Beschikking van de Commissie

van 11 december 2002

betreffende de toepassing door Portugal van de regeling voor financiële en fiscale steun in de vrijhandelszone van Madeira in de periode tussen 1 januari en 31 december 2000

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2002) 4825)

(Slechts de tekst in de Portugese taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2003/294/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken(1), en gezien deze opmerkingen,

Overwegen hetgeen volgt:

I. PROCEDURE

(1) Toen de Commissie de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen(2) goedkeurde, was zij, op grond van artikel 88, lid 1, van het EG-Verdrag, van oordeel dat met het oog op de geleidelijke ontwikkeling en de werking van de gemeenschappelijke markt de regionale steunregelingen die vóór de datum van goedkeuring van genoemde richtsnoeren bestonden, samen met de lidstaten opnieuw moesten worden geëvalueerd om de invoering, vanaf 1 januari 2000, mogelijk te maken van een doorzichtig en billijk systeem van regionale steun voor alle lidstaten, dat is gebaseerd op volledige inachtneming van de richtsnoeren. Bij brief SG(98) D/1684 van 24 februari 1998, waarin dienstige maatregelen uit hoofde van artikel 88, lid 1, van het EG-Verdrag met betrekking tot regionale steunmaatregelen werden voorgesteld, stelde de Commissie de Portugese autoriteiten voor alle bestaande regionale steunregelingen die op 1 januari 2000 van kracht waren aan te passen om ervoor te zorgen dat deze op genoemde datum met de bepalingen van de richtsnoeren in overeenstemming zouden zijn.

(2) Bij brief nr. 327 van 21 april 1998 van de permanente vertegenwoordiging van Portugal, op dezelfde dag door de Commissie geregistreerd, verzochten de Portugese autoriteiten om een extra periode van twee weken om hun opmerkingen te maken over de voorgestelde dienstige maatregelen. Bij brieven nr. 409 van 4 juni 1998 en nr. 423 van 10 juni 1998 van hun permanente vertegenwoordiging, die bij de Commissie op, respectievelijk, 10 juni en 12 juni 1998 werden geregistreerd, deden de Portugese autoriteiten aan de Commissie een brief van 29 mei 1998 van het ministerie van Buitenlandse Zaken toekomen, waarin werd meegedeeld dat de Portugese regering instemde met de beginselen die ten grondslag lagen aan het optreden van de Commissie ten aanzien van regionale steunmaatregelen; deze brief bevatte tevens een aantal opmerkingen over de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen. Aangezien het de Commissie uit de brief van de minister van Buitenlandse Zaken niet duidelijk bleek of de Portugese autoriteiten instemden met de hoger vermelde dienstige maatregelen verzocht zij, bij brief D/52552 van 18 juni 1998 aan de permanente vertegenwoordiging van Portugal en bij brief D/53161 van 23 juli 1998 aan de Portugese minister van Buitenlandse Zaken, de Portugese autoriteiten hun instemming te bevestigen.

(3) Bij brief nr. 629 van 2 september 1998 van de permanente vertegenwoordiging van Portugal, die bij de Commissie op 7 september 1998 werd geregistreerd, zonden de Portugese autoriteiten de Commissie een brief van 20 augustus 1998 van de minister van Buitenlandse Zaken, waarin werd meegedeeld dat de regeling voor financiële en fiscale steun in de vrijhandelszone van Madeira(3) op 31 december 2000 afliep en derhalve onder de dienstige maatregelen in verband met regionale steun viel. Bij brief D/53951 van 29 september 1998 aan de permanente vertegenwoordiging van Portugal deelden de diensten van de Commissie de Portugese autoriteiten mee dat zij, gelet op genoemde brief van de minister van Buitenlandse Zaken, ervan uitgingen dat de Portugese autoriteiten hun instemming met de voorgestelde dienstige maatregelen hadden bevestigd. Tezelfdertijd verzocht de Commissie de Portugese autoriteiten hetzij zich ertoe te verbinden de duur van de financiële en fiscale steun in de vrijhandelszone van Madeira te beperken tot 31 december 1999, hetzij de Commissie in kennis te stellen van de voorgenomen wijzigingen om de regeling met ingang van 1 januari 2000 met de richtsnoeren in overeenstemming te brengen.

(4) Ondanks de talrijke contacten die over deze kwestie hebben plaatsgevonden tussen de Commissie en de Portugese autoriteiten(4) werd aan de Commissie geen enkele informatie verstrekt op basis waarvan zij tot het oordeel had kunnen komen dat alle nodige wijzigingen waren aangebracht om de regeling met ingang van 1 januari 2000 in overeenstemming te brengen met de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen. Derhalve werd, gelet op de veronderstelde aanvaarding van de hoger vermelde dienstige maatregelen door de Portugese autoriteiten, de regeling in kwestie in het register van niet-aangemelde steun ingeschreven onder nr. NN 60/2000.

(5) Bij brief SG(2000) D/105022 van 17 juli 2000 stelde de Commissie Portugal ervan in kennis dat zij - na de informatie te hebben onderzocht die de Portugese autoriteiten hadden verstrekt over de financiële en fiscale steun in de vrijhandelszone van Madeira in de context van het voorstel voor dienstige maatregelen in de zin van artikel 88, lid 1, van het EG-Verdrag met betrekking tot de toepassing van de regionale steunmaatregelen - had besloten de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden ten aanzien van de toepassing ervan in de periode tussen 1 januari en 31 december 2000. Tezelfdertijd verzocht de Commissie Portugal zijn opmerkingen te maken en binnen één maand na de ontvangst van genoemde brief alle relevante informatie voor de beoordeling van de betrokken maatregel te verstrekken.

(6) Het besluit van de Commissie om de formele onderzoekprocedure ten aanzien van de steun in kwestie in te leiden werd in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen(5) bekendgemaakt. Belanghebbenden werd verzocht hun opmerkingen over de betrokken maatregel binnen één maand vanaf de datum van die bekendmaking aan de Commissie te zenden.

(7) Bij brieven nrs. 860 van 11 augustus 2000 en 867 van 16 augustus 2000 van de permanente vertegenwoordiging van Portugal, die op 11 augustus respectievelijk 17 augustus 2000 bij de Commissie werden ingeschreven, verzochten de Portugese autoriteiten om een extra periode van één maand om hun opmerkingen te maken uit hoofde van de procedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag. Bij brief D/54485 van 31 augustus 2000 aan de Portugese permanente vertegenwoordiging verleende de Commissie die extra periode. Bij brief nr. 932 van 18 september 2000 van hun permanente vertegenwoordiging, die bij de Commissie op 19 september 2000 werd ingeschreven, deden de Portugese autoriteiten hun opmerkingen aan de Commissie toekomen.

(8) De Commissie ontving tevens opmerkingen terzake van 16 belanghebbenden. Zij zond deze opmerkingen aan de Portugese autoriteiten bij brieven D/56003 van 4 december 2000 en D/56048 van 6 december 2000, die aan de permanente vertegenwoordiging van Portugal waren gericht, om de Portugese autoriteiten in de gelegenheid te stellen zich hierover uit te spreken. De opmerkingen hierover werden ontvangen bij brief nr. 82 van 10 januari 2001 van de Portugese permanente vertegenwoordiging, die bij de Commissie op 12 januari 2001 werd geregistreerd.

II. BESCHRIJVING VAN DE MAATREGEL TEN AANZIEN WAARVAN DE COMMISSIE DE PROCEDURE HEEFT INGELEID

(9) Overeenkomstig het meest recente besluit van de Commissie betreffende de regeling voor financiële en fiscale steun in de vrijhandelszone van Madeira(6) was fiscale steun toegestaan ten behoeve van industriële, financiële en dienstenverlenende ondernemingen die zich vóór 31 december 2000 in de vrijhandelszone vestigden. Deze bedrijven genoten met name een volledige vrijstelling van directe belastingen tot eind 2011, na welke datum nog een gedeeltelijke vrijstelling zou gelden (vanaf die datum zouden zij onroerendgoedbelasting en inkomstenbelasting moeten betalen, die het belangrijkste deel van de belastingdruk voor hen uitmaken).

(10) Na de goedkeuring van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen stelde de Commissie, als dienstige maatregelen uit hoofde van artikel 88, lid 1, van het EG-Verdrag, en bij brieven van 24 februari 1998, voor dat de lidstaten alle regionale steunregelingen die op 1 januari 2000 van kracht waren, zouden aanpassen om deze vanaf die datum met de richtsnoeren in overeenstemming te brengen. In de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen is het beginsel vervat dat regionale steun die is bedoeld om de lopende uitgaven van een onderneming te verminderen (exploitatiesteun) normaalgesproken verboden is, maar dat dergelijke steun evenwel bij uitzondering mag worden toegestaan in regio's die onder de afwijking van artikel 87, lid 3, onder a), vallen "mits hij door de bijdrage aan de regionale ontwikkeling en de aard ervan gerechtvaardigd is en de hoogte ervan in verhouding staat tot de te verhelpen handicaps" (punt 4.15). Daarnaast wordt in de richtsnoeren bepaald: "met uitzondering van de in punt 4.16 genoemde gevallen" (vervoersteun in ultraperifere regio's en regio's met een geringe bevolkingsdichtheid), "moet exploitatiesteun van tijdelijke aard zijn en geleidelijk afnemen" (punt 4.17).

(11) Toen de Commissie de regeling voor financiële en fiscale steun in de vrijhandelszone van Madeira moest beoordelen, stelde zij dat, met uitzondering van de vrijstelling van belasting over de aankoop van grond en gebouwen, de door de Portugese autoriteiten verleende fiscale steun exploitatiesteun was die voor lange periodes of zonder beperking in de tijd zou kunnen worden verleend. Aangezien op de regio Madeira in de periode 2000-2006 nog steeds de afwijking als bedoeld in artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag van toepassing is, zou inachtneming van de daartoe in de richtsnoeren vervatte voorwaarden zodoende een verplichting zijn waaraan de Portugese autoriteiten bij de toepassing van de regeling en bij het verlenen van steun aan de bedrijven die zich tussen 1 januari en 31 december 2000 in hogervermelde vrijhandelszone hebben gevestigd, zouden moeten voldoen.

(12) Meer algemeen, was de kwestie van de beperking in de tijd, voorzover deze zich alleen in verband met enkele regionale en/of minder belangrijke belastingen heeft voorgedaan, voor de Portugese autoriteiten kennelijk geen reden tot bezorgdheid. Anderzijds waren de Portugese autoriteiten, wat betreft de geleidelijke vermindering van de exploitatiesteun in de vorm van belastingvrijstelling en de vraag in hoeverre deze in verhouding staat tot de handicaps die deze steun beoogde te verhelpen, van mening dat de bepalingen voor de toepassing van de regeling voor financiële en fiscale steun in de vrijhandelszone van Madeira alleen opnieuw zouden moeten worden onderzocht in het kader van een omvattende overeenkomst die de periode van 1 januari 2000 tot en met 31 december 2006 beslaat, rekening houdend met de veranderingen in de sociaal-economische situatie van de regio Madeira.

(13) In dit verband merkte de Commissie in de eerste plaats op dat, op grond van haar besluit in deze kwestie(7), de regeling voor financiële en fiscale steun in de vrijhandelszone van Madeira op 31 december 2000 afliep. Op de regeling waren daarom alleen voor het jaar 2000 de dienstige maatregelen in verband met regionale steun van toepassing, en iedere verandering in de tenuitvoerlegging van de steunregeling in de periode 2001-2006 moest nog steeds bij de Commissie worden aangemeld en door haar worden goedgekeurd. In dit opzicht stonden deze beide aspecten, gelet op het feit dat Portugal voor de periode 2000-2006 geen enkele nieuwe aanmelding had ingediend, los van elkaar. Aangezien de enige verandering die de Portugese autoriteiten van plan waren aan te brengen in de voorwaarden voor steunverlening in 2000, erin bestond het aantal nieuwe bedrijven van de financiële sector dat tot de vrijhandelszone werd toegelaten te beperken tot hoogstens 20 % van het totale aantal soortgelijke bedrijven dat in het voorgaande jaar daar zijn activiteiten had, leek het voorstel van de Portugese autoriteiten niet van dien aard dat hiermee de overeenstemming van de maatregel met de richtsnoeren zou worden gewaarborgd.

(14) In dit verband merkte de Commissie tevens op dat, hoewel zij al had aangekondigd(8) dat zij voornemens was de richtsnoeren te wijzigen om het mogelijk te maken niet-degressieve en niet in de tijd beperkte exploitatiesteun in de ultraperifere regio's die voor regionale steun in aanmerking komen, goed te keuren wanneer deze steun is bedoeld om de meerkosten bij het uitvoeren van de economische activiteit die met de in artikel 299, lid 2, van het EG-Verdrag opgesomde handicaps samenhangen, te verminderen; de enige uitzonderingen die toen waren toegestaan op de beginselen van beperking in de tijd en degressiviteit, hielden verband met steun die specifiek was bedoeld ter compensatie van de extra vervoerskosten in de ultraperifere regio's en de regio's met een geringe bevolkingsdichtheid.

III. OPMERKINGEN VAN DE PORTUGESE AUTORITEITEN

(15) In de door de Portugese autoriteiten ingediende opmerkingen in het kader van de formele onderzoekprocedure worden allereerst de achterliggende redenen van het besluit tot inleiding van de procedure aangevochten. In dit verband wezen de Portugese autoriteiten er met name op dat Portugal de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen, en ook de door de Commissie in dit verband voorgestelde dienstige maatregelen, nooit heeft aanvaard. Aangezien volgens de Portugese autoriteiten een dergelijke aanvaarding uit geen enkel document dat aan de Commissie is gezonden kan worden afgeleid, zou de Commissie geen reden hebben om de steun die in de periode tussen 1 januari en 31 december 2000 conform de regeling voor financiële en fiscale steun in de vrijhandelszone van Madeira is verleend, aan te merken als onrechtmatig en mogelijk voor terugvordering in aanmerking komend.

(16) De Portugese autoriteiten zijn voorts van mening dat de inleiding van de procedure hoe dan ook excessief en niet gerechtvaardigd zou zijn, met name om twee redenen:

- de Commissie is, althans met ingang van de inwerkingtreding van het Verdrag van Amsterdam, verplicht een positieve discriminatie toe te passen ten gunste van de ultraperifere regio's. Door de procedure van artikel 88, lid 2, in te leiden, voldoet de Commissie niet aan die verplichting, met name omdat zij zelf het nodig heeft gevonden de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen te wijzigen(9) om met het nieuwe lid 2 van artikel 299 ten volle rekening te houden;

- de benadering die is toegepast met betrekking tot de regeling voor financiële en fiscale steun in de vrijhandelszone van Madeira zou een ongelijke behandeling ten opzichte van andere gevallen en/of regio's inhouden. In dit verband zijn de Portugese autoriteiten met name van mening dat voor het Ierse "International Financial Service Center" vrij flexibele phasing out-bepalingen zouden zijn toegepast(10), terwijl de diensten van de Commissie ten opzichte van de vrijhandelszone van Madeira iedere mogelijkheid van een compromis hadden verworpen.

(17) Gezien deze opmerkingen zijn de Portugese autoriteiten met name van mening dat de Commissie de procedure zal moeten beëindigen door een besluit, waarin de goedkeuring van de regeling tot 31 december 2000, onder dezelfde voorwaarde als in het besluit dat zij in 1995 vaststelde, wordt bevestigd(11).

IV. OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN EN REACTIES VAN DE PORTUGESE AUTORITEITEN

(18) De opmerkingen van belanghebbenden waren hoofdzakelijk afkomstig van de rechtstreekse of indirecte begunstigden van de regeling voor financiële en fiscale steun in de vrijhandelszone van Madeira. Hoewel er betrekkelijk veel van deze opmerkingen zijn ontvangen, bevatten zij vrijwel geen informatie die relevant is voor de beoordeling van de maatregel in kwestie, omdat zij doorgaans beperkt blijven tot uitingen van ongenoegen over het feit dat de procedure was ingeleid en verzoeken aan de Commissie zich te onthouden van het nemen van besluiten die de goede werking van de vrijhandelszone zouden kunnen schaden. Geen van de belanghebbenden deelde bijvoorbeeld kennelijk de twijfels die de Commissie bij de inleiding van de procedure heeft geuit (dit element was overigens het enige aspect dat werd onderstreept in de reacties van de Portugese autoriteiten op hogervermelde opmerkingen, zoals deze bij brief nr. 82 van 10 januari 2001 van de Portugese permanente vertegenwoordiging aan de Commissie waren voorgelegd).

V. BEOORDELING

(19) De Commissie heeft de opmerkingen die zowel door de Portugese autoriteiten als door belanghebbenden in het kader van de formele onderzoekprocedure in kwestie zijn ingediend, onderzocht.

(20) Wat betreft de vermeende niet-aanvaarding van de voorgestelde maatregelen ten aanzien van regionale steunmaatregelen, wenst de Commissie er in het bijzonder op te wijzen dat de Portugese autoriteiten op geen enkel ogenblik gedurende een periode van 28 maanden die ligt tussen brief SG(98) D/1684 van 24 februari 1998, waarin dienstige maatregelen met betrekking tot regionale steun worden voorgesteld, en het besluit de formele onderzoekprocedure in te leiden ten aanzien van de toepassing van de regeling voor financiële en fiscale steun in de vrijhandelszone van Madeira gedurende het jaar 2000 (besluit dat op 28 juni 2000 werd genomen), aan de Commissie te kennen hebben gegeven dat zij die dienstige maatregelen niet aanvaardden. Integendeel, de Portugese autoriteiten hebben, zowel in de brieven van de Portugese permanente vertegenwoordiging als tijdens de verschillende bilaterale bijeenkomsten die over deze kwestie zijn gehouden, steeds te verstaan gegeven dat zij bereid waren met de Commissie samen te werken om de veranderingen die in de steunregeling in kwestie moesten worden aangebracht, vast te stellen en erop toe te zien dat deze in overeenstemming was met de richtsnoeren; zij waren zich er immers volledig van bewust dat de Commissie hun instemming met de dienstige maatregelen als een vaststaand feit beschouwde.

(21) Niettegenstaande het voorgaande kan de Commissie niet anders dan erkennen dat de Portugese autoriteiten haar nooit in kennis hebben gesteld van een onvoorwaardelijke instemming met de dienstige maatregelen die bij brief SG(98) D/1684 van 24 februari 1998 zijn meegedeeld. Het is de Commissie derhalve niet mogelijk om de door de Portugese autoriteiten in het kader van de formele onderzoekprocedure gemaakte opmerkingen, volgens welke deze instemming nooit is gegeven, van de hand te wijzen. Onder deze omstandigheden is de procedure die werd ingeleid ten aanzien van de niet-inachtneming door Portugal van de passende maatregelen die door de Commissie zijn voorgesteld betreffende de toepassing van de regeling voor financiële en fiscale steun in de vrijhandelszone van Madeira in de periode tussen 1 januari en 31 december 2000, zonder voorwerp geworden.

(22) De Commissie wijst er voorts op dat de steunregeling voor de vrijhandelszone van Madeira op 31 december 2000 is afgelopen. Onder deze omstandigheden zouden alle opmerkingen van de Commissie, hetzij ten aanzien van de andere opmerkingen die door de Portugese autoriteiten zijn ingediend, hetzij met betrekking tot de opmerkingen van derden, eveneens zonder voorwerp zijn geworden.

VI. CONCLUSIE

(23) Gelet op het bovenstaande is de Commissie van mening dat de procedure die overeenkomstig artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag is ingeleid ten aanzien van de toepassing van de regeling voor financiële en fiscale steun in de vrijhandelszone van Madeira in de periode tussen 1 januari en 31 december 2000, zonder voorwerp is geworden. De Commissie betreurt echter dat de Portugese autoriteiten haar niet tijdig ervan in kennis hebben gesteld dat zij haar voorstel voor dienstige maatregelen uit hoofde van artikel 88, lid 1, van het EG-Verdrag ten aanzien van regionale steunmaatregelen niet aanvaardden, in tegenstelling tot hetgeen het aan artikel 88, lid 1, onderliggende beginsel van loyale samenwerking impliceert,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De formele onderzoekprocedure ten aanzien van de toepassing door Portugal van de regeling voor financiële en fiscale steun in de vrijhandelszone van Madeira in de periode tussen 1 januari en 31 december 2000, is zonder voorwerp.

Artikel 2

Deze beschikking is gericht tot de Portugese Republiek.

Gedaan te Brussel, 11 december 2002.

Voor de Commissie

Mario Monti

Lid van de Commissie

(1) PB C 301 van 21.10.2000, blz. 4.

(2) PB C 74 van 10.3.1998, blz. 9.

(3) Steunmaatregel E 19/94, ex E 13/91 en N 204/86.

(4) Brieven nr. 9 van 5 januari 1999, nr. 233 van 15 maart 1999, nr. 848 van 25 augustus 1999, nr. 1156 van 18 november 1999 en nr. 19 van 5 januari 2000 van de permanente vertegenwoordiging en nr. 853 van 4 april 2000 van de Portugese minister van Financiën (bij de Commissie geregistreerd op, respectievelijk, 7 januari 1999, 18 maart 1999, 27 augustus 1999, 24 november 1999, 7 januari 2000 en 6 april 2000), en faxbericht nr. 11684/99 van 14 december 1999 van de permanente vertegenwoordiging van Portugal; de brieven van de Commissie D/50399 van 27 januari 1999 en D/51612 van 16 april 1999 aan de permanente vertegenwoordiging, en D/522 van 10 maart 2000 aan de Portugese minister van Financiën; de bilaterale bijeenkomsten van 26 mei 1999, 8 december 1999 en 15 december 1999 tussen de diensten van de Commissie en de Portugese autoriteiten.

(5) Zie voetnoot 1.

(6) Steunmaatregel E 19/94 - brief SG(95) D/1287 van 3 februari 1995.

(7) Zie voetnoot 6.

(8) Verslag COM(2000) 147 def. van 14 maart 2000.

(9) PB C 258 van 9.9.2000, blz. 5.

(10) PB C 395 van 18.12.1998, blz. 8.

(11) Zie voetnoot 6.