BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 27 april 1994 inzake een procedure op grond van Verordening (EEG) nr. 2408/92 van de Raad (Zaak VII/AMA/IV/93 - TAT - Parijs (Orly)-Marseille en Parijs (Orly)-Toulouse) (Slechts de tekst in de Franse taal is authentiek) (94/291/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening (EEG) nr. 2408/92 van de Raad van 23 juli 1992 betreffende de toegang van communautaire luchtvaartmaatschappijen tot intracommunautaire luchtroutes (1), inzonderheid op artikel 8, lid 3,

Na raadpleging van het Raadgevend Comité,

Overwegende hetgeen volgt:

DE FEITEN I De luchtvaartmaatschappij TAT European Airlines, gevestigd 47, rue Christiaan Huygens, 37100 Tours, Frankrijk, heeft op 28 september 1993 aan de Commissie een verzoek gericht dat met name ertoe strekt dat de Commissie:

i) vaststelt dat de Franse autoriteiten en het Air France-concern, door aan TAT European Airlines de vergunning te weigeren tot het onderhouden van diensten op de routes Parijs-Toulouse en Parijs-Marseille met als vertrek- en bestemmingsluchthaven Orly, inbreuk plegen op Verordening (EEG) nr. 2408/92;

ii) alle maatregelen treft die nodig zijn om deze overtredingen en dit herhaalde misbruik van de autoriteiten en het betrokken concern te doen stoppen en de betrokken bepalingen opnieuw het gewenste effect te doen sorteren.

Bij brief van 21 juni 1993 verzocht de directeur-generaal van TAT European Airlines de directeur-generaal Burgerluchtvaart van het Franse Ministerie van Vervoer hem het standpunt mede te delen van zijn instantie over een exploitatie van routes Parijs (Orly)-Toulouse en Parijs (Orly)-Marseille door TAT European Airlines, die op deze routes graag diensten wil onderhouden. In dit verzoek werd expliciet verwezen naar het bepaalde in Verordening (EEG) nr. 2408/92, die sinds 1 januari 1993 van toepassing is, en inzonderheid naar artikel 8 daarvan.

Bij brief van 21 juli 1993 antwoordde de directeur-generaal Burgerluchtvaart dat hij niet in staat was gunstig gevolg te geven aan het exploitatieverzoek van TAT European Airlines. De weigering was gebaseerd op artikel 5 van Verordening (EEG) nr. 2408/92. Te dien aanzien merkte de directeur-generaal Burgerluchtvaart op: "Artikel 5 van deze verordening biedt de mogelijkheid de exclusieve concessie die door de overeenkomst tussen de Staat en de luchtvaartmaatschappij Air Inter op deze verbindingen werd verleend, met ingang van 1 januari 1993 gedurende drie jaar te handhaven. In dit stadium besloot de minister op een substantieel gedeelte van het Air Inter-netwerk, dat met name de aangegeven verbindingen omvat, van deze mogelijkheid gebruik te maken. Ik ben derhalve niet bij machte gunstig gevolg aan uw verzoek te geven.".

De door TAT European Airlines op 28 september 1993 bij de Commissie ingediende klacht, die op 29 september bij de diensten van het Directoraat-generaal Vervoer van de Commissie werd geregistreerd, is gericht tegen deze weigering van de Franse autoriteiten van 21 juli 1993.

II Ter ondersteuning van de door haar bij de Commissie ingediende klacht voert TAT European Airlines aan zowel schending van artikel 3, onder f), en van de artikelen 86 en 90 van het Verdrag, miskenning van de tussen de Commissie, de Franse Regering en de luchtvaartmaatschappij Air France gesloten overeenkomst van 30 oktober 1990 naar aanleiding van de aankoop door Air France van de luchtvaartmaatschappij UTA, als overtreding van de bepalingen van Verordening (EEG) nr. 2408/92. Van de verschillende door TAT European Airlines aangevoerde gronden zijn de volgende argumenten in het kader van de onderhavige beschikking bruikbaar:

- Interne Franse vervoersrechen vanaf Parijs worden in het algemeen door de Franse autoriteiten verleend voor alle luchthavens van het Parijse luchthavensysteem betrokken bij de exploitatie van geregelde vervoersrechten, d.w.z. de luchthavens Orly en Charles-de-Gaulle (hierna CDG genoemd). De Franse autoriteiten wensen namelijk, wat de interne diensten betreft, een dubbele bediening Orly/CDG te bevorderen om de luchtvaartmaatschappijen die zulks wensen, in staat te stellen hun verbindingen op Parijs te verbeteren. Door deze flexibiliteit te weigeren voor de belangrijkste routes, zoals de verbindingen Parijs-Marseille en Parijs-Toulouse, reserveren de Franse autoriteiten de werkelijk rendabele luchtvaartmarkt in Frankrijk bij uitsluiting voor het Air France-concern, inzonderheid de luchtvaarmaatschappij Air Inter.

- Aan het monopolie van het Air France-concern op de routes Parijs (Orly)-Toulouse en Parijs (Orly)-Marseille had met ingang van 1 maart 1992 een einde hebben moeten komen, immers punt 1.1.1 van voornoemde overeenkomst van 30 oktober 1990 bepaalde: "aan de hand van de ingediende aanvragen zullen de Franse autoriteiten ten minste een luchtvaartmaatschappij aanwijzen die niet tot het Air France-concern behoort en in Frankrijk is gevestigd op de volgende binnenlandse routes: . . . Parijs-Marseille; Parijs-Toulouse . . . Deze . . . lijnen worden opengesteld voor meervoudige aanwijzing met ingang van de datum van inwerkingtreding van deze regeling . . . de Franse autoriteiten zullen uiterlijk op 1 maart 1992 de nodige vergunningen afgeven.". Artikel 5 van Verordening (EEG) nr. 2408/92 heeft de interpretatie die aan deze bepalingen moet worden gegeven, niet gewijzigd.

- Artikel 5 van Verordening (EEG) nr. 2408/92 is niet van toepassing op de routes Parijs (Orly)-Marseille en Parijs (Orly)-Toulouse omdat:

- hetzij met de term "routes" waarop de exclusieve concessie in de zin van artikel 5 betrekking heeft, gedoeld wordt op routes met het luchthavensysteem van Parijs: in dat geval geniet Air Inter geen exclusieve concessie overeenkomstig artikel 5 op de routes Parijs-Toulouse en Parijs-Marseille, aangezien juist TAT European Airlines in uitvoering van voornoemde overeenkomst van 30 oktober 1990 de lijnen CDG-Toulouse en CDG-Marseille bedient;

- hetzij de lijnen Orly-Toulouse en Orly-Marseille moeten worden beschouwd als routes waarop artikel 5 doelt; in dat geval is het zo dat andere vormen van vervoer "een toereikende en ononderbroken dienst" kunnen onderhouden, bij voorbeeld de diensten van Air Inter en TAT European Airlines op de lijnen CDG-Toulouse en CDG-Marseille. In dat geval is handhaving van de exclusieve concessie evenmin mogelijk.

- De discriminerende behandeling waarvan TAT European Airlines het voorwerp vormt, kan niet worden gerechtvaardigd door het bepaalde in artikel 8, lid 1, van Verordening (EEG) nr. 2408/92.

TAT European Airlines vulde haar voorgaande argumenten aan met een brief van 13 oktober 1993 aan de directeur-generaal van het Directoraat-generaal Vervoer van de Commissie. TAT European Airlines verklaarde dat de foutieve toepassing van artikel 5 van Verordening (EEG) nr. 2408/92 door de Franse autoriteiten in het onderhavige geval leidde tot instandhouding van discriminerende regels voor de verdeling van het verkeer binnen het Parijse luchthavensysteem wat de twee routes Parijs-Marseille en Parijs-Toulouse betreft. Volgens de indiener van de klacht is de toepassing van artikel 5 in dit geval des te ongerechtvaardigder, aangezien dit artikel slechts van toepassing is op verbindingen tussen steden en niet tussen luchthavens. TAT European Airlines verzocht de Commissie derhalve een besluit te nemen op grond van artikel 8, lid 3, van Verordening (EEG) nr. 2408/92, onverminderd andere procedures die door de Commissie tegen de Franse autoriteiten kunnen worden gebruikt.

III Bij brief van 22 oktober 1993 deelde de directeur-generaal Vervoer van de Commissie de Franse autoriteiten zijn standpunt in deze zaak mee overeenkomstig de stand van het dossier in zijn bezit. In deze brief werd uitdrukkelijk gepreciseerd dat artikel 5 van Verordening (EEG) nr. 2408/92 niet van toepassing was op de twee routes Parijs-Marseille en Parijs-Toulouse, aangezien die uiterlijk op 1 maart 1992 zouden moeten zijn opengesteld voor meervoudige aanwijzing en Air Inter, een dochtermaatschappij van Air France, derhalve niet meer kon worden geacht een exclusieve concessie op deze beide routes te genieten. Ook werd verklaard dat de weigering van de Franse autoriteiten aan TAT European Airlines vervoersrechten op de twee routes vanaf en met bestemming de luchthaven Orly toe te kennen, neerkwam op een discriminerende verdeling van het verkeer binnen het Parijse luchthavensysteem, hetgeen in strijd is met het bepaalde in artikel 8, lid 1, van Verordening (EEG) nr. 2408/92.

Voorts zond het Directoraat-generaal Concurrentie van de Commissie op 20 oktober 1993 in het kader van het onderzoek van deze zaak in het licht van de communautaire concurrentiebepalingen een kopie van de klacht van TAT European Airlines aan de Franse autoriteiten en Air France toe om hun eventuele opmerkingen te vernemen. De beide procedures vormen het voorwerp van volledig uiteenlopende behandelingen.

In antwoord op deze brieven deed de Permanente Vertegenwoordiging van Frankrijk bij de Europese Gemeenschappen in een brief van 21 december 1993, die op 23 december 1993 bij het Secretariaat-generaal van de Commissie werd geregistreerd, aan de Commissie de opmerkingen van de Franse autoriteiten toekomen met betrekking tot de inhoud van de klacht van TAT European Airlines. Ten aanzien van met name de toepassing van artikel 5 van Verordening (EEG) nr. 2408/92 verklaarden de Franse autoriteiten allereerst dat genoemde overeenkomst van 30 oktober 1990 slechts voorzag in de openstelling voor meervoudige aanwijzing van bepaalde Franse interne routes enkel met de luchthaven CDG als vertrek- of bestemmingsluchthaven; de route Parijs-Nice uitgezonderd. Vervolgens verklaarden zij dat voor de twee routes Parijs (Orly)-Marseille en Parijs (Orly)-Toulouse aan de verschillende voorwaarden voor toepassing van artikel 5 wordt voldaan: het binnenlandse karakter van deze verbindingen, de exclusiviteit van de aan Air Inter toegekende concessie gestaafd door een duidelijk geïdentificeerd juridisch bewijsstuk waarin uitdrukkelijk wordt verwezen naar de twee routes in kwestie, en ten slotte het ontbreken op beide routes van andere vormen van vervoer waarmee een toereikende en ononderbroken dienst kan worden onderhouden. Er zij op gewezen dat de Franse autoriteiten in dit stadium geen melding maakten van het bepaalde in artikel 8 van Verordening (EEG) nr. 2408/92.

IV Om deze zaak met kennis van zaken in het kader van de procedure van artikel 8, lid 3, van Verordening (EEG) nr. 2408/92 te kunnen onderzoeken en de rechten van de verdediging veilig te stellen, zond de Commissie op 21 januari 1994 een nieuwe brief aan de Franse autoriteiten. Daarin werden de door TAT European Airlines tegen de gestelde miskenning van artikel 8, lid 1, van Verordening (EEG) nr. 2408/92 aangevoerde gronden als volgt samengevat: "TAT European Airlines voert aan dat de Franse autoriteiten door artikel 5 fout toe te passen op de twee routes in kwestie met de luchthaven Orly als vertrek- en bestemmingsluchthaven in feite een discriminerende verdeling van het verkeer tussen de luchthavens binnen het Parijse luchthavensysteem hebben gemaakt ten voordele van de luchtvaartmaatschappij Air Inter. In dit verband wijst TAT European Airlines erop dat artikel 5 betrekking heeft op verbindingen tussen steden en niet tussen luchthavens. De luchtvaartmaatschappij verzoekt de Commissie derhalve een besluit te nemen op grond van artikel 8, lid 3, van bedoelde verordening.". Ter afsluiting van deze brief verzocht de Commissie de Franse autoriteiten haar binnen 15 dagen hun opmerkingen te doen toekomen over de aldus samengevatte argumenten van TAT European Airlines, vergezeld van alle verder nuttig geachte informatie.

In antwoord op voornoemde brief van 21 januari 1994 zonden de Franse autoriteiten de Commissie op 16 februari 1994 een nota toe met de volgende inhoud:

- het door de Commissie opgestelde document met de titel "Interpretatiebeginselen betreffende de toepassing van artikel 5", dat de Lid-Staten op 23 december 1993 werd toegezonden, geeft niet het geldende recht, maar enkel het standpunt van de Commissie weer;

- het Franse systeem van intern luchtvervoer is al meer dan 30 jaar voornamelijk georganiseerd rond de door de luchtvaartmaatschappij Air Inter gerealiseerde interne verevening tussen rendabele en niet-rendabele routes voor de exploitatie waarvan zij exclusiviteit kreeg toebedeeld. Een te snel overgaan van dit systeem op een ander zou het bestaan van vele interne Franse diensten in gevaar brengen en dus in strijd zijn met de wens van de Franse overheid te zorgen voor een homogene en evenwichtige ontwikkeling van de nationale ruimte;

- met "route" in de zin van artikel 5 van Verordening (EEG) nr. 2408/92 wordt gedoeld op verbindingen tussen luchthavens en niet tussen steden, zoals ook uit andere artikelen van dezelfde verordening blijkt;

- de Commissie heeft geen redenen om een procedure op grond van artikel 8, lid 3, van Verordening (EEG) nr. 2408/92 in te leiden, aangezien er in deze zaak geen aanleiding bestaat om een beroep te doen op niet-naleving van artikel 8, lid 1;

- artikel 5 van Verordening (EEG) nr. 2408/92 is van toepassing op de routes Parijs (Orly)-Marseille en Parijs (Orly)-Toulouse, aangezien enerzijds het in dit artikel gebruikte woord "takken" ( "formes" in de Franse tekst) op andere vervoertakken dan het vliegtuig doelt en anderzijds de overeenkomst van 30 oktober 1990 tussen de Commissie, Air France en de Franse autoriteiten slechts in openstelling voor concurrentie van de betrokken routes voorziet met de luchthaven CDG als vertrek- en bestemmingsluchthaven.

V Er wordt op gewezen dat de Franse minister van Verkeer op 6 december 1993 een besluit heeft genoemen met betrekking tot de verdeling van het intracommunautaire verkeer binnen het luchthavensysteem van Parijs. Artikel 3 van dit in het Journal officiel de la République Française van 10 december 1993 bekendgemaakte besluit luidt: "De luchtdiensten van en naar de Franse luchthavens op Frans grondgebied in Europa en in de overzeese departementen kunnen worden geëxploiteerd op de luchthaven van Orly en de luchthaven Charles-de-Gaulle op voorwaarde dat de uitoefening van de daarop betrekking hebbende vervoersrechten werd toegestaan overeenkomstig de bepalingen van bovenbedoelde Verordening (EEG) nr. 2408/92.".

JURIDISCHE BEOORDELING VI Wat de verdeling van het verkeer tussen de luchthavens van een luchthavensysteem betreft, beschikt de Commissie over de bevoegdheden die haar zijn verleend in artikel 8, lid 3, van Verordening (EEG) nr. 2408/92. In verband met inzonderheid de door TAT European Airlines ingediende klacht acht de Commissie het nodig haar bevoegdheden te gebruiken en te besluiten of Frankrijk aan communautaire luchtvaartmaatschappijen, en met name TAT European Airlines, de uitoefening van vervoersrechten kan blijven ontzeggen op de geregelde routes Parijs (Orly)-Marseille en Parijs (Orly)-Toulouse op grond van het feit dat de exploitatie van de routes Parijs-Marseille en Parijs-Toulouse slechts is toegestaan met de luchthaven CDG als vertrek- en bestemmingsluchthaven; de Franse autoriteiten passen artikel 5 van voornoemde verordening toe op deze beide routes met de luchthaven Orly als vertrek- en bestemmingsluchthaven.

Artikel 8, lid 1, van Verordening (EEG) nr. 2408/92 luidt: "Deze verordening laat het recht van een Lid-Staat onverlet om de verdeling van het verkeer tussen de luchthavens van een luchthavensysteem zonder discriminatie op grond van nationaliteit of identiteit van de luchtvaartmaatschappij te regelen.".

Zoals de Commissie reeds uitdrukkelijk heeft opgemerkt in haar door Frankrijk niet betwiste Beschikking 93/347/EEG (2), kan de toepassing van artikel 8, lid 1, leiden tot een beperking van het algemeen beginsel van vrije toegang tot routes en luchthavens in de Gemeenschap, dat in artikel 3, lid 1, van Verordening (EEG) nr. 2408/92 is vastgelegd. Deze eventuele beperking moet, net als elke uitzondering op een dergelijk beginsel, strikt worden uitgelegd en op doorzichtige, objectieve, binnen een zeker tijdsbestek constante en niet-discriminerende criteria zijn gebaseerd. Het is dan de taak van de Lid-Staten alle relevante gronden aan te voeren. Deze dienen betrekking te hebben op niet-foutieve objectieve elementen die beslist van algemeen belang zijn, en in verhouding te zijn tot de reikwijdte van de maatregel en zijn beperkende karakter.

Met betrekking tot het beginsel van non-discriminatie in het bijzonder dient onderscheid te worden gemaakt tussen discriminatie op grond van de nationaliteit van de luchtvaartmaatschappij en discriminatie op grond van haar identiteit.

Het verbod van alle discriminatie op grond van de nationaliteit van de vervoerder, dat in Verordening (EEG) nr. 2408/92 wordt vermeld, is dat van artikel 6 van het Verdrag, met betrekking waartoe reeds een omvangrijke rechtspraak van het Hof van Justitie tot stand is gekomen.

Bij de vaststelling van Verordening (EEG) nr. 2408/92 was de Raad evenwel van oordeel dat de afwezigheid van discriminatie op grond van de nationaliteit van de vervoerder gezien de structuur van het luchtvervoer in de Gemeenschap niet volstond om een bevredigende werking van de interne markt voor de burgerluchtvaart en de eerbiediging van het beginsel van vrije toegang tot de markt, waarin artikel 3, lid 1, van die verordening voorziet, te garanderen. Hij heeft daarom eveneens het beginsel van non-discriminatie op grond van de identiteit van de luchtvaartmaatschappij in die verordening opgenomen.

De Commissie is van oordeel dat het beginsel van non-discriminatie met betrekking tot de identiteit van de luchtvaartmaatschappij eraan in de weg staat dat een Lid-Staat zonder objectieve beweegredenen feitelijk of rechtens, hetzij aan een of verscheidene vervoerondernemingen, ongeacht of deze reeds een verbinding exploiteren dan wel verzoeken die verbinding te exploiteren, vervoersrechten weigert welke zijn toegekend aan een beperkt aantal andere duidelijk geïdentificeerde of identificeerbare vervoersondernemingen voor de exploitatie van een zelfde vervoerdienst onder vergelijkbare omstandigheden, hetzij omgekeerd aan een of verschillende vervoersondernemingen de vervoersrechten toekent welke zijn geweigerd aan een beperkt aantal andere duidelijk geïdentificeerde of identificeerbare vervoersondernemingen voor de exploitatie van een zelfde dienst onder vergelijkbare omstandigheden. De beperking van het aantal en de identiteit van de communautaire vervoersondernemingen waarvoor de discriminerende maatregel gunstige of, integendeel, ongunstige gevolgen heeft, kunnen rechtstreeks uit de maatregel zelf of onrechtstreeks uit de feitelijke omstandigheden voortvloeien.

Het is met inachtneming van deze overwegingen dat de maatregel waarmee de Franse autoriteiten communautaire luchtvaartmaatschappijen, en met name TAT European Airlines, de uitoefening van vervoersrechten op de routes Parijs (Orly)-Marseille en Parijs (Orly)-Toulouse blijven ontzeggen, moet worden onderzocht.

Allereerst moet worden geconstateerd dat deze maatregel het hiervoor beschreven beginsel van niet-discriminatie op grond van de identiteit van de luchtvaartmaatschappij miskent. De Franse autoriteiten verklaarden namelijk dat het onderhouden van geregelde diensten door communautaire luchtvaartmaatschappijen tussen Parijs en Marseille enerzijds en Parijs en Toulouse anderzijds volledig was toegestaan met de luchthaven CDG als vertrek- en bestemmingsluchthaven, overeenkomstig het bepaalde in artikel 3, lid 1, van Verordening (EEG) nr. 2408/92. TAT European Airlines onderhoudt inderdaad geregelde diensten op de routes Parijs (CDG)-Toulouse en Parijs (CDG)-Marseille. Hetzelfde geldt voor Air Inter. De Franse autoriteiten houden daarentegen krachtens artikel 5 van dezelfde verordening vast aan het bestaan van een exclusieve concessie voor Air Inter op dezelfde routes met de luchthaven Orly als vertrek- en bestemmingsluchthaven. Op grond daarvan verzetten zij zich ertegen dat enige andere communautaire luchtvaartmaatschappij dan Air Inter de luchthaven van Orly bedient in het kader van het onderhouden van regelmatige luchtdiensten tussen het Parijse luchthavensysteem enerzijds en Toulouse en Marseille anderzijds. Er is hier wel degelijk sprake van een discriminerende verdeling, ten gunste van uitsluitend Air Inter, van het verkeer tussen de luchthavens van het Parijse luchthavensysteem.

Voorts moet worden onderzocht of Frankrijk legaal van het beginsel van non-discriminatie, waarin artikel 8, lid 1, van Verordening (EEG) nr. 2408/92 voorziet, kan afwijken door artikel 5 van die verordening toe te passen. Te dien aanzien is de Commissie van mening dat een correcte toepassing van artikel 5 absoluut niet kan leiden tot discriminatie op grond van de identiteit van de luchtvaartmaatschappij, zoals artikel 8 die verbiedt. Zoals hierna wordt aangetoond, gaat het bij de handhaving van de betrokken exclusieve concessie in werkelijkheid om een op slinkse wijze met de foutieve toepassing van artikel 5 van Verordening (EEG) nr. 2408/92 getroffen maatregel waarbij verkeer binnen het Parijse luchthavensysteem wordt gereserveerd.

Artikel 5

van Verordening (EEG) nr. 2408/92 luidt: "Op binnenlandse routes waarvoor bij de inwerkingtreding van deze verordening bij wet of overeenkomst een exclusieve concessie is verleend en waarop andere takken van vervoer geen toereikende en ononderbroken dienst kunnen onderhouden, mag deze concessie tot de datum waarop zij afloopt, doch niet langer dan drie jaar, worden gehandhaafd.".

Volgens de Commissie strekt dit artikel, door te voorzien in een aan het vrije spel van het marktmechanisme voorafgaande aanpassingsperiode op bepaalde regelmatige routes die tot dusver op exclusieve wijze werden onderhouden, ertoe het voortbestaan en de continuïteit te verzekeren van passende vervoerdiensten tussen twee punten (steden of regio's) binnen een zelfde Lid-Staat. De andere takken van vervoer waarnaar in artikel 5 wordt verwezen, zijn dan ook alle andere vervoermogelijkheden, met inbegrip van intermodale vervoermogelijkheden, tussen twee bepaalde steden. Voornamelijk wordt gedoeld op vervoer per trein of per autobus. Ook kan er sprake zijn vervoer per vliegtuig in het geval van indirecte vluchten of het bestaan van een vervangende luchthaven. Er zij in dit verband op gewezen dat onder meer in de Franse tekst van artikel 5 de term "formes de transport" en niet "modes de transport" wordt gebruikt. Met andere woorden een exclusieve concessie kan slechts op grond van artikel 5 worden gehandhaafd indien er geen andere mogelijkheid bestaat om zich op passende en ononderbroken wijze van de ene naar de andere stad te begeven. In deze context heeft, wanneer er een luchthavensysteem is dat een zelfde stad of een zelfde regio bedient, een exclusieve concessie op een verbinding naar dit luchthavensysteem slechts zin indien de concessie van toepassing is op alle luchthavens van dit systeem. Bijgevolg kan de concessie krachtens artikel 5 slechts worden gehandhaafd, indien zij uitdrukkelijk betrekking heeft op het gehele luchthavensysteem en niet enkel op één luchthaven.

In het onderhavige geval beschrijft de overeenkomst van 5 juli 1985, waarmee Frankrijk aan Air Inter concessies verleende op bepaalde routes, waaronder de twee routes in kwestie, zelf deze routes overigens als routes van punt naar punt en niet als verbindingen van luchthaven naar luchthaven, zonder op enigerlei wijze de verschillende luchthavens van het Parijse luchthavensysteem te vermelden.

Onder deze omstandigheden maakten de Franse autoriteiten, door TAT European Airlines vanaf 1 maart 1992 toe te staan diensten te onderhouden op de twee routes Parijs-Marseille en Parijs-Toulouse met de luchthaven CDG als vertrek- en bestemmingsluchthaven en, meer recentelijk, door geen belemmering in de weg te leggen aan het onderhouden van diensten op dezelfde routes door andere communautaire luchtvaartmaatschappijen, een einde aan de exclusieve concessie die Air Inter zou hebben genoten tussen Parijs enerzijds en Marseille en Toulouse anderzijds. Welbeschouwd ziet het ernaar uit dat bij de op artikel 5 gebaseerde en in het onderhavige geval niet toepasselijke aan TAT European Airlines in de weg gelegde maatregel van niets anders sprake is dan van een maatregel ter verdeling van het verkeer tussen de luchthavens Orly en CDG.

Voorts is de Commissie van oordeel dat artikel 5 van Verordening (EEG) nr. 2408/92 in het onderhavige geval niet van toepassing is, aangezien Air Inter op 1 januari 1993, datum van inwerkingtreding van de verordening, niet beschikte over een exclusieve concessie op de twee routes Parijs-Marseille en Parijs-Toulouse, ongeacht de gereserveerde luchthaven in het kader van het Parijse luchthavensysteem. Wat in de eerste plaats de route Parijs-Marseille betreft, stond voornoemde overeenkomst van 5 juli 1985 de luchtvaartmaatschappijen UTA en Air Afrique uitdrukkelijk toe op de aldus omschreven route te zamen met Air Inter diensten te onderhouden; hetgeen elk exclusief karakter ontneemt aan de concessie die Air Inter genoot. Wat in de tweede plaats de route Parijs-Toulouse, subsidiair de route Parijs-Marseille, betreft, blijkt uit punt 1.1.1 van de overeenkomst van 30 oktober 1990, geciteerd in punt II, in welk punt geen verdere melding wordt gemaakt van een luchthavenreservering, dat de exclusieve concessie die Air Inter op deze verbinding genoot, uiterlijk op 1 maart 1992 afliep.

Ten aanzien van al het voorgaande is de Commissie van oordeel dat de Franse autoriteiten een discriminerende verdeling van het verkeer binnen het Parijse luchthavensysteem hebben gemaakt en aldus artikel 8, lid 1, van Verordening (EEG) nr. 2408/92 hebben overtreden door ten onrechte gebruik te maken van artikel 5 van die verordening en een exclusieve concessie in stand te houden ten gunste van Air Inter op de routes Parijs-Marseille en Parijs-Toulouse met als enige vertrek- en aankomstluchthaven Orly.

Subsidiair zij erop gewezen dat in het onderhavige geval een andere interpretatie van het begrip route in de zin van artikel 5 hoe dan ook tot dezelfde conclusie zou hebben geleid. In de veronderstelling dat krachtens artikel 5 voor geregelde luchtdiensten tussen Orly enerzijds en Marseille en Toulouse anderzijds wettelijk een exclusieve concessie kan worden verleend, iets waarmee de Commissie het niet eens is, zijn er nog andere vormen van vervoer dan deze luchtlijndiensten waarmee een passende en ononderbroken dienst tussen Parijs en Marseille enerzijds en Parijs en Toulouse anderzijds kan worden onderhouden, namelijk de rechtstreekse luchtdiensten tussen Parijs (CDG) en Marseille enerzijds en Parijs (CDG) en Toulouse anderzijds, met elk ten minste vijf heen- en terugvluchten per dag, die aan deze voorwaarde van een ononderbroken en passend karakter voldoen. Deze constatering, die in de weg staat aan een toepassing van artikel 5, met enkel als vertrek- of aankomstluchthaven Orly op de beide routes in kwestie, toont overigens de onmogelijkheid aan om dit artikel in het geval van deze twee op een andere wijze te gebruiken dan voor het gehele Parijse luchthavensysteem.

Ten slotte moet erop worden gewezen dat de gevolgen van de discriminatie die in het geding is, groot zijn. De luchthaven Orly geniet de voorkeur van de passagiers; op deze luchthaven concentreert zich tussen 85 en 90 % van het binnenlandse Franse verkeer vanaf en naar Parijs. Sinds enkele jaren is het binnenlandse verkeer over de luchthavens Orly en CDG procentueel stabiel verdeeld. Voor de routes Parijs-Marseille en Parijs-Toulouse stabiliseert de verdeling zich respectievelijk op 85 en 82 % ten gunste van Orly. Deze luchthavens met elk een regelmatig jaarlijks verkeer van 2 miljoen passagiers behoren voorts tot de belangrijkste verbindingen van de Gemeenschap. Bovendien is het onderhouden van diensten op deze twee routes kostbaarder vanaf de luchthaven CDG dan vanaf de luchthaven Orly, deels om geografische redenen.

Concluderend kan worden gesteld dat de Franse autoriteiten artikel 8, lid 1, van Verordening (EEG) nr. 2408/92 hebben miskend door aan communautaire luchtvaartmaatschappijen de uitoefening van vervoersrechten op de routes Parijs-Marseille en Parijs-Toulouse met Orly als vertrek- en aankomstluchthaven te ontzeggen. Dit heeft tot gevolg dat overeenkomstig artikel 8, lid 3, van die verordening moet worden besloten dat de Franse autoriteiten bedoelde maatregel waarbij het verkeer tussen de luchthavens Orly en CDG wordt verdeeld, niet mogen blijven toepassen. In beginsel vormt de onderhavige beschikking evenwel geen belemmering voor handhaving van een exclusieve concessie ten gunste van Air Inter op de routes die aan de in artikel 5 voorziene bepalingen, zoals in het voorgaande uiteengezet, voldoen. Ook zij erop gewezen dat via het bepaalde in Verordening (EEG) nr. 2408/92, met name in artikel 4 daarvan betreffende de oplegging van openbare dienstverplichtingen, de continuïteit van de diensten op de gezamenlijke binnenlandse netwerken van de Lid-Staten kan worden gewaarborgd en kan worden voldaan aan de doelstellingen van een beleid van ruimtelijke ordening. Echter, ermee rekening houdend dat in de bijzondere omstandigheden in deze zaak er een risico is dat de onderhavige beslissing belangrijke gevolgen kan hebben voor de structuur en de organisatie van de betrokken lijnen, acht de Commissie het gepast te voorzien in een periode van uitstel voor aanpassing die uiterlijk op 27 oktober zal verstrijken,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

Frankrijk mag aan communautaire luchtvaartmaatschappijen niet langer de uitoefening van vervoersrechten op de routes Parijs (Orly)-Marseille en Parijs (Orly)-Toulouse ontzeggen met als motivering dat de Franse autoriteiten op deze verbindingen gebruik maken van het bepaalde in artikel 5 van Verordening (EEG) nr. 2408/92.

Artikel 2

Deze beschikking is gericht tot de Franse Republiek. Zij wordt medegedeeld aan TAT European Airlines, aan de Raad van de Europese Unie, aan de Lid-Staten, aan het Koninkrijk Noorwegen en aan het Koninkrijk Zweden.

Artikel 3

Frankrijk is gehouden de onderhavige beschikking uiterlijk op 27 oktober 1994 uit te voeren.

Gedaan te Brussel, 27 april 1994.

Voor de Commissie

Abel MATUTES

Lid van de Commissie

(1) PB nr. L 240 van 24. 8. 1992, blz. 8.

(2) PB nr. L 140 van 11. 6. 1993, blz. 51.