Speciaal verslag van de Rekenkamer

inzake het huisvestingsbeleid van de Instellingen van de Europese Gemeenschappen

DEEL I

1. Inleiding en samenvatting

2. Achtergrond

2.1. Taken en behoeften van de Instellingen van de Gemeenschappen

2.2. Voorlopige vestiging

3. Samenvatting van de accommodatie op 31 december 1978

3.1. Gebouwen en oppervlakten

3.2. Huurkosten voor de accommodatie

4. Voorwaarden van huurregelingen

4.1. Uiteindelijke ontvangers van de huur

4.2. Huidige huurregelingen

5. Gebruik van de gebouwen

5.1. Bezettingsgraad

6. Verdere planning en voorzieningen

6.1. Algemene ontwikkeling

6.2. Ontwikkelingen in Brussel

6.3. Ontwikkelingen in Luxemburg en Straatsburg

DEEL II

7. Opmerkingen van de Europese Rekenkamer over de huisvestingsregelingen van de Gemeenschappen

7.1. Algemeen

7.2. Planning op lange termijn

7.3. Normen

7.4. Coördinatie en rationalisering

7.5. Efficiency van het huurbeleid

7.6. Betalingen van nationale belastingen en indexering

8. Verdere algemene opmerkingen van de Europese Rekenkamer

BIJLAGEN

I. Besluit van de Vertegenwoordigers van de Regeringen der Lid-Staten betreffende de voorlopige vestiging van bepaalde Instellingen en van bepaalde diensten der Gemeenschappen

II. Gebouwen van de Gemeenschappen in Brussel

III. Gebouwen van de Gemeenschappen in Luxemburg

IV. Kantoren van de Gemeenschappen buiten de voorlopige vestigingsplaatsen

V. Geraamde bouwkosten

DEEL I

1. INLEIDING EN SAMENVATTING

1.1. De Europese Rekenkamer beoogt met dit verslag een samenvattend overzicht te geven van het huisvestingsbeleid van de Instellingen der Europese Gemeenschappen. De in dit verslag vervatte gegevens zijn zoveel mogelijk gebaseerd op een grote verscheidenheid van juridische en werkdocumenten, die de ambtenaren van de Rekenkamer gedurende hun onderzoekingen ter beschikking werden gesteld, aangevuld met mondelinge toelichtingen door functionarissen van de Instellingen. De Rekenkamer wil graag haar waardering uitspreken voor de welwillende medewerking van alle functionarissen die in dit verband werden benaderd en die hulpvaardig de gevraagde gegevens hebben verstrekt.

1.2. Deel II van dit verslag bevat uitvoerig commentaar van de Rekenkamer op de huisvestingsregelingen van de Gemeenschappen. De voornaamste aanbevelingen zijn dat de Instellingen:

- gezamenlijk prognoses van de accommodatiebehoeften voor ten minste de eerstkomende vijf jaar opstellen en deze prognoses jaarlijks aanpassen (par. 7.2.2);

- de mogelijkheid onderzoeken om gemeenschappelijke accommodatienormen op te stellen (par. 7.3);

- een commissie instellen om te onderzoeken of het gebruik van accommodatie of faciliteiten voor een aantal Instellingen gemeenschappelijk een praktische en uitvoerbare mogelijkheid is (par. 7.4.4);

- nader bestuderen of de thans bestaande kennelijke voorkeur voor huurovereenkomsten ook in de toekomst een goed financieel beleid zal blijken (par. 7.5.3);

- onderzoeken of voor bestaande en toekomstige huurovereenkomsten kan worden bedongen dat tot verlaging van de huurprijs zal worden overgegaan wannneer de eigenaren kosten en rente hebben terugverdiend (par. 7.5.4);

- gemeenschappelijke standaardvoorwaarden voor huur- of bouwovereenkomsten opstellen (par. 7.5.5);

- samen met de Belgische en Luxemburgse autoriteiten nagaan of vrijstelling kan worden verkregen van de betaling van de Belgische onroerend-goedbelasting en, als bestanddeel van de huur, van BTW op de bouwkosten (par. 7.6);

- onderzoeken in hoeverre indexeringsaanpassingen van de huren economisch verantwoord zijn (7.6).

2. ACHTERGROND

2.1. Taken en behoeften van de Instellingen van de Gemeenschappen

De taken die de Verdragen opleggen aan de Commissie, de Raad, het Europese Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Hof van Justitie (in dit rapport "de Instellingen" genoemd) zijn telkens individueel en van verschillend karakter. In een verslag als dit kan dan ook geen beknopte beschrijving worden gegeven van hun verschillende taken. Een indicatie van de omvang daarvan kan echter worden gegeven met behulp van onderstaande tabel van het personeelsbestand.

Tabel 1

Personeelsbestand per 31 december

| 1976 | 1977 | 1978 |

Commissie [1] | 7670 | 7952 | 8228 |

Parlement | 1399 | 1440 | 1597 |

Raad | 1354 | 1378 | 1382 |

Hof van Justitie | 240 | 254 | 257 |

Economisch en Sociaal Comité | 288 | 298 | 303 |

Het personeelsbestand vormt slechts één van de factoren die van belang zijn bij het bepalen van de accommodatiebehoeften van de Instellingen. Deze behoeften zijn sterk afhankelijk van de werkzaamheden die zij verrichten ter uitvoering van hun verschillende taken, terwijl andere factoren bepalend zijn voor de noodzaak om te zorgen voor faciliteiten ten behoeve van leden van de Commissie en van andere Instellingen, vertegenwoordigers van de landen, enz., hetzij permanent hetzij tijdelijk aanwezig; vergaderruimten, vertaalfaciliteiten; technische apparatuur voor informatie, research of andere doeleinden en uiteraard alle bijkomende faciliteiten voor de zetels van de Instellingen zelf. De factoren variëren aanzienlijk, afhankelijk van de taken en functies van elke Instelling, en iedere Instelling streeft ernaar haar eigen huisvesting zelfstandig te regelen.

2.2. Voorlopige vestiging

2.2.1. De vestiging van de verschillende Instellingen geschiedt momenteel krachtens het "Besluit van de vertegenwoordigers van de Regeringen der Lid-Staten betreffende de voorlopige vestiging van bepaalde Instellingen en van bepaalde diensten der Gemeenschappen" van 8 april 1965, opgenomen in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen nr. 152 van 13 juli 1967. Dit besluit zegt onder andere: "Luxemburg, Brussel en Straatsburg blijven voorlopig de plaatsen waar de Instellingen der Gemeenschappen gevestigd zijn" (artikel 1). Voorts wordt Luxemburg hierin aangewezen als de voorlopige vestigingsplaats van met name het Hof van Justitie, het Secretariaat-generaal van het Europese Parlement en van andere organen van de Gemeenschap. Bijlage 1 van dit verslag bevat de volledige tekst van dit besluit. Dit werd voorts toegepast in het besluit van 5 april 1977 van de Vertegenwoordigers van de Regeringen van de Lid-Staten om de Rekenkamer in Luxemburg te vestigen. Het is duidelijk dat iedere beslissing ten aanzien van de permanente — respectievelijk alternatieve voorlopige — vestigingsplaatsen uitsluitend een zaak is van de Lid-Staten.

2.2.2. Gedurende het onderzoek van de functionarissen van de Rekenkamer kregen zij meermaals te horen dat dit besluit in de praktijk neerkomt op een Gemeenschapsbeleid, volgens hetwelk geen enkele Instelling een gebouw mag kopen of zelf mag neerzetten, maar dat de accommodatie als regel moet worden gehuurd. De Rekenkamer heeft hiervan echter geen officiële bevestiging gevonden.

Voor alle Instellingen geldt dat zij voor het sluiten van contracten met betrekking tot hun huisvesting vooraf de goedkeuring van de begrotingsautoriteiten moeten hebben verkregen.

2.2.3. Het enige officiële document over huisvestingsmaatregelen dat de Rekenkamer werd getoond, was dat van een werkgroep van de Raad, die in 1972 werd ingesteld om een onderzoek in te stellen naar de accommodatiebehoeften op lange termijn van die Instelling en in het bijzonder naar de voornaamste in aanmerking komende keuzemogelijkheden ten aanzien van de vraag: financiering of eigendom? Dit rapport werd, te zamen met een studie van de kwestie door de juridische afdeling van de Raad, op 26 maart 1975 voorgelegd aan het COREPER. Het vermeldt de volgende keuzemogelijkheden:

I. rechtstreekse financiering uit de communautaire begroting of door de Lid-Staten. De Instelling is in dat geval eigenaar en betaalt de kapitaaluitgaven voor de bouw naar gelang deze verschuldigd zijn;

II. financiering d. m. v. een lening aangegaan door een Instelling of door de Lid-Staat (Lid-Staten). De Instelling is dan eigenaar en betaalt de kapitaaluitgaven in termijnen, te zamen met de rente;

III. financiering door de Lid-Staat waar de Instelling gevestigd is. De Lid-Staat is dan eigenaar en de Instelling betaalt huur;

IV. financiering door derden. Een privaatrechtelijk persoon of lichaam is dan eigenaar en de Instelling betaalt huur.

Tegen geen van deze mogelijkheden werden fundamentele bezwaren gevonden. Het rapport bevatte echter geen duidelijke aanbeveling en het leidde evenmin tot een beslissing van de Raad ten aanzien van eventuele maatregelen.

3. SAMENVATTING VAN DE ACCOMMODATIE OP 31 DECEMBER 1978

3.1. Gebouwen en oppervlakten

3.1.1. De Instellingen hebben in Brussel en Luxemburg een totaaloppervlak van 596513 m2 op jaarbasis gehuurd. Deze accommodatie wordt in de tabellen 2 en 3 geanalyseerd naar aard en plaats, en in de bijlagen II en III naar de bijzonderheden van elk gebouw afzonderlijk. De Instellingen in Luxemburg hebben geen gebouwen in eigendom en de enige gebouwen in eigendom in Brussel zijn die op het sportcomplex te Overijse (grondoppervlak 37243 m2, oppervlak gebouwen 2780 m2, aangekocht in 1974 voor 13,5 miljoen Bfr. = 341500 ERE).

Tabel 2

Kantoorgebouwen | Gebouwen voor sociale doeleinden | Opslagruimten/magazijnen Totaal |

Bruto-oppervlak in m2 | Aantal gebouwen | Bruto-oppervlak in m2 | Aantal gebouwen | Bruto-oppervlak in m2 | Aantal gebouwen | Bruto-oppervlak in m2 | Aantal gebouwen | Jaarlijkse huur (1978) in 1000 Bfr. |

Commissie | 380060 | 23 | 5645 | 6 | 23383 | 2 | 409088 | 31 | 1089373 |

Parlement | 71408 | 4 | 1108 | 3 | 2490 | 3 | 75006 | 10 | 176282 |

Raad | 72906 | 2 | — | — | 1843 | 1 | 74749 | 3 | 170536 |

Hof van de Justitie | 24712 | 1 | — | — | — | — | 24712 | 1 | 50673 |

Economisch en Sociaal Comité | 12958 | 3 | — | — | — | — | 12958 | 3 | 23143 |

Totaal | 562044 | 33 | 6753 | 9 | 27716 | 6 | 596513 | 48 | 1510007 |

Tabel 3

| Brussel | Luxemburg |

Bruto-oppervlak in m2 | Aantal gebouwen | Bruto oppervlak in m2 | Aantal gebouwen |

Kantoorgebouwen | 358623 | 22 | 203421 | 11 |

Gebouwen voor sociale doeleinden | 3250 | 1 | 3503 | 8 |

Opslagruimte magazijnen | 20121 | 2 | 7595 | 4 |

Totaal | 381994 | 25 | 214519 | 23 |

3.1.2. Buiten Brussel en Luxemburg (met uitzondering van Straatsburg, dat apart wordt behandeld in par. 3.1.3), worden 26 gebouwen gebruikt door de Gemeenschappen, waarvan er 13 binnen de negen Lid-Staten liggen en 13 daarbuiten (zie bijlage IV voor details). Deze worden alle gehuurd, met uitzondering van bepaalde Externe Bureaus van de Commissie, namelijk die in:

(i) Parijs (gekocht in 1958 voor 1679311 Ffr. = 291217 ERE; voor dit pand bestaat geen recente taxatie);

(ii) Montevideo (gekocht in 1965 voor 22500 US $, maar in 1978 getaxeerd op 35000 US $);

(iii) Londen (pachtovereenkomst voor 99 jaar, in 1978 getaxeerd op 15 miljoen Bfr.);

(iv) Ottawa, de ambtswoning voor de "Head of Office" (gekocht in 1977 voor 384909 Can. $ = 239100 ERE);

(v) Washington, ambtswoning, eigendom van de EGKS (hertaxatie op 31 december 1975: 375062 US $ = 331917 ERE).

3.1.3. De Rekenkamer werd medegedeeld dat in Straatsburg geen personeel van de Gemeenschappen is aangesteld op jaarbasis. In de accommodatiebehoeften van het Europese Parlement (en van de Commissie en de Raad) die in deze plaats ontstaan in verband met de aldaar gehouden Parlementsvergaderingen, wordt voorzien door:

(i) een pachtovereenkomst die het Europese Parlement heeft met de Raad van Europa voor het gebruik van 27658 m2 in het Palais de 1'Europe: 23351 m2 alleen gedurende de vergaderperioden en 4307 m2 op jaarbasis. De gemeenschappelijke voorzieningen omvatten het gebruik tijdens de vergaderperiode van de grote vergaderzaal en alle kantinefaciliteiten, tolkendienst, omroep en andere daarmee verband houdende faciliteiten, nog eens negen vergaderruimten en 193 kantoren. De Raad van Europa is huurder van de stad Straatsburg:

(ii) de beschikbaarselling door de stad Straatsburg, zonder betaling van huur, echter op jaarbasis, van een gebouw (bekend als Bâtiment C) van 4300 m2, bestaande uit drie vergaderruimten en 150 kantoren;

(iii) het eigendomsrecht van het Europese Parlement op een prefab-gebouw (Bâtiment P), bestaande uit 120 kantoren op 1500 m2, waarvoor de bouwonderneming in november 1978 een aanbod deed om het terug te kopen voor een bedrag van 350000 Ffr.

Gezien de bestaande regeling voor tijdelijk gemeenschappelijk gebruik van voorzieningen en de ongebruikelijke kosteloze beschikbaarstelling van Bâtiment C, kunnen in het kader van dit verslag de huisvestingsvoorzieningen in Straatsburg niet als kenmerkend voor de Gemeenschappen worden beschouwd. Daarom blijven in alle tabellen van het verslag de gebouwen in deze plaats van vestiging buiten beschouwing. Alle opmerkingen of aanbevelingen moeten echter worden geacht evenzeer te gelden voor deze plaats van vestiging als voor de andere, en de Rekenkamer hoopt dat hiermee bij alle toekomstige ontwikkelingen aldaar terdege rekening zal worden gehouden.

3.1.4. De in hoge mate gespecialiseerde researchinrichtingen te Ispra, Geel, Karlsruhe en Petten zijn in dit verslag eveneens buiten beschouwing gelaten, evenals de bezittingen waarvan door de externe Instellingen gebruik wordt gemaakt.

3.2. Huurkosten voor de accommodatie

Onderstaande tabel 4 geeft de gemiddelde jaarlijkse huur per m2 (brutogrondoppervlak [2]), welke momenteel door de Gemeenschappen wordt betaald voor kantoorgebouwen.

Tabel 4

(Bfr./m 2) |

| Brussel | Luxemburg |

Commissie | 2818 | 2554 |

Parlement | 2658 | 2389 |

Raad | 2308 | — |

Hof van Justitie | — | 2051 |

Economisch en Sociaal Comité | 1786 | — |

Algemeen gemiddelde | 2674 | 2440 |

De uiteenlopende taken en behoeften van elke Instelling (zie par. 2.1) resulteren noodzakelijkerwijs in verschillende soorten van accommodatie; deze tabel kan dan ook niet meer zijn dan een globale vergelijkingsbasis. In feite verschillen de huren aanzienlijk naar gelang van type, ouderdom, ligging en comfort van het kantoorgebouw. Tabel 5 geeft een indicatie van de scala van huren die voor deze gebouwen worden betaald.

Tabel 5

(Bfr./m 2) |

| Brussel | Luxemburg |

Gebouwen met verplaatsbare scheidingswanden (gemiddeld) | 2806 | 2448 |

Gebouwen met vaste binnen-muren (gemiddeld) | 2385 | 2072 |

Hoogste huur (nieuwere gebouwen) | 3931 | 3294 |

Huur voor het grootste oppervlak | 2845 | 2639 |

Laagste huur (oudere gebouwen) | 1448 | 1175 |

4. VOORWAARDEN VAN HUURREGELINGEN

4.1. Uiteindelijke ontvangers van de huur

Geen onderzoek naar huisvestingsregelingen zou volledig zijn zonder enige kennis van de identiteit van de eigenlijke eigenaren, d. w. z. van degenen die of wel eigenaar zijn van de grond waarop de gebouwen staan, of wel het uiteindelijke eigendomsrecht bezitten. Vanwege de complexiteit van de huurovereenkomsten, het vóórkomen van onderverhuring en de financieringsregelingen, moet de huurder vaak onderhandelen en het contract afsluiten, niet met de eigenlijke eigenaar, maar met de onderverhuurder of een financieringsmaatschappij. Toch acht de Rekenkamer het van belang op te merken dat 68 % van de door de Gemeenschappen in Brussel en Luxemburg betaalde huren (tabel 2) naar de particuliere sector gaat (24 % pensioenfondsen en 44 % andere); de gebouwen in kwestie vallen dus onder keuzemogelijkheid IV van paragraaf 2.2.3. De resterende 32 % valt onder keuzemogelijkheid III en zal uiteindelijk ten goede komen aan een Lid-Staat (of zijn Instellingen).

4.2. Huidige huurregelingen

De voorwaarden van de bestaande huurovereenkomsten waarbij de Gemeenschappen partij zijn, verschillen onderling zeer sterk. De meeste huurcontracten voor gebouwen in Brussel hebben een looptijd van negen jaar (20 van de 25 gebouwen), terwijl 14 van de 23 gebouwen in Luxemburg een kortere looptijd hebben. Zoals vermeld in paragraaf 4.1, is in alle gevallen huurbetaling verschuldigd, hetzij als huurprijs per m2 hetzij als overeengekomen bedrag. Deze huren zijn blijkbaar overeengekomen op basis van de marktprijs. De meeste huurovereenkomsten bevatten indexeringsclausules, hetgeen betekent dat de huur is gekoppeld aan de index van de verbruiksprijzen, hetzij anders is gereglementeerd door overheidsvoorschriften, zoals dit in de laatste jaren in België het geval was. In België moet normaliter ook door de Instellingen een soort onroerend-goedbelasting (précompte immobilier) worden betaald (zie par. 7.6, sub a)).

5. GEBRUIK VAN DE GEBOUWEN

5.1. Bezettingsgraad

5.1.1. Het aantal personeelsleden dat ondergebracht kan worden in een gebouw, hangt uiteraard af van het aantal, de grootte en de vorm van de vertrekken, van de aard van het gebouw en van de te verrichten werkzaamheden. Een globale vergelijking van de bezettingsgraad van iedere Instelling kan evenwel worden verkregen met behulp van tabel 6, waarin de oppervlakten van kantoorgebouwen, exclusief de duidelijk als zodanig kenbare oppervlakte gereserveerd voor vergaderruimten, grote vergaderzaal, archieven, magazijnen, restaurants en parkeerruimte, doch inclusief gangen, liften enz. (soms als nuttige kantoorruimte aangeduid), zijn gedeeld door het aantal personeelsleden dat aldaar in het eerste kwartaal van 1979 was ondergebracht. Een analyse per gebouw wordt gegeven in de bijlagen III en III.

Tabel 6

(m2 /persoon) |

| Gebouwen met verplaatsbare scheidingswanden | Gebouwen met vaste binnenmuren | Algemeen gemiddelde |

Commissie | 34 | 30 | 33 |

Parlement | 23 | 51 | 25 |

Raad | 22 | — | 22 |

Hof van Justitie | 40 | — | 40 |

Economisch en Sociaal Comité | 21 | 21 | 21 |

Globaal gemiddelde | 30 | 31 | 30 |

5.1.2. De Rekenkamer was niet in staat duidelijke of gemeenschappelijke criteria te vinden, die door de Instellingen kunnen worden gebruikt bij het plannen van de door hen benodigde ruimte. De grote Instellingen hebben hun eigen interne, doch afzonderlijke richtlijnen die, hoewel niet vergelijkbaar met tabel 6, de afwijkingen vanuit een andere hoek illustreren. Voorbeelden hiervan:

Tabel 7

| m2 (excl. gangen enz.) per ruimte of per persoon |

Commissie (Brussel) | 24 per ruimte |

Parlement (Brussel) | 16-17 per ruimte |

Raad (Brussel) | 13 per persoon |

6. VERDERE PLANNING EN VOORZIENINGEN

6.1. Algemene ontwikkeling

6.1.1. De toekomstige huisvestingsbehoeften van de Gemeenschappen zullen worden bepaald door de voortdurende uitbreiding van hun activiteiten, door het aantal personeelsleden (tabel 1 wijst op een stijgende tendens), door het optreden van een groter, rechtstreeks gekozen Parlement, door de toetreding van nieuwe Lid-Staten, alsmede door het huidige streven om te komen tot een Europese Monetaire Eenheid. Vooral in verband met laatstgenoemd punt kunnen in de komende jaren aanzienlijke veranderingen in de accommodatiebehoeften optreden. Het begrotingsstelsel van de Gemeenschappen is echter zodanig dat veranderingen in de huisvesting normaliter worden gerechtvaardigd door gewijzigde werkpatronen. Goedkeuring van het eerste gaat zelden vooraf aan het laatste. De huisvestingsbehoeften zijn echter, zelfs met betrekking tot reeds goedgekeurde activiteiten, aan het veranderen en de Instellingen zijn momenteel bezig met verscheidene nieuwe ontwikkelingen. De Rekenkamer acht het van belang om in dit verslag een overzicht op te nemen van de planning van de Instellingen betreffende deze ontwikkelingen, ook al zijn de contracten nog niet in alle gevallen definitief.

6.1.2. De Commissie rapporteert jaarlijks aan de Raad over de praktische uitvoering van het besluit genoemd in paragraaf 2.2.1, in het bijzonder over de vestiging van bepaalde Instellingen in of de overplaatsing naar Luxemburg, zowel wat betreft de huidige situatie, als met het oog op eventueel nog te treffen voorzieningen. De Commissie heeft in feite vanaf 1968 ieder jaar verslag uitgebracht. Zoals vereist hadden deze rapporten hoofdzakelijk betrekking op de huisvestingssituatie van alle Instellingen in het voorafgaande jaar en het was niet de bedoeling met deze rapporten regelmatig plannen op lange termijn in te dienen — hetgeen dan ook niet is gebeurd — hetzij voor de Commissie alleen, hetzij voor alle Instellingen gezamenlijk.

6.2. Ontwikkelingen in Brussel

6.2.1. In het streven om tot een zekere mate van planning vooraf te komen, heeft de Commissie de Raad in 1975 een vijfjarenplan voor de huisvesting voorgelegd [3], dat voorzag in het huren van verscheidene extra gebouwen in de onmiddellijke nabijheid van de reeds in gebruik zijnde gebouwen. Op dat tijdstip was de Commissie huurder van dertien kantoorgebouwen in Brussel. Hoewel de Raad na de indiening van dit plan geen aanbeveling deed, heeft de Commissie in feite de hoofdlijnen ervan gevolgd door jaarlijks de nodige begrotingsmiddelen beschikbaar te stellen. Op 1 januari 1978 was de Commissie reeds huurder van veertien kantoorgebouwen. In 1978 kwam Cortenberg VI erbij, welk gebouw voor de Commissie uiteraard aantrekkelijk is, daar het aan Archimedes II grenst en in de onmiddellijke nabijheid van Berlaymont en de andere gebouwen ligt. Uit de door de Rekenkamer gecontroleerde interne documenten van de Commissie bleek niets dat wees op een overeenkomstig gelegen alternatief gebouw dat op dat moment beschikbaar was, noch bevatten zij aantekeningen van de onderhandelingen waarbij de prijs werd overeengekomen (3931 Bfr./m2, vergelijk de tabellen 4 en 5). Reeds in 1979 kwam er opnieuw 18000 m2 kantoorruimte bij, gelegen aan De Meeûssquare 8. Dit gebouw, dat minder gunstig was gelegen, werd pas gekozen nadat verschillende andere gebouwen in overweging waren genomen. In beide gevallen werden ruwe berekeningen gemaakt (op basis van 1,1 of 1,2 raam per functionaris) die de behoefte aan deze gebouwen aantonen; verwacht wordt dat zij zullen voorzien zowel in de thans bestaande behoeften als in die voor de komende twaalf maanden.

6.2.2. Op de lange duur hoopt de Commissie haar accommodatie tot zekere hoogte te kunnen consolideren door vanaf 1980 verschillende nieuwe panden te huren die voor een bepaald doel zijn gebouwd. Verdere plannen op lange termijn zijn niet ingediend en in haar verslag van 1977 aan de Raad wees de Commissie erop dat er de komende jaren waarschijnlijk een verdere spreiding van haar diensten zal plaatsvinden voordat rationalisatie kan worden bereikt. De Rekenkamer gaat er echter van uit dat de volgende bouwprojecten worden uitgevoerd dan wel in overweging zijn genomen:

Tabel 8

Gebouw | Geschat bruto-oppervlak m2 | Voltooiing gepland voor | Grootte |

Voltooiing van de driehoek Blijde Inkomst/Cortenberg/Wetstraat | 16000 | 1981 | 400 personeelsleden |

Wetstraat/Josef II-straat (Etterbeek) | 30000 | 1981/1982 | 1000 personeelsleden |

Conferentiecentrum | 18000 | 1981 | 20 vergaderruimten |

Stevinstraat/Josef II-straat (îlot 4) | 25000 | 1981/1982 | vertaling, technische dienst en drukkerij |

Hiervoor zal vermoedelijk keuzemogelijkheid IV (paragraaf 2.2.3) gelden, maar de Commissie onderhandelt om in alle huurcontracten een clausule op te nemen volgens welke de huur zal worden verlaagd na een bepaald aantal jaren, wanneer de bouw- en financie-ringkosten als afgeschreven kunnen worden beschouwd.

6.2.3. In 1972 gaf de Raad studies in opdracht om zich daarop te baseren bij het formuleren van zijn eigen interne huisvestingsbeleid, bedoeld om te voldoen aan de behoeften van de Raad voor een Gemeenschap, eerst bestaande uit negen en daarna uit twaalf Staten. De studies zouden worden verricht door werkgroepen in samenwerking met particuliere adviseurs — Bouwcentrum Cegos. Zij zouden in 1973/1974 worden gevolgd door prijsvragen voor architecten, en uiteindelijk moeten leiden tot een nieuw Raadsgebouw, dat in 1978/1979 in gebruik zou kunnen worden genomen. Om verschillende redenen (b.v. problemen bij de keuze van een bouwterrein, de uiteindelijke financiering en de kwestie van het eigendomsrecht op het gebouw) werd het programma aanzienlijk vertraagd en het dossier met de voorwaarden voor de prijsvraag werd pas in mei 1978 aan het COREPER voorgelegd. Tot nog toe is er nog geen besluit genomen en de Belgische Regering heeft nu voorgesteld dat, indien de Raad het bouwterrein niet in eigendom wenst te hebben en geen toezicht wil houden op de bouw, de Belgische Staat of een particuliere projectontwikkelaar een nieuw pand zou kunnen bouwen en financieren om het aan de Raad te verhuren. Een terrein gelegen tegenover het Berlaymontgebouw is onlangs voorlopig door de Raad geaccepteerd en de plannen voor het nieuwe gebouw, die het resultaat waren van de van 1972 t/m 1978 uitgevoerde studies, zijn voor verdere uitwerking doorgegeven aan de Belgische Regering. Deze heeft onlangs een openbare aanbesteding gehouden voor de bouw en heeft in een discussienota aan de Raad voorgesteld dat het gebouw na voltooiing aan de Raad hetzij te huur (keuzemogelijkheid III), hetzij in huurkoop (combinatie van keuzemogelijkheden III en II) zou worden aangeboden. Er is nog geen beslissing genomen. In de meest recente studie werd een gebouw voorgesteld, gebaseerd op de geschatte behoefte in 1995, met een oppervlak van 150000 m2, inclusief 24 vergaderruimten (25000 m2) en kantoren voor 2450 personeelsleden (65000 m2).

6.2.4. Het Parlement voert momenteel afzonderlijk onderhandelingen met een particuliere onderneming over de bouw van een nieuw pand in de Belliardstraat, te beginnen in 1980 (keuzemogelijkheid IV). Dit zal het gebouw Keizerslaan 3 vervangen en zal voor het houden van vergaderingen kunnen dienen voor de comités van het Europese Parlement. Het zal door particulieren worden gefinancierd en in eerste instantie worden gehuurd door de Belgische Regering, die het dan zal doorverhuren aan het Parlement. Het zal een oppervlakte beslaan van ongeveer 32000 m2, waarvan circa 15000 m2 is bestemd voor kantoorruimte ten behoeve van personeel en leden, en 5000 m2 voor zeven vergaderruimten.

6.3. Ontwikkelingen in Luxemburg en Straatsburg

6.3.1 Het voornaamste project der Commissie in Luxemburg was de bouw van het Jean Monnetgebouw; het werk aan de derde sectie hiervan zal naar verwachting in mei 1980 zijn voltooid, waardoor een extra ruimte van 36000 m2 beschikbaar komt (keuzemogelijkheid III). Verwacht werd dat de nieuwe sectie voldoende zou zijn om al het personeel van de Commissie in Luxemburg in de nabije toekomst onder te brengen (hierbij is echter geen rekening gehouden met een mogelijke uitbreiding van het aantal Lid-Staten). Hier zal ook de nieuwe ICL-computer worden geïnstalleerd, waarvoor in het huidige Rekencentrum geen plaats is. Een tijd lang ging de Commissie ermee akkoord dat het gebouw van het Rekencentrum zou worden overgenomen door het Hof van Justitie, dat meende dat het voor zijn uitbreidingsbehoefte wel voldoende zou zijn. Onlangs echter besloot de Commissie dit gebouw voor eigen gebruik te behouden; het Hof van Justitie moet nu naarstig naar alternatieven zoeken, waarbij een uitbreiding van het bestaande gebouw het meest waarschijnlijk lijkt.

6.3.2 Het Parlement heeft het punt bereikt, waarop het nog een gebouw moet huren om het extra personeel te huisvesten dat verwacht wordt als gevolg van de rechtstreekse verkiezingen in 1979 (300 tot 400, waarvan er 100 in het torengebouw "Tour" kunnen worden ondergebracht). Bovendien is voor de vergaderingen van het uitgebreide rechtstreeks gekozen Parlement in Luxemburg de bouw van een nieuwe grote vergaderzaal vereist. De Luxemburgse Regering was oorspronkelijk van plan een enorm nieuw gebouw voor het Parlement neer te zetten, dat kantoren en een vergaderzaal zou omvatten; hierover is nog geen beslissing genomen. Inmiddels is begonnen aan de bouw van een nieuwe grote vergaderzaal die, naar verwachting, tegen de winter van 1979 zal zijn voltooid. In Straatsburg zal de huidige grote vergaderzaal in het "Palais de l'Europe" worden aangepast om het rechtstreeks gekozen Parlement te huisvesten; deze werkzaamheden, waarmee reeds begonnen is, zullen vermoedelijk medio 1979 voltooid zijn. Er zal ook meer kantoorruimte nodig zijn en de stad Straatsburg heeft het op zich genomen te zorgen voor een nieuw gebouw van 35000 m2 voor verhuur aan het Parlement.

6.3.3 Voorts zijn de Instellingen voornemens in Luxemburg een Sociaal Centrum te bouwen; zij onderzoeken gezamenlijk hoe dit het best kan worden gerealiseerd.

DEEL II

7. OPMERKINGEN VAN DE EUROPESE REKENKAMER OVER DE HUISVESTINGSREGELINGEN VAN DE GEMEENSCHAPPEN

7.1. Algemeen

7.1.1. De Rekenkamer beseft dat het treffen van regelingen ter voorziening in de accommodatiebehoeften in de door de Instellingen vereiste omvang geen gemakkelijke taak is. Zij is zich terdege bewust van de praktische beperkingen die zich voordoen bij het zoeken naar vrije ruimte of leegstaande gebouwen in steden waar de belangstelling van de zijde van particuliere firma's groot is.

7.1.2. De Rekenkamer moet zich, evenals de andere Instellingen, houden aan het besluit genoemd in paragraaf 2.2.1. Zij erkent dat de aanhoudende onzekerheid ten aanzien van de permanente vestiging van de Instellingen, en in de laatste tijd de verwachting van mogelijke wijzigingen als gevolg van de uitbreiding van het Parlement, factoren zijn die het verwerven van permanente gebouwen in aanzienlijke mate hebben tegengegaan. Een oplossing van deze problemen zou zeer zeker bijdragen tot een doeltreffender en economischer huisvestingsbeleid.

7.1.3. Desondanks merkt de Rekenkamer op dat de Gemeenschappen in Brussel 381994 m2 en in Luxemburg 214519 m2 hebben gehuurd en daarvoor jaarlijks in totaal respectievelijk 1003 miljoen Bfr. en 507 miljoen Bfr. aan huur betalen. Sinds het eerdergenoemde besluit in 1965 werd aangenomen, is een bedrag van 229 miljoen ERE [4] ten laste gebracht van de communautaire begrotingspost voor huren. Maar op 31 december 1978 bezaten de Gemeenschappen alleen de zeven kleine bezittingen, genoemd in de paragrafen 3.1.1 t/m 3.1.3; de huidige waarde daarvan is niet bekend. De Rekenkamer geeft daarom de volgende opmerkingen in overweging.

7.2. Planning op lange termijn

7.2.1. Zoals vermeld in paragraaf 6.2.1, heeft de Commissie in 1975 haar vijfjarenplan voor de huisvesting gepresenteerd, dat uiteindelijk over het algemeen goed heeft voldaan. Zo omvatte ook de poging van de Raad om zijn huisvestingsbehoeften vooruit te plannen (zie par. 6.2.3) een prognose tot 1995. Geen van deze prognoses werd door de begrotingsautoriteiten formeel besproken en goedgekeurd en evenmin regelmatig herzien. Het Parlement heeft vooralsnog geen plannen op middellange of lange termijn kenbaar gemaakt voor zijn toekomstige behoeften, hoewel het onlangs een nuttig overzicht van alle bekende projecten heeft opgesteld [5].

7.2.2. De Rekenkamer is zich ervan bewust dat de problemen, genoemd in de paragrafen 7.1.1 en 7.1.2 en het tijdschema voor de budgettaire controles, vooral in verband met personeelsuitbreidingen, moeilijkheden opleveren bij de poging om de toekomstige behoeften te ramen. Desalniettemin is de Rekenkamer van mening dat het voor de Instellingen buitengewoon moeilijk moet zijn om zonder betrouwbare prognoses de zekerheid te hebben dat op economisch verantwoorde wijze in hun behoeften wordt voorzien. De Rekenkamer is dan ook van mening dat een gezonder financieel beheer zou kunnen worden verwacht wanneer de Instellingen en de begrotingsautoriteiten gezamenlijk prognoses van de huisvestingsbehoeften voor ten minste de eerstkomende vijf jaar overeen zouden komen en deze prognoses dan jaarlijks zouden aanpassen. Deze prognoses moeten dan gebaseerd zijn op alle op dat moment bekende of verwachte factoren en de jaarlijkse aanpassing moet de mogelijkheid bieden tot het verdisconteren van wijzigingen die een gevolg zijn van het werkprogramma of van besluiten over de vestiging.

7.3. Normen

Naar het oordeel van de Rekenkamer dient de vaststelling van de huisvestingsbehoeften en de planning van kantooraccommodatie te zijn gebaseerd op gemeenschappelijk overeengekomen normen, die voor alle Instellingen gelden. De bouwwijze, de aanwezigheid van vaste scheidingswanden en de uitrusting van een gebouw, b.v. diepte van de kamers, raamafmetingen, aanwezigheid van ingebouwde kasten en vloerbedekking, zijn uiteraard van invloed op de geschiktheid van het gebouw voor gebruik in de praktijk. In hoeverre deze factoren, of het ontbreken van een gemeenschappelijke norm, hebben geleid tot de in paragraaf 5.1.1 beschreven verschillen, onttrekt zich aan de beoordeling. Doch de Rekenkamer is van mening dat de Instellingen moeten trachten de uitersten te elimineren en dat zij in het bijzonder hun normen, voor zover die er zijn, zoveel mogelijk op elkaar moeten afstemmen. Hoewel zij toegeeft dat een strikte toepassing in de praktijk niet haalbaar is, en dat bepaalde specialistische functies hogere eisen stellen, beveelt de Rekenkamer aan dat de Instellingen de mogelijkheid onderzoeken om gezamenlijk overeengekomen algemene normen op te stellen, zowel voor de oppervlakte (uitgedrukt in m2 per ambtenaar, eventueel aangepast volgens rang) als voor de eigenlijke inrichting van de kantoren.

7.4. Coördinatie en rationalisering

7.4.1. De Rekenkamer heeft kennis genomen van het feit dat er geen officieel geregeld overleg tussen de Instellingen bestaat over kwesties met betrekking tot de accommodatieplanning, zoals bij voorbeeld de "Groupe d'harmonisation d'achats" voor het coördineren van de inkoop.

Van tijd tot tijd zijn er wel informele contacten, met name in Luxemburg, waar de concentratie van gebouwen op het Kirchbergplateau duidelijk een rationeel gebruik van de beschikbare grond noodzakelijk maakt. En geen Instelling zou een gebouw vrijgeven zonder de andere te raadplegen: het overdragen van gebouwen van de ene Instelling aan de andere is niet ongebruikelijk. In Brussel echter heeft de schaarste aan gebouwen en bouwterreinen in de buurt waar thans de kantoren van de Commissie en de Raad zijn gevestigd, geleid tot afzonderlijk optreden en wellicht zelfs tot concurrentie tussen de Instellingen.

7.4.2. Hoewel er nog geen besluit is genomen met betrekking tot de permanente vestiging van de Instellingen, is de Rekenkamer van mening dat het uitbrengen van regelmatige prognoses zou helpen de behoeften te onderkennen en te bundelen, hetgeen zou kunnen leiden tot een betere coördinatie tussen de Instellingen, om aldus te bereiken dat een optimaal gebruik wordt gemaakt van diensten die anders misschien op meer dan één plaats beschikbaar zouden zijn, bij voorbeeld vergaderruimten, restaurants en cafetaria's, opslagplaatsen en winkels, waarvoor in sommige vestigingsplaatsen momenteel door de meeste Instellingen afzonderlijk wordt gezorgd.

7.4.3. Als voorbeeld van dergelijke mogelijkheden merkt de Rekenkamer op dat, hoewel de Commissie, de Raad en het Parlement van plan zijn voor zichzelf de nieuwe gebouwen (of uitbreidingen) genoemd in de paragrafen 6.2.2, 6.2.3 en 6.2.4 te laten bouwen, er geen aanwijzingen waren dat plannen onderling worden uitgewisseld. Zo bij voorbeeld voorzien al deze projecten in vergaderruimten, doch de mogelijkheid van een gemeenschappelijk Conferentiecentrum in Brussel blijkt nog niet te zijn bestudeerd. Uit tabel 9 blijkt het aantal vergaderruimten en conferentiekamers met tolkenfacili-teiten (en het aantal zitplaatsen), welke op dit ogenblik voor iedere Instelling in Brussel en Luxemburg beschikbaar zijn.

Tabel 9

| Aantal zitplaatsen | Totaal aantal kamers | Maximum-aantal zitplaatsen |

0-50 | 51-100 | 101-150 | 151-200 | 200 + |

Brussel | | | | | | | |

Commissie | 4 | 10 | 2 | 2 | — | 18 | 1413 |

Parlement | — | 3 | — | — | — | 3 | 195 |

Raad | 1 | 10 | 2 | — | 1 | 14 | 1300 |

Economisch en Sociaal Comité | 3 | 1 | 1 | — | 1 | 6 | 487 |

Totaal | 8 | 24 | 5 | 2 | 2 | 41 | 3395 |

Luxemburg | | | | | | | |

Commissie | — | 5 | 1 | — | — | 6 | 520 |

Parlement | 6 | 1 | — | — | 1 | 8 | 500 |

Hof van Justitie | 2 | 2 | — | 1 | — | 5 | 413 |

Totaal | 8 | 8 | 1 | 1 | 1 | 19 | 1433 |

7.4.4. De Rekenkamer zou het nuttig achten wanneer de Instellingen een comité zouden oprichten om na te gaan of gemeenschappelijk gebruik van accommodatie of faciliteiten een praktische en uitvoerbare mogelijkheid zou zijn; dit comité zou dan als een van zijn eerste taken de mogelijkheid van gemeenschappelijke vergader faciliteiten moeten behandelen. Voorts beveelt de Rekenkamer aan dat een dergelijk comité uit hoofde van zijn coördinerende functie wordt geraadpleegd met betrekking tot alle toekomstige huisvestingsregelingen.

7.5. Efficiency van het huurbeleid

7.5.1. Gezien de positie van de Instellingen als belangrijke gebruikers van kantooraccommodatie was de Rekenkamer verrast te constateren hoe weinig informatie er was over de kapitaaluitgaven voor gebouwen. Slechts in twee van de 48 onderzochte bestaande huurcontracten waren er aanwijzingen van een bestaande relatie tussen de huren en de kapitaaluitgaven. Zelfs in die gevallen waren de gedetailleerde berekeningen gemaakt door de bouwheren c.q. eigenaars, en de Rekenkamer vond in deze of in andere gevallen geen enkele aanwijzing dat de Instellingen de huren konden relateren aan de kapitaaluitgaven. Ter illustratie van de kosten voor de Gemeenschappen, die het gevolg zijn van het huurbeleid van de Instellingen, geeft de Rekenkamer in tabel 10 voor enkele van de grotere gebouwen de geaccumuleerde huren sedert de bouw, geïndexeerd aan de prijzen van het bouwjaar (uitgaande van de Belgische en Luxemburgse indices van de verbruiksprijzen) gerelateerd aan de geraamde bouwkosten (voor berekeningen zie bijlage V).

Tabel 10

Gebouw | Jaar van voltooiing | Geaccumuleerde huren geïndexeerd aan het bouwjaar (miljoen Bfr.) | Aantal jaren huur dat gelijk is aan de kapitaaluitgaven zonder interest (zie bijlage V) |

Complex Blijde Inkomst, Brussel | 1962 | 821 | 13 |

Karel de Grote, Brussel | 1965 | 821 | 11 |

Berlaymont, Brussel | 1966 | 1263 | 11 |

Bâtiment Tour, Luxemburg | 1966 | .274 | 11 |

Bâtiment Schuman, Luxemburg | 1973 | 318 | 12 |

Deze cijfers zijn gebaseerd op een aantal schattingen: zij laten bepaalde essentiële — zowel positieve als negatieve — factoren buiten beschouwing en zijn niet betrouwbaar genoeg om te dienen als grondslag voor een duidelijke herziening van het beleid. Zij lijken echter de opvatting te bevestigen dat, al was het slechts in termen van jaarlijkse uitgaven, rechtstreekse financiering volgens keuzemogelijkheid I serieuze overweging verdient als economisch alternatief voor huren, zelfs als men het feit buiten beschouwing laat dat de Instellingen daardoor zeer waardevolle activa zouden verwerven. Zo bevatten bij voorbeeld de voorwaarden voor het Conferentiecentrum (6.2.2) een clausule die voorziet in vermindering van de huur na twaalf jaar, terwijl de voorwaarden voor de derde sectie van het Jean Monnetge-bouw (6.3.1) voorzien in eigendomsoverdracht aan de Staat na twaalf jaar. Het lijkt redelijk om hieruit te concluderen dat na de aanvangsperiode kapitaaluitgaven en financieringskosten geheel zijn terugverdiend.

7.5.2. Andere factoren waarmee rekening zou moeten worden gehouden bij een vollediger onderzoek naar de economische aspecten van de verschillende keuzemogelijkheden, namelijk kopen, bouwen of huren, zijn o.a.:

(i) het op de kapitaaluitgaven te berekenen rentepercentage; één lopende overeenkomst geeft een rente van 71/2 % welk percentage wordt berekend door de financierende eigenaren, terwijl in een ander geval zelfs 10 % wordt genoemd. De Instellingen zouden waarschijnlijk gunstiger voorwaarden kunnen krijgen van de Lid-Staten of op de kapitaalmarkt. Zij zouden zelfs gelden renteloos of tegen verlaagde rentevoet van de Lid-Staten kunnen krijgen, hetzij via de begrotingen, hetzij in de vorm van leningen;

(ii) in de kosten van de bouw door commerciële eigenaren is ook de betaling van BTW begrepen, hetgeen momenteel tot uiting komt in de door de Instellingen betaalde huren. Indien de Instellingen of een Lid-Staat opdrachtgever zouden zijn van een bouw-project zouden zij vermoedelijk eveneens profiteren van het feit dat de Gemeenschappen het recht hebben vrijstelling van BTW te verlenen;

(iii) de praktische nadelen van huren; momenteel nemen de Instellingen, zelfs als huurder, soms de financiële verantwoordelijkheid op zich voor het plaatsen van scheidingswanden, het installeren van apparatuur en het aanbrengen van grote en kleine verbeteringen. Bij hun vertrek laten zij deze voorzieningen achter, of wel de bijkomende kosten van demontage zijn voor hun rekening. Indien de Instellingen de gebouwen in eigendom zouden hebben, zouden dergelijke voorzieningen de waarde van het bezit verhogen;

(iv) bij zelf bouwen heeft men een ruimere keuze wat betreft planning en voorwaarden en vermijdt daardoor wellicht de zwakke onderhandelingspositie van de Instellingen tegenover eigenaren die gunstig gelegen bestaande gebouwen aanbieden (hetgeen waarschijnlijk het geval was bij het huren van Cortenberg VI, vermeld in par. 6.2.1).

7.5.3. De Rekenkamer ondervond moeilijkheden bij het verkrijgen van concrete informatie over de vele factoren die voor een beslissing over deze kwestie van belang zouden zijn. Aan de hand van het beschikbare materiaal gelooft de Rekenkamer echter dat aankoop onder bepaalde omstandigheden een verantwoord alternatief zou kunnen zijn. De Rekenkamer beveelt daarom aan dat de Instellingen verder aandacht besteden aan de vraag of hun huidige kennelijke voorkeur voor huren nog steeds neerkomt op goed financieel beheer dan wel of aankoop niet voordeliger zou zijn. De in paragraaf 7.2.2 voorgestelde prognoses zouden bij de beoordeling van het beleid van de Instellingen op dat punt zeker van nut zijn.

7.5.4. In dit verband noemt de Rekenkamer als mogelijk alternatief voor volledige eigendom de invoering door de Commissie van een clausule, waardoor de huurder een zeker voordeel verkrijgt uit de lange termijnbetaling van huur doordat hij uiteindelijk in het genot komt van huurverlaging, terwijl tegelijkertijd de financierende partij verzekerd is van het volledig terugontvangen van kosten en rente. Een dergelijke clausule kwam niet voor in de overwegingen van de andere Instellingen. De Rekenkamer beveelt de Commissie aan door te gaan met haar voornemens, om te onderzoeken of en in hoeverre een dergelijke clausule in toekomstige huurcontracten kan worden opgenomen, en stelt voor dat alle Instellingen nagaan of soortgelijke regelingen, welke leiden tot huurvermindering, alsnog kunnen worden overeengekomen voor lopende, respectievelijk kunnen worden opgenomen in toekomstige, huurovereenkomsten.

7.5.5. Voorts stelt de Rekenkamer voor dat de Instellingen gemeenschappelijke standaardvoorwaarden voor huur- of bouwovereenkomsten opstellen, die bij alle onderhandelingen als basispunt kunnen dienen.

7.6. Betalingen van nationale belastingen en indexering

De Rekenkamer vestigt eveneens de aandacht op drie verdere details in de bestaande financiële regelingen:

a) "Précompte immobilier" (Impöt foncier)

In België is de eigenaar van een gebouw volgens de wet verplicht tot het betalen van de Belgische onroerend-goedbelasting (précompte immobilier). De huurcontracten van de Instellingen betreffende gebouwen die eigendom zijn van particulieren, behelzen (doorgaans) de bepaling dat deze belasting voor rekening van de huurder komt, en de Instellingen hebben derhalve betalingen uit dien hoofde verricht. Tabel 11 geeft de bedragen aan die in 1978 voor deze belasting zijn betaald:

Tabel 11

| in 1000 Bfr. |

Commissie | 33205 |

Parlement | 1563 |

Raad | 15224 |

Economisch en Sociaal Comité | 1781 |

| 51773 |

Krachtens het Protocol betreffende de Voorrechten en Immuniteiten van de Europese Gemeenschappen zijn de Instellingen vrijgesteld van het betalen van nationale en plaatselijke belastingen en de vraag rijst of het onder de genoemde omstandigheden wel juist is betaling van de précompte immobilier van hen te verlangen. Voor gebouwen waarin diensten van de Instellingen zijn gevestigd en die eigendom zijn van de Belgische Regering, ligt de situatie anders, aangezien de Regering de door haar zelf ingestelde belasting niet behoeft te betalen en deze dus ook niet aan de huurder kan worden doorberekend. De juridische dienst van de Commissie stelde zich reeds in 1960 op het standpunt dat de Instellingen niet verplicht zijn de précompte immobilier te betalen doch, ofschoon de Instellingen boekhouding voeren over de betaalde belastingbedragen, zijn er momenteel geen onderhandelingen gaande met de Belgische belastinginstanties. Tijdens de besprekingen met de Belgische Regering over het nieuwe gebouw voor de Raad (paragraaf 6.2.3) verklaarde de Regering dat de Raad zou worden vrijgesteld van iedere vorm van directe of indirecte belasting, zelfs al zou het gebouw door een particuliere onderneming worden opgetrokken en vervolgens door de Raad worden gekocht of gehuurd. De Rekenkamer beveelt aan dat de Instellingen samen met de Belgische autoritei-ten nagaan of voor de toekomst vrijstelling en/of restitutie kan worden verkregen van de werkelijke betalingen van deze belasting, en of reeds gedane betalingen kunnen worden gerestitueerd.

b) BTW

Zoals opgemerkt in paragraaf 7.5.2, betalen de Gemeenschappen in de door commerciële eigenaren berekende huren het BTW-bestanddeel dat in de bouwkosten is begrepen. Deze belasting valt eveneens onder de bepalingen van het Protocol betreffende de Voorrechten en Immuniteiten. De Gemeenschappen krijgen gewoonlijk rechtstreekse vrijstelling van betaling, of zij verzoeken om restitutie na betaling. In het geval van huren echter is het BTW-bestanddeel verborgen en de Rekenkamer beveelt aan dat de Instellingen samen met de Belgische en Luxemburgse autoriteiten nagaan hoe de vrijstelling van BTW in die gevallen kan worden toegepast. De Rekenkamer merkt nogmaals op dat, indien het nieuwe Raadsgebouw (par. 6.2.3) door de Belgische Regering of door een particuliere onderneming zou worden gebouwd, noch de huur, noch de verkoopprijs directe of indirecte belasting van welke aard ook zou insluiten.

c) Indexering

Zoals vermeld in paragraaf 4.2 van dit verslag, is een groot aantal van de door de Instellingen betaalde huren aan de prijsindex gekoppeld. Hoewel dergelijke huurverhogingen alleen zijn betaald als zij in overeenstemming waren met de voorwaarden van de huurcontracten, vraagt de Rekenkamer zich af of zij zelfs in al deze gevallen wel economisch verantwoord zijn. Bij voorbeeld in die gevallen waarin de rechtstreekse verhuurder alleen een financieel belang heeft en het eigendomsrecht bij de eigenaar blijft, geschiedt de financiering meestal in de vorm van een lening op lange termijn tegen een vaste rentevoet of wel een hypothecaire lening op de kapitaaluitgaven voor de bouw. In dergelijke gevallen is de Rekenkamer van mening dat de voor een dergelijke lening geldende rentevoet reeds voldoende ruimte laat voor discontering over de gehele looptijd. Men kan dan ook stellen dat door indexering een extra vergoeding wordt gecreëerd. Om na te gaan of dit argument in ieder geval steekhoudend is, zou de financieringsregeling van de rechtstreekse verhuurder moeten worden bekeken. Deze feiten waren de Instellingen kennelijk niet bekend en de Rekenkamer beveelt dan ook aan dat iedere Instelling in het licht van bovenstaande opmerkingen, zo nodig samen met de verhuurder, onderzoekt of de aanpassingen in het kader van de indexering economisch verantwoord zijn. De Rekenkamer vertrouwt erop dat de Instellingen met dit aspect in het bijzonder rekening zullen houden bij eventueel nog verder te sluiten huurovereenkomsten en door herziening van bestaande overeenkomsten.

8. VERDERE ALGEMENE OPMERKINGEN VAN DE EUROPESE REKENKAMER

8.1. De Rekenkamer heeft als algemeen principe besloten haar financiële controleactiviteiten grotendeels te richten op het onderzoek van systemen en procedures. De waarde van de systeembenadering is dat zij zich hoofdzakelijk bezighoudt met principekwesties en dus de gelegenheid biedt voor een algehele beoordeling van de rekeningen en de daarmee verband houdende transacties tegen aanvaardbare kosten in het kader van voor de financiële controle beschikbare middelen. De Rekenkamer besteedt uiteraard eveneens aandacht aan individuele fouten, niet alleen wat de financiële gevolgen van het geval zelf betreft, maar met name ook in zoverre deze fouten duiden op een zwakke plek in de systemen en procedures, zodat steeds het risico van herhaling bestaat, met als gevolg daarvan extra kosten.

8.2. Het besluit van de Rekenkamer om de kwestie van het huisvestingsbeleid van de Instellingen reeds thans te onderzoeken, werd niet genomen om dit beleid te kritiseren, en met alle begrip voor de motieven die eraan ten grondslag liggen. De onzekerheid omtrent de tijd die de Instellingen nog in hun huidige vestigingsplaatsen zullen blijven, was niet bevorderlijk voor een "koop"-beleid. Dit stond een lange-termijnplanning van het huisvestingsbeleid in de weg en als gevolg daarvan werd de keuze van de gebouwen nagenoeg uitsluitend bepaald door de beschikbaarheid ervan in de gewenste vestigingsplaatsen. Bijgevolg hebben kwesties als het vaststellen van gemeenschappelijke normen voor de accommodatie van personeel, alsmede de coördinatie van het onderhandelingsbeleid en van huurvoorwaarden niet de aandacht gekregen die zij verdienden.

8.3. De Rekenkamer heeft daarom besloten dit speciale verslag op dit tijdstip en in deze vorm uit te geven, in de hoop dat de daarin vervatte feiten en aanbevelingen de aanzet zullen vormen voor een duidelijker omlijnd huisvestingsbeleid. De Rekenkamer zal wellicht te zijner tijd verdere financiële controles op dit gebied uitvoeren, met name met betrekking tot bepaalde gebouwen of overeenkomsten en de voorwaarden daarvan. De Kamer vertrouwt erop dat de Instellingen haar ambtenaren ook bij deze controles weer inzage zullen geven in alle notulen van beraadslagingen die uiteindelijk tot besluiten of beslissingen hebben geleid. De Rekenkamer is echter van mening dat deze meer gedetailleerde controles met meer vrucht kunnen worden uitgevoerd, wanneer de Instellingen de vastere basis zullen hebben verkregen waarop alle aanbevelingen van de Rekenkamer zijn gericht en in het bijzonder wanneer zij de economische studies hebben uitgevoerd en de gemeenschappelijke normen hebben opgesteld, als bedoeld in de aanbevelingen van de Rekenkamer volgens de paragrafen 7.3, 7.4.4 en 7.5.3.

Aangenomen op 21 juni 1979.

Michael N. Murphy

President van de Rekenkamer

[1] Exclusief personeel voor research en investeringen.

[2] Inclusief parkeerruimte, indien deel uitmakend van het gebouw

[3] COM (75) 194.

[4] Werkelijke betalingen, inclusief Externe Bureaus.

[5] Doc. PE 55.550/QUEST/rev.

--------------------------------------------------

BIJLAGE I

BESLUIT

VAN DE VERTEGENWOORDIGERS VAN DE REGERINGEN DER LID-STATEN

betreffende de voorlopige vestiging van bepaalde Instellingen en van bepaalde diensten der Gemeenschappen

(Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen nr. 152 van 13 juli 1967, blz. 18)

DE VERTEGENWOORDIGERS VAN DE REGERINGEN DER LID-STATEN,

Gelet op artikel 37 van het Verdrag tot instelling van één Raad en één Commissie welke de Europese Gemeenschappen gemeen hebben,

Overwegende dat, onverminderd de toepassing van de artikelen 77 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, 216 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap en 189 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, en van artikel 1, tweede alinea, van het Protocol betreffende de statuten van de Europese Investeringsbank, er aanleiding toe bestaat om ter gelegenheid van de instelling van één Raad en één Commissie welke de Europese Gemeenschappen gemeen hebben en ter regeling van bepaalde bijzondere vraagstukken met betrekking tot het Groothertogdom Luxemburg, bepaalde Instellingen en diensten voorlopig te Luxemburg werkzaam te doen zijn,

BESLUITEN:

Artikel 1

Luxemburg, Brussel en Straatsburg blijven voorlopig de plaatsen waar de Instellingen der Gemeenschappen gevestigd zijn.

Artikel 2

In de maanden april, juni en oktober houdt de Raad zijn zittingen te Luxemburg.

Artikel 3

Het Hof van Justitie blijft te Luxemburg gevestigd.

Eveneens worden te Luxemburg gevestigd de rechterlijke en semi-rechterlijke organen, met inbegrip van die welke bevoegd zijn de regels betreffende de mededinging toe te passen welke organen bestaan of zullen worden geschapen krachtens de Verdragen tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, de Europese Economische Gemeenschap en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, of krachtens overeenkomsten die in het kader der Gemeenschappen tussen Lid-Staten of met derde landen worden gesloten.

Artikel 4

Het Secretariaat-generaal van het Europese Parlement en zijn diensten blijven te Luxemburg gevestigd.

Artikel 5

De Europese Investeringsbank wordt te Luxemburg gevestigd, waar haar leidinggevende organen bijeenkomen en al haar werkzaamheden worden verricht.

Deze bepaling betreft in het bijzonder de ontwikkeling van de huidige werkzaamheden, met name die bedoeld in artikel 130 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, eventuele uitbreiding van deze werkzaamheden tot andere gebieden en de nieuwe taken die aan de Bank zouden worden gegeven.

Een verbindingsbureau tussen de Commissie en de Europese Investeringsbank wordt te Luxemburg gevestigd, inzonderheid ter vergemakkelijking van hetgeen door het Europees Ontwikkelingsfonds wordt verricht.

Artikel 6

Het Monetair Comité komt te Luxemburg en te Brussel bijeen.

Artikel 7

De diensten voor financiële interventies van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal worden te Luxemburg gevestigd. Deze diensten omvatten het Directoraat-generaal Krediet en Investeringen, alsmede de met het innen van de heffing belaste dienst en de bijbehorende boekhoudkundige diensten.

Artikel 8

Een Bureau voor officiële publikaties der Gemeenschappen, waaraan worden verbonden een Gemeenschappelijk Verkoopbureau en een dienst voor vertalingen die op middellange en lange termijn verricht moeten worden, wordt te Luxemburg gevestigd.

Artikel 9

Voorts worden de volgende diensten van de Commissie te Luxemburg gevestigd:

a) het Bureau voor de Statistiek en de Dienst Reken centrum;

b) de Dienst Hygiëne en Arbeidsveiligheid van de Europese Economische Gemeenschap en van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal;

c) het Directoraat-generaal Verspreiding van kennis, de Directie Bescherming van de gezondheid, de Directie Veiligheidscontrole van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie

en het daartoe benodigde administratieve en technische apparaat.

Artikel 10

De Regeringen der Lid-Staten zijn bereid om andere communautaire organen en diensten, in het bijzonder op financiële gebieden, te Luxemburg te vestigen of daarheen over te brengen, mits de goede werking hiervan wordt gewaarborgd.

Hiertoe verzoeken zij de Commissie hun jaarlijks een verslag uit te brengen over de bestaande toestand met betrekking tot de vestiging van de communautaire organen en diensten en over de mogelijkheid om nieuwe maatregelen in de zin van deze bepaling te nemen, waarbij met de noodzaak van de goede werking der Gemeenschappen rekening moet worden gehouden.

Artikel 11

Ten einde de goede werking van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal te waarborgen, wordt de Commissie verzocht, het overbrengen van de verschillende diensten geleidelijk en gecoördineerd te doen verlopen en de diensten voor het beheer van de kolen- en staalmarkt als laatste over te brengen.

Artikel 12

Behoudens het bovenstaande, raakt dit besluit noch de plaatsen waar de Instellingen en diensten der Europese Gemeenschappen voorlopig gevestigd zijn, zoals deze voortvloeien uit vroegere beslissingen der Regeringen, noch de hergroepering van de diensten welke voortvloeit uit de instelling van één Raad en één Commissie.

Artikel 13

Dit besluit treedt op dezelfde datum in werking als het Verdrag tot instelling van één Raad en één Commissie welke de Europese Gemeenschappen gemeen hebben.

Gedaan te Brussel de achtste april negentienhonderdvijfenzestig.

Paul-Henri Spaak

Kurt Schmücker

Maurice Couve de murville

Amintore Fanfani

Pierre Werner

J. M. A. H. Luns

--------------------------------------------------

BIJLAGE II

GEBOUWEN VAN DE GEMEENSCHAPPEN IN BRUSSEL

A = verplaatsbare scheidingswanden.

B = vaste binnenmuren.

Opmerking: Garage Markelbach en Archimedesstraat 17 zijn niet in dit schema opgenomen (kleine oppervlakte).

Gebouw | Instelling | m2 | Jaarlijkse huur (1978) in 1000 Bfr. [3] | Personeelsbezetting (le kwartaal 1979) | |

Bruto | Netto |

Kantoorgebouwen | | | | | | | |

Berlaymont | | Commissie | 99957 [4] | 83736 | 284370 | 2838 | A |

Complex Blijde Inkomst/Cortenberg/Wetstraat | | Commissie | 62726 | 44132 | 123590 | 1552 | B |

Archimedes I en II | | Commissie | 11643 | 9041 | 29361 | 345 | B |

Schuman-rondplein 3 | | Commissie | 4520 | 4250 | 12181 | 155 | B |

Schuman-rondplein 6 | | Commissie | 7355 | 5855 | 26361 | 209 | B |

Wetstraat 120 | | Commissie | 9604 | 7648 | 34516 | 211 | A |

Wetstraat 84-86 | | Commissie | 17804 | 14124 | 67977 | 362 | A |

L'Astronomie 1 | | Commissie | 4738 | 4738 | 14198 | 123 | A |

Archimedesstraat 3, 5, 7 | | Commissie | 3111 | 3111 | 7690 | 120 | B |

Archimedes 25 | | Commissie | 6531 | 6531 | 15811 | 120 | B |

Nerviërslaan 13-31 | | Commissie | 11088 | 11088 | 35202 | 262 | A |

Guimardstraat 10-12 | | Commissie | 10795 | 10795 [1] | 38200 | 270 | A |

Archimedesstraat 73 | | Commissie | 1711 | 1711 [1] | 4124 | 12 | B |

Cortenberg VI (IMCO) | | Commissie | 6411 | 6411 [1] | 25200 | 194 | A |

Manhattancentrum (Conferentiecentrum) | | Commissie | 8250 | 8250 [1] | 31500 | [2] | B |

Keizerslaan 5 | } | Europees Parlement | 6515 | 4570 | 9870 | 89 | B |

Sint-Janstraat 4 | 7445 | B |

Karel de Grote | | Raad | 65127 | 28332 | 144220 | 1353 | A |

Jozef II | | Raad | 7779 | 4043 | 24015 | 112 | A |

Ravensteinstraat 2 Coudenberg 6 Kunstberg 11 | } | Economisch en Sociaal Comité | 12958 | 6864 | 23143 | 320 | A |

Totaal kantoorgebouwen | 358623 | 265230 | 958974 | 8647 | |

Gebouwen voor sociale doeleinden | | | | | | | |

Cloviuslaan 75-79 | | Commissie | 3250 | [2] | 7121 | [2] | |

Opslagruimten/magazijnen | | | | | | | |

Zaventem | | Commissie | 18278 | [2] | 34690 | [2] | |

Overijse | | Raad | 1843 | [2] | 2301 | [2] | |

Totaal opslagruimten en magazijnen | 20121 | | 36991 | | |

[1] Geschat, daar geen informatie beschikbaar is.

[2] Niet van toepassing.

[3] De bovenstaande jaarlijkse huurbedragen waren de laatst beschikbare cijfers ten tijde van het onderzoek. De indexering kan rectificaties van definitieve cijfers voor 1978 hebben veroorzaakt.

[4] Exclusief 90000 m2 souterrains, ondergrondse parkeerruimte enz., waarvoor de Commissie slechts een symbolische huur betaalt van 50 Bfr.

--------------------------------------------------

BIJLAGE III

GEBOUWEN VAN DE GEMEENSCHAPPEN IN LUXEMBURG

A = verplaatsbare scheidingswanden.

B = vaste binnenmuren.

Gebouw | Instelling | | m2 | Jaarlijkse huur (1978) in 1000 Bfr. [3] | Personeelsbezetting (le kwartaal 1979) | |

Bruto | Netto |

Kantoorgebouwen | | | | | | | |

Jean Monnet | | Commissie | | 82220 | 45821 | 216966 | 1129 | A |

Rekencentrum | | Commissie | | 8845 | 6669 | 25087 | 123 | A |

231-233, Val des Bons Malades | | Commissie | | 1873 | 1873 | 2201 | 48 | B |

20, av. Pasteur | | Commissie | | 1542 | 1542 | 4114 | 42 | B |

Centre européen (nieuw gedeelte) [4] | | Commissie | | 1013 | 848 | 3337 | — | A |

Chambre de Commerce | | Commissie | | 1233 | 889 | 2716 | 110 [1] | A |

76, av. de la Liberté | | Commissie | | 820 | 820 | 2460 | 8 [1] | B |

5, rue de Commerce (Euroffice) | | Commissie | | 16270 | 6947 | 33814 | 226 | A |

Robert Schuman | } | Europees Parlement | { | 41633 | 20992 | 103000 | 976 | A |

Centre européen (Tour) | 23260 | 20000 [1] | 52000 | 788 | A |

Hof van Justitie | | | | 24712 | 11869 | 50673 | 297 | A |

Totaal kantoorgebouwen | 203421 | 118270 | 496368 | 3747 | |

Gebouwen voor sociale doeleinden | | | | | | | |

41, rue Notre Dame | | Commissie | | 1517 | [2] | 1456 | [2] | |

4, rue Auguste Neyen | | Commissie | | 338 | [2] | 240 | [2] | |

107, av. du 10 septembre | | Commissie | | 157 | [2] | 275 | [2] | |

109, av. du 10 septembre | | Commissie | | 157 | [2] | 284 | [2] | |

46, rue des Roses | | Commissie | | 226 | [2] | 276 | [2] | |

13-15, av. Pasteur | } | Europees Parlement | { | 448 | [2] | 572 | [2] | |

9, rue Pierre d'Aspelt | 510 | [2] | 653 | [2] | |

2, rue Marguerite de Brabant | 150 | [2] | 211 | [2] | |

Totaal gebouwen voor sociale doeleinden | 3503 | | 3967 | | |

Opslagruimten/magazijnen | | | | | | | |

13, rue de Bouillon | | Commissie | | 5105 | [2] | 4055 | [2] | |

55, rue de Bouillon | } | Europees Parlement | { | 1100 | [2] | 1243 | [2] | |

145, rue de Cessange | 940 | [2] | 1052 | [2] | |

6, rue de Plaetis/rue M. Welter | 450 | [2] | 236 | [2] | |

Totaal opslagnïimten/magazijne | 7595 | | 6586 | | |

[1] Geschat, daar geen informatie beschikbaar is.

[2] Niet van toepassing.

[3] De hovenstaande jaarlijkse huurbedragen waren de laatst beschikbare cijfers ten tijde van het onderzoek. De indexering kan rectificaties van definitieve cijfers voor 1978 hebben veroorzaakt.

[4] Exclusief 90000 m2 souterrains, ondergrondse parkeerruimte enz., waarvoor de Commissie slechts een symbolische huur betaalt van 50 Bfr..

--------------------------------------------------

BIJLAGE IV

KANTOREN VAN DE GEMEENSCHAPPEN BUITEN DE VOORLOPIGE VESTIGINGSPLAATSEN

Stad | Bruto m2 | Jaarlijkse huur (1978) in ERE |

Commissie | | |

Ankara | 424 (gehuurd) | 9598 |

Athene | 906 (gehuurd) | 37250 |

Berlijn | 350 (gehuurd) | 22543 |

Bonn | 852 (gehuurd) | 41655 |

Kopenhagen | 890 (gehuurd) | 48624 |

Dublin | 641 (gehuurd) | 16890 |

Genève | 2020 (gehuurd) | 147221 |

Den Haag | 520 (gehuurd) | 46798 |

Caracas | 667 (gehuurd) | 40973 |

Londen | 600 (huurkoop) | 952 |

Cardiff | 235 (gehuurd) | 11945 |

Edinburgh | 186 (gehuurd) | 7807 |

New York | 984 (gehuurd) | 98955 |

Ottawa | 1088 (gehuurd) | 54469 |

Ottawa (ambtswoning) | 3966 (eigendom) | — |

Parijs | 1000 (eigendom) | 3800 (gehuurd voor parkeerruimte) |

Montevideo | 300 (eigendom) | — |

Rome | 1260 (gehuurd) | 45195 |

Santiago | 750 (gehuurd) | 30211 |

Tokio | 1090 (gehuurd) | 194099 |

Washington | 2100 (gehuurd) | 161635 |

Washington (ambtswoning) | 506 (gehuurd van EGKS) | 45000 |

| 21335 | 1065620 |

Europees Parlement | | |

Kopenhagen | 55 (gehuurd) | 10333 |

Parijs | 150 (gehuurd) | 13124 |

Bonn | 245 (gehuurd) | 11280 |

Den Haag | 30 (gehuurd) | 4863 |

| 480 | 39600 |

(In Dublin, Londen en Rome deelt het Parlement de kantoren met de Commissie.) |

Raad | | |

Genève | 1180 (gehuurd) | 185851 |

--------------------------------------------------

BIJLAGE V

GERAAMDE BOUWKOSTEN

1. Voor het opstellen van tabel 10 werden de kosten van het Schumangebouw overgenomen uit de door het Europese Parlement gesloten huurovereenkomst. Voor de overige vier gebouwen in tabel 10 werden geraamde kosten genomen, die gebaseerd zijn op:

Brussel

(i) een rapport, gedateerd maart 1977, van de deskundigen van "Bouwcentrum" betreffende het geprojecteerde nieuwe Raadsgebouw. Dit rapport bevat een specificatie van de ruwbouwkosten, waaruit een tarief per m2 bruto-oppervlakte kan worden afgeleid (30700 Bfr./m2 op basis van de prijzen in 1977);

(ii) ramingen, op verzoek van de Rekenkamer opgesteld door de heer Paul Noël, architect voor verschillende Instellingen, van de terrein- en bouwkosten per m2 voor ruwbouw en voor een geheel afgewerkt gebouw (resp. 30900 tot 33400 en 37900 tot 40400 Bfr./m2);

Luxemburg

(iii) prijsaanbiedingen aan de Rekenkamer voor haar eigen bouwproject, waaruit een tarief werd afgeleid van 28280 Bfr./m2 voor een geheel afgewerkt gebouw, inclusief grond;

(iv) een prijs voor ruwbouw van het Schumangebouw in 1973, voor 1978 overeenkomend met 29170 Bfr./m2.

ALGEMEEN

2. Verdere onderhandelingen werden gevoerd met particuliere en overheidsarchitecten.

3. Bij ontbreken van meer concrete gegevens besloot de Rekenkamer uit te gaan van afge ronde kostentarieven voor geheel afgewerkte gebouwen en zich te baseren op cijfers die aan de voorzichtige kant zijn. Zo werd voor Brussel uitgegaan van een tarief van 40000 Bfr./m2 bruto-oppervlak en voor Luxemburg van 30000 Bfr./m2. Voor de redenen van dit verschil in kosten werd de Rekenkamer geen verklaring gegeven, doch het wordt bevestigd door het verschil in de bouwkostenindices (zie onderstaande tekst).

4. De bouwkosten bij voltooiing van de gebouwen in tabel 10 werden als volgt vastgesteld:

Schumangebouw, als vermeld in het huurcontract;

overige gebouwen overeenkomstig onderstaande tabel.

Gebouw | Jaar van voltooiing van de bouw | Kosten per m2 | Bruto-oppervlakte | Geraamde oorspronkelijke bouwkosten |

(Bfr.) | (m2) | (miljoen Bfr.) |

Complex Blijde Inkomst | 1962 | 10145 | 62726 | 636,4 |

Karel de Grote | 1965 | 11595 | 65127 | 755,1 |

Berlaymont | 1966 | 12315 | 99957 | 1231,0 |

Bâtiment Tour | 1966 | 10699 | 23260 | 248,9 |

Bâtiment Schuman | 1973 | Huidige kosten: | 742 |

De Rekenkamer is zich ervan bewust dat de bruto-oppervlakte van de gebouwen in de bovenstaande tabel en in tabel 10 ruimten omvat, zoals parkeerruimte en souterrains, die aanzienlijk minder gekost zouden hebben dan de twee toegepaste kostentarieven. De geraamde oorspronkelijke kosten en bijgevolg het aantal jaren huur dat nodig is om die kosten te dekken, moeten dan ook worden geacht te zijn berekend aan de voorzichtige kant.

De omrekening van de thans geldende bouwprijzen in de prijzen, geldig bij de voltooiing, geschiedde op basis van de volgende indices:

| België | Luxemburg |

Index [1] | Bfr./m2 | Index [1] | Bfr./m2 |

Bouwkosten in | | | | |

1978 | 394,3 | 40000 | 347,4 | 30000 |

1977 | 358,6 | 36378 | 335,2 | 28946 |

1976 | 321,4 | 32604 | 317,3 | 27401 |

1975 | 287,1 | 29125 | 293,9 | 25380 |

1974 | 255,7 | 25939 | 255,6 | 22073 |

1973 | 202,9 | 20583 | 216,4 | 18687 |

1972 | 185,7 | 18838 | 198,6 | 17150 |

1971 | 170,0 | 17246 | 187,3 | 16174 |

1970 | 151,4 | 15359 | 166,1 | 14344 |

1969 | 137,1 | 13908 | 140,4 | 12124 |

1968 | 132,9 | 13482 | 132,6 | 11451 |

1967 | 128,6 | 13046 | 124,4 | 10743 |

1966 | 121,4 | 12315 | 123,9 | 10699 |

1965 | 114,3 | 11595 | 117,2 | 10121 |

1964 | 110,0 | 11159 | 112,6 | 9724 |

1963 | 104,3 | 10581 | 106,7 | 9214 |

1962 | 100 | 10145 | 100 | 8636 |

[1] Basis: 1962.

--------------------------------------------------