Advies van de Raad

van 21 januari 2003

over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Italië voor de periode 2002-2006

(2003/C 26/05)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening (EG) nr. 1466/97 van 7 juli 1997 over de versterking van het toezicht op de begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid(1), en met name op artikel 5, lid 3,

Gezien de aanbeveling van de Commissie,

Na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité,

BRENGT HET VOLGENDE ADVIES UIT:

Op 21 januari 2003 heeft de Raad het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Italië voor de periode 2002-2006 besproken.

Deze bijwerking voldoet in grote lijnen aan de data-voorschriften van de herziene "gedragscode betreffende de inhoud en presentatie van de stabiliteits- en convergentieprogramma's". Het ontbreken van informatie over de bijkomende maatregelen die gepland zijn om de begrotingsdoelstellingen na 2003 te realiseren, strookt echter niet met de voorschriften van de gedragscode.

De Raad is van oordeel dat het economisch beleid zoals dat naar voren komt in de geplande maatregelen van het geactualiseerde programma gedeeltelijk aan de aanbevelingen van de Globale richtsnoeren voor het economisch beleid 2002 voldoet.

De Raad neemt met instemming kennis van de doelstelling van Italië om gedurende de gehele programmaperiode hoge primaire overschotten te handhaven en tegelijkertijd de belastingdruk enigszins te verlichten. De Raad merkt op dat volgens de ramingen van de Commissie het voor de conjunctuur gecorrigeerde tekort in 2002 met 0,6 procent van het BBP is afgenomen, grotendeels dankzij eenmalige ingrepen. Hij stelt vast, dat na een tekort voor 2001 dat veel groter was dan in het programma van vorig jaar was voorzien en de vertraagde economische opleving, en ondanks de corrigerende maatregelen die in de loop van het jaar werden genomen, het verwachte tekort voor 2002 de oorspronkelijke doelstellingen ver overschrijdt. Dit houdt in dat het doel van een begrotingssituatie die vrijwel in evenwicht is, volgens de eigen prognoses van de regering niet in 2003, maar pas in 2004 kan worden gehaald. De Raad betreurt dat de daling van de schuldquote sinds 2001 sterk vertraagd is, tegen een achtergrond van zwakke groei en een door de omstandigheden op de financiële markten bij de ramingen achterblijvend privatiseringsprogramma. De regering voorziet nu dat de schuldquote pas in 2005 minder dan 100 % van het BBP zal bedragen, twee jaar later dan in 1998 door Italië werd toegezegd.

Het macro-economische scenario van het programma gaat uit van een opleving van de economische activiteit, die op korte termijn het verwachte herstel van de wereldeconomie en van de interne vraag weerspiegelt, en veronderstelt dat het productiegat wordt gedicht. In het licht van de recentere ontwikkelingen zal het herstel waarschijnlijk trager verlopen dan verwacht, en lijken de gepresenteerde cijfers voor de feitelijke en de potentiële groei aan de optimistische kant. Een groeiraming van 21/2 % per jaar op middellange termijn lijkt dan ook realistischer, hetgeen samen met een naar beneden bijgestelde 2 procent voor de potentiële groei resulteert in een onderliggend tekort van 1,1 % in 2006. Dat zou betekenen dat in dit scenario het middellangetermijndoel van een begroting die vrijwel in evenwicht is of een overschot vertoont, niet binnen de programmatermijn gehaald wordt. De Raad neemt evenwel nota van de toezegging van Italië dat het zijn begrotingssituatie in 2004 nagenoeg in evenwicht zal hebben.

Het programma gaat ervan uit dat de voor de conjunctuur gecorrigeerde begrotingspositie in 2003 met 0,7 % verbetert. De Raad merkt op dat de begrotingsdoelstelling voor 2003, evenals het vorig jaar, vooral op eenmalige maatregelen berust. Volgens de berekeningen van de Commissie op basis van de geactualiseerde programmagegevens van Italië zal het voor de conjunctuur gecorrigeerde tekort in 2003 op 0,9 % van het BBP blijven, hetgeen nog altijd niet in overeenstemming is met de eis van het Stabiliteits- en groeipact dat de begroting bijna in evenwicht moet zijn of een overschot te zien moet geven. Zelfs in de veronderstelling dat dergelijke eenmalige maatregelen het verwachte resultaat opleveren, is het mogelijk dat de voor de conjunctuur gecorrigeerde begrotingssituatie niet de verwachte verbetering zal vertonen vanwege de risico's in verband met de trendmatige budgettaire verwachtingen, waardoor de doelstelling van de minimaal vereiste aanpassing van 0,5 % van het BBP in gevaar komt. De Raad is ingenomen met de onlangs genomen maatregelen voor betere controle van de openbare uitgaven, maar dringt er bij Italië op aan ervoor te zorgen dat de voor 2003 geplande maatregelen volledig worden uitgevoerd, zodat minstens een verbetering van het onderliggende saldo met 0,5 % van het BBP wordt gewaarborgd. De Raad merkt op dat het voor het bereiken van de begrotingsdoelstellingen voor 2004 en daarna - met inbegrip van het doel van een begroting die vrijwel in evenwicht is - vooral noodzakelijk is dat de belangrijkste in 2003 toegepaste eenmalige maatregelen worden vervangen door duurzamere maatregelen, samen met correcties om het onderliggende saldo met minstens 0,5 % te verminderen.

De Raad is van mening dat Italië, om de weg van duurzame consolidatie in te slaan, eenmalige ingrepen moet vervangen door structurele maatregelen aan de uitgavenkant. De Raad neemt nota van de toezegging van Italië dat het er dringend werk van zal maken om in zijn middellangetermijnbegrotingsplannen voor 2003 aan te geven welke algemene maatregelen van duurzame aard een minimale verbetering van het voor de conjunctuur gecorrigeerde saldo met 0,5 % van het BBP per jaar zullen waarborgen totdat het doel van een begrotingssituatie die vrijwel in evenwicht is, bereikt is. Meer in het algemeen verzoekt de Raad Italië zijn begrotingsstrategie toe te lichten, vooral in het licht van het doel om de belastingdruk te verlagen. De Raad onderschrijft dit doel, maar dit kan alleen veilig en doeltreffend worden bereikt in het kader van een algemeen hervormingsplan, zowel aan de uitgavenzijde als aan de ontvangstenzijde.

De Raad is van oordeel dat gezien de zeer hoge schuldquote van Italië het tempo waarin die schuld wordt verminderd veel hoger moet liggen dan in de voorbije jaren het geval was. De Raad stelt een vertraging van het verwachte tempo van schuldvermindering tegen het einde van de programmaperiode vast, onder meer in samenhang met een aantal operaties "onder de streep". De Raad vreest vooral dat de vermindering van de schuldquote te traag zal worden als gevolg van de risico's voor de tekortstreefcijfers in het programma. Hij dringt er dan ook bij Italië op aan dat op alle onder controle van de regering vallende factoren wordt ingewerkt om de schuld in voldoende mate te reduceren. In dit opzicht beveelt hij aan dat tijdelijke maatregelen, in het bijzonder de verkoop van activa via effectiseringsoperaties, worden beschouwd als middelen om de schuldvermindering te versnellen en niet als substituut voor correctiemaatregelen ter bestrijding van het tekort.

De Raad stelt nogmaals dat het, om de overheidsfinanciën een houdbare basis te geven, van cruciaal belang is dat op middellange termijn een situatie van onderliggend begrotingsevenwicht wordt gerealiseerd. Op basis van het huidige beleid is het risico van tekortschietende overheidsfinanciën in het licht van de vergrijzing niet uit te sluiten. Gelet op de hoge schuld van Italië zullen nog jarenlang primaire overschotten in de orde van grootte van 5 % van het BBP gehandhaafd moeten worden. De Raad merkt op dat het vermogen van Italië om het hoofd te bieden aan de budgettaire gevolgen van de vergrijzing afhangt van de grondige hervorming van het pensioenstelsel die in de jaren '90 is goedgekeurd en van een sterke stijging van de participatiegraad. In overeenstemming met zijn advies over de vorige geactualiseerde programma's en de Globale richtsnoeren voor het economisch beleid 2002 roept de Raad Italië op, verdere maatregelen te nemen om aanvullende particuliere pensioenregelingen te stimuleren en het kritieke probleem van het openbare pensioenstelsel - de lange overgangsperiode naar het nieuwe, op bijdragen gebaseerde stelsel - aan te pakken. Dit dient gepaard te gaan met de nodige maatregelen om de participatieniveaus te verhogen en de leeftijdsgebonden uitgaven onder controle te houden.

(1) PB L 209 van 2.8.1997.