 2009 officieel vastgesteld dat Italië een buitensporig tekort heeft en dat het land dit tekort uiterlijk in 2012 moet corrigeren. Naast begrotingsconsolidatie als voorwaarde om de overheidsfinanciën houdbaar te houden, moet het Italiaanse economische beleid de komende jaren vooral gericht zijn op een snel en duurzaam herstel van de productiviteitsgroei om het concurrentievermogen weer op peil te brengen en de lage potentiële groei van het bbp te verhogen. Voor een aanpak van het productiviteitsprobleem zijn ingrijpende structurele hervormingen van essentieel belang. Bovendien vereist het herstel van het concurrentievermogen op korte termijn ook dat de loonontwikkeling beter wordt afgestemd op de productiviteitsontwikkeling.

(3) Hoewel de in de context van de crisis geconstateerde daling van het reële bbp grotendeels conjunctureel van aard is, is ook het potentiële productieniveau negatief beïnvloed. Daarnaast kan de crisis ook de potentiële middellangetermijngroei negatief beïnvloeden via lagere investeringen, geringere beschikbaarheid van kredieten en hogere structurele werkloosheid. Bovendien versterkt de impact van de economische crisis de negatieve gevolgen van de vergrijzing voor de potentiële productie en de houdbaarheid van de overheidsfinanciën. Tegen deze achtergrond is het van essentieel belang dat meer vaart wordt gezet achter de structurele hervormingen die erop gericht zijn de potentiële groei te bevorderen. Voor Italië is het met name van belang hervormingen door te voeren op het gebied van de marktconcurrentie, het ondernemingsklimaat, de kwaliteit van de dienstverlening door de overheid en de werking van de arbeidsmarkt, waaronder een verschuiving van bestaande sociale uitgaven naar een breder en uniformer werkloosheidsuitkeringsstelsel.

(4) Volgens het macro-economische scenario van het programma zal de reële groei van het bbp in 2010 weer positief zijn (1,1 %), terwijl in 2009 nog sprake was van een krimp van 4,8 % (5 % in de ramingen van 1 maart 2010 van het bureau voor de statistiek), en dat deze zal versnellen tot 2 % per jaar gedurende de resterende programmaperiode. Afgaande op de thans beschikbare informatie (2) lijkt dit scenario uit te gaan van optimistische groeiverwachtingen. De in het programma gehanteerde inflatieprognoses lijken realistisch. De prognoses voor de werkgelegenheidsgroei en het werkloosheidspercentage zijn optimistischer dan die van de diensten van de Commissie uit het najaar van 2009, hetgeen strookt met de hogere reële bbp-groei die in het programma wordt verwacht.

(5) Het programma raamt het overheidstekort in 2009 op 5,3 % van het bbp. De significante verslechtering ten opzichte van het tekort van 2,7 % van het bbp in 2008 is grotendeels een gevolg van de crisis voor de overheidsfinanciën. Overeenkomstig het Europees economisch herstelplan zijn verschillende pakketten met herstelmaatregelen aangenomen, die in 2009 in totaal neerkwamen op circa 0,7 % van het bbp en volgens de autoriteiten volledig zijn gefinancierd door bestaande fondsen te herschikken en door de ontvangsten op te voeren. Volgens het programma zal het begrotingsbeleid al in 2010 licht restrictief worden, en aanmerkelijk restrictiever in 2011 en 2012, teneinde het buitensporige tekort in 2012 te corrigeren. Dit strookt grosso modo met de door de Raad bepleite exitstrategie, ook wanneer rekening wordt gehouden met de zeer hoge overheidsschuldquote.

(6) Voor 2010 mikt het programma op een verlaging van het overheidstekort met 0,3 procentpunt tot 5,0 % van het bbp, hetgeen op zich min of meer in overeenstemming mag worden geacht met de aanbevelingen van de Raad overeenkomstig artikel 126, lid 7, van 2 december 2009. De inkomstenquote zal volgens het programma met 0,5 procentpunt dalen, mede vanwege het aflopen van de eenmalige inkomstenbevorderende maatregelen voor 2009. De uitgavenquote zal naar verwachting sterker dalen, met 0,8 procentpunt van het bbp, hoofdzakelijk dankzij de uitgavenbeperking waartoe is besloten in het in de zomer van 2008 aangenomen begrotingspakket voor 2009-2011. Dit komt tot uiting in de vertraging van de groei van de primaire uitgaven, die in 2010 volgens het programma met slechts 0,6 % stijgen, mede door de daling van de overheidsinvesteringen na de versnelling in 2009. De begroting 2010 bevat zelf enkele maatregelen naast die welke al waren gepland in het in 2008 aangenomen begrotingspakket voor 2009-2011, en is volgens de autoriteiten budgettair neutraal. Zij bevat enkele nieuwe expansieve maatregelen ten belope van circa 0,4 % van het bbp om steun te verlenen aan werknemers met een laag inkomen en om extra sociale en gezondheidsuitgaven en buitenlandse militaire missies te financieren. De belangrijkste financieringsbron bestaat uit de eenmalige opbrengsten uit de buitengewone belasting op illegaal geëxpatrieerde activa („scudo fiscale”) die in 2009 is geboekt (0,35 % van het bbp), omdat op grond van deze positieve uitkomst bij de begroting 2010 is besloten om de inning van enkele inkomstenbelastingen in de orde van grootte van 0,25 % van het bbp te verschuiven van 2009 naar 2010. De aanvullende expansieve maatregelen wijken eigenlijk enigszins af van de aanbevelingen voor 2010, al moet worden erkend dat deze van geringe omvang zijn en volgens de raming van de autoriteiten geheel zijn gefinancierd door een verschuiving van de eenmalige opbrengsten uit de scudo fiscale. Na een verslechtering van 0,25 procentpunt van het bbp in 2009 moet het structurele saldo, dat wil zeggen het voor de conjunctuur gecorrigeerde saldo ongerekend eenmalige en andere tijdelijke maatregelen volgens de algemeen aanvaarde methode, in 2010 met 0,5 procentpunt van het bbp stijgen, zulks voornamelijk door een beperking van de uitgaven.

(7) Het hoofddoel van de in het programma uitgestippelde budgettaire middellangetermijnstrategie is een verlaging van het tekort tot onder de referentiewaarde van 3 % van het bbp in 2012, de door de Raad gestelde termijn voor de correctie van het buitensporige tekort. Daarbij wordt gemikt op een tekort van 3,9 % van het bbp in 2011 en van 2,7 % van het bbp in 2012. Om deze doelen te bereiken, beoogt de regering naast de consolidatie-inspanning van het begrotingspakket voor 2009-2011 een extra consolidatie-inspanning van 0,4 procentpunt van het bbp in 2011 en van nog eens 0,8 procentpunt in 2012. Er wordt geen informatie verstrekt over de brede maatregelen achter deze extra consolidatie, hetgeen een beoordeling van de totale samenstelling van de voorgestelde aanpassing bemoeilijkt. Het primaire saldo wordt begroot op 1,3 % van het bbp in 2011 en op 2,7 % in 2012. De geplande jaarlijkse consolidatie komt in structurele termen neer op 0,5 procentpunt van het bbp in 2011 en op ¾ procentpunt in 2012. De begrotingsaanpassing vindt derhalve iets meer aan het einde van de programmaperiode plaats. Het programma bevestigt dat wordt vastgehouden aan de nieuwe middellangetermijndoelstelling (MTD) voor de begroting, namelijk het realiseren van een structureel begrotingsevenwicht. Gezien de laatste prognoses en het schuldniveau sluit de MTD aan bij de doelstellingen van het pact. In het programma wordt er echter niet naar gestreefd de MTD binnen de programmaperiode te verwezenlijken.

(8) Al met al kunnen de begrotingsresultaten ongunstiger uitvallen dan in het programma wordt beoogd. Deze kans neemt toe aan het einde van de programmaperiode. Ten eerste kan de reële groei van het bbp lager zijn dan in het programma voor de gehele periode 2010-2012 wordt aangenomen. In dit verband geeft de gevoeligheidsanalyse in het programma aan dat een 0,5 % lagere jaarlijkse groei van het bbp gedurende de programmaperiode tot een 0,7 procentpunt hoger tekort in 2012 leidt (3,4 % van het bbp tegenover een streefcijfer van 2,7 %) en, door de gevolgen voor de potentiële groei, tot een 0,5 procentpunt geringere structurele aanpassing voor de periode 2010-2012. Ten tweede zijn de begrotingsdoelen voor 2011 en 2012 afhankelijk van de vaststelling en uitvoering van extra consolidatie-inspanningen. Het programma bevat echter geen brede maatregelen voor deze consolidatie, die verder gaat dan het in het programma gepresenteerde trendscenario, dat uitgaat van ongewijzigde wetgeving. In het programma worden bovendien de trends in de werkelijke uitgaven en derhalve ook de omvang van de consolidatiemaatregelen die noodzakelijk zijn om de begrotingsdoelen te bereiken, onderschat. Ten derde zal het ook zonder de noodzakelijke extra consolidatie-inspanningen al een zeer grote opgave zijn om de trendprognoses waarin het effect van het begrotingspakket van de zomer van 2008 voor de periode 2009-2011 is verwerkt, te realiseren omdat deze al berusten op een zeer forse uitgavenbeperking. In het verleden is namelijk gebleken dat uitgavenoverschrijdingen op centraal en decentraal niveau niet uit te sluiten vallen. Dit geldt met name voor de lopende primaire uitgaven, die in het laatste decennium met gemiddeld zo'n 4,5 % zijn gestegen. Om de stringente uitgavendoelstellingen van het begrotingspakket van de zomer van 2008 te halen, zijn meer inspanningen nodig om de uitgaven te verminderen, de doelmatigheid te verhogen en de kwaliteit van de dienstverlening te verbeteren.

(9) De overheidsschuldquote ligt ruim boven de referentiewaarde van het Verdrag en zal een stijgende lijn blijven vertonen tot 2010. Na een toename in 2008 is de schuldquote volgens de programmaramingen in 2009 verder opgelopen, namelijk met 9,3 procentpunten tot 115,1 % van het bbp (115,8 % volgens de ramingen van 1 maart 2010 van het bureau voor de statistiek), dit voornamelijk als gevolg van de hoge rentelast en de scherpe daling van het reële bbp, die slechts gedeeltelijk worden gecompenseerd door het nog altijd forse effect van de bbp-deflator. De schuld liep ook op door het eerste negatieve primaire saldo sinds 1991 en door de stock-flow adjustment, die voornamelijk was toe te schrijven aan de door de schatkist uit voorzorg doorgevoerde verhoging van de liquide activa. Voor 2010 wordt in het programma gerekend op een verdere stijging van de schuldquote met 1,8 procentpunt omdat het tekortverhogende effect van de rentelast slechts gedeeltelijk wordt gecompenseerd door de verwachte positieve groei van het bbp en de door de bbp-deflator. Aangenomen wordt dat de schuldquote in 2011 en 2012 een dalende lijn volgt en vooral dankzij de verwachte positieve primaire saldi en de verwachte versnelling van de reële bbp-groei uitkomt op 114,6 % van het bbp. De ontwikkeling van de schuldquote zou echter vooral na 2010 minder gunstig kunnen zijn dan in het programma wordt verwacht, dit gezien de genoemde risico's voor de begrotingsconsolidatie en de kans op een minder gunstige groei van het reële bbp dan in het programma wordt aangenomen.

(10) Uit schuldprognoses voor de middellange termijn waarbij wordt aangenomen dat bbp-groeicijfers en de belastingquote geleidelijk naar het niveau van voor de crisis terugkeren en waarbij de geraamde stijging van de leeftijdgerelateerde uitgaven is ingecalculeerd, kan worden afgelezen dat de in het programma geplande begrotingsstrategie op zich en bij ongewijzigd beleid zou volstaan om de schuldquote ten laatste in 2020 te stabiliseren.

(11) Van de vergrijzing gaat in Italië een duidelijk geringer langetermijneffect op de begroting uit dan gemiddeld in de EU het geval is, omdat de pensioenuitgaven door de volledige uitvoering van de vastgestelde hervormingen minder sterk stijgen dan gemiddeld in de EU. Niettemin behoren de pensioenuitgaven als percentage van het bbp tot de hoogste in de EU. De in het programma geraamde begrotingssituatie in 2009 is niet toereikend om de huidige schuldquote te stabiliseren. Door hoge primaire overschotten te realiseren, zouden de in het houdbaarheidsverslag 2009 van de Commissie (3) als middelgroot aangemerkte risico's voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn kunnen worden beperkt.

(12) De budgettaire governance in Italië is, sinds het land tot het eurogebied is toegetreden, aanzienlijk verbeterd onder invloed van de begrotingsbeperkingen van het Verdrag en het stabiliteits- en groeipact. Toch blijft er ruimte voor verbetering van verscheidene aspecten van het begrotingskader. Onlangs is een aantal initiatieven ontplooid om de budgettaire governance in Italië te verbeteren. Om de traditionele nadruk op de korte termijn in de begrotingsplannen te verminderen, heeft de regering in de zomer van 2008 allereerst een driejarig pakket aangenomen waarin niet alleen jaarlijkse doelen zijn vastgelegd voor afzonderlijke uitgaven- en inkomstenposten, maar ook de brede maatregelen die nodig zijn om ze te bereiken. Deze exercitie is volgens de autoriteiten niet herhaald voor de begroting 2010 vanwege de onzekerheid als gevolg van de economische neergang. De in 2009 aangenomen kaderwet voor de hervorming van het begrotingsproces heeft echter wel de begrotingshorizon van drie jaar in wetgeving verankerd. Een tweede verbetering betreft de vereenvoudiging van de structuur van de staatsbegroting, die een eenvoudiger en meer beleidsgerichte toewijzing van middelen mogelijk maakt. Ten derde zijn ook enkele stappen gezet om de controle van de uitgaven te verbeteren door een uitvoerige toetsing van de uitgaven van de ministeries. Ook de beide laatste verbeteringen zijn als permanent aspect van het begrotingsproces in de kaderwet opgenomen. Het valt te bezien of de praktische uitvoering van deze hervorming, die enige jaren in beslag zal nemen, de beoogde resultaten oplevert in termen van een betere uitgavenbeheersing en budgettaire governance. In de toekomst is een van de belangrijkste uitdagingen voor de budgettaire governance het ontwikkelen en invoeren van een nieuw kader voor budgettair federalisme dat ervoor zorgt dat decentrale overheden verantwoording afleggen en dat de doelmatigheid bevordert.

(13) Hoewel de uitvoering van pensioenhervormingen en de in 2009 ingevoerde geleidelijke verhoging van de pensioenleeftijd voor vrouwelijke ambtenaren positieve ontwikkelingen zijn, blijft de samenstelling van de sociale uitgaven bevorderlijk voor hoge pensioenuitgaven. Dat gaat ten koste van andere sociale uitgaven en productievere, op de bevordering van onderzoek en innovatie gerichte uitgaven en daardoor kan het groeipotentieel weer ongunstig worden beïnvloed. Bovendien moet, omdat de consolidatiestrategie voor de programmaperiode uitgaat van een aanpassing aan de uitgavenzijde, belangrijke doelmatigheidswinst worden geboekt om te voorkomen dat het niveau en de kwaliteit van de aangeboden diensten worden geschaad. Recente inspanningen om de doelmatigheid en kosteneffectiviteit van het openbaar bestuur te verbeteren en de inrichting van de lesprogramma’s in de bovenbouw van het middelbaar onderwijs te hervormen, kunnen op middellange tot lange termijn mogelijk positief uitwerken op de begroting.

(14) Al met al is de begrotingsstrategie voor 2010, zoals uiteengezet in het programma, grotendeels in overeenstemming met de aanbevelingen van de Raad overeenkomstig artikel 126, lid 7. Vanaf 2011 is de begrotingsstrategie echter, gezien de risico's voor de tekortdoelstellingen, wellicht niet in overeenstemming met de aanbevelingen van de Raad. Met name de tekortdoelstellingen voor 2011-2012 zullen moeten worden onderbouwd met concrete maatregelen en de plannen voor de hele periode moeten voldoende worden versterkt gezien de risico's van een mogelijk minder gunstige bbp-groei en mogelijke overschrijdingen aan de uitgavenzijde. Dit geldt ook voor de in het programma beoogde structurele inspanning: deze kan achterblijven bij hetgeen de Raad heeft aanbevolen. Als deze risico's niet op passende wijze worden aangepakt en de consolidatieplannen niet volledig worden uitgevoerd, zal de begrotingsstrategie mogelijk niet volstaan om de zeer hoge overheidsschuldquote in 2011-2012 opnieuw te doen dalen.

(15) Wat de in de gedragscode voor stabiliteits- en convergentieprogramma's gespecificeerde gegevensvereisten betreft, vertoont het programma enkele lacunes in de verplichte en facultatieve gegevens (4). In zijn overeenkomstig artikel 126, lid 7, gedane aanbevelingen van 2 december 2009 voor de correctie van het buitensporige begrotingstekort heeft de Raad Italië ook verzocht in de actualiseringen van het stabiliteitsprogramma in een afzonderlijk hoofdstuk verslag uit te brengen over de voortgang bij de tenuitvoerlegging van deze aanbevelingen. Italië heeft daaraan slechts gedeeltelijk gehoor gegeven, aangezien geen informatie wordt verstrekt over de brede maatregelen die nodig zijn om de geplande aanvullende consolidatie in 2011-2012 te realiseren.

De algemene conclusie luidt dat het programma uitgaat van een geringe daling van het tekort, namelijk van 5,3 % in 2009 naar 5 % van het bbp in 2010. Deze daling is toe te schrijven aan de aanpassing van de uitgaven, die in de zomer van 2008 is vastgesteld en met de begroting 2010 wordt bevestigd. Daarna wordt gerekend op een daling van het tekort tot onder de 3 % van het bbp in 2012, de uiterste termijn die de Raad heeft gesteld voor de correctie van het buitensporige tekort. De strategie berust op: i) de verdere tenuitvoerlegging van de aanpassing van de uitgaven voor de periode 2009-2011, die in de zomer van 2008 is vastgesteld, en ii) een aanvullende consolidatie-inspanning ten belope van 0,4 procentpunt van het bbp in 2011 en van nog eens 0,8 procentpunt in 2012, die echter niet wordt onderbouwd met brede maatregelen. De brutoschuldquote zal volgens het programma toenemen van iets meer dan 115 % van het bbp in 2009 tot circa 117 % van het bbp in 2010. Daarna zou deze weer teruglopen tot 114,6 % van het bbp in 2012, hetgeen strookt met de geplande begrotingsdoelen en de aannames voor de economische groei. De tekort- en de schuldquote kunnen echter hoger uitvallen dan beoogd. Al met al lijken de macro-economische hypothesen in het programma aan de optimistische kant. Bovendien ontbreken brede maatregelen voor de geplande extra consolidatie-inspanningen en zal het uiterst lastig worden om de trendprognoses te realiseren, omdat deze al berusten op een zeer forse uitgavenbeperking. In het verleden is namelijk gebleken dat uitgavenoverschrijdingen niet uit te sluiten vallen. Een grote uitdaging voor de budgettaire governance is een zodanige uitvoering van de hervorming van het begrotingsproces en van de regels voor budgettair federalisme dat de verantwoordingsplicht van decentrale overheden wordt verbeterd en de begrotingsdiscipline wordt gewaarborgd. Naast de begrotingsconsolidatie, die mede gezien de zeer hoge schuldquote een voorwaarde is om de overheidsfinanciën houdbaar te houden, moet het Italiaanse economische beleid de komende jaren vooral ook gericht zijn op een snel en duurzaam herstel van de productiviteitsgroei om het concurrentievermogen weer op peil te brengen en de lage nationale potentiële bbp-groei te verhogen.

Gezien bovenstaande beoordeling en ook gezien de aanbeveling van 2 december 2009 overeenkomstig artikel 126, lid 7, van het VWEU wordt Italië verzocht om:

i) de geplande begrotingsaanpassing strikt door te voeren en met name de begrotingsconsolidatie in 2010 volgens plan te verwezenlijken, alsook de geplande consolidatie voor 2011 en 2012 te onderbouwen met concrete maatregelen en tegelijk klaar te staan om de noodzakelijke consolidatiemaatregelen te nemen indien het macro-economische scenario dat ten grondslag ligt aan de aanbeveling overeenkomstig artikel 126, lid 7, zich daadwerkelijk voordoet; zoals gesteld in de BTP-aanbeveling elke gelegenheid te benutten, met inbegrip van verbeterde economische omstandigheden, om bovenop de begrotingsinspanningen de vermindering van de brutoschuldquote richting de referentiewaarde van 60 % van het bbp te bespoedigen.

ii) ervoor te zorgen dat de uitvoering van de hervorming van het begrotingsproces leidt tot betere voorwaarden voor beheersing van de uitgaven en bijdraagt tot het bereiken van het doel van solide overheidsfinanciën, en dat de regels voor budgettair federalisme de verantwoordingsplicht van decentrale overheden verbeteren en de efficiëntie bevorderen.

Italië wordt ook verzocht zich beter te houden aan de in de gedragscode gespecificeerde gegevensvereisten gezien de indicatieve aard van de inkomsten- en uitgavenprognoses in de laatste jaren van het programma, en in het BTP-hoofdstuk van de volgende actualiseringen van het stabiliteitsprogramma meer informatie te verstrekken over de brede maatregelen waarmee de beoogde consolidatie in die jaren wordt onderbouwd.

Vergelijking van de belangrijkste macro-economische en budgettaire prognoses

2008 2009 2010 2011 2012 Reëel bbp (verandering in %) SP jan 2010 –1,0 –4,8 1,1 2,0 2,0 COM nov 2009 –1,0 –4,7 0,7 1,4 n.b. SP feb 2009 –0,6 –2,0 0,3 1,0 n.b. HICP-inflatie (%) SP jan 2010 3,5 0,8 1,5 2,0 2,0 COM nov 2009 3,5 0,8 1,8 2,0 n.b. SP feb 2009 3,5 1,2 1,7 2,0 n.b. Output gap (5) (% van het potentiële bbp) SP jan 2010 1,1 –4,0 –3,5 –2,5 –1,6 COM nov 2009 (6) 1,3 –3,6 –3,2 –2,5 n.b. SP feb 2009 0,3 –2,3 –2,7 –2,5 n.b. Netto financieringsoverschot/ -tekort t.o.v. het buitenland (% van het bbp) SP jan 2010 –2,9 –1,8 –1,6 –1,3 –1,3 COM nov 2009 –2,9 –2,3 –2,3 –2,3 n.b. SP feb 2009 –1,6 –1,3 –1,1 –0,9 n.b. Overheidsontvangsten (7) (% van het bbp) SP jan 2010 46,0 46,4 45,9 45,5 45,6 COM nov 2009 46,0 46,3 45,5 45,4 n.b. SP feb 2009 46,4 46,8 46,8 46,4 n.b. Overheidsuitgaven (7) (% van het bbp) SP jan 2010 48,8 51,7 50,9 49,9 49,5 COM nov 2009 48,8 51,6 50,8 50,5 n.b. SP feb 2009 49,0 50,5 50,0 49,5 n.b. Overheidssaldo (% van het bbp) SP jan 2010 –2,7 –5,3 –5,0 –3,9 –2,7 COM nov 2009 –2,7 –5,3 –5,3 –5,1 n.b. SP feb 2009 –2,6 –3,7 –3,3 –2,9 n.b. Primair saldo (% van het bbp) SP jan 2010 2,4 –0,5 –0,1 1,3 2,7 COM nov 2009 2,4 –0,5 –0,6 0,1 n.b. SP feb 2009 2,5 1,3 1,9 2,6 n.b. Voor de conjunctuurgecorrigeerd saldo (5) (% van het bbp) SP jan 2010 –3,3 –3,2 –3,2 –2,7 –1,9 COM nov 2009 –3,4 –3,5 –3,7 –3,8 n.b. SP feb 2009 –2,7 –2,6 –1,9 –1,6 n.b. Structureel saldo (8) (% van het bbp) SP jan 2010 –3,5 –3,8 –3,3 –2,7 –1,9 COM nov 2009 –3,6 –3,7 –3,7 –3,7 n.b. SP feb 2009 –2,9 –2,7 –2,0 –1,7 n.b. Bruto overheidsschuld (% van het bbp) SP jan 2010 105,8 115,1 116,9 116,5 114,6 COM nov 2009 105,8 114,6 116,7 117,8 n.b. SP feb 2009 105,9 110,5 112,0 111,6 n.b. Stabiliteitsprogramma (SP); najaarsprognoses 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie.

(1) PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1. De documenten waarnaar in deze tekst wordt verwezen, zijn te vinden op: http://ec.europa.eu/economy_finance/sgp/index_nl.htm

(2) Bij de beoordeling wordt met name rekening gehouden met de najaarsprognoses 2009 van de diensten van de Commissie en hun tussentijdse prognoses van februari 2010, maar ook met andere informatie die sindsdien beschikbaar is gekomen.

(3) In zijn conclusies van 10 november 2009 over de houdbaarheid van de overheidsfinanciën „roept de Raad de lidstaten op in hun komende stabiliteits- en convergentieprogramma's op houdbaarheid gerichte strategieën centraal te stellen” en verzoekt hij voorts „de Commissie om, tezamen met het Comité voor de economische politiek en het Economisch en Financieel Comité, nog voor het volgende houdbaarheidsverslag de methodes ter beoordeling van de langetermijnhoudbaarheid van de overheidsfinanciën nader uit te werken”. Het volgende houdbaarheidsverslag is voor 2012 gepland.

(4) Zo ontbreekt in het programma informatie over de brede maatregelen in het kader van de geplande aanvullende consolidatie die nodig is om de begrotingsdoelen op middellange termijn te bereiken. Derhalve stroken de in het programma vermelde uitgaven- en inkomstenquotes voor 2011 en 2012 niet met de begrotingsdoelen. Bovendien worden geen facultatieve gegevens gepresenteerd over de overheidsuitgaven naar functie (tabel 3 in bijlage 2 bij de gedragscode) en over de liquide financiële activa en het netto financieringstekort (tabel 4 in bijlage 2 bij de gedragscode).

(5) In de programma's vermelde output gaps en voor de conjunctuurgecorrigeerde saldi, zoals herberekend door de diensten van de Commissie op basis van de in de programma's voorkomende informatie.

(6) Op basis van een geraamde potentiële groei van achtereenvolgens 0,4 %, 0,2 %, 0,3 % en 0,7 % in de periode 2008-2011.

(7) De programmagegevens over de ontvangsten en uitgaven zijn trends op basis van ongewijzigde wetgeving. In de beoogde overheidssaldi is rekening gehouden met aanvullende maatregelen met een positief effect van 0,4 % van het bbp in 2011 en nog eens 0,8 % in 2012.

(8) Voor de conjunctuurgecorrigeerd saldo, ongerekend eenmalige en andere tijdelijke maatregelen. De eenmalige en andere tijdelijke maatregelen zijn goed voor 0,2 % van het bbp in 2008, 0,6 % in 2009 en 0,1 % in 2010, telkens met een tekortverlagend effect volgens het meest recente programma. In de najaarsprognoses 2009 van de diensten van de Commissie belopen eenmalige en andere tijdelijke maatregelen 0,2 % van het bbp in zowel 2008 als 2009 (tekortverlagend), 0 % van het bbp in 2010 en 0,1 % van het bbp in 2011 (tekortverhogend).

Bronnen:

Stabiliteitsprogramma (SP); najaarsprognoses 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie.