COMMUNAUTAIRE KADERREGELING INZAKE STAATSSTEUN VOOR ONDERZOEK EN ONTWIKKELING (96/C 45/06)

(Voor de EER relevante tekst)

1. De rol van onderzoek en ontwikkeling bij het bevorderen van de groei, het concurrentievermogen en de werkgelegenheid

1.1. Volgens artikel 130, lid 1, van het EG-Verdrag dragen de Gemeenschap en de Lid-Staten er zorg voor "een betere benutting van het industrieel potentieel van het beleid inzake innovatie, onderzoek en technologische ontwikkeling te stimuleren".

Bovendien draagt de Gemeenschap, overeenkomstig artikel 130, lid 3, bij tot de verwezenlijking van deze doelstelling "door middel van haar beleid en optreden uit hoofde van andere bepalingen van dit Verdrag". Deze kaderregeling inzake steun voor onderzoek beoogt derhalve de mededingingsregels ten uitvoer te leggen en tevens tot de verwezenlijking van deze doelstelling bij te dragen.

1.2. Onderzoek en ontwikkeling (O & O) kunnen bijdragen tot een nieuwe toename van de groei, versterking van de concurrentiepositie en stimulering van de werkgelegenheid. Hiervan was men zich reeds bewust ten tijde van de Europese Akte, die leidde tot opname in het EG-Verdrag van onder meer artikel 130 F, waarin is vastgesteld dat de Gemeenschap als doelstelling heeft de wetenschappelijke en technologische grondslagen van de industrie van de Gemeenschap te versterken en de ontwikkeling van haar internationale concurrentiepositie te bevorderen. Het Verdrag van Maastricht heeft deze doelstelling bevestigd evenals de noodzaak voor de Gemeenschap om het streven naar onderlinge samenwerking op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling tussen ondernemingen, onderzoekcentra en universiteiten te stimuleren.

1.3. Aan de verwezenlijking van deze doelstellingen wordt in het bijzonder bijgedragen door de meerjarige kaderprogramma's voor Onderzoek en Technologische Ontwikkeling (OTO). Het vierde kaderprogramma (1994-1998), dat door het Europees Parlement en de Raad is goedgekeurd (1) omvat vier soorten activiteiten:

a) uitvoering van onderzoekprogramma's en programma's op het gebied van technologische ontwikkeling en demonstratie door bevordering van de samenwerking met en tussen ondernemingen, onderzoekcentra en universiteiten;

b) bevordering van de samenwerking op het gebied van communautair onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie met derde landen en internationale organisaties;

c) verspreiding en exploitatie van de resultaten van de activiteiten op het gebied van communautair onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie;

d) stimulering van de opleiding en mobiliteit van onderzoekers in de gehele Gemeenschap.

1.4. In het Witboek over groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid (2) wordt aangegeven wat de uitdagingen en wegen naar de 21e eeuw zijn. Er wordt een uiteenlopende reeks maatregelen en stappen in voorgesteld die de Lid-Staten en de Gemeenschap gezamenlijk moeten nemen om de werkloosheid in de Europese Unie aan te pakken.

Het onderstreept het belang van algemene maatregelen om de investeringen van ondernemingen in onderzoek en technologische ontwikkeling te stimuleren, zoals gunstige fiscale maatregelen of fiscale maatregelen waarmee wordt beoogd de doeltreffendheid van het onderzoek te verhogen. Het bepleit met name dat de particuliere sector een groter gedeelte van de onderzoekuitgaven voor zijn rekening neemt en dat er, wat de overheidssteun betreft, een verschuiving plaatsvindt van instrumenten voor rechtstreekse ondersteuning naar indirecte instrumenten.

1.5. In het Witboek wordt er echter op gewezen dat de uitgaven voor O & O in de Gemeenschap grotendeels bepaald worden door de Lid-Staten. De onderzoekbegroting van de Gemeenschap vertegenwoordigt slechts 4 % van de overheidsuitgaven voor niet-militair onderzoek van de Lid-Staten. Bovendien houdt slechts 13 % van de onderzoekuitgaven in de Unie verband met onderzoek op basis van gecoördineerde samenwerking waarbij in het bijzonder ondernemingen uit verschillende Lid-Staten betrokken zijn.

1.6. Daarnaast wordt er in het Witboek op gewezen dat de Gemeenschap naar verhouding minder in onderzoek en technologische ontwikkeling investeert dan een aantal van haar concurrenten. Wat de overheidssteun aan ondernemingen betreft kan, op basis van de gegevens die sinds de tenuitvoerlegging van de kaderregeling in 1986 zijn verzameld, en in het bijzonder die welke betrekking hebben op de periode 1990-1992, worden opgemerkt dat, blijkens de aanmeldingen, steun welke voornamelijk bestemd is voor werkzaamheden op het gebied van industriële research en ontwikkeling minder dan 5 % van het totale volume van staatssteun uitmaakt.

1.7. Daarnaast wordt er in het Witboek aan herinnerd dat de maatregelen die de Lid-Staten ten uitvoer leggen verenigbaar dienen te zijn met de gemeenschappelijke markt en de regels inzake staatssteun overeenkomstig het in artikel 3, onder g), van het EG-Verdrag neergelegde beginsel; deze regels zijn gebaseerd op de artikelen 92 en 93 van het EG-Verdrag.

1.8. Eén van de doelstellingen van het mededingingsbeleid is om de internationale concurrentiepositie van de industrie in de Gemeenschap te verbeteren en aldus bij te dragen aan de verwezenlijking van de in artikel 130, lid 1, van het EG-Verdrag vervatte doelstellingen. De mededingingsregels moeten dus op constructieve wijze worden toegepast om samenwerking aan te moedigen waardoor de ontwikkeling en verspreiding van nieuwe technologieën in de Lid-Staten wordt bevorderd, met inachtneming van de regels inzake intellectuele eigendom. Bij het toezicht op staatssteun moet rekening worden gehouden met de noodzaak om middelen ter beschikking te stellen aan de sectoren die tot verbetering van de concurrentiepositie van de industrie van de Gemeenschap bijdragen.

1.9. De Commissie heeft in het verleden steeds een positieve houding ten aanzien van steun voor onderzoek en ontwikkeling aangenomen. Deze houding stoelde op uiteenlopende overwegingen: de doelstellingen van de steun, de financieringsbehoeften en de vaak aanzienlijke risico's die onderzoek- en ontwikkelingsactiviteiten met zich brengen, en de geringe waarschijnlijkheid dat steun voor projecten die zich ver van de markt bevinden concurrentiedistorsies veroorzaakt en het handelsverkeer verstoort.

1.10. De Commissie heeft blijk gegeven van deze positieve houding in meer dan 500 beschikkingen die zijn gegeven op basis van de communautaire kaderregeling inzake staatssteun voor onderzoek en ontwikkeling (hierna "de kaderregeling" genoemd) (3). Zij kon dit doen omdat de Lid-Staten de in die regeling vastgelegde beperkingen steeds in acht hebben genomen.

1.11. Het doel van de herziening van de kaderregeling is de nieuwste ontwikkelingen en de in de afgelopen jaren opgedane ervaring erin te verwerken.

Eén van deze ontwikkelingen is de Overeenkomst inzake subsidies en compenserende maatregelen (SCM) in het kader van de GATT-Overeenkomst van 1994. Deze overeenkomst erkent het bijzondere karakter van steun voor onderzoek. In artikel 8 van de SCM-Overeenkomst worden onder andere de voorwaarden vastgesteld waaronder geen actie in de vorm van compenserende maatregelen kan worden ingesteld tegen steun aan de onderzoekactiviteiten van bedrijven of van hoger onderwijs- of onderzoekinstellingen die op contractbasis onderzoek voor bedrijven uitvoeren. In deze kaderregeling wordt voorts in voldoende mate rekening gehouden met andere doelstellingen en beleidsonderdelen van de Unie.

2. Toepasbaarheid van de regels inzake staatssteun op steun voor O & O (artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag)

2.1. In artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag wordt bepaald dat steunmaatregelen van de Staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde produkties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt zijn, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de Lid-Staten ongunstig beïnvloedt.

2.2. Hoe dichter het O & O-project zich bij de commerciële toepassing situeert, des te groter kan het verstorend effect van staatssteun zijn. Om de afstand tussen het gesteunde O & O-project en de commerciële toepassing vast te stellen maakt de Commissie onderscheid tussen fundamenteel onderzoek, industrieel onderzoek en preconcurrentiële ontwikkeling. De definitie van deze verschillende O & O-fasen, die overeenkomt met de in de Overeenkomst inzake subsidies en compenserende maatregelen vervatte definitie, is als bijlage I bij deze kaderregeling gevoegd.

2.3. Innovatie dient niet als een afzonderlijke categorie van O & O te worden beschouwd. Staatssteun voor activiteiten die als innovatief beschouwd kunnen worden, maar die niet onder de in punt 2.2 genoemde categorieën vallen, mag slechts dan worden toegekend wanneer deze spoort met het beleid van de Commissie inzake investeringssteun.

2.4. Financiering door de overheid van O & O-activiteiten van openbare hoger-onderwijsinstellingen of openbare onderzoekcentra zonder winstoogmerk valt normaal gesproken niet onder artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag.

Wanneer de resultaten van O & O-projecten die met overheidsfinanciering door dit soort instellingen zijn uitgevoerd, op niet-discriminerende basis aan de communautaire ondernemingen ter beschikking worden gesteld, gaat de Commissie ervan uit dat van staatssteun in de zin van artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag over het algemeen geen sprake is.

Wanneer O & O-activiteiten door openbare hoger-onderwijsinstellingen of openbare onderzoekinstellingen zonder winstoogmerk worden uitgevoerd voor of in samenwerking met ondernemingen, mag ervan worden uitgegaan dat van staatssteun in de zin van artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag geen sprake is:

a) wanneer openbare hoger-onderwijsinstellingen of openbare onderzoekinstellingen zonder winstoogmerk aan de onderzoekprojecten deelnemen als partij in de marktsector; dit is met name het geval indien deze instellingen een compensatie voor hun diensten ontvangen gelijk aan de marktprijs;

of

b) - de aan het onderzoek deelnemende ondernemingen de kosten van het project volledig voor hun rekening zullen nemen; of

- de resultaten die geen aanleiding kunnen geven tot intellectuele-eigendomsrechten op grote schaal kunnen worden verspreid, en de eventuele intellectuele-eigendomsrechten op de O & O-resultaten geheel aan de openbare hoger-onderwijsinstellingen zonder winstoogmerk worden uitgekeerd; of

- de openbare instellingen zonder winstoogmerk van de deelnemers uit de industrie een compensatie ontvangen, gelijk aan de marktprijs, voor de intellectuele eigendomsrechten die uit het onderzoekproject voortvloeien en waarvan deze industriële deelnemers houder zijn, en de resultaten die geen aanleiding geven tot intellectuele eigendomsrechten op grote schaal onder derden kunnen worden verspreid.

2.5. Overheidsinstanties mogen bij bedrijven een opdracht plaatsen voor O & O-projecten of de resultaten ervan rechtstreeks bij hen kopen. Indien er geen openbare aanbesteding is, zal de Commissie ervan uitgaan dat er sprake zou kunnen zijn van staatssteun in de zin van artikel 92, lid 1. Indien deze opdrachten volgens marktvoorwaarden worden gegund, met name na een openbare-aanbestedingsprocedure, overeenkomstig Richtlijn 92/50/EEG van de Raad (4), zal er in de regel van worden uitgegaan dat er geen sprake is van staatssteun in de zin van artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag.

3. Verenigbaarheid van steun voor O & O (artikel 92, lid 3, onder b) of c), van het EG-Verdrag)

3.1. Wanneer zij aan de voorwaarden van artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag voldoen en uit dien hoofde door de Commissie zijn onderzocht kunnen steunmaatregelen voor onderzoek en ontwikkeling ten behoeve van ondernemingen als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden beschouwd op grond van een van de uitzonderingen van artikel 92, lid 3, van het EG-Verdrag.

3.2. In alle gevallen waarin de Commissie na onderzoek vaststelt dat een steunmaatregel ten doel heeft de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang te bevorderen, kan de uitzondering van artikel 92, lid 3, onder b), op de steun van toepassing zijn.

3.3. Er dient concreet te worden aangetoond dat een project van gemeenschappelijk Europees belang is: er moet bij voorbeeld worden aangetoond dat het een belangrijke stap voorwaarts betekent wat de verwezenlijking van specifieke O & O-programma's of doelstellingen van de Gemeenschap betreft.

3.4. In het verleden heeft de Commissie in een beperkt aantal gevallen gebruik gemaakt van de uitzondering van artikel 92, lid 3, onder b), van het EG-Verdrag. Gebleken is dat, op het gebied van onderzoek en ontwikkeling, deze uitzondering vooral kan worden toegepast op projecten die zowel in kwalitatief opzicht als, in beginsel, in kwantitatief opzicht belangrijk zijn (b.v. doordat zij verband houden met de vaststelling van industriële normen waardoor de industrie van de Gemeenschap alle voordelen van een geïntegreerde markt kan benutten) en die een transnationaal karakter hebben. Zo heeft de Commissie in het bijzonder besloten bepaalde Eureka-projecten op het gebied van de elektronika (EU 127 JESSI, EU 102 EPROM, EU 147 DAB, EU 43 ESF) en op het gebied van de hoge-definitietelevisie (EU 95 HDTV) als belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang te beschouwen.

3.5. Staatssteun voor O & O die niet in aanmerking komt voor de uitzondering van artikel 92, lid 3, onder b), van het EG-Verdrag, kan niettemin verenigbaar zijn met het Verdrag op grond van artikel 92, lid 3, onder c), waarin een afwijkingsbepaling is vervat voor steun die de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid vergemakkelijkt, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad.

3.6. De Commissie zal bij haar beoordeling van de toepasbaarheid van artikel 92, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag, in het bijzonder letten op het soort onderzoek, de begunstigden, de steunintensiteit, de beschikbaarheid van de resultaten en andere relevante factoren die in de punten 5 en 6 van deze kaderregeling worden genoemd.

4. Aanmelding van voorgenomen steun voor O & O (artikel 93 van het EG-Verdrag)

4.1. Staatssteun voor O & O moet overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het EG-Verdrag bij de Commissie worden aangemeld. Om de taak van de betrokken Lid-Staat en van de diensten van de Commissie te verlichten moet bij de aanmelding gebruik worden gemaakt van het standaardformulier dat de Commissie de Lid-Staten als bijlage bij haar brief van 22 februari 1994 inzake gestandaardiseerde aanmeldingen en verslagen, zoals gewijzigd bij brief van 2 augustus 1995, heeft toegezonden. De aanvullende vragenlijst voor O & O van bijlage II, deel A (Inlichtingen die gewoonlijk moeten worden verstrekt bij de aanmelding van staatssteun voor onderzoek en ontwikkeling, overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het EG-Verdrag), van de brief van 2 augustus 1995 wordt vervangen door de nieuwe vragenlijst die bij deze kaderregeling is gevoegd (bijlage III).

4.2. De Commissie streeft naar een zo doorzichtig mogelijke toepassing van de steunregelingen. Dit betekent dat de doelstellingen, de begunstigden, enz. duidelijk moeten worden opgegeven. Alle verschillende kostencategorieën waarvoor steun wordt toegekend moeten worden gespecificeerd en wel in een zodanige vorm dat de intensiteit van de steun ten opzichte van deze kosten, kan worden berekend (zie bijlage II).

4.3. De Lid-Staten mogen O & O-projecten met alle vormen van steun bijstaan. Indien de steun niet wordt verleend in de vorm van een rechtstreekse subsidie, dienen zij de Commissie voldoende gegevens te verstrekken om haar in staat te stellen het subsidie-equivalent te berekenen.

4.4. Wanneer een Lid-Staat van mening is dat artikel 92, lid 3, onder b), van het EG-Verdrag van toepassing is, moet hij nagaan of aan de gestelde voorwaarden is voldaan en dit in zijn aanmelding bij de Commissie aantonen.

4.5. De mededeling van de Commissie inzake de versnelde goedkeuringsprocedure voor steunmaatregelen ten behoeve van het midden- en kleinbedrijf en voor wijzigingen van bestaande steunregelingen (5) is volledig van toepassing op staatssteun voor O & O, evenals de "de minimis"-faciliteit (6).

4.6. Tot dusverre heeft de Commissie, ingevolge de brief van 22 februari 1994, gewijzigd bij brief van 2 augustus 1995, een groot aantal aanmeldingen ontvangen die slechts betrekking hebben op de hernieuwde financiering en/of de verlenging van steunregelingen die overeenstemmen met het vigerende communautair kader voor staatssteun voor onderzoek en ontwikkeling en die verenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt. De Commissie heeft bij dergelijke aanmeldingen nooit bezwaar gemaakt.

Op basis van de opgedane ervaring is de Commissie dan ook van oordeel dat de verhoging van de jaarlijks voor een goedgekeurde steunmaatregel uitgetrokken middelen niet meer behoeft te worden aangemeld indien deze, uitgedrukt in ecu, niet groter is dan 100 % (nominaal) van het oorspronkelijke jaarlijkse bedrag, mits het een regeling van onbepaalde duur betreft of de verhoging plaatsvindt binnen de geldigheidstermijn van een in de tijd beperkte maatregel.

Verlengingen met of zonder budgettaire verhoging (met een maximum van 100 % zoals hierboven vermeld), zonder wijziging van de uitvoeringsvoorwaarden van de eerder goedgekeurde steunregelingen, en conform de nieuwe kaderregeling, behoeven slechts te worden aangemeld vanaf het vijfde jaar na afloop van de geldigheidstermijn van de oorspronkelijke regeling. De Lid-Staten zijn evenwel verplicht om de Commissie vooraf in te lichten over deze nieuwe financieringen/verlengingen en om haar een jaarverslag voor te leggen over de toepassing van de desbetreffende regelingen.

4.7. Afzonderlijke gevallen van steunverlening in het kader van een aangemelde en door de Commissie goedgekeurde regeling voor O & O behoeven in beginsel niet ter kennis te worden gebracht. De Commissie eist evenwel dat ieder afzonderlijk onderzoekproject waarvan de kosten de 25 miljoen ecu overschrijden en ten behoeve waarvan steun wordt verleend met een bruto subsidie-equivalent van meer dan 5 miljoen ecu, vooraf wordt aangemeld om haar in staat te stellen de toekenning van dergelijke aanzienlijke steunbedragen in het kader van goedgekeurde regelingen de beoordelen, alsmede de verenigbaarheid van deze steun met de gemeenschappelijke markt.

Deze nieuwe aanmeldingsregel moet worden beschouwd als een dienstige maatregel in de zin van artikel 93, lid 1, van het EG-Verdrag. De inhoud ervan is door de vertegenwoordigers van de Lid-Staten tijdens een multilaterale bijeenkomst besproken.

De Commissie is voornemens om de bestaande aanmeldingsprocedure voor Eureka-projecten in een later stadium te wijzigen, en zij zal hiertoe dienstige maatregelen voorstellen (artikel 93, lid 1, van het EG-Verdrag).

4.8. Afzonderlijke gevallen van steunverlening buiten het kader van aangemelde en goedgekeurde steunregelingen voor O & O dienen overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het EG-Verdrag ter kennis te worden gebracht, behalve indien het steun in het kader van de "de minimis"-faciliteit betreft.

5. Steunintensiteit

5.1. Welke steunintensiteit kan worden toegestaan, zal door de Commissie voor ieder geval afzonderlijk worden bepaald. De Commissie houdt bij haar beoordeling in elk geval rekening met de aard van het project of programma, algemene beleidsoverwegingen in verband met de concurrentiepositie van de Europese industrie, alsmede het risico van distorsie van concurrentie en de gevolgen daarvan voor de handel tussen de Lid-Staten. Op grond van de algemene beoordeling van deze risico's is de Commissie van mening dat fundamenteel onderzoek en industrieel onderzoek in aanmerking komen voor een hoger steunpercentage dan preconcurrentiële ontwikkeling, die nauwer verband houdt met de commerciële exploitatie van O & O-resultaten en waarbij de toekenning van steun makkelijker tot distorsies van concurrentie en handel zou kunnen leiden.

5.2. Overheidssteun voor fundamenteel onderzoek dat gewoonlijk op onafhankelijke basis wordt uitgevoerd door hoger-onderwijsinstellingen of onderzoekcentra zonder winstoogmerk, vormt geen staatssteun in de zin van artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag.

In uitzonderlijke gevallen kan steun voor fundamenteel onderzoek dat door of voor bepaalde ondernemingen wordt uitgevoerd, en die normaal gesproken onder het toepassingsgebied van artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag valt, worden goedgekeurd en kan de intensiteit ervan een maximumniveau van 100 % bereiken indien dit soort onderzoek zich zeer ver van de markt situeert en de resultaten ervan in principe op ruime schaal worden verspreid en benut op voet van non-discriminatie en tegen marktvoorwaarden.

Om onder fundamenteel onderzoek te vallen dienen de werkzaamheden geen verband te houden met de industriële of commerciële doelstellingen van een individuele onderneming en moet een ruime verspreiding van de resultaten van het onderzoek gewaarborgd zijn.

5.3. In het algemeen dient de steunintensiteit voor industrieel onderzoek niet meer te bedragen dan 50 % van de kosten van het project die voor steun in aanmerking komen (zie bijlage II).

5.4. Voor steun ter financiering van studies naar de technische haalbaarheid die voorafgaand aan industrieel onderzoek of preconcurrentiële ontwikkeling worden uitgevoerd zijn de toelaatbare steunniveaus vastgesteld op respectievelijk 75 en 50 % van de kosten van deze studies, gezien de beperkte gevolgen van dergelijke steun voor de concurrentievoorwaarden en het handelsverkeer.

5.5. Preconcurrentiële ontwikkeling ligt dicht bij commerciële exploitatie waardoor het risico groter is dat steun die voor dit soort onderzoek wordt verstrekt de mededinging en het intracommunautair handelsverkeer nadelig beïnvloedt.

Overeenkomstig het in de afgelopen jaren ontwikkelde beleid van de Commissie is de toelaatbare bruto-steunintensiteit vastgesteld op 25 % van de voor steun in aanmerking komende kosten van het project (zie bijlage II).

5.6. Zoals in punt 4.3 van deze kaderregeling is aangegeven staat het de Lid-Staten vrij alle vormen van steun te gebruiken om onderzoek- en ontwikkelingsactiviteiten te stimuleren. Bij voorschotten die uitsluitend behoeven te worden terugbetaald indien de onderzoekactiviteiten succesvol zijn is de toelaatbare steunintensiteit in bruto-subsidie-equivalent gelijk aan die welke in deze kaderregeling is vastgesteld voor de verschillende onderzoekfasen. In geval van mislukking van het betrokken onderzoek kan de Commissie, overeenkomstig haar beleidspraktijk, een hogere steunintensiteit toestaan aangezien de mislukking van het project het risico van verstoring van de concurrentie en het handelsverkeer reduceert.

Wanneer de Lid-Staten de terugbetaalbare steun aanmelden stellen zij de Commissie tevens in kennis van de exacte bedragen en voorwaarden van de terugbetaling, waarbij de gestelde voorwaarden door de Commissie per geval worden beoordeeld.

5.7. De Commissie meent dat, teneinde de verspreiding van de onderzoekresultaten te bevorderen, steun voor de indiening en instandhouding van octrooien ten behoeve van KMO's overeenkomstig de geldende communautaire definitie, dezelfde niveaus mag bereiken als de steun voor de onderzoekactiviteiten die aan deze octrooien ten grondslag liggen.

5.8. Wanneer staatssteun wordt verleend voor een O & O-project dat door openbare onderzoekinstellingen en bedrijven gezamenlijk wordt verricht mag de cumulatieve steun, in de vorm van rechtstreekse bijstand van de overheid ten behoeve van een specifiek onderzoekproject en bijdragen van openbare onderzoekinstellingen voor hetzelfde project wanneer deze steun inhouden (zie punt 2.4), niet hoger zijn dan de bovengenoemde steunplafonds.

5.9. In geval van O & O-activiteiten die zowel industrieel onderzoek als preconcurrentiële ontwikkeling omvatten, is de toelaatbare steunintensiteit doorgaans niet hoger dan het gewogen gemiddelde van de steunpercentages die op de twee soorten onderzoek van toepassing zijn.

5.10. Behoudens de afzonderlijke beoordeling van de gevallen, zoals aangegeven in punt 5.1, kunnen de in de punten 5.3 tot en met 5.8 van deze kaderregeling vermelde steunpercentages in de volgende gevallen worden verhoogd:

5.10.1. Indien de steun ten goede komt aan kleine en middelgrote ondernemingen (7): een verhoging met 10 procentpunten;

5.10.2. Indien het onderzoekproject wordt uitgevoerd in een regio die in aanmerking komt voor steun krachtens artikel 92, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag: een verhoging met 10 procentpunten;

Indien het onderzoekproject wordt uitgevoerd in een regio die in aanmerking komt voor steun krachtens artikel 92, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag: een verhoging met 5 procentpunten;

De bovenstaande regionale verhogingen kunnen worden overschreden rekening houdende met de voor investeringssteun met regionale strekking toepasselijke plafonds en de noodzaak om immateriële investeringen te stimuleren, overeenkomstig het door de Commissie gevoerde beleid, zonder evenwel de onder punt 5.10.6 genoemde maxima te overschrijden.

5.10.3. Een verhoging met 15 procentpunten is van toepassing wanneer het onderzoekproject aansluit bij de doelstellingen van een project of een specifiek programma dat is opgesteld ingevolge het communautaire kaderprogramma op het gebied van onderzoek en ontwikkeling dat thans ten uitvoer wordt gelegd.

Deze verhoging bedraagt 25 procentpunten wanneer het project wordt uitgevoerd op basis van grensoverschrijdende samenwerking waarbij ondernemingen en openbare onderzoekinstellingen of ten minste twee onafhankelijke partners uit twee Lid-Staten daadwerkelijk samenwerken, en het project gepaard gaat met een ruime verspreiding en publikatie van de resultaten, met inachtneming van de intellectuele en industriële eigendomsrechten.

5.10.4. Wanneer een onderzoekproject niet aansluit bij de doelstellingen van een project of een specifiek programma dat is opgesteld ingevolge het communautaire kaderprogramma op het gebied van onderzoek en ontwikkeling dat thans ten uitvoer wordt gelegd staat de Commissie verhogingen tot 10 procentpunten toe indien aan ten minste één van de volgende voorwaarden wordt voldaan:

a) het project wordt uitgevoerd op basis van daadwerkelijke grensoverschrijdende samenwerking waarbij ten minste twee onafhankelijke partners uit twee Lid-Staten zijn betrokken, met name in het kader van de coördinatie van het nationale beleid op het gebied van OTO;

b) het project wordt uitgevoerd op basis van een daadwerkelijke samenwerking tussen ondernemingen en openbare onderzoekinstellingen, in het bijzonder in het kader van de coördinatie van het nationale beleid inzake OTO;

c) het project gaat gepaard met een ruime verspreiding en publikatie van de resultaten, de toekenning van octrooivergunningen of welk ander adequaat middel dan ook, volgens dezelfde voorwaarden als die welke gelden voor de verspreiding van de resultaten van communautair onderzoek en technologische ontwikkeling (artikel 130 J van het EG-Verdrag).

5.10.5. De betrokken Lid-Staat dient de Commissie voldoende informatie te verstrekken om haar in staat te stellen te beoordelen of aan deze voorwaarden wordt voldaan.

5.10.6. Cumulering van de in de punten 5.10.1 tot en met 5.10.4 beschreven verhogingen en met de in de punten 5.3 tot en met 5.8 vermelde steunpercentages mag evenwel niet leiden tot een steunintensiteit van meer dan 75 % bruto voor industrieel onderzoek en 50 % bruto voor preconcurrentiële ontwikkeling. Deze maximumpercentages moeten in alle gevallen in acht worden genomen.

5.11. Wanneer staatssteun voor O & O in aanmerking komt voor de uitzondering van artikel 92, lid 3, onder b), van het EG-Verdrag, mag de bruto steunintensiteit de in de Subsidiecode van de WTO vastgestelde maximumpercentages niet overschrijden (75 % voor industrieel onderzoek, 50 % voor preconcurrentiële ontwikkeling).

5.12. De hierboven vastgestelde steunplafonds voor O & O zijn van toepassing op steunmaatregelen van de staten.

Bij haar onderzoek van steun voor O & O dient de Commissie evenwel rekening te houden met de gevolgen van een cumulatie van staatssteun en communautaire steun voor de mededinging en het handelsverkeer.

Indien er sprake is van cumulatie van communautaire financiering en nationale steun, dan mag de totale steun niet hoger zijn dan 75 % voor industrieel onderzoek en 50 % voor preconcurrentiële ontwikkeling.

5.13. Een bruto steunintensiteit van 75 % voor industrieel onderzoek en 50 % voor preconcurrentiële ontwikkeling (maximumintensiteiten die door de Overeenkomst inzake subsidies en compenserende maatregelen van de WTO zijn toegestaan voor subsidies waartegen geen actie wordt ingesteld) kan worden toegestaan indien voor soortgelijke projecten of programma's van concurrenten buiten de Europese Unie (in de laatste drie jaar) steun met dezelfde intensiteit is verleend of zal worden verleend voor dezelfde twee soorten onderzoek.

Voorzover mogelijk verschaft de betrokken Lid-Staat de Commissie voldoende informatie om haar in staat te stellen de situatie te beoordelen, met name de noodzaak om het concurrentievoordeel te compenseren dat de concurrent in het derde land geniet.

Indien zij over een bewijs beschikt (officiële publikatie, aanmelding bij de WTO, OESO-gegevens, begrotingsdocumenten, enz.) dat door een derde land verstrekte of voorgenomen steun een percentage bereikt dat een aanpassing rechtvaardigt, geschiedt de beoordeling door de Commissie van de aanmelding die deze aanpassing verzoekt binnen dertig werkdagen voor een afzonderlijk geval en binnen twee maanden voor een regeling.

Indien het slechts een vermoeden betreft oordeelt de Commissie, nadat zij bij de Lid-Staten alle relevante informatie heeft verzameld, binnen een termijn van twee maanden over de wenselijkheid van de aanpassing.

De bovenstaande termijnen worden berekend vanaf het met redenen omkleed verzoek dat uit één of meerdere Lid-Staten worden ontvangen.

6. Stimulerend effect van steun op O & O

6.1. Staatssteun voor O & O dient bedrijven te stimuleren om aanvullende werkzaamheden op het gebied van O & O te ondernemen naast die welke zij reeds in het kader van hun gewone dagelijkse activiteiten verrichten. Zij kan tevens de ondernemingen die geen onderzoek en ontwikkeling doen aanmoedigen om dergelijke activiteiten op touw te zetten. Wanneer dit stimulerende effect niet duidelijk blijkt kan de Commissie dergelijke steun minder gunstig beoordelen dan zij doorgaans doet.

6.2. Om na te gaan of ondernemingen dank zij de voorgenomen steun meer onderzoek doen dan zij zonder deze steun zouden hebben gedaan, neemt de Commissie met name kwantificeerbare factoren in aanmerking (zoals de ontwikkeling van de uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling, van het aantal personeelsleden dat zich met O & O-activiteiten bezighoudt alsook de ontwikkeling van de verhouding O & O/omzet), de commerciële mislukking van een project, de extra kosten die grensoverschrijdende samenwerking met zich brengt en andere relevante factoren die door de Lid-Staat die de aanmelding heeft verricht worden genoemd. Een steunvoornemen kan eveneens worden toegestaan indien de steun bijdraagt tot het uitvoeren van onderzoek dat zonder steun minder ambitieus zou zijn geweest of niet binnen dezelfde termijn zou kunnen worden uitgevoerd.

6.3. De Commissie verzoekt de Lid-Staten derhalve om zowel in het stadium van de aanmelding van steun voor onderzoek en ontwikkeling als bij de indiening van de jaarverslagen over de tenuitvoerlegging van de goedgekeurde steunregelingen, de noodzaak en het stimulerend effect van de steun aan te tonen en te verzekeren dat deze in geen geval produktiesteun betreft.

6.4. De Commissie gaat er van uit dat er sprake is van een stimulerend effect wanneer de begunstigde een kleine of middelgrote onderneming is overeenkomstig de geldende communautaire definitie.

6.5. De Commissie hecht een bijzonder groot belang aan de voorwaarden die in punten 6.2 en 6.3 zijn vermeld:

- in het geval van individuele projecten van grote bedrijven die onderzoek verrichten dat zich dicht bij de markt bevindt;

- in alle gevallen, wanneer een aanzienlijk gedeelte van de uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling voorafgaand aan het verzoek om steun zijn verricht.

7. Jaarverslagen

Voor elke steunregeling die zij goedkeurt eist de Commissie in de regel een jaarlijks verslag over de toepassing. Op basis van deze verslagen kan zij toezicht houden op de toepassing van de steun en zo nodig dienstige maatregelen voorstellen, indien zij van mening is dat de regeling concurrentiedistorsies veroorzaakt of dreigt te veroorzaken die in strijd zijn met het gemeenschappelijk belang, bij voorbeeld wanneer deze te zeer gericht is op specifieke sectoren of ondernemingen.

Deze verslagen moeten aan de in de brief van de Commissie aan de Lid-Staten van 22 februari 1994, gewijzigd bij brief van 2 augustus 1995, gestelde vereisten inzake gestandaardiseerde aanmeldingen en verslagen voldoen.

8. Tenuitvoerlegging

8.1. Deze kaderregeling zal ten uitvoer worden gelegd in overeenstemming met andere beleidsmaatregelen van de Gemeenschap op het gebied van staatssteun, de bepalingen van andere Europese verdragen en de wetgeving ter uitvoering daarvan. Dit geldt met name voor staatssteun op nucleair gebied, gelet op het bepaalde van artikel 232, lid 2, van het EG-Verdrag en de bepalingen van het Euratom-Verdrag en, wat defensie betreft, gelet op het bepaalde van artikel 223 van het EG-Verdrag.

8.2. Na de inwerkingtreding van de regeling tot uitvoering van de Overeenkomst van de OESO inzake normale concurrentievoorwaarden in de commerciële scheepsbouw- en scheepsreparatiesector van de OESO valt staatssteun voor O & O in deze twee sectoren niet meer onder de kaderregeling, maar zullen zij worden getoetst aan de bepalingen van die overeenkomst.

9. Duur

De Commissie zal de werking van de kaderregeling na vijf jaar opnieuw bezien. Daarnaast kan zij te allen tijde, in overleg met de Lid-Staten, besluiten om deze te wijzigen mocht dit wenselijk blijken om redenen die verband houden met het mededingingsbeleid of om rekening te houden met het beleid van de Gemeenschap op andere gebieden en met internationale verplichtingen.

(1) PB nr. L 126 van 18. 5. 1994, blz. 1.

(2) Bulletin van de Europese Gemeenschappen, Supplement 6/93.

(3) PB nr. C 83 van 11. 4. 1986.

(4) PB nr. L 209 van 24. 7. 1992.

(5) PB nr. C 213 van 19. 8. 1992, blz. 10.

(6) De "de-minimis"-faciliteit die momenteel van kracht is, is vastgelegd in punt 3.2 van de communautaire kaderregeling inzake overheidssteun aan het MKB (PB nr. C 213 van 19. 8. 1992, blz. 10).

(7) De thans geldende definitie is die van de communautaire kaderregeling inzake overheidssteun aan het MKB (PB nr. C 213 van 19. 8. 1992, blz. 10).

BIJLAGE I

Definitie van de O & O-fasen met het oog op de toepassing van artikel 92 van het EG-Verdrag

Deze kaderregeling heeft betrekking op steunmaatregelen voor O & O die rechtstreeks verband houden met de uiteindelijke produktie en afzet van nieuwe produkten, procédés of diensten, voor zover zij onder de bepalingen van artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag vallen. De onderstaande definities hebben tot doel de Lid-Staten te helpen bij het formuleren van hun aanmelding. Zij zijn indicatief en niet normatief bedoeld.

- Onder fundamenteel onderzoek verstaat de Commissie een uitbreiding van de algemene wetenschappelijke en technische kennis zonder industriële of commerciële doelstellingen.

- Onder industrieel onderzoek verstaat de Commissie geprogrammeerd of kritisch onderzoek dat gericht is op het opdoen van nieuwe kennis met het doel deze kennis bij de ontwikkeling van nieuwe produkten, processen of diensten te gebruiken, of om bestaande produkten, processen of diensten aanmerkelijk te verbeteren.

- Onder pre-concurrentiële ontwikkeling verstaat de Commissie de omzetting van de resultaten van industrieel onderzoek in plannen, schema's of ontwerpen voor nieuwe, gewijzigde of verbeterde produkten, processen of diensten, of deze nu voor verkoop of gebruik zijn bestemd, met inbegrip van de fabricage van een eerste prototype dat niet voor commerciële doeleinden kan worden aangewend. Voorts kan daaronder de conceptuele formulering en het ontwerp van alternatieve produkten, processen of diensten worden verstaan en eerste demonstratie- of modelprojecten, voor zover deze projecten niet voor industriële toepassing of commerciële exploitatie kunnen worden gebruikt of geschikt gemaakt. Daaronder wordt niet verstaan routinematige of periodieke wijzigingen van bestaande produkten, produktielijnen, fabricageprocessen of diensten en andere courante werkzaamheden, zelfs indien deze wijzigingen verbeteringen kunnen zijn.

BIJLAGE II

O & O-uitgaven die bij de berekening van de steunintensiteit in aanmerking worden genomen

De volgende kosten kunnen bij de berekening van de intensiteit van steun voor O & O in aanmerking worden genomen. Wanneer de kosten ook uit andere activiteiten of O & O-projecten voortvloeien, moeten zij worden omgeslagen over het gesteunde O & O-project en de andere activiteiten.

- personeelskosten (onderzoekers, technici en ander ondersteunend personeel dat zich uitsluitend met onderzoek bezighoudt);

- kosten van apparatuur, uitrusting, land en gebouwen die uitsluitend en permanent (behalve indien ze op commerciële basis worden afgestaan) voor onderzoek worden gebruikt;

- kosten van advies en soortgelijke diensten die uitsluitend voor het onderzoek worden gebruikt, met inbegrip van aangekocht onderzoek, aangekochte technische kennis, octrooien, enz.;

- extra algemene kosten die rechtstreeks uit de onderzoekactiviteiten voortvloeien;

- andere exploitatiekosten (zoals die van materieel, leveranties en dergelijke) die rechtstreeks uit de onderzoekactiviteiten voortvloeien.

BIJLAGE III

Aanvullende inlichtingen die gewoonlijk in de aanmelding van staatssteun voor O & O overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het EG-Verdrag, moeten worden verstrekt (steunmaatregelen, steun die is verleend uit hoofde van een goedgekeurde regeling en ad hoc steun)

(Toe te voegen aan de algemene vragenlijst van deel A, bijlage II van de brief van 2 augustus 1995 van de Commissie aan de Lid-Staten inzake gestandaardiseerde aanmeldingen en jaarverslagen)

1. Doelstellingen

Nauwkeurige beschrijving van de doelstellingen van de maatregel en van het soort/de aard van de te bevorderen O & O.

2. Beschrijving van de O & O-fasen waarvoor de steun wordt verleend

2.1. Fundamenteel onderzoek

2.2. Definitiefase of haalbaarheidsstudies

2.3. Industrieel onderzoek

2.4. Preconcurrentiële ontwikkeling

2.5. Proef- of demonstratieprojecten.

3. Kostenelementen waarvoor steun kan worden verleend

3.1. Personeelskosten (onderzoekers, technici en ander ondersteunend personeel dat zich uitsluitend met onderzoek bezighoudt).

3.2. Kosten van apparatuur, uitrusting, land en gebouwen die uitsluitend en permanent (behalve indien ze op commerciële basis worden afgestaan) voor onderzoek worden gebruikt.

3.3. Kosten van advies en soortgelijke diensten die uitsluitend voor het onderzoek worden gebruikt, met inbegrip van aangekocht onderzoek, aangekochte technische kennis, octrooien, enz.

3.4. Extra algemene kosten die rechtstreeks uit de onderzoekactiviteiten voortvloeien.

3.5. Andere exploitatiekosten (zoals die van materieel, leveranties en dergelijke) die rechtstreeks uit de onderzoekactiviteiten voortvloeien.

4. Vorm en intensiteit van de steun

4.1. Beschrijving van de vorm en de intensiteit van de steun voor elke O & O-fase waarvoor steun wordt verleend.

4.2. Nauwkeurige beschrijving van de verhogingen die eventueel van toepassing zijn en de maximale steunintensiteit.

4.3. Geef aan of de O & O-activiteiten waarvoor steun wordt verleend geheel of gedeeltelijk in een gesteunde regio worden uitgevoerd (artikel 92, lid 3, onder a) of onder c)).

5. Gemeenschappelijk onderzoek

5.1. Komen projecten die gemeenschappelijk door meerdere ondernemingen worden uitgevoerd in aanmerking voor steun? Gelden er bijzondere voorwaarden? Zo ja, welke?

5.2. Is voor de uitvoering van het project samenwerking voorzien tussen ondernemingen en andere instellingen, zoals onderzoekinstellingen of universiteiten? Zijn er bijzondere voorwaarden? Zo ja, gelieve deze nader aan te geven.

5.3. Indien de onderzoekinstellingen steun ontvangen voor een specifiek onderzoekproject, wat is het bedrag en de intensiteit van de steun?

6. Multinationale aspecten

Heeft het project (ad hoc steun/regeling/programma) multinationale aspecten (b.v. projecten in het kader van ESPRIT, EUREKA)? Zo ja:

6.1. Is samenwerking voorzien met partners in andere landen? Zo ja, gelieve nader aan te geven

a) met welke andere Lid-Staten

b) met welke andere derde landen

c) met welke bedrijven of onderzoekcentra in andere landen.

6.2. Totale kosten van het project (ad hoc steun/regeling/programma)

6.3. Hoe zijn deze kosten verdeeld over de verschillende partners?

7. Toepassing van de resultaten

7.1. Aan wie behoren de resultaten van de desbetreffende O & O toe?

7.2. Is de toekenning van octrooien op de resultaten aan bepaalde voorwaarden onderworpen?

7.3. Zijn er maatregelen voorzien inzake algemene bekendmaking/verspreiding van de resultaten van de O & O?

7.4. Welke maatregelen worden overwogen om de benutting/de verdere ontwikkeling van de resultaten te waarborgen?

8. Stimulerend effect van steun op O & O

8.1. In het geval van steunregelingen, welke maatregelen zijn voorzien om te verzekeren dat de steun een stimulerend effect op O & O heeft (zie punt 6 van de kaderregeling)?

8.2. In geval van ad hoc steun - in het bijzonder in de gevallen die in punt 6.5 van de kaderregeling aan de orde komen -, welke factoren zijn in aanmerking genomen om te verzekeren dat de steun een stimulerend effect op O & O heeft?