L 400/86 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 Beschikking van de Raad 
van 19 december 2006 
betreffende het specifieke programma "Samen werking" tot uitvoering van het zevende 
kaderprogramma van de Europese Gemeensc hap voor activiteiten op het gebied van 
onderzoek, technologische ontwi kkeling en demonstratie (2007-2013) 
(Voor de EER relevante tekst) 
(2006/971/EG) 
DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Euro pese Gemeenschap, en met name op artikel 166, 
lid 4, 
Gezien het voorstel van de Commissie, 
Gezien het advies van het Europees Parlement1, 
Gezien het advies van het Europ ees Economisch en Sociaal Comité2, 
                                                 
1 Advies uitgebracht op 30 november 2006 (nog niet bekendgemaakt in het Publicatieblad). 
2 PB C 185 van 8.8.2006, blz. 10. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/87 
 Overwegende hetgeen volgt: 
(1) Overeenkomstig artikel 166, lid 3, van het Ve rdrag moet Besluit nr. 1982/2006/EG van het 
Europees Parlement en de Raad van 20 december betreffende het zevende kaderprogramma van de Europese Gemeen schap voor activiteiten op het gebied van 
onderzoek, technologische ontwikkeli ng en demonstratie (2007-2013)
1 (hierna "het 
kaderprogramma") worden uitgevoerd bij specifieke programma's die de uitvoeringsvoorschriften ervan bepalen, de duur ervan vaststellen en in de noodzakelijk 
geachte middelen voorzien. 
(2) Het kaderprogramma is gest ructureerd volgens vier typen van activiteiten: transnationale 
samenwerking inzake beleidsged efinieerde thema's ("Samenwerking"), door onderzoekers 
aangestuurd onderzoek op basis van het initi atief van de onderzoekswereld ("Ideeën"), 
ondersteuning van opleiding en loopbaanontwikk eling van onderzoekers ("Mensen") en 
ondersteuning van onderzoekscapaciteiten ("Ca paciteiten"). De ac tiviteiten op grond van 
"Samenwerking" met betrekking tot de acties onder contract moeten  bij dit specifieke 
programma worden uitgevoerd. 
(3) De voor het kaderprogramma  vastgestelde regels voor de deelname van ondernemingen, 
onderzoekscentra en universiteiten en voor de verspreiding van de onderzoeksresultaten 
(hierna "de regels voor deelname en verspreidi ng") zijn van toepassing op dit specifieke 
programma. 
                                                
 
1 PB L 412 van 30.12.2006, blz. 1. 
L 400/88 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 (4) Het kaderprogramma complementeert de in de  lidstaten uitgevoerde activiteiten en andere 
communautaire acties die nodig zijn voor de al gemene strategische inspanning met het oog 
op de realisering van de Lissa bon-doelstellingen, alsmede met name de acties betreffende 
de Structuurfondsen, landbouw, onderwijs, ople iding, cultuur, concurrentievermogen en 
innovatie, industrie, gezondheid, consumente nbescherming, werkgelegenheid, energie, 
vervoer en milieu. 
(5) De op grond van dit kaderprogramma onders teunde innovatie- en MKB-gerelateerde 
activiteiten moeten de ac tiviteiten aanvullen die worden ondernomen op grond van het 
kaderprogramma voor Concurrentievermogen en  innovatie, hetgeen zal bijdragen tot het 
dichten van de kloof tussen onderzoek en innova tie, en moeten alle vormen van innovatie 
bevorderen. 
(6) De uitvoering van het kaderprogramma ka n aanleiding geven tot aanvullende programma's 
waaraan slechts door bepaalde  lidstaten wordt deelgenomen, tot de deelname van de 
Gemeenschap aan door verschillende lidstaten opgezette programma's,  of tot het opzetten 
van gemeenschappelijke ondernemingen of a ndere structuren in de zin van de 
artikelen 168, 169 en 171 van het Verdrag. 
(7) Dit specifieke programma moet bijdragen in de subsidie aan de Eu ropese Investeringsbank 
(EIB) voor de instelling van een "risicodelende financieringsfaciliteit" teneinde de toegang 
tot EIB-leningen te verbeteren. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/89 
 (8) Dit specifieke programma moet door middel van concrete maatregelen en specifieke acties 
ten behoeve van het MKB steun bieden voor een passende betrokkenheid van het MKB en 
in dat opzicht complementair zijn met andere programma's van de Gemeenschap. 
(9) De Gemeenschap heeft een aantal intern ationale overeenkomsten op het gebied van 
onderzoek gesloten in de zin van artikel 170 va n het Verdrag en er moeten inspanningen 
worden geleverd om de internationale sa menwerking inzake onderzoek te versterken met 
het oog op het verder integreren van de Ge meenschap in de wereldwijde onderzoeks-
gemeenschap. Derhalve staat dit specifieke programma open voor de deelname van landen 
die met het oog hierop overeenkomsten hebben gesloten en staat het, op basis van wederzijds voordeel, eveneens open voor deel name op projectniveau van entiteiten uit 
derde landen en internationale organisa ties voor wetenschap pelijke samenwerking. 
(10) De onderzoeksactiviteiten die worden uitge voerd uit hoofde van dit programma moeten de 
fundamentele ethische beginselen respecteren, inclusief die welke zijn neergelegd in het 
Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. 
(11) De uitvoering van het kaderprogramma  draagt bij tot het bevorderen van duurzame 
ontwikkeling. 
L 400/90 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 (12) Er moet op een zo effectief en gebruike rsvriendelijk mogelijke wijze voor een deugdelijk 
financieel beheer van het kaderprogramma en  de uitvoering ervan worden gezorgd, waarbij 
tegelijkertijd rechtszekerheid  en de toegankelijkheid van het programma voor alle 
deelnemers worden verzekerd, met inachtneming van Verordening (EG, Euratom) nr. 1605/2002 van de Raad van 25 juni 2002 houdende het Financieel Reglement van toepassing op de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen
1 en Verordening 
(EG, Euratom) nr. 2342/20022 van de Commissie tot vaststelling van uitvoerings-
voorschriften van het Financieel Reglem ent en alle toekomstige wijzigingen. 
(13) Er moeten passende maatregelen worden  genomen - die in verhouding staan tot de 
financiële belangen van de Europese Gemeensc happen - om de effectiviteit van zowel de 
financiële steun als de benutting van deze middelen te bewaken, om onregelmatigheden en 
fraude tegen te gaan en de nodige stappen mo eten worden gezet om verloren gegane, ten 
onrechte betaalde of onjuist gebruikte midde len te recupereren in  overeenstemming met 
Verordening (EG, Euratom) nr. 2988/95 van de Raad van 18 december 1995 betreffende de bescherming van de financiële be langen van de Europese Gemeenschappen
3, 
Verordening (EG, Euratom) nr. 2185/96 van de  Raad van 11 november 1996 betreffende 
de controles en verificaties  ter plaatse die door de Comm issie worden uitgevoerd ter 
bescherming van de financiële belangen va n de Europese Gemeenschappen tegen fraudes 
en andere onregelmatigheden4 en Verordening (EG) nr. 1073/1999 van het Europees 
Parlement en de Raad van 25 mei 1999 betre ffende onderzoeken door he t Europees Bureau 
voor fraudebestrijding (OLAF)5. 
                                                 
1 PB L 248 van 16.9.2002, blz. 1. 
2 PB L 357 van 31.12.2002, blz. 1. Verordening gew ijzigd bij Verordening (EG, Euratom) 
nr. 1261/2005 van de Commissie (PB L 201 van 2.8.2005, blz. 3). 
3 PB L 312 van 23.12.1995, blz. 1. 
4 PB L 292 van 15.11.1996, blz. 2. 
5 PB L 136 van 31.5.1999, blz. 1. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/91 
 (14) Aangezien de maatregelen die nodig zijn  voor de uitvoering van deze beschikking, hoofd-
zakelijk beheersmaatregelen zijn, moeten deze  worden vastgesteld volgens de beheers-
procedure als bedoeld in arti kel 4 van Besluit 1999/468/EG van de Raad van 28 juni 1999 
tot vaststelling van de voorwaarden voor de uitoefening van de aan de Commissie ver-
leende uitvoeringsbevoegdheden1. Onderzoek waarbij menselijke embryo's en menselijke 
embryonale stamcellen worden gebruikt, geeft echter aanleiding tot specifieke ethische 
vraagstukken, als bedoeld in artikel 4 va n deze beschikking. OTO-acties waarbij onder-
zoek wordt verricht in het kader van het them atisch gebied "Veili gheid" is bovendien een 
nieuw en zeer gevoelig gebied, met name wat betreft mogelijke dreigingen en veiligheids-
incidenten. De maatregelen te r financiering van zulke projec ten moeten derhalve worden 
aangenomen op grond van de regelgevingsproced ure, bedoeld in ar tikel 5 van Besluit 
1999/468/EG van de Raad. 
(15) Elk thematisch gebied heeft een eigen be grotingslijn in de algemene begroting van de 
Europese Gemeenschappen. 
(16) Bij de uitvoering van dit programma wo rdt de nodige aandacht besteed aan gender 
mainstreaming alsmede aan onder meer de arbeidsvoorwaarden, de transparantie van het rekruteringsproces en de l oopbaanontwikkeling betreffende de onderzoekers die worden 
gerekruteerd voor projecten en  programma's welke gefinancierd worden uit hoofde van de 
acties van dit programma, waarvoor de Aanbe veling van de Commissie van 11 maart 2005 
betreffende het Europese Ha ndvest voor Onderzoekers en betreffende een Gedragscode 
voor de Rekrutering van Onderz oekers een referentiekader biedt, met inachtneming van het 
vrijwillige karakter ervan, 
HEEFT DE VOLGENDE BESC HIKKING VASTGESTELD: 
                                                
 
1 PB L 184 van 17.7.1999, blz. 23. Besluit laatstel ijk gewijzigd bij Besluit 2006/512/EG van 
17 juli 2006 (PB L 200 van 22.7.2006, blz. 11). 
L 400/92 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 Artikel 1 
Voor de periode van 1 januari 2007 tot en met 31 december 2013 wordt het specifieke programma 
"Samenwerking" voor communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en technologische 
ontwikkeling, inclusief demonstr atie, hierna het "specifieke programma" genoemd, vastgesteld. 
Artikel 2 
Het specifieke programma ondersteunt de activiteite n betreffende "Samenwerking", dat wil zeggen 
de hele waaier van onderzoeksacties die in tran snationaal samenwerkingsverband worden uitge-
voerd op de volgende thematische gebieden: 
a) Gezondheid; b) Voeding, landbouw en visserij, biotechnologie; c) Informatie- en communicatietechnologieën; 
d) Nanowetenschappen, nanotechnologieën, materi alen en nieuwe productietechnologieën; 
e) Energie; f) Milieu (inclusief klimaatverandering); g) Vervoer (inclusief luchtvaart); 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/93 
 h) Sociaaleconomische wetenschappen en geesteswetenschappen; 
i) Ruimtevaart; j) Veiligheid. De uitvoering van dit specifieke programma kan aanleiding geven tot aanvullende programma's 
waaraan slechts door bepaalde lidstaten wordt de elgenomen, tot de deelname van de Gemeenschap 
aan door verscheidene lidstaten opgezette programma 's, of tot het opzetten van gemeenschappelijke 
ondernemingen of andere structuren in de zi n van de artikelen 168, 169 en 171 van het Verdrag. 
De doelstellingen en de grote lijnen van d eze activiteiten zijn opge nomen in bijlage I. 
Artikel 3 
Overeenkomstig bijlage II van het kaderprogramma is het bedrag dat voor de uitvoering van het 
specifieke programma noodzakelijk wordt geach t 32 413 miljoen EUR, waarvan minder dan 6 % 
bestemd is voor de administratieve uitgaven van de Commissie. Een indicatieve verdeling van dit 
bedrag is opgenomen in bijlage II. 
Artikel 4  
1. Alle onderzoeksactiviteiten uit hoofde van he t specifieke programma worden uitgevoerd 
met inachtneming van de fundame ntele ethische beginselen. 
L 400/94 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 2. De volgende onderzoeksgebieden worden niet gefinancierd uit hoofde van dit programma: 
– onderzoeksactiviteiten die gericht zijn op het klonen van mensen voor voort-
plantingsdoeleinden, 
– onderzoek dat gericht is op het modificer en van menselijk genetisch materiaal 
waardoor dergelijke verande ringen erfelijk kunnen worden1, 
– onderzoeksactiviteiten die uitsluitend gerich t zijn op het aanmaken van menselijke 
embryo's voor onderzoeksdoeleinden of om stamcellen te verkrijgen, inclusief door 
overbrenging van somatische celkernen. 
3. Onderzoek naar menselijke volwassen of em bryonale stamcellen kan worden gefinancierd 
afhankelijk van zowel de inhoud van het wetens chappelijke voorstel als het regelgevings-
kader van de betrokken lidstaat of lidstaten. 
In een financieringsaanvraag voor onderzoek van menselijke embryonale stamcellen 
worden voor zover nodig nadere bijzonderheden verstrekt betreffende de toestemmings- en 
toezichtmaatregelen die door de bevoegde in stanties van de lidstaten zullen worden 
genomen alsmede nadere bijzonderheden betr effende de ethische  goedkeuring(en) die 
zullen worden verleend. 
De instellingen, organisaties en onderzoekers die onderzoek wensen te doen op het gebied 
van embryonale stamcellen, zijn onderworpen  aan strenge regels van toestemming en 
toezicht in overeenstemming me t het regelgevingskader van de betrokken lidstaat of 
lidstaten. 
                                                 
1 Onderzoek in verband met de behande ling van kanker van de gonaden kan worden 
gefinancierd. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/95 
 4. Voor de tweede fase van dit programm a (2010-2013) worden de bovengenoemde onder-
zoeksgebieden in het licht van de wetens chappelijke ontwikkelingen opnieuw bezien.  
Artikel 5 
1. Het specifieke programma wordt uitgevoerd door middel van de in bijlage III bij het 
kaderprogramma vastgestel de financieringssystemen. 
2. In bijlage III bij dit specif ieke programma zijn de regelingen opgenomen voor een subsidie 
aan de EIB voor de invoer ing van een risicodelende financieringsfaciliteit. 
3. In bijlage IV is een indicatieve lijst o pgenomen van mogelijke gezamenlijke technologie-
initiatieven waarvoor afzonderl ijke besluiten kunnen worden genomen, en een indicatieve 
lijst voor de mogelijke gezamenlijke uitvoeri ng van nationale onderzoeksprogramma's 
waarvoor een afzonderlijk besluit kan worden  genomen op basis van artikel 169 van het 
Verdrag. 
4. De regels voor deelname en verspreiding zi jn van toepassing op dit specifieke programma. 
Artikel 6 
1. De Commissie stelt een werkprogramma op voor de ui tvoering van dit specifieke 
programma, waarin de in bijl age I opgenomen doelstellinge n en wetenschappelijke en 
technologische prioriteiten, het financiering ssysteem dat moet worden gebruikt voor het 
onderwerp waarvoor voorstellen wo rden ingewacht en het tijdschema voor de uitvoering 
verder zijn uitgewerkt. 
L 400/96 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 2. In het werkprogramma wordt rekening ge houden met relevante onderzoeksactiviteiten die 
door de lidstaten, geassocieerde landen en Euro pese en internationale  organisaties worden 
uitgevoerd, en met het verwezenlijken van Eu ropese meerwaarde, alsmede met het effect 
op het industriële concurrentievermogen en de  relevantie voor ande r communautair beleid. 
Het werkprogramma wordt, voor  zover nodig, geactualiseerd. 
3. Bij de evaluatie van voorstellen voor acties onder contract in het kader van de finan-
cieringssystemen en bij de selectie van projec ten worden de in artikel 15, lid 1 bis, van de 
regels voor deelname en verspreiding bedoelde criteria in aanmerking genomen. 
4. Het werkprogramma kan aanwijzen: 
a) organisaties die steun ontvange n in de vorm van een contributie; 
b) ondersteuningsacties voor  de activiteiten van specifi eke juridische entiteiten. 
Artikel 7 
1. De Commissie is verantwoordelijk voor de uitvoering van het specifieke programma. 
2. De beheersprocedure van arti kel 8, lid 2, is van toepassing voor de vaststelling van de 
volgende maatregelen: 
a) het werkprogramma, bedoeld in artikel  6, met inbegrip van de te gebruiken 
financieringssystemen, de inhoud van de opr oepen tot het indienen van voorstellen 
alsmede de toe te passen ev aluatie- en selectiecriteria; 
b) iedere aanpassing van de indicatieve verd eling van het bedrag zoals vastgesteld in 
bijlage II; 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/97 
 c) de goedkeuring van de financiering van acties op de in artikel 2 bedoelde 
thematische gebieden a) tot en met g), en i), voor zover het geraamde bedrag van de 
communautaire bijdrage op grond van dit prog ramma gelijk is aan of groter is dan 
1,5 miljoen euro; 
d) de goedkeuring van de financiering van a ndere acties dan die, bedoeld onder punt c) 
van dit lid, en die op het in artikel 2, onde r j), bedoelde thematisch gebied, voor 
zover het geraamde bedrag van de co mmunautaire bijdrage op grond van dit 
programma gelijk is aan of gr oter is dan 0,6 miljoen euro; 
e) de opstelling van het mandaat voor de eval uaties, bedoeld in artikel 7, leden 2 en 3, 
van het kaderprogramma. 
3. De regelgevingsprocedure van artikel 8, lid 3, is van toepassing voor de vaststelling van de 
volgende maatregelen: 
a) het werkprogramma voor het in artikel 2, onder j), bedoelde thematisch gebied, en de 
goedkeuring van de financiering van acties op dat thematisch gebied; 
b) de goedkeuring van de financiering van acties waarbij menselijke embryo's en 
menselijke embryonale stamcellen worden gebruikt. 
Artikel 8 
1. De Commissie wordt bijgestaan door een comité. 
L 400/98 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 2. Wanneer naar dit lid wordt verwezen, zijn de artikelen 4 en 7 va n Besluit 1999/468/EG van 
toepassing. 
De in artikel 4, lid 3, van Besluit 1999/468/ EG bedoelde termijn wordt vastgesteld op 
twee maanden. 
3. Wanneer naar dit lid wordt verwezen, zijn de artikelen 5 en 7 va n Besluit 1999/468/EG van 
toepassing. 
De in artikel 5, lid 6, van Besluit 1999/468/ EG bedoelde termijn wordt vastgesteld op 
twee maanden. 
4. De Commissie licht het comité regelmatig in over het algemene verloop van de uitvoering 
van het specifieke programma, en verstrekt het tijdig informatie over alle op grond van dit 
programma voorgestelde of gefi nancierde OTO-acties, als gespecificeerd in bijlage V. 
5. Het comité stelt zijn reglement van orde vast. 
Artikel 9 
De Commissie zorgt ervoor dat de in artikel 7 van het kaderprogramma bedoelde onafhankelijke 
voortgangscontrole en evaluatie plaatsvinden me t betrekking tot de activiteiten die worden 
uitgevoerd op de onder het specif ieke programma vallende gebieden. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/99 
 Artikel  10 
Deze beschikking treedt in werking op de derde da g volgende op die van haar bekendmaking in het 
Publicatieblad van de Europese Unie. 
Deze beschikking is gericht tot de lidstaten. 
Gedaan te Brussel, 19 december 2006. 
 Voor de Raad 
 De voorzitter 
 J. KORKEAOJA  
 
L 400/100 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 BIJLAGE I 
WETENSCHAPPELIJKE EN TECHNOLOGISC HE DOELSTELLINGEN, GROTE LIJNEN 
VAN DE THEMA'S EN ACTIVITEITEN 
In dit specifieke program ma wordt steun verleend voor transnationale samenwerking op elke schaal 
binnen de Europese Unie en daarbuiten, op een aantal thematische gebieden die overeenstemmen 
met belangrijke terreinen van vooruitgang in kenn is en technologie waar onderzoek moet worden 
ondersteund en versterkt om Europese sociale,  economische, ecologische  en industriële uit-
dagingen, alsmede uitdagingen op het gebi ed van volksgezondheid aan te pakken. 
De overkoepelende doelstelling is bij te dragen  tot duurzame ontwikkeling binnen de context van 
het bevorderen van onderzoek dat in de eerste pl aats op kennisvermeerdering is gericht op het 
hoogste niveau van excellentie. 
De tien thema's voor communautaire actie zijn: 
1. Gezondheid; 2. Voeding, landbouw en visserij, biotechnologie; 3. Informatie- en communicatietechnologieën; 4. Nanowetenschappen, nanotechnologieën, materi alen en nieuwe productietechnologieën; 
5. Energie; 6. Milieu (inclusief klimaatverandering); 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/101 
 7. Vervoer (inclusief luchtvaart); 
8. Sociaaleconomische wetenscha ppen en geesteswetenschappen; 
9. Ruimtevaart; 10. Veiligheid. Elk thema wordt beschreven in termen van de  doelstelling, de uitvoe ringsbenadering en de 
activiteiten inclusief die welke grootschalige initia tieven (zoals indicatief vermeld in bijlage IV), 
internationale samenwerking, opkomende behoeften  en onvoorziene beleid sbehoeften omvatten. 
Er wordt terdege rekening gehouden met het begi nsel van duurzame ontwikkeling. Overeenkomstig 
het Europese beleid van gelijke kansen voor vr ouwen en mannen als bepaald bij artikel 2 en 
artikel 3 van het Verdrag, wordt bij de activitei ten van het specifieke programma gezorgd voor de 
uitvoering van passende maatregelen ter bevorderi ng van de gelijkheid van vrouwen en mannen en 
de deelname van vrouwelijke onderzoekers. Bovendien  wordt er in het kader van de activiteiten van 
dit specifieke programma, voor zover relevant, naged acht over de ethische, sociale, juridische en 
bredere culturele aspecten van he t te verrichten onderzoek en de potentiële toepassingen ervan, als-
mede over de sociaaleconomische effecten van wetenschappelijke en technologische ontwikkeling en foresight. 
L 400/102 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 Multidisciplinair en interthematisch onderz oek, inclusief gezame nlijke uitnodigingen 
Er wordt vooral aandacht besteed aan prioritaire wetens chappelijke en technologische gebieden die 
interthematisch zijn, zoals mariene wetenschappe n en technologieën. Multidisciplinariteit wordt 
gestimuleerd door gezamenlijke interthematische be naderingen van onderwerpen op het gebied van 
onderzoek en technologie die relevant zijn voor meer dan één thema. Dergelijke interthematische 
benaderingen worden onder meer geïmplementeerd via: 
– gebruik van gezamenlijke uitnodigingen voor  bepaalde thema's voor zover een onder-
zoeksonderwerp duidelijk relevant  is voor de activiteiten in  het kader van elk van de 
respectieve thema's; 
– speciale nadruk binnen de activiteit "opkomende behoeften" op interdisciplinair onderzoek; 
– inschakelen van externe advisering, inclusie f door onderzoekers, door een beroep te doen 
op een brede waaier van disciplines en achte rgronden bij het opstellen van het werk-
programma; 
– regelmatige rapportage over interthematisch e onderzoeksgebieden als onderdeel van de 
algemene voortgangscontrole en evaluatie van het programma; 
– beleidsrelevant onderzoek door te zorgen voor  coherentie met het communautair beleid. 
De coördinatie tussen de thema's in dit specif ieke programma en de acties op grond van andere 
specifieke programma's van het zev ende kaderprogramma, zoals de acties betreffende onderzoeks-
infrastructuren in het specifieke programma "C apaciteiten", wordt verzorgd door de Europese 
Commissie.1 
                                                 
1 Om de uitvoering van het programma te ve rgemakkelijken, zal de Commissie voor elke 
vergadering van het programmacomité die in de  agenda is opgenomen, overeenkomstig haar 
geldende richtsnoeren, de kosten vergoeden van één vertegenwoordiger per lidstaat, alsmede 
van één deskundige/adviseur per lidstaat, voor  de agendapunten waarvoor een lidstaat 
specifieke deskundigheid behoeft.  
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/103 
 Aanpassing aan zich ontwikkelende behoeften en kansen 
Er wordt voor gezorgd dat de thema's industrieel re levant blijven en dat de industrie blijvend in de 
thema's participeert, door onder andere te ste unen op de werkzaamheden van de verschillende 
"Europese Technologieplatforms". Dit specifie ke programma draagt d aardoor samen met de 
bijdragen van de industrie bij tot de uitvoering va n relevante strategische onderzoeksagenda's zoals 
die welke door de Europese Technologieplatfor ms worden opgesteld en ontwikkeld, voor zover 
deze echte Europese meerwaarde hebben. De in beschikbare strategische onderzoeksagenda's aangewezen brede onderzoeksbehoeften komen reeds goed tot uitdrukking in de hierboven vast-gestelde tien thema's. De Europese Technol ogieplatforms kunnen, eventueel met deelname van 
regionale onderzoekclusters, een rol spelen bij het vergemakkelijken en organiseren van de deel-
name van het bedrijfsleven, onder meer het MK B, aan onderzoeksprojecten op hun eigen gebied, 
met inbegrip van projecten die in aanmerking kom en voor financiering uit het kaderprogramma. De 
meer gedetailleerde integratie van hun techni sche inhoud zal nadien tot uiting komen bij de 
formulering van het gedetailleerde werkprogramma voor specifieke uitnodig ingen tot het indienen 
van voorstellen. 
Er wordt eveneens voor gezorgd dat de thema's relevant blijven voor de formulering, uitvoering en 
beoordeling van het communautaire beleid en de  communautaire regelgev ing. Het betreft hier 
beleidsgebieden zoals gezondheid, veiligheid, consumentenbescherming, energie, milieu, ontwikkelingshulp, visserij, maritieme aangele genheden, landbouw, gezondheid en welzijn van 
dieren, vervoer, onderwijs en opleiding, informatie maatschappij en media, werkgelegenheid, sociale 
zaken, cohesie, en de instelling van een ruimte va n vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid, naast 
prenormatief en conormatief onderzoek dat relevant is  voor het verbeteren va n de interoperabiliteit 
en de kwaliteit van normen en de uitvoering erva n. In deze context kan een rol zijn weggelegd voor 
platforms die stakeholders en de onderzoek swereld samenbrengen om na te denken over 
strategische onderzoeksagenda's welke relevant zijn voor beleidsterrein en op sociaal en milieu-
gebied of op andere gebieden. 
L 400/104 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 In het kader van elk thema worden, naast de vast gestelde activiteiten, op open en flexibele wijze 
specifieke acties uitgevoerd om in te spelen  op "opkomende behoeften" en "onvoorziene beleids-
behoeften". De uitvoering van deze acties waarbo rgt een eenvoudige, coherente en gecoördineerde 
benadering tijdens de hele duur van het specif ieke programma en de financiering van inter-
disciplinair inter- of ex trathematisch onderzoek. 
• Toekomstige en opkomende technologieën:  via specifieke steun voor  onderzoeksvoorstellen 
die gericht zijn op het vaststel len of verder verkennen van nieuwe wetenschappelijke en 
technologische kansen op een gegeven gebied en /of de combinatie ervan met andere relevante 
terreinen en disciplines via sp ecifieke steun voor spontane ond erzoeksvoorstellen, inclusief 
gezamenlijke uitnodigingen daartoe; het ontwikkel en van nieuwe ideeën en radicaal nieuwe 
gebruiksvormen, en het verkennen van nieuwe mogelijkheden in routek aarten voor onderzoek, 
met name in verband met een potentieel voor bela ngrijke doorbraken; adequate coördinatie met 
de activiteiten in het kader van het program ma "Ideeën" zal gewaarborgd worden om over-
lappingen te voorkomen en ervoor te zorgen da t de middelen optimaal worden benut. Een en 
ander wordt gerealiseerd via: 
– Open, "bottom up" onderzoek betreffende  onderwerpen die door de onderzoekers 
zelf worden aangewezen om nieuwe wetenschappelijke en technologische kansen te ontwikkelen ("Adventure" acties) of om  nieuwe ontdekkingen of recentelijk 
waargenomen verschijnselen te beoordelen  die op risico's of problemen voor de 
maatschappij kunnen duiden ("Insight" acties); 
– Initiatieven die zijn gericht op specif ieke, uiterst moeilijke doelstellingen op 
opkomende wetenschappelijke en technologi sche gebieden, die de belofte inhouden 
van belangrijke doorbraken en een grote pot entiële impact op economische en sociale 
ontwikkelingen, en groepen van comple mentaire projecten kunnen omvatten 
("Pathfinder" acties). 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/105 
 • Onvoorziene beleidsbehoeften: om op flexibele wijze in te spel en op nieuwe beleidsbehoeften 
die in de loop van het kaderprogramma ontstaan, zoals onvoorziene ontwikkelingen of 
gebeurtenissen die een snelle r eactie vereisen zoals nieuwe ep idemieën, rijzende bezorgdheid 
over voedselveiligheid of reacties op natuurra mpen of solidariteitsacties. Hieraan wordt 
uitvoering gegeven in nauw verband met het re levante communautaire be leid. Het jaarlijkse 
werkprogramma kan worden gewijzi gd bij urgente onderzoeksbehoeften. 
Verspreiding, kennisoverdrach t en bredere betrokkenheid 
Een belangrijke meerwaarde van Europese onderzoe ksacties is de overdracht en verbreiding van 
kennis; er zullen maatregelen worden genomen om ervoor te zorgen dat de industrie, de beleids-
makers en de maatschappij meer gebruik make n van de onderzoeksresultaten, zodat deze een 
grotere impact hebben. Kennisverspreiding is op alle thematische gebieden een wezenlijk taak-
onderdeel - met dien verstande dat voor het thema "veilighe id", gezien het vertrouwelijke karakter 
van de activiteiten, passende beperkingen gelden -, inclus ief via de financiering van 
netwerk/makelarij-initiatieven, seminars en ev enementen, bijstand door externe deskundigen en 
elektronische informatiediensten. Hieraan wordt op elk thematisch gebied uitvoering gegeven door 
middel van: 
– integratie van acties voor verspreiding en ke nnisoverdracht binnen projecten en consortia 
door middel van adequate bepalingen in de financieringssystemen en rapportage-eisen; 
– aanbieden van gerichte bijstand voor projecten en consortia om hun toegang te verlenen tot 
de vaardigheden die nodig zijn voor een  optimaal gebruik van de resultaten; 
L 400/106 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 – specifieke verspreidingsacties waarbij de vers preiding van resultaten van een waaier van 
projecten, inclusief projecten uit vorige kaderprogramma's en andere onderzoeks-
programma's, proactief wordt benaderd, en word t gemikt op specifieke sectoren of groepen 
stakeholders, met speciale aand acht voor potentië le gebruikers; 
– verspreiding onder de beleidsm akers, inclusief normalisatie-i nstanties, ter bevordering van 
het gebruik van beleidsrelevan te resultaten door de betrokken  instanties op in ternationaal, 
Europees, nationaal of regionaal niveau; 
– CORDIS-diensten ter bevordering van de ve rspreiding van de verworven kennis op een 
gebruiksvriendelijke manier, en de benutting van de onde rzoeksresultaten; 
– initiatieven ter bevordering van de dialoog en  discussie over wetens chappelijke kwesties 
en onderzoeksresultaten met een breder publie k buiten de onderzoekswereld, met inbegrip 
van organisaties uit het m aatschappelijk middenveld. 
Er wordt gezorgd voor de coördinatie van de verspreiding en overdracht van kennis binnen het 
kaderprogramma, alsook voor aanvullende acties en synergieën tussen dit programma en andere 
communautaire programma's, met name op on derwijsgebied om onderzoeksloopbanen te 
bevorderen. Acties ter ondersteun ing van innovatie worden uitge voerd in het kader van het 
programma Concurrentievermogen en innovatie. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/107 
 Deelname van het MKB 
De optimale deelname van het midden- en kleinb edrijf (MKB) wordt interthematisch vergemak-
kelijkt door met name verbeterde financiële en ad ministratieve procedures en meer flexibiliteit bij 
het kiezen van het geschikte fina ncieringssysteem. Voorts worden de onderzoeksbehoeften en het 
potentieel van het MKB terdege in aanmerking ge nomen bij de inhoudelijke ontwikkeling van de 
thematische gebieden van dit spec ifieke programma, en worden gebieden die van speciaal belang 
zijn voor het MKB aangewezen in het werkprogra mma. Gedurende het hele programma worden, in 
het kader van een voor ieder thema te ontwikkelen strategie, concrete ma atregelen genomen, waar-
onder steunmaatregelen, om de participatie van het MKB te vergemakkelijken. Deze strategieën 
gaan vergezeld van een kwantitatieve en kwalitatie ve toetsing aan de vastgestelde doelstellingen. 
Daarmee wordt beoogd ten minste 15 % van de beschikbare middelen in het kader van dit 
programma te besteden aan het MKB. 
Het specifieke programma "Capaciteiten" voorziet  in specifieke actie s ter ondersteuning van 
onderzoek ten behoeve van het MKB of MKB-associaties. Acties ter bevordering van de deelname 
van het MKB voor het hele kaderprogramma word en gefinancierd op grond van het programma 
Concurrentievermogen en innovatie. 
L 400/108 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 Ethische aspecten 
Tijdens de uitvoering van dit spec ifieke programma en in de d aaruit voortvloeiende onderzoeks-
activiteiten moeten de fundamentele ethische be ginselen in acht worden genomen. Deze omvatten 
onder meer de beginselen die zijn neergelegd in  het Handvest van de gr ondrechten van de EU, 
inclusief de beginselen van bescherming van de menselijke waardigheid en het menselijk leven, de 
bescherming van persoonsgegevens en de persoonlijke levenssfeer alsmede de bescherming van dieren en het milieu, overeenkomstig het Gemeenscha psrecht en de recentste versies van relevante 
internationale overeenkomsten, richtsnoeren en ge dragscodes, bv. de Verklaring van Helsinki, het 
Verdrag inzake de rechten van de mens en de biogeneeskunde van de Raad van Europa, op 
4 april 1997 ondertekend in Oviedo, en de aanvullende  protocollen ervan, het VN-verdrag inzake de 
rechten van het kind, de Universe le Verklaring inzake het menselijk genoom en de mensenrechten 
van de UNESCO, het VN-Verdrag inzake biologisch e en toxinewapens (BTW C), het Internationaal 
Verdrag inzake plantgenetische br onnen voor voedsel en landbouw, en de relevante resoluties van 
de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). 
Verder wordt rekening gehouden met de adviezen van de Europese groep van adviseurs op het 
gebied van de ethische implicaties van de bi otechnologie (1991-1997) en de adviezen van de 
Europese groep op het gebied van de ethiek in de wetenschap en nieuwe technologieën (sinds 
1998). 
Overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel en gezien  de bestaande diversiteit qua aanpak in Europa, 
moeten deelnemers aan onderzoeksprojecten zich houden aan de bestaande wetgeving, voor-
schriften en ethische normen va n de landen waar het onderzoek wo rdt uitgevoerd. In ieder geval 
zijn de nationale bepalingen van to epassing, en wordt geen onderzoek da t in een bepaalde lidstaat of 
een ander land verboden is, door co mmunautaire financiering ondersteund om in die lidstaat of dat 
land te worden uitgevoerd. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/109 
 Voor zover nodig moeten degenen die onderzoeksproj ecten uitvoeren, voordat zij aan de OTO-acti-
viteiten kunnen beginnen, toestemmi ng vragen aan de bevoegde nationa le of plaatselijke ethische 
comités. De Commissie voert teve ns systematisch een ethische evaluatie uit van voorstellen die 
handelen over ethisch gevoelige kwesties of voor z over ethische aspecten niet voldoende aan bod 
zijn gekomen. In bepaalde gevallen kan tijdens de  uitvoering van een project  een ethische evaluatie 
plaatsvinden. 
Er wordt geen financiering verleend voor onderzoeksact iviteiten die verboden z ijn in alle lidstaten. 
Het Protocol betreffende de besche rming en het welzijn van dieren dat aan het Verdrag is gehecht, 
vereist dat de Gemeenschap bij het formuleren en  uitvoeren van het beleid van de Gemeenschap, 
inclusief inzake onderzoek, ten volle rekening houdt  met hetgeen vereist is voor het welzijn van 
dieren. Richtlijn 86/609/EEG van de Raad betreffende de bescherming van dieren die voor 
experimentele en andere wetenschappelijke doelei nden worden gebruikt, ve reist dat alle proeven 
zodanig worden opgezet dat: 
– de proefdieren ongemak, onnodige pijn en onnodig lijden worden bespaard, 
– gebruik wordt gemaakt van een zo gering mogelijk aantal dieren, 
– bij die proeven dieren betrokken zijn met de laagste graad van neurofysiologische 
gevoeligheid, en 
– deze dieren zo min mogelijk pijn, lijden, ongemak of blijvend letsel wordt berokkend. 
L 400/110 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 Het veranderen van het genetische materiaal van dieren en het klone n van dieren mag alleen worden 
overwogen indien de doelstellingen ethisch gerech tvaardigd zijn en de voorwaarden van die aard 
zijn dat het dierenwelzijn wo rdt gewaarborgd en de beginsel en van biodiversiteit worden 
gerespecteerd. 
Gedurende de uitvoering van d it programma monitort de Commissie regelmatig de wetenschap-
pelijke vorderingen en nationale en internationa le bepalingen teneinde rekening te houden met 
ontwikkelingen. 
In het onderdeel "wetenschap in de maatschapp ij" van het specifieke programma "Capaciteiten" 
wordt onderzoek gedaan naar ethische aspecten in verband met wetenschappelijke en technolo-
gische ontwikkelingen.  
Collaboratief onderzoek 
Collaboratief onderzoek vormt het grootste deel en de kern va n de communautaire onderzoeks-
financiering. Het doel is op de belangrijkste gebieden van ke nnis in ontwikkeling, excellente 
onderzoeksprojecten en -netwerken tot stand te brengen waarmee onde rzoekers en investeringen uit 
Europa en de hele wereld kunnen worden aangetr okken, en hierdoor de Eur opese industriële en 
technologische basis te versterken en he t communautair beleid te ondersteunen. 
Hiertoe wordt collaboratief onderzoek ondersteund, me t actieve deelname van de industrie via de 
waaier van financieringssystemen: collaborati eve projecten, netwerken van excellentie en 
coördinatie/onders teuningsacties. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/111 
 Gezamenlijke technologie-initiatieven 
In een zeer beperkt aantal gevalle n verantwoorden de reikwijdte van de OTO-doelstelling en de 
omvang van de betrokken middelen het opzetten van publiek/private partnerschappen op lange 
termijn in de vorm van gezamenlijke technologie-i nitiatieven. Deze initia tieven, die overwegend 
voortvloeien uit de werkzaamheden van de Europe se technologieplatforms en betrekking hebben op 
één of een klein aantal geselecteerde asp ecten van onderzoek op hun gebied, combineren 
investeringen van de particuliere sector en nationale en Europese  openbare financiering, inclusief 
subsidiefinanciering uit het kade rprogramma voor onderzoek en leni ngfinanciering van de Europese 
Investeringsbank. Over elk gezamenlijk technologie- initiatief zal afzonderlijk een besluit worden 
genomen op basis van artikel 171 van het Verdra g (dit kan de oprichting van een gemeenschappe-
lijke onderneming inhouden) of op basis van besluite n tot vaststelling van specifieke programma's 
in overeenstemming met artike l 166, lid 3, van het Verdrag. 
Gezamenlijke technologie-initiatieven worden op een open en doorzichtige manier vastgesteld op 
basis van een reeks criteria, waaronder: 
– ongeschiktheid van bestaande instrument en om de doelstelling te bereiken; 
– omvang van het effect op het industriële  concurrentievermogen en de groei; 
– meerwaarde van steunverlening op Europees niveau; 
– mate en duidelijkheid van de definiëring van de  na te streven doelstelling en de te behalen 
resultaten; 
– hardheid van de financiële en mi ddelentoezeggingen van de industrie; 
L 400/112 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 – belang van de bijdrage tot bredere beleids doelstellingen, inclusief de voordelen voor de 
samenleving; 
– geschiktheid om extra nationale steun aan te  trekken en een hef boomwerking te hebben op 
de huidige of toekomstige industriële financiering. 
De aard van de gezamenlijke technologie-initiatiev en moet duidelijk worden gedefinieerd, met 
name wat betreft: 
– financiële verplichtingen; 
– duur van de verbintenissen van de deelnemers; 
– de regels voor de sluiting en  ontbinding van de overeenkomst; 
– intellectuele-eigendomsrechten. 
Gezien de bijzondere strekking en de complexite it van de gezamenlijke technologie-initiatieven, 
worden aanzienlijke inspanningen geleverd om ervoor  te zorgen dat hun werk ing transparant is en 
dat, bij de toekenning van communautaire middele n in het kader van de gezamenlijke technologie-
initiatieven, altijd wordt uitg egaan van de beginselen topkwa liteit en mededinging waarop het 
kaderprogramma stoelt. 
Er wordt speciale aandacht besteed aan de algemene samenhang en coördinatie tussen gezamenlijke 
technologie-initiatieven en nationale programma's en pr ojecten op dezelfde gebieden1, met inacht-
neming van de bestaande uitvoeringsprocedures ervan, en aan een ruime toegankelijkheid voor 
deelnemers in geheel Europa , in het bijzonder het MKB. 
                                                 
1 In het bijzonder de door de intergouvernementele structuur EUREKA uitgevoerde 
activiteiten. Daarnaast kan de met de EUREKA-clusters opgedane ervaring van nut zijn 
voor gezamenlijke technologie-initiatieven op verwante gebieden. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/113 
 Bijlage IV omvat een indicatieve  lijst van gezamenlijke technologie-initiatieven. Mogelijk worden 
op basis van de bovenstaande criteria nog andere gezamenlijke technologie-initiatieven aangewezen 
en tijdens de uitvoering van het zev ende kaderprogram ma voorgesteld. 
Coördinatie van niet-communautaire onderzoeksprogramma's 
De actie op dit gebied maakt gebruik van twee be langrijke instrumenten: het ERA-NET-systeem en 
de deelname van de Gemeenschap aan gezamenlijk uitgevoerde nationale onderzoeksprogramma's (artikel 169 van het Verdrag). De actie wordt oo k gebruikt voor het verhogen van de complemen-
tariteit en synergie tussen het ka derprogramma en activite iten die worden uitgevoerd in het kader 
van intergouvernementele structuren zoals EURE KA, EIROforum en COST. Er wordt financiële 
steun voor de beheers- en coör dinatieactiviteiten van COST verstrekt zodat COST kan blijven 
bijdragen tot de coördinatie en  uitwisselingen tussen nationaal  gefinancierde onderzoeksteams. 
Voor zover de acties binnen het toepassingsgebi ed van een van deze thema's vallen, worden zij 
ondersteund als een integrerend ond erdeel van de activiteiten in het kader van dat thema. Voor 
zover de acties horizontaal zijn of niet rechtstreeks verband houden met de tien thema's, worden zij 
gezamenlijk in het kader van alle relevante thema's ondersteund
1. 
Voor zover de acties onder het to epassingsgebied van een ander sp ecifiek programma  tot uitvoering 
van het zevende kaderprogramma vallen, worden zij in het kade r van dat specifieke programma 
ondersteund. 
                                                 
1 Dit kan de mogelijke gezamenlijke uitvoering van programma's op het gebied van 
metrologie omvatten. 
L 400/114 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 Het ERA-NET-systeem ontwikkelt en versterkt de  coördinatie van nation ale en regionale onder-
zoeksactiviteiten door: 
– aan actoren die publieke onderzoeksprogramma's uitvoeren een kader aan te bieden om de 
coördinatie van hun activiteiten te intensiveren. Een en a nder omvat steun voor nieuwe 
ERA-NET's alsmede voor het verbreden en verdiepen van het bereik van bestaande 
ERA-NET's, bv. door partnerschapsuitbrei ding en wederzijdse openstelling van de 
programma's. In voorkomend geval kunnen ERA-NET's worden toegepast voor 
programmacoördinatie tussen Europese regio's en lidstaten, zodat zi j kunnen samenwerken 
bij grootschalige initiatieven; 
– in een beperkt aantal gevallen bijkomende comm unautaire financiële steun te verlenen aan 
deelnemers die middelen samenbrengen met het oog op gezamenlijke uitnodigingen tot het 
indienen van voorstellen in het kader va n hun respectieve nationale en regionale 
programma's ("ERA-NET PLUS"). 
De deelname van de Gemeenschap aan op basis van artikel 169 gezamenlijk uitgevoerde nationale 
onderzoeksprogramma's is vooral relevant voor Europese samenwerking op grote schaal met 
"variabele geometrie" tussen lidstaten die gemeen schappelijke behoeften en/of belangen hebben. In 
welomschreven gevallen worden dergelijke artikel  169-initiatieven, op basis van de in het besluit 
voor het zevende kaderprogramma vastgestelde criteria, opgestart op gebieden die worden vast-
gesteld in nauwe samenwerking met de lidstat en, inclusief de mogelijke samenwerking met 
intergouvernementele programma's. 
In bijlage IV is een indicatieve lijst van ini tiatieven voor de gezamenlijke uitvoering van nationale 
onderzoeksprogramma's opgenomen waarvoor een afz onderlijk besluit op basi s van artikel 169 van 
het Verdrag kan worden vastgesteld. Mogelijk worden nog andere initiatieven aangewezen en 
voorgesteld tijdens de uitvoering van het zevende kaderprogramma. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/115 
 Internationale samenwerking 
Met internationale samenwerkings acties die een duidelijke Europese meerwaarde hebben en van 
wederzijds belang zijn, wordt ondersteuning gegeven aan een internationaal wetenschaps- en 
technologiebeleid dat twee geco rreleerde doelstellingen heeft: 
– ondersteunen  en bevorderen van het Europese co ncurrentievermogen via strategische 
onderzoekspartnerschappen met derde la nden inclusief hooggeïndustrialiseerde en 
opkomende economieën op het gebied van wete nschap en technologie door de beste 
wetenschappers uit derde lande n in dienst te nemen om te  werken in en met Europa; 
– aanpakken , op basis van wederzijds belang en  wederzijds voordeel, van specifieke 
problemen waarmee derde landen geconfrontee rd worden of die een mondiaal karakter 
hebben. 
Bij het internationale wetensch appelijke samenwerkingsbeleid van de Gemeenschap ligt het accent 
op samenwerking en wordt samenwerking ontwikkel d om, rekening houdend met de internationale, 
nationale, regionale en sociaalec onomische context en de kennisbas is van partnerlanden, kennis te 
genereren, delen en gebruiken via billijke onderzoe kspartnerschappen. De strategische benadering 
bestaat erin op basis van wederz ijds belang en wederzijds voord eel het concurrentievermogen van 
de EU en de mondiale duurzame ontwikkeling te ve rhogen via dergelijke partnerschappen tussen de 
EU en derde landen op bilateraal, regionaal en mondiaal niveau. Daar toe moet de rol van de EU als 
mondiale speler eveneens worden bevorderd via multilaterale intern ationale onderzoeks-
programma's. De ondersteunde internationale  samenwerkingsacties houden verband met 
mainstream beleidskwesties om de nakoming van de  internationale verbintenissen van de EU te 
helpen ondersteunen en bij te drag en tot het delen van de Europe se waarden, concurrentiepositie, 
sociaaleconomische vooruitgang, milieubeschermi ng en welvaart in het kader van de mondiale 
duurzame ontwikkeling. 
L 400/116 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 In dit specifieke programma wordt thematisch en interthematisch uitvoering gegeven aan de inter-
nationale samenwerking via: 
• Grotere participatie van onderzoekers en onderz oeksinstellingen uit alle partnerlanden voor 
internationale samenwerking en geïndustrialiseerde landen1 op de thematische gebieden, met 
dien verstande dat voor het thema "veiligheid",  gezien het vertrouwel ijke karakter van de 
activiteiten, voor alle an dere derde landen dan de geassocieerde landen passende beperkingen 
gelden. Voorts wordt sterk de nadruk gelegd op het stimuleren van deelname door derde landen 
op bepaalde gebieden van wederzijds belang. 
• Specifieke samenwerkingsacties op elk thematisch  gebied met bepaalde derde landen wanneer 
wederzijdse belangstelling be staat voor samenwerking rond specifieke, op grond van hun 
wetenschappelijk en technologisch niveau en  hun behoeften gesele cteerde onderwerpen. De 
aanwijzing van specifieke behoeften en prioriteite n hangt nauw samen met relevante bilaterale 
samenwerkingsovereenkomsten en met lopende mu ltilaterale en biregionale dialogen tussen de 
EU en deze landen of groepen van landen. De prioriteiten worden aangewezen op basis van de specifieke behoeften, het potentieel  en het niveau van economische  ontwikkeling in de regio of 
het land. 
Hiertoe worden een internationa le samenwerkingsstrategie en een  uitvoeringsplan ontwikkeld met 
specifieke gerichte acties binnen of over de thema's heen, bv. op het gebied van gezondheid, 
landbouw, sanitaire voorzieningen, water, voedsel zekerheid, sociale cohesie, energie, milieu, 
visserij, aquacultuur en natuurlijke hulpbronnen, duurzaam economisch beleid en informatie- en 
communicatietechnologieën. 
                                                
 
1 Zoals bepaald in de regels voor deelname en verspreiding. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/117 
 Deze acties fungeren als geprivilegieerde instrume nten om uitvoering te geven aan de samen-
werking tussen de Gemeenschap en die landen. Het gaat met name om acties die gericht zijn op het 
versterken van de onderzoekscapac iteiten en samenwerkingscapacite iten van kandidaat-lidstaten, 
nabuurlanden en ontwikkelings- en opkomende landen. De acties zi jn het voorwerp van gerichte 
uitnodigingen en er wordt speciale  aandacht besteed aan het vergemakkelijken van de toegang van 
relevante derde landen, met name on twikkelingslanden, tot de acties. 
Deze activiteiten worden uitgevoerd in coördi natie met internationale samenwerkingsacties op 
grond van de specifieke programma's "Mensen"  en "Capaciteiten". De ze activiteit wordt onder-
steund door een algemene strategi e voor internationale samenwerking binnen het kaderprogramma. 
THEMA'S 
1. Gezondheid 
Doelstelling 
Verbetering van de gezondheid van de burgers van Europa en opvoering van het concurrentie-
vermogen en het stimuleren van de innovatiecapaciteit van Europese industrieën en bedrijven in de 
gezondheidssector, waarbij tevens aandacht wordt besteed aan mondiale gezondheidsaspecten zoals 
opkomende epidemieën. De nadruk zal liggen op translationeel onderzoek (omzetting van 
fundamentele ontdekkingen in klinische toepa ssingen, met inbegrip van wetenschappelijke 
validering van resultaten van experimenten), de ontwikkeling en validering van nieuwe therapieën, 
methoden voor gezondheidsbevordering en preventie , waaronder de bevordering van de gezondheid 
van kinderen, gezond ouder worden, diagnose-instru menten en medische technologieën, alsmede 
duurzame en efficiënte gezondheidszorgstelsels. 
L 400/118 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 Benadering 
Door dit onderzoek zullen we een beter inzich t krijgen in methoden voor een efficiëntere 
bevordering van een goede gezondhei d, voor het verkleinen van de verschillen in gezondheid in 
heel Europa, voor de preventie en  behandeling van ernstige ziekte n en voor de verstrekking van 
gezondheidszorg. Fundamenteel biomedisch onderzoe k zal integrerend deel uitmaken van dit 
thema; multidisciplinaire bena deringen zijn van bijzonder be lang in het thema gezondheid. 
Dit onderzoek zal helpen bij de integratie van de enorme hoeveelheid genomica-gegevens, en 
epidemiologische, biologische en biotechnologi sche gegevens, en bij de ontwikkeling van 
sleuteltechnologieën voor de gezondheidsindustrie , teneinde kennis en vermogen tot optreden te 
ontwikkelen. Het zal een stimulans vormen voor translationeel gezondheidsonderzoek, dat van 
cruciaal belang is om ervoor te zorgen dat het biomedisch onderzoek prakti sche voordelen oplevert, 
onder meer wat betreft de verbetering van de levens kwaliteit. Het zal Europa  in staat stellen een 
effectievere bijdrage te leveren tot internationale activ iteiten voor de bestrijd ing van ziekten die van 
mondiaal belang zijn, zoals wordt geïllustreerd door  het lopende programma voor een "Partnerschap 
voor klinische proeven tussen Europese en ontwi kkelingslanden" (EDCTP) voor de bestrijding van 
hiv/aids, malaria en tu berculose (artikel 169)1. Het zal zorgen voor een intensivering van onderzoek 
onder impuls van het gezondheidsbeleid op Europees niveau en met name de vergelijking van de 
modellen, systemen en gegevens in nationale da tabanken. In dit verband is het netwerken van 
relevante databanken van bijzonder belang. 
                                                 
1 Waar nodig kan ook steun worden gegeven aan andere nieuwe belang rijke initiatieven voor 
de coördinatie van nationa le onderzoeksprogramma's. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/119 
 Dit onderzoek zal bijdragen tot ee n verbetering van het concurrent ievermogen van de biotechnolo-
gie in de gezondheidszorg en de medische tec hnologie in Europa, waar  de economische impulsen 
vooral van het MKB komen, en de farmaceutische industrie. Het kan onder meer de ondersteuning behelzen van het Europe es technologieplatform
1 voor innovatieve geneesmiddelen, dat is bedoeld 
om de knelpunten bij het onderzoek tijdens het ontwikkelingsproces van geneesmiddelen op te 
lossen. Er zal speciale aandacht worden bestee d aan de overbrugging van de kloof tussen onder-
zoeksactiviteiten en benutting door steun te geven voor een "proof of concept"-fase en klinische 
validering. Dit onderzoek zal ook b ijdragen tot de ontwikkeling van normen en standaards voor 
nieuwe geavanceerde therapieën (bijvoorbeeld regeneratieve geneeskunde) die nodig zijn om de 
EU-industrie te helpen de concurrentie met de rest van de wereld aan te gaan. Europa moet 
wereldleider worden op het gebied van onderzoek en  innovatie inzake altern atieve teststrategieën, 
met name die waarbij geen dierproeven worden toegepast. 
Waar nodig, zal bij het onderzoek rekening word en gehouden met genderaspecten en zullen deze in 
de projecten2 worden geïntegreerd. Er zal speciale aa ndacht worden besteed aan de communicatie 
van onderzoeksresultaten en het voeren van een dialoog met het maatschappelijk middenveld, met 
name met patiëntenverenigingen, in een zo vroe g mogelijk stadium van nieuwe ontwikkelingen die 
uit biomedisch en genetisch onderzoek voortvloeien. Er zal ook voor worden gezorgd dat de resultaten in brede kring wo rden verspreid en gebruikt. 
                                                
 
1 Strategische onderzoeksagenda's van andere  Europese technologiep latforms kunnen worden 
ondersteund wanneer deze van groot belang zijn  voor sectoren in de gezondheidssector. 
2 Risicofactoren, biologische mechanismen, oor zaken, klinische verschijnselen, gevolgen en 
behandeling zijn bij ziekten en aandoeningen vaak verschillend voor vrouwen en mannen. 
Daarom moeten alle binnen dit thema ge financierde activiteiten in hun onderzoeks-
protocollen, methodologieën en analyses van resultaten rekening houden met de 
mogelijkheid dat er sprake is  van dergelijke verschillen. 
L 400/120 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 De strategische onderwerpen, namelijk de gezondheid van kinderen1 en de gezondheid van de 
vergrijzende bevolking, zullen bijz ondere aandacht krijgen en waar passend in aanmerking worden 
genomen bij alle activiteiten in het kader van d it thema; de prioriteiten  daarvoor zullen in het 
werkprogramma nader worden uitgewerkt. Ook ande re multidisciplinaire gebieden zullen worden 
meegenomen. Daarmee zal worden gezorgd voor een zichtbare en coherente aanpak van deze 
onderwerpen binnen het thema als geheel , terwijl dubbel werk wordt voorkomen. 
In elk van de volgende activiteiten is rekening gehouden met ethische, ju ridische en sociaal-
economische vraagstukken.2 
Activiteiten 
• Biotechnologie, universele instrumenten en me dische technologieën voor de gezondheid van 
de mens 
Deze activiteit is gericht op de ontwikkeling en  validering van de nodige instrumenten en 
technologieën die de productie van nieuwe kenni s mogelijk zullen maken, en de vertaling daarvan 
in praktische toepassingen op het ge bied van gezondheid en geneeskunde. 
– "High throughput" onderzoek : bevordering van vooruitgang door het ontwikkelen van 
nieuwe onderzoeksinstrumenten voor de mode rne biologie, onder meer de fundamentele 
genomica, die het genereren van gegevens aanzienlijk zullen bevorderen en de standaardisering, verwerving en analyse van ge gevens en specimens (biobanken) zullen 
verbeteren. De nadruk zal liggen op nieu we technologieën voor: sequentiebepaling, 
genexpressie, genotypering en fenotypering; structurele en func tionele genomica; 
bioinformatica en systeemb iologie; andere "omica". 
                                                
 
1 Er zal vooral steun worden gegeven voor specifi ek klinisch onderzoek dat gegevens oplevert 
voor een correct gebruik van niet door een octrooi beschermde producten die momenteel 
afwijkend bij kinderen worden gebruikt. 
2 Specifiek onderzoek naar et hische, juridische en sociaa leconomische vraagstukken zal 
worden verricht in het them a sociaaleconomische wetenscha ppen en geesteswetenschappen 
in het kader van het specifieke programma "S amenwerking", alsmede in het specifieke 
programma "Capaciteiten". 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/121 
 – Detectie, diagnose en monitoring : ontwikkeling van visualisering, beeldtechnieken, 
detectie en analyse-instrumenten en -t echnologieën voor biomedisch onderzoek, voor 
voorspelling, diagnose, monitoring en prognose van de ziekten, en voor de ondersteuning 
van en richtsnoeren voor therapeutische ingrepen. De nadruk zal liggen op een multi-disciplinaire benadering waarbij sprake is van integratie van gebieden als moleculaire en 
celbiologie, fysiologie, gene tica, fysica, chemie, biomedische technieken waaronder 
nanotechnologie, microsystemen, apparatuur en informatietechnologie. Hierbij zal met 
name worden gewerkt aan niet -invasieve of minimaal invasieve en kwantitatieve methoden 
en aspecten van kwaliteitsborging. 
– Prognose van de geschiktheid , veiligheid en werkz aamheid van therapieën: ontwikkeling 
en validering van de parameters, gereedscha ppen, methoden en standaards die nodig zijn 
om de patiënt veilige en werkzame nieuwe of verbeterde biomedische therapieën te kunnen 
bieden
1. De nadruk zal liggen op benaderingen al s de farmacogenomica, ontwikkeling en 
validering van biologische markers,  doel- en resultaatgerichte be naderingen, en in silico, in 
vitro (inclusief alternatie ven voor dierproeven) en in vivo methoden en modellen2. 
– Innovatieve therapeutische benaderingen en i ngrepen: onderzoek naar, en consolidatie en 
waarborging van, verdere ontwikkelingen op het gebied van geavanceerde therapieën en 
technologieën met mogelijkheden voor brede toepassing. De nadruk zal liggen op gen- en 
celtherapie, regeneratieve geneeskunde, transp lantatie, immuuntherapie en vaccins, en 
andere geneesmiddelen. Er zal ook aandacht zijn voor verwante technologieën zoals 
geavanceerde systemen voor gerichte toedieni ng, geavanceerde implantaten en protheses 
en niet-invasieve of minimaal invasiev e ingrepen met technologie-ondersteuning. 
                                                 
1 Voor conventionele therapieën (geneesmi ddelen en biologische geneesmiddelen) kunnen 
deze onderwerpen worden behandeld via een  gezamenlijk technologie-initiatief voor 
innovatieve geneesmiddelen). 
2 Alternatieven ter vervanging, verbetering en vermindering va n het gebruik van dieren in 
biomedisch onderzoek. 
L 400/122 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 • Translationeel onderzoek voor de gezondheid van de mens 
Deze activiteit is erop gericht de kennis omtrent bi ologische processen en mechanismen in normale 
gezonde toestand en bij specifieke ziekte-omstandighe den uit te breiden, deze kennis om te zetten in 
klinische toepassingen, waaronder ziektebestrijding en -behande ling, en ervoor te zorgen dat 
klinische gegevens (met inbegrip van epidemiol ogische gegevens) de leidraad vormen voor nader 
onderzoek. 
– Integratie van biologische gegevens en pro cessen: grootschalige gegevensverzameling, 
systeembiologie. 
• Grootschalige gegevensverzameling: gebr uik van "high-throughput "-technologieën voor 
het genereren van gegevens om de functie van genen en genproducten en hun interacties 
in complexe netwerken in belangrijke biolog ische processen op te helderen. De nadruk 
zal liggen op: genomica; proteomica; "RNA- omica"; populatiegenetica; vergelijkende, 
structurele en functionele genomica. 
• Systeembiologie: de nadruk zal liggen op multid isciplinair onderzoek waarin een breed 
scala van biologische gegevens zal worden geïntegreerd en dat systeembenaderingen zal 
ontwikkelen en toepassen voor het begrijpen en modelleren van bi ologische processen 
in alle relevante organismen en op alle organisatieniveaus. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/123 
 – Onderzoek naar de hersenen en aan de hers enen gerelateerde ziek ten, ontwikkeling van de 
mens en veroudering. 
• Hersenen en aan de hersenen gerelateerde ziekten: verbetering va n het inzicht in de 
geïntegreerde structuur en dynamiek van de  hersenen, bestudering van hersenziekten, 
met inbegrip van relevante leeftijdsgebonden ziekten (bv. dementie, ziekte van Parkinson) en zoeken naar nieuwe therap ieën. De nadruk zal liggen op het verwerven 
van algemeen inzicht in de hersenen, door bestudering van hersenfuncties, van 
moleculen tot cognitie, met inbegrip van neur o-informatica, en hersendysfuncties, van 
een synaptische stoornis tot neurodegenera tie. Het onderzoek zal gericht zijn op een 
aanpak voor neurologische en psychiatrische ziekten en aandoeningen, met inbegrip van 
regeneratieve en restoratieve  therapeutische benaderingen. 
• Ontwikkeling van de mens en veroudering: gebruik van een brede waaier aan methoden 
en instrumenten om een beter inzicht krijge n in het proces van levenslange ontwikkeling 
en gezonde veroudering. De nadruk zal li ggen op de bestudering van humane en 
modelsystemen, waarbij ook wordt gekeken naar  interacties met factoren zoals milieu, 
genetica, gedrag en geslacht. 
– Translationeel onderzoek bij be langrijke infectieziekten: grot e bedreigingen voor de volks-
gezondheid het hoofd bieden. 
• Antibioticaresistentie, met inbegrip van pa thogene schimmels: de  nadruk zal liggen op 
het combineren van fundamenteel onderzoek naar moleculaire resistentiemechanismen, 
microbiële ecologie en interacties tussen ga stheer en ziekteverwekker met klinisch 
onderzoek om te zoeken naar nieuwe maatre gelen om het ontstaan en de verspreiding 
van infecties met multiresistentie te beperken. 
L 400/124 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 • Hiv/aids, malaria en tuberculose: de na druk zal liggen op de ontwikkeling van nieuwe 
therapieën, diagnose-instrumenten, preven tieve instrumenten zoals vaccins en 
chemische barrières voor overdracht zoals hiv-microbiciden. Het onderzoek zal zich 
richten op de drie ziekten op mondiaal niveau, maar er zal ook worden gekeken naar 
specifieke Europese aspecten van de drie zi ekten, alsmede van hepatitis. Er zal vooral 
worden gewerkt aan preklinisch onderzoek en  de eerste fasen van klinisch onderzoek en 
indien dit zinvol is (bijvoorbeeld voor hi v/aids-vaccins), wordt er gestreefd naar 
samenwerking met mondiale initiatieven. 
• Mogelijke nieuwe en opnieuw opkomende epidemieën: de nadruk zal liggen op de 
bestrijding van opkomende ziekteverwekkers  die tot een pandemie kunnen leiden, met 
inbegrip van zoönosen (zoals SARS en zeer  pathogene influenza). Waar nodig, zal er 
worden gezorgd voor mogelijkheden om sn el gezamenlijk onderzoek op te starten 
teneinde de ontwikkeling va n nieuwe diagnostica, geneesmiddelen en vaccins voor een 
efficiënte preventie, behandeling en beheer sing van noodsituaties bij infectieziekten te 
versnellen. 
– Translationeel onderzoek bij andere belangrijke ziekten1 
• Kanker: de nadruk zal liggen op de etiologie van de ziekte; nieuwe geneesmiddelen en 
therapieën; identificatie en  validering van aangrijpingspun ten voor geneesmiddelen en 
biologische markers die helpen bij preventie,  vroegtijdige diagnose en behandeling; en 
beoordeling van de werkzaamheid van preventieve prognose-, diagnose- en 
therapeutische maatregelen. 
                                                 
1 Er zal rekening worden gehouden met aspecten van palliatieve geneeskunde en het gebruik 
van werkzame bestanddelen. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/125 
 • Hart- en vaatziekten: de nadruk zal liggen op diagnose, preventie, behandeling en 
monitoring van hart- en vaatziekten (inclusief  vasculaire aspecten van een cva) met een 
breed opgezette multidisciplinaire aanpak. 
• Diabetes  en obesitas:  voor eerstgenoemde ziekte zal de  nadruk liggen op de etiologie 
van de verschillende typen diabetes en de  preventie en behandeling daarvan. Voor 
obesitas zal de nadruk liggen op multidisci plinaire benaderingen zoals genetica, 
leefwijze en epidemiologie. Zowel voor diab etes als voor obesitas zal speciale aandacht 
uitgaan naar juveniele ziekten en factor en die zich in de kindertijd voordoen. 
• Zeldzame  ziekten: de nadruk zal liggen op onderz oek op Europese schaal naar het 
natuurlijke beloop, de pathofysiologie en de ontwikkeling van preventieve, diagnos-
tische en therapeutische maatregelen. Er zal ook onderzoek worden gedaan naar 
zeldzame mendeliaanse fenot ypen van gangbare ziekten. 
• Andere  chronische  ziekten: de nadruk zal liggen op niet-letale ziekten met grote 
gevolgen voor de kwaliteit van het bestaan op hoge leeftijd zoals functionele en 
sensorische stoornissen en andere chronische  ziekten (bijvoorbeeld artritis, reumatische 
en musculoskeletale aandoeningen, en ad emhalingsaandoeningen, inclusief die welke 
door allergieën worden veroorzaakt). 
• Optimalisering van de verstrekking van ge zondheidszorg aan de burgers van Europa 
Deze activiteit is erop gericht de basis te legge n die nodig is om met kennis van zaken beleids-
beslissingen te kunnen nemen over gezondheidszorgste lsels en voor effectievere en efficiënte 
evidence-based strategieën voor gezondheidsbevor dering, ziektepreventie, diagnose en therapie. 
L 400/126 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 – De resultaten van klinisch onderzoek omzetten  in klinische praktij k, met inbegrip van een 
beter gebruik van geneesmiddelen en een ad equaat gebruik van ge drags- en organi-
satorische maatregelen en nieuwe gezondhe idstherapieën en -t echnologieën. Er zal 
bijzondere aandacht worden besteed aan de ve iligheid van de patiënt, met inbegrip van 
nadelige gevolgen van medicatie: identificatie van beste klinische praktijk; inzicht in besluitvorming in een klinische context bij de eerstelijns- en sp ecialistische zorg; en 
bevordering van toepassingen van evidence-ba sed geneeskunde en patiënt-empowerment. 
De nadruk zal liggen op de benchmarking van strategieën; bestudering van de resultaten 
van verschillende ingrepen waaronder gen eesmiddelen, wetenschappelijk geteste, 
complementaire en alternatieve geneesmidde len, en nieuwe gezondheidstherapieën en -
technologieën, rekening houdend me t voorschrijfstrategieën, be paalde aspecten van de 
gegevens van geneesmiddelenbewaking, specifieke kenmerken van de patiënt 
(bijvoorbeeld genetische gevoe ligheid, leeftijd, geslacht en therapietrouw) en kosten/baten. 
– Kwaliteit, efficiëntie en solidariteit van gez ondheidszorgstelsels met inbegrip van stelsels  
voor transitiezorg: landen de mogelijkheid bieden  om te leren van de ervaringen in andere 
stelsels voor gezondheidszorg en de houdb aarheid daarvan, rekening houdend met het 
belang van de nationale context en de kenmerken van de bevolking (vergrijzing, mobiliteit, migratie, educatie, sociaaleconomische status en de veranderende werkomgeving enz.). De 
nadruk zal liggen op organisatorische, financië le en regelgevingsas pecten van gezond-
heidszorgstelsels (evaluatie van de kosten, e fficiëntie en baten van verschillende ingrepen, 
met inbegrip van het aspect van de veiligheid  van de patiënt), de implementatie ervan en 
hun resultaten qua effectiviteit, efficiëntie en  gelijke behandeling (met  inbegrip van achter-
standsgroepen). Er zal speciale aandacht worden besteed aan investerings- en personeels-aspecten, met inbegrip van thuiszorgstrateg ieën. Het vraagstuk van de onafhankelijkheid, 
levenskwaliteit en mobiliteit van de ve rgrijzende bevolking zal worden behandeld. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/127 
 – Een betere gezondheidsbevordering en ziekte preventie: gegevens leveren voor optimale 
maatregelen voor de volksgezondheid qua leefs tijlen, arbeids- en leefomstandigheden en 
ingrepen op uiteenlopende niveaus en in ve rschillende contexten. De nadruk zal liggen op 
determinanten van gezondheid in ruimere zi n en de manier waarop deze op zowel 
individueel als gemeenschapsni veau interageren (z oals voeding, stress, tabak, alcohol en 
andere stoffen, lichaamsbeweging, culturele context en sociaaleconomische en milieu-factoren). Er zal met name worden gekeke n naar de geestelijke gezondheid in een 
levensloopperspectief. 
Internationale samenwerking 
Internationale samenwerking is een integrerend onderdeel van het thema en is vooral van belang 
voor gebieden waar mondiale gezondheidsprobl emen aan de orde komen, zoals antibiotica-
resistentie, hiv/aids, malaria, t uberculose, verwaarloosde ziekten en de opkomst van pandemieën. 
Hierbij kan het ook gaan om prioriteitstelling in de context van internationale  initiatieven, zoals de 
"Global HIV Vaccine Enterprise". Mits een duurzaam  lange-termijn-partnerschap op het gebied van 
klinisch onderzoek tussen Europa en ontwikkeli ngslanden wordt geconsolideerd en nationale 
programma's of activiteiten van de deelnemende la nden worden geïntegreerd, kan de steun voor het 
EDCTP-programma (Partnerschap v oor klinische proeven tussen Europese en ontwikkelingslanden) 
worden voortgezet aan de hand van de resultaten en de toekomstige behoeften
1. Het EDCTP-
programma zal gericht blijven op klinisch onderz oek in gevorderde fasen voor de ontwikkeling van 
nieuwe vaccins, microbiciden en geneesmiddelen tege n deze drie ziekten in Afrika ten zuiden van 
de Sahara. Het werkprogramma kan daartoe voorz ien in een communautai re bijdrage voor het 
Europees economisch samenwerkingsverband van he t EDCTP met het oog op de uitvoering van het 
programma, dat, met inbegrip van de herverde ling van de communautaire  bijdrage, door de 
Commissie moet worden goedgekeurd. 
                                                 
1 De Commissie zal een evaluatie van het EDCTP-programma verrichten. 
L 400/128 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 Er zullen specifieke samenwerkingsactiviteiten wo rden uitgevoerd op de gebieden die worden 
geselecteerd via biregion ale dialogen in fora voor derde landen/re gio's en in internationale verband 
en binnen de context van de millenniumdoelstell ingen voor ontwikkeling. Tot deze prioriteits-
gebieden, aangepast aan de plaatselijke behoe ften en via partnerschappen, kunnen behoren: 
onderzoek voor gezondheidsbeleid, onderzoek vo or gezondheidszorgstels els en gezondheids-
zorgdiensten, gezondheid van moeder en kind, re productieve gezondheid, cont role en bewaking van 
verwaarloosde besmettelijke ziekten en opkomende onvoorziene beleidsbehoeften in deze regio's. 
Samen met het thema "Informatie- en communicatie technologieën" zal een jaarlijkse bijdrage 
worden verstrekt aan de HFSPO (Human Frontier Science Progr amme Organisation)1. Daardoor 
zullen EU-lidstaten die niet tot de G8 behoren  volledig kunnen profiteren van het HFSP en zal de 
zichtbaarheid van het Eur opese onderzoek toenemen. 
Reactie op opkomende behoeften en onvoorziene beleidsbehoeften 
Onderzoek inzake opkomende behoeften zal worden  uitgevoerd op basis van "bottom-up" en 
"gefocuste" initiatieven die met andere thema’ s worden gecoördineerd en dit zal een breed 
opgezette interdisciplinaire onderzoeksportefeui lle omvatten. Bij de ondersteuning van onvoorziene 
beleidsbehoeften kan het bijvoorbeeld gaan om  leef- en arbeidsomstandigheden, evaluatie van 
gezondheidseffecten, risicobeoordeling, statistische  indicatoren, management en communicatie op 
het gebied van de volksgezondheid en verplichting en uit hoofde van internationale overeenkomsten 
op het gebied van gezondheid, zoals de Kaderove reenkomst voor de bestrijding van tabaksgebruik2 
en de Internationale Gezondheidsregeling3. Dit zal een aanvulling vor men op de reeds genoemde 
steun voor onderzoek onder impuls van het gezondheidsbeleid. 
                                                 
1 De Europese Gemeenschap is lid van de HFSPO en heeft uit hoof de van eerdere kader-
programma's deelgenomen aan de financiering van het HFSP. 
2 Kaderovereenkomst voor de bestrijding van tabaksgebruik: Besluit 2004/513/EG. 
3 Internationale Gezondheidsregeling 2005 - Resolutie 58.3 van de 58e Wereldgezondheids-
vergadering, 23 mei 2005. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/129 
 2. Voeding, landbouw en visserij, en biotechnologie 
Doelstelling  
Een Europese kennisgebaseerde bio-economie1 opbouwen door wetenschap, industrie en andere 
stakeholders bijeen te brengen teneinde nieu we en opkomende mogelijkheden voor onderzoek te 
benutten die op sociale, ecologische  en economische uitdagingen geri cht zijn: de toenemende vraag 
naar voeding die veiliger, gezonder en kwalitat ief hoogwaardiger is, en naar een duurzaam gebruik 
en duurzame productie van hernieuwbare biologische rijkdommen, het stijgende risico op epizoötieën en zoönosen en aan de voeding ge relateerde aandoeningen;  bedreigingen voor de 
duurzaamheid en continuïteit van de  landbouw-, aquacultuur- en visseri jproductie; en de groeiende 
vraag naar kwalitatief hoogwaardige, met inachtneming van het welzijn van dieren en de rurale en 
kustcontext geproduceerde voeding en aandacht voor de speciale voedingsbehoeften van 
consumenten. 
                                                
 
1 De term "bio-economie" omvat alle industri eën en economische sect oren die biologische 
rijkdommen produceren, beheren en anderszi ns exploiteren (en verwante diensten, 
toeleverende of afnemende sectoren), zoals landbouw, voedingsmiddelen, visserij en 
bosbouw. 
L 400/130 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 Benadering  
Dit thema zal de kennisbasis ve rsterken, de innovaties oplever en en de beleidsondersteuning 
verzorgen voor de opbouw en ontwikkeling van een  Europese kennisgebaseerde bio-economie. Het 
onderzoek zal vooral gericht zijn op het duurzaam  beheer, de duurzame productie en het duurzaam 
gebruik van biologische rijkdommen, met name vi a de biowetenschappen en de biotechnologie en 
de convergentie met andere technologieën, waardoor nieuwe, veilige, betaalbare, milieuefficiënte en 
concurrerende producten van de Europese landb ouw-, visserij-, aquacultuur-, diervoeder-, 
voedingsmiddelen- 1, gezondheid- en houtsector en verwan te sectoren moeten ontstaan. Het 
onderzoek zal belangrijke bijdragen leveren tot de uitvoering en formulering van communautair 
beleid en communautaire regelgev ing en specifiek gericht zijn op of ondersteuning geven voor: het 
gemeenschappelijk landbouwbeleid; vraagstukken in  verband met landbouw en handel; aspecten in 
verband met de veiligheid van GGO's; regelgevi ng voor de voedselveiligh eid; de communautaire 
wetgeving op fytosanitair gebied; het communautair beleid voor de gezondhe id van dieren, ziekte-
bestrijding en welzijnsnormen; milieu en biodiversiteit; de Europese bosbouwstrategie; en het gemeenschappelijk visserijbeleid met het oog op een  duurzame ontwikkeling va n visserij en aqua-
cultuur en de veiligheid van visserijproducten. Het onderzoek zal ook gerich t zijn op de ontwikke-
ling van nieuwe en bestaande indicatoren voor de ondersteuning van de analys e, de ontwikkeling en 
de monitoring van deze beleidsterreinen. 
Met inachtneming van de multifunctionele rol van de landbouw, zal het onderzoek steun verlenen 
aan de rol van plattelandseconomieën en de mo gelijkheden welke platte landseconomieën bieden 
voor het behalen van doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling. 
                                                
 
1 Onder voedingsmiddelen vallen ook schaal- en schelpdieren. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/131 
 De agrovoedingsmiddelenindustrie, di e voor 90 % uit kleine en middelg rote bedrijven bestaat, zal 
met name profiteren van veel onderzoeksactivitei ten, met inbegrip van gerichte acties voor de 
verspreiding en overdracht van technologie, vooral w aar het gaat om de inte gratie en incorporatie 
van geavanceerde milieuefficiënte technologieën, methodologieën en processen en de ontwikkeling 
van normen. Van hightech starters uit de bio-, nano- en ICT-sect or worden belangrijke bijdragen 
verwacht op het gebied van de  plantenveredeling, verbeterde gewassen en gewasbescherming, 
geavanceerde detectie- en  monitoringtechnologieën voor de waarborging van de voedselveiligheid 
en -kwaliteit, en nieuwe industriële bioprocessen. 
Verschillende Europese technol ogieplatforms op het gebied van plantengenomica en bio-
technologie, bosbouw en de houtsect or, de algehele gezondheid va n dieren, veehouderij, voedings-
middelen, aquacultuur en industrië le biotechnologie kunnen een bijdra ge leveren tot de vaststelling 
van gemeenschappelijke onderzoeksprioriteiten voor dit thema, de signalering van mogelijke groot-
schalige initiatieven voor de toe komst, zoals demonstratieprojecten, en  tot een brede participatie en 
integratie van alle stakeholders. Waar van to epassing zal in nauwe samenwerking met ERA-NET-
projecten, technologieplatforms en  andere betrokkenen, zoals het PCOL (Permanent Comité voor 
onderzoek in de landbouw) of een toekomstige Eu ropese structuur voor de  coördinatie van het 
onderzoek van de zee, worden gewerkt aan de bevordering van de coördinatie van nationale onderzoeksprogramma's. 
Waar dit relevant is, zal ook be studering van de maatschappelijke,  ethische, gender-gerelateerde, 
juridische, milieu-gerelateerde, economische en cu lturele aspecten in ruimere zin en de mogelijke 
risico's en gevolgen ("foresight") van de wetensch appelijke en technologisc he ontwikkeling in de 
activiteiten worden opgenomen. 
L 400/132 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 Activiteiten  
• Duurzame productie en duurzaam beheer van biol ogische rijkdommen van grond, bossen en het 
aquatisch milieu1 
– Ontsluitend onderzoek naar de belangrijk ste langetermijn-impulsen voor de duurzame 
productie en het duurzaam beheer van biologi sche rijkdommen (micro-organismen, planten 
en dieren), met inbegrip van de exploitatie van biodiversit eit en van nieuwe biologisch 
actieve moleculen binnen deze biologische systemen. Het onderzoek omvat onder andere 
"omica"-technologieën zoals genomica, prot eomica, metabolomica en convergerende 
technologieën en de integratie daarvan bi nnen systeembiologie-benaderingen, alsmede de 
ontwikkeling van fundamentele instrumenten en technologieën, met inbegrip van bio-
informatica en relevante databanken, en methodologieën voor de identificatie van 
variëteiten binnen species-groepen. 
– Meer duurzaamheid en concurrentievermogen met garanties voor de  gezondheid van de 
consument, minder milieueffecten en reke ning houdend met klimaatverandering, in de 
landbouw, tuinbouw, bosbouw, visserij en aquacu ltuur via de ontwikkeling van nieuwe 
technologieën, apparatuur, monitoringsystem en, innovatieve planten en productiesystemen, 
gewasbeheer door middel van geselecteerde plantenteelt, gezondheid van planten en 
geoptimaliseerde productiesystemen, de verbetering van de wetenschappelijke en technische grondslag van het visserijbeheer en een beter inzicht in de  interactie tussen 
verschillende systemen (landbouw en bosbouw; visserij en aquacultuu r), gezien over een 
volledig ecosysteem. Er zal onderzoek word en verricht naar de instandhouding van 
inheemse ecosystemen, de ontwikkeling van biol ogische bestrijdingsmiddelen, en naar de 
microbiologische dimensie van bi odiversiteit en metagenomica. 
                                                
 
1 Aanvullend onderzoek op het gebied van duurzaa m beheer en behoud komt aan de orde bij 
het thema "Milieu (inclusief klimaatverandering) ". Onderzoek naar andere instrumenten en 
technologieën die duurzame productie en duurzaam  beheer ondersteunen, zal binnen de 
desbetreffende thema’s worden uitgevoerd. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/133 
 • Voor terrestrische biologische rijkdommen zal er speciale aandacht worden besteed aan 
productiesystemen met een lage input (bestrijdingsmiddelen en meststoffen), en biologische 
productiesystemen, een verbeterd beheer van r ijkdommen en innovatieve voedingsmiddelen en 
diervoeders, en nieuwe planten (gewassen en bomen) wat betreft hun samenstelling, stress-bestendigheid, ecologisch effect, efficiëntie van nutriënt- en watergebru ik, en architectuur. Dit 
zal worden ondersteund met onderzoek naar biovei ligheid, coëxistentie en traceerbaarheid van 
nieuwe plantensystemen en -producten, en mon itoring en beoordeling van de effecten van 
genetisch gemodificeerde gewassen op het milieu en de gezondheid van de mens, alsmede van 
de mogelijke ruimere baten ervan voor de samenleving. 
• De gezondheid van planten en de gewasbesch erming zullen worden verbeterd via een beter 
inzicht in ecologie, biologie van plaagorganism en, ziekten, onkruid en andere bedreigingen met 
fytosanitaire relevantie en ondersteuning voor de bestrijding van uitb raken van ziekten en 
verbetering van duurzame instrume nten en technieken voor plaag- en onkruidbeheer. Er zullen 
betere methoden worden ontwikkeld voor het contro leren, in stand houden en verbeteren van de 
bodemvruchtbaarheid. 
• Voor biologische rijkdommen uit het aquatisc h milieu zal de nadruk liggen op essentiële 
biologische functies, veilige en  milieuvriendelijke productiesystemen en voeders voor gekweekte 
soorten, op visserijbiologie, de  dynamiek van gemengde visserij, interacties tussen visserij-
activiteiten en het mariene eco systeem en op vloot-gebaseerde, regionale en meerjarige 
beheersystemen. 
L 400/134 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 – Optimalisering van dierlijke g ezondheid, productie en dierenwe lzijn in de hele landbouw, 
visserij en aquacultuur, onder andere door: 
• de benutting van genetische kennis, nieuwe teeltmethoden, een beter inzicht in dier-
fysiologie en -gedrag; en 
• een beter inzicht in en controle op plagen, parasieten en besmettelijke dierziekten en 
andere bedreigingen voor de duurzaamheid en  de veiligheid van de productie van 
voedingsmiddelen, met inbegrip van zoönosen. 
Dit laatste komt ook aan de orde via de ont wikkeling van instrumenten voor monitoring, 
preventie en bestrijding, door  onderbouwend en toegepast onderzoek naar vaccins en 
diagnostica, bestudering van de  ecologie van bekende of nieuwe ziekteverwekkers en 
andere bedreigingen, inclusief kwaadwillige hande lingen, en de effecten van verschillen in 
landbouwsystemen en klimaat. 
Er zal ook nieuwe kennis worden ontwikkeld vo or de veilige verwijdering van dierlijk 
afval en een beter beheer van nevenproducten. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/135 
 – Levering van de instrumenten die beleidsmak ers en andere betrokkenen nodig hebben voor 
de ondersteuning van de uit voering van relevante strategi eën, beleidsinstrumenten en 
wetgeving en met name voor de ondersteuni ng van de opbouw van de Europese kennis-
gebaseerde bio-economie en de behoeften van kust- en plattelandsontwikkeling. Het 
gemeenschappelijk visserijb eleid zal worden ondersteund door de ontwikkeling van 
adaptieve benaderingen ter ondersteuning va n een ecosysteem-omvattende aanpak voor het 
oogsten van mariene rijkdommen. Het onderzoek voor alle beleidsterre inen, inclusief het 
gemeenschappelijk landbouwbeleid, zal omvatte n: sociaaleconomische studies en kosten-
batenanalyses, vergelijkend onderzoek van ve rschillende landbouwsystemen, met inbegrip 
van multifunctionele systemen, kosteneffectie ve systemen voor visserijbeheer, het fokken 
van dieren die niet voor de voe ding bestemd zijn, interacties met de bosbouw en studies ter 
verbetering van de kwaliteit van het best aan op het platteland en aan de kust. 
• "Van bord tot boerderij": voeding (met inbegrip van visproducten), gezondheid en welzijn 
– Inzicht in het consumentengedrag en in de  voorkeuren van consumenten als een belang-
rijke factor bij het c oncurrentievermogen van de voedingsmi ddelenindustrie en de effecten 
van voeding op de gezondheid en het welzijn  van de Europese burger. De nadruk zal 
liggen op de perceptie en houding van de consument ten opzichte van voeding, met 
inbegrip van traditionele voedingsmiddelen, inzicht in maatschappelijke en culturele tendensen en signalering van bepalende fact oren voor de keuze van voedingsmiddelen en 
toegang van de consument tot voeding. He t onderzoek zal tevens het opzetten van 
databanken betreffende onderzoek naar  voedingsmiddelen en voeding omvatten. 
L 400/136 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 – Inzicht in gunstige en schadelijke voedingsfactoren en in de specifieke behoeften en 
gewoonten van bevolkingsgroepen als belangrijke  beheersbare factor bij de ontwikkeling 
en terugdringing van voeding-gerelateer de ziekten en aandoeningen, waaronder zwaar-
lijvigheid en allergieën. Dit omvat de bestudering van nieuwe voedingsstrategieën, de ontwikkeling en toepassing van nutrigenomica en systeembiologie en bestudering van de 
interacties tussen voeding en fysiologische en psychologische functies. Dit zou kunnen 
leiden tot een nieuwe formulering voor be werkte voedingsmiddelen en de ontwikkeling 
van nieuwe voedingsmiddelen en ingrediënten, dieetvoeding en  voeding met claims inzake 
voedingswaarde en gezondheid. Ook de bestuderi ng van traditionele, lokale en seizoens-
gebonden voeding en voedingsmiddelen zal belangr ijk zijn om de effecten van bepaalde 
voedingsmiddelen en voedingspakketten op de gezondheid te benadrukken en 
geïntegreerde voedingsadviezen te ontwikkelen. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/137 
 – Optimalisering van innovatie in de Europese  voedingsmiddelenindustrie via de integratie 
van geavanceerde technologieën in de c onventionele voedingsproductie, onder meer 
gefermenteerde voedingsmiddelen, toegesneden procestechnologieën om de functionaliteit, 
de kwaliteit en de voedingswaarde van voe ding te verbeteren, met inbegrip van de 
organoleptische aspecten in de voedingspr oductie inclusief nieuwe voedingsmiddelen. 
Ontwikkeling en demonstratie van geavanceerde milieuefficiënte bewerkings- en verpakkingssystemen, slimme controletoepassingen en een efficiëntere valorisatie en efficiënter beheer van bijproducten, afvalsto ffen, water en energie. Nieuw onderzoek zal 
ook zorgen voor de ontwikkeling van duur zame en innovatieve technologieën voor 
diervoeders, zoals veilige voedselbewerkings formuleringen, en voor kwaliteitsbewaking 
bij diervoeders. 
– Waarborging van de chemische en microbiol ogische veiligheid en verbetering van de 
kwaliteit bij de Europese voedselvoorziening. Dit omvat inzichten in de koppelingen tussen de ecologie van micro-organismen en voedselveiligheid; ontwikkeling van 
methoden en modellen voor de integriteit va n de toeleveringsketens voor voedings-
middelen; nieuwe detectiemethoden, traceerbaar heid en de verdere ontwikkeling ervan, 
technologieën en instrumenten voor risi cobeoordeling, inclusie f opkomende risico's, 
risicobeheer en -communicatie, alsmede de ve rbetering van het inzicht in risicoperceptie. 
Dit omvat tevens op wetenschappelijke bevi ndingen gebaseerde methoden voor risico-
benchmarking op het gebied van voedselveiligheid. 
– Bescherming van zowel de gezondheid van de me ns als het milieu via een beter inzicht in 
de milieueffecten op en van voedsel/voederketens. Dit vereist een bestudering van voedingsmiddelencontaminanten en de gevol gen voor de gezondheid, de monitoring van 
de gevolgen voor het milieu, de ontwikkeling va n verbeterde instrumenten en methoden 
voor de beoordeling en het beheer van de effecten van mondiale veranderingen, met name 
op milieugebied, op de voedsel- en voederketen s en de resistentie daarvan tegen die 
effecten. Voor waarborging van de kwaliteit en integriteit van de voedselketen zijn nieuwe modellen nodig voor de analyse van de grondsto fketen en concepten voor het beheer van 
de totale voedselketen, met inbegrip van consumentenaspecten. 
L 400/138 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 • Biowetenschappen, biotechnologie en bioche mie voor duurzame non-food producten en 
processen 
– Versteviging van de kennisbasis en ontwikke ling van geavanceerde technologieën voor de 
productie van terrestrische of mariene biomassa voor toepassingen bij industriële processen 
en energieproductie. Dit omvat genomica en metabolomica van planten, dieren en micro-
organismen ter verbetering van de productiv iteit en samenstelling van grondstoffen en 
biomassa-basisproducten voor een optimale omzetting in producten met een hoge toege-voegde waarde, waaronder biologische hulpbr onnen ten behoeve van de farmaceutische 
industrie en de geneeskunde, waarbij gebruik wordt gemaakt van natuurlijke of verbeterde 
terrestrische en aquatische organismen als nieuwe bronnen. Levenscyclusanalyse van 
methoden voor de productie van biomassa, ve rvoer en opslag en marktinzetbaarheid van 
bioproducten komen hierin volledig tot hun recht. 
– Werken aan de toepassing van industriële biotechnologie binnen de  totale keten van 
biomassa uit gewassen en bossen om de m ogelijkheden van de bioraffinage-benadering 
(bv. groene chemicaliën) ten volle te real iseren, inclusief sociaaleconomische, landbouw-
kundige en milieu- en consumentenaspecten. Di t zal worden bevorderd door meer inzicht 
in en controle op het metabolisme van plan ten en micro-organism en op cellulair en 
subcellulair niveau en de manier waarop dit wo rdt geïntegreerd in de prestatie van het hele 
systeem bij de productie van waardevolle gr ondstoffen met gebruik van bioprocessen met 
een verhoogde opbrengst, kwaliteit en zuiverheid van omzettingsproducten, inclusief procesontwerp voor biokatalyse. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/139 
 – Gebruiken of ontwikkelen van biotechnologieën voor nieuwe en  verbeterde kwalitatief 
hoogwaardige houtproducten en -processen die een hoge toegevoegde waarde hebben en 
hernieuwbaar zijn, om de duurzaamheid van hout en de houtproductie, met inbegrip van timmerhout, hernieuwbare materialen en  bio-energievoorra den te verhogen. 
– Aandacht besteden aan de mogelijkheden va n de biotechnologie voor de detectie, 
monitoring, preventie, behandeling en  verwijdering van verontreiniging. 
– Maximalisering van de economische waarde va n afval en nevenproduc ten via nieuwe en 
potentieel energiebesparende bi oprocessen, alleen of in comb inatie met plantensystemen 
en/of chemische katalysatoren. 
Internationale samenwerking 
Internationale samenwerking h eeft voor het onderzoek op het ge bied van voeding, landbouw en 
biotechnologie prioriteit en zal op het hele werkgebied krachtig worden gestimuleerd. Onderzoek 
dat specifiek van belang is voor ontwikkelings landen en opkomende economieën zal worden 
gesteund, waarbij rekening wordt gehouden met de  millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling en 
reeds lopende activiteiten. Er zal specifiek word en gewerkt aan de stimulering van samenwerking 
met partnerregio's en -landen met prioriteit, me t name die welke betrokken zijn bij biregionale 
dialogen en bilaterale W&T-ove reenkomsten, alsmede landen in de omgeving, economieën in 
opkomst en ontwikkelingslanden. 
L 400/140 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 Daarnaast zal er sprake zijn van multilateral e samenwerking voor de aanpak van uitdagingen 
waarvoor grootschalige internationale  samenwerking vereist is, zoals de dimensie en complexiteit 
van systeembiologie bij planten en micro-organism en, of voor de aanpak van mondiale uitdagingen 
en internationale verplichtingen van de EU (zekerheid en veili gheid van voeding en drinkwater, 
mondiale verspreiding van dierzi ekten, rechtvaardig gebruik va n biodiversiteit, sanering, in 
samenwerking met de Voedsel- en Landbouworganisa tie van de Verenigde Naties, van de mondiale 
visserij tot een duurzame maximale vangst in de pe riode tot 2015 en de invloed van/op klimaat-
verandering). 
Reactie op opkomende behoeften en onvoorziene beleidsbehoeften  
Bij het onderzoek op het gebied van opkomende be hoeften kan bijvoorbeeld de ontwikkeling van 
nieuwe concepten en technologieën aan de orde  komen, waarbij het bijvoorbeeld kan gaan om 
systemen voor crisisbeheersing en de  integriteit van de voedselketen. 
Bij een flexibele reactie op onvoor ziene beleidsbehoeften zal met name rekening worden gehouden 
met het relevante beleid voor de opbouw van een Europese kennisgebaseerde bio-economie. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/141 
 3. Informatie- en communicatietechnologieën 
Doelstelling  
Het concurrentievermogen van de Europese industri e verhogen en Europa in  staat stellen zich de 
toekomstige ontwikkelingen in de informatie- en  communicatietechnologieën (ICT) eigen te maken 
en hieraan richting te geven te neinde aan de maatschappelijke en economische behoeften te 
voldoen. De ICT staan centraal in de kennismaatsc happij. De activiteiten zullen Europa's weten-
schappelijke en technologische ba sis verstevigen en zijn wereld wijde leiderschap op ICT-gebied 
consolideren, de product-, dien st- en procesinnovatie en cr eativiteit door toepassing van ICT 
bevorderen en ervoor zorgen dat de  vooruitgang in de ICT snel word t vertaald in voordelen voor de 
burger, het bedrijfsleven, de industrie en de overh eden in Europa. Mede hierdoor zal ook de digitale 
kloof worden verkleind en de social e uitsluiting word en teruggedrongen. 
Benadering  
Informatie- en communicatietechnologieën (ICT) he bben bewezen een unieke rol te spelen bij het 
stimuleren van de innovatie, de cr eativiteit en het concur rentievermogen van de gehele industrie en 
dienstensector. Zij zijn onmisbaar als het erom gaat aan de grote maatschappelijke behoeften te 
voldoen en overheidsdiensten te moderniseren, en zij staan aan de basis van de vooruitgang op alle 
wetenschappelijke en technologische gebieden. Europa moet zich daarom de toekomstige 
ontwikkelingen op ICT-gebied eige n maken en hieraan richting geve n, en ervoor zorgen dat op ICT 
gebaseerde diensten en producten geaccepteerd worden  en gebruikt worden om de burger en het 
bedrijfsleven zoveel mogelijk voordelen te bieden. 
Dit zijn de doelstellingen van het informatiemaat schappijbeleid van de Gemeenschap, zoals dat met 
het i2010-initiatief wordt uitgedra gen en dat erop gericht is een concurrerende en convergerende 
informatie-economie in Europa, een significante  verhoging van de Europe se investeringen in 
ICT-onderzoek en -innovatie en een zeer hoog niveau  van toegankelijkheid van de informatie-
maatschappij te realiseren. 
L 400/142 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 Met nieuwe ICT-technologieën zullen talloze nieuwe mogelij kheden worden gecreëerd om 
producten en diensten van hogere waarde te ontwikkelen, veelal op gebieden waarop Europa al in 
industrieel en technologisch opzicht toonaangevend is . Partnerschappen op Eur opees niveau zijn de 
beste manier om in ICT te investeren. ICT-onde rzoek op basis van het "open source"-ontwikke-
lingsmodel heeft inmiddels bewezen nuttig te z ijn als bron van innovatie en meer samenwerking. 
Meer dan ooit zijn zu lke inspanningen nodig om gelijke tred te houden met de kosten van 
onderzoek die in dit tijdperk va n wereldwijde concurrentie en toenemende complexiteit en 
verstrengeling van technol ogieën de pan uitrijzen. 
Bij het thema ICT wordt het strategisch onderzoe k geconcentreerd rond grote technologiepijlers, 
wordt voor eind-tot-eind-integratie  van technologieën gezorgd en worden de kennis en middelen 
geboden voor de ontwikkeling van een breed gamma van innovatieve ICT-toepassingen. De 
activiteiten zullen een ka talyserend effect hebben op de indust riële en technologische vooruitgang 
in de ICT-sector en de concurrentieslagkracht in belangrijke ICT-intensie ve sectoren verbeteren, 
zowel door innovatieve, hoogwaardige, op ICT gebaseer de producten en diensten als door nieuwe 
of verbeterde organisatorische processen binnen het bedrijfsleven en bij de overheid. Dit thema 
dient ook ter ondersteuning van het overige beleid van de Gemeenschap, zoals bescherming van de 
gezondheid en milieubescherming, doordat het de ICT stimuleert om aan de behoeften van het publiek en de samenleving te voldoen, en met name die van personen met speciale behoeften, onder wie ouderen en personen met een handicap. 
De activiteiten hebben betrekking op samenwer kings- en netwerkactiviteiten en kunnen steun 
verlenen aan gezamenlijke technologie-initiatieven
1 en initiatieven voor de coördinatie van 
nationale programma's2. De actieprioriteiten omvatten onder werpen waarbij onder meer wordt 
voortgebouwd op het werk van Europese techno logieplatforms. Er zal worden gezorgd voor 
thematische synergie met gerelat eerde activiteiten in het kader va n andere specifieke programma's. 
                                                 
1 Deze initiatieven kunnen gesele cteerde onderdelen van onderzoek op het gebied van nano-
elektronicatechnologieën en ingebe dde computersystemen omvatten. 
2 Dit kan een mogelijke gezamenlijke uitvoering va n programma's op het gebied van "ambient 
assisted living" omvatten. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/143 
 De actieve deelname van het MKB en andere klei ne organisaties aan de ac tiviteiten is essentieel 
vanwege hun grote betekenis voor de innovatiebevorde ring. Zij spelen een bela ngrijke rol bij de het 
ontwikkelen en voeden van nieuwe vi sies op ICT en toepassingen daarvan, alsmede bij het vertalen 
daarvan in bedrijfsmiddelen. 
Activiteiten 
• Technologische pijlers van de ICT: 
– Nano-elektronica, fotonica en geïntegreerde micro/nanosystemen: proces-, apparaat-, 
ontwerp- en beproevingstechnologieën en -m ethodologieën ter verbetering van de omvang, 
dichtheid, prestaties, energie- efficiëntie, fabricage en koste neffectiviteit van componenten, 
systems-on-a-chip, systems-in-a-package en geïntegreerde systemen; fotonische basis-
componenten voor gevarieerde toepassingen, waaronder ultrasnelle componenten; radio-
frequentiesystemen; geavanceerde dataopslagsys temen met hoge dichtheid; zeer grote en 
hooggeïntegreerde display-oplossi ngen; sensoren, actuatoren en bouwstenen voor beeld- 
en afbeeldingssystemen; ultralaagvermogenssystemen, energiecomponenten,  alternatieve 
energiebronnen/-opslag; heterogene technol ogieën/systeemintegr atie; intelligente 
systemen; multifunctionele geïntegreerde micro-, nano-, bio- en informatiesystemen; elektronica voor grote oppervla kken; integratie in verschil lende materialen/objecten; 
interfaces met levende organismen; (zelf)assemb lage van moleculen of atomen tot stabiele 
structuren. 
L 400/144 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 – Alomtegenwoordige communica tienetwerken met onbeperkte capaciteit: kosteneffectieve, 
herconfigureerbare en flexibele mobiele en breedbandige netwerktec hnologieën, -systemen 
en -architecturen, waaronder terrestrische en satellietnetw erken en optische schakelingen 
en andere technologieën voor hogesnelheids-eind-tot-eind-ve rbindingen; convergentie van 
verschillende vaste, mobiele, draadloze en breedbandnetwerken en -diensten, beginnende 
in de persoonlijke sfeer tot en met de regionale en wereldwijde omgeving; interoperabiliteit van op draad- en draadloze netwerken geba seerde communicatiesystemen en -toepas-
singen, beheer van in netwerken georganise erde systeemelementen en herconfigureer-
baarheid van diensten; opname van ad hoc in telligente multimedia-apparaten, sensoren en 
microchips in complexe netwerken. 
– Ingebedde systemen, computers en regelapparatu ur: krachtigere, veilige, gedistribueerde, 
betrouwbare en efficiënte hard- en soft waresystemen voor waarneming, regeling en 
aanpassing aan de omgeving waarbij optimaal gebruik wordt gemaakt van de systeem-
elementen; methoden en gereedschappen voor  systeemmodellering, -analyse, -ontwerp, -
techniek en -validering waarm ee de complexiteit kan worden beheerst; open configureer-
bare architecturen en schaalloze platforms, middleware en gedist ribueerde besturings-
systemen ten behoeve van echt naadloos samenwerkende omgevingen met omringende intelligentie voor sensoren, act uatoren, computers, communicatie- en opslagsystemen en 
dienstverlening; computerarchitecturen me t heterogene, in netwerken opgenomen en 
herconfigureerbare componenten, waaronder co mpilatie-, programmerings- en runtime-
ondersteuning, geavanceerde systemen en  diensten; regeling van grootschalige, 
gedistribueerde, onzekere systemen. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/145 
 – Software, grids, veiligheid en betrou wbaarheid: technologieën, gereedschappen en 
methoden voor dynamische en betrouwbare software, architecturen en middleware-
systemen die de basis vormen voor kennisint ensieve diensten, waaronder de beschikbaar-
stelling daarvan als utiliteits programma's; dienstgerichte, in teroperabele en schaalloze 
infrastructuren, grid-achtige  virtualisering van hulpbronne n, met inbegrip van domein-
specifieke platformen, netwerkgerichte be sturingssystemen; software met een open 
broncode; platformen met open normen en collab oratieve benaderingen voor de ontwikke-
ling en validering van software, diensten  en systemen; compositiegereedschappen, 
waaronder programmeertalen; verwerving van nieuwe inzichten in het gedrag van 
complexe systemen; verhoging van de betrouw baarheid en robuusthei d van grootschalige, 
gedistribueerde en intermitterend gekoppelde systemen en diensten; veilige en vertrouwde 
systemen en diensten, inclusief toegangscontro le en authenticatie met bescherming van de 
privacy, een dynamisch veiligheids- en vert rouwensbeleid, betrouwbaarheid en meta-
modellen voor vertrouwen. 
– Kennis-, cognitie- en leersystemen: methoden en technieken voor het verwerven, creëren 
en interpreteren, represente ren en personaliseren, doorzo eken en opvragen, delen en 
overdragen van kennis, rekening houdend met de  semantische relaties in inhoud bestemd 
voor mensen en machines; kunstmatige systemen die informatie waarnemen, interpreteren en evalueren en die in staa t zijn tot samenwerken, zelfsta ndig functioneren en leren; 
theorieën en experimenten die verder gaan dan incrementele vooruitgang dankzij inzichten 
in natuurlijke kennisverwerving, in het bijz onder leer- en herinneringsprocessen, eveneens 
ten behoeve van geavanceerde systemen voor menselijk leren. 
L 400/146 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 – Simulatie, visualisering, interactie en hybride werkelijkheid: gereedschappen voor 
modellering, simulatie, visualis ering, interactie, en virtue le, augmentatieve en hybride 
werkelijkheid, alsmede de integratie daarva n in eind-tot-eind-omge vingen; gereedschappen 
voor innovatief ontwerpen en ten behoeve va n de creativiteit bij het ontwikkelen van 
producten, diensten en digitale audiovisuele medi a; natuurlijkere, intuïtievere en gebruiks-
vriendelijkere interfaces  en nieuwe methoden voor de omgang met technologie, machines, 
apparaten en andere door de mens gem aakte objecten; taaltechnologie, waaronder 
meertalige en automatische vertaalsystemen. 
– Overal binnen het ICT-thema worden ni euwe perspectieven op ICT-gebied geboden, 
waarbij geput wordt uit andere wetenschappel ijke en technologische disciplines (wis- en 
natuurkunde, materiaalkunde, biotechnologie, biowetenschappen, chemie, cognitie-
wetenschap, sociale wetenschappen, geestesw etenschappen enz.). Deze leveren doorbraken 
op die weer leiden tot innovatie op ICT-gebied en tot geheel nieuwe takken van industrie 
en dienstverlening. Zij lopen uiteen van mi niaturisering van ICT-bouwstenen tot op een 
formaat dat compatibel is en in  staat is tot interactie met le vende organismen (zoals nieuwe 
ICT-componenten en computersystemen op basis van synthetische biomoleculaire 
structuren), via nieuwe com puter- en communicatie-wetensc happen die geïnspireerd zijn 
op de levende materie en volledig milieucompatibele ICT-bouwstenen die geïnspireerd zijn op natuurlijke systemen, tot modellering en simulatie van de levende wereld (zoals 
simulatie van de menselijke fysiologie op verschillende biologische niveaus). 
• Integratie van technologieën: 
– Persoonlijke omgevingen: integratie van multi modale interfaces, se nsortechnieken en 
microsystemen, persoonlijke communicatie- en computerapparatuur, in persoonlijke 
accessoires ingebouwde ICT-systemen, wearab les en implantaten, en de aansluiting 
daarvan op diensten en systeembronnen, waarbij de nadruk wordt gelegd op de integratie 
van alle facetten van iemands persoonlijkheid en identiteit.  
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/147 
 – Thuisomgevingen: communicatie, bewaki ng, regeling en instandhouding van huizen, 
gebouwen en openbare ruimtes; naadloze inte roperabiliteit en toepassing van alle 
apparaten waarbij rekening wordt gehouden met kostenefficiëntie, betaalbaarheid, 
bruikbaarheid en veiligheid; nieuwe diensten en nieuwe vormen van interactieve digitale 
inhoud en diensten, met inbegrip van amusemen t; toegang tot informatie en kennisbeheer. 
– Robotsystemen: flexibele en betrouwbare r obotsystemen die in menselijke en onge-
structureerde omgevingen functioneren en met mensen samenwerken; in netwerken 
geschakelde en samenwerkende robots; mi nirobots; humanoïde-technologieën; modulair 
ontwerpen en modelleren van geïntegreerde robotsystemen. 
– Intelligente infrastructuren: ICT-gereedschappe n om kritische infrastructuren efficiënter, 
gebruiksvriendelijker, gemakkelijker aanpasb aar, onderhoudsvriendeli jker, robuuster in 
gebruik en storingsbestendiger te maken;  data-integratiehul pmiddelen; ICT voor 
systemische risico-analyse, vroegtijdige waarschuwing en automatische alarmering, 
ondersteuning van planning en besluitvorming. 
• Toepassingsonderzoek: 
– ICT waarmee op maatschappelijke behoeften wo rdt ingespeeld: ervoor zorgen dat alle 
Europese burgers maximaal profijt kunnen trekken van ICT-producten en -diensten, de 
inclusiviteit, naadloze toegang en interac tiviteit van diensten van openbaar belang ver-
beteren en de innovatieve rol van diensten in de openbare sector versterken, waarbij de 
efficiëntie en doeltreffendheid  ervan worden verbeterd.  
L 400/148 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 – Op gezondheidsgebied:  persoonlijke, discreet werkende sy stemen die de burgers in staat 
stellen hun welzijn te beheren, zoals draagbare  of implanteerbare bewakingssystemen en 
autonome systemen om in goede gezondheid te blijven; opkomende technieken zoals moleculaire beeldvorming ter verbetering va n de preventie en geïndividualiseerde 
geneeskunde; ontsluiering van gezondheidskenni s, beheer en toepassing daarvan in de 
klinische praktijk; modellering en simulatie van orgaanfuncties; micro- en nanorobots voor 
chirurgische en therapeutische toepassingen met een zo gering mogelijk invasief karakter. 
– Voor overheden (op alle niveaus): toepassi ng van ICT in interdisciplinair verband in 
overheidsdiensten in combinatie met organi satorische aanpassingen en nieuwe vaardig-
heden teneinde innovatieve dienst en voor iedereen aan te bied en waarbij de burger centraal 
staat; geavanceerde, op ICT gebaseerde onderz oekactiviteiten en oplossingen ter ver-
betering van democratische en inspraakproces sen, alsmede van de prestaties en kwaliteit 
van overheidsdiensten, de intera ctie met en tussen lagere ov erheden en het centrale gezag, 
en de ondersteuning van wetgevings- en beleid sontwikkelingsprocessen in alle stadia van 
het democratisch proces.  
– Op het gebied van inclusie: het individu en zijn gemeenschap beter in staat stellen voor 
zichzelf op te komen en alle burgers evenveel  bij de informatiemaat schappij betrekken om 
daarmee de digitale kloof te vermijden di e als gevolg van handicaps, ontbrekende 
vaardigheden, armoede, geografisch isolement,  cultuur, geslacht of leeftijd kan ontstaan, 
onder meer door assistentietechnologie te ond ersteunen, waardoor zelfstandig wonen wordt 
bevorderd, de computer- en internetvaardighei d wordt verbeterd en op de gehele bevolking 
afgestemde producten en diensten worden ontwikkeld. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/149 
 – Op mobiliteitsgebied: geïntegreerde op IC T gebaseerde veiligheidssystemen voor voer-
tuigen, waarbij wordt uitgegaan van open, ve ilige en betrouwbare architecturen en 
interfaces; interoperabele, coöpe ratieve systemen ten behoeve van efficiënt, veilig en 
milieuvriendelijk vervoer die gebaseerd zijn  op communicatie tussen voertuigen onderling 
en met de verkeersinfrastructuur, alsmede in tegratie van nauwkeurige en robuuste plaats-
bepalings- en navigatiesystemen; gepersonaliseerde, locatieafhankelijke infomobiliteit en multimodale diensten, waaronder intelligente dienstenoplossingen voor het toerisme. 
– Ten behoeve van het milieu, risicobeheer en duurzame ontwikkeling: risico- en 
calamiteitenbeheer; slimme detectienetwerke n om risico's bete r te kunnen voorspellen, 
beheer van natuurlijke hulpbronnen zoals systemen ter bestrijding van verontreinigingen; verhoging van de energie-efficiëntie; beheer van de menselijke reactie op stress vanuit het 
milieu en ondersteuning van de biodiversiteit; alarmeringssystemen en tijdige en betrouw-
bare communicatie inzake de veiligheid van de bevolking; assistentietechnologieën en 
ondersteuningssystemen die onder moeilijke, gevaarlijke en risicovolle omstandigheden 
werken; milieu-efficiënte en duurzame producti e van ICT, met inbegrip van elektronica; 
geavanceerd data- en informa tiebeheer voor milieubewaking en risicoanalyse, waarmee 
een bijdrage wordt geleverd aan INSPIRE; GMES en GEOSS. 
– ICT ten behoeve van inhoud, creativiteit en persoonlijke ontplooiing: 
• nieuwe vormen van interactieve, niet-linea ire en zelfaanpassende inhoud, onder meer 
voor amusement en voor het ontwerpen; creat iviteit en verrijking van de gebruikers-
ervaring; individuele aanpassing en leve ring van multimedia-inhoud; het combineren 
van volledig digitale inhoudpr oductie en –beheer met nieuwe semantische technolo-
gieën; op de gebruiker afgestemd gebruik, toegankelijkheid en creatie van inhoud; 
L 400/150 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 • met technologie ondersteunde leersystemen, - hulpmiddelen en -diensten, aangepast aan 
verschillende studenten in uiteenlopende le ersituaties; fundamentele kwesties voor het 
menselijk leren, met inbegrip van onderwijskundige theorieën bij door ICT onder-steunde leermethoden; verhogi ng van de kwalificaties van mensen zodat zij zich tot 
actieve studenten ontwikkelen; 
• intelligente diensten voor de ontsluiting van het cultureel erfgoed in digitale vorm; 
toegang tot en gebruik van wetenschappeli jke hulpbronnen; gereedschappen waarmee 
gemeenschappen op basis van het levend erfgoed nieuwe cultuurgeheugens kunnen 
creëren; methoden en gereedschappen voor  de instandhouding van digitale inhoud; 
digitale objecten voor toekomstige ge bruikers ontsluiten, met behoud van de 
authenticiteit en in tegriteit van de oorspronkelijke cr eatie en de gebruikscontext. 
– ICT ter ondersteuning van be drijfsleven en industrie: 
• dynamische, netwerkgeoriënteerde  bedrijfssystemen, met i nbegrip van het toezicht 
daarop 'in real time', voor de ontwikkeli ng en levering van pro ducten en diensten; 
gedecentraliseerde controle en beheer van intelligente objecten; digitale bedrijfs-
ecosystemen, in het bijzonder softwareoplossi ngen (ook gebaseerd op grids) die aan de 
behoeften van kleine en mi ddelgrote organisaties aanpa sbaar zijn; samenwerkings-
diensten voor gedistribueerde contextafhankelijke werkomgevingen; versterking van de groepsrol, groepsbeheer en ondersteuni ng van het delen; delen van kennis en 
interactieve diensten; 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/151 
 • fabricage, met inbegrip van traditione le industrieën: in netwerken opgenomen 
intelligente controles ten behoeve van precisiefabricage en een laag grondstoffen-
gebruik; draadloze automatisering en logist iek voor een snelle herconfiguratie van 
productie-installaties; geïntegreerde omgevingen voor modellering, simulatie, 
optimalisering, presentatie en virtuele  productie; fabri cagetechnologieën voor 
geminiaturiseerde ICT-systemen en voor met allerlei soorten mate rialen en objecten 
vervlochten systemen. 
– ICT voor vertrouwen en betrouwbaarheid: 
• Gereedschappen ter ondersteuning van het vert rouwen en de betrouwbaarheid van ICT 
en toepassingen ervan; meervoudige en geüni ficeerde systemen voor identiteitsbeheer; 
authenticatie- en autorisatie technieken; systemen om te voorzien in de privacy-
behoeften in verband met nieuwe technologisc he ontwikkelingen; behe er van rechten en 
middelen; hulpmiddelen voor de bescherming tegen cyberdreigingen, in coördinatie met 
andere thematische gebiede n, met name "Veiligheid". 
Internationale samenwerking  
Binnen het thema ICT zal internationale samenw erking worden aangemoedigd teneinde gemeen-
schappelijke problemen aan te pakken met de bedoe ling samen met strategische partners tot inter-
operabele oplossingen te komen die wederzijdse voordelen opleveren, en  teneinde bij te dragen tot 
de popularisering van de informatiemaatschapp ij in opkomende economieën en ontwikkelings-
landen. Specifieke acties zullen wo rden gedefinieerd voor landen  en regio's waarmee Europa 
speciale samenwerkingsbanden moet aanknopen, waar bij de nadruk ligt op samenwerking met 
opkomende economieën, ontwikkeling slanden en nabuurschapslanden. 
L 400/152 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 In samenwerking met thema 1, Gezondheid, zal word en deelgenomen aan het internationale Human 
Frontier Science Programme (HFSP)  teneinde interdisciplinair onderzoek en nieuwe vormen van 
samenwerking tussen wetenschappers op uiteenlopende  gebieden te bevorder en en niet-G8-landen 
de mogelijkheid te geven volledig van dat programma te profiteren. 
De activiteiten in het kader van dit thema dienen tevens ter o ndersteuning van de IMS-regeling 
(intelligente fabricagesystemen), die OTO-samenw erking tussen de deelnemende regio's mogelijk 
maakt.1 
Reactie op opkomende behoeften en onvoorziene beleidsbehoeften  
Met een activiteit Toekomstige en opkomende technologi eën zal worden getracht  transdisciplinaire 
excellentie voor onderzoek op opkomende ICT-gerela teerde onderzoeksgebieden aan te trekken en 
te koesteren. Aandachtsgebieden hierbij zijn  de verkenning van nieuwe grenzen aan de 
miniaturisering en de computertechniek, zoals het onderzoek naar kwantumeffecten; benutting van 
de complexiteit van computer- en communicatie netwerksystemen, met inbegrip van software; 
verkenning van nieuwe concepten en experimenten  voor intelligente systemen voor nieuwe, op de 
gebruiker afgestemde producten en diensten. 
Bij het onderzoek dat gericht is op ve rbetering van het inzicht in de trends en de effecten van de 
ICT op de samenleving en de economie, kan bij voorbeeld worden ingegaan op de gevolgen van de 
ICT voor de productiviteit, werkgelegenheid, va ardigheden en lonen; ICT als motor van de 
innovatie op het gebied van openbare en commer ciële diensten; obstakels voor een bredere en 
snellere innovatie en toepassi ng van ICT; nieuwe ondernemingspl annen en exploitatiepaden, in 
coördinatie met andere thema's waarvoor ICT een belangrijke bijdrage leve rt aan het veranderen 
van de benadering van productie en diensten; br uikbaarheid, nut en aanvaardbaarheid van ICT-
oplossingen; privacy, veiligheid en betrouwbaarheid  van ICT-infrastructuur; ethische aspecten van 
ICT-ontwikkelingen; relaties met ICT-gerelateerde wettelijke en bestuurlijke raamwerken; analyse van de ICT-ondersteuning van het communautaire beleid en de impact ervan op dat beleid. 
                                                
 
1 De Europese Gemeenschap heeft met de Vere nigde Staten, Japan, Au stralië, Canada, Korea 
en de EVA-landen Noorwegen en Zwitserland een akkoord gesloten ove r wetenschappelijke 
en technische samenwerki ng op het gebied van IMS. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/153 
 4. Nanowetenschappen, nanotechnologieën , materialen en nieuwe productie-
technologieën  
Doelstelling 
Het concurrentievermogen van de Europese indust rie verbeteren en zodani ge kennis genereren dat 
deze van een hulpbronnenintensieve tot een kennisintensieve industrie kan worden omgevormd door middel van het bewerkstelligen van stapsgew ijze kennisveranderingen en de toepassing van 
decisieve kennis voor nieuwe toepassingen op het raakvlak van verschillende technologieën en 
disciplines. Dit zal zowel ten goede komen aan nieuwe, hoogtechnol ogische industrieën als aan 
hoogwaardige op kennis gebaseerde traditionele industrieën, met bijzondere aandacht voor de 
adequate verspreiding van OTO-resultaten onder het MKB. Deze activiteiten hebben voornamelijk 
betrekking op ontsluitende technologieën die gevolge n hebben voor alle sect oren van de industrie 
en voor vele andere thema's van het zevende kaderprogramma. 
Benadering 
Om haar concurrentiekracht te vergroten heeft de Europese industrie behoefte aan radicale 
innovatie. Zij moet haar capaciteiten concentrer en op producten met een hoge toegevoegde waarde 
en daarmee samenhangende processen en technologi eën waarmee op de behoeften van de klant en 
op de verwachtingen ten aanzien van milieu, gezondheid en maatschappij wordt ingespeeld. 
Onderzoek is onmisbaar om deze tegenstrijdige belangen met elkaar te verzoenen. In de toekomst zal het concurrentievermogen van de industrie grotendeels afhange n van nanotechnologieën en de 
toepassingen ervan. Het opnemen van OTO in nanowetenschappen en nanotechnologie op ver-
schillende gebieden kan de tran sformatie van de Europese industr ie bespoedigen. De EU bekleedt 
een erkende leidende positie op gebieden als nano wetenschap en nanotechnologie, -materialen en 
-productietechnologieën, die versterkt moet wo rden om de EU-positie binnen de uiterst 
competitieve, mondiale context veilig te stellen en te verbeteren. Het concurrentievermogen van 
meer volwassen industrieën is tevens in ruim e mate afhankelijk van hun vermogen om nieuwe 
technologieën op te nemen. 
L 400/154 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 Een cruciaal onderdeel van dit them a is de doeltreffende integratie  van nanotechnologie, materiaal-
wetenschappen, het ontwerpen en nieuwe produc tiemethoden teneinde het effect op de omvorming 
van de industrie zo groot mogelijk te maken en tegelijkertijd duurzame produc tie en consumptie te 
bevorderen. Materialen met nieuwe  eigenschappen zijn in dat ve rband bijzonder belangrijk voor het 
concurrentievermogen van de Europese industrie in de toekomst en de basis voor technische 
vooruitgang in veel sectoren. Bij dit thema zal steun worden gegeve n aan industriële activiteiten die 
synergie met andere thema's opleveren. Toepassinge n in alle sectoren en op alle gebieden komen 
voor steun in aanmerking, inclusief materiaal wetenschappen en -technologieën, geavanceerde 
fabricage- en procestechnologieën, na nobiotechnologie en nano-elektronica. 
Op middellange termijn wordt gestre efd naar convergentie van de ke nnis en vaardigheden die in de 
diverse disciplines zijn opgedaa n, waarbij van applicatiegedreven wetenschappelijke en technolo-
gische synergie wordt geprofiteerd. Op lange termijn is het de bedoeling dat met dit thema 
gekapitaliseerd wordt op de veelbelovende vooruitzichten van nanowetenschappen en nano-
technologieën ten aanzien van een echte kennisinten sieve industrie en econo mie. In beide gevallen 
is het essentieel ervoor te zorg en dat de door doeltreffende verspr eiding en gebruik van resultaten 
gegenereerde kennis geassimileerd wordt. 
Voor een krachtige bijdrage aan de industriële behoeften en co mplementaire activiteiten door 
middel van initiatieven en gesubsidieerde projecte n wordt met name gezorgd door activiteiten als de 
Europese technologieplatforms (bv. op de potentië le gebieden duurzame chemie, energie, nieuwe 
fabricage, stroomopwekking, indus triële veiligheid, nanogeneeskunde , staal, textiel, keramiek, 
bosbouw, enz.) en de mogelijke ondersteuni ng van gezamenlijke technologie-initiatieven. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/155 
 Dit thema is bijzonder relevant  voor het MKB vanwege hun behoeft en en hun rol bij de ontwikke-
ling en toepassing van technologi e. Bijzonder belangrijke gebieden  zijn b.v. nano-instrumenten, 
-gereedschappen en -bouwstenen, alsmede luchtvaartsystemen (vanwege de concentratie van snel groeiende kennisintensieve MKB's in deze sectoren); technisch textiel met inbegrip van het coaten ervan (typisch een traditionele sector die in hoog tempo verande ringen ondergaat die voor veel 
MKB's gevolgen hebben); mechanische industrie  (b.v. machinale gereedschappen, waarvoor het 
Europese MKB wereldleider is), chemische stof fen met hoge toegevoegde waarde, evenals andere 
sectoren waarin diverse MKB's actief zijn die profijt kunnen trekke n van de introductie van nieuwe 
ondernemingsplannen, materialen en producten. 
In het kader van de ERA-NET en ERA-NET+-regelinge n zullen specifieke ac ties plaatsvinden voor 
de coördinatie van programma's en gezamenlijke ac tiviteiten die op nationaal en regionaal niveau 
worden verricht en ter verhoging van de kritis che massa en de synergie binnen de Europese 
technologieplatforms. Het industrieel onderzoek zal ook baat hebben bij de coördinatie van de 
activiteiten op gebieden zoals metrologie,  toxicologie, normen en nomenclatuur. 
Activiteiten 
• Nanowetenschappen en nanotechnologieën 
Het doel is dankzij ruimere kennis van en ervaring  met materie op nanoschaalniveau materialen en 
systemen te creëren met voorgedefinieerde eigensch appen en gedragingen. Dit zal leiden tot een 
nieuwe generatie van concurrere nde producten en diensten met hoge  toegevoegde waarde die in 
allerlei toepassingen superieure prestaties leveren, waarbij de pot entiële negatieve effecten op het 
milieu en de gezondheid minimaal worden gehouden. De interdisciplinariteit, waarbij theoretische 
en experimentele benaderingen worden geïntegreerd, zal worden bevorderd. 
L 400/156 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 De nadruk zal liggen op: 
– het verzamelen van nieuwe kennis over de inte ractie van atomen, moleculen en aggregaten 
daarvan, zowel voor natuurli jke als kunstmatige objecten; 
– realiseren van nanostructuren, -systemen of -materialen met gebruikmaking van de nieuwe 
kennis; 
– activiteiten die gericht zijn op het begrijpen of imiteren van natuurlijke processen op 
nanoschaal; 
– processen voor nano-fabricage, functiona liseren van oppervlakken, dunne lagen, zelf-
assemblerende eigenschappen; 
– methoden en processen voor meten en karakteriseren. 
Het onderzoek zal zich ook richten op de re levante instrumenten, gereedschappen, proef-
opstellingen en demonstratieactivite iten die nodig zijn voor uiters t innovatieve benaderingen van de 
nanotechnologische fabricage in de meest veelbelovende sectoren van de industrie. 
Bovendien zal de activiteit zich toespitsen op ge relateerde uitdagingen en de maatschappelijke 
context en aanvaarding van nanot echnologie. Dit behelst onder m eer onderzoek naar de diverse 
aspecten van risicobeheer (b.v. nanotoxicologi e en nano-ecotoxicologie), alsmede veiligheid, 
nomenclatuur, metrologie en normen, die steeds bela ngrijker worden om de weg te plaveien voor 
industriële toepassingen. Ook kunnen specifieke act ies worden gestart voor de oprichting van 
speciale kennis- en expertisecentra, die tevens als brandpunt moeten fungeren voor de toepassing 
van de geïntegreerde en verant woorde benadering van de Commi ssie voor nanotechnologie, zoals 
die in het desbetreffende  actieplan is ontvouwd1. 
                                                 
1 Mededeling van de Commissie, "Nanoweten schappen en nanotechnologieën: een actieplan 
voor Europa 2005-2009", COM(2005) 243. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/157 
 • Materialen 
Nieuwe geavanceerde materialen en oppervlakken met een hoger kennisgehalte, nieuwe functies en 
hogere prestaties worden steeds be langrijker voor het concurrentie vermogen van de industrie en 
duurzame ontwikkeling. Volgens de nieuwe modelle n van de productindustrie vormt het materiaal 
zelf, en niet de productiestappen, steeds vaker de eerste stap om de waarde en de prestatie van 
producten te verbeteren. 
Het onderzoek zal zich toespitsen op de ontwikkeling van nieuwe, op kennis gebaseerde multi-
functionele oppervlakken en materialen met op m aat gemaakte eigenschappen en voorspelbare 
prestaties voor nieuwe producten en processen en voor het herstellen ervan.  De nadruk zal liggen op 
geavanceerde multifunctionele materialen met een breed scala van toepassingen. 
Daarvoor is de beheersing van de intrinsieke eige nschappen en prestaties, procédés en fabricage 
vereist, waarbij rekening wordt gehouden met de pot entiële effecten op de gezondheid en het milieu 
gedurende de gehele levenscyclus. De nadr uk zal worden gelegd op nieuwe geavanceerde 
materialen en systemen die worden verkregen me t behulp van het potentieel van de nano- en de 
biotechnologie en/of door "leren van de natuur", in het bijzonde r nanomaterialen, biomaterialen, 
hybride materialen en kunstmatige materialen met hogere prestaties en ni et in de natuur voor-
komende elektromagnetische eigenschappen. 
L 400/158 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 Een multidisciplinaire aanpak zal worden gestim uleerd, waarbij de chemie, de fysica, weten-
schappen in verband met engineering, met inbegr ip van computermodellering, en in toenemende 
mate ook de biowetenschappen een rol spelen. Karakt erisering, ontwerp en si mulatie zijn eveneens 
essentieel voor een beter begrip  van materiaalverschijnselen, in he t bijzonder de structuur-eigen-
schaprelaties op verschillende sch aalgroottes, voor de verbetering van de materiaalanalyse en -
betrouwbaarheid, met inbegrip van verouderings bestendigheid en voor de verruiming van het 
concept virtuele materialen voor het materiaalon twerp. De integratie op nano-, moleculair en 
macroniveau in de chemische en de materiaalt echnologie zal worden ondersteund ten behoeve van 
de ontwikkeling van nieuwe concepten en procédés , zoals bij katalyse, procesintensivering en 
optimalisatie. Vraagstukken in verband met de ontwikkeling van procédés en de opschaling en 
industriële toepassing van nieuwe material en zullen eveneens worden behandeld. 
• Nieuwe productie 
Een nieuwe aanpak bij de vervaardiging van pr oducten is nodig om de EU-industrie van een 
grondstoffenintensieve in een duurzame kennisinten sieve industrie om te vormen. Daarvoor is een 
geheel nieuwe kijk nodig op de permanente verw erving, verspreiding, bescherming en financiering 
van nieuwe kennis en de toepassing daarvan, met inbegrip van duurzame productie- en consumptie-
patronen. Dit behelst het scheppen van de juiste omstandigheden voor  de industrie opdat zij zich 
zou inzetten voor permanente i nnovatie (bij indu striële activiteiten en productiesystemen, met 
inbegrip van ontwerp, constructie , apparatuur en diensten) en voor de ontwikkeling van algemene 
productiemiddelen (technologieën, organisatie en productiefaciliteiten, alsmede personele 
middelen), waarbij tegelijkertijd aan de veiligheids- en milieu-eisen wordt voldaan. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/159 
 Deze activiteiten zullen zich toespitsen op: 
– de ontwikkeling en validatie van nieuwe indus triële modellen en strategieën die alle 
aspecten van de levenscyclus van het product en het proces omvatten; 
– adaptieve productiesystemen w aarmee bestaande procesbeperkingen worden opgeheven en 
nieuwe fabricage- en verwerkingsmethoden mogelijk worden gemaakt; 
– productie in netwerken tenei nde hulpmiddelen en methoden te ontwikkelen voor wereld-
operaties in samenwerkingsverband die een meerwaarde vertegenwoordigen; 
– gereedschappen voor snelle overdracht en inte gratie van nieuwe technologieën naar/in het 
ontwerp en de exploitatie  van fabricageprocessen; 
– de benutting van multidisciplinaire onderzoe ksnetwerken en van de convergentie van 
nano-, micro-, bio-, geo-, informatie-, optis che en kennistechnologie teneinde nieuwe 
hybride technologieën, producten en technologie concepten met toegevoegde waarde te 
ontwikkelen en de mogelijkheid te creëren  nieuwe bedrijfstakken te ontwikkelen. 
Bijzondere aandacht moet worden besteed aan de  bevordering van activitei ten ter ondersteuning van 
het aanpassen van het MKB aan en het integrer en ervan in de nieu we behoeften van de 
toeleveringsketen, alsmede aan het geven van ee n stimulans aan de creatie van hoogtechnologische 
MKB's. 
L 400/160 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 • Integratie van technologieën voor industriële toepassingen 
De integratie van kennis en technologieën va n de drie bovengenoemde onderzoekgebieden is 
essentieel om de transformatie va n de Europese industrie en economie  te versnellen en tegelijkertijd 
tot een veilige, maatschappelijk verantwoorde en duurzame aanpak te komen. 
Het onderzoek zal geconcentreerd worden op nieu we toepassingen en innovatieve, stapsgewijze 
oplossingen voor grote uitdagingen, alsmede op de OTO-behoeften, daaronder begrepen de 
behoeften die door de verschillende Europese technologieplatforms zijn geïnventariseerd. De 
integratie van nieuwe kennis van nano-, materiaal- en -productietechnologieën  zal worden gesteund 
door middel van sectorale en multisectorale to epassingen op het gebied van gezondheidszorg, 
voeding, constructie en bouw, met i nbegrip van cultureel erfgoed, lu chtvaart, vervoer, energie, 
chemie, milieu, informatie en communicatie, te xtiel, kleding en schoeisel, bosbouw, staal, 
mechanische en chemische techniek, evenals op de al gemene gebieden van industriële veiligheid en 
meting en beproeving. 
Internationale samenwerking 
De steeds sterkere internationale dimensie van het industrieel onderz oek vereist een goede 
coördinatie van de samenwerking met derde lande n. Internationale samenw erking loopt daarom als 
een rode draad door dit thema. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/161 
 Bij concrete acties moet worden gedacht aan: activi teiten in samenwerking met geïndustrialiseerde 
landen en landen die een W&T-samenwerkingsover eenkomst hebben gesloten voor onder dit thema 
vallende gebieden; specifieke in itiatieven samen met opkomende economieën en ontwikkelings-
landen teneinde hun toegang tot kennis veilig te stellen; een dialoog met de belangrijkste landen 
over een gedragscode inzake een verantwoorde en veilige ontwikkeling van nanotechnologie; het 
initiatief voor intelligente fa bricagesystemen (IMS), dat samenw erking op OTO-gebied tussen de 
deelnemende regio's mogelijk maakt1. Initiatieven voor coördinatie  en uitwisseling van onderzoek-
gegevens zullen worden aangemoedigd (zoals me t betrekking tot milieu- en gezondheidsaspecten 
van de nanotechnologieën), teneinde ervoor te zorgen dat beleidsmakers over de gehele wereld tot 
gemeenschappelijke opvattingen komen over de regelgevingsbehoeften. 
Reactie op opkomende behoeften en onvoorziene beleidsbehoeften 
Het onderzoek met betrekking tot nieuwe behoeften zal met name worden geïmplementeerd om de 
Europese capaciteiten op bepaal de veelbelovende nieuwe en inte rdisciplinaire onderzoekgebieden 
te ontwikkelen en consolideren. Op onvoorziene beleidsbehoeften zal op flexibele wijze worden 
ingespeeld, bijvoorbeeld als het gaat om stand aardisatie, de ondersteuning van een veilige over-
schakeling op een kennisindustrie  of potentiële milieu- en g ezondheidseffecten voortkomend uit 
nanotechnologieën. 
                                                 
1 De Europese Gemeenschap heeft met de Vere nigde Staten, Japan, Au stralië, Canada, Korea 
en de EVA-landen Noorwegen en Zwitserland een akkoord gesloten ove r wetenschappelijke 
en technische samenwerki ng op het gebied van IMS. 
L 400/162 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 5. Energie 
Doelstelling 
Het huidige energiesysteem aanpassen zodat het duurzamer wordt en minder afhankelijk is van 
ingevoerde brandstoffen, op basis van een gevari eerde mix van energiebronnen, in het bijzonder 
hernieuwbare energiebronnen, energi edragers en niet-verontreinige nde energiebronne n; de energie-
efficiëntie verbeteren, mede door he t gebruik en de opslag van energi e te rationaliseren; de urgente 
problemen in verband met voorzieningszekerheid  en klimaatverandering aanpakken en daarbij 
tevens het concurrentievermogen van de  Europese industrieën vergroten. 
Benadering 
Uit de huidige ramingen in de EU en in de rest va n de wereld blijkt dat de meeste cruciale energie-
indicatoren (zoals het en ergieverbruik, de afhankelijkheid va n fossiele brandstoffen, de eindigheid 
van conventionele olie- en aardgasres erves, de afhankelijkheid van i ngevoerde energie, de uitstoot 
van CO 2 en de energieprijzen) steeds verder afw ijken van een duurzaam en betrouwbaar energie-
systeem. Onderzoek op het gebied van energie zal het gemakkelijker maken deze tendensen om te buigen en een evenwicht te vinden tussen opvoering va n de efficiëntie, de betaalbaarheid, de aan-
vaardbaarheid en de continuïteit van bestaande technologieën en energiebr onnen en daarbij tegelij-
kertijd te streven naar een paradigmaverschui ving op langere termijn voor de manier waarop 
Europa energie opwekt en verbruikt. Onderzoek op het gebied van energie zal zo een directe 
bijdrage leveren tot een succesvol communautair bele id en met name tot de verwezenlijking van de 
huidige en toekomstige reductiedoelstellingen van de EU voor energi e en broeikasgassen. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/163 
 Aan de hand van een aanpak met een brede w aaier van technologieën, overeenkomstig de 
conclusies van het Groenboek "Op weg naar een Europese strategie voor een continue energie-
voorziening"1 van 2000, het Groenboek in zake energie-efficiëntie2 van 2005 en het Groenboek "Een 
Europese strategie voor duurzame, concu rrerende en continu geleverde energie"3 van 2006, zal het 
onderzoek zich concentreren op de inventaris atie en de ontwikkeling van kosteneffectieve 
technologieën voor een duurzamere energie-economi e voor Europa (en wereldwijd), gebaseerd op 
betaalbare energiekosten voor onze burgers en industrieën, en de Europese industrie in staat stellen 
de concurrentie op mondiaal niveau met succes aan te gaan. Bij de activit eiten komen alle tijd-
horizonten aan de orde, afzonderlij k of in combinatie, en wordt de  hele keten van fundamenteel en 
toegepast onderzoek en tec hnologische ontwikkeling tot en met grootschalige technologie-
demonstratie bestreken, onderbouw d met sectoroverschrijdend en sociaaleconomisch onderzoek om 
de onderzoeksresultaten te valide ren en voor een rationele basis voor  beleidsbeslissingen en markt-
kaderontwikkeling te zorgen. 
Waar mogelijk, zal een geïntegreerde benaderi ng worden gevolgd en zal de nodige terugkoppeling 
en samenwerking tussen de versch illende betrokken stakeholders worden bevorderd. Geïntegreerde 
acties die verschillende onderzoeks gebieden overschrijden of de synergie tussen verschillende 
gebieden benutten, zullen worden gestimuleerd. 
Versterking van het concurrentieve rmogen van de Europese energiesector, die met hevige wereld-
wijde concurrentie wordt geconfronteerd, is een belangrijke doels telling van dit thema en moet de 
Europese industrie de mogelijkheid  bieden bij cruciale technologieën  en materialen op het vlak van 
energieopwekking en energie-efficiëntie wereldleid er te blijven en dat leiderschap verder te 
ontwikkelen. Daartoe zijn grote OTO-inspanningen  en internationale sa menwerking nodig. Vooral 
het MKB is een belangrijke actor in de energiesec tor; het speelt een belangrijke rol in de energie-
keten en zal van vitaal belang zi jn voor de bevordering van innovatie . Het is essentieel dat het MKB 
goed vertegenwoordigd is bij onderzo eks- en demonstratieactiviteite n en zijn deelname zal actief 
worden gestimuleerd. 
                                                 
1 COM (2002) 279 van 29.11.2000. 
2 COM (2005) 265. 
3 COM (2006) 105. 
L 400/164 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 De door Europese technologieplatf orms ontwikkelde strategische onde rzoeksagenda's en strategieën 
voor benutting vormen een belangrijke basis voor de onderzoeksprioriteiten bij dit thema. Er zijn 
dergelijke platforms gecreëerd voor waterstof en brandstofcellen en voor fotovoltaïsche zonne-
energie en het concept wordt nu uitgebreid tot ande re gebieden zoals biobrandstoffen, elektriciteits-
opwekking met nulemissie en elektriciteitsnetten van de toekomst en andere gebieden in verband 
met energie. Waar mogelijk, zal worden gewerk t aan de bevordering va n de coördinatie van 
nationale programma's. 
Meer efficiëntie in het gehele energiesysteem, va n bron tot gebruiker, is van essentieel belang en 
schraagt het gehele energiethema. Onder erkenni ng van hun belangrijke bijdrage aan toekomstige 
duurzame energiesystemen, zullen hernieuwbare en ergiebronnen en energie-efficiëntie bij het 
eindgebruik de hoofdbestanddelen van dit thema vormen. Er zal bijzondere aandacht worden 
besteed aan de aanmoediging van onderzoek, on twikkeling en demonstratie, alsook aan de 
bevordering van capaciteitsopbouw op dit gebied. S ynergieën met het programma "Intelligente 
energie voor Europa" als onderdeel van het Progr amma voor concurrentievermogen en innovatie 
zullen daarbij ten volle worden benut. Tevens zal worden nagegaan wat de mogelijkheden zijn van 
toekomstige grootschalige initiatieven met fina nciering uit verschillende bronnen (bv. JTI's). 
Teneinde de verspreiding en het gebruik van de onderzoeksresultaten te bevorderen zal de 
verbreiding van kennis en de overdracht van resu ltaten, ook aan beleidsmakers, op alle gebieden 
worden gesteund. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/165 
 Activiteiten 
• Waterstof en brandstofcellen 
De geïntegreerde strategie voor onderzoek en benu tting, ontwikkeld door het Europees technologie-
platform voor waterstof en brandstofcellen, vor mt de basis voor een strategisch geïntegreerd 
programma voor toepassingen in he t vervoer en stationaire en dr aagbare toepassingen, waarmee 
wordt getracht een stevig tec hnologisch fundament te leggen voor de opbouw van een concur-
rerende EU-industrie voor de levering van en ap paratuur voor brandstofcellen en waterstof. Het 
programma zal omvatten: fundamenteel en toegep ast onderzoek en technologische ontwikkeling; 
demonstratieprojecten op een passende schaal voor  de validering van onderzoeksresultaten en om 
terugkoppeling voor verder onderzoek te geven; s ectoroverschrijdend en sociaaleconomisch onder-
zoek, onder meer wat betreft infrastructuur vraagstukken, voor de onderbouwing van deugdelijke 
overgangsstrategieën en om een rationele basi s te leggen voor beleidsbeslissingen en markt-
kaderontwikkeling. 
De industriële toegepast onderzoe ks-, demonstratie- en sectorove rschrijdende activiteiten kunnen 
via het gezamenlijk technologie-initiatief worden uitgevoerd. Deze strategisch beheerde, doel-gerichte actie zal worden aangevuld en intens ief worden gecoördineerd met fundamentelere 
samenwerkingsactiviteiten die zijn  gericht op een doorbraak op het ge bied van kritische materialen, 
processen en opkomende technologieën. 
L 400/166 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 • Hernieuwbare elektriciteitsopwekking 
Onderzoek naar, ontwikkeling en demonstratie van geïntegreerde technologieën voor elektriciteits-
opwekking uit hernieuwbare energiebronnen, gesc hikt voor uiteenlopende  regionale omstandig-
heden wanneer voldoende economisch en technisc h potentieel wordt vastgesteld, teneinde de 
mogelijkheden te creëren om het aandeel van he rnieuwbare elektriciteitsopwekking in de EU 
aanzienlijk op te voeren. Het onderzoek moet de  algehele omzettingseffi ciëntie en de kosten-
efficiëntie opvoeren, de kosten van elektriciteits productie uit eigen hernie uwbare energiebronnen, 
inclusief de biologisch afbreekbare afvalfractie, aanzienlijk verlagen, de betrouwbaarheid van het 
proces verbeteren, de milieueffecten verder te rugdringen en de bestaande belemmeringen weg-
werken. De nadruk zal liggen op fotovoltaïsche z onne-energie, wind en biomassa inclusief WKK. 
Daarnaast zal het onderzoek erop gericht zijn de  mogelijkheden van andere  hernieuwbare energie-
bronnen ten volle te benutten: aardwarmte, ther mische zonne-energie, energie uit oceanen 
(bv. golfenergie, getijdenenergi e) en waterkrachtcentrales. 
• Productie van hernieuwbare brandstoffen 
Onderzoek naar, ontwikkeling en demonstratie van verbeterde brandsto fproductiesystemen en 
omzettingstechnologieën voor de duur zame productie en toeleveringskete ns van vaste, vloeibare en 
gasvormige brandstoffen uit biomassa (inclusief de biologisch afbreekbare af valfractie). De nadruk 
moet liggen op nieuwe soorten biobrandstoffen, met na me voor vervoer en el ektriciteit, en nieuwe 
productie-, opslag- en distributier outes voor bestaande biobrandstoffe n, met inbegrip van de geïnte-
greerde productie van energie en andere producten met toegevoegde  waarde via bioraffinaderijen. 
Het is de bedoeling om te komen tot "source-t o-user"-koolstofbaten en het onderzoek zal zich 
vooral richten op verhoging van de en ergie-efficiëntie en verbeteri ng van technologie-integratie en 
gebruik van grondstoffen. Onderwerpen als grond stoflogistiek, prenormatief onderzoek en 
standaardisatie voor een veilig en betrouwbaar gebruik in de vervoers ector en bij stationaire toepas-
singen zullen aandacht krijgen. Er zal steun word en gegeven aan de benutting van de mogelijk-
heden voor hernieuwbare watersto fproductie, biomassa, hernieuwba re elektriciteit en door zonne-
energie aangedreven processen. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/167 
 • Hernieuwbare brandstoffen voor verwarming en koeling 
Onderzoek naar, ontwikkeling en demonstratie van een scala van technologieën en apparaten, 
inclusief opslagtechnologie, om de mogelijkheden van actieve en passieve verwarming en koeling 
met hernieuwbare energiebronnen op te voeren tenei nde bij te dragen tot duurzame energie. Het is 
de bedoeling om tot een aanzienlijke kostendaling te komen, de efficiëntie op te voeren, de milieu-effecten verder terug te dringe n en het gebruik van technologi eën onder uiteenlopende regionale 
omstandigheden te optimaliseren wanneer voldoe nde economisch en tech nisch potentieel wordt 
vastgesteld. Bij onderzoek en demonstratie moet het onder andere gaan om nieuwe systemen en 
componenten voor industriële toepas singen (zoals de thermische ont zilting van zeewater), stads- 
en/of specifieke ruimteverwarming en -koe ling, gebouwintegratie en energieopslag. 
• Technologie voor het afvangen en vastleggen van CO
2 ten behoeve van elektriciteits-
opwekking met nulemissie 
Het is onvermijdelijk dat fossiele brandstoffen de  komende decennia een significante bijdrage 
zullen blijven leveren tot de energiemix. Om deze optie verenigbaar met het milieu te maken, 
vooral ten aanzien van klimaatverandering, is een ingrijpende afname van de schadelijke milieu-
effecten van het gebruik van fo ssiele brandstoffen nodig, gericht op een zeer efficiënte en kosten-
effectieve elektriciteits- en/of warmteopwekking met vrijwel nulemi ssie. Het onderzoek naar en de 
ontwikkeling en demonstratie van efficiënte, kos teneffectieve en betrouwbare technologieën voor 
het afvangen en vastleggen van CO 2, meer bepaald ondergrondse opsla g, is van cruciaal belang 
voor de verschillende typen van geologische reservoirs van CO 2, waarbij wordt gestreefd naar een 
daling van de kosten van het afvangen en vastleggen van CO 2 tot minder dan € 20/ton met een 
afvangpercentage van meer dan 90 % en de stab iliteit, veiligheid en betrouwbaarheid van CO 2-vast-
legging op lange termijn moet worden aangetoond. 
L 400/168 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 • Schone technologie voor kolen 
Kolengestookte elektricite itscentrales zijn wereldwijd nog steeds  het werkpaard van elektriciteits-
opwekking, maar bieden aanzienlijke mogelijkheden voor een verdere efficiëntiewinst en emissie-
beperking, met name voor CO 2. Om het concurrentievermogen op peil  te houden en bij te dragen tot 
het behoud van rijkdommen en het beheer van de CO 2-emissie zal er steun worden gegeven voor 
het onderzoek naar, de ontwikkeling en demonstra tie van schone omzettingstechnologie voor kolen 
en andere vaste koolwaterstoffen, zowel voor bestaande  als voor toekomstige krachtcentrales. Er zal 
ook steun worden gegeven aan omzettingstechnologieën, met inbegrip van chemische processen, waarbij ook secundaire energiedrage rs (inclusief waterstof) en vloeibare of gasvormige brand-
stoffen worden geproduceerd. Daardoor zullen, onder uiteenlopende bedrijfsomstandigheden, de 
efficiëntie en betrouwbaarheid va n de installaties sterk worden opgevoerd, de emissie van veront-
reiniging tot een minimum worden beperkt en de algehele kosten aanzienlijk worden verlaagd. Met 
het oog op elektriciteitsopwekking met nulemissie in de toekomst zullen deze activiteiten worden 
gekoppeld aan en voorbereid op technologie vo or het afvangen en vastleggen van CO
2 en het 
meestoken van biomassa. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/169 
 • Slimme energienetten 
Teneinde de overgang naar een duurzamer energiesys teem te vergemakkelijken  is er een breed scala 
van O&O nodig om de efficiëntie, flexibiliteit, ve iligheid, betrouwbaarheid en kwaliteit van de 
Europese systemen en netten voor elektriciteit en gas op te voeren, met name in het kader van een 
hechter geïntegreerde Europese en ergiemarkt. Voor elektriciteitsne tten wordt ernaar gestreefd de 
huidige netten om te zetten in een flexibel intera ctief (klanten/exploitanten) dienstennet, de stromen 
in real time te controleren en de belemmeringe n voor een grootschalige to epassing en effectieve 
integratie van hernieuwbare energiebronnen en gedistribueerde opwekking (bijvoorbeeld brandstof-
cellen, microturbines, zuigermotors) weg te neme n; daarvoor is onderzoek, ontwikkeling en demon-
stratie nodig met betrekking tot cruciale ontsl uitende technologieën (b ijvoorbeeld innovatieve 
ICT-oplossingen, opslagtechnologieën voor hernie uwbare energiebronnen, vermogenselektronica 
en apparatuur voor supergeleiding ), waaronder de ontwikkeling van ni euwe instrumenten inzake het 
beheer en de betrouwbaarheid van elektriciteitssystemen. Voor gasn etten is de doelstelling intelli-
gentere en efficiëntere processen en systemen voor het transport en de distributie van gas te demon-
streren, met inbegrip van een effectieve integratie  van hernieuwbare energi ebronnen en het gebruik 
van biogas in de bestaande netwerken. 
L 400/170 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 • Energie-efficiëntie en energiebesparing 
De enorme mogelijkheden voor vermindering van het eindverbruik en van het verbruik van 
primaire energie en verhoging van de energie-efficiëntie1 moeten worden ingezet via het onderzoek 
naar, de optimalisering, validering en demonstra tie van nieuwe concepten, de optimalisering van 
beproefde en nieuwe concepten en technologieën voor gebouwen, diensten en de industrie. Dit 
omvat de combinatie van duurzame strategieën  en technologieën voor een hogere energie-
efficiëntie, het gebruik van hernie uwbare energie en co- en polyge neratie en de integratie van 
maatregelen en instrumenten voor vraagbeheersing op grote schaal in steden en gemeenschappen, 
en de demonstratie van gebouwen met minimale  klimaateffecten (ecogebouwen). Deze groot-
schalige activiteiten kunnen worden ondersteund  door innovatief O&O waarin specifieke compo-
nenten of technologieën aan de orde komen, bijvoorbeeld voor pol ygeneratie en ecogebouwen (ook 
wat betreft verlichting). Een cruc iale doelstelling is de optimalis ering van het energiesysteem van 
lokale gemeenschappen, waarbij een combinatie wordt gezocht van een aanzienlijke beperking van 
de vraag naar energie met de goedkoopste en meest duurzame oplossing voor het aanbod, zoals het 
gebruik van nieuwe brandsto ffen in specifieke wagenparken2. 
• Kennis voor energiebeleidsvorming 
Ontwikkeling van instrumenten, methoden en m odellen voor het beoordelen van de belangrijkste 
economische en sociale aspecten in verband met energietechnologie. Er zal  onder andere worden 
gewerkt aan de opbouw van databanken en scenario 's voor een uitgebreide EU en de beoordeling 
van de effecten van energiebeleid en daarmee samenhangend beleid op de continuïteit van de 
energievoorziening, het milieu, de maatschappij, he t concurrentievermogen van de energiesector en 
vraagstukken inzake de aanvaarding door het pub liek. Vooral de effecten van technologische 
vorderingen op het beleid van de Gemeenschap vormen een belangrijk aspect. Er zal onder meer 
worden gewerkt aan het leveren van wetenschap pelijke ondersteuning vo or beleidsontwikkeling. 
                                                 
1 Zoals opgenomen in het Groenboek over ener gie-efficiëntie "Meer doen met minder": 
COM(2005) 265 van 22.6.2005. 
2 Voortbordurend op de ervaring die is opgedaan  in de initiatieven CONCERTO en CIVITAS 
waarvoor in het zesde kaderprogramma steun is gegeven. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/171 
 Internationale samenwerking 
Vanwege de mondiale aard van de uitdagingen, be dreigingen en kansen is  internationale samen-
werking een steeds belangrijkere component van energieonderzoek. Met specifieke acties zullen 
strategisch belangrijke multilaterale samenwerking sinitiatieven worden gesteund, zoals het Inter-
nationaal Partnerschap voor de waterstofeconom ie (IPHE), het Carbon Se questration Leadership 
Forum (CSLF) en de Coalitie van Johannesburg voor hernieuwbare energie (JREC). Bij de onder-
steuning van andere specifieke ac tiviteiten komen onderwerpen aan de  orde als de milieueffecten 
van energiebeleid, de onderlinge afhankelijkheid van de energie voorziening, techno logieoverdracht 
en capaciteitsopbouw; daarbij zal worden sameng ewerkt met opkomende economieën met aanzien-
lijke energiebehoeften. 
In het kader van de internationale wetenschappe lijke samenwerking op het gebied van energie zal 
ook steun worden gegeven aan de doelstelling va n het tijdens de Wereldtop over duurzame ontwik-
keling (WSSD) gelanceerde EU-Energie-initiatief voor uitroeiing van de armoede en bevordering 
van duurzame ontwikkeling (EUEI):  een bijdrage leveren tot de verwezenlijking van de 
millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling door te zorgen voor een betrouwbare en betaalbare 
toegang tot duurzame energie voor de armen. 
Reactie op opkomende behoeften en onvoorziene beleidsbehoeften 
Onderzoek op het gebied van opkomende behoeften zal  bijdragen tot de signalering en verkenning 
van nieuwe wetenschappelijke en technologische  mogelijkheden op het gebied van de energie-
voorziening, omzetting, gebruik en duurzaamheid, vaak in combinatie met andere gebieden en disciplines zoals biotechnologie en nieuwe materi alen en productieproces sen. Onvoorziene beleids-
behoeften waarvoor een snelle re actie nodig kan zijn, kunnen bijvoor beeld liggen op het gebied van 
de ontwikkeling van internationa le activiteiten inzake klimaatvera ndering en de reactie op een 
ernstige verstoring of instabiliteit van de  energievoorziening of  de energieprijzen. 
L 400/172 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 6. Milieu (inclusief klimaatverandering) 
Doelstelling 
Een duurzaam beheer van het milieu en zijn rijkdommen door onze ke nnis over de interacties tussen 
klimaat, biosfeer, ecosystemen en menselijke acti viteiten te verbeteren en nieuwe technologieën, 
instrumenten en diensten te ontwikkelen te neinde op geïntegreerde wijze mondiale milieu-
vraagstukken te kunnen aanpakken. De nadruk za l liggen op prognoses van veranderingen in 
klimaatsystemen, ecologische systemen en aard- en oceaansystemen; op instrumenten en techno-logieën voor monitoring, preventie, verminderi ng van en aanpassing aan de druk op en van de 
risico's voor het milieu, met inbegrip van de gezondheid, en voor de duurzaamheid van het natuurlijke en het door de mens gecreëerde milieu. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/173 
 Benadering  
Bescherming van het milieu is van essentieel belang voor de kwaliteit van het bestaan voor de 
huidige en komende generaties en voor de econo mische groei. Aangezien de natuurlijke rijk-
dommen van de aarde en het door de mens gecr eëerde milieu onder druk staan ten gevolge van de 
bevolkingsgroei, de verstedelijking, bouwactiviteite n, de voortdurende expa nsie van de landbouw, 
aquacultuur en visserij, het vervoer en de en ergiesector, het bodemgebruik, alsmede klimaat-
schommelingen en opwarming op lokale, regional e en wereldwijde schaal, wordt de EU nu 
geconfronteerd met de uitdaging om voor een blij vende en duurzame groei te zorgen en daarbij 
tegelijkertijd de negatieve milieueffecten te verminderen. Aangezien landen, regio's en steden met dezelfde milieuproblemen worden geconfronteerd en er , gelet op de schaal, de omvang en de grote 
complexiteit van milieuonderzoek, een kritische massa nodig is, is samenwerking op EU-niveau 
onontbeerlijk. Deze samenwerking vergemakkelijk t ook een gezamenlijke planning, het gebruik van 
gekoppelde en interoperabele databases en de ontwikkeling van gemeenschappelijke indicatoren, 
van methodologieën voor beoordeling en van cohe rente en grootschalige observatie- en prognose-
systemen. Bovendien is internationale samenw erking nodig voor de aanvulling van kennis en de 
bevordering van een beter be heer op mondiaal niveau. 
L 400/174 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 Het onderzoek in deze context1 zal bijdragen tot de naleving van internationale verplichtingen van 
de EU en de lidstaten zoals he t Raamverdrag van de Verenigde Na ties inzake klimaatverandering, 
de Protocollen van Kyoto en Montreal, de initia tieven na het Protocol van Kyoto, het VN-verdrag 
inzake biologische diversiteit, het VN-verdrag ter bestrijding van woestijn vorming, het Verdrag van 
Stockholm inzake persistente organische verontrein igende stoffen en de Wereldtop over duurzame 
ontwikkeling van 2002, met inbegrip van het EU-w aterinitiatief (naast bevordering van duurzame 
productie en consumptie). Daarbij zal tevens een bijdrage worden geleverd tot de Intergouverne-
mentele Werkgroep voor klimaatverandering en het GEO-initiatief (groep voor aardobservatie) en 
rekening worden gehouden met de millennium-ecosysteembeoor deling. Daarnaast zal er onder-
steuning worden gegeven voor de onderzoeksbehoef ten die voortvloeien uit bestaande en komende 
communautaire wetgeving en beleid (bv. Natu ra 2000, REACH), de uitvoering van het zesde 
milieuactieprogramma, bijbehorende thematische st rategieën (bv. mariene en  bodemstrategieën) en 
andere strategieën waaraan wordt gewerkt (zoals de kwikstrategie) en de actieplannen voor milieu-
technologie en voor milieu en gezondheid. 
De bevordering van innovatieve milieutechnologie zal bijdragen tot de verwezenlijking van het 
duurzaam gebruik van rijkdommen, mitigatie van en  adaptatie aan klimaatverandering en de 
bescherming van ecosystemen en het door de mens gecreëerde milieu. Het onderzoek zal ook 
bijdragen tot technologische ontwikkelingen die voor een verbetering van de marktpositie van 
Europese bedrijven, met name MKB's, op gebieden  als milieutechnologie zullen zorgen. Europese 
technologieplatforms voor bijvoorbeeld watervoo rziening en sanitaire vo orzieningen, duurzame 
chemie, de bouwsector en bosbouw bevestigen de noodzaak van actie op EU-niveau en bij onder-
staande activiteiten zal de uit voering van relevante delen van hun onderzoeksagenda’s worden 
ondersteund. 
                                                 
1 Aanvullend onderzoek op het gebied van de productie en het gebr uik van biologische 
rijkdommen komt aan de orde bij het th ema "Voeding, landbouw en biotechnologie". 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/175 
 De coördinatie van nationale programma's zal wo rden geïntensiveerd door de reikwijdte van 
bestaande ERA-NET's voor milieuonderzoek te verbreden en te verdiepen1. 
Er zal specifieke aandacht worden besteed aan een intensievere verspreiding van de resultaten van 
communautair onderzoek - ook via de benutting van synergie met complementaire financierings-
mechanismen op het niveau van de Gemeenschap en van de lidstaten - en aan de bevordering van 
de incorporatie door relevante eindgebruikers, waarbij de nadr uk zal liggen op beleidsmakers. 
Indien relevant zullen geïntegreerde concepte n, instrumenten en beheersstrategieën worden 
ontwikkeld in het kader van de hieronder genoemde activiteiten. Wat betreft multisectorale thema's2 
zal voor coördinatie worden gezorgd. Bij de activiteiten zal rekening worden gehouden met de 
sociaaleconomische aspecten van beleidsvormen en technologieën, indien zulks relevant is. 
                                                 
1 Dit kan een gezamenlijke uitvoering van pr ogramma's bij Oostzeeonderzoek en nieuwe 
ERA-NET's omvatten. 
2 Met betrekking tot milieutechnologieën is coördinatie met het KCI van bijzonder belang. 
L 400/176 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 Activiteiten 
• Klimaatverandering, verontreiniging en risico’s 
– Druk op het milieu en het klimaat 
Er is geïntegreerd onderzoek nodi g naar het functioneren van het klimaatsysteem en het aard- en 
mariene systeem, met inbegrip van de poolgebiede n, om te observeren en analyseren hoe deze 
systemen zich in het verleden hebben ontwikkeld en om de evolutie van die systemen in de 
toekomst te voorspellen, inclusief observaties, ex perimentele studies en geavanceerde modellering, 
en rekening houdend met antropogene forcering. Dit zal  de ontwikkeling van effectieve adaptatie- 
en mitigatiemaatregelen voor klimaatverandering en de effecten daarvan mogelijk maken. Er zullen 
geavanceerde modellen voor klimaat verandering van mondiale tot loka le schaal worden ontwikkeld 
en gevalideerd. Deze modellen zullen worden toeg epast om de veranderingen, mogelijke effecten 
en kritische drempels te bepalen (bv. voor de zu urtegraad van de oceanen). Veranderingen in de 
samenstelling van de atmosfeer en de watercyclus zullen worden bestudeerd en er zullen risico-gebaseerde benaderingen worden  ontwikkeld waarbij rekening wordt gehouden met veranderingen 
in droogte-, storm- en overstromingspatronen. De  hoeveelheden koolstof en broeikasgassen (met 
inbegrip van aërosolen) zullen worden gekwantif iceerd en bestudeerd. Er zal onderzoek worden 
gedaan naar de druk op milieukwaliteit en klimaat  ten gevolge van de natuurlijke en antropogene 
verontreiniging van lucht, water en bodem en naar de interactie s tussen de atmosfeer, de ozonlaag 
in de stratosfeer, het landoppervlak, ijs en ocean en. Er zal worden gekeken naar terugkoppelings-
mechanismen en abrupte veranderingen (bijvoorbeeld de  circulatie in de oceanen) en de effecten op 
de biodiversiteit en ecosystemen, inclusief de effecten van het stijge nde zeewaterpeil op kust-
gebieden en de effecten op kwetsb are gebieden, zoals berggebieden. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/177 
 – Milieu en gezondheid 
Er is multidisciplinair onderzoek naar de interacties van milieu- en klimaatrisicofactoren en de 
gezondheid van de mens nodig ter ondersteuning va n het actieplan voor milieu en gezondheid en de 
integratie van bezorgdheid omtrent de volksgezo ndheid en de karakterisering van ziekten in 
verband met opkomende milieurisico's. Het onderzoe k zal zich vooral richten op de effecten van 
veranderingen van het aardsysteem (klimaatve randering, landgebruik, m ondialisering), meer-
voudige blootstelling via verschillende blootstelli ngsroutes, identificatie van verontreinigings-
bronnen en nieuwe of opkomende milieustressoren en -vectoren (bijvoorbeeld binnen- en buiten-
milieu, aangelegenheden in verband met de stedelijke omgeving, luchtverontreiniging, elektro-magnetische velden, geluid en blootstelling aan t oxische stoffen, met inbegr ip van de ontwikkeling 
van geïntegreerde risicobeoordeling en -methodol ogieën voor gevaarlijke stoffen), en hun moge-
lijke gezondheidseffecten. Bij het onderzoek zal ook worden gestreefd naar de integratie van 
onderzoeksactiviteiten op het gebi ed van humane biomonitoring qua wetenschappelijke aspecten, 
methodologieën en instrumenten voor de ontwikk eling van een gecoördineerde en coherente 
aanpak. Daarbij zullen Europese cohortstudies worden uitgevoerd, met aandacht voor kwetsbare 
bevolkingsgroepen, en zal er worden gewerkt aan geavanceerde methoden en instrumenten voor een 
verbeterde risicokarakteriseri ng, risicobeoordeling en vergelijking van risico's en gezondheids-
effecten. Het onderzoek zal leiden tot de ontwikkeling van biomarke rs en modelleergereedschappen 
die rekening houden met gecombineerde blootstelli ng, variaties in gevoelighe id en onzekerheid. Het 
zal ook grondig uitgewerkte met hoden en besluitonders teuningsinstrumenten  opleveren (indica-
toren, databanken, kosten/baten- en multicriteria-analyses, beoor deling van gezondheidseffecten, 
ziektelast en duurzaamheidsanalyse) voor risicoan alyse, validering en koppeling van modellen en 
systemen, en voor beheer en communicatie ter ondersteuning van beleidsontwikkeling, beoordeling 
en monitoring. 
L 400/178 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 – Natuurgevaren 
De aanpak bij natuurrampen vereist een multirisicobenadering, waarbij de risicospecifieke 
behoeften worden bekeken en op basis daarvan ee n alomvattende planning wordt gemaakt. Er is 
behoefte aan verbeterde kennis, methoden en een  geïntegreerd kader voor de beoordeling van 
gevaren, kwetsbaarheid, en risico's. Daarnaast mo eten karterings-, prev entie-, detectie- en 
mitigatiestrategieën worden ontwikkeld, waarbij ook wordt gekeken naar economische en sociale 
factoren. Rampen in verband met het klimaat  (zoals stormen, droogte, bosbranden, aard-
verschuivingen, lawines, overstromingen en an dere extreme gebeurtenissen) en geologische 
gevaren (zoals aardbevingen, vulkaanuitbarstingen en tsunami's) en de effecten daarvan zullen 
worden bestudeerd. Dit onderzoek zal een beter in zicht in de onderliggende processen mogelijk 
maken. Het zal tevens de verbetering mogelijk  maken van de opsporings-, voorspellings- en 
prognosemethoden op basis van deterministische en pr obabilistische benaderingen. Het zal de basis 
vormen voor de ontwikkeling van vr oegtijdige waarschuwings- en informatiesystemen en snelle-
reactiesystemen die er tevens toe strekken de kwetsbaarheid van menselijke nederzettingen te 
verminderen. De gevolgen van grot e natuurgevaren voor de maatscha ppij zullen worden gekwanti-
ficeerd, met inbegrip van de effecten op ecosystemen. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/179 
 • Duurzaam beheer van rijkdommen 
– Behoud en duurzaam beheer van natuurlijke en door de mens gecreëerde rijkdommen en 
biodiversiteit 
Het onderzoek zal gericht zijn op verbetering van de kennisbasis en de ontwikkeling van geavan-
ceerde modellen en instrumenten die nodig zijn voor het duurzame beheer van rijkdommen en het 
creëren van duurzame consumptiepatronen. Dit maak t prognose van het gedrag van ecosystemen en 
hun herstel mogelijk, alsmede mitigatie van de aantas ting en het verlies van belangrijke structurele 
en functionele onderdelen van ecosystemen (voor biodiversiteit, water, bodem en mariene rijk-
dommen). Bij onderzoek naar de modellering va n ecosystemen zal rekening worden gehouden met 
de beschermings- en behoudsprak tijk. Innovatieve benaderingen voor de ontwikkeling van econo-
mische activiteiten uit ecosysteemdiensten zullen worden gestimuleerd. Er zullen geïntegreerde 
benaderingen worden ontwikkeld om woestijnvormi ng, bodemaantasting en erosie te voorkomen en 
te bestrijden (inclusief rationeel  gebruik van water), om verlies va n biodiversiteit te stoppen en de 
negatieve gevolgen van menselijke interventie te verlichten. Het onderzoek zal ook aandacht 
besteden aan het duurzaam gebruik en beheer van bossen, het landschap en het stadsmilieu, 
inclusief postindustriële gebieden, met bijzondere aandacht voor planning, en het duurzaam beheer 
van afval.  Het onderzoek zal profiteren van en bijdra gen tot de ontwikkeli ng van open, gedistri-
bueerde en interoperabele gegevensbeheer- en informatiesystemen en zal de basis leggen voor 
beoordelingen, verkenning ("foresight") en diensten  in verband met natuurlijke rijkdommen en het 
gebruik daarvan. 
L 400/180 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 – Beheer van het mariene milieu 
Er is specifiek onderzoek nodig om te komen tot een  beter inzicht in de effecten van menselijke 
activiteiten op oceanen en zeeën en op de rijkdomme n van het mariene milieu, met inbegrip van de 
verontreiniging en eutrofiëring in regionale zeeën en kustgebieden. Er zal onderzoek worden 
gedaan naar het aquatisch milieu, inclusief kust-, regionale en diepzee-ecosystemen en de zee-bedding om het gedrag van dit milieu te observeren, te  monitoren en te voorspellen en het inzicht in 
de zee en het duurzaam gebruik van rijkdommen van de oceanen te bevorderen. De effecten van 
menselijke activiteiten op de oceaan zullen worden geëvalueerd via geïntegreerde benaderingen waarbij rekening wordt gehouden met de mariene bi odiversiteit, ecosysteempr ocessen, de oceaan-
circulatie en de zeebedding-geologie. Er zal word en gewerkt aan de ontwikkeling van concepten en 
instrumenten ter ondersteuning van strategieën v oor een duurzaam gebruik van de oceanen en hun 
rijkdommen. Dit zal methodologieën, informatiesy stemen en databanken, en instrumenten ter 
beoordeling van beleidsvormen en instrumenten omvatten. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/181 
 • Milieutechnologieën 
– Milieutechnologieën voor obser vatie, simulatie, preventie,  schadebeperking, adaptatie, 
sanering en herstel 
Er zijn nieuwe of verbeterde milieutechnologieë n nodig om de milieueffecten van menselijke acti-
viteiten terug te dringen, het milie u efficiënter te beschermen, de rijkdommen efficiënter te beheren 
en nieuwe producten, processen en diensten te ontwikkelen die milieuvriendelijker zijn dan bestaande alternatieven. Het onderz oek zal vooral gericht zijn op: technologieën voor de preventie 
of beperking van milieurisico's, de mitigatie van gevaren en rampen, de mitigatie van klimaat-verandering en het verlies van biodiversiteit; technologie ter bevorderi ng van duurzame productie 
en consumptie; technologie voor een efficiënte r beheer van natuurlijk e rijkdommen of een 
efficiëntere behandeling van ver ontreiniging op het gebied van wate r-, bodem-, lucht-, mariene en 
andere rijkdommen, met inbegrip va n het stedelijk milieu en afval (inc lusief recycling van afval). Er 
zal worden gezorgd voor transversale coördina tie met andere daarmee samenhangende thema's. 
– Bescherming, instandhouding en restauratie van het Europese cultureel erfgoed, inclusief 
de menselijke habitat 
Technologie voor een milieuvriendelijk en duurzaam beheer van het leefmilieu, onder andere de 
gebouwde omgeving, stadsgebieden, landschap, alsm ede voor de bescherming van het cultureel 
erfgoed tegen milieuvervuiling en voor het behoud en herstel ervan, inclusief milieueffect-beoordeling, modellen en instrumenten voor risic obeoordeling, geavanceerde en niet-destructieve 
technieken voor schadebepali ng, nieuwe producten en methoden voor restauratie, mitigatie- en 
aanpassingsstrategieën voor het duurzame beheer van roerende en onroerende cultuurgoederen. 
L 400/182 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 – Technologisch aspectenonderzoek en verifi catie en beproeving van technologie 
Het onderzoek zal zich vooral ri chten op de risico- en prestati ebeoordeling van technologieën, 
waaronder processen, producten en diensten, en de  verdere ontwikkeling van verwante methoden 
zoals de levenscyclusanalyse. Daarnaast zal de  nadruk liggen op: kansen, marktpotentieel en 
sociaaleconomische aspecten van milieutechnologieën op lange termijn; platform voor houtsector-technologie, watervoorziening en  sanitaire voorzieningen, en pl atform voor duurzame chemie; 
beoordeling van de risico's van chemische stoffen, toegespitst op intelligente teststrategieën en methoden om dierproeven tot een minimum te bepe rken, technieken voor ri sicokwantificering; en 
onderzoek ter ondersteuning van de ontwikkeling van het Europees sy steem voor de verificatie en 
beproeving van milieutechnologie, ter aanvulling van instrumenten voor de beoordeling door 
derden. 
• Aardobservatie en beoordelingsinst rumenten voor duurzame ontwikkeling 
– Systemen voor aard- en oceaanobservatie en  monitoringmethoden voor het milieu en de 
duurzame ontwikkeling 
Het onderzoek zal gericht zijn op de ontwikkeling en integratie van het Global Earth Observation 
System of Systems (GEOSS) voor aspecten van milieu en duurzame ontwikkeling in het kader van 
het GEO-initiatief
1, met de wereldwijde monitoring van milieu en veiligheid (GMES) als aan-
vulling. De interoperabiliteit tussen observatiesy stemen, informatiebeheer en gezamenlijk gebruik 
van gegevens, en optimalisering van informatie voor inzicht in en modellering en prognose van 
milieuverschijnselen en de daarmee samenhangende menselijke activiteiten zullen aan de orde 
komen. Deze activiteiten zullen voo ral gericht zijn op natuurgevaren, klimaatverandering, het weer, 
ecosystemen, natuurlijke rijkdommen, water, land gebruik, milieu en gezondheid, en biodiversiteit 
(inclusief de aspecten van ri sicobeoordeling, prognosemethoden en beoordelingsinstrumenten) 
teneinde vorderingen te boeken voor  de GEOSS-gebieden met maatschappelijke baten en bij te 
dragen tot het GMES. 
                                                 
1 Met inbegrip van financiële st eun voor het GEO-secretariaat. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/183 
 – Prognosemethoden en beoordelingsinstrument en voor duurzame ontwikkeling, rekening 
houdend met uiteenlopende observatieschalen 
Er zijn instrumenten nodig voor een kwantitatieve beoordeling van de  bijdrage van het milieu- en 
onderzoeksbeleid tot het concurrentievermoge n en duurzame ontwikkeling, bijvoorbeeld voor 
beoordeling van marktgebaseerde en regelgevi ngsbenaderingen en de effecten van huidige 
tendensen bij productie- en consumptiepatronen. Hi erbij gaat het bijvoorbeeld om modellen die 
kijken naar de koppelingen tussen economie, milie u en maatschappij en derhalve gunstige en 
efficiënte strategieën voor aanpassing en preventi e. Een algemene beoordeling van de verandering 
van het milieu op mondiaal vlak, inclusief intera ctie tussen ecosystemen en sociaaleconomische 
systemen, zal deel uitmaken van dit interdiscip linair onderzoek. Het onderzoe k zal ook streven naar 
de verbetering van bestaande en de ontwikkeli ng van nieuwe indicatoren  voor de bepaling van 
beleidsprioriteiten voor duurzame ontwikkeling, en een analyse van de verbanden tussen deze 
indicatoren, rekening houdend met het bestaande  pakket EU-indicatoren voor duurzame ontwikke-
ling. Er zal aandacht worden besteed aan de anal yse van technologie, sociaaleconomische impulsen, 
externe kosten en governance, duurzaamheidseffect beoordeling, alsmede foresight. Toepassings-
gebieden zijn bijvoorbeeld landgebruik en het mari ene beleid, stedelijke ontw ikkeling, biodiversiteit 
en de economische, politieke en sociale conflicten in verband met klimaatverandering. 
L 400/184 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 Internationale samenwerking 
Milieuproblemen hebben altijd een grensoverschrijd ende, regionale of mondial e dimensie en bij dit 
thema zal internationale samenwerking dan ook een belangrijk aspe ct zijn. Hierbij gaat het meer in 
het bijzonder om internationale ve rplichtingen van de EU zoals de  overeenkomsten inzake klimaat-
verandering, biodiversiteit, woest ijnvorming, waterbeheer en chemis che stoffen en afval, alsmede 
de beslissingen over duurzame ontwikkeling van de  top in Johannesburg en andere regionale 
verdragen. Er zal ook aandacht worden besteed aan relevant onderzoek dat ontsproten is aan milieu-
strategieën en -act ieplannen van de EU1. 
Wetenschappelijke en technologische partners chappen met ontwikkelingslanden en opkomende 
economieën zullen bijdragen tot de millenniumdo elstellingen voor ontwikk eling op verschillende 
gebieden (zoals voorkoming en tegengaan van de  effecten van klimaatverandering en natuur-
rampen; ombuiging van het verlies van milieurijkdommen; verbetering van het waterbeheer, de 
watervoorziening en sanitaire voorzieningen; voorkoming en be strijding van woestijnvorming; 
duurzame productie en consumptie, en de milieu- uitdagingen van verstedelijking) en op deze 
gebieden kunnen ook MKB's een cruciale rol spele n. Er zal bijzondere aandacht worden besteed aan 
de relatie tussen mondiale milieuproblemen en de regionale en lokale ontwikkelingsproblemen in verband met natuurlijke rijkdommen, biodiversiteit,  ecosystemen, landgebruik, natuurlijke en door 
de mens gecreëerde gevaren en risico's, klimaat verandering, milieutechnologie, milieu en gezond-
heid, en aan instrumenten voor beleidsanalyse. Sa menwerking met geïndustri aliseerde landen zal de 
toegang tot mondiaal toponderzoek bevorderen; wetenschappers uit ontwikkelingslanden moeten 
vooral actief worden betrokken bij het verwerve n van een beter wetensch appelijk inzicht in 
aspecten van duurzame ontwikkeling. 
                                                
 
1 Zoals de aanbevelingen van Killarney inzake de onderzoeksprioriteiten voor biodiversiteit 
ten behoeve van de doelstellingen van 2010 (C onferentie van Malahide in 2004), het EU-
actieplan voor klimaatverandering in de c ontext van ontwikkelingssamenwerking (2004), 
acties waaraan het Comité voor wetenschap en  technologie van het UNCCD prioriteit heeft 
toegekend, mondiale en EU-strat egieën voor een veilig beheer van chemische stoffen en 
pesticiden enz. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/185 
 De totstandkoming van het GEOSS voor aardobs ervatie zal een stimulans vormen voor inter-
nationale samenwerking om inzicht te krijgen in  aardsystemen en duurzaamheidsaspecten en voor 
de gecoördineerde verzameling van gegevens voor  wetenschap en beleid, waarbij belanghebbenden 
uit de openbare en pa rticuliere sector zu llen worden betrokken. 
Reactie op opkomende behoeften en onvoorziene beleidsbehoeften 
Onderzoek op het gebied van opkomende behoeften bij dit thema kan vraagst ukken aansnijden als 
de interacties tussen mensen, ecosyst emen en de biosfeer of nieuwe risico's in verband met natuur-
rampen en door de mens en tec hnologie teweegge brachte rampen. 
Ondersteuning voor de reactie op onvoorziene milie ubeleidsbehoeften zou bijvoorbeeld gerelateerd 
kunnen zijn aan duurzaamheidseffectbeoordelingen van nieuw beleid voor bijvoorbeeld het milieu, 
maritiem beleid, normen en regelgeving. 
7. Vervoer (inclusief luchtvaart) 
Doelstelling 
Op basis van technologische en operationele vorde ringen en van het Europees vervoerbeleid, met 
inachtneming van het milieu en de natuurlijke rijk dommen, geïntegreerde, veiligere, "groenere" en 
"slimmere" pan-Europese vervoerssystemen ontwikke len waar alle burgers, de maatschappij en het 
klimaatbeleid baat bij hebben; en het concurre ntievermogen van de Europese industrie op de 
wereldmarkt consolideren en versterken. 
L 400/186 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 Benadering 
Het Europese vervoersysteem speelt een cruciale  rol voor de Europese economische en sociale 
voorspoed. Het is van essentieel belang voor het vervoer van mensen  en goederen in een lokale, 
regionale, nationale, Europese en in ternationale context. In dit th ema komen enkele van de in het 
Witboek over vervoer1 vermelde actuele uitdagingen aan de orde die zich voordoen bij de 
verbetering van de bijdragen die vervoersystemen leveren tot de maatschappij en het industriële 
concurrentievermogen binnen een uitgebreide EU, w aarbij de negatieve effecten en gevolgen van 
vervoer in verband met milieu, energieverbruik, veiligheid en volksgezondheid tot een minimum 
moeten worden beperkt. 
Er zal een nieuwe geïntegreerde benadering wo rden gevolgd die alle vervoerswijzen koppelt, 
aandacht besteedt aan de sociaaleconomische en technologische dimensies van onderzoek en 
kennisontwikkeling, en zowel innovatie  als het beleidskader omvat. 
De verschillende op dit gebied ge creëerde technologieplatforms (ACARE voor luchtvaart en lucht-
vervoer, ERRAC voor spoorvervoer, ERTRAC  voor wegvervoer, WATERBORNE voor vervoer 
over water, Waterstof en brandsto fcellen) hebben langetermijnvisies  en strategische onderzoeks-
agenda's uitgewerkt die een nuttige  bijdrage tot de definitie van dit thema vormen, en zorgen voor 
een aanvulling op de behoeften van beleidsmaker s en de verwachtingen van de maatschappij. 
Bepaalde aspecten van de strategische onderzoe ksagenda's kunnen aanleidi ng geven tot het opzetten 
van gezamenlijke technologie-initiatieven. Activ iteiten van ERA-NET bieden mogelijkheden om 
een verdere transnationale coördinatie voor spec ifieke onderwerpen binnen de vervoersector te 
vergemakkelijken en, waar mogelijk, zal daaraan worden gewerkt. 
                                                 
1 "Het Europese vervoersbele id tot het jaar 2010: tijd om te kiezen" - COM(2001) 370. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/187 
 Activiteiten die met name voor het MKB van belang zijn, zijn bijvoorbeeld:  werken aan robuuste 
technologiegedreven toeleveringske tens in de verschillende sect oren, MKB's toegang bieden tot 
onderzoeksinitiatieven, en de rol en het opstarten  van hightech-MKB's vergemakkelijken, vooral bij 
geavanceerde vervoerstechnologieën en "dienstengerelateerde" activit eiten die specifiek zijn voor 
vervoer, en bij de ontwikkeling van systemen en applicaties op he t gebied van satellietnavigatie. 
Binnen de verschillende actielijnen en over hun grenzen heen zullen zowel bestaande beleids-
behoeften als de ontwikkeling, beoordeling en ui tvoering van nieuw beleid (zoals het maritieme 
beleid en de totstandbrenging van het gemeenschappelijk Europees luchtruim) aan de orde komen. 
Hierbij gaat het onder andere om studies, modellen en instrumenten op het gebied van strategische 
monitoring en prognose waarbij kennis over de be langrijkste economische, sociale, veiligheids-, 
beveiligings- en milieuaspecten voor vervoer wordt geïntegreerd. Bij activiteiten ter ondersteuning 
van sectoroverschrijdende them atische onderwerpen zal de nadr uk liggen op specifieke vervoers-
kenmerken zoals beveiligingsaspecten als inhere nte eis voor het vervoersysteem; het gebruik van 
alternatieve energiebronnen bij vervoerstoepa ssingen; monitoring van de milieueffecten van het 
vervoer, inclusief klimaatverandering; en m aatregelen ter verbetering van de economische 
integratie. In het kader van het milieuonderzoek moeten ook de mogelijkheden worden onderzocht 
om de nadelige effecten van het vervoer te verm inderen en het vervoer te optimaliseren, en onder 
meer transportefficiency te stimuleren.  
Er zal ook ondersteuning worden gegeven aan vers preidings- en benuttingsact iviteiten en effect-
beoordelingen, met bijzondere aandacht voor de specifieke gebruikersbehoeften, ook van kans-
armen, en beleidsvereisten  in de vervoersector. 
L 400/188 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 Activiteiten 
Luchtvaart en luchtvervoer 
De activiteiten zullen bijdragen tot essentiële bele idsterreinen van de Gemeen schap en de uitvoering 
van de strategische onderzoeksagenda van ACARE.  De kwantitatieve doelstellingen komen overeen 
met het tijdsbestek 2020 van deze agenda. Het onderzoek heeft betrekking op alle vliegtuig-, passagiersvervoer- en luchtzijdegerelateerde  aspecten van het luchtvervoersysteem. 
– Het luchtvervoer groener maken:  Ontwikkeling van technologie om de milieueffecten van 
de luchtvaart te verminderen teneinde de emissie van kooldioxide (CO
2) te halveren, de 
specifieke emissie van stikstofoxiden (NOx) met 80 % te verlagen en de geluidshinder te 
halveren. Het onderzoek zal vooral gericht zi jn op de bevordering van groene motor-
technologieën zoals technologi e voor alternatieve brandstoffen alsmede een verbeterde 
voertuigefficiëntie van vliegtui gen met vaste vleugels en draaivleugelvliegtuigen rotor-
vliegtuigen (inclusief he likopters en tiltrotors), nieuwe inte lligente lichte structuren en een 
verbeterde aerodynamica. Er zal ook aandach t worden besteed aan onderwerpen als een 
verbeterde vliegtuigafhandeling op het vlie gveld (luchtzijde en landzijde) en lucht-
verkeersbeheer, fabricage, onde rhoud en recyclingprocessen. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/189 
 – Verbetering van de tijdsefficiëntie: Verw ezenlijking van een tempoverandering in de 
luchtvaart om de geraamde groei van drie keer zoveel vliegtuigbewegingen mogelijk te maken door de punctualiteit onder alle weersoms tandigheden te verbeteren en de tijd die 
aan reisgerelateerde procedures op vliegvelden  wordt besteed, significa nt te beperken en 
tegelijkertijd de veiligheid te blijven garanderen. Bij het onderz oek zal een innovatief 
systeem voor luchtverkeersbeheer (A TM) in de context van het SESAR
1-initiatief worden 
ontwikkeld en geïmplementeerd door de in tegratie van lucht-, grond- en ruimte-
componenten alsmede verkeersstroomregeli ng en meer autonomie voor vliegtuigen. 
Ontwerpaspecten van vliegtuigen ter verbet ering van de afhandeling van passagiers en 
lading, nieuwe oplossingen voor een efficiënt gebruik van luchthavens en de aansluiting 
van het luchtvervoer op het al gehele vervoersysteem zullen ook aan de orde komen. Via 
het SESAR-initiatief zal de meest efficiën te coördinatie van de ontwikkeling van ATM-
systemen in Europa worden gewaarborgd2. 
– Zorgen voor tevredenheid en veiligheid van de klant:  Een beslissende sprong voorwaarts 
maken door te kiezen voor de passagier en flex ibiliteit te brengen in de dienstregeling, en 
tegelijkertijd het ongevalsper centage met een factor vijf terugbrengen. Nieuwe technolo-
gieën zullen een ruimere keuze van vliegtuig/motorconfiguraties mogelijk maken, van wide body tot kleinere toestellen, waaronder hefschroefvliegtuigen, met een verhoogde 
automatisering bij alle onderdelen van het sy steem, ook bij de besturing. De nadruk zal ook 
liggen op verbeteringen voor het comfort, het we lzijn en nieuwe diensten voor passagiers, 
logistieke systemen voor de cabine en actie ve en passieve veiligheidsmaatregelen met 
bijzondere nadruk op de menselijke factor. Er  zal onder andere onderzoek worden gedaan 
naar de aanpassing van luchthavenactiviteiten en luchtverkeersregeling aan verschillende 
typen vliegtuigen en een benutting van 24 uur  per dag bij aanvaar dbare geluidsniveaus 
voor de omgeving. 
                                                
 
1 SESAR (Single European Sky Air Traffic Ma nagement Research) - Modernisering van de 
Europese infrastructuur voor luchtverkeersl eiding, gerelateerd aan de verwezenlijking van 
het Gemeenschappelijk Europees Luchtruim. 
2 Daartoe is het de bedoeling een Gemeenscha ppelijke Onderneming voor de coördinatie van 
ATM-activiteiten op te richten. 
L 400/190 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 – Verbetering van de kostenefficiëntie: Stimuler ing van een concurrere nde toeleveringsketen 
waardoor de doorlooptijd kan worden gehalveerd  en de kosten van productontwikkeling en 
de exploitatiekosten kunnen worden verlaagd, hetgeen leidt tot goedkope r vervoer voor de 
burger. Het onderzoek zal vooral gericht zijn op verbeteringen in het hele bedrijfsproces, 
van conceptueel ontwerp tot productontwikkelin g, fabricage en exploi tatie, inclusief de 
integratie van de toeleveringsketen. Daar bij wordt aandacht besteed aan verbeterde 
simulatiemogelijkheden en automatisering, t echnologieën en methode n voor de verwezen-
lijking van innovatieve en onderhouds-, reparatie - en revisievrije vliegtuigen, alsmede 
"slanke" vliegtuig-, luchthaven- en luchtverkeersbeheersoperaties. 
– Bescherming van vliegtuig en passagiers: Pr eventie van alle vorme n van vijandige acti-
viteiten die leiden tot verwonding, verlies, be schadiging of verstoring voor reizigers of 
burgers ten gevolge van misbruik van vliegt uigen. Het onderzoek zal vooral gericht zijn op 
de relevante onderdelen van he t luchtverkeersysteem zoals be veiligingsmaatregelen bij het 
ontwerp van cabine en cockpit, automatisch e besturing en landing bij onbevoegd gebruik 
van vliegtuigen, bescherming tegen aanvallen va n buitenaf en beveiligingsaspecten van het 
luchtruimbeheer en de van luchthavenoperaties. 
– Verkenning van het luchtvervoer van de toekomst: Verkenning van radicalere, milieu-
efficiëntere, meer toegankelijke en innova tievere technologie die de stapsgewijze 
verandering zou kunnen bevorderen die nodig is voor het luchtv ervoer in de tweede helft 
van deze eeuw en daarna. Er zal onderzoek worden gedaan naar aspecten als nieuwe concepten voor stuw- en draagkracht, nieuwe  ideeën voor het inte rieur van vliegtuigen, 
met inbegrip van het ontwerp, nieuwe lu chthavenconcepten, nieuwe methoden voor 
vliegtuignavigatie en verkeersleiding, altern atieve methoden voor de exploitatie van het 
luchtvervoersysteem en de integratie daarvan met andere vervoerswijzen. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/191 
 • Duurzaam oppervlaktevervoer (spoor, weg en water) 
– Het oppervlaktevervoer groener maken: Ontw ikkeling van technologieën en kennis voor 
minder verontreiniging (lucht, met inbegrip  van broeikasgassen, water en bodem) en 
milieueffecten op gebieden als klimaatverandering, gezondheid, biodiversiteit en geluidshinder. Het onderzoek zal leiden tot sc honere en energie-effi ciëntere aa ndrijving 
(bv. hybride-oplossingen) en be vorderlijk zijn voor het gebruik van alternatieve 
brandstoffen, inclusief waterstof en brandsto fcellen als opties voor de middellange en de 
lange termijn, rekening houdend met aspecten va n kostenefficiëntie en energie-efficiëntie. 
De activiteiten bestrijken t echnologie voor infrastructuur , voertuigen, vaartuigen en 
componenten, inclusief algehele systeemoptim alisering. Voorbeelden van onderzoek naar 
vervoer-specifieke ontwikkelingen zijn fabri cage-, constructie-, exploitatie-, onderhoud-, 
diagnose-, reparatie-, inspectie -, ontmantelings-, verwijderin gs-, recycling- en sloop-
strategieën en het optreden op zee bij ongevallen. 
L 400/192 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 – Stimulering en uitbreid ing van "modal shift" en bestrijding van de congestie van vervoers-
corridors1. Ontwikkeling en demonstratie voor naad loos aansluitend vervoer van deur tot 
deur voor personen en goederen alsmede tec hnologie en systemen om effectieve inter-
modaliteit te waarborgen, onder andere in de context van het concurrentievermogen van 
het vervoer per spoor en over het water. Hieronder vallen activiteiten voor inter-
operabiliteit en operationele optimalisering va n lokale, regionale, nationale en Europese 
vervoersnetten, -systemen en -diensten en de  intermodale integratie daarvan in een 
geïntegreerde benadering. De ac tiviteiten zullen gericht zijn  op pan-Europese strategieën, 
een geoptimaliseerd gebruik van infrastructuur, met inbegrip van terminals en gespeciali-
seerde netten, een verbeterd be heer van vervoer, ve rkeer en informatie, een betere vracht-
logistiek, passagiersintermodaliteit en "modal shift"-strategieën ter bevordering van 
energie-efficiënte vervoermiddelen. Er zullen  intelligente systemen, nieuwe concepten 
voor voer- en vaartuigen en t echnologieën worden ontwikkeld, onder andere voor laad- en 
losactiviteiten en gebruikers interfaces. Onder kennis voor beleidsvorming zullen vallen: 
infrastructuurtarieven en -heffingen, evalua tie van maatregelen van het communautaire 
vervoersbeleid en beleid en proj ecten voor trans-Europese netwerken. 
                                                 
1 Met het oog op de doelstelling om de "moda l split" van 1998 te he rstellen, zullen de 
activiteiten voor één ver voerswijze zich concentreren op he t vervoer per spoor en over het 
water. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/193 
 – Waarborging van duurzame stedelijke mobilite it voor alle burgers, ook de kansarmen: 
Nadruk op de mobiliteit van personen en goede ren door onderzoek naar de "auto van de 
volgende generatie" en de marktacceptatie daarvan, waarin alle elementen van een schoon, 
energie-efficiënt, veilig en  intelligent wegvervoersysteem worden verenigd. Het onderzoek 
naar nieuwe vervoers- en mobiliteitscon cepten, innovatieve organisatieschema's en 
mobiliteitsbeheersystemen en kwalitatief hoogwaar dig openbaar vervoer zal streven naar 
toegankelijkheid voor iedereen  en een hoog intermodaal inte gratieniveau. Er zullen 
innovatieve strategieën voor schoon stadsvervoer1 worden ontwikkeld en getest. Er zal 
bijzondere aandacht worden besteed aan niet-v erontreinigende vervoerswijzen, beheersing 
van de vraag, rationalisering van het privé- vervoer, en informatie- en communicatie-
strategieën, -diensten en -inf rastructuur. Tot de instrumenten en modellen ter onder-
steuning van beleidsontwikkeling en -uitvoering behoren vervoersplanning en ruimtelijke 
ordening, alsook het verband met groei en werkgelegenheid. 
                                                 
1 Op basis van de ervaringen  van het CIVITAS-initiatief. 
L 400/194 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 – Verbetering van de veiligheid  en de beveiliging: Ontwi kkeling van technologieën en 
intelligente systemen voor de bescherming van kwetsbare personen zoals chauffeurs, 
berijders, passagiers, bemanning en voetga ngers. Er zullen geavanceerde technische 
systemen en methodologieën voor  risicobeheersing worden ontwikkeld voor het ontwerp 
en het gebruik van voer- en vaartuigen en infrastructuur. De nadruk zal liggen op 
integratieve benaderingen waarin  menselijke factoren, constr uctieve integriteit, preven-
tieve, passieve en actieve veiligheid, met i nbegrip van monitoringsystemen, hulpverlening 
en crisisbeheersing worden gekoppeld. Ve iligheid zal worden beschouwd als een 
intrinsieke component van het totale vervoe rsysteem waaronder vallen: infrastructuur, 
vracht (goederen en containers), vervoersgebrui kers en -exploitanten, voer- en vaartuigen 
en maatregelen op het niveau van beleid en wetgeving, met inbegrip van instrumenten ter 
ondersteuning en validering van de besluitvorming; beveilig ing zal aan de orde komen 
wanneer dit een inherente eis voor het vervoersysteem is. 
– Versterking van het concurrent ievermogen: Verbetering van he t concurrentievermogen van 
de vervoersector, waarborging van duurzame, e fficiënte en betaalbare  vervoersdiensten en 
schepping van nieuwe vaardigheden en we rkgelegenheid door onderzoek en ontwikkeling. 
Tot de technologieën voor geavanceerde industr iële processen behoren ontwerp, fabricage, 
assemblage, constructie en onderhoud; deze hebben tot doel de levenscycluskosten en de doorlooptijd bij ontwikkeling te vermindere n. De nadruk zal liggen op innovatieve en 
verbeterde product- en systeemconcepten en ver voersdiensten die tot meer tevredenheid bij 
de klant leiden. Er zal een nieuwe produc tieorganisatie worden ontwikkeld, inclusief 
systemen voor het beheer van de to eleveringsketen en de distributie. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/195 
 • Ondersteuning van het Europese mondiale sate llietnavigatiesysteem (Galileo en EGNOS) 
Het Europese mondiale satellietn avigatiesysteem omvat Galileo en EGNOS en biedt een mondiale 
infrastructuur voor plaats- en tijdsbepaling1. 
– Benutting van het volledige potentieel: bevorderi ng van de toename van het gebruik van de 
diensten die variëren van open tot commerciële  toegang, beveiliging van mensenlevens tot 
opsporing en redding en publiek gereguleerde diensten; toepassinge n voor het vervoer-
beheer, waaronder het vervoer van vracht en gevaarlijke materialen; exploitatie van 
nevenproduct-diensten; demonstrat ie van de baten en de effec tiviteit van satellietnavigatie. 
– De instrumenten aanbieden en het geschikte klimaat scheppen: waarborging van een veilig 
en beveiligd gebruik van diensten, vooral  door certificatie op be langrijke toepassings-
gebieden; voorbereiding en bevestiging van de geschiktheid van diensten voor nieuw 
beleid en nieuwe wetgeving, inclusief de uitvoering daarvan; een aanpak voor publiek 
gereguleerde diensten aan de hand van het goe dgekeurde toegangsbeleid; ontwikkeling van 
essentiële digitale topologie- , cartografie- en geodesiegege vens en -systemen voor gebruik 
in navigatietoepassingen; een aanpak voor veilig heids- en beveiligingsbehoeften en -eisen. 
– Aanpassing van ontvangers aan de eisen en upgr ading van kerntechnologieën: verbetering 
van de prestaties van ontvangers , integratie van technologieë n voor laag vermogensgebruik 
en miniaturisering, voltooiing van het be reik voor binnenhuisnavigatie, koppeling met 
apparatuur voor radiofre quentie-identificatie, benutting van software-ontvanger-
technologie, combinatie met andere functie s zoals telecommunicat ie, ondersteuning van 
technologie voor essentiële navigatie-infrastructuur op de grond om stabiliteit en 
flexibiliteit te waarborgen. 
                                                 
1 De onderzoeksactiviteiten zullen worden beheerd door de Europese GNSS-toezicht-
autoriteit. 
L 400/196 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 – Ondersteuning van de evolutie van de in frastructuur: voorbereiding van het tweede-
generatiesysteem, aanpassing aan de zich ontwi kkelende behoeften van de gebruiker en 
marktprognoses, benutting van de internationalisering van de infrastructuur om mondiale 
markten aan te boren, en ontwikkeling van wereldwijde normen. 
Internationale samenwerking  
Internationale samenwerking is een belangrijke co mponent van de OTO-activiteiten op dit gebied 
en zal worden bevorderd wanneer er sprake is van belangen voor de industrie en beleidsmakers. Er 
zullen specifieke acties op brede themagebieden wo rden overwogen als deze aantrekkelijk zijn voor 
de markt (bijvoorbeeld ontwikkeling van mondiale handel en koppeling van netwerken en diensten 
op continentaal en inte rcontinentaal niveau); mogelijkhede n voor toegang tot en verwerving van 
wetenschap en technologie die een  aanvulling op de huidige Europe se kennis vormt en wederzijds 
profijt oplevert; en wanneer Europa reageer t op mondiale behoeften (bijvoorbeeld klimaat-
verandering) of bijdraagt tot internationale normen en mondiale systemen (bijvoorb eeld toegepaste 
logistiek en satellietna vigatie-infrastructuur). 
Reactie op opkomende behoeften en onvoorziene beleidsbehoeften 
Initiatieven op het gebied van opkomende behoefte n zullen onderzoek onders teunen dat reageert op 
kritische gebeurtenissen en uitdag ingen van toekomstige transports ystemen, zoals nieuwe vervoers- 
en voertuigconcepten, automatisering, mobiliteit of organisatie. 
Onvoorziene beleidsbehoeften waar voor wellicht specifiek vervoe rgerelateerd onderzoek nodig is 
zouden bijvoorbeeld algemene maatschappelijke vr aagstukken kunnen zijn als veranderingen in de 
demografie, de leefstijlen en de verwachtinge n van de samenleving te n aanzien van vervoer-
systemen; en opkomende risico's of problemen di e voor de Europese samenleving van groot belang 
zijn. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/197 
 8. Sociaaleconomische wetenschappen en geesteswetenschappen 
Doelstelling 
Een diepgaand, gemeenschappelijk inzicht verkrijgen in complexe en onderling samenhangende 
sociaaleconomische uitdagingen waarmee Europa  wordt geconfronteerd, zoals groei, werk-
gelegenheid en concurrentievermogen, social e samenhang, uitdagingen op maatschappelijk, 
cultureel en onderwijsgebied in  een uitgebreide EU, duurzaamh eid, ecologische uitdagingen, 
demografische verandering, migratie  en integratie, kwaliteit van he t bestaan en mondiale onderlinge 
afhankelijkheid, met name om een verbeterde kennisbasis voor beleid op de betrokken gebieden te scheppen. 
Benadering 
De onderzoeksprioriteiten betreffen de belangrijk ste maatschappelijke, eco nomische en culturele 
uitdagingen waarmee Europa en de  wereld nu en in de toekomst worden geconfronteerd. De voor-
gestelde onderzoeksagenda vormt een coherente aanpak om deze uitdagingen aan te gaan. De 
ontwikkeling van een door de sociaaleconomische en geesteswetenschappen gevormde kennisbasis 
voor deze cruciale uitdagingen zal een belangri jke bijdrage leveren tot de bevordering van 
gezamenlijke inzichten in heel Europa en tot de  oplossing van internationale problemen in een 
ruimere context. De onderzoeksprio riteiten zullen de formulering, de  uitvoering, de effecten en de 
evaluatie van beleid, met inbegrip van rege lgevingsmaatregelen op tal van communautaire 
beleidsterreinen op Europees, nationaal, regionaal en  lokaal niveau helpen verbeteren, en in de 
meeste gevallen bevat het onderzoek een subs tantieel internationaal perspectief. 
L 400/198 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 Naast het onderzoek en de foresight op sociaal economisch en op sociaal-cultureel gebied zal er 
nadruk worden gelegd op onderzoek in de geeste swetenschappen, dat andere perspectieven zal 
opleveren en een essentiële bijdrage over de hele  breedte van het thema zal opleveren op het gebied 
van bijvoorbeeld de historische, de culturele en  de filosofische aspect en, waarbij ook relevante 
vraagstukken in verband met taal, identi teit en waarden aan de orde komen. 
Er kan ook, in aanvulling op onderstaande onderzoeksthema's, worden voortgebouwd op relevante 
nationale onderzoeksprogramma's, met gebrui kmaking van de ERA-NE T-regeling en, mogelijk, 
van artikel 169. Voor bepaalde aspecten kan voor de bespreking van toekomstige onderzoeks-
agenda's ook gebruik worden gemaakt van sociale pl atforms; hierbij zou he t onder andere gaan om 
de onderzoekswereld en bela nghebbenden uit de samenleving. 
Het onderzoek zal worden gefaciliteerd door onde rzoeksinfrastructuren die nieuwe onderzoeks-
gegevens genereren, bijvoorbeeld door (kwantit atieve en kwalitatieve ) enquêtes, bestaande 
gegevens beschikbaar maken voor internationaal  vergelijkend onderzoek en toegang geven tot 
bronmaterialen en geavanceerde onderzoeksinstrum enten en tot de resultaten van bestaand onder-
zoek op veel gebieden. Sommige van deze activiteite n zullen worden uitgevoerd via het onderdeel 
Onderzoeksinfrastructuren van he t programma Capaciteiten en a ndere via projecten binnen dit 
thema. Het onderzoek zal steunen op toegang tot en  gebruik van officiële statistische gegevens. 
Er zullen specifieke verspreidingsacties worden ondernomen, gericht op bepaalde groepen en het 
publiek in het algemeen, zoals workshops en conf erenties waar onderzoekers van gedachten kunnen 
wisselen met beleidsmakers en andere belanghebb enden, en de verspreiding van resultaten via 
uiteenlopende media. 
Er zal worden voorzien in passende coördinatie  van het sociaaleconomisch en het geestes-
wetenschappelijk onderzoek en foresight-aspecten met het programma Samenwerking over de hele 
breedte en andere specifieke programma's. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/199 
 Activiteiten 
• Groei, werkgelegenheid en concurrentievermogen in een kennismaatschappij 
Dit onderdeel is gericht op ontwikkeling en integrat ie van onderzoek naar vraagstukken in verband 
met groei, werkgelegenheid en c oncurrentievermogen tenein de een beter en geïntegreerd inzicht in 
deze vraagstukken te verkrijgen met het oog op de verdere ontwikkeling van een kennis-maatschappij. Het zal positieve ge volgen hebben voor het beleid en  bevorderlijk zijn voor de 
verwezenlijking van deze doelstellingen. In het onderzoek worden de volgende aspecten van het vraagstuk geïntegreerd: 
– de veranderende rol van kennis in de hele economie, waaronder de rol van verschillende 
soorten kennis, vaardigheden en expertise in het algemeen, formeel en informeel onderwijs en een leven lang leren, alsook immate riële goederen en investeringen; 
– economische structuren, structurele verande ringen, mede op ruimtelijk gebied, zoals 
regionalisering en intern ationalisering, en productiviteitsaspe cten, met inbegrip van de rol 
van de dienstensector, de fi nanciële wereld, demografis che aspecten, de vraag en 
langetermijn-veranderingsprocessen; 
– institutionele en beleidsvraagstukken, met inbegrip van het macro-economisch beleid, 
arbeidsmarkten, socialezekerheids- en zorgstel sels, nationale en regi onale institutionele 
contexten en beleidssamenhang en -coördinatie. 
L 400/200 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 Het onderzoek zal ingaan op belangr ijke nieuwe uitdagingen en kans en ten gevolge van de toege-
nomen globalisering, economieën in opkomst, verplaatsing van bedrijfs activiteiten en de uitbreiding 
van de EU; voorts zal het zijn gericht op sociaale conomische stabiliteit, de rol van technologie en 
internationale technologieoverdr acht, diverse vormen van innova tie en economische vernieuwing, 
uitbesteding en inbesteding, jeugd en jeugdbeleid , economisch en sociaal ondernemerschap, en het 
economische potentieel van het Europese culturele erfgoed en van de creatieve sector. Bij werk-
gelegenheidsvraagstukken zal worden gekeken naar  werkloosheid en onvolledige werkgelegenheid. 
• Economische, sociale en milieudoelstelli ngen combineren in Europees perspectief 
Deze activiteit is gericht op ondersteuning van he t maatschappelijk streven om economische, 
sociale en milieudoelstellingen te combineren en aldus de ba sis voor duurzame ontwikkeling te 
verbeteren. Het onderzoek voor d eze activiteit zal twee onderling samenhange nde aspecten bestrij-
ken: 
– de resultaten van de Europese en buiten-Eu ropese sociaaleconomische modellen bij het 
combineren van de doelstellingen, de omstandi gheden waarin dit is gebeurd, met inbegrip 
van de rol van dialoog, sociaal partnerschap, sectorhervorming, institutionele verandering 
en hun vermogen om nieuwe uitdagingen aan te gaan; 
– economische samenhang tussen regio's en sted elijke en regionale ontwikkeling in een 
uitgebreide EU; en sociale samenhang (inclu sief ongelijkheden, sociale bescherming en 
sociale voorzieningen, fiscaal beleid, etnische  betrekkingen en migratie, onderwijs en 
sociale uitsluiting, en gezondheid) en de re latie daarvan met sociale problemen zoals 
armoede, huisvesting, criminaliteit, delinquentie en drugs. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/201 
 – Bij de benadering van deze onderwerpen zal worden gekeken naar: 
– het bestaan van compromissen of synergieën tussen de economische, de sociale en de 
milieudoelstellingen in een mondiale context; 
– de interactie tussen milieu1, energie en samenleving; 
– duurzaamheid op lange termijn; 
– aspecten voor ontwikkelingslanden; 
– ruimtelijke aspecten, zoals stadsplanning, de rol van steden, grootst edelijke en andere 
stedelijke gebieden en daarmee ve rband houdende beleidsvraagstukken; 
– culturele vraagstukken en de sociaaleconom ische impact van Europees beleid en 
wetgeving. 
Ook zal er aandacht worden besteed aan het vraa gstuk van de welvaartsst aat als bron van ontwik-
keling, en het bieden van werk en hui svesting aan migranten en hun kinderen. 
                                                 
1 Mondiale milieuverandering za l hoofdzakelijk worden behandeld binnen het thema Milieu. 
L 400/202 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 • Belangrijke tendensen in de maat schappij en de gevolgen daarvan 
Doel is het verkrijgen van inzi cht en het evalueren van de oorzak en en de gevolgen van bepaalde 
belangrijke maatschappelijke tendensen die grote consequenties hebben voor de Europese burgers, 
voor de kwaliteit van hun bestaan en voor het beleid, en aldus het verschaffen van een basis voor tal 
van beleidsterreinen. Het empirisc h en theoretisch onderzoek zal in eerste instantie gericht zijn op 
drie belangrijke tendensen: 
– demografische veranderingen zoals vergrijzing, geboortecijfers en migratie; er zal worden 
ingegaan op de algemene maatschappelijke  en economische gevolgen en vraagstukken, 
waaronder het maatschappelijke en economisch e potentieel van actief ouder worden, de 
consequenties voor de pensioenstelsels, de uitd agingen van migratie en integratie, en de 
gevolgen voor stedelijke ontwikkeling; 
– veranderingen in de onderling samenhangende aspecten van leefstijlen, gezinnen, werk, 
consumptie (met inbegrip van aspecten in verband met consumentenbescherming), 
gezondheid en kwaliteit van het bestaan, waar onder vraagstukken in verband met kinderen, 
jeugd en handicaps, en het combineren van werk en gezin; 
– culturele interacties in internationaal perspe ctief zoals tradities uit verschillende maat-
schappijen, diversiteit van bevolkingsgroepe n, met inbegrip van etnische groepen, 
multiculturele vraagstukken, onderlinge versch illen in identiteit, taal en godsdienst-
beoefening, en mogelijke vraagstukken in dit verband, zoals discriminatie, racisme, 
vreemdelingenhaat en onverdraagzaamheid. 
Er zal aandacht worden besteed aan gendervraag stukken, ongelijkheden en veranderende waarden. 
Bovendien zullen veranderingen in  de perceptie van criminaliteit en misdaad worden onderzocht, 
alsmede veranderingen in maatsc happelijk verantwoord ondernemen. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/203 
 • Europa in de wereld 
Het doel is inzicht te krijgen in de veranderende interacties en de onderlin ge afhankelijkheid tussen 
wereldregio's, met inbegrip van opkomende regio' s en ontwikkelingsregio's, en de gevolgen ervan 
voor die regio's, met name voor Europa, en he t daarmee samenhangende vraagstuk van een aanpak 
voor opkomende bedreigingen en risico's in een mondi ale context en hun rela tie met de rechten, de 
vrijheden en het welzijn van de mens. Bij het onderzoek zu llen twee onderling samenhangende 
sporen worden gevolgd: 
– handels-, financiële, investerings- en migra tiestromen en de gevolgen daarvan; ongelijke 
ontwikkeling, armoede en duurzaamheid; eco nomische en politieke betrekkingen, 
mondiaal bestuur, met inbegrip van internationale instelli ngen. Hierbij zu llen culturele 
interacties, zoals media en religies, en ke nmerkende niet-Europese benaderingen worden 
verkend; 
– conflicten en de oorzaken en oplossing daarva n, en de bevordering van vrede; de relatie 
tussen veiligheid en destabilis erende factoren als armoede, criminaliteit, milieuaantasting, 
schaarste van middelen, ongelijke ontwikkeling, financiële instabiliteit en schulden; 
terrorisme en de oorzaken en gevolgen daarvan; veiligheidsgerelateerd beleid en perceptie 
van onveiligheid alsmede civiel-militaire betrekkingen. 
In beide gevallen zal aandacht worden besteed aan de  rol van Europa in de wereld, de ontwikkeling 
van multilateralisme en het internationaal recht,  de bevordering van democratie en grondrechten, 
met inbegrip van uiteenlopende opvattingen daarove r, en Europa zoals het van buitenaf wordt 
gezien. 
L 400/204 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 • De burger in de Europese Unie 
In de context van de toekomstig e ontwikkeling van de EU wordt er naar gestreefd een beter inzicht 
te verkrijgen in, enerzijd s, de aspecten die een rol spelen b ij de totstandbrenging van een gevoel van 
democratisch "eigenaarschap" en actieve participa tie door de burgers alsmede van een effectief en 
democratisch bestuur op alle niveaus, met inbe grip van innovatieve best uurlijke processen ter 
verhoging van de participatie va n de burgers en ter verbeterin g van de publiekprivate samen-
werking, en, anderzijds, de over eenkomsten en verschillen binnen Europa qua cultuur, godsdienst, 
instellingen, recht, geschiedenis, talen en waarden. Het onderzoek zal aandacht besteden aan: 
– participatie (inclusief aspecten in verband met jeugd, minderheden en gender), 
representatie, verantwoordingsplicht en legitimiteit; de Europese openbare ruimte, media en democratie; verschillende vormen van bestuu r in de EU, zoals economisch en wettelijk 
bestuur en de rol van de pub lieke en de privé-sector, be leidsprocessen en kansen tot 
beleidsvorming; de rol van het maatschappel ijk middenveld; burgerschap en rechten; de 
gevolgen van de uitbreiding;  en daarmee samenhangende waarden van de bevolking. 
– overeenkomsten en verschillen in Europa, met inbegrip van hun historische achtergrond en 
evolutie; verschillen in instellingen (inc lusief normen, praktijken, wetten); cultureel 
erfgoed; uiteenlopende visies en  perspectieven op Europese in tegratie en de uitbreiding, 
inclusief de standpunten van de bevolkingsgroepen; identit eiten, waaronder de Europese 
identiteit; benaderingen  voor uiteenlopende samenlevende culturen; de rol van taal, kunst 
en religies; houdingen en waarden. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/205 
 • Sociaaleconomische  en wetenschappelijke indicatoren 
Teneinde te komen tot een beter gebruik van indicatoren in het be leid, wordt ernaar gestreefd een 
dieper inzicht in het gebruik ervan bij beleid sontwikkeling en -uitvoering te verkrijgen, en 
verbeteringen in indicatoren en methoden voor he t gebruik ervan voor te stellen. Het onderzoek zal 
aandacht besteden aan: 
– de manier waarop indicatoren voor beleids doelstellingen en bij de ontwikkeling en 
uitvoering van beleid worden gebruikt, op een  scala van gebieden en van macro- tot 
microniveau, de geschiktheid van bestaande  indicatoren en van het gebruik ervan, 
technieken om ze te analyseren, en voorstellen voor nieuwe indicatoren en indicatorensets; 
– de manier waarop op wetenschappelijk bew ijs gebaseerd beleid beter kan worden 
ondersteund door indicatoren en gebruiksmet hoden ervoor; indicatoren voor beleid met 
meerdere doelstellingen, voor beleidscoördina tie en voor reguleri ng; ondersteuning van 
dergelijke indicatoren door officiële statistieken; 
– gebruik van indicatoren en ge relateerde benaderingen voor de evaluatie van onderzoeks-
programma's, met inbegrip van effectbeoordeling. 
L 400/206 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 • Foresight-activiteiten 
Het doel is nationale, regionale, co mmunautaire en andere beleidsmak ers uit te rusten met foresight-
kennis voor een vroegtijdige signal ering van uitdagingen op lange te rmijn en gebieden van gemeen-
schappelijk belang die hen bij de formulering van beleid kunnen helpen. Hieronder vallen vier 
soorten activiteiten: 
– breed opgezette sociaaleconomische foresight vo or een beperkt aantal grote problemen en 
kansen voor de Gemeenschap, waarbij onderzoe k wordt gedaan naar onderwerpen als de 
toekomst en de gevolgen van vergrijzing, mi gratie, globalisering van de productie en 
verspreiding van kennis, veranderingen inzake criminaliteit en grote risico's; 
– gerichtere thematische fore sight van de ontwikkelingen op onderzoeksgebieden die in 
opkomst zijn of de bestaande gebieden ove rschrijden, alsmede ove r de toekomst van 
wetenschappelijke disciplines; 
– foresight inzake onderzoeksystemen en -belei d in Europa en elders, alsook over de 
toekomst van de betrokken belangrijke actoren; 
– van elkaar leren en onderlinge samenwerking tussen nationale en/of regionale foresight-
initiatieven; samenwerking tussen foresight-in itiatieven van de EU, van derde landen en 
internationale foresight-initiatieven. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/207 
 Internationale samenwerking 
Gezien de sterke internationale dimensie van het onderzoek zal op alle gebieden van het thema 
internationale samenwerking worden ontwikkeld. Voor een aantal gesele cteerde onderwerpen, die 
worden gekozen op basis van de behoeften van de pa rtnerlanden en van Europa, zullen er specifieke 
internationale samenwerkingsactiv iteiten op multilaterale en bila terale basis worden ontwikkeld. 
Reactie op opkomende behoeften en onvoorziene beleidsbehoeften 
Onderzoek naar aanleiding van opk omende behoeften zal onderzoe kers de gelegenheid bieden 
onderzoeksproblemen te signaleren en aan te pakk en die niet hierboven zijn genoemd. Dat zal de 
aanzet geven tot innovatief denken over uitdaginge n waarmee Europa wordt geconfronteerd en die 
tot op heden niet algemeen worden besproken, of  andere relevante combinaties van vraagstukken, 
perspectieven en disciplines. Er  zal ook onderzoek worden verrich t om in te spelen op onvoorziene 
beleidsbehoeften, zulks in nauw overleg met de beleidsmakers. 
9. Ruimtevaart 
Doelstelling 
Ondersteuning van een Europees ruimtevaartprogr amma dat zich toespits t op toepassingen, zoals 
GMES, waarvan de burger profiteert en die de co ncurrentiepositie van de  Europese ruimtevaart-
industrie verbeteren. Hiermee word t een bijdrage geleverd tot de  ontwikkeling van een Europees 
ruimtevaartbeleid waarmee de in spanningen van de lidstaten en andere belangrijke actoren, zoals 
het Europees Ruimteagentschap (ESA), worden aangevuld. 
L 400/208 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 Benadering  
Op dit terrein zal de Gemeenschap bijdragen tot de bepaling van gemeenschappelijke doelstellingen 
op basis van gebruikersvereisten en beleidsdoelstell ingen, tot de coördinatie van activiteiten, tot de 
voorkoming van dubbel werk, tot de bevordering van inte roperabiliteit en tot de  verbetering van de 
kostenefficiëntie. Voorts zal een bijdrage worden geleverd tot de vaststelling van normen. Met het 
Europese ruimtevaartbeleid1 zal tegemoet worden gekomen aan de doelstellingen van de overheden 
en besluitvormers, terwijl tegelijkertijd het conc urrentievermogen van de Eu ropese industrie wordt 
versterkt. Het zal worden uitgevoerd door middel van een Europees ruimtevaartprogramma, en het 
zevende kaderprogramma zal bijdragen tot de onde rsteuning en/of de aanvu lling van de activiteiten 
op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling van andere, zowel publieke als 
particuliere belanghebbenden in Europa. 
De acties in het kader van dit thema dienen ter onde rsteuning van de co mmunautaire beleids-
doelstellingen, bijvoorbeeld op de gebieden la ndbouw, bosbouw, visserij, milieu, telecommunicatie, 
veiligheid, ontwikkeling, gez ondheid, humanitaire hulp, vervoer, wetenschap en onderwijs, en 
zorgen ervoor dat Europa een rol speelt in de regi onale en de internationale  samenwerking. De in de 
ruimte gestationeerde apparatuur zal ook voor be paalde rechtshandhavingsdoeleinden op bepaalde 
van deze terreinen worden gebruikt. 
Met bijzondere aandacht voor het ge bruik van bestaande capaciteiten in  Europa, zijn de bij deze 
prioriteit vermelde activiteiten in de eerste plaa ts gericht op: exploita tie van in de ruimte 
gestationeerde apparatuur voor de implementatie  van toepassingen, met name GMES (wereldwijde 
monitoring van milieu en veiligheid), het project dat samen met Galileo het vlaggenschip van het 
Europese ruimtevaartbeleid vormt, alsmede ru imteverkenning en basistechnologieën ter onder-
steuning van de strategische rol van de Europese Unie. 
                                                 
1 "Het Europese ruimtevaartbeleid: Voorlopige elementen", COM(2005) 208. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/209 
 De toepassingsgerichte activite iten vormen naar verwachting een aanvulling op activiteiten binnen 
andere thema's van het specifieke programma "Sam enwerking" (met name de activiteiten binnen 
"Milieu" in samenhang met aardeobservatie en GEO SS, en de activiteiten binnen "Informatie- en 
communicatietechnologieën"). Daarnaast zal er wo rden gezorgd voor thematische synergie met 
verwante activiteiten in het kader van andere sp ecifieke programma's. Er worden complementaire 
acties overwogen middels het Kaderprogramma voor concurrentie en innova tie en het Onderwijs- 
en opleidingsprogramma. 
Onderzoek- en technologieoverd rachtsactiviteiten in het kader van dit thema z ouden bijzonder aan-
trekkelijk kunnen zijn voor MKB's die zelf innov atieve technologieën ontwikkelen, waarvoor zij 
zich vertrouwd dienen te make n met nieuwe ruimtevaarttechnol ogie (spin-in) of  waarvoor zij 
nieuwe toepassingen moeten vinden in andere segmenten (spin-off). 
Het beheer van bepaalde onderdelen van de ru imtevaartactiviteiten zou kunnen worden toever-
trouwd aan bestaande externe organisaties, zoals het ESA1, en aan andere instanties en bureaus op 
Europees of nationaal nivea u. In het geval van GMES zoude n de onderzoekactiviteiten kunnen 
worden uitgevoerd door middel van een gemeenscha ppelijk technologie-initiat ief (zie bijlage III). 
                                                 
1 Onder de voorwaarden van de Kaderovereenkomst  tussen de Europese Gemeenschap en het 
Europees Ruimteagentschap (PB 261 van 6.8.2004, blz. 64). 
L 400/210 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 Activiteiten 
• In de ruimte gestationeerde toepassingen ten dienste van de Europese samenleving 
– Wereldwijde monitoring van milieu en veiligheid (GMES) 
Het doel is passende, op satellieten gebaseerde sy stemen voor monitoring en vroegtijdige alarme-
ring, mede voor de veiligheid van de burgers, te ontwikkelen in de vorm van unieke en wereldwijd 
beschikbare databronnen, en de ontwi kkeling in de toepassing daarvan in  de praktijk te consolideren 
en stimuleren. Dit programma dient ook ter onders teuning van de ontwikke ling van operationele 
GMES-diensten, die besluitvormers in staat ste llen beter op crisissitua ties en op problemen in 
verband met het beheer van het milieu en de ve iligheid en het beheer van natuurrampen te anti-
ciperen en de gevolgen daarvan te verzachten, te beginnen met fast-track-diensten voor het 
aanpakken van noodsituaties, landmonitoring en sc heepvaartdiensten. De onderzoekactiviteiten 
dienen vooral een bijdrage te leveren tot de op timale benutting van GMES-data die vanuit de ruimte 
zijn verzameld, en tot het combineren ervan met data van andere observatiesystemen tot complexe 
producten die informatie en op de klant afgestem de diensten aan eindgebr uikers moeten leveren 
door middel van efficiënte data-int egratie en efficiënt informatie beheer. Wanneer dat noodzakelijk 
is, zullen er andere satelliett echnologieën (bv. communicatie, navi gatie) in de ontwikkeling van 
GMES-diensten worden ingepast. De onderzoekactiv iteiten dienen tevens bij te dragen tot de 
verbetering van de bewakingstechnieken en de bi jbehorende instrumentatie technologie, waar nodig 
tot de ontwikkeling van nieuwe in de ruimte gestationeerde systemen  of een betere interoperabiliteit 
van de bestaande, alsmede tot het gebruik ervan in  (pre)operationele diensten waarmee aan speci-
fieke soorten verzoeken tegemoet kan worden  gekomen. Het onderzoek moet de ontwikkeling 
ondersteunen van duurzame, in de ruimte gestationeer de systemen en systemen in situ (zowel op de 
grond als in de lucht) die met name bestemd z ijn voor: landmonitoring, monitoring van de oceanen 
en crisisbeheer, met frequente hogeresolutiebeeld en voor gebieden die van bijzonder belang zijn, 
inclusief gevoelige, stedelijke en snel evoluerende gebieden; voor risicopreventie en risico-
beheersing en alle soorten noodsituaties, waar door een betere converg entie met andersoortige 
systemen wordt verkregen. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/211 
 • Op milieugebied hebben de verzoeken betrekking op de verwerving van onafhankelijke 
gegevens over de stand van zaken en de evol utie bij het duurzaam gebruik van hernieuwbare 
bronnen (zoals bossen en overige  vegetatie), wetlands, woes tijnvorming, landbedekking, zoals 
sneeuw en ijs, en landgebruik, voedselvoorzienin g, landbouw- en visserijbeheer, koolstofputten- 
en voorraden, atmosferische processen en atmosferische chemie, alsmede over de toestand van de zee. Er zal rekening worden gehouden met het zesde milieuactieprogramma van de EU inzake het milieubeleid op het gebied van de monitoring van de klimaatverandering en de lucht-, bodem- en waterkwaliteit. 
• Op het gebied van veiligheid hebben de verzoe ken betrekking op verbetering van de verwerving, 
van de toegang tot en de uitwisseling van gege vens en informatie die nodig zijn voor rampen-
bestrijding en -beheersing. Er  dient steun te worden gege ven voor preventie/vermindering, 
monitoring, risicobeheersing en beoordeling van natuurlijke en technologische risico's, alsmede 
aan humanitaire hulpverlening ten behoeve van ee n goede beoordeling van de behoeften en de 
noodhulpplanning in verband met natuurrampen (zoals bosbranden, overstromingen en aard-
bevingen) en humanitaire crises (vluchtelingen, intern ontheemden, enz.). Tevens moet er steun 
worden overwogen voor de uitvoering van comm unautair beleid ten aanzien van bijvoorbeeld 
het scheppen van een ruimte van vrijheid, vei ligheid en recht, en op het gebied van grens-
bewaking. 
L 400/212 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 – Veiligheidsaspecten (ter aanvulling van het veiligheidsonderzoek en de GMES-activi-
teiten) 
In het SPASEC-rapport van de EG1 werd onderstreept dat ruimtedi ensten een dermate belangrijke 
rol spelen voor het welzijn van de Europese sa menleving dat bescherming van de kritische infra-
structuur in de ruimtevaartsector prioriteit verd ient. Hiervoor zijn diensten en capaciteiten voor 
bewaking van de in de ruimte gestationeerde middelen vereist, alsmede bescherming van de 
terrestrische infrastructuur. Het bewakingssy steem voor het ruimtesegment zou bijvoorbeeld 
informatie kunnen verstrekken over de belangrijkst e eigenschappen van sate llieten (zoals baan-
parameters en status van activiteit), de belang rijkste kenmerken van ruimtepuin dat een potentiële 
bedreiging vormt (zoals baan en fysieke parameters ) en ter zake doende informatie over ruimteweer 
en aardscheerders. Op dit gebied zullen naar verwachting ook haalbaarheidsstudies worden gemaakt 
en demonstratieprojecten worden gefinancierd. 
– Toepassingen van satellietcommunicatie 
Het doel is de ondersteuning van innovatieve sa tellietcommunicatietoepassingen en -diensten, 
naadloos geïntegreerd in de wereldwijde elek tronische communicatienetwerken, voor burgers en 
bedrijven in toepassingssectoren zoals civiele bescherming, beveiliging, digitale overheid, tele-
geneeskunde, afstandsonderw ijs, opsporing en redding, toerisme en  recreatie, vervoer, met inbegrip 
van wagenparkbeheer en persoonlijke navigatie , landbouw, bosbouw en meteorologie. De nadruk 
bij het onderzoek zal komen te liggen op de ontwikke ling van nieuwe toepassingen en het inzetten 
van demonstratiemissies en preoperationele sy stemen voor situaties waarin met satelliet-
communicatie doeltreffend op deze behoeften op he t vlak van 'downstream' GMES-diensten kan 
worden ingespeeld. 
                                                 
1 Verslag van het Panel van deskundigen voor  ruimtevaart en veiligheid (maart 2005). 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/213 
 • Verkenning van de ruimte  
– Doel is het bieden van O&O-ondersteuning en het optimaliseren van wetenschappe-
lijke meerwaarde door middel van synergie met initiatieven van het ESA of andere instanties en bureaus op Europ ees of op nationaal niveau op het gebied van ruimte-
verkenning, waaronder de daarmee samenhangende implicaties ten aanzien van technologieoverdracht, alsook het vergemakkelijken van de toegang voor de weten-
schappelijke gemeenschap tot de resultaten/ de gegevens die met deze verkennings-
vluchten zijn verzameld in het kader va n het Europese ruimtevaart-programma. De 
onderzoekactiviteiten zullen in het b ijzonder plaatsvinden in de vorm van onder-
steuningsacties, haalbaarheidsstudies en preoperationele projecten. Er dient een 
nadere overweging plaats te vinden met be trekking tot verdere dimensies: zoals de 
intrinsieke mogelijkheden voor internati onale samenwerking en het belang van 
bewustmaking en verspreiding van resultaten. 
– Verder worden er ondersteunende acties en  haalbaarheidsstudie s overwogen om de 
inspanningen voor de ontwikkeling van in de ruimte gestationeerde telescopen en 
detectoren en voor de gegevensanalyse in  de ruimtewetenschappen beter te coör-
dineren. De in dit kader ondernomen act ies zullen een aanvulling vormen op de 
nationale en internationale programma's (m et name van het ESA), en zullen tot doel 
hebben na te gaan welke mogelijkheden voor internationale samenwerking zich 
aandienen. 
• OTO ter versterking van de grondslagen van de ruimtevaart 
– Ruimtevaarttechnologie 
De algemene doelstelling is het verbet eren van het concurrentievermogen, de 
kostenefficiëntie en de onafhankelijke toegang van de Europese sector ruimtevaart-technologie in brede zin. 
L 400/214 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 In het bijzonder zou deze doelstelling kunnen worden bereikt door ruimtevaartonderzoek 
en de ontwikkeling voor behoeften op lange termijn, zoals ruimtevervoer, bijvoorbeeld 
door middel van: beoordeling van de lange termijnbehoeften, systeemstudies waarbij 
rekening wordt gehouden met de behoeften va n de eindgebruikers, technologisch basis-
onderzoek voor de volgende generatie ruimtetransport- en stuwsystemen. 
– Ruimtewetenschappen 
Het doel is een bijdrage te leveren tot de ontwikkeling van geavance erde technologieën die 
in de ruimtewetenschappen kunnen worden to egepast. De ruimtewetenschappen bieden 
niet alleen belangrijke nieuwe inzichten in de structuur van het heelal , een beter begrip van 
onze aarde en ons zonnestelsel en een nieu we benadering van de biogeneeskunde en de 
biowetenschappen en natuurkunde, maar vorme n daarnaast ook een krachtige motor voor 
nieuwe technologische ontwikkelingen die resu lteren in veel nuttige toepassingen voor de 
samenleving. Het zevende kaderprogramma dient ter opvulling van de leemtes van lopende wetenschappelijke programma's en ter onders teuning van wetenschappelijke activiteiten, 
onder meer aan boord van het internationale ruimtestation ISS. Voorts worden onder-
steuningsactiviteiten overwogen di e de toegankelijkheid van wetenschappelijke gegevens, 
waaronder met eerdere vluchten verkre gen gegevens, moeten verbeteren. 
Internationale samenwerking  
De exploitatie en verkenning van de ruimte z ijn per definitie mondiale aangelegenheden. Door 
doeltreffende internationale samenwerking op ruimte vaartgebied kan de politieke rol van de Unie 
op het wereldtoneel worden versterkt, evenals haar economische concurrentiepositie en haar 
reputatie wat betreft wetenscha ppelijke excellentie. De samenwer king op ruimtevaartgebied dient 
ook de doelstellingen van het extern beleid va n de Gemeenschap (bv. steun voor de ontwikke-
lingslanden en nabuurschapslanden). 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/215 
 In dat opzicht zal de aandacht z ijn gericht op de ontwikkeling va n een alomvattende strategie voor 
internationale samenwerking op het gebied van de ruimtevaart, alsook van een doeltreffend 
coördinatiemechanisme waarb ij alle relevante Europese  actoren worden betrokken. 
De ruimtevaart dient te worden beschouwd als ee n sector bij uitstek voor de ontwikkeling van 
internationale activitei ten, in het bijzonder in  samenwerking met toona angevende en opkomende 
ruimtevaartmogendheden, zoals Rusland, de Vereni gde Staten, China, India, Canada, Japan, 
Oekraïne en andere landen met ruimtevaartactiviteiten. 
Er zullen inspanningen blijven worden geleverd om in de ruimte gestationeerde oplossingen meer te 
gebruiken voor duurzame ontwikkeling en risicopr eventie in verband met natuurrampen en 
humanitaire crises, met name in Afrika. Dit str ookt met de algemene aanpak van GMES ten aanzien 
van milieubewaking1 en veiligheid. 
Om betere kansen te creëren voor  doeltreffende samenwerking en ervoor te zorgen dat de beste 
internationale expertise op ruim tevaartgebied in het Europese ruimtevaartprogramma wordt opge-
nomen, zullen specifieke samenwerkingsactiviteiten worden opgezet ten behoeve  van bilaterale of 
multilaterale projecten, internati onale en wereldwijde initiatieven en samenwerking met opkomende 
economieën en ontwikkelingslanden. In het kader van deze activiteiten zullen ook de internationale 
verplichtingen worden geëvalueerd en gecontroleerd. 
Reactie op opkomende behoeften en onvoorziene beleidsbehoeften  
Onderzoek naar nieuwe behoeften zal in de sect or ruimtevaartonderzoek ni euwe innovatieve oplos-
singen voor technologische ontwikkelingen mogelijk  maken en op andere gebieden tot aanpas-
singen en toepassingen kunnen leid en (bv. beheer van hulpbronne n, biologische processen en 
nieuwe materialen). Bij het onderzoek dat plaa tsvindt om te voldoen aan onvoorziene beleids-
behoeften, zullen onderwerpen aan bod komen als he t leveren van oplossinge n op basis van ruimte-
vaarttechnologie ter ondersteuni ng van ontwikkelingslanden en de ontwikkeling van nieuwe tele-
detectietechnieken en satellietcommunicatiehulpmiddelen en -methoden die relevant zijn voor het 
beleid van de Gemeenschap en die bijdragen tot sociale integratie. 
                                                 
1 Bijvoorbeeld het Kyoto-protocol, het Verdrag ter bestrijding van woestijnvorming van de 
Verenigde Naties, het Biodivers iteitsverdrag van de VN, de conclusies van de Wereldtop 
inzake duurzame ontwikkeling van 2002 en de c onclusies van de Top van de G8 van 2005. 
L 400/216 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 10. Veiligheid 
Doelstelling 
Het ontwikkelen van de technologi e en kennis voor het opbouwen van de capaciteit die nodig is om 
de burger te beveiligen tegen drei gingen als terrorisme, natuurrampen en criminaliteit met eerbiedi-
ging van de fundamentele mensenrechten en de persoonlijke levenssfeer; het garanderen van een 
optimaal en gecoördineerd gebruik van beschikbare en zich ontwikkelende technologieën ter bevor-
dering van de civiele Europese beveiliging; he t stimuleren van de same nwerking tussen aanbieders 
en gebruikers van civiele-beve iligingsoplossingen; het verbeter en van het concurrentievermogen 
van de Europese beveiligingsindustr ie en het boeken van taakgerich te onderzoeksresultaten om de 
beveiligingsleemten te beperken. 
Benadering 
Veiligheid in Europa is een eerste voorwaarde voor voorspoed en vrijheid. Het onderzoek op het 
gebied van veiligheid is uitslu itend gericht op civiele toepassinge n en het dient ter ondersteuning 
van de uitvoering van beleid en initiatieven van de Gemeenschap die betrekking hebben op veilig-
heid, zoals het scheppen van een ruimte van vrij heid, veiligheid en rechtvaardigheid, vervoer, 
gezondheid (zoals het EU-Gezondheidsbeschermingsprogramma1), civiele bescherming (onder 
meer tegen natuurrampen en industriële ongevallen ), energie, milieu en extern beleid. Hierdoor 
draagt dit thema bij tot de groei, de werkgelegenh eid en het concurrentievermogen in de Europese 
beveiligingsindustrie. Het maakt het ook gemakkelijke r dat de diverse nationa le en internationale 
spelers samenwerken en hun activ iteiten onderling afstemmen tene inde onnodige doublures te 
voorkomen en waar mogelijk gebruik te maken va n synergie. Het heeft tot doel leemten in de 
capaciteit op te vullen en zal een duidelijke meerwaarde opleveren voor de beveiligingsbehoeften in 
Europa. Eerbiediging van de privac y en de burgerlijke vrijheden is  een van de sturende principes 
van dit thema. Onderzoek op het gebied van t echnologieën voor dodelijk e en/of vernietigings-
wapens is van dit thema uitgesloten. 
                                                 
1 Met de bedoeling beter voorbe reid te zijn op en beter te kunnen reageren bij doelbewuste 
verspreiding van biologische en/of chemische stoffen. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/217 
 De bijzondere vertrouwelijkheidseisen moeten wo rden nageleefd, maar de transparantie van de 
onderzoeksresultaten mag daarbij niet onnodig worden  beperkt. Daarnaast moeten gebieden worden 
aangewezen waar thans transparantie van onderzoeksresultaten mogelijk is. 
Met deze, niet aan defensie gerelateerde, activitei ten op het niveau van de Gemeenschap worden de 
vier taakgebieden in verband met civiele beveiligi ng bestreken, die zijn vastge steld om in te spelen 
op specifieke uitdagingen van groot  politiek gewicht en met een Eu ropese meerwaarde ten aanzien 
van de dreigingen en de potenti ële veiligheidsincidenten, alsmed e drie gebieden die voor alle 
sectoren van gemeenschappelijk belang zijn. Elk taakgebied omvat zes fasen, die qua timing en 
nadruk van elkaar verschillen. Deze zes fasen z ijn: opsporing (incidentgerelateerd), preventie 
(dreiginggerelateerd), beschermi ng (doelgerelateerd), voorbereidi ng (actiegerelateerd), reactie 
(crisisgerelateerd) en herstel (g evolggerelateerd); zij beschrijven welke activiteiten in welke fase 
moeten plaatsvinden. De eerste vier fasen hebben be trekking op het vermijden van incidenten en het 
verzachten van de potentiële negatieve effecten ervan, de laatste twee op het beheersen van de crisissituatie en de gevolge n ervan op langere termijn. 
In elke fase van de verschille nde taakgebieden is er een speci fieke groep capaciteiten waarover 
degenen die verantwoordelijk zijn  voor de veiligheid van de burgers moeten beschikken om doel-
treffend het hoofd te bieden aan dreigingen en in cidenten. Deze capaciteiten vormen een indicatie 
van de manier waarop de maatregelen zullen worden  uitgevoerd; in sommige gevallen dragen zij bij 
aan meer dan één missie of taakgebied. De verw erving van die capaciteiten is gebaseerd op een 
combinatie van kennis, technologieën en organisato rische maatregelen. In het kader van dit thema 
wordt voorts nagegaan op welke verschillende ma nieren er een doeltreffende verbinding tot stand 
kan komen tussen de versterkte kennis en tec hnologieën en een beter gebruik van gemeenschappe-
lijke ICT-systemen op het gebied van verschillende operaties, enerzijds, en de ontwikkelde proces-sen en de daadwerkelijke uitvoe ring daarvan door de diverse eindge bruikers, anderzijds, zulks om 
de Europese beveiligings capaciteiten te verbeteren. 
L 400/218 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 Het onderzoek zal met name zijn gericht op het o pvullen van hiaten in de  capaciteit door de 
ontwikkeling van voor het specifieke  taakgebied vereiste technologi eën en vaardigheden die zullen 
worden vastgesteld door middel van een top-down- benadering op basis van een dialoog met de 
eindgebruikers, overeenkomstig de doelstellingen en prioriteiten. Al s eindgebruikers van het onder-
zoek op het gebied van beveiliging, zullen overhede n, bedrijfsleven en burgers van de EU volledig 
worden betrokken bij het bepalen van de vereis ten van beveiligingsonderzoe k. Er zal een systeem-
analytische aanpak worden gevolgd om hiaten in de civiele beveiliging en  de O&O-eisen daarvan 
op elk taakgebied te onderzoeken. Onder meer zal er een analyse worden verricht van de beveili-
gingsvereisten van het civiele be drijfsleven.Dit bepalen van onde rzoeksvereisten dient voortdurend 
een belangrijk onderdeel van het onderzoek  in het kader van dit thema te zijn. 
Deze op het opsporen van capaciteitshiaten gerich te aanpak zal worden gecompleteerd met een 
bottom-up-benadering voor het opsporen en analyser en van technologieën om na te gaan hoe ze 
kunnen worden gebruikt om de Europese veiligheid  te versterken. Van belang daarbij is te kunnen 
steunen op de topkwaliteit van de aanbodzijde (b ijvoorbeeld bedrijfsleven, universiteiten, onder-
zoekscentra) voor het aandragen van innovatieve beveiligingsoplossingen. 
Het onderzoek zal een multidisciplinair en taakgeri cht karakter hebben; het loopt van ontwikkeling 
van technologie en methodologie to t integratie, demonstratie en validatie van technologie en 
systemen. Het multifunctionele kara kter van technologieën wordt ges timuleerd teneinde de ruimte 
voor toepassing ervan zo groot mogelijk te maken en om de kruisbestuiving en aanwending van beschikbare en zich ontwikkelend e technologieën in de se ctor civiele beveilig ing te stimuleren. Het 
onderzoeksthema veiligheid heeft als doel het ontwikkelen van doeltreffende oplossingen voor de middellange tot lange termijn die voldoende flexibel  en innovatief zijn om de zich voordoende 
bedreigingen het hoofd te bieden. Daarnaast dient het ter aanvulling en inte gratie van het technolo-
gie- en meer systeemgericht onderzoek binnen andere  thema's, dat niettemin relevant is voor de 
civiele beveiliging. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/219 
 Het beveiligingsonderzoek vereist specifieke uitvoeringsvoo rschriften om het bijzondere karakter 
ervan in acht te nemen, ter bescherming van gevoe lige, veiligheidsgerelateerde informatie, en om 
voldoende informatie over de resultaten voor de lidstaten en de eindgebr uikers te verstrekken. 
Het onderzoek wordt uitsluitend gericht op civiele- beveiligingstoepassingen. Omdat wordt ingezien 
dat technologie op bepaalde gebieden zowel voor civiele als voor militaire doeleinden kan worden 
gebruikt, zal een passend raamwerk worden gecr eëerd voor coördinatie met de activiteiten van het 
Europese Defensieagentschap (EDA). Daarnaast wo rdt er voorzien in coör dinatie van het beveili-
gingsonderzoek met andere activiteit en op nationaal en Europees ni veau, om onderling informatie 
te verstrekken en om onnodige dubbele financiering te voorkomen. 
De rol van het midden- en kleinbedrijf (MKB) bij de activiteiten wordt even sterk aangemoedigd als 
die van de autoriteiten en organisaties die met de  beveiliging van de bevolking zijn belast. De door 
de Europese Adviesraad voor veiligheidsonderzoek (ESRAB)1 opgestelde onderzoe kagenda voor de 
langere termijn zal houvast bieden bij de vaststelling van de inhoud en opzet van het onderzoek op 
dit terrein. 
                                                 
1 Opgericht tijdens de periode van drie jaar van de Voorbereidende actie voor veiligheids-
onderzoek (PASR 2004-2006). 
L 400/220 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 Activiteiten 
De activiteiten hebben betrekking op de volgende taakgebieden: 
• Beveiliging van burgers: De activiteiten zullen zich concentr eren op de dreigingsaspecten van 
potentiële incidenten van transn ationaal belang, zoals daders, de door hen ge bruikte apparatuur 
en hulpmiddelen, en hun aanvalsmechanismen. Voor dit taakgebied zijn allerlei capaciteiten 
nodig, waarvan een groot deel voo ral verband houdt met de fase n "opsporing", "preventie" en 
"voorbereiding" en "reactie". Het is de bedoe ling zowel incidenten te voorkomen als de 
mogelijke gevolgen daarvan te verzachten. Om de vereiste capaciteiten te verwerven voor het 
bieden van civiele bescherming, met inbegrip va n biobeveiliging en bescherming tegen gevaren 
in verband met criminaliteit en terroristische aanslagen, zal de nadruk worden gelegd op zaken als: dreiging (bv. chemische, biologische, ra dioactieve, nucleaire ( CBRN) dreiging), kennis (bv. 
het verzamelen, opslaan, benutten en delen va n inlichtingen; alarme ring), opsporen (bv. van 
gevaarlijke stoffen, springstoffen, B- of C-agentia, personen of groepen, verdacht gedrag), identificatie en authentificatie (bv. van personen, aard en hoeveelhe id van de stoffen), preventie 
(bv. controle op toegang en bewegingen, met be trekking tot financiële bronnen, controle op 
financiële structuren), berei dheid (bv. risicoanalyse; bescherming tegen CBRN-dreiging, 
controle op doelbewuste introductie van biologische en chem ische agentia; beoordeling van de 
niveaus van de strategische reserves zoal s mankracht, vaardigheden, uitrusting, verbruiks-
goederen; met betrekking tot grootschalige ge beurtenissen, enz.), neut ralisering (bv. raketten, 
communicatie, voertuigen en niet-destructieve systemen) en inperking van de gevolgen van 
terroristische aanvallen en criminaliteit, da taverwerking ten behoeve  van rechtshandhaving. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/221 
 • Beveiliging van de infrastructuur en de nutsvoorzieningen: De activiteiten zullen zich toe-
spitsen op de doelwitten van een incident of ra mp van transnationaal belang, bijvoorbeeld de 
infrastructuur, met inbegrip van locaties voor grote evenementen, belang rijke locaties met een 
politieke (bv. parlementsgebouwen) of symbolisch e (bv. bepaalde monumenten) betekenis en de 
nutsvoorzieningen voor energie (waa ronder olie, elektriciteit en ga s), water, vervoer (door de 
lucht, over zee en over land), commun icatie (inclusief de omroep), de financiële, bestuurlijke en 
gezondheidsinfrastructuur, enz. V oor dit taakgebied zijn allerl ei capaciteiten nodig, waarvan een 
groot aantal vooral verband houdt met de fase "bescherming", maar ook met fase "voorberei-
ding". Het is de bedoeling zowel incidenten te  voorkomen als de mogelijke gevolgen daarvan te 
verzachten. Om de vereiste capaciteiten te ontwikkelen, zal de nadruk komen te liggen op thema's als: analyseren, modelleren en evalue ren van de kwetsbare punten van de fysieke 
infrastructuur en de werking ervan; beveilig ing van bestaande en toekomstige openbare en 
particuliere kritische netwerkinf rastructuren, -systemen en -die nsten wat betreft de fysieke, 
logische en functionele kant daar van; controle- en alarmeringssystem en om bij incidenten snel te 
kunnen reageren; bescherming tegen kettingreactie s bij incidenten, definitie en ontwerp van 
criteria voor de aanleg van nieuwe beveil igde infrastructuren en nutsvoorzieningen. 
L 400/222 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 • Intelligente grensbewak ing en -beveiliging: De activiteiten zullen betrekking hebben op 
thema's die van belang zijn voor alle opee nvolgende niveaus van de Europese grens-
beveiligingsstrategie, te beginnen met de vi usumaanvraagprocedures in de ambassades en 
consulaire posten (niveau 1), vervolgens gr ensoverschrijdende sa menwerking (niveau 2), 
maatregelen aan de doorlaatposten van de landgre nzen, in havens en luchthavens alsmede tussen 
de doorlaatposten van de groene en blauwe grenze n (niveau 3) en tenslotte activiteiten binnen de 
Europese buitengrenzen (niveau 4), zoals info rmatie-uitwisseling, compenserende maatregelen, 
het Schengeninformatiesysteem (SIS), justitiële  samenwerking alsook politiële samenwerking en 
samenwerking op het gebied van douane en grensb ewaking. Voor dit taakge bied zijn allerlei 
capaciteiten nodig, waarvan een groot deel voora l verband houdt met de fasen "opsporing", 
"preventie" en "bescherming". Het is de bedoe ling zowel incidenten te voorkomen als de 
mogelijke gevolgen daarvan te verzachten. 
Om de vereiste capaciteiten te ontwikkelen, zal de nadruk komen te liggen op thema's als: 
verhoging van de doeltreffendheid en efficiëntie  van alle veiligheidsr elevante systemen, 
apparatuur, gereedschappen en processen die bij de grensposten worden gebruikt 
(bv. identificatie van inreizende personen, niet-invasieve opsporing van personen en 
goederen, het traceren van sto ffen, monsterneming, teledetect ie waaronder data-acquisitie 
en -analyse, enz.); verhoging van de veilighe id van de land- en zeegrenzen van Europa (bv. 
door niet-invasieve en onderw aterdetectie van voertuigen, het traceren van voertuigen, 
ruimtelijke herkenning waaronder data-acquisi tie en analyse, bewaking, operaties op 
afstand, enz.); maritieme beveiliging; analys e en beheersing van (illegale) migratiestromen. 
Er zal een passend kader worden geschapen voor coördinatie met de activiteiten van het 
Europees agentschap voor het beheer van de operationele samenwerking aan de 
buitengrenzen. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/223 
 • Herstel van de beveiliging en veiligheid in crisissituaties: De activiteiten zullen zich toe-
spitsen op technologieën die een overzicht bi eden en ter ondersteuning dienen van nood-
beheersmaatregelen, zoals op het gebied van civi ele bescherming (inclusief natuurrampen en 
industriële ongevallen), humanita ire hulp en reddingsoperaties. Voor  dit taakgebied zijn allerlei 
capaciteiten nodig, waarvan een groot deel vooral verband houdt met de fasen "voorbereiding", 
"reactie" en "herstel". Het is de bedoeling de gevolgen van he t incident te beperken. Om de 
vereiste capaciteiten te ontwi kkelen, zal de nadruk komen te liggen op thema's als: algemene 
organisatorische en operationele voorbereiding op veiligheidsinciden ten (bv. inter-organisa-
torische coördinatie en noodcommunicatie, beoord eling van strategische reserves, strategische 
inventaris, enz.), crisisbeheersing (bv. ge ïntegreerde alarmerings- en beheersmethoden, 
beoordeling van de vereisten i.v.m. incidenten en prioriteiten, integratie van heterogene actoren 
en middelen, evacuatie en isolatie , neutralisering en inperking van de gevolgen van terroristische 
aanslagen en criminaliteit, en z.) optreden in vijandelijk ge bied, humanitaire noodhulp en het 
beheersen van de gevolgen en ket tingreacties bij veiligheidsinciden ten (bv. de continuïteit van de 
gezondheidszorg, het functioneren van het bedrijf sleven, vertrouwenherstellende maatregelen, 
herstel van de verstoorde of vernieti gde werking van de samenleving, enz.). 
L 400/224 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 De bovengenoemde gebieden zullen worden gesteund door activiteiten op de volgende gebieden die 
voor alle sectoren van belang zijn: 
• Integratie, interconnectivit eit en interoperabiliteit  van beveiligingssystemen : Met de 
activiteiten op het gebied van inlichtingen, informa tievergaring en civiele veiligheid worden de 
voorwaarden gecreëerd voor de ontwikkeling en bijg edragen tot de prestati es van technologie die 
nodig is voor de ontwikkeling van bovengenoemd e capaciteiten, zodat de nadruk komt te liggen 
op multisectorale thema's zoals: verbetering va n de interoperabiliteit en communicatie tussen 
systemen, apparatuur, diensten en processen, wa aronder informatie-infrast ructuren voor rechts-
handhaving, brandbestrijding, ci viele bescherming en gezond heidszorg, met behoud van de 
betrouwbaarheid ervan, bescherming van de vert rouwelijkheid en integriteit van informatie, 
traceerbaarheid van alle transacties en de verwerking daarva n, enz. Bovendien zal in het kader 
van de activiteiten aandacht worden besteed aan normalisatie- en opleidingsaspecten (onder meer 
met betrekking tot culturele, persoonlijke en  organisatorische interoperabiliteit). 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/225 
 • Beveiliging  en de samenleving:  De activiteiten zijn multisectoraal van aard en moeten worden 
uitgevoerd door interactie tussen natuurwetensch appen, technologie en andere wetenschappen, in 
het bijzonder politieke, sociale en menswetensch appen. De nadruk zal worden gelegd op zowel 
culturele en sociaaleconomische analyses als systeemrisicoanalyses, scenario-ontwikkeling en 
andere onderzoekactiviteiten die verband houden met onderwerpen als: veiligheid als dynamisch 
concept (totaalanalyses van veil igheidskritische behoeften met he t oog op de definitie van de 
belangrijkste functie-eisen om op de wisselvallighei d van het veiligheidslandschap in te spelen); 
onderlinge afhankelijkheid, kwetsbare punten door  toedoen van rampen en nieuwe dreigingen 
(bv. op het gebied van terrorisme en georganiseer de misdaad); de houding van burgers in crisis-
situaties (bv. de perceptie  van terrorisme en criminaliteit, he t gedrag van menigtes, begrip bij het 
publiek voor burgerrechten en sociaal-culturele vormen van bescherming en acceptatie van beveiligings- (en veiligheids-)m aatregelen; voorbereiding en ge reedheid van de bevolking voor 
terroristische aanslagen; kwesties in verband me t de communicatie tussen de overheid en de 
burgers in crisissituaties; verhoging van de alertheid van de bevolki ng op dreigingen; voor-
lichting van de burgers over de interne beveiligings- en hulpverleningsapparaten van de lidstaten 
en de EU; gedragswetenschappelijke, psychologi sche en andere analyses van terroristen; 
ethische kwesties met betrekking tot de be scherming van persoonsgebonden gegevens en 
integriteit van informatie. Het onderzoek zal  ook worden gericht op de ontwikkeling van 
statistische indicatoren voor criminaliteit tenein de veranderingen op het gebied van criminaliteit 
te evalueren. 
• Coördinatie en opzet van het beveiligingsonderzoek: Dit gebied fungeert als platform voor 
activiteiten voor de coördinatie en  opzet van nationale, Europese en  internationale  beveiligings-
activiteiten, de ontwikkeli ng van synergieën tussen civiel, be veiligings- en defensieonderzoek, 
alsmede de coördinatie tussen vraag- en aanbodz ijde van het beveiligingsonderzoek. De acti-
viteiten zullen zich concentreren op de verbeteri ng van de desbetreffende juridische vereisten en 
procedures. 
L 400/226 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 Internationale samenwerking 
De internationale samenwerking bij activiteiten op het gebied van het beveiligingsonderzoek zal 
overeenkomstig de interne en externe aspecten van het communautaire beleid worden geïmple-
menteerd. Gezien de bijzondere ge voeligheid van dit themagebied zal de internationale samen-
werking voor de betrokken landen van geval tot geval worden overwogen. Bijzondere vereisten en 
criteria voor internationale samenwerking kunnen in het werkprogramma worden gespecificeerd. 
Er zal worden overwogen specifieke internati onale samenwerkingsactiviteiten te ontplooien 
wanneer dit van wederzijds belang is, zoals onderz oek naar wereldwijd toepasbare beveiligings-
concepten, bv. beheersing van grootschalige rampen. 
Reactie op opkomende behoeften en onvoorziene beleidsbehoeften  
Het thema beveiligingsonderzoek is flexibel opg ezet. Bij de activiteiten kan rekening worden 
gehouden met nog onbekende beveiligingsrisico's, onder meer bij rampen, en de beleidsbehoeften 
die naar aanleiding daarvan kunnen ontstaan. Deze flexibiliteit complement eert het taakgerichte 
karakter van de hierboven ge schetste onderzoekactiviteiten. 
 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/227 
 BIJLAGE II 
INDICATIEVE VERDEL ING VAN HET BEDRAG 
De indicatieve verdeling is als volgt (in miljoen EUR): 
Gezondheid 6 100  
Voeding, landbouw en visserij, biotechnologie 1 935  Informatie- en communicatietechnologieën 9 050  Nanowetenschappen, nanotechnologieën, materialen en nieuwe productie-
technologieën 3 475  
Energie  2 350  
Milieu (inclusief klimaatverandering) 1 890  Vervoer (inclusief luchtvaart) 4 160  Sociaaleconomische wetenschappe n en geesteswetenschappen 623  
Ruimtevaart 1 430  Veiligheid 1 400  
L 400/228 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 Totaal 1 2 3 4 32 413  
 
                                                 
1 Met inbegrip van gezamenlijke technologie-initia tieven (inclusief financieel plan, enz.) en 
het deeel van de coördinatie- en internationa le samenwerkingsinitiatieven dat in het kader 
van de thema's moet worden gefinancierd. 
2 Doel is dat ten minste 15 % van de programmafinanciering naar het MKB gaan. 
3 Inclusief een bijdrage van maximaal 800 miljo en euro voor de Europese Investeringsbank 
(EIB) ten behoeve van de financieringsfacilite it met risicodeling (RSFF)  van de EIB, zoals 
bedoeld in bijlage III. De thema's zullen ee n proportionele bijdrage leveren, met uitzon-
dering van het thema "Sociaaleconomische wetenschappen en geesteswetenschappen", dat niet bijdraagt aan de RSFF. Voor de periode 2007-2010 zal een bedrag in de orde van grootte van 400 miljoen euro in jaarlijkse tranches worden toegewezen. 
4 Waarvan - onder voorbehoud van de tussentijdse evaluatie - minimaal 210 miljoen euro en 
maximaal 250 miljoen euro voor COST. Deze fi nanciële steun zal worden verleend in de 
vorm van een subsidie op basis van een subsid ieovereenkomst tussen de Commissie en een 
door COST als uitvoerend org aan aangewezen rechtspersoon, die door het secretariaat-
generaal van de Raad aan de Commissie is  meegedeeld en in het werkprogramma wordt 
genoemd. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/229 
 BIJLAGE III 
Risicodelende financieringsfaciliteit 
Overeenkomstig bijlage II verleent de Gemeenschap een bijdrage (coördinatie- en ondersteunings-
actie) aan de Europese Investeringsbank (EIB), di e een risicodelende partner zal zijn voor de 
financieringsfaciliteit met risi codeling (RSFF). De RSFF, die door de Gemeenschap en de EIB 
wordt medegefinancierd, strekt ertoe in heel Eur opa investeringen van de particuliere sector in 
onderzoek, technologische ontwikkeling en demons tratie (OTO), alsm ede in innovatie te 
bevorderen. 
De bijdrage van de Gemeenschap vergroot de risicobeheercapaci teit van de bank, waardoor (i) een 
groter volume aan EIB-lening- en -garantieoperaties voor een  bepaald risiconiveau  en (ii) de finan-
ciering van risicovollere Europe se OTO-acties mogelijk worden dan zonder communautaire steun 
mogelijk zou zijn, en helpt op die manier marktdef iciënties te ondervangen. Het resultaat moet zijn: 
• een meerwaarde op gebieden waarop de markt niet in de nodigde middelen kan voorzien; en 
• een hefboomeffect op partic uliere investeringen. 
De bijdrage van de Gemeenschap aan de RSFF wo rdt verleend in overeenstemming met de bepalin-
gen van bijlage II. 
De EIB leent middelen uit die zij opneemt uit de internationale financiële markten en biedt 
garanties aan haar financieringspartners, overee nkomstig haar standaardr egels, -regelingen en 
-procedures. 
L 400/230 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 De bank gebruikt deze bijdrage volgens het beginsel "wie het eerst komt, het eerst maalt", voor 
voorzieningen en kapitaaltoewijzing binnen de bank ter dekking van een deel  van de risico's die 
samenhangen met haar verrichtingen ter ondersteuni ng van subsidiabele Europese OTO-acties. 
Op basis van haar financiële evaluatie beoordeelt de  EIB het niveau van de financiële risico's en 
stelt zij de waarde vast van de voorziening en de kapitaaltoewijzing. 
Bij de risicobeoordeling en -indeli ng, en de daaruit voortvloeiende besluiten inzake voorzieningen 
en kapitaaltoewijzing worden standaardprocedures va n de bank in het kader va n haar faciliteit voor 
gestructureerde financiering gevolgd, die door haar aandeelhouders worden goedgekeurd en 
gecontroleerd en periodiek worden bijgewerkt en aangepast. De bijdra ge van de Gemeenschap 
brengt geen verandering in deze procedures. 
Het risico voor de Gemeenschapsbe groting blijft beperkt tot de be taalde of vastgelegde bedragen. 
Er bestaat geen bijkomende verplichting voor de Gemeenschapsbegroting, aangezien het resterende 
risico door de EIB wordt gedragen. 
De bijdrage van de Gemeenschap wordt jaarlijks uitbetaald op basis van een meerjarenplan en 
rekening houdend met de ontwikkeling van de vraag. Het jaarlijkse bedrag wordt vastgesteld in het werkprogramma, op basis van het activiteitenversla g en de prognoses die de EIB zal voorleggen. 
Het meerjarenplan wordt gefinancierd uit de resp ectieve bijdragende thema's en wordt, in voor-
komend geval, aangepast volgens het beginsel van proportionele bijdragen. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/231 
 In de met de EIB te sluiten overeenkomst worden na nauw overleg met de lidstaten de bepalingen 
en voorwaarden vastgesteld waaronder de communa utaire middelen kunnen worden gebruikt als 
voorzieningen en kapitaaltoewijzingen. Deze overeenkomst omvat onder meer de volgende 
bepalingen en voorwaarden: 
• De subsidiabiliteit van communautaire OTO-act iviteiten. Door de Gemeenschap gefinancierde 
"gezamenlijke technologie-initiatieven", same nwerkingsprojecten, netwerken voor toponderzoek 
en onderzoek ten behoeve van het MKB zijn automatisch subsidiabel voor zover hun doel-
stellingen onder de bijdragende thema's van dit specifieke programma vallen. Juridische 
entiteiten die zijn gevestigd in niet-geassoci eerde derde landen komen eveneens in aanmerking 
indien zij deelnemen aan werkzaamheden onder cont ract in het kader van KP7 en hun kosten in 
aanmerking komen voor communautaire financiering.  Andere Europese acties (zoals EUREKA) ko men eveneens in aanmerking voor zover zij 
betrekking hebben op activiteiten op het gebied van onderzoek, technologis che ontwikkeling of 
demonstratie die onder het toepassingsgebied vallen van bijdragende thema's die aan de 
beginselen en criteria van Europees onderz oek beantwoorden en de leningnemers of begun-
stigden van een garantie in de lidstaten of geassocieerde landen gevestigde rechtspersonen zijn. 
 De RSFF zal in alle lidstaten en  geassocieerde landen ter beschi kking worden gesteld, teneinde 
te waarborgen dat alle juridische entitei ten, ongeacht hun grootte (ook MKB en onderzoeks-
instellingen, inclusief universite iten) in alle lidstaten van de ze faciliteit gebruik kunnen maken 
voor de financiering van hun activiteiten in de subsidiabele werkzaamheden.  
Innovatiewerkzaamheden van commerciële aard komen uitsluitend door gebruik van de eigen 
bijdrage van de EIB in aanmerking voor de RSFF. 
L 400/232 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 In overeenstemming met de ingevolge artikel 167  van het Verdrag vastgestelde verordening 
[betreffende de regels voor deelname] stelt de  overeenkomst ook procedures vast aan de hand 
waarvan de Gemeenschap in naar behoren gemo tiveerde gevallen bezwaar  kan maken tegen het 
gebruik van de bijdrage van de  Gemeenschap door de EIB. 
De regels voor het vaststellen va n het aandeel van het financiële risico dat door de communautaire 
bijdrage wordt gedekt en de risicodrempel waarboven de EIB de communautaire bijdrage kan 
gebruiken, alsmede de verdeling van de daarmee verbonden opbrengsten. 
Het niveau van de bijdrage van de Gemeensc hap voor elke verrichting zal afhangen van de 
evaluatie van het financiële risico door de EI B. Het niveau van de to tale voorzieningen en 
kapitaaltoewijzingen voor de meeste verrichtingen in het kader van de RSFF zal naar verwachting 
binnen een marge van 15 % tot 25 % van de nomi nale waarde van die verrichtingen vallen. Het 
niveau van de totale voorzieningen en kapitaa ltoewijzingen in het kade r van de communautaire 
bijdrage mag in geen geval meer dan 50 % van de  nominale waarde van de leningen of garanties 
bedragen. Het risico wordt voor elke verrichting gedeeld. 
De regelingen inzake het toezicht van de Gemeensc hap op de lenings- en ga rantieverrichtingen van 
de EIB in verband met de bijdrage van de Gemeen schap, met inbegrip van de verrichtingen die via 
de financieringspartners van de EIB plaatsvinden. 
De EIB mag de bijdrage van de Gemeenschap ui tsluitend gebruiken voor verrichtingen die zijn 
goedgekeurd in de periode tussen de datum van in werkingtreding van dit specifieke programma en 
31 december 2013. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/233 
 De rente en de opbrengsten die ti jdens deze periode door de bijdrage van de Gemeenschap worden 
gegenereerd, worden door de EIB jaarlijks overg edragen aan de Commissie, die het Europees 
Parlement en de Raad van de overdracht in kenn is stelt. Overeenkomstig artikel 18, lid 2, van het 
Financieel Reglement worden deze bedragen beschouwd als bestemming sontvangsten voor het 
RSFF en in de begroting opgenomen. 
De Commissie kan bij de goedkeuring van het we rkprogramma besluiten om na de tussentijdse 
evaluatie als bedoeld in bijlage II van het kaderprogramma de toewijzing te herzien van de niet door 
de RSFF gebruikte en derhalve door de EIB terugbeta alde bedragen, teneinde deze te gebruiken in 
het kader van andere werkzaamheden onder contract van de bijdragende thema's van dit specifieke 
programma. De tussentijdse evaluatie omvat een exte rne beoordeling van de effecten van de RSFF. 
De Commissie zal nauwlettend toezien op het doeltr effend gebruik van de bijdrage van de Gemeen-
schap, onder meer door evaluaties achteraf van succesvolle elementen van de actie, en regelmatig 
verslag uitbrengen aan het program macomité. Voorts zal de Comm issie de belangrijkste bevin-
dingen in dit verband opnemen in het jaarlijks ve rslag betreffende de acti viteiten inzake onderzoek 
en technologische ontwikkeli ng dat zij overeenkomstig artik el 173 VEG aan het Europees 
Parlement en de Raad dient voor te leggen. 
 
L 400/234 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 BIJLAGE IV 
Gezamenlijke technologie-initiatieven en coördinatie van  
niet-communautaire onderzoeksprogramma's 
Gezamenlijke technologie-initiatieven1 
De onderzoeksgebieden voor een indicatieve li jst van gezamenlijke technologie-initiatieven 
worden hieronder aangewezen op basis van de crite ria in bijlage I. Deze gezamenlijke technologie-
initiatieven hebben betrekking op ee n uiteenlopende reeks uitdaginge n. Derhalve moeten structuren 
per geval worden ontworpen zodat ze op de sp ecifieke kenmerken van het betrokken onderzoeks-
gebied zijn toegesneden. In elk afzonderlijk ge val zou er een specifieke structuur worden vast-
gesteld voor de uitvoering van de overeengekomen onderzoeksagenda van het gezamenlijk technologie-initiatief, voor het aa ntrekken van de nodige publieke en  private investeringen en voor 
de coördinatie van de Europese  inspanningen. De Gemeenschap zou een bedrag kunnen verstrekken 
voor de uitvoering van de onderzoeksagenda op basi s van afzonderlijke voorste llen. Op basis van in 
bijlage I gespecificeerde criteria kunnen nog andere  gezamenlijke technologie-initiatieven worden 
vastgesteld en gedurende de uitvoering van he t zevende kaderprogramma worden voorgesteld. 
● Initiatief inzake innovatieve geneesmiddelen 
Het gezamenlijk technologie-initia tief inzake innovatieve geneesmiddelen beoogt het vergroten van 
het concurrentievermogen van de Europese genees middelensector door te voor zien in een gecoördi-
neerde benadering om de onderzoeksknelpunten in  het proces van geneesmiddelenontwikkeling te 
ondervangen en de ontwikkelingstijd en het uitv alpercentage bij klinische tests voor nieuwe 
geneesmiddelen te verminderen. Dit zal snellere to egang tot meer gerichte geneesmiddelen en een 
sneller rendement van onderzoeksinvesteringen m ogelijk maken en zodoende meer particuliere 
investeringen voor verder  onderzoek stimuleren. 
                                                
 
1 De lijst van voorgestelde GTI's is slechts indi catief en kan in het licht van toekomstige 
ontwikkelingen worden aangepast. Over elk GTI wordt afzonderlijk een besluit genomen 
(zie bijlage I, hoofdstuk "Wetenschappelijke en  technologische doelste llingen, grote lijnen 
van de thema's en activiteiten"). 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/235 
 Preconcurrentieel onderzoek, zoals gedefinieerd via de strategi sche onderzoeksagenda van het 
initiatief inzake innovatieve geneesmiddelen om vat: ontwikkeling van instrumenten en methoden 
voor het beter voorspellen van de geschiktheid, de veiligheid en  de werkzaamheid van genees-
middelen; intelligente infrastr ucturen voor data-integratie en  kennisbeheer door nauwe samen-
werking tussen industrie, academische wereld en klinis che centra in alle vereiste stadia. Er zullen 
ook leemten in onderwijs- en opleiding worden opgevul d om ervoor te zorgen dat Europa over de 
vaardigheden beschikt om onderzoe ksresultaten om te zetten ten voordele van de patiënt. Er zal 
nauw worden samengewerkt tussen de Europese Gemeenschap en het bedrijfsleven en andere 
belanghebbenden, zoals regelgevende bureaus, patiënten, de academische wereld, clinici, enz., en er 
zullen publieke en private middelen worden aange trokken. De uitvoering van de strategische 
onderzoeksagenda geschiedt door middel van het in itiatief inzake innovatieve geneesmiddelen, de 
passende, speciaal hiertoe te  creëren publiek/private partnerschapsstructuur. 
● Nano-elektronicatechnologieën 2020 
Nano-elektronica is van hoog strate gisch belang voor het Europese concurrentievermogen omdat de 
producten ervan in belangrijke mate innovatie mogelijk maken in andere sectoren (multimedia, telecommunicatie, vervoer, gezondheid, milieu, in dustriële verwerking, enz.). De O&O- en 
innovatie-inspanningen moeten beter worden gestructureerd, geoptimalis eerd en geïntegreerd in een 
groter proces waarbij alle actor en worden betrokken die cruciaal  zijn voor het behalen van een 
succesvol resultaat op dit gebied. 
Het initiatief voorziet bovendien in de behoeft en aan siliciumgebaseerd e technologieën op vier 
technologieterreinen: (i) het kl einer maken van logische scha kelingen en geheugens om de 
prestaties te verhogen en de kos ten te verminderen (ii) de ontwi kkeling van functies met een toege-
voegde waarde, inclusief sensor-, actuator- en packagingfuncties, en de inbedding ervan in logische 
schakelingen en geheugens om complexe System -on-Chip of System-in-Package oplossingen tot 
stand te brengen (iii) apparatuur en ma terialen en (iv) ontwerpautomatisering. 
L 400/236 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 ● Ingebedde computersystemen 
Ingebedde computersystemen – de onzichtbare elek tronica en software die intelligentie verlenen 
aan producten en processen – zijn van strategi sch belang voor het concurrentievermogen van 
belangrijke Europese industriële sectoren zoal s de automobielsector, vliegtuigelektronica, 
consumentenelektronica, telecommunicatie, medische  systemen en productie. Voorts schept de 
toenemende connectiviteit van deze systemen potentieel voor volkomen nieuwe markten en 
maatschappelijke toepassingen waar Europa een  goede positie moet innemen om ervan te 
profiteren. 
Het gezamenlijk technologie-initia tief inzake ingebedde computersystemen bundelt en focust de 
onderzoeksinspanning en stimuleert private en publieke  investeringen teneinde de hoge risico's te 
delen en een hoog ambitieniveau te handhaven. He t initiatief heeft betrekking op het ontwerpen, 
ontwikkelen en inzetten van alomte genwoordige, interoperabele en kosteneffectieve maar krachtige, 
veilige en beveiligde elektronische en softwa resystemen. Het levert referentieontwerpen die 
standaard-architectuurbenaderingen  bieden voor bepaalde series van toepassingen, middleware die 
naadloze connectiviteit en interopera biliteit mogelijk maakt, geïntegreerde ontwerpsoftwaretools en 
-methoden voor snelle ontwikkeling en prototype -ontwikkeling alsmede nieuwe benaderingen voor 
interactie tussen computer s en de echte wereld. 
● Initiatief waterstof en brandstofcellen 
Waterstof en brandstofcellen zijn energietec hnologieën die een paradigmawisseling tot stand 
kunnen brengen in de wijze waarop Europa energie produceert en gebruikt; ze bieden aanzienlijk 
ontwikkelingspotentieel voor onafh ankelijke duurzame energievoorziening op lange termijn en 
verschaffen Europa een cruciaal concurrentievoo rdeel. De overgang op een waterstofgeoriënteerde 
economie impliceert grote onderzoeks- en kapit aalsinvesteringen in het scheppen van nieuwe 
industrieën, nieuwe toelever ingsstructuren, infrastruc tuur en human resources. 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/237 
 Het gezamenlijk technologie-initiatief definieert en  geeft uitvoering aan een doelgericht Europees 
programma van industrieel onderz oek, technologische on twikkeling en demons tratie voor het 
leveren van robuuste waterstof- en  brandstofceltechnologieën die zoda nig vergevorderd zijn dat zij 
op de markt kunnen worden gebracht. De hoofdthema's van de onderzoeksagenda van het gezamen-lijk technologie-initiatief zijn: brandstofcelontwikk eling voor alle toepassingssectoren en -bereiken; 
duurzame waterstofvoorziening, inclus ief productie, distributie, opslag en levering; geïntegreerde, 
grootschalige demonstratie van tot ontwikkeling ko mende en geavanceerde technologieën in een 
reële operationele context; en voo rbereidende activiteiten voor een  marktkader. Dit wordt uitge-
voerd op basis van een gedegen en zich continu ontwikkelende routekaart en "business case" voor 
EU-technologie, gedetailleerde overgangsstrategieën en doelstellingen en uitvoeringsmijlpalen voor 
de lange termijn. 
● Luchtvaart en luchtvervoer 
Europa moet een vooraanstaande po sitie blijven innemen in de sl euteltechnologieën wil het in de 
toekomst een duurzame, innovatieve en concurre rende luchtvaart- en luchtvervoersindustrie 
hebben. De ontwikkeling van groene  technologie vormt de sleutel tot een verzekerd concurrentie-
vermogen voor de gehele luchtvervoersector. Innovatieve technologieën zijn van primordiaal 
belang voor het in stand houden van het concurren tievermogen in sectoren die onder toenemende 
concurrentiedruk komen te staan, alsook om de concu rrentiepositie te herstellen in sectoren waar 
Europa over het potentieel beschikt om een aanzi enlijk marktaandeel te  vestigen, bijvoorbeeld 
inzake regionaal vervoer. Aangezi en het hier om een OTO-intens ieve industrie gaat, is het 
bestaande concurrentievermogen van de Europese  luchtvaart- en luch tvervoersondernemingen op 
de wereldmarkten decennialang door middel van aan zienlijke particuliere onderzoeksinvesteringen 
(doorgaans 13-15 % van de omzet) opgebouwd. Gezien  het bijzondere karakter van de sector 
hangen nieuwe ontwikkelingen vaak af van effectie ve samenwerking tussen de publieke en privé-
sector. 
L 400/238 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 Bepaalde aspecten van de strate gische onderzoeksagenda van ACAR E vereisen een effectenschaal 
en doelgerichte continuïteit die een gezamenlijk t echnologie-initiatief nodig maken dat gericht is op 
een coherent en specifiek programma voor onde rzoek inzake geavanceerd e technologieën en 
aspecten bevordert zoals integratie, grootschalige va lidatie en demonstratie. 
Op het gebied van luchtvaart en luchtvervoer komen verschillende gebieden aan bod, zoals een 
milieuvriendelijk en kostenefficiënt luchtvervoersy steem ("The Green Air Transport System"), en 
luchtverkeersbeheer ter onderste uning van het beleid inzake he t gemeenschappelijk Europees 
luchtruim en het SESAR-initiatief. 
● Wereldwijde monitoring voor milieu en veiligheid (GMES) 
Europa heeft autonome capaciteit nodig op ba sis van een Europese norm voor wereldwijde 
monitoring. Dit zal Euro pa en zijn industrieën in  belangrijke mate helpen op dit gebied, waar zijn 
concurrenten momenteel fors investeren in  de ontwikkeling van normen voor wereldwijde 
monitoringsystemen. 
GMES moet uitvoering geven aan het politieke mand aat dat is geformuleerd in de Raadsresolutie 
inzake GMES1 naar aanleiding van de Top van Götebor g in juni 2001, het actieplan inzake GMES2 
dat in februari 2004 is gepresenteerd en de opname  ervan in het "initiat ief voor groei" en de 
"snelstartlijst". 
                                                 
1 PB C 350 van 11.12.2001, blz. 4. 
2 "Wereldwijde monitoring voor milieu en ve iligheid (GMES): Totstandbrenging van een 
GMES-capaciteit tegen 2008 - (actieplan (2004-2008))" - COM(2004)65 def. (3.2.2004). 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/239 
 De toekomst van GMES hangt af van belangrijke langetermijninvesteringen van zowel gebruikers 
als infrastructuuraanbieders (zowel  publieke als private) . Daarvoor is het van essentieel belang dat 
GMES een duidelijk en coherent imago heeft, dat voor de gebruikers, overheden en industrie 
gemakkelijk herkenbaar is. Los van de specifiek e toepassingsgebieden van GMES zullen hiervoor 
aanvaarde normen, valideringsmechanismen en -b eleidsmaatregelen vereist zijn, waarvoor de 
politieke verantwoordelijkheid bij één en dezelfde instantie berust. 
Hiertoe kan een GMES-beheersstructuur in de vorm van een gezamenlijk technologie-initiatief 
(GTI) worden opgezet om alle relevante spel ers met hun middelen, met name gebruikers-
organisaties zowel op nati onaal als op Europees niveau, samen te brengen. 
Een GTI voor GMES moet een sterke coördinati e van GMES-gerelateerde activiteiten waarborgen, 
inclusief via de volgende functies: 
– consolidatie van gebruikerseisen voo r elk toepassingsgebied van GMES, 
– toezicht op en ondersteuning van de ontwi kkeling van operationele GMES-diensten, 
gerelateerde capaciteiten en infrastructuren, 
– waar nodig validering van dergelijke diensten, 
– ontwikkeling van mechanismen die gericht zi jn op het garanderen van datatoegang op 
lange termijn ("data buying"). 
L 400/240 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 Een GMES-GTI zou ook een effectief middel voor het bevorderen van een acti eve rol van de privé-
sector zijn door te fungeren al s een coördinatie- en financieri ngsinstrument voor de industrie 
(inclusief het MKB) en andere potentiële contractanten die willen bijdragen tot de uitvoering van 
GMES via de betrokken concurrentieprocessen. 
GMES zal Europa leiderschap verschaffen op een gebied van beheer en gebruik van belangrijke 
infrastructuren, inclusief strategische ruimtecapac iteiten. Het kan tevens een basis verschaffen voor 
een efficiënte exploitatie van eindige nat uurlijke hulpbronnen door zowel publieke als private 
organen. Het zal aldus de productiviteit helpen verbeteren in veel  sectoren die coherente en actuele 
informatie over beschikbare goederen nodig hebben. 
Coördinatie van niet-communautaire onderzoeksprogramma's1 
Hieronder is een indicatieve lijst van initiatiev en opgenomen voor de gezamenlijke uitvoering van 
nationale onderzoeksprogramma' s waarvoor een afzonderlijk besl uit op basis van artikel 169 van 
het Verdrag zou kunnen worden vastgesteld. T ijdens de uitvoering van het zevende kader-
programma kunnen nog andere initiatieven worden vastgesteld en voorgesteld. 
Indien er besluiten worden aangenomen, zoude n in verband met elk besluit een specifieke 
uitvoeringsstructuur alsook de or ganisatiestructuur en de nodige beheersinstanties voor de 
uitvoering van de actie worden opgericht. Over eenkomstig bijlage II verleent de Gemeenschap 
financiële steun voor de initiatieven en neemt zi j actief deel aan de uitvoering op de wijze die het 
meest geschikt is voor de actie. 
                                                 
1 De lijst heeft slechts een indicatief karakter . Over de voorgestelde initiatieven zal een 
afzonderlijk besluit worden genomen op grond van artikel 169 (zie bijlage I, hoofdstuk 
"Wetenschappelijke en technologische doelste llingen, grote lijnen van de thema's en 
activiteiten"). 
30.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 400/241 
 ● Artikel 169-initiatief op het gebied van Oostzeeonderzoek 
Het doel is het opstarten en uitvoeren van een gezamenlijk O&O-programma waarin een aantal 
nationale programma's op het gebied van marien e wetenschap en duurzame ontwikkeling van de 
Oostzee zijn geïntegreerd. In overeenstemming me t verscheidene internationale, Europese en 
regionale verdragen betreffende de Oostzee maakt dit initiatief de tots tandbrenging mogelijk van 
een platform voor het samenstellen en verspreiden va n bevindingen in de praktijk en creëert het de 
nodige O&O ter ondersteuning van de duurzame ontwikkeling van de Oostzee. 
● Artikel 169-initiatief op het gebi ed van ambient assisted living 
Een gezamenlijk O&O-programma inzake ambient assisted living beoogt het samenbrengen van 
nationale onderzoeksinspanningen om na te gaan  hoe ICT de levenskwaliteit van bejaarden kan 
verhogen en de periode van zelfstandig wonen in hun thuisomgeving en hun buurt kan verlengen. 
Een en ander omvat bijvoorbeeld bijstand om dage lijkse activite iten uit te voeren en sociale 
contacten te vergemakkelijken, gezondheids- en ac tiviteitenmonitoring en ve rhoging van de veilig-
heid en het veiligheidsgevoel. Cent raal staat de integratie van appa ratuur, systemen en diensten in 
kosteneffectieve, betrouwbare en  vertrouwenwekkende oplossingen. Dit initiatief beoogt groot-
schalige Europese samenwerking met voldoende kr itische massa en engagement op lange termijn. 
● Artikel 169-initiatief op het gebied van metrologie 
Het doel is het opstarten en uitvoeren van een samenhangend gezamenlijk O&O-programma voor 
metrologie waarin een aantal nationa le programma's is geïntegreerd, da t Europa in staat stelt in te 
spelen op de groeiende vraag naar speerpuntmetr ologie als een instrument voor innovatie en ter 
ondersteuning van wetenschappelijk e onderzoek en beleid. Het initi atief ondersteunt met name de 
doelstellingen van de Europese nationale meetsyst emen die worden verwezenlijkt via de netwerken 
van nationale metrologische laboratoria. 
 
L 400/242 NL Publicatieblad van de Europese Unie 30.12.2006 
 BIJLAGE V 
Overeenkomstig artikel 8, lid 5, door de Commissie te verstrekken informatie 
1. Informatie over individuele projecten die he t mogelijk maakt elk voorstel gedurende de 
volledige looptijd ervan te volgen, en  die met name betrekking heeft op: 
– ingediende voorstellen; 
– evaluatieresultaten voor elk voorstel; 
– subsidieovereenkomsten; 
– afgeronde acties. 
2. Informatie over het resultaat van elke oproe p tot het indienen van voorstellen en over de 
uitvoering van het project, met name over: 
– de resultaten van elke oproep tot het indienen van voorstellen; 
– het resultaat van onderhandelinge n over subsidieovereenkomsten; 
– de uitvoering van het project, waaronder de  betalingsgegevens en het resultaat van 
het project. 
3. Informatie over de uitvoering van het progr amma, waaronder relevante informatie op het 
niveau van het kaderprogramma, het specifieke programma en elk thema. 
Deze informatie (met name over voorstellen, de ev aluatie ervan en subsidieovereenkomsten) moet 
worden verstrekt in een uniform gestructureerd, elektronisch leesba ar en verwerkbaar formaat dat 
toegankelijk is via een IT-gebaseerd informatie - en rapportagesysteem waarmee gemakkelijk gege-
vens kunnen worden geanalyseerd.