VERORDENING (EG) Nr. 2223/96 VAN DE RAAD van 25 juni 1996 inzake het Europees systeem van nationale en regionale rekeningen in de Gemeenschap

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 213,

Gezien de ontwerp-verordening die door de Commissie is ingediend,

Gezien het advies van het Europees Parlement (1),

Gezien het advies van het Europees Monetair Instituut (2),

Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité (3),

(1) Overwegende dat voor de uitvoering van en het toezicht op de Economische en Monetaire Unie behoefte bestaat aan vergelijkbare, actuele en betrouwbare informatie over de structuur en de ontwikkeling van de economische situatie in ieder land en/of iedere regio;

(2) Overwegende dat de Commissie moet bijdragen tot het beheer van de Economische en Monetaire Unie en met name aan de Raad verslag moet uitbrengen over de vooruitgang die de Lid-Staten hebben geboekt bij het nakomen van hun verplichtingen betreffende de totstandbrenging van de Economische en Monetaire Unie;

(3) Overwegende dat de economische rekeningen een basisinstrument zijn voor de analyse van de economische situatie van een land en/of een regio, voor zover ze zijn uitgewerkt op basis van dezelfde, niet voor verschillende uitleg vatbare beginselen;

(4) Overwegende dat de Commissie aggregaten van de nationale rekeningen voor de administratieve en met name budgettaire berekeningen dient te gebruiken;

(5) Overwegende dat in 1970 een administratief document met als titel "Europees stelsel van economische rekeningen" (ESER) werd gepubliceerd, dat betrekking had op het door deze verordening bestreken gebied en dat door het Bureau voor de Statistiek van de Europese Gemeenschappen als enige instantie en onder zijn uitsluitende verantwoordelijkheid was opgesteld; dat dit document de voltooiing was van het werk dat gedurende verscheidene jaren door het Bureau voor de Statistiek van de Europese Gemeenschappen in samenwerking met de nationale bureaus voor de statistiek van de Lid-Staten werd verricht ter uitwerking van een systeem van nationale rekeningen dat beantwoordde aan de behoeften van de economische en sociale politiek van de Gemeenschap en dat het de Gemeenschapsversie vormde van het systeem van nationale rekeningen van de Verenigde Naties, dat tot dan toe in de Gemeenschap was gebruikt;

(6) Overwegende dat in 1979 een tweede druk van dit document werd gepubliceerd, waarin de oorspronkelijke tekst was bijgewerkt (hierna "ESER, 2e druk", genoemd) (4);

(7) Overwegende dat de Statistische Commissie van de Verenigde Naties in februari 1993 het nieuwe systeem van nationale rekeningen (System of National Accounts (SNA)) heeft goedgekeurd, teneinde ervoor te zorgen dat de resultaten voor alle landen die lid zijn van de Verenigde Naties op mondiaal niveau vergelijkbaar zijn;

(8) Overwegende dat, op het gebied van de milieurekeningen, rekening moet worden gehouden met de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en aan de Raad "Richtsnoeren voor de Europese Unie inzake milieu-indicatoren en een groene nationale boekhouding";

(9) Overwegende dat de Gemeenschap, op een wijze die beide partijen tot voordeel strekt, met derde landen, en met name met die welke deel uitmaken van de Europese Economische Ruimte (EER), samenwerkt;

(10) Overwegende dat een Europees rekeningensysteem moet worden ingevoerd ten behoeve van de Economische en Monetaire Unie en moet worden gebruikt voor de opstelling van de in communautaire besluiten voorgeschreven nationale en regionale rekeningen;

(11) Overwegende dat de resultaten van de rekeningen en tabellen van alle Lid-Staten, die volgens het met deze verordening ingevoerde systeem zijn opgesteld, op vaste tijdstippen door de Commissie ter beschikking van de gebruikers moeten worden gesteld, met name voor het toezicht op de economische convergentie en teneinde de grootst mogelijke cooerdinatie van het economisch beleid van de Lid-Staten te verzekeren;

(12) Overwegende dat het met deze verordening ingevoerde systeem geleidelijk in de plaats van alle andere systemen moet treden als referentiekader voor gemeenschappelijke normen, definities, classificaties en registratieregels, dat bestemd is voor de opstelling van de rekeningen van de Lid-Staten ten behoeve van de Gemeenschap en waarmee resultaten kunnen worden verkregen die van Lid-Staat tot Lid-Staat vergelijkbaar zijn;

(13) Overwegende dat deze statistische resultaten, met inachtneming van het doorzichtigheidsbeginsel, toegankelijk voor de burgers moeten zijn;

(14) Overwegende dat het met deze verordening ingevoerde systeem de aan de economische structuur van de Lid-Staten aangepaste versie van het SNA van de Verenigde Naties is en de opzet hiervan in acht moet nemen, zodat men de beschikking krijgt over informatie die vergelijkbaar is met die van de belangrijkste mondiale handelspartners;

(15) Overwegende dat niet alle groepen van statistische rekeningen en tabellen op hetzelfde moment behoeven te worden opgesteld en dat enkel de voor de behoeften van de Gemeenschap onontbeerlijke informatie op vaste tijdstippen statistisch bewerkt en aan de Commissie medegedeeld moet worden;

(16) Overwegende echter dat, in verband met de omvang en het belang van de bedoelde rekeningen, de gedetailleerdheid en de geografische draagwijdte, alsmede de huidige stand van zaken op statistisch gebied in de Lid-Staten, bij wijze van uitzondering tijdelijk langere termijnen voor de indiening van de gegevens worden toegestaan aan Lid-Staten waarvoor het objectief gezien onmogelijk is zich aan de in deze verordening voorgeschreven termijnen te houden;

(17) Overwegende dat een beslissing over de toerekening van indirect gemeten diensten van financiële intermediairs (IGDFI) op een later tijdstip moet worden genomen;

(18) Overwegende dat, overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel, de vaststelling van gemeenschappelijke statistische normen met het oog op de produktie van vergelijkbare informatie alleen op communautair niveau efficiënt kan plaatsvinden en dat de toepassing ervan in iedere Lid-Staat zal geschieden onder de verantwoordelijkheid van de organisaties en instellingen die met de samenstelling van de officiële statistieken belast zijn;

(19) Overwegende dat moet worden gezorgd voor een procedure om in samenwerking met het Comité statistisch programma van de Europese Gemeenschappen (CSP), dat is opgericht bij Besluit 89/382/EEG, Euratom (5), de bepalingen in deze verordening aan te passen en bij te werken; dat deze aanpassingsprocedure zich beperkt tot wijzigingen die de eigen middelen niet doen toenemen;

(20) Overwegende dat het Comité statistisch programma en het Comité voor monetaire, financiële en betalingsbalansstatistiek (CMFB), dat is opgericht bij Besluit 91/115/EEG (6), zich voor het ontwerp voor deze verordening hebben uitgesproken;

(21) Overwegende dat Richtlijn 89/130/EEG, Euratom van de Raad van 13 februari 1989 betreffende de harmonisatie van de opstelling van het bruto nationaal produkt tegen marktprijzen (7) (BNPmp) bepaalt dat de vergelijkbaarheid van het BNPmp wordt gewaarborgd door inachtneming van de definities en registratieregels van het Europees stelsel van economische rekeningen; dat volgens Verordening (EEG, Euratom) nr. 1553/89 van de Raad van 29 mei 1989 betreffende de definitieve uniforme regeling voor de inning van de eigen middelen uit de belasting over de toegevoegde waarde (8) de indeling van de belastbare handelingen voor de berekening van het gewogen gemiddelde BTW-tarief wordt bepaald aan de hand van de nationale rekeningen die overeenkomstig het Europees stelsel van economische rekeningen zijn opgesteld en dat voor die besluiten, evenals in het kader van Verordening (EG) nr. 3605/93 van de Raad van 22 november 1993 betreffende de toepassing van het Protocol betreffende de procedure bij buitensporige tekorten (9), Besluit 94/728/EG, Euratom van de Raad van 31 oktober 1994 betreffende het stelsel van eigen middelen van de Europese Gemeenschappen (10) en Beschikking 94/729/EG van de Raad van 31 oktober 1994 betreffende de begrotingsdiscipline (11), een overgangsperiode dient te worden bepaald voor de toepassing van het met deze verordening ingevoerde systeem,

HEEFT DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD:

Artikel 1

Doelstellingen

1. Deze verordening heeft ten doel het Europees rekeningenstelsel 1995, hierna "ESR 1995" genoemd, in te voeren door middel van:

a) methoden betreffende gemeenschappelijke normen, definities, classificaties en registratieregels, die bestemd zijn voor de opstelling van statistische rekeningen en tabellen op een vergelijkbare grondslag ten behoeve van de Gemeenschap, en van resultaten volgens de in artikel 3 genoemde werkwijze;

b) een programma voor de indiening ten behoeve van de Gemeenschap van de overeenkomstig het ESR 1995 samengestelde rekeningen en tabellen volgens een precies tijdschema.

2. Deze verordening is, rekening houdend met de artikelen 7 en 8, van toepassing op alle communautaire besluiten waarin naar het ESER of naar de definities daarvan wordt verwezen.

3. Deze verordening verplicht de Lid-Staten er niet toe om ook voor hun eigen behoeften de rekeningen overeenkomstig het ESR 1995 samen te stellen.

Artikel 2

Methoden

1. De in artikel 1, lid 1, onder a), genoemde methoden van het ESR 1995 zijn opgenomen in bijlage A.

2. Wijzigingen in methoden van het ESR 1995 die ten doel hebben de inhoud ervan te verduidelijken en te verbeteren, worden overeenkomstig de procedure van artikel 4 bij besluit van de Commissie vastgesteld, mits hierdoor de opzet zelf niet wordt gewijzigd, er geen extra middelen voor de uitvoering nodig zijn en de toepassing ervan niet leidt tot een verhoging van de eigen middelen.

3. De Raad spreekt zich overeenkomstig de desbetreffende bepalingen van het Verdrag uiterlijk op 31 december 1997 uit over de invoering van het systeem voor de toerekening van indirect gemeten diensten van financiële intermediairs (IGDFI) als beschreven in bijlage I van bijlage A en stelt, in voorkomend geval, de maatregelen vast die nodig zijn voor de uitvoering ervan.

Artikel 3

Indiening bij de Commissie

1. De Lid-Staten verstrekken de Commissie (Eurostat) de rekeningen en tabellen die zijn opgenomen in bijlage B, binnen de voor iedere tabel voorgeschreven termijn.

De extra tijd die overeenkomstig bijlage B aan bepaalde Lid-Staten wordt toegestaan, loopt uiterlijk op 1 januari 2005 af.

Na raadpleging van het Comité statistisch programma brengt de Commissie, uiterlijk op 1 juli 2003, verslag uit aan de Raad over de toepassing van de toegestane extra tijd, om na te gaan in hoeverre deze extra tijd nog steeds gerechtvaardigd is. Dit verslag gaat, in voorkomend geval, vergezeld van een voorstel van de Commissie betreffende het opnieuw toestaan van extra tijd aan Lid-Staten waarvoor dat nodig zou zijn.

2. De Lid-Staten verstrekken de resultaten van bijlage B, met inbegrip van de door de Lid-Staten ingevolge hun wetgeving of praktijken op het gebied van de statistische geheimhouding vertrouwelijk verklaarde gegevens, overeenkomstig de bepalingen van Verordening (Euratom, EEG) nr. 1588/90 van de Raad van 11 juni 1990 betreffende de toezending van onder de statistische geheimhoudingsplicht vallende gegevens (12) aan het Bureau voor de Statistiek van de Europese Gemeenschappen.

Binnen de grenzen van artikel 2, lid 2, kunnen aanpassingen - nieuwe tabellen, betrokken landen en/of regio's - in de aan de Lid-Staten gevraagde informatie overeenkomstig de procedure van artikel 4 worden geregeld in besluiten van de Commissie.

Artikel 4

Procedure

1. De Commissie wordt bijgestaan door het Comité statistisch programma, hierna het "comité" genoemd.

2. De vertegenwoordiger van de Commissie legt het comité een ontwerp voor van de te nemen maatregelen. Het comité brengt advies uit over dit ontwerp binnen een termijn die de voorzitter kan vaststellen naar gelang van de urgentie van de materie. Het comité spreekt zich uit met de meerderheid van stemmen die in artikel 148, lid 2, van het Verdrag is voorgeschreven voor de aanneming van besluiten die de Raad op voorstel van de Commissie dient te nemen. Bij stemming in het comité worden de stemmen van de vertegenwoordigers van de Lid-Staten gewogen overeenkomstig genoemd artikel. De voorzitter neemt niet aan de stemming deel.

3. De Commissie stelt maatregelen vast die onmiddellijk van toepassing zijn. Indien deze maatregelen echter niet in overeenstemming zijn met het advies dat het comité heeft uitgebracht, worden zij onverwijld door de Commissie ter kennis van de Raad gebracht. In dat geval:

a) stelt de Commissie, voor een termijn van drie maanden vanaf de datum van kennisgeving, de toepassing uit van de maatregelen waartoe zij heeft besloten,

b) kan de Raad, binnen de onder a) genoemde termijn, met een gekwalificeerde meerderheid van stemmen een andersluidend besluit nemen.

Artikel 5

Taken van het comité

Het comité onderzoekt alle vraagstukken betreffende de toepassing van deze verordening, die door de voorzitter, hetzij op eigen initiatief, hetzij op verzoek van een Lid-Staat, aan de orde worden gesteld.

Artikel 6

Samenwerking met andere comités

1. Voor alle vraagstukken die onder de bevoegdheid van het Comité voor monetaire, financiële en betalingsbalansstatistiek (CMFB) vallen, vraagt de Commissie dit comité om advies overeenkomstig artikel 2 van Besluit 91/115/EEG.

2. De Commissie verstrekt het Comité bruto nationaal produkt, dat is opgericht bij Richtlijn 89/130/EEG, Euratom, alle informatie betreffende de uitvoering van deze verordening die het nodig heeft voor de uitvoering van zijn taak.

Artikel 7

Datum van toepassing en van eerste indiening van de gegevens

1. Het ESR 1995 wordt voor het eerst toegepast op de uit hoofde van bijlage B opgestelde gegevens, die in april 1999 moeten worden ingediend.

2. De gegevens worden bij de Commissie (Eurostat) ingediend overeenkomstig de in bijlage B bepaalde termijnen.

3. Overeenkomstig lid 1, blijven de Lid-Staten tot aan de eerste indiening volgens het ESR 1995 de Commissie (Eurostat) de rekeningen en tabellen mededelen die volgens het ESER, 2e druk, zijn opgesteld.

4. Onverminderd artikel 19 van Verordening (EEG, Euratom) nr. 1552/89 van de Raad van 29 mei 1989 houdende toepassing van Besluit 88/376/EEG, Euratom betreffende het stelsel van eigen middelen van de Gemeenschappen (13), controleert de Commissie met de betrokken Lid-Staat de toepassing van de onderhavige verordening en legt zij de resultaten van deze controle voor aan het in artikel 4, lid 1, van deze verordening genoemde comité.

Artikel 8

Overgangsbepalingen

1. Ten behoeve van de begroting en de eigen middelen is het ESER, 2e druk, in afwijking van artikel 1, lid 2, en artikel 7, het geldende Europese stelsel van economische rekeningen in de zin van artikel 1, lid 1, van Richtlijn 89/130/EEG, Euratom en de daarmee samenhangende besluiten - met name de Verordeningen (EEG, Euratom) nr. 1552/89 en (EEG, Euratom) nr. 1553/89, Besluit 94/728/EG, Euratom en Beschikking 94/729/EG - zolang Besluit 94/728/EG, Euratom van kracht is.

2. Voor de kennisgeving van de Lid-Staten aan de Commissie in het kader van de procedure bij buitensporige overheidstekorten overeenkomstig Verordening (EG) nr. 3605/93 is het ESER, 2e druk, het Europese stelsel van economische rekeningen, tot aan de kennisgeving van 1 september 1999.

3. De toepassing van het ESER, 2e druk, overeenkomstig de leden 1 en 2 van dit artikel, wordt gewaarborgd door de gegevens die uit hoofde van artikel 7, lid 1, op basis van het ESR 1995 worden verzameld, zodanig aan te passen dat rekening wordt gehouden met de wijzigingen die voortvloeien uit de verschillen in begrippen, definities of terminologie tussen het ESER, 2e druk, en het ESR 1995.

De uitvoering van dit beginsel wordt uiterlijk in december 1996 vastgesteld volgens de procedure van artikel 6 van Richtlijn 89/130/EEG, Euratom.

Artikel 9

Deze verordening treedt in werking op de twintigste dag volgende op die van haar bekendmaking in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen.

Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke Lid-Staat.

Gedaan te Brussel, 25 juni 1996.

Voor de Raad

De Voorzitter

M. PINTO

(1) PB nr. C 287 van 30. 10. 1995, blz. 114.

(2) Advies uitgebracht op 21 juni 1995 (nog niet verschenen in het Publikatieblad).

(3) PB nr. C 133 van 31. 5. 1995, blz. 2.

(4) Europees Stelsel van Economische Rekeningen ESER, 2e druk, Bureau voor de Statistiek van de Europese Gemeenschappen, Luxemburg, 1979. (Nederlandstalige versie van 1984).

(5) PB nr. L 181 van 28. 6. 1989, blz. 47.

(6) PB nr. L 59 van 6. 3. 1991, blz. 19.

(7) PB nr. L 49 van 21. 2. 1989, blz. 26. Richtlijn gewijzigd door de Toetredingsakte van 1994.

(8) PB nr. L 155 van 7. 6. 1989, blz. 9.

(9) PB nr. L 332 van 31. 12. 1993, blz. 7.

(10) PB nr. L 293 van 12. 11. 1994, blz. 9.

(11) PB nr. L 293 van 12. 11. 1994, blz. 14.

(12) PB nr. L 151 van 15. 6. 1990, blz. 1. Verordening gewijzigd door de Toetredingsakte van 1994.

(13) PB nr. L 155 van 7. 6. 1989, blz. 1. Verordening laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG, Euratom) nr. 2729/94 (PB nr. L 293 van 12. 11. 1994, blz. 5).

BIJLAGE A

EUROPEES SYSTEEM VAN REKENINGEN ESR 1995

INHOUD

Bladzijde

HOOFDSTUK 1

ALGEMENE OPZET VAN HET SYSTEEM . 18

GEBRUIK VAN HET ESR . 18

Systeem ten behoeve van analyse en beleid . 18

Acht kenmerken van ESR-begrippen . 19

ESR 1995 en SNA 1993 . 25

ESR 1995 en ESER 1970 . 25

HET ESR ALS SYSTEEM . 26

Statistische eenheden en hun indeling . 26

Institutionele eenheden en sectoren . 27

Eenheden van economische activiteit op lokaal niveau en bedrijfstakken . 27

Ingezeten en niet-ingezeten eenheden; totale economie en buitenland . 27

Stromen en standen . 28

Stromen . 28

Transacties . 28

Kenmerken van transacties . 29

Interacties en interne transacties . 29

Monetaire en niet-monetaire transacties . 29

Transacties met en zonder tegenprestatie . 29

Herordenende transacties . 29

Omleiding . 29

Splitsing . 30

Vaststelling van de principaal van een transactie . 30

Grensgevallen . 30

Overige mutaties in activa . 30

Overige volumemutaties in activa en passiva . 30

Waarderingsverschillen . 31

Standen . 31

Het rekeningenstelsel en de aggregaten . 31

Registratieregels . 31

Terminologie voor beide zijden van de rekeningen . 31

Dubbele registratie/viervoudige registratie . 32

Waardering . 32

Bijzondere waarderingsregels voor produkten . 32

Waardering in constante prijzen . 33

HOOFDSTUK 1

(vervolg)

Bladzijde

Moment van registratie . 33

Consolidatie en saldering . 33

Consolidatie . 33

Saldering . 34

Rekeningen, saldi en aggregaten . 34

Het rekeningenstelsel . 34

Goederen- en dienstenrekening . 35

Rekeningen voor transacties van het buitenland . 35

Saldi . 35

Aggregaten . 35

Het input-outputsysteem . 35

HOOFDSTUK 2

EENHEDEN EN INDELING VAN EENHEDEN . 37

AFBAKENING VAN DE NATIONALE ECONOMIE . 37

INSTITUTIONELE EENHEDEN . 39

INSTITUTIONELE SECTOREN . 40

Niet-financiële vennootschappen (S.11) . 42

Subsector niet-financiële vennootschappen in handen van de overheid (S.11001) . 43

Subsector niet-financiële vennootschappen in handen van de particuliere sector (S.11002) . 44

Subsector niet-financiële vennootschappen in handen van het buitenland (S.11003) . 44

Financiële instellingen (S.12) . 44

Subsector centrale bank (S.121) . 46

Subsector overige monetaire financiële instellingen (S.122) . 47

Subsector overige financiële intermediairs m.u.v. verzekeringsinstellingen en pensioenfondsen (S.123) . 48

Subsector financiële hulpbedrijven (S.124) . 48

Subsector verzekeringsinstellingen en pensioenfondsen (S.125) . 49

Overheid (S.13) . 50

Subsector centrale overheid (S.1311) . 50

Subsector deelstaatoverheid (S.1312) . 50

Subsector lagere overheid (S.1313) . 50

Subsector wettelijke sociale-verzekeringsinstellingen (S.1314) . 51

Huishoudens (S.14) . 51

Subsector huishoudens met inkomen uit zelfstandige bedrijfsuitoefening (S.141 en S.142) . 52

Subsector huishoudens met looninkomen (S.143) . 52

Subsector huishoudens met inkomen uit vermogen (S.1441) . 52

Subsector huishoudens met pensioeninkomen (S.1442) . 52

Subsector huishoudens met overige inkomensoverdrachten (S.1443) . 52

Subsector overige (S.145) . 52

Instellingen zonder winstoogmerk t.b.v. huishoudens (S.15) . 53

Buitenland (S.2) . 53

Sectorindeling van gangbare vormen van produktie-eenheden . 54

HOOFDSTUK 2

(vervolg)

Bladzijde

EENHEDEN VAN ECONOMISCHE ACTIVITEIT OP LOKAAL NIVEAU EN BEDRIJFSTAKKEN . 56

De eenheid van economische activiteit op lokaal niveau . 57

De bedrijfstak . 57

INDELING VAN BEDRIJFSTAKKEN . 58

HOMOGENE-PRODUKTIE-EENHEDEN EN HOMOGENE BRANCHES . 58

Homogene-produktie-eenheid . 58

Homogene branche . 58

CLASSIFICATIE VAN HOMOGENE BRANCHES . 59

HOOFDSTUK 3

TRANSACTIES IN PRODUKTEN . 60

PRODUKTIE EN OUTPUT . 61

Hoofd-, neven- en hulpactiviteiten . 62

Output (P.1) . 62

Moment van registratie en waardering van de output . 68

INTERMEDIAIR VERBRUIK (P.2) . 73

Moment van registratie en waardering van het intermediair verbruik . 75

CONSUMPTIE (P.3, P.4) . 75

Consumptieve bestedingen (P.3) . 75

Werkelijke consumptie (P.4) . 76

Moment van registratie en waardering van de consumptieve bestedingen . 78

Moment van registratie en waardering van de werkelijke consumptie . 78

INVESTERINGEN (BRUTO) (P.5) . 79

Investeringen in vaste activa (bruto) (P.51) . 79

Moment van registratie en waardering van de bruto-investeringen in vaste activa . 81

Veranderingen in voorraden (P.52) . 82

Moment van registratie en waardering van veranderingen in voorraden . 83

Saldo aan- en verkopen van kostbaarheden (P.53) . 84

IN- EN UITVOER VAN GOEDEREN EN DIENSTEN (P.6 EN P.7) . 84

In- en uitvoer van goederen (P.61 en P.71) . 85

In- en uitvoer van diensten (P.62 en P.72) . 87

TRANSACTIES IN GEBRUIKTE GOEDEREN . 89

HOOFDSTUK 4

VERDELINGSTRANSACTIES . 91

BELONING VAN WERKNEMERS (D.1) . 91

Lonen (D.11) . 91

Lonen in geld . 91

Lonen in natura . 91

Sociale premies t.l.v. werkgevers (D.12) . 93

Werkelijke sociale premies t.l.v. werkgevers (D.121) . 93

Toegerekende sociale premies t.l.v. werkgevers (D.122) . 93

HOOFDSTUK 4

(vervolg)

Bladzijde

BELASTINGEN OP PRODUKTIE EN INVOER (D.2) . 94

Produktgebonden belastingen (D.21) . 95

Belasting over de toegevoegde waarde (BTW) (D.211) . 95

Belastingen op invoer (exclusief BTW) (D.212) . 95

Overige produktgebonden belastingen (D.214) . 96

Niet-produktgebonden belastingen op produktie (D.29) . 96

Belastingen op produktie in invoer, betaald aan de Instellingen van de Europese Unie . 97

SUBSIDIES (D.3) . 98

Produktgebonden subsidies (D.31) . 98

Subsidies op invoer (D.311) . 99

Overige produktgebonden subsidies (D.319) . 99

Niet-produktgebonden subsidies (D.39) . 99

INKOMEN UIT VERMOGEN (D.4) . 101

Rente (D.41) . 101

Rente op deposito's, leningen en handelskredieten en transitorische posten . 101

Rente op effecten . 101

Rente op wissels en vergelijkbare kortlopende financiële verhoudingen . 101

Rente op obligaties . 101

Renteswaps en termijncontracten met rentevaststelling na afloop . 102

Rente op financiële lease . 102

Overige rentebetalingen . 102

Moment van registratie . 103

Winstuitkeringen (D.42) . 103

Dividenden (D.421) . 103

Inkomen onttrokken aan quasi-vennootschappen (D.422) . 104

Ingehouden winsten op directe buitenlandse investeringen (D.43) . 105

Inkomen uit vermogen toegerekend aan polishouders (D.44) . 105

Inkomen uit grond en minerale reserves (D.45) . 106

Inkomen uit grond . 106

Inkomen uit minerale reserves . 106

BELASTINGEN OP INKOMEN, VERMOGEN ENZ. (D.5) . 106

Belastingen op inkomen (D.51) . 107

Belastingen op vermogen enz. (D.59) . 107

SOCIALE PREMIES EN UITKERINGEN (D.6) . 108

Sociale premies (D.61) . 110

Werkelijke sociale premies (D.611) . 110

Toegerekende sociale premies (D.612) . 111

Sociale uitkeringen (exclusief sociale overdrachten in natura) (D.62) . 112

Wettelijke uitkeringen sociale verzekering in geld (D.621) . 112

Particuliere uitkeringen sociale verzekering met fondsvorming (D.622) . 113

HOOFDSTUK 4

(vervolg)

Bladzijde

Uitkeringen sociale verzekering rechtstreeks door werkgevers (D.623) . 113

Uitkeringen sociale voorziening in geld (D.624) . 113

Sociale overdrachten in natura (D.63) . 113

Sociale uitkeringen in natura (D.631) . 113

Wettelijke uitkeringen sociale verzekering in natura, vergoedingen (D.6311) . 114

Wettelijke uitkeringen sociale verzekering in natura, overige (D.6312) . 114

Uitkeringen sociale voorziening in natura (D.6313) . 114

Sociale overdrachten van individuele niet-marktgoederen en -diensten (D.632) . 114

OVERIGE INKOMENSOVERDRACHTEN (D.7) . 115

Schadeverzekeringspremies (netto) (D.71) . 115

Schadeverzekeringsuitkeringen (D.72) . 116

Inkomensoverdrachten binnen de overheid (D.73) . 116

Inkomensoverdrachten in verband met internationale samenwerking (D.74) . 117

Overige inkomensoverdrachten n.e.g. (D.75) . 118

Inkomensoverdrachten aan IZW's ten behoeve van huishoudens . 118

Inkomensoverdrachten tussen huishoudens . 118

Boetes . 118

Loterijen en kansspelen . 119

Schadeloosstellingen . 119

BNP-afdracht aan de Europese Unie . 119

Overige . 119

CORRECTIE VOOR MUTATIES IN VOORZIENINGEN PENSIOENVERZEKERING (D.8) . 120

KAPITAALOVERDRACHTEN (D.9) . 121

Vermogensheffingen (D.91) . 121

Investeringsbijdragen (D.92) . 122

Overige kapitaaloverdrachten (D.99) . 123

HOOFDSTUK 5

FINANCIËLE TRANSACTIES . 125

CLASSIFICATIE VAN FINANCIËLE TRANSACTIES . 127

Monetair goud en bijzondere trekkingsrechten (SDR's) (F.1) . 129

Monetair goud (F.11) . 129

Bijzondere trekkingsrechten (SDR's) (F.12) . 130

Chartaal geld en deposito's (F.2) . 130

Chartaal geld (F.21) . 130

Girale deposito's (F.22) . 131

Overige deposito's en spaartegoeden (F.29) . 131

Effecten m.u.v. aandelen (F.3) . 132

Effecten m.u.v. aandelen (exclusief financiële derivaten) (F.33) . 132

Kortlopende effecten m.u.v. aandelen (exclusief financiële derivaten) (F.331) . 133

Langlopende effecten m.u.v. aandelen (exclusief financiële derivaten) (F.332) . 133

Financiële derivaten (F.34) . 134

HOOFDSTUK 5

(vervolg)

Bladzijde

Leningen (F.4) . 135

Kortlopende leningen (F.41) . 135

Langlopende leningen (F.42) . 135

Aandelen en overige deelnemingen (F.5) . 137

Aandelen en overige deelnemingen (exclusief participaties in beleggingsinstellingen) (F.51) . 138

Beursgenoteerde (F.511) en niet-beursgenoteerde aandelen (F.512) (exclusief participaties in beleggingsinstellingen) . 138

Overige deelnemingen (F.513) . 139

Participaties in beleggingsinstellingen (F.52) . 139

Verzekeringstechnische voorzieningen (F.6) . 139

Voorzieningen pensioen- en levensverzekering (F.61) . 140

Voorzieningen levensverzekering (F.611) . 140

Voorzieningen pensioenverzekering (F.612) . 141

Vooruitbetaalde premies en voorzieningen voor openstaande aanspraken (F.62) . 142

Handelskredieten en transitorische posten (F.7) . 142

Handelskredieten (F.71) . 143

Transitorische posten (F.79) . 143

Pro-memorie-post: directe buitenlandse investeringen (F.m) . 144

REGELS VOOR DE REGISTRATIE VAN FINANCIËLE TRANSACTIES . 144

Waardering . 144

Moment van registratie . 147

Afleiden van financiële transacties uit balansmutaties . 147

Bijlage 5.1: Relatie met monetaire aggregaten . 147

HOOFDSTUK 6

OVERIGE TRANSACTIES EN OVERIGE MUTATIES IN ACTIVA . 149

VERBRUIK VAN VASTE ACTIVA (K.1) . 149

SALDO AAN- EN VERKOPEN VAN NIET-GEPRODUCEERDE NIET-FINANCIËLE ACTIVA (K.2) . 149

OVERIGE MUTATIES IN ACTIVA (K.3 - K.12) . 150

OVERIGE VOLUMEMUTATIES IN ACTIVA (K.3 - K.10 EN K.12) . 150

ECONOMISCH ONTSTAAN VAN NIET-GEPRODUCEERDE ACTIVA (K.3) . 151

ECONOMISCH ONTSTAAN VAN GEPRODUCEERDE ACTIVA (K.4) . 151

NATUURLIJKE AANWAS VAN NIET IN CULTUUR GEBRACHTE BIOLOGISCHE HULPBRONNEN (K.5) . 151

ECONOMISCH VERLIES VAN NIET-GEPRODUCEERDE ACTIVA (K.6) . 152

VERLIES DOOR RAMPEN (K.7) . 152

NIET-GECOMPENSEERDE CONFISCATIES (K.8) . 152

OVERIGE VOLUMEMUTATIES IN NIET-FINANCIËLE ACTIVA, N.E.G. (K.9) . 152

OVERIGE VOLUMEMUTATIES IN VORDERINGEN EN SCHULDEN (K.10) . 153

HOOFDSTUK 6

(vervolg)

Bladzijde

WIJZIGINGEN IN CLASSIFICATIES EN STRUCTUUR (K.12) . 154

Wijzigingen in sectorclassificatie en structuur (K.12.1) . 154

Wijzigingen in de classificatie van activa en passiva (K.12.2) . 154

NOMINALE WAARDERINGSVERSCHILLEN (K.11) . 155

Neutrale waarderingsverschillen (K.11.1) . 156

Reële waarderingsverschillen (K.11.2) . 156

Waarderingsverschillen per type vordering . 157

Chartaal geld en deposito's (AF.2) . 157

Leningen (AF.4) en handelskredieten en transitorische posten (AF.7) . 157

Effecten m.u.v. aandelen (AF.3) . 157

Aandelen en overige deelnemingen (AF.5) . 158

Verzekeringstechnische voorzieningen (AF.6) . 158

Vorderingen in vreemde valuta . 158

HOOFDSTUK 7

BALANSEN . 159

SOORTEN ACTIVA . 160

Geproduceerde niet-financiële activa (AN.1) . 160

Niet-geproduceerde niet-financiële activa (AN.2) . 160

Vorderingen en schulden (AF) . 161

WAARDERING VAN BALANSPOSTEN . 163

Algemene waarderingsgrondslagen . 163

NIET-FINANCIËLE ACTIVA (AN) . 164

Geproduceerde activa (AN.1) . 164

Vaste activa (AN.11) . 164

Materiële vaste activa (AN.111) . 164

Immateriële vaste activa (AN.112) . 164

Voorraden (AN.12) . 164

Kostbaarheden (AN.13) . 165

Niet-geproduceerde activa (AN.2) . 165

Materiële niet-geproduceerde activa (AN.21) . 165

Grond (AN.211) . 165

Minerale reserves (AN.212) . 165

Overige natuurlijke hulpbronnen (AN.213 en AN.214) . 165

Immateriële niet-geproduceerde activa (AN.22) . 165

Vorderingen en schulden (AF) . 166

Monetair goud en bijzondere trekkingsrechten (SDR's) (AF.1) . 166

Chartaal geld en deposito's (AF.2) . 166

Effecten m.u.v. aandelen (AF.3) . 166

Leningen (AF.4) . 167

Aandelen en overige deelnemingen (AF.5) . 167

HOOFDSTUK 7

(vervolg)

Bladzijde

Verzekeringstechnische voorzieningen (AF.6) . 167

Handelskredieten en transitorische posten (AF.7) . 168

Pro-memorie-posten . 168

Duurzame consumptiegoederen (AN.m) . 168

Directe buitenlandse investeringen (AF.m) . 168

Financiële balansen . 169

Bijlage 7.1: Definitie van alle categorieën activa . 170

Bijlage 7.2: Overzicht van de posten van de beginbalans tot de eindbalans . 178

HOOFDSTUK 8

REKENINGEN EN SALDI . 181

REKENINGENSTELSEL . 184

Lopende rekeningen . 184

Produktierekening (I) . 184

Inkomensverdelings- en inkomensbestedingsrekeningen (II) . 184

Primaire inkomensverdelingsrekeningen (II.1) . 186

Inkomensvormingsrekening (II.1.1) . 186

Rekening voor bestemming van primaire inkomens (II.1.2) . 186

Rekening voor inkomen uit bedrijfsuitoefening (II.1.2.1) . 186

Rekening voor bestemming van overige primaire inkomens (II.1.2.2) . 192

Secundaire inkomensverdelingsrekening (II.2) . 192

Tertiaire inkomensverdelingsrekening (II.3) . 200

Inkomensbestedingsrekening (II.4) . 200

Rekening voor de besteding van het beschikbaar inkomen (II.4.1) . 200

Rekening voor de besteding van het alternatief beschikbaar inkomen (II.4.2) . 200

Accumulatierekeningen (III) . 202

Kapitaalrekening (III.1) . 202

Rekening voor mutaties in het vermogenssaldo a.g.v. besparingen en kapitaaloverdrachten (III.1.1) . 202

Kapitaalvormingsrekening (III.1.2) . 202

Financiële rekening (III.2) . 202

Rekening voor overige mutaties in activa (III.3) . 202

Rekening voor overige volumemutaties in activa (III.3.1) . 209

Rekening voor nominale waarderingsverschillen (III.3.2) . 209

Rekening voor neutrale waarderingsverschillen (III.3.2.1) . 209

Rekening voor reële waarderingsverschillen (III.3.2.2) . 209

Balansen (IV) . 218

Beginbalans (IV.1) . 218

Balansmutaties (IV.2) . 218

Eindbalans (IV.3) . 218

HOOFDSTUK 8

(vervolg)

Bladzijde

REKENINGEN VOOR TRANSACTIES VAN HET BUITENLAND (V) . 218

Lopende rekeningen . 223

Rekening voor goederen- en dienstentransacties van het buitenland (V.I) . 223

Rekening voor inkomenstransacties van het buitenland (V.II) . 223

Rekening voor accumulatietransacties van het buitenland (V.III) . 223

Rekening voor kapitaaltransacties van het buitenland (V.III.1) . 223

Rekening voor financiële transacties van het buitenland (V.III.2) . 223

Rekening voor overige mutaties in activa van het buitenland (V.III.3) . 223

Balansen van het buitenland (V.IV) . 224

GOEDEREN- EN DIENSTENREKENING (0) . 232

INTEGRAAL REKENINGENSTELSEL . 233

AGGREGATEN . 243

Bruto binnenlands produkt tegen marktprijzen (BBP) . 243

Exploitatieoverschot van de totale economie . 243

Gemengd inkomen van de totale economie . 243

Inkomen uit bedrijfsuitoefening van de totale economie . 243

Nationaal inkomen (tegen marktprijzen) . 243

Nationaal beschikbaar inkomen . 244

Besparingen . 244

Saldo lopende transacties van het buitenland . 244

Vorderingenoverschot (+) c.q. -tekort (-) van de totale economie . 244

Vermogenssaldo van de totale economie . 244

MATRICES . 244

Matrix van de ESR-rekeningen . 245

Eigenschappen van rekeningenmatrices . 248

Aanpassing van de beknopte matrix voor specifieke analyses . 249

HOOFDSTUK 9

HET INPUT-OUTPUTSYSTEEM . 264

AANBOD- EN GEBRUIKSTABELLEN . 268

TABELLEN VOOR HET KOPPELEN VAN AANBOD- EN GEBRUIKSTABELLEN AAN DE SECTORREKENINGEN . 282

SYMMETRISCHE INPUT-OUTPUTTABELLEN . 282

HOOFDSTUK 10

HET METEN VAN PRIJS- EN VOLUMEMUTATIES . 287

TOEPASSINGSGEBIED VAN PRIJS- EN VOLUME-INDEXCIJFERS . 288

Het geïntegreerde systeem van prijs- en volume-indexcijfers . 288

Prijs- en volume-indexcijfers voor andere aggregaten . 289

ALGEMENE UITGANGSPUNTEN VOOR HET METEN VAN PRIJS- EN VOLUME-INDEXCIJFERS . 290

Definitie van prijzen en volumes voor marktprodukten . 290

Kwaliteits- en prijsverschillen . 290

HOOFDSTUK 10

(vervolg)

Bladzijde

Uitgangspunten voor niet-marktdiensten . 291

Uitgangspunten voor de toegevoegde waarde tegen basisprijzen en het BBP . 292

PROBLEMEN BIJ DE TOEPASSING VAN DE UITGANGSPUNTEN . 292

Algemene toepassing . 293

Toepassing op specifieke stromen . 293

Stromen van goederen en marktdiensten . 293

Stromen van niet-marktdiensten . 294

Produktgebonden belastingen en subsidies . 295

Verbruik van vaste activa . 296

Beloning van werknemers . 296

Kapitaalgoederenvoorraad en voorraden vlottende activa . 296

Berekening van het reële inkomen voor de totale economie . 297

KEUZE VAN INDEXFORMULES EN BASISJAAR . 298

INTERNATIONALE PRIJS- EN VOLUME-INDEXCIJFERS . 298

HOOFDSTUK 11

BEVOLKING EN INPUT VAN ARBEID . 300

TOTALE BEVOLKING . 300

BEROEPSBEVOLKING . 301

WERKZAME PERSONEN . 302

Werknemers . 302

Zelfstandigen . 303

Werkzame personen en ingezetenschap . 303

WERKLOZEN . 304

BANEN . 305

Banen en ingezetenschap . 305

TOTAAL GEWERKTE UREN . 305

ARBEIDSJAREN . 306

INPUT VAN ARBEID VAN WERKNEMERS BIJ CONSTANTE BELONING . 307

HOOFDSTUK 12

KWARTAALREKENINGEN . 308

HOOFDSTUK 13

REGIONALE REKENINGEN . 310

REGIONAAL GEBIED . 310

EENHEDEN EN INGEZETENSCHAP . 310

METHODEN VOOR REGIONALISATIE . 311

AGGREGATEN PER BEDRIJFSTAK . 312

REKENINGEN VAN DE SECTOR HUISHOUDENS . 314

Bladzijde

BIJLAGEN

I. INDIRECT GEMETEN DIENSTEN VAN FINANCIËLE INTERMEDIAIRS (IGDFI) . 315

In het ESR aan te brengen wijzigingen bij toerekening van de IGDFI . 315

II. LEASE EN HUURKOOP VAN DUURZAME GOEDEREN . 321

Definities . 321

Lease . 321

Operationele lease . 321

Financiële lease . 321

Huurkoop . 322

Registratie in de rekeningen . 322

Operationele lease . 322

Financiële lease . 322

Huurkoop . 323

III. VERZEKERING . 325

Inleiding . 325

Definities . 325

Sociale verzekering . 325

Wettelijke sociale-verzekeringsregelingen . 325

Particuliere sociale-verzekeringsregelingen met fondsvorming . 326

Door werkgevers uitgevoerde sociale-verzekeringsregelingen zonder fondsvorming . 326

Overige verzekering . 326

Levensverzekering . 326

Schadeverzekering . 326

Herverzekering . 327

Verzekeringshulpbedrijven . 327

Wijze van registratie in de rekeningen . 327

Sociale verzekering . 327

Wettelijke sociale-verzekeringsregelingen . 327

Particuliere sociale-verzekeringsregelingen met fondsvorming . 328

Door werkgevers uitgevoerde sociale-verzekeringsregelingen zonder fondsvorming . 329

Overige verzekering . 330

Levensverzekering . 331

Schadeverzekering . 332

Herverzekering . 333

Verzekeringshulpbedrijven . 333

Verzekering: Cijfervoorbeeld . 334

IV. CLASSIFICATIES EN REKENINGEN . 339

Classificaties . 339

Classificatie van institutionele sectoren (S) . 339

Bladzijde

Classificatie van transacties en overige mutaties in activa . 340

Classificatie van saldi (B) . 343

Classificatie van activa (A) . 344

Samenvoeging en codering van bedrijfstakken (A), produkten (P) en investeringen (in vaste activa) (Pi) . 346

Classificatie van individuele verbruiksfuncties (COICOP) . 354

Classificatie van overheidsfuncties (COFOG) . 355

Rekeningen . 357

Tabellen

2.1

Sectoren en subsectoren . 40

2.2

Type producent en hoofdactiviteiten of -functies per sector . 42

2.3

Sectorindeling van de produktie-eenheden naar gangbare benaming . 55

3.1

Onderscheid tussen marktproducenten, producenten voor eigen finaal gebruik en overige niet-marktproducenten voor institutionele eenheden . 64

3.2

Institutionele eenheden, lokale EEA's en hun output en het onderscheid tussen "markt", "voor eigen finaal gebruik" en "overige niet-markt" . 67

3.3

Onderscheid "markt", "voor eigen finaal gebruik" en "overige niet-markt" bij lokale EEA's en hun output . 68

3.4

Behandeling van het vervoer van uitgevoerde goederen . 88

3.5

Behandeling van het vervoer van ingevoerde goederen . 89

5.1

Classificatie van de financiële transacties . 128

8.1

Synoptische presentatie van de rekeningen, de saldi en de belangrijkste aggregaten . 182

8.2

Rekening I: Produktierekening . 185

8.3

Rekening II.1.1: Inkomensvormingsrekening . 187

8.4

Rekening II.1.2: Rekening voor bestemming van primaire inkomens . 189

8.5

Rekening II.1.2.1: Rekening voor inkomen uit bedrijfsuitoefening en Rekening II.1.2.2: Rekening voor bestemming van overige primaire inkomens . 193

8.6

Rekening II.2: Secundaire inkomensverdelingsrekening . 196

8.7

Rekening II.3: Tertiaire inkomensverdelingsrekening . 199

8.8

Rekening II.4.1: Rekening voor besteding van het beschikbaar inkomen . 201

8.9

Rekening II.4.2: Rekening voor besteding van het alternatief beschikbaar inkomen . 203

8.10

Rekening III.1.1: Rekening voor mutaties in het vermogenssaldo a.g.v. besparingen en kapitaaloverdrachten . 204

8.11

Rekening III.1.2: Kapitaalvormingsrekening . 205

8.12

Rekening III.2: Financiële rekening . 207

8.13

Rekening III.3.1: Rekening voor overige volumemutaties in activa . 210

8.14

Rekening III.3.2: Rekening voor nominale waarderingsverschillen . 214

8.15

Rekening IV: Balansen . 219

8.16

Complete rekeningenreeks voor het buitenland (rekening voor transacties van het buitenland) . 224

8.17

Rekening 0: Goederen- en dienstenrekening . 232

8.18

Geïntegreerde economische rekeningen . 234

8.19

Matrixpresentatie van de rekeningen en saldi voor de totale economie . 250

8.20

Schematische presentatie van een sociale-rekeningenmatrix (Social Accounting Matrix: SAM) . 257

8.21

Voorbeeld van een gedetailleerde sociale-rekeningenmatrix (Social Accounting Matrix: SAM) . 260

8.22

Voorbeeld van een gedetailleerde submatrix: toegevoegde waarde (netto, basisprijzen) . 262

Bladzijde

9.1

Eenvoudige aanbodtabel . 264

9.2

Eenvoudige gebruikstabel . 264

9.3

Eenvoudige gecombineerde aanbod- en gebruikstabel . 265

9.4

Eenvoudige symmetrische input-outputtabel (produktgroep × produktgroep) . 266

9.5

Aanbodtabel tegen basisprijzen, inclusief de overgang naar aanbod tegen aankoopprijzen . 269

9.6

Gebruikstabel tegen aankoopprijzen . 270

9.7

Eenvoudige tabel betreffende handels- en vervoersmarges . 274

9.8

Eenvoudige tabel betreffende het saldo van produktgebonden belastingen en subsidies . 275

9.9

Gebruikstabel voor de invoer . 279

9.10

Gebruikstabel tegen basisprijzen voor de binnenlandse output . 280

9.11

Koppeling aanbod- en gebruikstabellen aan sectorrekeningen . 282

9.12

Symmetrische input-outputtabel tegen basisprijzen (produktgroep × produktgroep) . 284

9.13

Symmetrische input-outputtabel voor de binnenlandse output (produktgroep × produktgroep) . 286

A.I.1

Gevolgen van de toerekening van IGDFI aan institutionele sectoren, inclusief wijzigingen voor niet-marktproducenten . 318

A.I.2

Gevolgen van de toerekening van IGDFI aan een nominale sector . 319

A.III.1

Wettelijke sociale-verzekeringsregelingen . 334

A.III.2

Particuliere sociale-verzekeringsregelingen met fondsvorming . 335

A.III.3

Door werkgevers uitgevoerde sociale-verzekeringsregelingen zonder fondsvorming . 336

A.III.4

Levensverzekering . 337

A.III.5

Schadeverzekering . 338

A.IV.1

Rekening 0: Goederen- en dienstenrekening . 357

A.IV.2

Complete rekeningenreeks voor de totale economie . 357

A.IV.3

Complete rekeningenreeks voor niet-financiële vennootschappen . 371

A.IV.4

Complete rekeningenreeks voor financiële instellingen . 380

A.IV.5

Complete rekeningenreeks voor de overheid . 390

A.IV.6

Complete rekeningenreeks voor huishoudens . 401

A.IV.7

Complete rekeningenreeks voor instellingen zonder winstoogmerk t.b.v. huishoudens . 412

HOOFDSTUK 1

ALGEMENE OPZET VAN HET SYSTEEM

1.01. Het Europees systeem van nationale en regionale rekeningen (ESR 1995 of eenvoudig ESR) is een internationaal vergelijkbaar boekhoudkundig raamwerk voor een systematische en uitvoerige beschrijving van een totale economie (een regio, land of groep landen), de elementen waaruit deze economie is opgebouwd en haar betrekkingen met andere economieën.

Het ESR 1995 vervangt het in 1970 gepubliceerde Europees stelsel van economische rekeningen (ESER 1970, waarvan in 1978 (Nederlandstalige versie: 1984) een tweede, enigszins aangepaste uitgave is verschenen).

Het ESR 1995 is volledig consistent met de herziene mondiale richtlijnen voor nationale rekeningen, het System of National Accounts (SNA 1993 of gewoon SNA; deze richtlijnen zijn geproduceerd onder de gemeenschappelijke verantwoordelijkheid van de Verenigde Naties, het IMF, de Commissie van de Europese Gemeenschappen, de OESO en de Wereldbank). Het ESR is evenwel meer gericht op de omstandigheden en informatiebehoeften in de Europese Unie. Evenals het SNA is het ESR in overeenstemming gebracht met de begrippen en classificaties die in veel andere sociale en economische statistieken worden gebruikt (b.v. werkgelegenheidsstatistieken, industriestatistieken en statistieken van de buitenlandse handel). Het ESR kan daarom worden gebruikt als het centrale referentiekader voor de sociale en economische statistiek van de Europese Unie en haar Lid-Staten.

1.02. Het raamwerk van het ESR bestaat uit twee belangrijke reeksen tabellen:

a) de sectorrekeningen (1),

b) het input-outputsysteem (2) en de rekeningen per bedrijfstak (3).

De sectorrekeningen geven voor elk der institutionele sectoren een systematische beschrijving van de verschillende fases van het economische proces: produktie, inkomensvorming, inkomensverdeling, inkomensbesteding en financiële en niet-financiële accumulatie. De sectorrekeningen omvatten ook balansen voor een beschrijving van de standen aan activa en passiva aan het begin en het eind van de verslagperiode.

In het input-outputsysteem en de rekeningen per bedrijfstak worden het produktieproces (kostenstructuur, inkomensvorming en werkzame personen) en de goederen- en dienstenstromen (output, in- en uitvoer, consumptie, intermediair verbruik en investeringen per produktgroep) uitvoeriger beschreven.

Het ESR bevat definities van de bevolking en de werkzame personen (4), die van belang zijn voor de sectorrekeningen en het input-outputsysteem.

Het ESR is niet beperkt tot de nationale jaarrekeningen, maar strekt zich ook uit tot de kwartaalrekeningen (5) en de regionale rekeningen (6).

GEBRUIK VAN HET ESR

Systeem ten behoeve van analyse en beleid

1.03. Het ESR kan worden gebruikt voor een analyse en beoordeling van:

a) de structuur van een volledige totale economie, bij voorbeeld;

(1) toegevoegde waarde en werkzame personen per bedrijfstak;

(2) toegevoegde waarde en werkzame personen per regio;

(3) inkomensverdeling naar sector;

(4) invoer en uitvoer per produktgroep;

(5) consumptieve bestedingen per produktgroep;

(6) investeringen in vaste activa en kapitaalgoederenvoorraad per bedrijfstak;

(7) samenstelling van de standen aan vorderingen en de stromen van vorderingen naar soort vordering en naar sector;

b) specifieke delen of aspecten van een totale economie, bij voorbeeld:

(1) het bank- en financieringswezen in de nationale economie;

(2) de rol van de overheid;

(3) de economie van een bepaalde regio (in vergelijking met die van het land als geheel);

c) de ontwikkeling van een totale economie in de loop der tijd, bij voorbeeld:

(1) analyse van de groei van het BBP;

(2) analyse van de inflatie;

(3) analyse van seizoensinvloeden in de consumptieve bestedingen van de huishoudens op basis van kwartaalrekeningen;

(4) analyse van veranderingen in het belang van bepaalde soorten financiële instrumenten in de loop der tijd, bij voorbeeld het toegenomen belang van opties;

(5) analyse van de ontwikkeling van de structuur van het bedrijfsleven in de totale economie op lange termijn, bij voorbeeld in een periode van 30 jaar;

d) vergelijking van een totale economie met andere economieën, bij voorbeeld:

(1) vergelijking van de rol van de overheid in de Lid-Staten van de Europese Unie;

(2) analyse van de onderlinge afhankelijkheid van de economieën van de Europese Unie;

(3) analyse van de samenstelling en de bestemming van de uitvoer van de Europese Unie;

(4) vergelijking van de groeicijfers voor het BBP of het beschikbare inkomen per hoofd van de bevolking in de Europese Unie, de Verenigde Staten en Japan.

1.04. De cijfers uit het ESR spelen een belangrijke rol bij de vaststelling van en het toezicht op het economische en sociale beleid van de EU en de Lid-Staten.

Verder wordt er op een aantal gebieden ook een zeer belangrijk specifiek gebruik van gemaakt:

a) het toezicht op en het geven van richtlijnen voor het Europese monetaire beleid: de convergentiecriteria voor de Europese Monetaire Unie zijn vastgesteld op basis van gegevens uit de nationale rekeningen (begrotingstekort, overheidsschuld en BBP);

b) de toekenning van financiële steun aan de regio's in de EU: de uitgaven in het kader van de structuurfondsen van de EU zijn gedeeltelijk gebaseerd op de geregionaliseerde cijfers van de nationale rekeningen;

c) de vaststelling van de eigen middelen van de EU. Deze zijn op drie manieren van de nationale rekeningen afhankelijk:

(1) de totale middelen van de EU worden vastgesteld als percentage van het bruto nationaal produkt van de Lid-Staten (BNP);

(2) het derde eigen middel van de EU is gebaseerd op de BTW. De bijdragen van de Lid-Staten in het kader van dit middel worden sterk beïnvloed door de gegevens uit de nationale rekeningen, want deze worden gebruikt voor de berekening van het gemiddelde BTW-tarief;

(3) de hoogte van de bijdrage van de Lid-Staten in het kader van het vierde eigen middel van de EU is gebaseerd op hun bruto nationaal produkt.

Acht kenmerken van ESR-begrippen

1.05. Om een goed evenwicht tot stand te brengen tussen de behoeften aan gegevens en de mogelijkheid deze gegevens te leveren hebben de begrippen in het ESR acht belangrijke kenmerken. Ze zijn:

a) internationaal vergelijkbaar;

b) geharmoniseerd met de begrippen in andere sociale en economische statistieken;

c) onderling samenhangend;

d) operationeel;

e) afwijkend van de meeste administratieve begrippen;

f) duurzaam en onveranderlijk gedurende een lange periode;

g) gericht op het beschrijven van het economische proces in monetaire en gemakkelijk waarneembare grootheden;

h) flexibel en multifunctioneel.

1.06. De begrippen zijn internationaal vergelijkbaar omdat:

a) het ESR voor de Lid-Staten van de EU de standaard is voor de levering van gegevens betreffende de nationale rekeningen aan alle internationale organisaties. Alleen in nationale publikaties hoeft niet strikt de hand te worden gehouden aan het ESR;

b) de begrippen in het ESR in alle opzichten consistent zijn met die in de mondiale richtlijnen voor de nationale rekeningen (het SNA).

Internationale vergelijkbaarheid van de begrippen is van wezenlijk belang wanneer de statistieken van verschillende landen met elkaar worden vergeleken.

1.07. De begrippen zijn geharmoniseerd met de begrippen in andere sociale en economische statistieken, omdat:

a) het ESR gebruik maakt van talrijke begrippen en classificaties (b.v. de NACE Rev. 1) die ook worden gebruikt voor andere sociale en economische statistieken van de Lid-Staten van de EU, zoals de industriestatistiek, de statistiek van de buitenlandse handel en de werkgelegenheidsstatistiek. Het aantal begripsmatige verschillen is tot een minimum beperkt gehouden. Bovendien zijn de door de EU gehanteerde begrippen en classificaties ook geharmoniseerd met die van de Verenigde Naties;

b) de begrippen in het ESR, evenals die in het SNA, ook geharmoniseerd zijn met de begrippen in de belangrijkste internationale richtlijnen voor sommige andere economische statistieken, met name de betalingsbalans van het IMF, de statistiek van de overheidsfinanciën van het IMF, de inkomensstatistieken van de OESO en de ILO-resoluties over werkzame personen, gewerkte uren en loonkosten.

Deze harmonisatie met andere sociale en economische statistieken is een grote steun bij de koppeling aan en de vergelijking met deze cijfers, zodat betere cijfers over de nationale rekeningen kunnen worden samengesteld. Bovendien kan de informatie in deze specifieke statistieken nu beter worden gerelateerd aan de algemene gegevens over de nationale economie, namelijk de gegevens uit de nationale rekeningen zoals het BNP en de toegevoegde waarde per bedrijfstak en sector.

1.08. De definities in het boekhoudkundig systeem versterken de onderlinge consistentie van de begrippen die worden gebruikt bij de beschrijving van de verschillende onderdelen van het economische proces (produktie, inkomensverdeling, inkomensbesteding, accumulatie), zodat statistieken uit verschillende delen van het boekhoudkundig systeem tot bruikbare gegevens aaneengesmeed kunnen worden. Zo kunnen bij voorbeeld de volgende verhoudingscijfers worden berekend:

a) produktiviteitscijfers, zoals de toegevoegde waarde per gewerkt uur (hiertoe dienen de begrippen toegevoegde waarde en gewerkte uren consistent te zijn);

b) nationaal beschikbaar inkomen per hoofd van de bevolking (hiertoe moet het begrip nationaal beschikbaar inkomen consistent zijn met het begrip bevolking);

c) investeringen in vaste activa als percentage van de kapitaalgoederenvoorraad (hiervoor is consistentie tussen de definities van deze stromen en standen vereist);

d) begrotingstekort en overheidsschuld als percentage van het bruto binnenlands produkt (hiertoe dienen de begrippen begrotingstekort, overheidsschuld en bruto binnenlands produkt consistent te zijn).

Dank zij deze consistentie kunnen ook enige ramingen worden gemaakt door bepaalde posten van elkaar af te trekken: zo kunnen de besparingen worden geraamd als het verschil tussen het beschikbare inkomen en de consumptieve bestedingen (7).

1.09. Het gaat in het ESR om operationele begrippen, d.w.z. het is de bedoeling dat ze statistisch te meten zijn. Het operationele karakter van de begrippen blijkt uit het feit dat:

a) sommige activiteiten of posten alleen behoeven te worden beschreven indien zij significant van omvang zijn. Dit geldt bij voorbeeld voor de produktie van goederen in eigen beheer door huishoudens: weven en pottenbakken worden niet tot de produktie gerekend, aangezien deze vormen van produktie voor de Lid-Staten van de EU als niet-significant worden beschouwd. Evenzo worden uitgaven voor kleine goedkope werktuigen en apparatuur pas als investeringen in vaste activa geregistreerd indien ze meer dan 500 ecu (in prijzen van 1995) per artikel bedragen (indien de goederen in grote hoeveelheden tegelijk zijn aangeschaft, geldt deze grens voor het totaalbedrag). Blijven de uitgaven onder deze drempel, dan worden dergelijke artikelen als intermediair verbruik geregistreerd;

b) bij sommige begrippen duidelijk wordt aangegeven hoe hiervan een raming moet worden gemaakt. Zo wordt bij de definitie van verbruik van vaste activa verwezen naar de lineaire afschrijvingsmethode, terwijl voor de berekening van de kapitaalgoederenvoorraad de "perpetual inventory"-methode wordt aanbevolen. De produktie in eigen beheer dient in beginsel tegen basisprijzen te worden gewaardeerd, maar zo nodig kunnen deze prijzen worden benaderd door de verschillende kosten bij elkaar op te tellen;

c) er enkele afspraken ter vereenvoudiging zijn gemaakt. Zo worden door de overheid verstrekte collectieve diensten volgens afspraak altijd als consumptieve bestedingen geregistreerd;

d) de begrippen zijn geharmoniseerd met de begrippen die in de sociale en economische statistieken worden gebruikt voor het opstellen van de nationale rekeningen.

1.10. Toch zijn de begrippen niet altijd even gemakkelijk meetbaar omdat zij in bepaalde opzichten afwijken van die welke in administratieve bronnen worden gebruikt, zoals bedrijfsboekhoudingen, belastinggegevens (BTW, inkomstenbelasting, invoerheffingen enz.), gegevens betreffende sociale verzekeringen en gegevens van toezichthoudende organen voor het bank- en verzekeringswezen. Dergelijke administratieve gegevens dienen vaak als bron voor het opstellen van de nationale rekeningen. Over het algemeen moeten zij dus worden aangepast om in het ESR te kunnen worden gebruikt.

De begrippen in het ESR verschillen in een aantal opzichten van hun administratieve equivalenten, omdat:

a) administratieve begrippen van land tot land verschillen, zodat er aan de hand van administratieve begrippen geen internationale vergelijkbaarheid mogelijk is;

b) administratieve begrippen in de loop der tijd veranderen, zodat er aan de hand van administratieve begrippen geen vergelijkingen in de tijd kunnen worden gemaakt;

c) de begrippen die aan de basis van de administratieve bronnen liggen, gewoonlijk niet consistent zijn, zodat koppeling en vergelijking van gegevens, wat van essentieel belang is voor de opstelling van nationale rekeningen, niet mogelijk is;

d) administratieve begrippen over het algemeen niet bijzonder geschikt zijn voor economische analyses en een beoordeling van het economisch beleid.

Niettemin beantwoorden administratieve bronnen soms heel goed aan de behoefte aan gegevens voor de nationale rekeningen en andere statistieken, namelijk indien:

a) begrippen en classificaties die oorspronkelijk voor statistische doeleinden werden vastgesteld, ook voor administratieve doeleinden worden gebruikt, bij voorbeeld de indeling van de overheidsuitgaven naar soort;

b) bij administratieve bronnen expliciet rekening wordt gehouden met de (hiervan losstaande) informatiebehoeften voor statistische doeleinden; dit geldt bij voorbeeld voor het Intrastat-systeem, dat informatie verstrekt over het goederenverkeer tussen de Lid-Staten van de EU.

1.11. De belangrijkste begrippen in het ESR zijn duurzaam en onveranderlijk gedurende een lange periode, omdat:

a) zij zijn goedgekeurd als de internationale standaard voor de komende decennia;

b) de meeste basisbegrippen in de achtereenvolgende internationale richtlijnen voor het opstellen van nationale rekeningen nauwelijks zijn veranderd.

Door deze continuïteit behoeven minder vaak tijdreeksen te worden herberekend en nieuwe begrippen te worden geleerd. Bovendien zijn de begrippen minder gevoelig voor nationale en internationale politieke druk. Daarom dienen de cijfers uit de nationale rekeningen al decennia als een objectieve bron van gegevens voor economisch beleid en economische analyses.

1.12. De ESR-begrippen zijn gericht op het beschrijven van het economisch proces in monetaire en gemakkelijk waarneembare grootheden. In de meeste gevallen wordt geen rekening gehouden met standen en stromen die niet gemakkelijk in monetaire eenheden kunnen worden uitgedrukt, of die geen duidelijk monetair equivalent hebben.

Dit beginsel is niet strikt toegepast, omdat ook rekening dient te worden gehouden met de vereiste consistentie en de uiteenlopende informatiebehoeften. Zo is het ter wille van de consistentie noodzakelijk de waarde van collectieve overheidsdiensten als output te registreren, omdat de beloning van werknemers en de aanschaf van allerlei goederen en diensten door de overheid gemakkelijk in monetaire eenheden kunnen worden vastgesteld. Voor het economisch onderzoek en beleid neemt door de beschrijving van de collectieve overheidsdiensten in relatie tot de rest van de nationale economie trouwens ook het nut van de nationale rekeningen als geheel toe.

1.13. De reikwijdte van de begrippen in het ESR kan worden toegelicht aan de hand van een aantal belangrijke grensgevallen.

De volgende vormen van produktie vallen binnen de produktiegrens van het ESR (zie de punten 3.07-3.09):

a) de produktie van individuele en collectieve overheidsdiensten;

b) de produktie van woondiensten door bewoners van een eigen huis;

c) de produktie van goederen voor eigen consumptie, bij voorbeeld landbouwprodukten;

d) het in eigen beheer produceren van bouwwerken, ook indien dit door huishoudens wordt gedaan;

e) de produktie van diensten door betaald huishoudelijk personeel;

f) het kweken van vis in viskwekerijen;

g) illegale produktie, zoals prostitutie of produktie van verdovende middelen;

h) produktie waarvan de opbrengst niet volledig bij de belastingdienst wordt opgegeven, zoals clandestiene textielproduktie.

De volgende vormen van produktie vallen buiten de produktiegrens:

a) huishoudelijke en persoonlijke diensten die worden geproduceerd en geconsumeerd binnen hetzelfde huishouden, zoals schoonmaken, het bereiden van maaltijden of de verzorging van zieken of bejaarden;

b) vrijwilligerswerk, dat niet resulteert in goederen, zoals gratis verzorging en schoonmaken;

c) natuurlijke toename van de visstand in de open zee.

Over het algemeen registreert het ESR alle goederen en diensten die geproduceerd worden binnen de produktiegrens. Er zijn op deze regel echter een paar specifieke uitzonderingen:

a) de output van hulpactiviteiten wordt niet geregistreerd; alle input die een hulpactiviteit verbruikt - materialen, arbeid, verbruik van vaste activa enz. -, wordt behandeld als input van de hoofd- of nevenactiviteit die zij ondersteunt;

b) de output die in dezelfde lokale eenheid van economische activiteit (lokale EEA, zie ook punt 1.29) als intermediair verbruik wordt gebruikt, wordt niet geregistreerd; output ten behoeve van andere lokale EEA's die tot dezelfde institutionele eenheid behoren, dient echter wel als output te worden geregistreerd.

Indien een activiteit als produktie wordt beschouwd en de output ervan wordt geregistreerd, moeten volgens de boekhoudkundige beginselen van het ESR de inkomens, de werkzame personen, de consumptie enz. die hierop betrekking hebben, ook worden geregistreerd. Omdat bij voorbeeld de produktie van woondiensten door bewoners van een eigen huis als produktie wordt geregistreerd, moeten ook het inkomen en de consumptieve bestedingen die hierdoor voor deze bewoners worden gegenereerd, worden geregistreerd. Het omgekeerde doet zich voor wanneer activiteiten niet als produktie worden beschouwd: huishoudelijke diensten die binnen hetzelfde huishouden worden geproduceerd en geconsumeerd, genereren geen inkomen en consumptieve bestedingen, zodat degenen die deze diensten verrichten, volgens het ESR niet tot de werkzame personen behoren.

Het ESR bevat ook veel specifieke afspraken, zoals:

a) de waardering van de output van de overheid;

b) de waardering van de output van verzekeringsdiensten en van de indirect gemeten diensten van financiële intermediairs;

c) de registratie van alle collectieve overheidsdiensten als consumptieve bestedingen (en niet als intermediair verbruik);

d) de registratie van het verbruik van indirect gemeten diensten van financiële intermediairs als intermediair verbruik van een nominale sector of bedrijfstak.

1.14. De begrippen van het ESR zijn op diverse terreinen bruikbaar: zij zijn voor vele doeleinden geschikt, ook al zijn er soms aanvullingen nodig (zie ook punt 1.18).

1.15. Dank zij de gedetailleerdheid van het begrippensysteem van het ESR is een flexibel gebruik mogelijk: enkele begrippen zijn niet expliciet in het systeem opgenomen, maar kunnen niettemin gemakkelijk hieruit worden afgeleid. Zo kan de toegevoegde waarde tegen factorkosten worden verkregen door de netto niet-produktgebonden belastingen op produktie af te trekken van de toegevoegde waarde tegen basisprijzen. Bovendien kunnen er nieuwe sectoren worden gevormd door in het ESR gedefinieerde subsectoren te herschikken.

1.16. Een flexibele gebruiksmogelijkheid is eveneens de invoering van aanvullende criteria die niet in strijd zijn met de logica van het systeem, zoals de omvang van de werkgelegenheid in produktie-eenheden of de hoogte van het inkomen van huishoudens. Wat de werkgelegenheid betreft, kan nog een onderverdeling worden gemaakt naar opleidingsniveau, leeftijd en geslacht.

1.17. Dit flexibele gebruik kan leiden tot een matrix van sociale rekeningen (Social Accounting Matrix (SAM)). Dit is een matrixpresentatie waarin de verbanden tussen de aanbod- en gebruikstabellen en het rekeningenstelsel worden gelegd (zie ook de punten 8.133-8.155). Een SAM geeft gewoonlijk extra informatie over het niveau en de samenstelling van werkgelegenheid en werkloosheid door middel van een onderverdeling van de beloning van werknemers naar arbeidscategorie. Deze onderverdeling geldt zowel voor het gebruik van arbeid per bedrijfstak, zoals weergegeven in de gebruikstabellen, als voor het aanbod van arbeidskrachten per sociaal-economische deelgroep, zoals weergegeven in de rekening voor bestemming van primaire inkomens van subsectoren van de sector huishoudens. Op deze wijze worden het aanbod en het gebruik van de verschillende arbeidscategorieën systematisch getoond.

1.18. Voor sommige specifieke gegevensbehoeften verdienen aparte satellietrekeningen de voorkeur. Dit geldt bij voorbeeld voor:

a) de analyse van de rol van het toerisme in de nationale economie,

b) de analyse van de kosten en de financiering van de gezondheidszorg,

c) de analyse van het belang van speur- en ontwikkelingswerk en menselijk kapitaal voor de nationale economie,

d) de analyse van het inkomen en de uitgaven van huishoudens op basis van micro-economische benaderingen van inkomen en uitgaven,

e) de analyse van de wisselwerking tussen milieu en economie,

f) de analyse van de produktie binnen huishoudens,

g) de analyse van veranderingen in de welvaart,

h) de analyse van de verschillen tussen de cijfers in de nationale rekeningen en de bedrijfsboekhoudingen en de invloed ervan op effecten- en valutabeurzen,

i) de raming van belastingopbrengsten.

1.19. Satellietrekeningen kunnen aan dergelijke gegevensbehoeften tegemoet komen, omdat zij:

a) gedetailleerdere informatie verstrekken waar dat noodzakelijk is en overbodige details achterwege laten;

b) het bereik van het boekhoudkundig systeem vergroten met niet-monetaire informatie, bij voorbeeld over vervuiling en milieuthema's;

c) sommige basisbegrippen aanpassen, door bij voorbeeld het begrip investeringen uit te breiden met de uitgaven voor speur- en ontwikkelingswerk of onderwijs.

1.20. Een belangrijk kenmerk van satellietrekeningen is dat in beginsel alle basisbegrippen en -indelingen van het standaardsysteem worden gebruikt. Deze worden alleen aangepast wanneer dit voor het specifieke doel van een satellietrekening noodzakelijk is. In zo'n geval moet de satellietrekening ook een tabel bevatten waarin het verband tussen de belangrijkste aggregaten van de satellietrekening en die van het standaardsysteem wordt gelegd. Op deze wijze blijft het standaardsysteem het referentiekader en wordt tevens tegemoet gekomen aan meer specifieke behoeften.

1.21. In het standaardsysteem wordt weinig aandacht besteed aan standen en stromen die niet gemakkelijk in monetaire eenheden kunnen worden uitgedrukt (of die geen duidelijke monetaire tegenwaarde hebben). Voor de analyse van dergelijke standen en stromen kunnen ook vaak statistieken in niet-monetaire termen worden opgesteld, bij voorbeeld:

a) de produktie binnen huishoudens kan heel eenvoudig worden beschreven in de hieraan bestede uren;

b) onderwijs kan worden beschreven aan de hand van soorten onderwijs, aantallen leerlingen, gemiddeld aantal schooljaren voor het behalen van een diploma enz.;

c) de gevolgen van vervuiling kunnen het best worden beschreven aan de hand van wijzigingen in het aantal levende soorten, de gezondheidstoestand van bossen, het afvalvolume, het koolmonoxidegehalte, het stralingsniveau enz.;

Satellietrekeningen bieden de mogelijkheid dergelijke statistieken in niet-monetaire eenheden te relateren aan het standaardsysteem van nationale rekeningen. Het verband kan worden gelegd door waar mogelijk in deze niet-monetaire statistieken de in het standaardsysteem gehanteerde classificaties te gebruiken, namelijk de indeling naar type huishouden of naar bedrijfstak. Zo wordt een consistent, uitgebreid systeem opgebouwd, dat basisgegevens verschaft voor de analyse en beoordeling van allerlei interacties tussen de variabelen in het standaardsysteem en die in de uitbreiding ervan.

1.22. Het standaardsysteem en zijn belangrijkste aggregaten beschrijven geen veranderingen in de welvaart. De rekeningen kunnen worden uitgebreid met informatie waaraan een waarde in monetaire eenheden is toegerekend, zoals:

a) huishoudelijke en persoonlijke diensten die worden geproduceerd en verbruikt in hetzelfde huishouden;

b) veranderingen in vrijetijdsbesteding;

c) voor- en nadelen van het leven in de stad;

d) ongelijkheden in de inkomensverdeling.

In dergelijke rekeningen kunnen finale bestedingen van onaangename maar noodzakelijke produkten, zoals defensie, ook worden heringedeeld onder intermediair verbruik, dus niet bijdragend tot een verhoging van de welvaart. Zo zou ook de schade door overstromingen en andere natuurrampen kunnen worden ingedeeld als intermediair verbruik, namelijk als een verlaging van het (absolute) welvaartsniveau.

Op deze wijze kan worden getracht en zeer ruwe en onvolledige indicator voor veranderingen in de welvaart samen te stellen. Welvaart heeft echter vele dimensies, waarvan de meeste beter niet in monetaire eenheden kunnen worden uitgedrukt. Het verdient dan ook de voorkeur om bij het meten van de welvaart voor ieder aspect een afzonderlijke indicator en meeteenheid te gebruiken. Indicatoren zijn bij voorbeeld kindersterfte, levensverwachting, analfabetisme onder volwassenen en nationaal inkomen per hoofd van de bevolking. Dergelijke indicatoren kunnen in een satellietrekening worden opgenomen.

1.23. Om een consistent en internationaal vergelijkbaar raamwerk te verkrijgen, worden in het ESR geen in administratieve bronnen gebruikelijke begrippen gebruikt. Toch kunnen cijfers die op dergelijke begrippen zijn gebaseerd, voor allerlei nationale doeleinden zeer nuttig zijn. Voor een raming van de belastinginkomsten zijn bij voorbeeld statistieken over het belastbaar inkomen noodzakelijk. Dergelijke statistieken kunnen worden verkregen door enkele wijzigingen aan te brengen in de statistieken over de nationale rekeningen.

Een soortgelijke benadering is mogelijk voor enkele bij het nationale economische beleid gehanteerde begrippen als:

a) inflatie, gebruikt voor de verhoging van pensioenen, werkloosheidsuitkeringen of ambtenarensalarissen;

b) belastingen, sociale premies, overheidssector en collectieve sector, gebruikt in de discussie over de optimale omvang van de collectieve sector;

c) "strategische" sectoren/bedrijfstakken, ten behoeve van het nationale economische beleid of het economische beleid van de EU;

d) "bedrijfsinvesteringen", ten behoeve van het nationale economische beleid.

Satellietrekeningen of eenvoudige aanvullende tabellen kunnen dergelijke, gewoonlijk specifiek nationale, gegevens verstrekken.

ESR 1995 en SNA 1993

1.24. Het ESR 1995 is volledig consistent met het herziene System of National Accounts (het SNA 1993), dat richtlijnen geeft voor het opstellen van nationale rekeningen voor alle landen ter wereld. Niettemin zijn er diverse verschillen tussen het ESR 1995 en het SNA 1993:

a) verschillen in presentatie, bij voorbeeld:

(1) in het ESR zijn er afzonderlijke hoofdstukken voor de transacties in produkten, de verdelingstransacties en de financiële transacties. In het SNA worden deze transacties toegelicht in zeven hoofdstukken, gerangschikt naar rekening, bij voorbeeld produktierekening, primaire inkomensverdelingsrekening, kapitaalrekening en rekening voor transacties van het buitenland;

(2) het ESR beschrijft een begrip met behulp van een definitie en een opsomming van wat wel en wat niet onder het begrip valt. Het SNA beschrijft begrippen gewoonlijk in algemenere termen en tracht de grondgedachte achter de afspraken te verklaren;

(3) het ESR bevat hoofdstukken over regionale rekeningen en kwartaalrekeningen;

(4) het SNA bevat een hoofdstuk over satellietrekeningen.

b) de ESR-begrippen zijn soms specifieker en nauwkeuriger dan die van het SNA, bij voorbeeld:

(1) het SNA bevat geen nauwkeurige definities voor het onderscheid tussen marktoutput, output voor eigen finaal gebruik en overige niet-marktoutput of voor het onderscheid tussen marktproducenten, producenten voor eigen finaal gebruik en overige niet-marktproducenten (institutionele eenheden en lokale EEA's). Dit heeft tot gevolg dat de waardering van de output en de indeling in sectoren onvoldoende precies is gedefinieerd. Daarom heeft het ESR diverse aanvullende verduidelijkingen ingevoerd en in bepaalde gevallen ook het criterium toegevoegd dat de verkopen van een marktproducent ten minste 50 % van de produktiekosten moeten dekken (zie tabel 3.1);

(2) het ESR maakt gebruik van concrete drempels voor registratie, bij voorbeeld voor de registratie van kleine werktuigen en apparatuur onder intermediair verbruik;

(3) het ESR gaat ervan uit dat diverse soorten produktie door huishoudens, zoals de vervaardiging van weefsels en meubelen, in de Lid-Staten van de EU niet significant zijn en derhalve niet behoeven te worden geregistreerd;

(4) het ESR verwijst expliciet naar specifieke institutionele regelingen in de EU, zoals het Intrastat-systeem voor de registratie van goederenstromen binnen de EU en de bijdragen van de Lid-Staten aan de EU;

(5) het ESR bevat specifieke EU-classificaties, zoals de CPA voor produkten en de NACE Rev. 1 voor bedrijfstakken (specifiek, maar wel geharmoniseerd met de overeenkomstige classificaties van de VN);

(6) het ESR bevat een extra classificatie voor alle transacties met het buitenland; hierbij moet namelijk onderscheid worden gemaakt in transacties tussen ingezetenen van de EU en transacties met ingezetenen van derde landen.

Het ESR kan ook specifieker zijn dan het SNA, omdat het in de eerste plaats geldt voor de Lid-Staten van de EU. Voor de gegevensbehoeften van de EU moet het ESR ook specifieker zijn.

ESR 1995 en ESER 1970

1.25. Het ESR 1995 verschilt in bereik en opzet van het ESER 1970. De meeste verschillen komen overeen met die tussen het SNA 1968 en het SNA 1993.

Enkele van de grootste verschillen in bereik zijn:

a) de opname van balansen;

b) de opname van rekeningen voor overige mutaties in activa, namelijk de invoering van de begrippen "overige volumemutaties", "nominale waarderingsverschillen" en "reële waarderingsverschillen";

c) de invoering van subsectoren van huishoudens;

d) de invoering van een nieuw consumptiebegrip: "werkelijke consumptie";

e) de invoering van een nieuw voor prijsveranderingen gecorrigeerd inkomensbegrip: het "werkelijk nationaal beschikbaar inkomen";

f) de opname van het begrip koopkrachtpariteiten.

Enkele van de belangrijkste verschillen in opzet zijn:

a) literair-artistiek werk (schrijven van boeken, componeren) wordt nu ook beschouwd als produktie; betalingen voor literair-artistiek werk zijn bijgevolg betalingen voor diensten en geen inkomen uit vermogen;

b) de waardering van de output van verzekeringsdiensten is in een aantal opzichten veranderd; zo wordt bij de waardering van de output van schadeverzekeringen thans rekening gehouden met de opbrengsten uit de belegging van verzekeringstechnische voorzieningen;

c) een gedetailleerde behandeling van handels- en vervoersmarges;

d) de invoering van kettingindexcijfers voor berekeningen in constante prijzen;

e) de invoering van het begrip "financiële lease" (in het SNA 1968 en het ESER 1970 bestond enkel het begrip "operationele lease");

f) uitgaven voor de exploratie van minerale reserves en voor computerprogrammatuur worden nu geregistreerd als investeringen (in plaats van als intermediair verbruik);

g) er moet ook verbruik van vaste activa worden geregistreerd voor infrastructurele werken van de overheid (wegen, dijken enz.);

h) de opname van nieuwe financiële instrumenten, zoals koopovereenkomsten met terugkoopverplichting en financiële derivaten zoals opties.

Er zijn ook verschillen die niet het gevolg zijn van veranderingen in het SNA, bij voorbeeld:

a) de invoering van aanbod- en gebruikstabellen (reeds opgenomen in het SNA 1968);

b) de invoering van enkele registratiedrempels en de verwijzing naar specifieke institutionele regelingen in de EU (zie punt 1.24);

c) een duidelijke keuze voor de waardering van de output tegen basisprijzen (het ESER 1970 en het SNA 1968 en 1993 aanvaarden ook een waardering tegen prijzen af producent);

d) de invoering van de begrippen beroepsbevolking en werkloosheid (die in het SNA 1968 en 1993 niet voorkomen).

HET ESR ALS SYSTEEM

1.26. De hoofdkenmerken van het systeem zijn:

a) statistische eenheden en hun indeling;

b) stromen en standen;

c) het rekeningenstelsel en de aggregaten;

d) het input-outputsysteem.

STATISTISCHE EENHEDEN EN HUN INDELING (8)

1.27. Karakteristiek voor het systeem is het gebruik van twee soorten eenheden en twee geheel verschillende indelingen van de economie, die elk voor bepaalde analytische doeleinden bestemd zijn.

Voor de beschrijving van inkomens-, bestedings- en financiële stromen en balansen worden institutionele eenheden op basis van hun hoofdfuncties, gedragingen en doelstellingen tot sectoren samengevoegd.

Voor de beschrijving van produktieprocessen en voor input-outputanalyses worden eenheden van economische activiteit op lokaal niveau (lokale EEA's) op basis van de aard van hun activiteit tot bedrijfstakken samengevoegd. Een activiteit wordt gekenmerkt door een input van produkten, een produktieproces en een output van produkten.

Institutionele eenheden en sectoren

1.28. Institutionele eenheden zijn werkelijke economische eenheden die zelfstandig goederen en activa kunnen bezitten, verplichtingen kunnen aangaan en economische activiteiten en transacties met andere eenheden kunnen verrichten. Voor het ESR zijn de institutionele eenheden ingedeeld in vijf elkaar uitsluitende institutionele sectoren:

a) niet-financiële vennootschappen;

b) financiële instellingen;

c) overheid;

d) huishoudens;

e) instellingen zonder winstoogmerk ten behoeve van huishoudens.

De vijf sectoren vormen te zamen de totale economie. Iedere sector is onderverdeeld in subsectoren. Het systeem voorziet in een volledig rekeningenstelsel (inclusief balansen) voor iedere sector, en desgewenst subsector, alsmede voor de totale economie.

Eenheden van economische activiteit op lokaal niveau en bedrijfstakken

1.29. De meeste institutionele eenheden verrichten in hun hoedanigheid van producent meer dan een activiteit; teneinde de technisch-economische relaties beter te doen uitkomen, moeten deze eenheden worden opgesplitst op basis van de aard van de economische activiteit.

Eenheden van economische activiteit op lokaal niveau (lokale EEA's) zijn ingevoerd als een operationele benadering van deze eis. Een lokale EEA omvat alle delen van een institutionele eenheid in haar hoedanigheid van producent, die op een enkele locatie of op een paar dicht bijeen gelegen locaties zijn gevestigd en die een activiteit uitvoeren op vier-digitniveau (klasse) van de NACE Rev. 1.

In beginsel moet voor elke nevenactiviteit een afzonderlijke lokale EEA worden gecreëerd; indien voor de beschrijving van een dergelijke activiteit de benodigde boekhouding ontbreekt, kan een lokale EEA naast de hoofdactiviteit ook een of meer nevenactiviteiten omvatten.

Alle lokale EEA's die dezelfde of soortgelijke activiteiten verrichten, vormen te zamen een bedrijfstak.

Er is een hiërarchische relatie tussen institutionele eenheden en lokale EEA's. Een institutionele eenheid omvat een of meer volledige EEA's; een lokale EEA behoort steeds tot slechts één institutionele eenheid.

Voor een uitvoeriger analyse van het produktieproces wordt gebruikt gemaakt van een analytische produktie-eenheid. Deze eenheid, die niet waarneembaar is (behalve in het geval van een lokale EEA die slechts één soort produkt voortbrengt), is de homogene-produktie-eenheid, die per definitie geen nevenactiviteiten heeft. Door deze eenheden samen te voegen worden homogene branches verkregen.

Ingezeten en niet-ingezeten eenheden; totale economie en buitenland

1.30. De totale economie bestaat uit de ingezeten eenheden. Een in een land ingezeten eenheid heeft een economisch belangencentrum in het economisch gebied van dat land - d.w.z. zij verricht gedurende een periode van minimaal een jaar economische activiteiten in dit gebied. De eerder genoemde institutionele sectoren zijn groepen ingezeten institutionele eenheden.

Ingezeten eenheden kunnen transacties aangaan met niet-ingezeten eenheden (d.w.z. eenheden die ingezetene zijn van een andere economie). Gesproken wordt dan van transacties met het buitenland, die in de rekening voor transacties van het buitenland worden opgenomen. In de structuur van het rekeningenstelsel speelt het buitenland dus een rol die overeenkomt met die van een institutionele sector; niet-ingezeten eenheden worden echter alleen geregistreerd voor zover zij betrokken zijn bij transacties met ingezeten institutionele eenheden. Bij de classificatie van de sectoren is daarom aan het einde een speciale rubriek voor het buitenland opgenomen.

Fictieve ingezeten eenheden, die in het systeem als institutionele eenheden worden beschouwd, zijn:

a) delen van niet-ingezeten eenheden die een economisch belangencentrum hebben in het economisch gebied van het land (dat wil in de meeste gevallen zeggen dat zij daar voor minimaal een jaar economische transacties uitvoeren, of voor minder dan een jaar bouwactiviteiten verrichten waarbij kapitaalgoederen worden geproduceerd);

b) niet-ingezeten eenheden die eigenaar zijn van grond of gebouwen op het economisch gebied van het land, maar alleen voor zover het transacties met betrekking tot deze grond en gebouwen betreft.

STROMEN EN STANDEN

1.31. De informatie in het systeem kan worden gesplitst in informatie over stromen en informatie over standen. Stromen hebben betrekking op acties en gevolgen van gebeurtenissen die tijdens een bepaalde periode plaatsvinden, terwijl standen betrekking hebben op momentopnamen.

Stromen

1.32. Stromen weerspiegelen het ontstaan, transformeren, ruilen, overdragen of teloor gaan van economische waarden. Zij hebben betrekking op veranderingen in de waarde van de activa of passiva van een institutionele eenheid. Er zijn twee soorten economische stromen: a) transacties, en b) overige mutaties in activa. Transacties komen voor in alle rekeningen en tabellen waar ook stromen voorkomen, behalve in de rekening voor overige volumemutaties in activa en de rekening voor nominale waarderingsverschillen. Alleen in deze twee rekeningen komen de overige mutaties in activa voor.

Er zijn talloze elementaire transacties en andere stromen. Het systeem deelt ze naargelang hun aard in een betrekkelijk klein aantal soorten in.

Transacties

1.33. Een transactie is een economische stroom, d.w.z. een interactie met wederzijdse instemming tussen institutionele eenheden of een actie binnen een institutionele eenheid, waarvan het zinvol is deze als een transactie te beschouwen, vaak omdat de eenheid in twee verschillende hoedanigheden functioneert. De transacties kunnen in vier hoofdgroepen worden ingedeeld:

a) Transacties in produkten: beschrijven de oorsprong (binnenlandse output of invoer) en het gebruik van produkten (intermediair verbruik, consumptie, investeringen of uitvoer) (9).

b) Verdelingstransacties: beschrijven hoe de bij de produktie gegenereerde toegevoegde waarde over arbeid, kapitaal en overheid wordt verdeeld, en hoe inkomen en vermogen worden herverdeeld (inkomsten- en vermogensbelasting en andere overdrachten) (10).

c) Financiële transacties: beschrijven de veranderingen van vorderingen en schulden voor ieder soort financieel instrument. Dergelijke transacties zijn vaak de tegenhanger van niet-financiële transacties, maar er zijn ook zuiver financiële transacties met uitsluitend financiële instrumenten (11).

d) Overige transacties: verbruik van vaste activa en saldo van aan- en verkopen van niet-geproduceerde niet-financiële activa (12).

Kenmerken van transacties

Interacties en interne transacties

1.34. De meeste transacties zijn interacties tussen twee of meer institutionele eenheden. In het systeem worden bepaalde acties binnen een institutionele eenheid echter ook als transactie geregistreerd. Met de registratie van deze interne transacties wordt beoogd een analytisch bruikbaarder beeld van output, finaal gebruik en kosten te geven.

Het verbruik van vaste activa, in het systeem geregistreerd als kosten, is een belangrijke interne transactie. De meeste andere interne transacties zijn transacties in produkten, die worden geregistreerd wanneer een institutionele eenheid die zowel producent als consument is, een deel van haar output zelf verbruikt. Dit is vaak het geval bij huishoudens en de overheid.

1.35. Alle output van een institutionele eenheid voor eigen finaal gebruik wordt geregistreerd. Output die voor eigen intermediair verbruik bestemd is, wordt daarentegen alleen geregistreerd wanneer de produktie en het intermediair verbruik in verschillende lokale EEA's van deze institutionele eenheid plaatsvinden. Output van een lokale EEA voor eigen intermediair verbruik wordt niet geregistreerd.

Monetaire en niet-monetaire transacties

1.36. De meeste transacties die door het systeem worden geregistreerd, zijn monetaire transacties, waarbij de betrokken eenheden geld betalen of ontvangen, dan wel in geld uitgedrukte schulden aangaan of vorderingen verwerven.

Transacties die geen overdracht van contant geld noch in geld luidende activa of passiva behelzen, zijn niet-monetaire transacties. Interne transacties zijn gewoonlijk niet-monetair. Niet-monetaire transacties tussen twee of meer institutionele eenheden komen voor bij de transacties in produkten (ruil), verdelingstransacties (lonen en overdrachten in natura enz.) en overige transacties (ruil van niet-geproduceerde, niet-financiële activa).

Het systeem registreert alle transacties in monetaire termen. De waarde van niet-monetaire transacties moet derhalve indirect worden gemeten of anderszins worden geraamd.

Transacties met en zonder tegenprestatie

1.37. Transacties waarbij meer dan een eenheid betrokken is, zijn ofwel "iets voor iets"- ofwel "iets voor niets"-transacties. Bij de eerste groep worden goederen, diensten of activa tussen institutionele eenheden uitgewisseld in ruil voor een tegenprestatie, bij voorbeeld geld. "Iets voor niets"-transacties zijn doorgaans betalingen in geld of in natura van een institutionele eenheid aan een andere zonder tegenprestatie. "Iets voor iets"-transacties komen in alle vier transactiegroepen voor, terwijl "iets voor niets"-transacties voornamelijk verdelingstransacties betreffen, bij voorbeeld in de vorm van belastingen, uitkeringen sociale voorziening of giften.

Herordende transacties

1.38. Meestal is de registratie van transacties in het systeem ongecompliceerd, d.w.z. de transacties worden op dezelfde wijze geregistreerd als zij zich aan de betrokken institutionele eenheden voordoen. Sommige transacties worden echter herordend om de onderliggende economische relaties beter te doen uitkomen. Dit kan op drie manieren: omleiding, splitsing en vaststelling van de principaal van een transactie.

Omleiding

1.39. Een transactie die voor de betrokken eenheden rechtstreeks plaatsvindt tussen de eenheden A en C, kan worden geregistreerd alsof deze indirect, via een derde eenheid B, plaatsvindt. De enkelvoudige transactie tussen A en C wordt dan geregistreerd in twee transacties: een tussen A en B, en een tussen B en C. In zo'n geval heeft de transactie een andere route gevolgd.

Een bekend voorbeeld is de omleiding van sociale premies t.l.v. werkgevers, die door dezen rechtstreeks aan sociale-verzekeringsinstellingen worden afgedragen. Een dergelijke betaling wordt als twee transacties geregistreerd: a) werkgevers betalen de sociale premies aan hun werknemers, en b) de werknemers betalen deze aan de sociale-verzekeringsinstellingen. Zoals dit voor alle vormen van omleiding geldt, is deze registratiewijze bedoeld om de economische realiteit achter de transactie aan het licht te brengen. In dit geval wordt getoond dat de door werkgevers afgedragen sociale premies worden betaald ten bate van hun werknemers.

Een andere vorm van omleiding betreft de registratie van transacties tussen twee of meer institutionele eenheden, hoewel er volgens de betrokken partijen in het geheel geen transactie heeft plaatsgevonden. Een voorbeeld is de registratie van inkomen uit vermogen dat wordt verdiend op bepaalde verzekeringsfondsen, en dat door de verzekeringsmaatschappijen wordt ingehouden. Het systeem registreert dit inkomen uit vermogen alsof het door verzekeringsmaatschappijen is betaald aan de polishouders, die vervolgens hetzelfde bedrag als toegerekende premie terugbetalen aan de verzekeringsmaatschappijen.

Splitsing

1.40. Wanneer een in de ogen van de betrokken partijen enkelvoudige transactie wordt geregistreerd als twee of meer verschillend ingedeelde transacties, dan is er sprake van splitsing. Bij splitsing van transacties is gewoonlijk geen derde partij betrokken.

De betaling van schadeverzekeringspremies is een typisch voorbeeld van een gesplitste transactie. Al zullen polishouders en verzekeraars dergelijke betalingen als een enkele transactie beschouwen, toch worden deze in het systeem in twee geheel verschillende transacties gesplitst: betalingen voor verleende schadeverzekeringsdiensten, en nettoschadeverzekeringspremies. Ook de registratie van handelsmarges is een bekend voorbeeld van splitsing.

Vaststelling van de principaal van een transactie

1.41. Wanneer een eenheid een transactie verricht ten behoeve van een andere eenheid, wordt de transactie uitsluitend in de rekeningen van de principaal geregistreerd. Men moet bij de toepassing van dit beginsel niet te ver gaan en bij voorbeeld niet proberen op grond van bepaalde veronderstellingen belastingen of subsidies toe te rekenen aan de uiteindelijke betalers of begunstigden.

Grensgevallen

1.42. In de definitie van een transactie wordt ervan uitgegaan dat er met wederzijdse instemming een interactie tussen institutionele eenheden plaatsvindt. Dit betekent dat er sprake is van voorkennis en toestemming van de institutionele eenheden, maar het betekent niet dat de eenheden iedere transactie vrijwillig moeten aangaan; sommige transacties zijn immers wettelijk voorgeschreven. Dit geldt met name voor bepaalde verdelingstransacties, zoals de betaling van belastingen, schadevergoedingen en boetes. Niet-gecompenseerde confiscaties worden echter niet als transactie beschouwd, ook al zijn zij wettelijk voorgeschreven.

Illegale economische activiteiten worden alleen als transactie beschouwd als alle betrokken eenheden vrijwillig meewerken. Koop, verkoop of ruil van verboden verdovende middelen of van gestolen goederen zijn derhalve transacties, maar diefstal is dat niet.

Overige mutaties in activa

1.43. Onder de overige mutaties in activa vallen mutaties die niet het gevolg zijn van transacties (13). Het betreft:

a) overige volumemutaties in activa en passiva, of

b) waarderingsverschillen.

Overige volumemutaties in activa en passiva

1.44. Deze kunnen grofweg worden verdeeld in drie hoofdcategorieën:

a) normaal ontstaan en verlies van activa, anders dan via transacties;

b) mutaties in activa en passiva door uitzonderlijke, onverwachte gebeurtenissen;

c) wijzigingen in classificaties en structuur.

1.45. Voorbeelden van mutaties die vallen onder categorie a) zijn de ontdekking of uitputting van minerale reserves en de natuurlijke aanwas van niet in cultuur gebrachte biologische hulpbronnen. Categorie b) omvat mutaties (gewoonlijk verliezen) in activa door natuurrampen, oorlog of ernstige misdrijven (14). Eenzijdige kwijtschelding van schulden en niet-gecompenseerde confiscaties behoren eveneens tot deze categorie. Categorie c) bestaat uit wijzigingen als gevolg van een herindeling en herstructurering van institutionele eenheden of van activa en passiva.

Waarderingsverschillen

1.46. Waarderingsverschillen zijn het gevolg van veranderingen in de prijzen van activa. Zij komen voor bij alle soorten financiële en niet-financiële activa en bij passiva. Voor de bezitters van activa en passiva ontstaan waarderingsverschillen uitsluitend als gevolg van het enige tijd in bezit hebben van activa of passiva, zonder dat zij deze transformeren.

Waarderingsverschillen die worden gemeten aan de hand van de geldende marktprijzen, worden nominale waarderingsverschillen genoemd. Deze kunnen worden onderverdeeld in neutrale waarderingsverschillen, die veranderingen in het algemene prijsniveau weerspiegelen, en reële waarderingsverschillen, die veranderingen in de relatieve prijzen van de activa weergeven.

Standen

1.47. Standen zijn activa en passiva die op een bepaald moment in het bezit van een eenheid zijn. Rekeningen die standen registreren, worden balansen genoemd (15).

Er worden ook standen geregistreerd voor de bevolking en de werkzame personen. Deze worden echter geregistreerd als gemiddelde voor de verslagperiode.

Standen worden geregistreerd voor alle activa die binnen het kader van het systeem vallen, d.w.z. voor vorderingen en schulden en voor niet-financiële activa, zowel geproduceerde als niet-geproduceerde. Wel worden alleen activa die voor een economische activiteit worden gebruikt en waarvoor eigendomsrechten kunnen worden uitgeoefend, in aanmerking genomen. Er worden dus geen standen geregistreerd van activa als menselijk kapitaal en van natuurlijke hulpbronnen die geen eigenaar hebben.

Het systeem omvat, binnen zijn grenzen, alle stromen en standen. Alle balansmutaties kunnen daarom volledig worden verklaard aan de hand van de geregistreerde stromen.

HET REKENINGENSTELSEL EN DE AGGREGATEN (16)

Registratieregels

1.48. Een rekening is een middel om een bepaald aspect van de economie te registreren aan de hand van middelen en bestedingen of mutaties in activa en passiva gedurende de verslagperiode, dan wel de stand van activa en passiva aan het begin of het einde van deze periode.

Terminologie voor beide zijden van de rekeningen

1.49. Het systeem gebruikt de term "middelen" voor de rechterzijde van de lopende rekeningen, waar transacties worden opgenomen die de economische waarde van een eenheid of sector verhogen. De linkerzijde, die betrekking heeft op transacties die de economische waarde van een eenheid of sector verlagen, wordt "bestedingen" genoemd.

De rechterzijde van de accumulatierekeningen wordt "mutaties in passiva en vermogenssaldo" genoemd, de linkerzijde "mutaties in activa".

Balansen worden gepresenteerd met de "passiva en vermogenssaldo" (het vermogenssaldo is het verschil tussen activa en passiva) aan de rechterzijde en de "activa" aan de linkerzijde. Vergelijking van twee opeenvolgende balansen resulteert in de mutaties in passiva en vermogenssaldo en de mutaties in activa.

Dubbele registratie/viervoudige registratie

1.50. Voor een bepaalde eenheid of sector zijn de nationale rekeningen gebaseerd op het beginsel van dubbele registratie. Iedere transactie moet tweemaal worden opgenomen, eenmaal bij de middelen (of de mutaties in passiva) en eenmaal bij de bestedingen (of de mutaties in activa). Het totaal van de transacties die als middelen of als mutatie in passiva worden geregistreerd, moet gelijk zijn aan het totaal van de transacties die als bestedingen of als mutaties in activa worden geregistreerd, zodat de consistentie binnen het rekeningenstelsel op dit punt gemakkelijk gecontroleerd kan worden.

In de praktijk zijn de nationale rekeningen - voor alle eenheden en sectoren - echter gebaseerd op het beginsel van viervoudige registratie, omdat bij de meeste transacties twee institutionele eenheden betrokken zijn. Deze transacties moeten tweemaal worden geregistreerd bij beide betrokken eenheden. Een sociale uitkering in geld, betaald door een overheidseenheid aan een huishouden, wordt in de rekeningen van de overheid als een besteding onder overdrachten en als een negatieve verwerving van activa onder chartaal geld en deposito's geregistreerd; in de rekeningen van de sector huishoudens wordt zij geregistreerd als middel onder overdrachten en als een verwerving van activa onder chartaal geld en deposito's.

Transacties binnen een zelfde eenheid (zoals de consumptie van eigen output) vereisen daarentegen slechts twee boekingen, waarvan de waarde moet worden geraamd.

Waardering

1.51. Met uitzondering van enkele variabelen betreffende bevolking en arbeid geeft het systeem alle stromen en standen in monetaire waarden weer. Het tracht niet het nut van stromen en standen te bepalen; ze worden gewaardeerd naar hun ruilwaarde, d.w.z. de waarde waartegen stromen en voorraden feitelijk zijn of kunnen worden ingewisseld voor geld. Waardebepaling vindt in het ESR derhalve hoofdzakelijk plaats op basis van marktprijzen.

1.52. Bij monetaire transacties en activa en passiva in geld zijn de gezochte waarden direct beschikbaar. In de meeste andere gevallen wordt de voorkeur gegeven aan een waarderingsmethode die is gebaseerd op marktprijzen voor vergelijkbare goederen, diensten of activa. Deze methode wordt bij voorbeeld gebruikt bij ruilhandel en bij de produktie van woondiensten door bewoners van een eigen huis. Indien er geen marktprijzen voor vergelijkbare produkten beschikbaar zijn, bij voorbeeld in geval van niet-marktdiensten door de overheid, dient te worden gewaardeerd op basis van de produktiekosten. Mocht geen van beide methoden mogelijk zijn, dan kunnen stromen en standen worden gewaardeerd tegen de contante waarde van verwachte opbrengsten in de toekomst. Maar omdat laatstgenoemde methode zeer onbetrouwbaar is, wordt zij enkel aanbevolen als laatste hulpmiddel.

1.53. Standen moeten worden gewaardeerd tegen de geldende prijzen op het moment waarop de balans betrekking heeft, niet die op het moment van produktie of aankoop van de goederen of activa waaruit de stand bestaat. Het is soms noodzakelijk standen te waarderen tegen hun geraamde gedeprecieerde aankoopwaarde of produktiekosten.

Bijzondere waarderingsmethoden voor produkten (17)

1.54. Vanwege de vervoerkosten, de handelsmarges en het saldo van produktgebonden belastingen en subsidies geven de producent en de gebruiker gewoonlijk een verschillende waarde aan een bepaald produkt. Teneinde zo dicht mogelijk aan te sluiten bij de perceptie van de betrokken partijen, registreert het systeem alle bestedingen tegen aankoopprijzen, d. w. z. inclusief vervoerkosten, handelsmarges en het saldo van produktgebonden belastingen en subsidies, terwijl de output wordt geregistreerd tegen basisprijzen, waarbij deze elementen buiten beschouwing blijven.

1.55. In- en uitvoer van produkten worden geregistreerd tegen de waarde aan de grens. Alle invoer en uitvoer wordt gewaardeerd aan de grens van het land van uitvoer of "free on board" (fob). Door buitenlandse ondernemingen verleende vervoers- en verzekeringsdiensten voor het traject tussen de grens van het land van uitvoer en het land van invoer zijn niet begrepen in de waarde van de goederen, maar worden als diensten geregistreerd. Aangezien het soms niet mogelijk is fob-waarden te verkrijgen voor gedetailleerde produktindelingen, geven de tabellen met uitvoerige gegevens over de buitenlandse handel de invoer tegen de prijs af grens land van invoer (cif-waarde). Alle vervoers- en verzekeringsdiensten tot aan de grens van het land van invoer zijn dan begrepen in de waarde van de ingevoerde goederen. Wanneer het hierbij gaat om door binnenlandse ondernemingen verleende diensten, wordt in de presentatie een cif/fob-correctie aangebracht.

Waardering in constante prijzen (18)

1.56. Waardering in constante prijzen betekent dat de stromen en standen in een bepaalde verslagperiode worden gewaardeerd tegen de prijzen van een voorgaande periode, om zo veranderingen in de waarde van stromen en standen in de loop der tijd te ontleden in prijsveranderingen en volumeveranderingen. Bij stromen en standen in constante prijzen wordt de term volume gebruikt.

Veel stromen en standen, zoals inkomen, hebben zelf geen prijs- en volumecomponent. De koopkracht van dergelijke variabelen kan echter worden verkregen door de lopende waarde te defleren aan de hand van een geschikt prijsindexcijfer, bij voorbeeld dat van de nationale finale bestedingen exclusief veranderingen in voorraden. Bij gedefleerde stromen en standen wordt de term reëel gebruikt. Een voorbeeld is het reëel beschikbaar inkomen.

Moment van registratie

1.57. In het systeem worden stromen op transactiebasis geregistreerd, d. w. z. op het moment dat de economische waarde tot stand komt, wordt gewijzigd of verloren gaat, dan wel op het moment dat aanspraken en verplichtigen tot stand komen, worden gewijzigd of worden geannuleerd.

De output van goederen en diensten wordt derhalve geregistreerd op het moment van produktie en niet wanneer een koper ervoor betaalt, en de verkoop van een activum wordt geregistreerd op het moment dat het bezit overgaat en niet wanneer betaling plaatsvindt. Rente wordt geregistreerd in de verslagperiode waarin deze gevormd wordt, ongeacht of de rente al dan niet daadwerkelijk in die periode wordt uitbetaald. Alle monetaire en niet-monetaire stromen en zowel interne transacties als transacties tussen verschillende eenheden worden op transactiebasis geregistreerd.

Soms is het echter nodig ten aanzien van het moment van registratie flexibiliteit te betrachten. Dit geldt in het bijzonder voor belastingen en andere stromen betreffende de overheid, die in de overheidsrekeningen vaak op kasbasis worden geregistreerd. Het is soms moeilijk deze stromen op kasbasis exact om te zetten in stromen op transactiebasis. Het kan dan noodzakelijk zijn de gegevens te benaderen.

Iedere stroom dient voor alle betrokken institutionele eenheden en in alle betrokken rekeningen op hetzelfde moment te worden geregistreerd. Het principe lijkt eenvoudig, maar de uitvoering ervan is dat zeker niet. Institutionele eenheden passen niet altijd dezelfde registratieregels toe. Ook al zouden zij dit doen, dan kunnen er in de parktijk nog verschillen optreden in de feitelijke registratie, bij voorbeeld door vertragingen in de communicatie. Daarom kunnen transacties op verschillende tijdstippen door de betrokke