BESLUIT Nr. 1110/94/EG VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD van 26 april 1994 betreffende het vierde kaderprogramma van de Europese Gemeenschap van communautaire werkzaamheden op het gebied van onderzoek, technische ontwikkeling en demonstratie (1994-1998)

HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 130 I, lid 1,

Gezien het voorstel van de Commissie (1),

Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité (2),

Volgens de procedure van artikel 189 B van het Verdrag (3),

Overwegende dat krachtens artikel 130 F van het Verdrag de Gemeenschap zich op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling ten doel stelt de wetenschappelijke en technologische grondslagen van de industrie van de Gemeenschap te versterken en de ontwikkeling van haar internationale concurrentiepositie te bevorderen, alsmede de onderzoekactiviteiten te bevorderen die voor de uitvoering van het beleid van de Gemeenschap op andere gebieden nodig worden geacht;

Overwegende dat het belangrijk is dat de Gemeenschap en de Lid-Staten hun activiteiten op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling cooerdineren, ten einde de wederzijdse samenhang van het beleid van de Lid-Staten en het beleid van de Gemeenschap te verzekeren;

Overwegende dat krachtens de artikelen 130 F, lid 3, en 130 I, lid 1, van het Verdrag een meerjarenkaderprogramma dient te worden vastgesteld, waarin alle activiteiten van de Gemeenschap op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling, met inbegrip van demonstratieprojecten, hierna "OTO" genoemd, zijn opgenomen;

Overwegende dat de Raad bij Besluit 90/221/Euratom, EEG (4) een thans nog in uitvoering verkerend derde kaderprogramma voor de periode van 1990 tot en met 1994 heeft vastgesteld; dat de Commissie op 9 april 1992 een overzicht van de stand van zaken bij de uitvoering van het derde kaderprogramma heeft ingediend; dat de Raad bij Besluit 93/167/Euratom, EEG voor een aanvullende financiering voor de laatste twee jaar van de uitvoering van het derde kaderprogramma heeft gezorgd;

Overwegende dat de Commissie op 18 november 1992 een document heeft ingediend over de toekomst van het EGKS-Verdrag en over de financiële activiteiten in het kader daarvan tot in het jaar 2002, waarin het Verdrag afloopt;

Overwegende dat de communautaire OTO-activiteiten geconcentreerd moeten blijven op algemeen en preconcurrentieel onderzoek dat van multisectoriële toepassing moet zijn; dat moet worden gestreefd naar meer wisselwerking tussen deze activiteiten en de activiteiten die worden ondernomen in het kader van Eureka;

Overwegende dat de Europese Raad tijdens zijn bijeenkomst van 12 december 1992 in Edinburgh heeft verklaard dat de uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling (O & O) gelijke tred moeten houden met de totale uitgaven voor de interne beleidsmaatregelen van categorie 3 van de financiële vooruitzichten, en tussen de helft en twee derde van het totaalbedrag moeten blijven;

Overwegende dat de OTO-activiteiten van de Gemeenschap rekening moeten houden met ethische overwegingen;

Overwegende dat de Gemeenschap alleen hoogwaardige OTO-activiteiten dient te steunen;

Overwegende dat de OTO-activiteiten van de Gemeenschap, overeenkomstig de in het Verdrag neergelegde doelstellingen, de totstandbrenging van een welvarende Gemeenschap moeten bevorderen, die gebaseerd is op industriële concurrentiekracht, de kwaliteit van het bestaan en duurzame ontwikkeling; dat het ook wenselijk is dat die activiteiten bijdragen tot ondersteuning van de economische groei en tot een hoge graad van werkgelegenheid;

Overwegende dat de kleine en middelgrote ondernemingen een belangrijke bijdrage tot het innovatieproces kunnen leveren en bij de uitvoering van de OTO-activiteiten van de Gemeenschap een belangrijke rol behoren te vervullen; dat derhalve aan de specifieke behoeften van dergelijke ondernemingen bijzondere aandacht dient te worden geschonken, ten einde hun toegang tot informatie te vergemakkelijken, hun daadwerkelijke deelneming aan de communautaire programma's te stimuleren en hun vermogen om de resultaten van die programma's te benutten, te verbeteren waar zulks passend is;

Overwegende dat bij de uitwerking en de uitvoering van het beleid en van de acties van de Gemeenschap rekening moet worden gehouden met de doelstellingen inzake de versterking van de economische en sociale samenhang; dat het kaderprogramma van de Gemeenschap, samen met andere communautaire instrumenten, zijn rol moet spelen door bij te dragen tot de versterking van de capaciteit en het potentieel op wetenschappelijk en technologische gebied in alle delen van de Gemeenschap;

Overwegende dat, overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel, de Gemeenschap slechts moet optreden indien en voor zover de doelstellingen van het overwogen optreden niet voldoende door de Lid-Staten kunnen worden verwezenlijkt en derhalve vanwege de omvang of de gevolgen van het overwogen optreden beter door de Gemeenschap kunnen worden verwezenlijkt;

Overwegende dat de communautaire OTO-inspanning voorts vooral gericht moet zijn op activiteiten die zorgvuldig zijn uitgekozen op grond van duidelijke criteria;

Overwegende dat in artikel 130 G van het Verdrag wordt voorzien in vier activiteiten die door de Gemeenschap moeten worden ondernomen ter verwezenlijking van de doelstellingen van artikel 130 F;

Overwegende dat de eerste activiteit, die betrekking heeft op de tenuitvoerlegging van OTO-programma's, het hoofdbestanddeel van het kaderprogramma dient te vormen;

Overwegende dat het bij de tweede, derde en vierde activiteit gaat om respectievelijk internationale samenwerking, verspreiding en exploitatie van OTO-resultaten en de stimulering van de opleiding en de mobiliteit van onderzoekers; dat elk van de specifieke programma's die onder de eerste activiteit vallen, soortgelijke activiteiten kunnen omvatten op een wijze die passend is voor een goede tenuitvoerlegging van deze programma's en voor zover dat daarvoor vereist is;

Overwegende dat het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (GCO) bijdraagt tot de uitvoering van het kaderprogramma, vooral daar waar het de passende bevoegdheid heeft om objectieve en onafhankelijke expertise te bieden ten behoeve van het communautaire beleid in de diverse sectoren; dat het GCO voorts geleidelijk in aanmerking zal komen voor via werkzaamheden onder contract beschikbaar gekomen middelen en voor wetenschappelijk en technische ondersteunende activiteiten die geschikt zijn voor een concurrentiële aanpak;

Overwegende dat in een afzonderlijk besluit van de Raad overeenkomstig artikel 130 J van het Verdrag de regels voor de deelneming van ondernemingen, onderzoekcentra en universiteiten, alsmede de regels voor de verspreiding van de onderzoekresultaten worden bepaald;

Overwegende dat het kaderprogramma overeenkomstig artikel 130 I, lid 3, van het Verdrag ten uitvoer wordt gelegd door middel van specifieke programma's; dat het kaderprogramma eveneens ten uitvoer kan worden gelegd met de middelen waarin wordt voorzien door de artikelean 130 K tot en met 130 N van het Verdrag;

Overwegende dat het interdisciplinaire karakter van de in dit kaderprogramma te ondernemen activiteiten nauwe samenwerking tussen de verschillende horizontale onderzoekprogramma's vereist;

Overwegende dat aspectenonderzoek en toezicht moeten worden geïntensiveerd en uitgebreid ten einde de doeltreffendheid van het OTO-beleid te vergroten;

Overwegende dat de stand van zaken bij de uitvoering van het vierde kaderprogramma permanent en systematisch dient te worden gevolgd; dat de Commissie overeenkomstig artikel 130 P van het Verdrag aan het begin van elk jaar aan het Europees Parlement en de Raad informatie zal bezorgen over de tenuitvoerlegging van het kaderprogramma; dat het beheer van het programma en de resultaten van de ondernomen activiteiten vóór de indiening door de Commissie van het voorstel voor het vijfde kaderprogramma onafhankelijk dienen te worden beoordeeld;

Overwegende dat er ook een technologisch aspectenonderzoek moet worden verricht van de eventuele risico's, voor- en nadelen van de in dit kaderprogramma ontwikkelde nieuwe technologieën;

Overwegende dat overeenkomstig artikel 130 I, lid 1, van het Verdrag het totale maximumbedrag, de nadere regels voor de financiële deelneming van de Gemeenschap aan het kaderprogramma en de onderscheiden deelbedragen voor elk van de overwogen activiteiten dienen te worden vastgesteld;

Overwegende dat het, om de samenhang te bewaren tussen de communautaire OTO-acties en de acties die op grond van het EGA-Verdrag worden ondernomen, noodzakelijk is het besluit betreffende het kaderprogramma voor onderzoek en onderwijs op het gebied van kernenergie samen met en voor dezelfde duur als dit kaderprogramma vast te stellen;

Overwegende dat het Comité voor wetenschappelijk en technisch onderzoek (Crest) is geraadpleegd,

BESLUITEN:

Artikel 1

1. Voor de periode van 1994 tot en met 1998 wordt een meerjarenkaderprogramma voor activiteiten van de Gemeenschap op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie, hierna het "vierde kaderprogramma" genoemd, vastgesteld.

2. Het vierde kaderprogramma omvat alle activiteiten van de Gemeenschap op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling, met inbegrip van demonstratieprojecten. De definitie van demonstratieprojecten staat in bijlage III.

3. Het totale bedrag voor de financiële deelneming van de Gemeenschap aan het vierde kaderprogramma beloopt maximaal 11 046 miljoen ecu. Hiervan is 5 472 miljoen ecu bestemd voor de periode 1994-1996 en 5 574 miljoen ecu voor de periode 1997-1998. Uiterlijk op 30 juni 1996 herzien het Europees Parlement en de Raad, volgens de procedure van artikel 130 I, leden 1 en 2, van het Verdrag, het totale maximumbedrag, in het licht van een evaluatie van de stand van de uitvoering van het kaderprogramma, van de bijdrage van dit programma aan het internationale concurrentievermogen van de industrie in de Gemeenschap, van het rendement en van de ontwikkeling van de financiële vooruitzichten van de Europese Unie, en kunnen zij dit verhogen tot 11 641 miljoen ecu. De onderscheiden deelbedragen voor elk van de activiteiten waarin het programma voorziet, evenals de verdeling van de middelen over de verschillende thema's van de eerste activiteit, zijn in bijlage I vastgesteld.

4. De bij de ter uitvoerlegging van het vierde kaderprogramma toe te passen selectiecriteria zijn in bijlage II opgenomen.

5. De wetenschappelijke en technologische doelstellingen die met de activiteiten moeten worden verwezenlijkt overeenkomstig de bovengenoemde criteria, alsmede de daarmee samenhangende prioriteiten en de grote lijnen van deze activiteiten, zijn in bijlage III opgenomen.

Artikel 2

1. Het vierde kaderprogramma wordt ten uitvoer gelegd door middel van specifieke programma's die binnen elke activiteit worden ontwikkeld; in elk specifiek programma worden met inachtneming van de wetenschappelijke en technologische doelstellingen in bijlage III exacte doelstellingen, alsmede de nadere bepalingen voor de uitvoering ervan, de looptijd en de noodzakelijk geachte middelen vastgesteld.

2. Voor zover nodig kan voor de tenuitvoerlegging van het vierde kaderprogramma worden besloten tot aanvullende programma's in de zin van artikel 130 K, tot deelneming door de Gemeenschap aan OTO-programma's die door verscheidene Lid-Staten worden opgezet in de zin van artikel 130 L, of ook tot het in het leven roepen van gemeenschappelijke ondernemingen of andere structuren in de zin van artikel 130 N. Tevens kunnen samenwerkingsovereenkomsten in de zin van artikel 130 M, tweede alinea, worden gesloten met derde landen of internationale organisaties.

Artikel 3

De nadere regels voor de financiële deelneming van de Gemeenschap aan het vierde kaderprogramma zijn gebaseerd op de specifieke bepalingen met betrekking tot OTO-kredieten van het Financieel Reglement van toepassing op de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen, zoals aangevuld in bijlage IV bij dit besluit.

Artikel 4

1. Op passende wijze bijgestaan door onafhankelijke externe deskundigen volgt de Commissie de stand van zaken bij de tenuitvoerlegging van het vierde kaderprogramma permanent en systematisch aan de hand van de in bijlage II vermelde criteria, waaronder het bijdragen tot de economische en sociale samenhang van de Gemeenschap en de in bijlage III vermelde wetenschappelijke en technologische doelstellingen. Zij beoordeelt met name of de doelstellingen, de prioriteiten en de financiële middelen nog steeds aan de situatie, zoals die zich heeft ontwikkeld, beantwoorden. Zij dient in voorkomend geval voorstellen in ten einde het kaderprogramma aan de hand van de resultaten van dat onderzoek aan te passen of aan te vullen.

Aan het begin van elk jaar legt de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad een verslag voor over de activiteiten inzake OTO en verspreiding van de resultaten in het voorafgaande jaar, alsmede over het werkprogramma van het lopende jaar.

2. De Commissie laat door onafhankelijke bevoegde deskundigen een externe evaluatie uitvoeren van het beheer en van de resultaten van de activiteiten van de Gemeenschap in de loop van de vijf aan deze evaluatie voorafgaande jaren. Zij stelt het Europees Parlement, de Raad en het Economisch en Sociaal Comité van deze evaluatie en conclusies, vergezeld van haar opmerkingen, in kennis, alvorens haar voorstel voor een vijfde kaderprogramma in te dienen.

3. Ten einde er onder meer toe bij te dragen dat het kaderprogramma op een kosteneffectieve wijze ten uitvoer wordt gelegd, wordt binnen elk specifiek programma gezorgd voor een systematisch toezicht, met passende bijstand van onafhankelijke externe deskundigen, en, bij voltooiing van het programma, een onafhankelijke evaluatie aan de hand van de precieze doelstellingen als bedoeld in artikel 2; de wijze waarop een dergelijke evaluatie wordt uitgevoerd, wordt in elk specifiek programma vastgelegd.

Gedaan te Brussel, 26 april 1994.

Voor het Europees Parlement De Voorzitter E. KLEPSCH Voor de Raad De Voorzitter C. SIMITIS

(1) PB nr. C 230 van 26. 8. 1993, blz. 4.

(2) Advies van 25 november 1993 (nog niet bekendgemaakt in het Publikatieblad).

(3) Advies van het Europees Parlement van 18. 11. 1993 (PB nr. C 329 van 6. 12. 1993, blz. 264). Gemeenschappelijk standpunt van de Raad van 14. 1. 1994 (PB nr. C 101 van 9. 4. 1994, blz. 21) en besluit van het Europees Parlement van 9. 2. 1994 (PB nr. C 61 van 28. 2. 1994).

(4) PB nr. L 117 van 8. 5. 1990, blz. 28. Besluit gewijzigd bij Besluit 93/167/Euratom, EEG (PB nr. L 69 van 20. 3. 1993, blz. 43).

BIJLAGE I

VIERDE KADERPROGRAMMA (1994-1998) BEDRAGEN EN VERDELING

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Indicatieve verdeling van thema's en ontwerpen binnen de eerste activiteit In miljoen ecu (huidige prijzen) A. Informatie- en communicatietechnologie 3 405 1. Telematicatechnologie 843 2. Communicatietechnologie 630 3. Informatietechnologie 1 932 B. Industrietechnologie 1 995 4. Industrie- en materiaaltechnologie 1 707 5. Meet- en testmethode 288 C. Milieu 1 080 (7) 6. Milieu en klimaat 852 7. Wetenschappen en technologie met betrekking tot de zee 228 D. Biowetenschappen en biotechnologie 1 572 8. Biotechnologie 552 9. Biogeneeskunde en gezondheid 336 10. Landbouw en visserij (inclusief agro-industrie, levensmiddelentechnologie, bosbouw, aquacultuur en plattelandsontwikkeling) 684 E. 11. Niet-nucleaire energie 1 002 F. 12. Vervoer 240 G. 13. Specifiek sociaal-economisch onderzoek 138 9 432 (1) (2) (1) Waarvan 600 miljoen ecu voor de operationele begroting van het GCO.

(2) Waarvan 91 miljoen ecu voor in het programma opgenomen wetenschappelijke en technische ondersteunende activiteiten die geschikt zijn voor een concurrentiële aanpak.

(3) Naast de voor de derde activiteit uitgetrokken middelen wordt gemiddeld 1 % van de totale begroting van het vierde kaderprogramma uitgetrokken voor de verspreiding en exploitatie van de resultaten, in het kader van de eerste activiteit. Er vindt nauwe cooerdinatie plaats tussen de activiteiten betreffende de verspreiding en exploitatie van de resultaten in het kader van de specifieke programma's van de eerste en de derde activiteit.

(4) Waarvan 37 miljoen ecu voor de wetenschappelijke en technische ondersteuning van het communautaire beleid op andere gebieden, welk bedrag op concurrentiële basis zal worden toegewezen.

(5) Tegelijk met dit programma is een kaderprogramma vastgesteld van communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en onderwijs voor de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (1994-1998), voor een totaalbedrag van 1 254 miljoen ecu, waarmee het totaalbedrag voor communautaire OTO-activiteiten op 12 000 miljoen ecu wordt gebracht.

(6) Met een mogelijke verhoging tot 11 641 miljoen ecu, overeenkomstig artikel 1, lid 3.

(7) Ook op verschillende andere deelgebieden van de eerste activiteit zullen milieugebonden onderzoekprojecten worden uitgevoerd, met name op het gebied van industriële technologie, energie en vervoer.

BIJLAGE II

SELECTIECRITERIA VOOR DE COMMUNAUTAIRE ACTIES

Communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling en van demonstratie dienen de door de Lid-Staten ondernomen activiteiten aan te vullen en toegespitst te zijn op welomschreven doelstellingen. De projecten moeten worden geselecteerd op basis van het wetenschappelijk en technisch gehalte. De activiteiten dienen:

- de technologische grondslag van de communautaire industrie te versterken en haar de nodige kennis en know-how te verschaffen om op internationaal niveau beter te concurreren,

en/of - bij te dragen tot de tenuitvoerlegging van het communautaire beleid in andere sectoren.

De Gemeenschap dient, overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel, slechts op te treden indien en voor zover de doelstellingen niet voldoende door de Lid-Staten kunnen worden verwezenlijkt en derhalve vanwege de omvang of de gevolgen van het overwogen optreden beter door de Gemeenschap kunnen worden verwezenlijkt. Het optreden van de Gemeenschap gaat niet verder dan wat nodig is om de doelstellingen van het Verdrag te verwezenlijken.

De activiteiten moeten bijdragen tot het verwezenlijken van de algemene doelstellingen van de Gemeenschap, zoals de bevordering van duurzame ontwikkeling en de verbetering van de kwaliteit van het bestaan van de burgers van de Gemeenschap. De activiteiten moeten worden geselecteerd op basis van een strenge voorafgaande beoordeling. Zij dienen tevens op korte, middellange of lange termijn voordelen (toegevoegde waarde) op te leveren en bij te dragen tot het optimaliseren van de kosteneffectiviteit, waarbij de middelen in verhouding moeten staan tot de vastgelegde doelstellingen.

De onderzoekactiviteiten moeten toegespitst blijven op aspecifiek en preconcurrentieel onderzoek met multisectoriële toepassingsmogelijkheden.

Met name de onderstaande criteria moeten worden gehanteerd om een communautair optreden te rechtvaardigen:

- grootschalig onderzoek waarvoor de Lid-Staten niet, of althans moeilijk, de nodige middelen en de nodige mankracht kunnen leveren;

- onderzoek waarvan de gezamenlijke uitvoering duidelijke voordelen biedt, zelfs indien rekening wordt gehouden met de extra kosten die iedere internationale samenwerking veroorzaakt;

- onderzoek dat, gezien de complementariteit van de nationale activiteiten op een deel van een bepaald werkterrein, tot significante resultaten kan leiden voor de Gemeenschap in haar geheel, wanneer voor de oplossing van de problemen onderzoek op grote schaal - met name vanuit geografisch oogpunt - noodzakelijk is;

- onderzoek dat bijdraagt tot de verwezenlijking van de interne markt en, voor zover daaraan behoefte blijkt te bestaan, tot de opstelling van uniforme normen en standaarden;

- onderzoek dat ertoe bijdraagt de economische en sociale samenhang van de Gemeenschap te versterken en de harmonische ontwikkeling van de Gemeenschap in haar geheel te bevorderen en dat in overeenstemming is met het beoogde wetenschappelijke en technische gehalte;

- onderzoekactiviteiten die bijdragen tot de mobilisatie of verbetering van het Europese wetenschappelijke en technische potentieel en activiteiten die de cooerdinatie tussen nationale OTO-programma's, tussen nationale en communautaire OTO-programma's, en tussen communautaire programma's en het werk in andere internationale fora verbeteren.

BIJLAGE III

WETENSCHAPPELIJKE EN TECHNOLOGISCHE DOELSTELLINGEN

In deze bijlage wordt een beschrijving gegeven van de wetenschappelijke en technologische doelstellingen, met inbegrip van de mechanismen voor de tenuitvoerlegging ervan.

De activiteiten die onder het kaderprogramma vallen, omvatten alle communautaire OTO-inspanningen. Er wordt mee beoogd het concurrentievermogen van de Europese industrie en de kwaliteit van het bestaan te verbeteren en zij zijn erop gericht de wetenschappelijke en technologische grondslag te leggen die nodig is ter ondersteuning van een duurzame ontwikkeling, milieubescherming en andere gemeenschappelijke beleidsmaatregelen.

Voortbordurend op het industriebeleid van de Gemeenschap en ten einde te voldoen aan de toenemende behoeften van de maatschappij, dienen deze activiteiten in het bijzonder bij te dragen tot de verwezenlijking van een aantal meer specifieke doelstellingen:

- efficiënte en betrouwbare infrastructuren, bij voorbeeld op het gebied van informatie en communicatie, evenals infrastructuur die voldoet aan de vereisten van het communautaire vervoers- en energiebeleid;

- efficiënt, schoon en veilig produceren op basis van een moderne produktieorganisatie, waarbij rekening wordt gehouden met de menselijke factoren;

- milieubescherming tot een concurrentiefactor voor de industrie maken;

- verbetering van de kwaliteit van het bestaan, met het accent op gezondheidszorg en hygiëne;

- zorgen voor de technologische en industriële integratie binnen de interne markt (vooral door een betere cooerdinatie tussen het OTO-beleid en het normalisatiebeleid);

- vooruitlopen op de technologische en industriële veranderingen, zodat beter rekening kan worden gehouden met de behoeften van de markt en de maatschappij, zoals bij voorbeeld een hoog werkgelegenheidsniveau;

- de synergie tussen de internationale samenwerking op het gebied van wetenschap en technologie en de externe activiteiten van de Gemeenschap versterken;

- zorgen voor een efficiënte verspreiding van de wetenschappelijke en technologische vooruitgang in het gehele economische en maatschappelijke bestel, met name het midden- en kleinbedrijf (MKB);

- het leren omgaan met de nieuwe technologieën aanmoedigen.

Ter verwezenlijking van die doelstellingen, onderneemt de Gemeenschap vier activiteiten:

- onder de eerste activiteit vallen de programma's voor onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie;

- bij de tweede activiteit gaat het om de bevordering van de samenwerking op het gebied van OTO tussen de Gemeenschap en derde landen en internationale organisaties;

- de derde activiteit betreft de verspreiding en optimalisatie van de resultaten van de communautaire werkzaamheden op het gebied van OTO;

- de vierde activiteit omvat de werkzaamheden ter stimulering van de opleiding en de mobiliteit van de onderzoekers in de Gemeenschap.

Bij de selectie van de OTO-acties in de context van deze activiteiten moet rekening worden gehouden met de noodzaak van een grotere bundeling van de inspanningen ten einde de toegevoegde waarde van de communautaire OTO-acties te vergroten.

De Gemeenschap moet streven naar een harmonieuze ontwikkeling van haar wetenschappelijke en technologische potentieel. Bij de vaststelling van de prioriteiten voor onderzoek moet binnen de eerste activiteit rekening worden gehouden met de belangen en de mogelijkheden van alle Lid-Staten, ook van de minder ontwikkelde regio's en landen.

De communautaire steun voor OTO-activiteiten binnen de eerste activiteit zal gericht blijven op aspecifiek en preconcurrentieel onderzoek met multisectoriële toepassingsmogelijkheden. Hieronder vallen ook de onderzoek- en ondersteuningswerkzaamheden van het GCO van institutionele aard, alsmede wetenschappelijke en technische ondersteunende activiteiten die geschikt zijn voor een concurrentiële aanpak. Bovendien zullen de communautaire activiteiten op bepaalde grote thema's worden gericht. Op die manier moet het Europese onderzoek de meest doelmatige bijdrage kunnen leveren tot het oplossen van de problemen waarmee het bedrijfsleven en de samenleving worden geconfronteerd. Er zal geen financiële steun worden verleend aan de ontwikkeling van produkten of procédés.

Er moet een praktische aanpak worden uitgewerkt om een efficiënte interface tot stand te brengen tussen horizontale onderzoekprogramma's en de behoeften van de industrie. Met het oog hierop zal de Commissie te rade gaan bij de vertegenwoordigers van het bedrijfsleven, onderzoekinstellingen en gebruikers. Ook zal de Commissie de werkzaamheden die in de verschillende horizontale onderzoekprogramma's worden opgenomen, cooerdineren.

Eureka blijft het belangrijkste mechanisme voor de ondersteuning van OTO-werkzaamheden die meer marktgericht zijn. De synergie tussen de communautaire activiteiten en Eureka zal worden versterkt. Daartoe zullen, met inachtneming van de specifieke aspecten van elk kader, de volgende doelstellingen worden nagestreefd: flexibele en actieve samenwerking tussen de vertegenwoordigers van de Eureka-projecten en van de communautaire projecten via een regelmatige informatie-uitwisseling, het dirigeren van de voorgestelde O & O-projecten naar het meest passende kader en een betere wisselwerking tussen het beleid van de Gemeenschap in de verschillende sectoren en de Eureka-projecten, in het bijzonder via grotere deelneming van de Gemeenschap aan deze projecten, met inachtneming van de communautaire procedures.

De mogelijkheden voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie van het midden- en kleinbedrijf, de instellingen voor hoger onderwijs en de onderzoekcentra zullen met aandacht worden gevolgd. Onderling partnerschap zal worden gestimuleerd.

Er zal name naar worden gestreefd om de communautaire programma's gemakkelijker toegankelijk te maken voor het midden- en kleinbedrijf door algemeen de aanpak te hanteren waarbij snel kan worden gereageerd op hun spontane voorstellen (technologische stimulering) en waarbij zal worden voortgebouwd op de ervaring die is opgedaan met de Craft-actie en met de Brite-Euram-haalbaarheidspremies.

Wat betreft demonstratieprojecten, is het de bedoeling aan te tonen dat een nieuwe technologie technisch gezien haalbaar is en welke economische voordelen zij eventueel oplevert. De projecten dienen preconcurrentieel te zijn, en moeten als zodanig toegespitst zijn op de toepassing van nieuwe technologieën, waarbij de deelneming van zowel de producenten als de gebruikers vereist is.

Binnen de verschillende thema's zal waar passend ook het fundamentele onderzoek de nodige aandacht krijgen.

Voor elk onderzoekgebied is vooral ook bekeken in hoeverre er mogelijkheden zijn voor samenwerking tussen en cooerdinatie van de nationale en de communautaire en, eventueel, Europese activiteiten. Naast de werkzaamheden voor gezamenlijke rekening rond een aantal onderzoekthema's zullen meer gecooerdineerde werkzaamheden worden opgezet, zodat deze samenwerking rond een grotere verscheidenheid van onderwerpen kan worden bevorderd zonder dat daarbij afbreuk wordt gedaan aan de criteria van bijlage II. Met name moet er ook naar worden gestreefd dat de werkzaamheden van het GCO en de werkzaamheden voor gezamenlijke rekening elkaar aanvullen.

Voorts zal het GCO geleidelijk moeten gaan concurreren voor de middelen die beschikbaar zijn uit hoofde van de activiteiten van het kaderprogramma die geen eigen werkzaamheden vormen, waaronder ondersteunende activiteiten die zich lenen voor een concurrentiële aanpak. In de context van het transnationale karakter van het communautaire onderzoek kunnen de GCO-instituten samenwerken met een of meer partners in gelijk welke Lid-Staat.

Het overleg met de representatieve wetenschappelijke, technische en industriële organisaties van de Gemeenschap, vooral ter bepaling van de opties voor het wetenschaps- en technologiebeleid op Europees niveau, zal worden geïntensiveerd.

Afgezien van het specifieke themagerichte sociaal-economische onderzoek, dat in de eerste activiteit is opgenomen, zal binnen elk thema van de eerste activiteit en in het kader van de tweede, de derde en de vierde activiteit onderzoek op het gebied van de menswetenschappen en de sociale wetenschappen worden gekoppeld aan het natuurwetenschappelijk en technisch onderzoek, vooral om de sociaal-economische context en de mogelijke gevolgen van de voorgenomen werkzaamheden te bestuderen.

Onderzoekactiviteiten die eventueel ook voor de kolen- en staalindustrie van belang kunnen zijn, zullen worden opgenomen in de desbetreffende thema's van de eerste activiteit, op voorwaarde dat zij voldoen aan de criteria van het kaderprogramma, in het bijzonder wat betreft hun preconcurrentiële en multisectoriële aard.

De werkzaamheden voor wetenschappelijke en technologische samenwerking met derde landen en internationale organisaties, die voor beide partijen interessant zijn, worden gedeeltelijk gecentraliseerd uitgevoerd (tweede activiteit) en gedeeltelijk binnen de thema's van de eerste activiteit, wanneer daardoor de doelstellingen in de context van deze thema's kunnen worden verwezenlijkt. Internationale samenwerking op het gebied van wetenschap en technologie kan een bijdrage leveren tot het economische rendement van de communautaire OTO-activiteiten. Er moet worden gestreefd naar de nodige samenhang op dit gebied tussen het onderzoekbeleid van de Lid-Staten en van de Gemeenschap.

De regels voor de verspreiding van de kennis die voortkomt uit de specifieke programma's en de overige uitvoeringsbepalingen voor het kaderprogramma worden door de Raad vastgesteld. Binnen dit juridische kader wordt er op een samenhangende en gecooerdineerde wijze aan de verspreiding gewerkt. Dit houdt in dat er niet alleen een centraal beheersniveau moet zijn (de derde activiteit), maar dat er ook binnen de onder de eerste activiteit vallende specifieke programma's regelingen voor de verspreiding moeten zijn.

Hierbij gaat het ook om de verspreiding van de informatie over de communautaire programma's en projecten ten einde de toegang tot informatie voor het midden- en kleinbedrijf en onderzoeklaboratoria in de publieke en privé-sector te vergemakkelijken. Met het oog hierop zal in het kader van de derde activiteit ook de oprichting of uitbreiding van relaiscentra die de verspreiding en de optimale benutting van de resultaten op nationaal of regionaal niveau overnemen, worden gestimuleerd.

Het is weliswaar duidelijk dat de exploitatie van de resultaten in eerste instantie onder de verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven en de laboratoria valt, maar in bepaalde gevallen is een gecooerdineerd optreden van de Gemeenschap met de betrokkenen en met de bevoegde organisaties in de publieke of privé-sector nodig, vooral op nationaal of regionaal niveau (waaronder met name bovengenoemde relaiscentra), ten einde bepaalde resultaten te beschermen, het verwerken van nieuwe technologieën te vergemakkelijken en de overdracht van innovatie te optimaliseren. Onder de derde activiteit valt ook ad hoc wetenschappelijk onderzoek op concurrentiële basis ten behoeve van andere Commissiediensten ter ondersteuning van het communautaire beleid in de diverse sectoren, dat niet onder de eerste activiteit valt.

Binnen elk thema van de eerste activiteit wordt er gewerkt aan opleiding en mobiliteit van de onderzoekers om ervoor te zorgen dat de gebruikers op de gebieden die voor de Gemeenschap prioriteit hebben, niet alleen de OTO-resultaten krijgen die zij nodig hebben, maar ook de mankracht die deze resultaten kan gebruiken. Door deze activiteiten kunnen de economische effecten van de werkzaamheden op deze prioriteitsgebieden worden verveelvoudigd.

Van de Europese dimensie moet echter ook gebruik worden gemaakt om op horizontaal niveau de mankracht op te bouwen waarmee onmiddellijk kan worden gereageerd op de wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen op de gebieden in opkomst. De vierde activiteit, met als doel geavanceerde opleiding en mobiliteit in de laboratoria in de hele Gemeenschap, zal dus een open karakter houden en ook de nadruk leggen op partnerschapsrelaties tussen universiteiten, onderzoekinstellingen en de industrie.

Bij de uitvoering van het door de Gemeenschap gesteunde onderzoek zullen in hoofdzaak twee wegen worden bewandeld: een concentratie van financiële middelen op een beperkt aantal onderwerpen die op basis van de criteria van bijlage II worden gekozen (werkzaamheden voor gezamenlijke rekening), en betere cooerdinatie van de nationale OTO-programma's en van de nationale en communautaire OTO-programma's via aangepaste mechanismen.

Naast de klassieke netwerken die tot op heden in de context van de communautaire activiteiten zijn opgebouwd, kunnen ook de volgende mechanismen worden aangewend:

- thematische netwerken, bestaande uit fabrikanten, gebruikers, universiteiten en onderzoekcentra met een zelfde technologische of industriële doelstelling. Deze netwerken moeten de integratie en de overdracht van kennis en technologie vergemakkelijken en ervoor zorgen dat er meer rekening wordt gehouden met de behoeften van de markt. Zij moeten met steun van de Gemeenschap worden opgezet volgens het model dat bij de uitvoering van het derde kaderprogramma al is beproefd op gebieden als microsystemen, linguïstiek en flexibele produktie. De opzet en het beheer ervan moeten worden overgelaten aan de onderzoekers;

- overlegnetwerken die met steun van de Commissie worden georganiseerd volgens het model van wat in het verleden al is gebeurd met bij voorbeeld de biomedische programma's;

- consortia voor geïntegreerde acties, waarvoor wordt uitgegaan van het model dat in de context van de eerdere kaderprogramma's voor het fusieprogramma is gekozen. De Lid-Staten verlenen de Commissie steun bij het bepalen welke laboratoria of instellingen zullen worden betrokken bij een geïntegreerd project dat wordt gesteund door bundeling van financiële middelen in de Gemeenschap. Grote Europese onderzoekorganisaties zoals de CERN, het ESA en het EMBL kunnen verzoeken om hieraan deel te nemen, met dien verstande dat er in beginsel geen financiële middelen van de Gemeenschap zullen worden overgedragen.

Het GCO kan een bijdrage tot de verwezenlijking van deze nieuwe aanpak leveren. Het GCO doet zelf aan onderzoek en is nauw betrokken bij de formulering en de uitvoering van het communautaire beleid en kan dan ook een rol spelen, in de wetenschappelijke en technische sectoren waarin het deskundig is, bij de organisatie van netwerken of consortia van particuliere en overheidslaboratoria in de Lid-Staten.

In de volgende hoofdstukken wordt een overzicht gegeven van de wetenschappelijke en technologische inhoud van de uit te voeren werkzaamheden en de motivering voor de opneming daarvan in het kaderprogramma 1994-1998.

EERSTE ACTIVITEIT (a)

Tenuitvoerlegging van programma's voor onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie waarbij de samenwerking met en tussen ondernemingen, onderzoekcentra en universiteiten wordt bevorderd Onder deze activiteit valt een groot deel van de communautaire werkzaamheden op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling. Fundamenteel hierbij is de deelname van transnationale combinaties van organisaties, onderzoekcentra - waaronder het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (GCO) -, universiteiten en ondernemingen. Bij de opzet in het vierde kaderprogramma zullen de hieronder genoemde hoofdlijnen worden gevolgd.

ALGEMENE DOELSTELLINGEN: Het vierde kaderprogramma heeft drie hoofddoelstellingen: de ondersteuning van het concurrentievermogen van de Europese industrie, de bijdrage van wetenschap en technologie tot de bevrediging van de maatschappelijke behoeften en de ondersteuning van het gemeenschappelijke beleid op de verschillende beleidsterreinen. Bij het streven naar de verwezenlijking hiervan wordt gekozen voor een evenwichtige combinatie van continuïteit en innovatie. Bovendien worden in het kaderprogramma de onderzoekactiviteiten ondergebracht die tot op heden verspreid over de gemeenschappelijke beleidsterreinen of buiten het kaderprogramma werden uitgevoerd.

1. INFORMATIE- EN COMMUNICATIETECHNOLOGIE

De horizontale rol die informatie- en communicatietechnologie (ICT) in alle industriële en maatschappelijke activiteiten speelt, heeft zich ontwikkeld tot een cruciale factor voor het OTO-beleid. De vervaging van de grenzen tussen de ICT en andere sectoren van de industrie, tussen de leveranciers en de gebruikers, en tussen de professionele markt en de consumentenmarkt houdt gelijke tred met de gestaag groeiende betekenis van de ICT als fundament voor de gehele dienstensector en produktindustrie. Geleidelijk ontstaat er een nieuwe "digitale industrie". In de maatschappelijke dimensie, op de gebieden bestuur, gezondheid, onderwijs, vervoer, milieu en recreatie, wordt de afhankelijkheid van de ICT, zowel op het werk als thuis, steeds groter. Wat de ICT-industrie zelf betreft, vergt het tempo van de technische vooruitgang steeds grotere inspanningen van de leveranciers om hun concurrentiepositie niet te verliezen. Maar de kosten van OTO gaan zelfs de draagkracht van de grootste bedrijven te boven. Oorzaak van deze veranderingen is het ontstaan van een nieuwe informatie- en communicatie-infrastructuur, waarin informatie-inhoud, informatieopslag, rekencapaciteit, communicatie, diensten en toepassingen worden geïntegreerd.

De brede, tweeledige doelstelling van het OTO-beleid van de Gemeenschap op ICT-gebied van de jaren negentig is de verbetering van de concurrentiepositie van de industrie over de gehele linie in een gunstig, door de interne markt geschapen klimaat en de bevrediging van de maatschappelijke behoeften ten aanzien van de kwaliteit van het bestaan. Met het oog hierop en in het verlengde van het op technologie georiënteerde beleid van de jaren tachtig, dat bij een groeiende ICT-industrie paste, zal meer nadruk worden gelegd op een gebruiker- en marktgericht beleid, afgestemd op de ontwikkeling van de nieuwe infrastructuur. Tegelijkertijd zal worden voortgebouwd op de resultaten van het tweede en het derde kaderprogramma. Hieronder vallende programma's, zoals Esprit (informatietechnologie), RACE (communicatie), en Drive, AIM en Delta en andere telematicatoepassingen, hebben een solide wetenschappelijke en conceptuele basis gelegd voor de integratie van informatie- en communicatietechnologie in de samenleving en voor de aanleg van de nieuwe infrastructuur. Bij de activiteiten, die net als voorheen een precommercieel karakter zullen hebben, zal de nadruk komen te liggen op demonstratie, validatie en integratie van technologieën, specificaties en normen. Ter aanvulling zal geavanceerd lange-termijnonderzoek worden verricht, met name interdisciplinair onderzoek naar kwesties die relevant zijn voor diverse industrietakken.

Door het zwaartepunt bij OTO te verschuiven naar aspecifieke technologieën en toepassingen die essentieel zijn voor de paneuropese informatie-infrastructuur, en tegelijkertijd nationale initiatieven zorgvuldig te cooerdineren, wordt het subsidiariteitsbeginsel gerespecteerd.

Voorts zorgen de groei en verbreding van de infrastructuur voor een versterking van de economische en sociale samenhang doordat gegevens, diensten en geavanceerde communicatiemogelijkheden toegankelijk worden voor bedrijven en burgers in afgelegen gebieden. Het MKB krijgt de gelegenheid zijn concurrentievermogen ten volle te onwikkelen. De aan de infrastructuur gestelde eisen kunnen dienen als maatstaf voor de beoordeling van de O & O-prioriteiten, hetgeen een efficiënt gebruik van de middelen mogelijk maakt.

De infrastructuur voor informatie en communicatie kan in vier hoofdgebieden worden ingedeeld: toepassingen, geïntegreerde systemen, communicatie en de onderliggende informatietechnologie. De aspecifieke ICT omvat die technologieën die het hart van de infrastructuur vormen, zoals componenten, computers, software, databanken, informatiepaden en beeldschermen, en die tevens essentieel zijn voor digitale TV, met name de hoge-definitietelevisie. Zij leveren de bouwstenen voor de complexe geïntegreerde systemen waarin technologieën zoals taaltechniek, krachtige computersystemen en multimedia-interfaces worden gecombineerd. Op hun beurt vormen deze de basis voor de realisatie van toepassingen op gebieden zoals gezondheidszorg, vervoer, open onderwijs, statistiek, bibliotheken en bedrijfsorganisatie.

De groeiende convergentie van informatietechnologie en communicatie in de informatie-infrastructuur verhoogt de complexiteit van systemen, die op haar beurt weer afhankelijk is van de beschikbaarheid van systeemintegratietechnologie.

Vanzelfsprekend bestaan er nauwe banden tussen de OTO-activiteiten op de verschillende gebieden. Dit weerspiegelt de toenemende integratie binnen de ICT. Voorts zijn er door de brede toepasbaarheid van de ICT ook enge relaties met legio andere thema's van het kaderprogramma.

Er zal meer aandacht worden geschonken aan projecten met leverancier/afnemersamenwerking. Samen met vereenvoudigde procedures voor kleine projecten zal dit in het bijzonder de deelname van het MKB bevorderen.

Om het nut van de OTO-resultaten voor industrie en samenleving te verhogen, zullen de OTO-activiteiten worden geïntegreerd in een samenhangend geheel van werkzaamheden in het kader van het industriebeleid. Daarom zal systematisch de behoefte aan begeleidingsmaatregelen worden onderzocht, in het bijzonder door een voortdurende analyse van de ontwikkelingen op de markt, in de industrie en op technologisch gebied. Aan de hand hiervan moet worden bepaald in welke richting toekomstige acties moeten gaan, waardoor in een later stadium geschikte industriële beleidsmaatregelen kunnen worden getroffen.

De OTO-activiteiten die verspreid liggen over de gebieden van de informatie- en communicatie-infrastructuur worden in drie sublijnen ondergebracht.

A. Telematicatechnologie voor toepassingen van algemeen belang Deze sublijn omvat OTO-activiteiten op het gebied van toepasssingen van de ICT waarmee enerzijds kan worden voldaan aan de door het huidige beleid van de Gemeenschap gestelde eisen en de fundamentele behoeften van de moderne samenleving in sectoren zoals gezondheidszorg, vervoer en scholing, en waarmee anderzijds de Europese industrie in staat wordt gesteld in te spelen op de nieuwe markten die ten gevolge van het onderzoek ontstaan. De algemene doelstellingen zijn de verbetering van de effectiviteit van telematicatoepassingen en de waarborging van de interoperabiliteit van systemen en telematicanetwerken door middel van normvoorbereidende onderzoek- en ontwikkelingsactiviteiten en proefprojecten voor technische validatie. Hierbij zal worden voortgebouwd op de ervaring die in het derde kaderprogramma is opgedaan, maar het accent zal worden verlegd van datatelematica naar multimediatelematica. De activiteiten zullen zich op zeven onderwerpen toespitsen en zullen terdege worden gecooerdineerd met andere relevante activiteiten van de Gemeenschap. OTO voor telematicatoepassingen zal nauwkeurig op de behoeften van de potentiële gebruiker afgestemd zijn en er ook op gericht zijn de generieke inhoud van elk project en de gemeenschappelijke kenmerken van de toepassingen op verschillende gebieden zo groot mogelijk te maken, rekening houdend met de behoeften die aan de dag treden bij de activiteiten in de relevante programma's (bij voorbeeld vervoer) en met voldoende cooerdinatie met die programma's om de overdracht van resultaten te bevorderen.

De doelstellingen van het onderwerp taal- en informatietechniek zijn de ontwikkeling van technologie voor de verwerking van het gesproken en geschreven woord in informatie- en communicatiesystemen, alsmede demonstratie van de intergratiemogelijkheden hierbij op uiteenlopende toepassingsgebieden. De samenstelling van elektronische taalbronnen, waaronder woordenboeken en corpora, en algemeen taalonderzoek behoren eveneens tot de werkzaamheden. Informatietechniek omvat geavanceerde elektronische publikatiesystemen, nieuwe databasestructuren ter vereenvoudiging van de toegang tot informatie, verhoging van de bruikbaarheid van informatie en informatiebeheer, OTO-samenwerkingsnetwerken en normalisatieactiviteiten.

Ontwikkeling en verbetering van transeuropese telematicatoepassingen. Om efficiënter te kunnen werken heeft het Europese onderzoek tegenwoordig behoefte aan transeuropese netwerken en diensten. Bovendien stelt de interne markt een aantal zware eisen aan onderlinge dienstverlening en informatie-uitwisseling tussen overheden. Aan de behoefte aan verbeterde telematicadiensten zal worden voldaan door OTO-activiteiten die gericht zijn op de ontwikkeling en validatie van rendabele oplossingen op basis van de in continue ontwikkeling verkerende pool van nieuwe technologieën en de verbetering van Europese telecommunicatienetwerken. In het bijzonder zullen de werkzaamheden worden geconcentreerd op toepassingen waarbij gedistribueerde informatie-uitwisselings- en videoconferentiediensten worden geïntegreerd. De resultaten van het OTO-werk op dit eerste gebied, dat zich tot transeuropese toepassingen beperkt, zullen ter beschikking van de overige telematicatoepassingsgebieden worden gesteld.

Het onderwerp toepassingen ten behoeve van de gezondheidszorg is gericht op het stimuleren van telematicatechnologie voor de gezondheidszorg, met inbegrip van medische diagnostiek en chirurgie, onafhankelijk van de plaats. De nadruk zal hierbij worden gelegd op toegankelijkheid, uitwisseling en beheer van gegevens, telegezondheidszorg alsmede op veiligheids- en privacyvraagstukken. De toepassingen ten behoeve van gehandicapten en bejaarden betreffen de ontwikkeling en validatie van systemen en diensten waarmee bejaarden en gehandicapten kunnen worden geïntegreerd.

De werkzaamheden op het gebied van flexibel en afstandsonderwijs en -scholing en informatie-uitwisseling tussen bibliotheken zullen een stimulans zijn voor efficiënte opleidings- en scholingsmogelijkheden die ruim beschikbaar zijn en afgestemd zijn op de behoeften van het individu, de industrie en de onderzoekers. De werkzaamheden omvatten de ontwikkeling van technologie en systemen ten behoeve van het ontwerpen en verspreiden van leermiddelen en -diensten en de integratie ervan in experimentele netwerken. Ook zal technologie worden ontwikkeld waarmee de algemene wetenschappelijke en technologische basis wordt gelegd ten behoeve van de Europese bibliothecarische middelen en de opname van bibliotheken in een netwerkinfrastructuur.

De activiteiten op het vlak van OTO ten behoeve van vervoerstelematicadiensten omvatten de ontwikkeling en validatie van gemeenschappelijke functiespecificaties, praktijken en richtsnoeren voor telematicasystemen en -diensten die ontwikkeld en geïntegreerd worden voor alle wijzen van vervoer, ook gecombineerd vervoer. Bijzondere aandacht zal worden geschonken aan verkeersregelsystemen voor de spoorwegen, de scheepvaart en het wegverkeer, met inbegrip van intra- en interstedelijk vervoer en gecombineerd vervoer, alsmede aan de realisatie van een geharmoniseerd en ten slotte gezamenlijk Europees luchtverkeersleidingssysteem. Deze toepassingen impliceren de ontwikkeling van geografische informatiesystemen voor het vervoer.

In het kader van toepassingen voor stadsgebieden en plattelandsgebieden zal validatie plaatsvinden van oplossingen zoals telewerken en telediensten, waardoor werk en diensten naar de burger toe worden gebracht en nodeloze verplaatsingen van personen worden verminderd. Bovendien zal hierdoor de uittocht van bedrijven en burgers uit plattelandsgebieden worden bestreden en de dagelijkse leefomstandigheden worden verbeterd. De aandacht zal speciaal uitgaan naar de gebruiksvriendelijkheid van deze telematicadiensten voor de burgers en het midden- en kleinbedrijf.

Ten slotte zullen verkennende activiteiten plaatsvinden om een inventarisatie te maken van de mogelijkheden van telematicaoplossingen op nieuwe gebieden zoals milieu (opsporing, bewaking en beheersing van verontreiniging, voorspelling van grote natuurrampen, beperking van milieurisico's en opsporing van gevaarlijke stoffen), alsmede van andere zinvolle telematicadiensten die in het vierde kaderprogramma zouden kunnen worden ontwikkeld.

B. Technologie voor geavanceerde communicatiediensten Telecommunicatienetwerken zijn onmisbaar voor de informatie-infrastructuur. De algemene doelstelling van deze sublijn is de ontwikkeling van geavanceerde en meer kostenefficiënte communicatiesystemen en -diensten ten behoeve van de consolidatie van de interne markt, de economische ontwikkeling en de sociale samenhang in Europa, rekening houdend met de snelle ontwikkeling van de technologie, de veranderingen in het regelgevingsklimaat en de ontwikkelingsmogelijkheden voor geavanceerde transeuropese netwerken en diensten. Er zal een doeltreffend kader worden gecreëerd voor toepassingsinnovatie en verspreiding van Europese technologie en deskundigheid op grote schaal. De activiteiten zullen op vijf onderwerpen worden geconcentreerd.

De werkzaamheden op het gebied van digitale multimediadiensten zijn erop gericht geavanceerde technieken en gestandaardiseerde uitwisselingsformaten voor het terugzoeken en verspreiden van elektronische multimedia-informatie (tekst, spraak, beeld, geluid en video) te stimuleren. Er zal onder meer technologie worden ontwikkeld voor de overdracht van interactieve digitale beelddiensten via terrestrische radioverbindingen, satelliet en glasvezels met inbegrip van kabels. De aandacht zal tevens uitgaan naar nieuwe schakel-, verwerkings- en opnametechnieken ten behoeve van dienstverleners, netwerkexploitanten en gebruikers, onder meer naar nieuwe technieken voor beeldcompressie, codering bij variabele bitsnelheid, draadloze netwerken, netwerkinterfaces en opnamesystemen. Onder de werkzaamheden voor digitale beeld- en geluidsystemen valt ook de ontwikkeling van de technologieën die betrekking hebben op de gehele scala van signaalverwerking en -overdracht. De doelstelling van het werk op het gebied van de fotonica is het stimuleren en versnellen van de ontwikkeling van geïntegreerde fotonische systemen in Europa. Dit behelst de ontwikkeling van geïntegreerde optische subsystemen, behuizings- en massafabricagetechnieken, optische verbindingen, alsmede speerpunttechnologieën voor de 21e eeuw: driedimensionale holografische beeldschermen, herkenning van beelden uit de werkelijkheid en nieuwe signaalcompressietechnieken. De activiteiten op het stuk van de mobiele communicatie zijn gericht op het bereiken van mobiliteit binnen vaste netwerken met behulp van geavanceerde radio- en satellietsystemen in geheel Europa. De werkzaamheden strekken zich uit tot nieuwe signaalcoderingstechnieken, toegangssystemen, kanaal-, netwerk- en dienstenbeheer, ontwikkeling van nieuwe signaleringsprotocollen en systeemontwikkeling ten einde door middel van protocollen voor doorzichtige netwerkkoppeling de compatibiliteit en interoperabiliteit van netwerken te garanderen. Bij intelligente netwerken en diensten wordt gestreefd naar de ontwikkeling van technologie ten behoeve van een flexibel en real-time-beheer van communicatiemiddelen, naar een snelle en flexibele introductie van nieuwe diensten in geavanceerde netwerken, alsmede naar een effectief netwerkbeheer en doelmatige verspreiding van diensten in een gevarieerd en door concurrentie gekenmerkt communicatieklimaat. De werkzaamheden zullen zich toespitsen op de ontwikkeling van hulpmiddelen voor de integratie van diensten en dienen ter ondersteuning van de ontwikkeling van protocollen en normen. Bovendien strekken zij zich uit tot de ontwikkeling, de verbetering en het maken van prototypes van ontwikkelomgevingen voor diensten, alsmede tot de ontwikkeling van geavanceerde "besturingssystemen" voor communicatiediensten.

De werkzaamheden op het gebied van de veiligheid van informatie- en communicatiesystemen betreffen de ontwikkeling en demonstratie van technologieën voor de integriteit, vertrouwelijkheid en beschikbaarheid van informatie in geïntegreerde systemen. Dit omvat onderzoek naar nieuwe technologische beveiligingsmogelijkheiden, ontwikkeling van software, protocollen en componenten en integratie ervan in veilige systemen en diensten, gevolgd door validatie en beproeving ervan in geïntegreerde systemen. Bijzondere aandacht zal worden geschonken aan de behoeften op het gebied van het elektronisch betalen, de gezondheidszorg en telesystemen.

C. Informatietechnologie.

Het werk in deze sublijn concentreert zich op de technologieën die aan de informatie-infrastructuur ten grondslag liggen. Daarbij worden die activiteiten geselecteerd die het meest essentieel zijn en die de hoogste toegevoegde waarde op Europees niveau bezitten. Er bestaat een sterke terugkoppelingsrelatie met de andere drie ICT-gebieden: activiteiten op het gebied van de informatietechnologie leveren belangrijke inputs voor de andere gebieden, doch worden omgekeerd ook door de behoeften op die andere gebieden bepaald. De werkzaamheden vallen uiteen in zes onderwerpen.

Het doel van het onderwerp halfgeleidertechnologie met inbegrip van geavanceerde componenten in toepassingsspecifieke geïntegreerde schakelingen (Asic's) is de ontwikkeling van essentiële micro-elektronische bouwstenen die aan de basis staan van het concurrentievermogen van alle geavanceerde industrietakken. De werkzaamheden richten zich vooral op de halfgeleidertechnologieën die tegen het einde van het decennium waarschijnlijk op grote schaal zullen worden gebruikt, waaronder digitale CMOS-schakelingen en analoge, gecombineerde A/D-schakelingen op basis van CMOS, intelligente stroomschakelingen en intelligente sensoren, alsmede technologieën op basis van III-V-materialen zoals GaAs met het oog op gebruik in latere ICT-systemen. De werkzaamheden hebben ook betrekking op passieve componenten en energiecomponenten, ten einde tegelijk bij te dragen tot de kennis van de kenmerken van die componenten; deze activiteit is vooral gericht op verkleining van de omvang, integratie van componenten, het verbeteren van de prestaties ervan en kostenverlaging. Alle aspecten van het proces, inclusief ontwerp, apparatuur en produktie, komen aan bod. Systeemintegratie van Asic's is een van de voornaamste aandachtsgebieden. De bedoeling van het initiatief open microprocessorsystemen is Europa een erkende know-how op het gebied van microprocesssorsystemen te verschaffen en te bevorderen dat deze overal ter wereld op grote schaal worden toegepast in applicatiesystemen. De werkzaamheden omvatten de samenstelling van een open bibliotheek van hardware-bouwstenen die voor uiteenlopende toepassingen in IC's (chips) kunnen worden verwerkt, software voor open systemen en zowel hardware- als software-integratiehulpmiddelen. De doelstellingen van het onderwerp geïntegreerde microsystemen is de ontwikkeling van technologie voor het groeiende gebied van de microsystemen, waarin de micro-elektronica met andere microtechnologieën zoals de micromechanica en de micro-optica zal worden gecombineerd. De werkzaamheden zullen worden geconcentreerd op multidisciplinaire ontwerpen, fabricage van geminiaturiseerde polytechnologische systemen en integratie en behuizingsmethodes. De toepasbaarheid van microsystemen zal worden gedemonstreerd voor geselecteerde toepassingen.

De activiteiten op het stuk van geavanceerde randapparatuurtechnologie spitsen zich toe op de technologie die nodig is voor goedkope dunne beeldschermen met hoge resolutie en voor geheugensubsystemen ten behoeve van computers, televisies en intelligente systemen op gebieden zoals vliegtuigelektronica, autotechniek, telecommunicatie, fabricage en kleinhandel. Het werk op het gebied van beeldschermen concentreert zich op beeldkwaliteit, schermgrootte en -dikte. De nadruk ligt hierbij op LCD-technologie. De ontwikkeling van geheugensubsystemen richt zich op hogere capaciteit, compactheid en lees/schrijfprestaties. Met optimale softwarepraktijken wordt beoogd de produktiviteit, kwaliteit en betrouwbaarheid van de Europese softwareproduktie te verbeteren door te stimuleren dat software-hulpmiddelen en -technieken, waaronder technieken voor hergebruik en portabiliteit, zo goed mogelijk worden gebruikt. Niet alleen zal de ontwikkeling van de huidige technieken worden voortgezet, ook zullen de werkzaamheden zich uitstrekken tot industriële proefprojecten, voorlichting die bijdraagt tot de bekendheid met de optimale softwarepraktijken, scholing ten behoeve van de invoering van nieuwe praktijken, waarbij het Europese Software Instituut zo nodig wordt ingeschakeld. Met de activiteiten op het vlak van gedistribueerde informatieverwerking wordt getracht een antwoord te vinden op de uitdagingen die worden gesteld door de convergentie van informatieverwerkings- en communicatietechnieken. De nadruk komt hierbij te liggen op het beheer van gedistribueerde databases, gedistribueerde systemen voor statistiek, open gedistribueerde gegevensverwerking en geavanceerde mens-machine-interfaces voor computers.

Het doel van het onderwerp krachtige computers en netwerken is de toepassing van krachtige en gedistribueerde computertechnieken ten behoeve van diverse categorieën gebruikers in sectoren zoals fabricage, technologie en handel bij toepassingen die gaan van niet-destructieve simulatie van autobotsingen, geneesmiddelenontwikkeling en geavanceerde afbeeldingstechnieken voor aardobservatie tot zeer krachtige databases. De activiteiten omvatten de overdracht van toepassingen en de implementatie van gebruiksomgevingen met het oog op de toepassing van parallelle, gedistribueerde en ingebedde systemen, alsmede de ontwikkeling van geselecteerde nieuwe toepassingen en technieken, zoals simulatie en real-time-informatica.

De werkzaamheden op het vlak van geïntegreerde persoonlijke systemen zijn gericht op de ontwikkeling van systemen ter ondersteuning van de individuele toegang tot de via de informatie- en communicatie-infrastructuur geleverde diensten vanaf elke willekeurige plaats en lokale bewerking van informatie. De werkzaamheden omvatten miniaturisering, nieuwe multimodale paradigma's voor de gebruikersinterface, vergaande systeemintegratie, integratie van smart-card-technologie en persoonlijke toepassingen. De toepasbaarheid zal worden aangetoond aan de hand van systemen zoals de persoonlijke digitale assistent en systemen voor individuele en werkgroepactiviteiten.

Det werkzaamheden op het vlak van multimediasystemen richten zich op hardware- en software-produktiviteitshulpmiddelen voor auteurs- en ontwikkelingsplatforms, multimedia-informatieservers, hypermediapresentaties, documentbeheer, geavanceerde compressiealgoritmes, software voor de bescherming van auteursrechten, virtuele-werkelijkheidstechnieken en experimentele toepassingen, met name op het gebied van bedrijfsprocessen.

De ICT-ondersteuning op het terrein van de integratie in de fabricage heeft als doelstelling de ontwikkeling van nieuwe ICT-oplossingen ten behoeve van de produktindustrie en techniek ten einde met het oog op een "lean production"-aanpak het concurrentievermogen te verhogen en de efficiëntie en milieuvriendelijkheid en -veiligheid van de produktie te verbeteren. Een specifieke ICT-infrastructuur en geavanceerde ICT-technieken voor een over verschillende locaties gespreide fabricage zullen worden ontwikkeld als bijdrage tot de innovatie. De activiteiten zullen worden geconcentreerd op de toepassing van nieuwe organisatorische benaderingen waarbij integratie plaatsvindt van de basistechnieken van software-ontwikkeling, open systemen, gegevensmodellering en database-ontwerp, computergesteund ontwerpen, micro-elektronica, microsystemen en geselecteerde deelgebieden van de mechatronica.

2. INDUSTRIETECHNOLOGIE

De schaalvergroting op de markten, de opkomst van nieuwe concurrenten, de internationalisering van het proces voor de verwerving van nieuwe technologie en de noodzaak tot verbetering van de milieubescherming dwingen de Europese industrie tot aanpassing van haar structuur en haar samenwerkings- en concurrentiestrategie. In de ontwikkelde landen daalt het aandeel van de produktiesector, dat momenteel in de buurt ligt van 30 % van het BBP (inclusief bouw en weg- en waterbouw); om de concurrentiemogelijkheden te verbeteren moet deze sector worden gestimuleerd, vooral door een betere samenwerking met kennisgebonden activiteiten (diensten, technologie, opleiding, gezondheid en veiligheid). Ondanks het werk dat al verzet is, blijft de situatie in Europa namelijk problematisch: de O & O-uitgaven van het bedrijfsleven en het aantal onderzoekers liggen nog duidelijk lager dan in Japan en de Verenigde Staten (1,3 % van het BNP tegen respectievelijk 2,2 % en 1,9 %) en het verschil zou nog wel eens groter kunnen worden. In deze context moet de strategie van de Gemeenschap een belangrijke rol spelen als katalysator en ondersteuning bij initiatieven en activiteiten van de industrie, de ontwikkeling van technologische innovaties en de totstandkoming van communautaire normen.

Omdat het voor het concurrentievermogen van de industrie steeds belangrijker wordt dat een breed spectrum van technologieën wordt beheerst, moeten de activiteiten van de Gemeenschap op dit gebied worden geïntensiveerd.

De nieuwe onderzoekactiviteiten in dit voorstel zijn een vervolg hierop. Hierbij ligt de nadruk op de ontwikkeling en toepassing van aspecifieke wetenschap en technologie (zoals toegepaste wiskunde en fysica voor industriële systemen, nieuwe ontwerp- en organisatiemethoden, gevanceerde materiaaltechnologie, snelle prototyping of moleculaire technologie) dank zij multidisciplinair en multisectorieel onderzoek. Bovendien zullen de ontwikkeling van geharmoniseerde meet- en testmethoden en het prenormatief onderzoek het concurrentievermogen van de industrie verbeteren en daarnaast de communautaire wetgeving steunen.

In overeenstemming met het nieuwe industriebeleid van de Gemeenschap zal het programma voor industrietechnologie gericht zijn op gebieden waarvan de toepassingen snelle effecten kunnen hebben op een brede waaier van industriële activiteiten. Het onderzoek naar nieuwe technologie waarmee "schone" fabricageprocédés of "flexibele" fabricage kunnen worden ingevoerd, is hier een duidelijk voorbeeld van. De algehele economische effecten hiervan zijn omvangrijk. Vele bedrijven en ook het MKB kunnen profiteren van deze onderzoekactiviteiten, die rond strategische thema's zijn gegroepeerd en waarbij leveranciers, fabrikanten, eindgebruikers, universiteiten en onderzoekcentra zijn betrokken. Van de voorgestelde activiteiten vooral waar het gaat om cooerdinatie, zal een stimulans uitgaan voor de opbouw van technologienetwerken, die zullen leiden tot een betere samenhang van de onderzoekprojecten en een betere exploitatie en verspreiding van de resultaten, vooral door de invoering van industriële normen of specificaties. Ook het onderzoek door en voor het MKB en de opleiding in een industriële context zullen worden uitgebreid.

Het bestreken terrein valt in vier gebieden uiteen: de eerste drie voorzien in de behoefte aan integratie van de technologie die een rol speelt in de levenscyclus van materialen en produkten (inclusief de toepassingen van de beschikbare informatie- en communicatietechnologie), terwijl het vierde gebied meer in het bijzonder gericht is op het prenormatieve onderzoek.

A. Technologie voor ontwerp, engineering, produktiesystemen en een mensvriendelijke organisatie van de produktie Dit thema is van groot belang voor de hele produkt- en verwerkende industrie, met inbegrip van de traditionele industrieën. Het is gericht op de ontwikkeling en toepassing, in een voor het milieu en de kwaliteit van het bestaan en van de arbeidsomstandigheden, inzonderheid de gezondheidstoestand en de veiligheid van de werknemers, gunstig perspectief, van nieuwe methoden, technieken, procédés en gereedschappen in elke fase van het industriële proces die bepalend is voor het concurrentievermogen (ontwerp en engineering, produktie en onderhoud, produktkwaliteit); daarnaast moeten de verschillende technologieën die dit mogelijk maken, worden geïntegreerd en toegepast in produktiesystemen die zijn afgestemd op de behoeften van de netwerken tussen bedrijven en een mensvriendelijke produktieorganisatie. De nadruk komt vooral te liggen op de aanpassing en toepassing van generieke oplossingen die beschikbaar zijn voor computer-geïntegreerde technologie (CIT) (inclusief computer-geïntegreerde produktie en engineering (CIME - Computer Integrated Manufacturing en Engineering)), voor microsysteemtechnologie, mens/machine-interfaces, lean production/just-in-time manufacturing, de ontwikkeling van snelle prototyping en de technologie die nodig is voor schone industriële procédés (zoals biologische zuivering en andere technologieën waardoor het energie- en grondstoffenverbruik zo beperkt mogelijk wordt gehouden) alsmede voor de snelle ontwikkeling van nieuwe produkten, vooral op het gebied van industriële apparatuur, vervoer, chemische verwerking en de menselijke habitat.

B. Materiaaltechnologie en daarmee verwante technologieën (met inbegrip van bewerking en recycling) De doelstelling is tweeërlei: verbetering van de procédés die door de bij een materiaal betrokken industrieën (mijnbouw, metallurgie, chemie, bouw) worden gebruikt en ervoor zorgen dat de meest geavanceerde materialen beschikbaar zijn voor de produktie-industrie (elektromechanica, werktuigmachines, vervoermiddelen, enz.) en de speerpuntindustrieën (luchtvaart en elektronica) (en dat speerpuntprocédés worden toegepast op traditionele materialen). Er zal prioriteit worden gegeven aan het onderzoek naar geavanceerde materialen (bouwmaterialen maar ook biomaterialen en magnetische, optische en supergeleidende materialen) alsook aan het onderzoek naar verbetering van de kwaliteit, de betrouwbaarheid en de prestaties van materialen en produkten, en het onderzoek op langere termijn, dat, hoewel verkennend van aard, snel op concrete toepassingen kan uitlopen en zodoende de koppositie van de Europese industrie op technologische gebied kan versterken. Onder het programma vallen uiteraard ook recycling, afvalverwerking en de terugwinning van materialen aan het einde van de levensduur van de produkten en waarborging van de vereiste kwaliteit. Bijzondere aandacht zal worden besteed aan de technologie die nodig is voor een rationeel beheer van de primaire grondstoffen en het hergebruik van secundaire materialen en produkten ten einde bij te dragen tot de ontwikkkeling van schone procédés en technologie. Wat betreft schone en veilige produktiemethoden moet de nodige aandacht worden geschonken aan de vervanging van gevaarlijke materialen.

C. Technologieën voor vervoerssystemen De Europees integratie en de economische ontwikkeling leiden tot een steeds sterkere vraag naar efficiënte en flexibele vervoerssystemen ontworpen en vervaardigd door Europese bedrijven met een goede concurrentiepositie, om te voldoen aan de eisen van de toegenomen persoonlijke mobiliteit en het goederenverkeer. Vervoermiddelen moeten aan hoge eisen voldoen en in het kader van een Europees vervoersbeleid zorgen voor comfort, kwaliteit, veiligheid, kostenefficiëntie, capaciteit, snelheid en milieuvriendelijkheid. In het onderzoek ligt de prioriteit bij het ontwerpen, vormgeven en fabriceren van nieuwe produkten.

Het onderzoek zal betrekking hebben op het gebruik van geavanceerde apparatuur en systemen door de toepassing en integratie van verscheidene technologieën, zoals ontwerp, produktie en onderhoud, modellering en simulatie, toepassing van geavanceerde materialen en minimalisering van de milieu-effecten. Er zal bijzondere aandacht worden besteed aan aandrijving, aërodynamica, controle- en regelsystemen en boordapparatuur.

Bij de toewijzing van middelen binnen dit gebied zal onderzoek worden verricht voor de automobiel-, de spoorwegen- en scheepsbouwsector, maar specifieke nadruk zal blijven liggen op het luchtvaartonderzoek, zowel om te zorgen voor continuïteit met de activiteiten van het derde kaderprogramma als om de aansluiting te behouden met de voornaamste behoeften aan geavanceerde technologie van deze industrie en haar capaciteit om de uitvoerbaarheid te bewijzen van geavanceerde aspecifieke technologieën die dan een spin-off kunnen hebben voor andere vervoers- of industriële sectoren.

D. Onderzoek in verband met normalisatie en meet- en testmethoden Centraal staat het onderzoek dat nodig is voor de ontwikkeling van nieuwe meet- en testmethoden en een snellere totstandkoming van Europese richtlijnen en normen die nodig zijn voor de versterking van de interne markt, in het bijzonder waar het gaat om gezondheid, veiligheid en consumentenbescherming, levensmiddelen en de verwezenlijking van het overige communautaire beleid, met name inzake milieu. Op industrieel gebied zal de nadruk liggen op verbetering van de interface tussen de normatieve en regelgevingsaspecten en het ontwerp, de assemblage en de kwaliteit van produkten. Ontwikkeling van effectievere meet- en testmethoden en een betere wederzijdse erkenning van conformiteitscertificaten zal de erkenning van accrediterings- en auditsystemen die tot stand zijn gekomen tussen industriële partners of in het kader van onderaanbestedingen of toeleveringen, vergemakkelijken. De organisatorische infrastructuren zullen op Europees niveau worden uitgebreid, waarbij zoveel mogelijk gebruik zal worden gemaakt van bestaande regelingen. Er zal worden gezorgd voor een betere cooerdinatie met de werkzaamheden van CEN/Cenelec. Samen met de netwerken van nationale laboratoria zullen gecooerdineerde werkzaamheden en werkzaamheden voor gezamenlijke rekening worden uitgevoerd. Verspreiding van goede meetpraktijken over alle Lid-Staten kan gebeuren door seminars en stages.

De werkzaamheden zullen voornamelijk via onderzoekssamenwerking worden uitgevoerd. Op basis van de ervaringen bij de werkzaamheden voor het derde kaderprogramma (Craft, haalbaarheidspremies) zullen de specifieke werkzaamheden voor de stimulering van het onderzoek door en voor het MKB worden verbeterd en geïntensiveerd, vooral door de invoering van een vereenvoudigde procedure waarbij intensiever gebruik wordt gemaakt van een gedecentraliseerd ondersteunend netwerk. Er zal meer gebruik worden gemaakt van gecooerdineerde werkzaamheden wanneer dit voldoende is om de toegevoegde waarde voor de Gemeenschap te bereiken, zodat de werkzaamheden voor gezamenlijke rekening (vooral voor strategische thema's waarvoor een minimale kritische omvang nodig is) selectiever kunnen worden gekozen. Bij de uitvoering van de werkzaamheden zal worden gezorgd voor de nodige flexibiliteit, zodat een maximale efficiëntie kan worden gegarandeerd en snel kan worden gereageerd op nieuwe behoeften.

De begeleidende maatregelen, waardoor het effect van de communautaire werkzaamheden ingrijpender moet worden, worden geoptimaliseerd: studies, evaluatie van de effecten, opleidingsactiviteiten, stimulering van de verspreiding en de exploitatie van de resultaten, gezamenlijke activiteiten met de ondersteunende netwerken voor het MKB, maatregelen voor een gedecentraliseerd beheer en gecooerdineerde industriële activiteiten met een gemeenschappelijke doelstelling om de integratie van technologie en de overdracht van kennis tussen projecten, sectoren en andere Europese initiatieven, zoals Eureka, te bevorderen.

Het GCO zal voor dit thema een bijdrage leveren in de vorm van onderzoek naar geavanceerde materialen, keramiek en compositiematerialen (vooral voor toepassingen bij hoge temperatuur) en non-invasieve inspectietechnieken. Bij het prenormatieve onderzoek zal het gaan om werkzaamheden op het gebied van de structurele mechanica en metingen en referentiematerialen. Hieronder vallen tevens de GCO-werkzaamheden voor de wetenschappelijke en technische ondersteuning van het industriebeleid en het beleid voor de interne markt van de Gemeenschap.

3. MILIEU

Het milieu-onderzoek draagt in menig opzicht bij tot een verbetering van het concurrentievermogen van het bedrijfsleven en van het leefklimaat in de Gemeenschap. Dit is een essentiële doelstelling die past binnen de formulering en de uitvoering van het milieubeleid van de Gemeenschap en in het perspectief van een economische opleving op basis van een duurzame ontwikkeling in de zin van de doelstellingen van het vijfde milieu-actieprogramma van de Gemeenschap. In dit programma is een nieuwe strategie vastgesteld om in een geest van gezamenlijke verantwoordelijkheid de activiteiten aan te pakken die de natuurlijke hulpbronnen aantasten of het milieu schade berokkenen. Met de strategie wordt beoogd de voor het milieu schadelijke praktijken en tendensen om de buigen, ten einde de kwaliteit van het bestaan en van de sociaal-economische ontwikkeling van de huidige generatie en de volgende generaties te verbeteren. Daartoe moet worden overgegaan tot uitbreiding van het instrumentarium waarmee het gedragspatroon van de betrokkenen kan worden gewijzigd. Voorts dient rekening te worden gehouden met de verplichtingen die de Gemeenschap op de Unced in Rio de Janeiro heeft aangegaan.

Het milieu-onderzoek en de economische en maatschappelijke effecten daarvan hebben ook een mondiale dimensie gekregen. Aangezien dit werk steeds meer multidisciplinair van aard wordt en grootschalig en met veel geld moet worden aangepakt, kunnen de Lid-Staten afzonderlijk dit in sommige gevallen niet aan en is een intensieve internationale integratie en cooerdinatie noodzakelijk. Op gebieden als "global change" of het beheer van de natuurlijke hulpbronnen zijn de politieke en geostrategische belangen dermate groot dat de actieve deelname van de Gemeenschap hierbij volledig terecht is.

In dit kader heeft het optreden van de Gemeenschap op het gebied van OTO voor het milieu de volgende hoofddoelstellingen:

a) een verdere uitwerking van de wetenschappelijke grondslag die de formulering en uitvoering van het milieubeleid van de Gemeenschap mogelijk maakt, ten einde tot een hoog niveau van bescherming te komen;

b) bijdragen tot de verbetering van het concurrentievermogen van de industrie door i) stimulering van de ontwikkeling van aspecifieke technologie waarbij in het perspectief van een duurzame ontwikkeling rekening wordt gehouden met de milieu-eisen en ii) een verbetering van de mogelijkheden om milieuproblemen te voorzien en aan te pakken;

c) bijdragen tot de observatie van de kenmerken van het systeem Aarde en een beter inzicht in de processen die daarbinnen verlopen, en onderzoeken welke effecten de menselijke activiteiten op deze kenmerken en deze processen hebben;

d) technologieën zoeken voor de sanering van verontreinigde gebieden;

e) de verdere uitwerking van onderzoek en technologieën die nodig zijn om de ontwikkeling van het mariene milieu te kunnen beschrijven, controleren en voorspellen, en het mariene milieu te beschermen.

De aard en de omvang van deze punten zijn zodanig dat de communautaire activiteiten moeten worden toegespitst op prioritaire onderzoekgebieden: het natuurlijke milieu en global change, nieuwe technologie voor de bescherming van het milieu en mariene wetenschap en technologie.

De uitvoering gebeurt evenals in het derde kaderprogramma vooral via gecooerdineerde werkzaamheden en werkzaamheden voor gezamenlijke rekening. Op het gebied van het onderzoek naar de kwaliteit van het milieu en global change zullen de werkzaamheden, wanneer zulks passend is, echter met het oog op een bundeling van de communautaire inspanningen worden opgenomen in thematische netwerken, waarin de mogelijkheden van de nationale onderzoekinstellingen worden geïntegreerd. Deze netwerken worden opgezet in samenwerking met het GCO en in nauw overleg met de internationale onderzoekorganisaties en -programma's (de ESW, het IGBP, het WCRP en het HDP) en de ruimtevaartbureaus.

Er zullen interdisciplinaire regionale onderzoeknetwerken worden opgezet voor het aanpakken van de specifieke problemen in bepaalde regio's in Europa, zowel wat het land als wat het water betreft.

Tegelijk zullen de sociaal-economische aspecten die inherent zijn aan deze drie prioritaire thema's die met het algemene thema van de duurzame ontwikkeling samenhangen, aan bod komen. Deze aspecten zijn belangrijk voor het teweegbrengen van verandering in het gedragspatroon van de actoren en zullen in het kader van alle afzonderlijke werkzaamheden gelijktijdig worden behandeld, samen met specifieke maatregelen betreffende methodologische en conceptuele ontwikkelingen.

A. Het nauurlijke milieu, milieukwaliteit en global change Op dit gebied wordt het communautaire onderzoek vooral gericht op de prenormatieve aspecten en de voorbereiding van wetgeving, waardoor de uitvoering van het vijfde beleidsplan en actieprogramma van de Gemeenschap voor het milieu en duurzame ontwikkeling wordt vergemakkelijkt. Het communautaire onderzoek, waardoor de werkzaamheden van het GCO inzake de aan chemische produkten verbonden risico's (het Europees Bureau voor chemische stoffen) en de validatie van alternatieve testmethoden (het Europees Centrum voor de validatie van alternatieve methoden), zal vooral worden toegespitst op de volgende doelstellingen:

- het creëren van een wetenschappelijke basis voor de beoordeling van de toestand van het milieu en voor een betere en tijdigere signalering van milieuproblemen, hetgeen inhoudt dat er moet worden gewerkt aan milieu-indicatoren en -parameters en geavanceerde systemen voor het toezicht op en de evaluatie van de effecten van menselijke activiteiten en van natuurlijke verschijnselen die een risico voor mens en maatschappij vormen;

- een beter inzicht in de fundamentele mechanismen die in het milieu een rol spelen, en de gevolgen van menselijke activiteiten. Dienaangaande moet een strategisch onderzoek op lange termijn worden opgezet, dat de Gemeenschap in staat stelt haar beleid inzake global change vast te stellen, rekening houdend met de conclusies van de Unced-conferentie in Rio de Janeiro en de op Europees niveau bereikte conclusies. Daarbij zal de nodige aandacht uitgaan naar de bescherming van kwetsbare ecosystemen, naar biodiversiteit en naar het geïntegreede beheer van bedreigde natuurlijke hulpbronnen.

Binnen dit kader is het communautaire onderzoek gericht op:

a) observatie van de kenmerken van natuurlijke systemen - op het land, in de zee, klimatologisch en in de atmosfeer - en verbetering van het inzicht in de fundamentele processen en veranderingen, waarbij de nadruk ligt op de Europese context en aspecten, maar het geheel in een mondiaal perspectief wordt geplaatst;

b) specificatie en evaluatie van de effecten van de menselijke activiteiten op deze kenmerken en processen en vice versa;

c) evaluatie van de effecten van mogelijke veranderingen in klimaat, biosfeer of atmosfeer op de mens, het milieu, de maatschappij en de economische activiteit. Hieraan wordt gewerkt binnen thematische netwerken, opgebouwd uit gecooerdineerde werkzaamheden en consortia voor geïntegreerde projecten en de werkzaamheden van het GCO. Deze netwerken worden onderling gecooerdineerd ten einde te zorgen voor de algehele samenhang, vooral bij de verspreiding van resultaten en de opstelling van modellen. Het GCO zal nauw bij deze werkzaamheden worden betrokken. Ze zullen in het kader van het Enrich-netwerk (European Network for Research on Gobal Change) en in samenwerking met het CEO (Center for Earth Observation) worden uitgewerkt.

B. Innoverende milieubeschermingstechnologie Voor de Gemeenschap ligt de prioriteit bij drie hoofdlijnen: instrumentele technologie, technologie voor industriële processen en produkten en technologie voor milieusanering en de preventie van de effecten van natuurlijke risico's.

Op het gebied van instrumenteel onderzoek is de doelstelling een bijdrage te leveren tot de technologische ontwikkeling die nodig is voor de observatie, de bewaking en het onderzoek van het milieu. Dit houdt met name in dat er een bijdrage wordt geleverd tot de ontwikkeling van de technologie voor aardobservatie vanuit de ruimte, met inbegrip van de gebruikte sensoren, de technologie voor de observatie en bewaking van de verschillende compartimenten van de biosfeer, de verdere ontwikkeling van technologie voor milieu-analyses en de technologie voor de bewerking, validatie en verspreiding van de gegevens. Onder deze werkzaamheden vallen eveneens de instrumenten voor de vroegtijdige opsporing van natuurlijke risico's en de bewaking van gevallen van besmetting door industriële installaties. Deze werkzaamheden zijn ook bedoeld als ondersteuning voor het overige beleid van de Gemeenschap.

Op het gebied van de technologie voor industriële processen en produkten en rekening houdend met de specifieke behoeften van het MKB is de doelstelling bij te dragen tot a) de ontwikkeling van technieken, met inbegrip van risico-evaluatie, met het oog op de beperking en preventie van de negatieve effecten van industriële en agro-industriële procédés, produkten en stoffen op het milieu;

b) de ontwikkeling van methoden voor de analyse van de levenscyclus van produkten en voor de beoordeling van de effecten van industriële procédés en produkten;

c) de ontwikkeling van technologie voor de bewerking, de recycling en de verwijdering van afval, met het doel zoveel mogelijk te komen tot een economie op basis van een gesloten kringloop;

d) de ontwikkeling van waterzuiveringstechnologieën, met het oog op milieubescherming en -sanering en ter bestrijding van de vervuiling;

e) de ontwikkeling van technologie voor de woonsituatie en het vervoer waarbij rekening wordt gehouden met de milieu-eisen en waardoor de leefsituatie wordt verbeterd in nauwe cooerdinatie met de activiteiten van andere daarmee samenhangende thema's;

f) de ontwikkeling van technieken met een toegevoegde waarde op het gebied van de aardobservatie.

Ten slotte zal bij de saneringstechnologie de nadruk liggen op het herstel van de kwaliteit van het milieu, terwijl bij de technologie in verband met natuurrisico's zal worden gewerkt aan bewaking en alarmering.

Het opzetten van netwerken voor Europees seismologisch onderzoek moet worden gestimuleerd.

Het technologische onderzoek zal op gebieden waar een onderzoekpotentieel van communautaire omvang moet worden opgezet bij voorkeur gebeuren via overlegnetwerken en consortia voor geïntegreerde projecten. Ook het GCO met zijn specifieke deskundigheid zal een bijdrage leveren. Deze werkzaamheden kunnen in cooerdinatie met Eureka worden uitgevoerd. De industrie en de gebruikers van produkten zullen daarbij worden betrokken. De nadruk zal liggen op ontsluitende en multisectoriële technieken, terwijl aanvullende stimuleringsmaatregelen worden genomen om de overdracht van kennis naar het bedrijfsleven te verbeteren.

C. Mariene wetenschap en technologie In weerwil van de noodzaak om inzicht te krijgen in interactie tussen de oceanen en andere wereldomvattende systemen bij het onderzoek naar klimaatverandering en de gevolgen daarvan, zullen de onderzoekinspanningen van de Gemeenschap worden gericht op de verdere ontwikkeling en versterking van de Europese mariene gemeenschap door middel van een nieuwe fase in de activiteiten in het kader van het programma voor mariene wetenschap en technologie.

Deze activiteiten zullen toegespitst worden op het begrijpen en beschrijven van de biologische, chemische en fysische processen, voornamelijk via multidisciplinair onderzoek naar de processen die voor de Europese zeeën van bijzonder belang zijn. Het onderzoek zal betrekking hebben op de kustzones en op de diepzee, en noordwaarts naar de Noordelijke IJszee worden uitgebreid, zodat de interactie tussen ijsmassa's en het mariene milieu kan worden bestudeerd.

Doel van het onderzoek is onder meer methoden en basistechnologieën te ontwikkelen - met name die welke betrekking hebben op vijandige natuurlijke omstandigheden - met het oog op de beschrijving, de bewaking, de voorspelling, de bescherming en het beheer van het mariene milieu als hulpbron. Een en ander heeft zowel betrekking op de kustzones als op de diepzee en arctische mariene gebieden en zal een communautaire bijdrage vormen aan internationale activiteiten, met inbegrip van het Global Ocean Observation System (GOOS). Ook zal een aantal specifieke projecten worden gewijd aan onderzoek op het gebied van Europese regionale zeeën.

De activiteiten zullen de samenwerking tussen de Lid-Staten bevorderen wat betreft grote installaties (schepen voor oceanografisch onderzoek, ombemande vaartuigen, hydrodynamische kanalen, enz.), met inbegrip van het efficiëntere gebruik ervan dank zij een betere cooerdinatie tussen de nationale en de communautaire activiteiten.

4. BIOWETENSCHAPPEN EN BIOTECHNOLOGIE

Uit de problemen waarmee de landbouw en de industrie in Europa worden geconfronteerd, de behoeften van de gezondheidszorg in de Lid-Staten en de technologische aspecten van de uitvoering van het communautaire beleid blijkt dat er nog veel moet gebeuren om het onderzoekpotentieel op het gebied van de biowetenschappen en de biotechnologie te mobiliseren ten einde ervoor te zorgen dat de sociaal-economische partners in de Gemeenschap meer rechtstreeks kunnen profiteren van de verwachte technologische voordelen. De op communautair niveau beschikbare middelen zijn echter beperkt. Binnen de werkzaamheden en het beleid van de Gemeenschap moet het aanbod vanuit wetenschap en techniek derhalve strikt worden afgestemd op de vraag vanuit de economie en de maatschappij.

Op dit moment wordt het wetenschappelijke aanbod in Europa gekenmerkt door de topkwaliteit van het fundamentele onderzoek en tegelijkertijd een versnippering van de deskundigheid over een te groot aantal disciplines die vaak op een onevenwichtige manier zijn vertegenwoordigd. Tegelijkertijd is de vraag vanuit de maatschappij nog nooit zo sterk en duidelijk gericht geweest op de behoefte aan bescherming en organisatie van het leefklimaat. In een maatschappij waarvan de demografische opbouw ingrijpend zal veranderen, komen nieuwe therapeutische eisen naar voren, die grote gevolgen voor de economie hebben en de bestudering van ziekten in een ruimere geografische en culturele context plaatsen. Ook de liberalisering van de handel en de mondialisering van de gevaren die de biosfeer bedreigen, geven een nieuw perspectief aan het concurrentievermogen van vele industrietakken die van oudsher afhankelijk zijn van de benutting van de biologische hulpbronnen.

Het nieuwe aan de huidige situatie is dat er zoveel wetenschappelijke uitdagingen zijn die kunnen worden aangepakt, vooral door de nieuwe methoden die afkomstig zijn van de biotechnologie en sterk zijn geïntegreerd in de overige industriële technologie. Het staat dan ook vast dat de biowetenschappen en de biotechnologie een rol in de maatschappij kunnen spelen en het wordt derhalve zaak dat er een duidelijker perspectief wordt geschetst van de situatie, waarin de mens het leven dienstbaar zal moeten maken aan het algemene economische en maatschappelijke belang. Hierbij rust op ons de plicht de biowetenschappen en de biotechnologie zo harmonieus mogelijk te gebruiken, zonder daarbij in enig opzicht afbreuk te doen aan de heersende gebruiken, ten einde aan de fundamentele behoeften van de maatschappij tegemoet te komen.

Waar mogelijk moeten experimenten en proeven met dieren vervangen worden door in-vitro-methoden en dergelijke. Binnen dit kaderprogramma mag geen onderzoek plaatsvinden waarbij het genetische materiaal van de mens wordt gewijzigd of getracht wordt dit te wijzigen door het veranderen van geslachtscellen of van een of andere embryonale fase waardoor deze veranderingen erfelijk zouden kunnen worden, noch onderzoek waarbij getracht wordt de celkern van een embryo te vervangen door die van een ander menselijk wezen of embryo of door verdere ontwikkeling van een embryo, beter bekend als klonen.

De Lid-Staten beschikken momenteel over veel meer mogelijkheden dan nog maar een tiental jaren geleden, maar deze lopen wel sterk uiteen. Op sommige cruciale gebieden zijn deze mogelijkheden dermate versnipperd dat de kritische omvang niet wordt bereikt en er geen sprake is van de toegevoegde waarde die inherent is aan de integratie van complementaire benaderingen, terwijl er verspilling optreedt doordat een gedeelte van de werkzaamheden elkaar overlapt. Bij het opzetten van wetenschappelijke netwerken is gebleken dat dit een een nuttig instrument is, dat echter nog niet voldoende wordt benut. Bij de praktische uitvoering is in eerste instantie gekozen voor gebieden waarop gebruik kan worden gemaakt van nationale activiteiten die elkaar aanvullen. Hierbij gaat het om de volgende drie gebieden:

- biotechnologie;

- biomedische technieken en gezondheid;

- landbouw en visserij (met inbegrip van de agro-industrie, de levensmiddelentechnologie, de bosbouw en de plattelandsontwikkeling).

De belangrijkste activiteiten moeten worden opgewaardeerd door een reeks maatregelen met het oog op de bevordering van een klimaat dat in zijn algemeenheid gunstiger is voor een goed doordachte toepassing van de biowetenschappen en de biotechnologie. Er zullen demonstratieprojecten worden uitgevoerd, waardoor alternatieve technologieën meer op de voorgrond kunnen komen en aantrekkelijker kunnen worden. Om zeker te zijn van de verwachte effecten moet hierbij een bijzonder strenge selectie worden uitgevoerd. Waar passend zal er een koppeling worden gelegd met het Eureka-programma. Er zal aandacht worden besteed aan studies en discussies waarin de ethische en reguleringsaspecten van technologische innovatie aan de orde komen. Ook andere maatregelen zullen worden uitgevoerd, zoals beurzen voor opleidingen en specifieke middelen voor de deelname van het MKB (bij voorbeeld volgens het model van het Craft-initiatief).

A. Biotechnologie Bij de doorbraken in de biotechnologie wordt Europa geconfronteerd met het probleem dat de verantwoordelijkheid te zeer wordt versnipperd en er onvoldoende maatschappelijke concensus is over de taak die de wetenschap heeft. Deze overmatige terughoudendheid bij de inventarisering en het opstarten van zinvolle activiteiten moet worden overwonnen door systematischer rekening te houden met de brede scala van beschikbare wetenschappelijke mogelijkheden en deze te bundelen rond enkele grote problemen waarmeee de industrie en/of de maatschappij wordt geconfronteerd.

In het communautaire programma moet de brede visie het winnen van de geformaliseerde aanpak en moet de integratie van disciplines boven overmatige specialisatie gaan. In het programma moet rekening worden gehouden met de behoeften van de industrie en moet ten volle aandacht worden besteed aan de zienswijze van de verschillende belangengroeperingen, zoals consumentenverenigingen, regelgevende instanties, industriële platforms of beroepsverenigingen. In dat verband dient eveneens rekening te worden gehouden met de Eureka-projecten en de nationale programma's. Op dit gebied blijkt dat moet worden gekozen voor thema's waarvoor op communautair niveau aan de reeds beschreven voorwaarden voor samenwerking is voldaan.

Ten einde de biotechnologie terug te brengen tot de aspecten waarin zij fundamenteel verschilt van de andere technologie, moet voorrang worden gegeven aan het inzicht in de mechanismen waardoor de levende cel zelf zo bedrijvig blijkt te zijn en aan het streven van de industrie om cellulaire processen onder de knie te krijgen.

Vier geïntegreerde projecten met prioriteit, waarin de nationale en communautaire werkzaamheden kunnen worden gebundeld, moeten ervoor zorgen dat er duidelijk vooruitgang wordt geboekt. Hierbij moet worden gewerkt aan:

- het inzicht in het begrip "cel als fabriek" en uitwerking daarvan tot nieuwe industriële bioprocédés. Hiervoor is een multidisciplinaire visie van de biochemische technieken nodig die stoelt op onderzoek in biochemische vakgebieden;

- de analyse en de "sequencing" van modelgenomen, het gebruik van vergelijkende methoden voor het "mappen" van genomen - het menselijk genoom daaronder begrepen - en de ontwikkeling van passende technologieën en infrastructuren;

- de ontwikkeling van moleculaire en celbiologie, met inbegrip van proteïnetechnologie, alsmede physiopathologie van planten en dieren, vooral met het oog op toepassingen in de landbouw en de agro-industrie;

- onderzoek in diverse vakgebieden zoals farmacologie, celbiologie, moleculaire biologie en farmacochemie, om inzicht te krijgen in de inter- en intracellulaire mechanismen waarmee de zenuwcel informatie beheert, alsmede ter bevordering van de neurowetenschappen waarbij de gecombineerde steun van deze vakgebieden wordt aangewend.

Aan drie andere doelstellingen zal worden gewerkt via O & O-projecten of in overlegnetwerken en ondersteunende netwerken voor het nationale onderzoek. Het is hierbij de bedoeling:

- het wetenschappelijke en technologische onderzoek op het gebied van de dierfysiologie, de immunologie en de structuur van levende organismen te ontwikkelen;

- een samenhangend kader op te zetten voor het prenormatieve onderzoek en het onderzoek naar biodiversiteit en bio-ethiek, waarbij rekening moet worden gehouden met activiteiten inzake het Europees Handvest van de bio-ethiek, en milieu-aspecten;

- voornoemd onderzoek de beschikking te geven over informatica- en telematica-hulpmiddelen en collecties van genetisch materiaal, waarbij de doelstellingen van informatica en biotechnologie op elkaar worden afgestemd.

Al deze activiteiten zullen kennis opleveren die onmisbaar is voor de vooruitgang van de industrie op de toepassingsgebieden waarop de Gemeenschap actief is, en wel met de multidisciplinaire werkmethode die eigen is aan de biotechnologie. Het succes hiervan zal worden bepaald door de mate waarin erop wordt gelet dat de algemene werkzaamheden die op dit gebied prioriteit krijgen, aansluiten op de andere voor biomedische of agro-industriële toepassingen.

B. Onderzoek op het gebied van biomedische technieken en de gezondheid De zorg voor de gezondheid, een kostbaar goed voor iedere Europeaan, is een van de belangrijkste economische sectoren waaraan 6 tot 8 % van het BBP wordt besteed en die werk verschaft aan meer dan zes miljoen mensen; de grootste uitdaging voor de gezondheidszorg is het zoeken naar een betere behandeling van de belangrijkste medische problemen. Aids is een van de meest zorgwekkende epidemieën die een versterking van de cooerdinatie van de onderzoekwerkzaamheden noodzakelijk maken. Kanker, hart- en vaatziekten, neurologische en psychische aandoeningen, andere chronische ziekten en ouderdomsproblemen en handicaps vergen eveneens bijzondere aandacht. In alle Lid-Staten worden de stelsels voor de gezondheidszorg geconfronteerd met dezelfde problemen: de steeds toenemende kosten zijn een algemeen probleem geworden, terwijl de bewoners van alle landen een steeds hoger kwaliteitsniveau van de gezondheidszorg eisen. Nieuwe gezondheidstechnologieën en de stelsels van gezondheidszorg zullen daarop moeten inspelen. Europa heeft als belangrijke opdracht een positief verband tot stand te brengen tussen het fundamentele en het klinische onderzoek in het belang van de volksgezondheid en de Europese industrie, inclusief de gezondheidszorg. De doelstellingen zijn de volgende:

- ontwikkeling van de wetenschappelijke en technische grondslagen die nodig zijn voor de beoordeling van nieuwe geneesmiddelen, vooral voor de behandeling van neurologische, psychische, immunologische en virale aandoeningen (deze acties moeten tevens de activiteiten van het Europees Bureau voor de geneesmiddelenbeoordeling ondersteunen). Er zal worden gewerkt aan nieuwe in-vitro-tests, cell-lijnen en, waar nodig, diermodellen, validatie daarvan, gedecentraliseerde klinische trials en farmacovigilantie. Bij dit onderzoek wordt samengewerkt tussen de industrie, onderzoekcentra, ziekenhuizen, universiteiten en de instanties die verantwoordelijk zijn voor het toezicht op de werkzaamheid, de veiligheid en de kwaliteit van nieuwe geneesmiddelen;

- de ontwikkeling van biomedische technologie en technieken, vooral door onderzoek naar medische apparatuur en instrumenten voor minimale ingrepen, beeldtechnieken, biosondes, biomaterialen en de modellering van menselijke functies;

- deelname aan het "Decade of the Brain", door het gebruik van moleculaire, cellulaire en klinische methoden ten aanzien van ziekten van de hersenen en het zenuwstelsel bij de mens, alsmede door de ontwikkeling en het gebruik van methodologieën en instrumenten en van de meest geavanceerde technologieën en infrastructuren die noodzakelijk worden geacht voor de bestudering van het zenuwstelsel. In deze aanpak zullen de bijdragen van verschillende disciplines worden geïntegreerd;

- integratie van het fundamenteel en het klinisch onderzoek om de preventie, de diagnose en de behandeling van ziekten met grote sociaal-economische gevolgen (zoals kanker, Aids, hart- en vaatziekten, chronische ziekten, beroepsziekten, enz.) en "weesziektes" te verbeteren; ook aan de verzameling en analyse van statistische en epidemiologische gegevens over deze ziekten moet worden gewerkt;

- analyse en "sequencing" van het menselijk genoom, gebruik van vergelijkende methoden voor het "mappen" en ontwikkelen van passende technologieën, alsmede het in praktijk brengen van de kennis ter verbetering van de gezondheid van de mens, inclusief somatische gentherapie; combinatie en harmonisatie van de databanken over genetische ziekten, waarin ook de deelname van de Gemeenschap aan het beheer van de internationale databank over het menselijke genoom is opgenomen;

- onderzoek naar stelsels en technologieën voor de gezondheidszorg en naar voorlichting en educatie op het gebied van de gezondheid. Hierbij ligt de nadruk op de eerstelijnsgezondheidszorg, evaluatie van de behoeften van de gezondheidszorg, meting van de resultaten van beleidsingrepen in de gezondheidszorg en evaluatie van technologie in verband met de gezondheid. Er zal onderzoek worden gedaan naar de effecten van de interne markt op de verstrekking van gezondheidszorg buiten de binnengrenzen, regulering en deregulering, het evenwicht tussen stelsels voor de gezondheidszorg die door de privé-sector en door de overheid worden gefinancierd, en de behoefte om te komen tot een Europese aanpak voor de introductie van nieuwe technologie in de stelsels voor gezondheidszorg;

- onderzoek naar de biomedische ethiek, om algemene normen op te stellen voor de eerbiediging van de menselijke waardigheid en de bescherming van het individu in het kader van biomedisch onderzoek en de klinische toepassing ervan.

C. Landbouw en visserij (inclusief de agro-industrie, levensmiddelentechnologie, bosbouw, aquacultuur en plattelandsontwikkeling) De doelstellingen en uitdagingen voor het OTO op het gebied van de landbouw, de bosbouw, de plattelandsontwikkeling, de agro-industrie en de visserij houden in dat er een grondslag moet worden gelegd voor een concurrerende, efficiënte en duurzame primaire produktie (landbouw, tuinbouw, bosbouw en visserij) en voor de agro-industrie (levensmiddelen- en niet-levensmiddelensector, met inbegrip van bio-energie en biokunststoffen); de uitvoering e