JAARVERSLAG MET BETREKKING TOT DE EGKS over het begrotingsjaar 1996 (97/C 380/01)

Artikel 88 van het Financieel Reglement van 21 december 1977, laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG, Euratom, EGKS) nr. 2335/95 van de Raad van 18 september 1995

INHOUD

ParagraafBladzijde

HOOFDSTUK 1 - DE SOLVABILITEIT VAN DE EGKS EN HET BELOOP VAN HAAR VOORNAAMSTE ACTIVITEITEN 1.1 - 1.13 2

Inleiding 1.1 2

Solvabiliteit van de EGKS 1.2 - 1.7 2

Solvabiliteitsratio 1.2 - 1.3 2

Voorziening voor grote risico's 1.4 - 1.5 2

Specifieke waardecorrecties 1.6 - 1.7 3

Ontwikkeling van bestedingen en middelen van de EGKS 1.8 - 1.9 3

Ontwikkeling van de EGKS-balans 1.10 - 1.12 5

Conclusie 1.13 7

HOOFDSTUK 2 - DE ACTIVITEITEN VAN DE EGKS INZAKE VERSTREKKING VAN LENINGEN EN SUBSIDIES 2.1 - 2.46 8

Inleiding 2.1 - 2.2 8

Leningen krachtens artikel 54, tweede alinea 2.3 - 2.13 8

Opmerkingen over het beheer 2.6 - 2.10 8

Opmerkingen over de doeltreffendheid 2.11 - 2.13 9

Leningen krachtens artikel 56, lid 2, onder a) (gesubsidieerde leningen) 2.14 - 2.40 9

Controlebezoeken van de Kamer 2.16 - 2.20 9

Door de Commissie in 1996 genomen maatregelen 2.21 - 2.23 10

Maatregelen die de Commissie voor 1997 heeft gepland 2.24 - 2.25 10

Subsidiabiliteit van overneming van werknemers 2.26 - 2.27 10

Cumulatie van de EGKS-subsidies met de subsidies van de "KMO-faciliteit" 2.28 - 2.33 11

Sluimerende verplichtingen 2.34 - 2.36 11

Terugvordering van de subsidies 2.37 - 2.40 12

Conclusie 2.41 - 2.46 12

HOOFDSTUK 3 - VERKLARING VAN BETROUWBAARHEID BETREFFENDE DE EGKS 3.1 - 3.6 13

Antwoorden van de Commissie 14

HOOFDSTUK 1 DE SOLVABILITEIT VAN DE EGKS EN HET BELOOP VAN HAAR VOORNAAMSTE ACTIVITEITEN

Inleiding

1.1. Dit hoofdstuk heeft betrekking op de solvabiliteit van de EGKS per 31 december 1996 en op het beloop van haar voornaamste begrotings- en bankactiviteiten in de loop van het begrotingsjaar. De solvabiliteit van de EGKS is bijzonder belangrijk, met name om de volgende redenen:

- Afgezien van een gering aantal leningen uit eigen vermogen worden de leningen van de EGKS gefinancierd met bankleningen of emissies van obligaties. Het is dus belangrijk dat de EGKS op de financiële markten de hoogste rating krijgt, hetgeen een zeer goede solvabiliteit vereist.

- Daar veruit de meeste leningen van de EGKS "back to back"-leningen zijn (qua rentevoet, valuta's en looptijden) blijft als voornaamste bankrisico over dat de leningen niet worden afgelost. De overige risico's kunnen een rol gaan spelen wanneer het evenwicht tussen opgenomen en verstrekte leningen wordt verstoord doordat een debiteur in gebreke blijft.

- Aangezien het Verdrag van Parijs in 2002 afloopt, moet nauwkeurig worden gelet op het beloop van het eigen vermogen dat nodig is om de solvabiliteit van de EGKS te garanderen tot het einde van het Verdrag, maar zelfs nog daarna met het oog op de aflossing van de resterende leningen.

Solvabiliteit van de EGKS

Solvabiliteitsratio

1.2. Sinds 1994 is het voornaamste instrument ter analyse van de solvabiliteit van de EGKS de daartoe in Richtlijn 89/647/EEG van de Raad (1) opgenomen ratio. De noemer van deze ratio omvat de activa en postenbuiten de balansstelling waarop een wegingsfactor wordt toegepast overeenkomstig de aanwijzingen in de richtlijn. Voor de teller houdt de Commissie rekening met het Garantiefonds en het onverdeeld resultaat, dus niet met andere posten die nochtans zouden kunnen worden geacht deel uit te maken van het eigen vermogen van de EGKS (zie paragraaf 1.8). De bij de berekening van de solvabiliteitsratio gebruikte omschrijving van het eigen vermogen vormt een interpretatie van de richtlijn die tot een voldoende voorzichtige beoordeling leidt.

1.3. Per 31 december 1996 was de solvabiliteitsratio van de EGKS 21,07 %, tegen 15,99 % per 31 december 1995. Deze stijging is het gevolg van de toename van de middelen van het Garantiefonds (+ 8 %) en vooral van de aanzienlijke verlaging van de uitstaande leningen, die past in de logica van een verminderde activiteit van de EGKS nu het einde ervan ophanden is.

Voorziening voor grote risico's

1.4. De afloop van het Verdrag van Parijs in 2002 is reeds van significante invloed op de omvang van de activiteiten van de EGKS. Haar leningenportefeuille en het aantal debiteuren worden steeds kleiner. Met het oog op het risico dat is ontstaan door de concentratie van de verplichtingen jegens derden, heeft de Raad een richtlijn betreffende het toezicht op en de beheersing van grote risico's van kredietinstellingen (2) uitgevaardigd. In haar verslagen over de EGKS voor de begrotingsjaren 1994 (paragraaf 1.5) en 1995 (paragraaf 1.6) (3) herinnerde de Kamer aan de twee grenswaarden uit deze richtlijn.

1.5. Om het met deze concentratie verbonden risico te verkleinen stelde de Commissie een voorziening voor grote risico's samen waarvan het bedrag conform bijlage VI van Richtlijn 93/6/EEG van de Raad (4) wordt berekend op basis van de overschrijdingen van de twee voornoemde grenswaarden. Hoewel deze richtlijn niet precies is toegesneden op de situatie van de EGKS, blijkt uit deze aanpak een beleid dat voorzichtig genoeg is wat betreft de overschrijdingen die het gevolg zijn van vroegere verrichtingen. Het bedrag van deze voorziening is gestegen van 55 miljoen ECU per 31 december 1995 tot 36 miljoen ECU per 31 december 1996. Deze ontwikkeling is het gevolg van de vermindering van de betrokken activa wegens de terugbetalingen van 1996 en de verhoging van de specifieke waardecorrectie betreffende één van de voornaamste debiteuren.

Specifieke waardecorrecties

1.6. Ingevolge de richtlijnen van de Raad betreffende de jaarrekening (5) (6) moeten de actiefposten van de balans afzonderlijk worden geherwaardeerd en, zo nodig, aan specifieke waardecorrecties worden onderworpen. Het in de balans opgenomen bedrag voor de specifieke waardecorrecties op leningen, rente inbegrepen, is gestegen van 155 miljoen ECU per 31 december 1995 tot 193 miljoen ECU per 31 december 1996 (7). Deze stijging met 24 % is te wijten aan de ontwikkelingen in verband met één in gebreke gebleven debiteur, voor wie in 1995 reeds een aanzienlijke waardecorrectie had plaatsgevonden (paragraaf 1.9 van het jaarverslag 1995 van de Kamer met betrekking tot de EGKS). De Kamer heeft overigens reeds gesignaleerd dat deze leningen, ofschoon conform de voorschriften, zijn verstrekt op basis van andere overwegingen dan de specifieke belangen van de EGKS (paragraaf 2.10 van datzelfde verslag).

1.7. Voor de andere risicodebiteuren, namelijk die waarvan de schulden aan de EGKS niet door garanties van het hoogste niveau zijn gedekt (8), werd de financiële situatie door de bevoegde dienst van de Commissie geanalyseerd. Blijkens de resultaten van deze analyses is het niet noodzakelijk bijkomende waardecorrecties aan te brengen.

Ontwikkeling van bestedingen en middelen van de EGKS

1.8. De betalingsverplichtingen van de operationele begroting van de EGKS (OBE) zijn in 1996 blijven dalen (28 %, zie tabel 1) terwijl de gedurende het begrotingsjaar gegenereerde middelen op een niveau gebleven zijn dat dicht bij dat van 1995 ligt. Dankzij het overschot kon een extra bedrag van 19 miljoen ECU in het Garantiefonds worden gestort (dat bij de 14,4 miljoen ECU uit de bijdragen van de nieuwe lidstaten komt) en kon de voorziening voor de financiering van de OBE aanzienlijk worden verhoogd (zie tabel 2), hetgeen zeer gunstig was voor het eigen vermogen van de EGKS (zie tabel 3). Deze voorziening kan een tegengewicht vormen voor de terugbrenging van het EGKS-heffingspercentage tot 0 %, waartoe uiterlijk in 1999 zal worden overgegaan.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

1.9. Het bedrag van de annuleringen van de juridische verplichtingen van het begrotingsjaar is gestegen van 70 miljoen ECU in 1995 tot 90 miljoen ECU in 1996. Ondanks deze ontwikkeling waren er op 31 december 1996 nog lopende verplichtingen ten bedrage van 1 059 miljoen ECU, hetgeen gezien de waarschijnlijke inkrimping van de begrotingsactiviteiten tot de afloop van het EGKS-Verdrag zeer veel lijkt. Er zijn dus aanzienlijke annuleringen te verwachten in de komende begrotingsjaren (zie ook de paragrafen 2.34 - 2.36).

Ontwikkeling van de EGKS-balans

1.10. Het balanstotaal van de EGKS verminderde tussen 31 december 1995 en 31 december 1996 met 1 703 miljoen ECU ofwel 19,5 % (zie tabel 4). Deze daling is voornamelijk een gevolg van de verminderde activiteit inzake uit opgenomen middelen verstrekte leningen. Hoewel het niveau van de terugbetalingen hoog is gebleven, verstrekte de EGKS in 1996 slechts 279,7 miljoen ECU aan nieuwe leningen, waaronder een lening van 15,6 miljoen ECU die overeenkomstig artikel 95 aan een Roemeense staalfabriek werd verstrekt (zie tabel 5) in het kader van een budget van 200 miljoen ECU voor de landen van Midden- en Oost-Europa.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

1.11. Het bedrag van de uitstaande, uit opgenomen middelen verstrekte leningen, zijnde 4 500 miljoen ECU per 31 december 1996, zal per 23 juli 2002 (vóór waardecorrecties) zijn verminderd tot ongeveer 750 miljoen ECU, waarvan ongeveer 90 % niet wordt gedekt door een garantie van het hoogste niveau. De laatste van deze leningen loopt af in 2019. Deze bedragen zijn berekend op basis van de vóór 31 december 1996 verstrekte leningen. Ingevolge een beslissing van de Commissie (zie paragraaf 2.2) zullen er geen leningen meer worden verstrekt waarvoor reserves worden vastgelegd en die later aflopen dan het EGKS-Verdrag.

1.12. Met 30 % van de activa van de EGKS vormen de kasgeldrekeningen per 31 december 1996 na de leningen de belangrijkste post. Ze geven in 1996 een lichte terugloop te zien ten opzichte van 1995 en vertonen aldus dezelfde ontwikkeling als hun voornaamste tegenposten bij de passiva (zie tabel 6).

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Conclusie

1.13. Het begrotingsjaar 1996 leverde een groot overschot op, waardoor de EGKS haar solvabiliteit wezenlijk kon verbeteren en voor de nodige voorzieningen en waardecorrecties kon zorgen. Ook al wordt het EGKS-heffingspercentage uiterlijk 1999 tot 0 % teruggebracht, zijn met het oog op de afloop van het Verdrag reserves aangelegd ter afronding van de begrotingsactiviteiten en tevens om het Garantiefonds geleidelijk op een niveau te brengen dat met 100 % van de uitstaande leningen overeenstemt, zulks na aftrek van de specifieke waardecorrecties en van de leningen waarvoor geen garantie van een lidstaat bestaat en die op 23 juli 2002 nog niet zullen zijn afbetaald.

HOOFDSTUK 2 DE ACTIVITEITEN VAN DE EGKS INZAKE VERSTREKKING VAN LENINGEN EN SUBSIDIES

Inleiding

2.1. De recentste opmerkingen van de Kamer betreffende de leningsactiviteiten van de EGKS staan in hoofdstuk 2 van haar jaarverslag met betrekking tot de EGKS over het begrotingsjaar 1993 (9) en van haar jaarverslag met betrekking tot de EGKS over het begrotingsjaar 1995 (10), hierna te noemen "verslag 1993" en "verslag 1995".

2.2. In het vooruitzicht van de afloop van het Verdrag van Parijs heeft de Commissie in 1994 besloten haar beleid inzake het opnemen en verstrekken van leningen door de EGKS te wijzigen (11). Met deze wijziging wordt beoogd de leningsactiviteiten te beperken. Meer in het bijzonder werd bepaald dat: "de door de EGKS vanaf 1 juli 1994 verstrekte leningen uiterlijk tot 23 juli 2002 lopen" (afloopdatum van het EGKS-Verdrag); als de verstrekte leningen geen vastlegging van reserves meebrengen, en dus een staatsgarantie hebben, kan een uitzondering worden gemaakt. Er waren echter reeds leningen die nog doorlopen na de afloopdatum van de EGKS en die wel een vastlegging van reserves meebrengen (zie paragraaf 1.11).

Leningen krachtens artikel 54, tweede alinea

2.3. Deze leningen hebben ten doel het verbruik van uit de Gemeenschap afkomstige kolen en staal te bevorderen door de ondernemingen leningen tegen gunstige rentevoeten voor te stellen: rentevoeten die overeenstemmen met de rating AAA, in het geval van globale leningen, vermeerderd met maximaal 1 % door de tussengeschakelde banken. Van zijn kant moet de begunstigde onder meer een minimumhoeveelheid communautaire kolen en staal verbruiken. Deze leningen worden verstrekt in het kader van een medefinanciering en vormen maximaal 50 % van het geïnvesteerde bedrag.

2.4. Op het gebied van het staal, waarvoor de leningen nooit gesubsidieerd zijn geweest, zijn van 1986 tot en met 1996 globale leningen (dat wil zeggen verstrekt door financiële instellingen) toegekend. In het kader van de herziening van het beleid van de leningactiviteiten van de EGKS, met het oog op de afloop van het Verdrag (23 juli 2002), heeft de Commissie besloten de na 30 juni 1994 ingediende aanvragen om leningen af te wijzen. De laatste uit opgenomen middelen verstrekte lening werd uitbetaald in november 1996 en deze moet uiterlijk in 2003 zijn afgelost.

2.5. De navolgende opmerkingen berusten op de controle van de Kamer op de globale leningen die in een lidstaat aan de staalverbruikers zijn uitbetaald (zie paragraaf 2.12). Het totaalbedrag van de in dit verband tot 31 december 1996 uitbetaalde leningen beloopt 284 miljoen ECU. De Kamer heeft bij de Commissie de computergegevens van 139 dossiers inzake uit opgenomen middelen verstrekte leningen onderzocht - ten tijde van deze controle waren dat alle leningen van dit soort - en een controle ter plaatse verricht bij een tussengeschakelde bank en vijf ondernemingen die 27,8 miljoen ECU aan leningen hadden ontvangen.

Opmerkingen over het beheer

2.6. Voor het toezicht op de naleving van de verplichting EG-staal te gebruiken, baseert de Commissie zich op de gegevens over de staalaankopen, die niet altijd overeenkomen met de werkelijk gebruikte hoeveelheden en aan de hand waarvan ook niet kan worden nagegaan of eventueel aan andere bedrijven (bijvoorbeeld van dezelfde groep) wordt doorverkocht. Zij had ook tijdens controlebezoeken ter plaatse dit verbruik in het kader van de betrokken investeringen moeten controleren aan de hand van mutaties in de voorraden en technische productiegegevens.

2.7. Tijdens de controle ter plaatse bij de vijf in paragraaf 2.5 vermelde bedrijven, heeft de Kamer een geval ontdekt waarin het in de periodieke verslagen opgegeven gebruik aanmerkelijk hoger was dan het werkelijke gebruik. In de vijf gevallen werd niets gevonden dat erop wees dat de bemiddelende banken enige controle hadden uitgeoefend. De Commissie zelf heeft tijdens de hele periode 1986 - 1996 slechts bij drie leningnemers controles ter plaatse verricht.

2.8. Volgens punt 1.1 van de beleidsbeginselen inzake deze leningen (12), dat betrekking heeft op de subsidiabiliteit van industriële projecten, moeten de uitgaven voor de aankoop van het in het eindproduct verwerkte staal een minimumaandeel van de totale kosten van de gebruikte grondstoffen (50 %), van de totale kosten van de componenten (20 %) of van de verkoopprijs van het eindproduct (5 %) vertegenwoordigen. De voor een bepaald project vastgestelde percentages worden vermeld in de leningsaanvraag. Volgens de contractuele bepalingen inzake de globale leningen, kunnen de bemiddelende financiële instellingen alleen leningen uit opgenomen middelen toekennen aan bedrijven die zich houden aan het subsidiabiliteitscriterium volgens hetwelk een vrij groot aandeel staal voor de fabricage moet worden gebruikt. Voor de vijf projecten die de Kamer controleerde, hadden de tussengeschakelde banken deze cijfers niet geverifieerd. In het algemeen bevatten de dossiers van de Commissie geen enkel bewijsstuk aan de hand waarvan zij een dergelijke verificatie had kunnen verrichten.

2.9. Drie van de vijf gecontroleerde ondernemingen zijn qua staalverbruik hun contractuele verplichtingen niet nagekomen, noch globaal gezien over een bepaalde periode, noch over elk begrotingsjaar apart. In deze gevallen heeft de Commissie nooit om vervroegde - zelfs niet gedeeltelijke - terugbetalingen van de leningen verzocht, hoewel zij dat volgens de contracten had kunnen doen. Aldus verliest de bepaling inzake het minimumstaalverbruik, die toch de essentie van het instrument vormt, alle geloofwaardigheid, aangezien de niet-naleving ervan geen gevolgen heeft voor de begunstigde.

2.10. Bij het onderzoek van de 139 computerfiles betreffende de leningen die van 1986 tot juli 1996 uit opgenomen middelen zijn verstrekt, kwamen 38 gevallen aan het licht waarin uit de opgaven van de begunstigde ondernemingen bleek dat er minder staal was verbruikt dan contractueel voorgeschreven, zonder dat de Commissie naar aanleiding van deze onregelmatigheid maatregelen trof.

Opmerkingen over de doeltreffendheid

2.11. Luidens de voorwaarden voor deze leningen moeten de projecten tot een verhoging of, in het kader van een herstructurering, tot instandhouding van het staalverbruik leiden maar noch in absolute termen, noch in relatieve - ten opzichte van de omvang van de leningen - wordt voor dit verbruik een minimum vastgesteld. Van de bezochte ondernemingen verbruikte één voor een investering van 3,2 miljoen ECU ternauwernood 2 000 ton staal per jaar (ofwel een verhouding van 1 600 ECU per ton), terwijl een andere meer dan 320 000 ton verbruikte voor een investering van 11 miljoen ECU (ofwel 35 ECU per ton). Het spreekt vanzelf dat het tweede soort investering rendabeler is. De Commissie had terzake precieze voorwaarden inzake subsidiabiliteit moeten vaststellen, alsook een minimum waaronder een project, gelet op de aangevraagde lening, als onvoldoende doeltreffend zou worden beschouwd.

2.12. Alleen Italiaanse ondernemers hebben zulke leningen opgenomen en de uitbetaling daarvan ging gepaard met steun uit de Italiaanse schatkist, die het wisselkoersrisico gedeeltelijk dekte. In de andere lidstaten zijn deze leningen, zonder een dergelijke staatssteun, voor de potentiële begunstigden onvoldoende aantrekkelijk gebleken.

2.13. Sinds dit instrument in 1986 werd ingevoerd, heeft de Commissie de doeltreffendheid ervan nooit geëvalueerd. Aan de hand van een dergelijke evaluatie had nochtans kunnen worden beslist of het instrument behouden moest blijven, en zo ja, verbeterd moest worden. Het zou dan ongetwijfeld mogelijk zijn geweest parameters voor de doeltreffendheid op te stellen (volgens de bedrijfstakken of de grootte van de ondernemingen, de lidstaten, de kwestie of de leningen al dan niet direct zijn enz.).

Leningen krachtens artikel 56, lid 2, onder a) (Gesubsidieerde leningen)

2.14. Voor leningen krachtens artikel 56, lid 2, onder a), van het EGKS-Verdrag, worden rentesubsidies toegekend. Dit geschiedt in verhouding tot het aantal arbeidsplaatsen dat drie jaar na de uitbetaling van de uit opgenomen middelen verstrekte lening is geschapen en daarna nog twee jaar door de begunstigde ondernemingen in stand is gehouden. Indien aan deze voorwaarden niet wordt voldaan, vervalt de subsidie voor de ontbrekende banen over de hele periode en worden de te veel betaalde bedragen van de begunstigde teruggevorderd. De sanctie voor niet-naleving van de contractuele verplichtingen heeft dus terugwerkende kracht.

2.15. De bevoegde diensten van de Commissie houden toezicht op de naleving van de voorwaarden, aan de hand van de uitvoeringsverslagen die door de begunstigde ondernemingen worden opgesteld en door de tussengeschakelde banken worden toegezonden. Deze verslagen, waarbij tot 1 oktober 1996 nooit een bewijsstuk werd gevoegd, worden echter opgesteld door de begunstigden zelf, die er geen enkel belang bij hebben de reeds ontvangen subsidies te verliezen en zij worden toegezonden door de tussengeschakelde banken, die er geen enkel belang bij hebben hun relatie met hun cliënten te verstoren. Het is dus niet uitgesloten dat deze verslagen niet met de werkelijkheid overeenstemmen.

Controlebezoeken van de Kamer

2.16. De controlebezoeken die de Kamer eind 1995 en begin 1996 in Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk verrichtte, hebben, ten opzichte van de gecontroleerde bedragen, hoge percentages (respectievelijk 14 % en 35,5 %) aan niet-subsidiabele rentesubsidies (zie de paragrafen 2.16 en 2.17 van het verslag 1995 van de Kamer) aan het licht gebracht.

2.17. Sinds de vaststelling van het verslag over 1995 bleken ook uit controlebezoeken van de Kamer, eind 1996 en begin 1997 in Duitsland en Italië, hoge percentages onregelmatigheden. Zoals ook het geval was voor de in het verslag 1995 vermelde controles, werden dossiers uitgekozen waarbij niet a priori bijzondere risicofactoren in het spel waren. Gezien de bijzondere kenmerken van het subsidiestelsel (spreiding over vijf jaar, betaling in drie tranches, terugwerkende kracht van de sanctie in geval van niet-naleving van de voorwaarden), heeft de Kamer de dossiers uitgezocht waarvoor één der voorwaarden inmiddels moest zijn vervuld en tevens rekening gehouden met de gehele bestaansperiode van de betrokken dossiers.

2.18. In Duitsland hadden de controles betrekking op een tussengeschakelde bank, acht begunstigde ondernemingen en 1 284 499 ECU aan toegekende rentesubsidies. Naar aanleiding van de controles van de Kamer moest de EGKS-steun met 238 000 ECU, ofwel 18,5 % van het gecontroleerde totaal, worden verminderd. Drie begunstigden bleken, volgens de dossiers, niet voor rentesubsidies in aanmerking te komen.

2.19. In Italië hadden de controles betrekking op in totaal 1 024 366 ECU aan toegekende rentesubsidies die via twee financiële instellingen aan 20 begunstigde ondernemingen waren doorgegeven. Hiervoor bedroeg de bijstelling naar beneden 262 666 ECU, zijnde 25,6 % van het gecontroleerde totaal, nadat bij twaalf begunstigde ondernemingen subsidies voor niet-subsidiabele activiteiten waren geconstateerd.

2.20. Tijdens deze controles bleek dat vele uitvoeringsverslagen waarin het aantal geschapen arbeidsplaatsen was aangegeven niet met de werkelijkheid strookten. Deze resultaten bevestigen de tekortkomingen van de systemen die de Kamer reeds in haar verslagen over 1993 en 1995 signaleerde, maar de genoemde percentages kunnen net zo min als vorig jaar naar de gezamenlijke rentesubsidies worden geëxtrapoleerd, daar het aantal gecontroleerde dossiers naar verhouding betrekkelijk klein is.

Door de Commissie in 1996 genomen maatregelen

2.21. Gezien de risico's, dit instrument eigen, heeft de Kamer er in haar verslag over 1995 op gewezen dat deze situatie dringend moet worden verbeterd. Naar aanleiding daarvan verrichtte de Commissie haar nieuwe betalingen niet langer op basis van eenvoudige verklaringen van de begunstigden betreffende het aantal geschapen arbeidsplaatsen, maar verlangde zij bovendien uitvoeringsverslagen die door de erkende controleurs van de begunstigde ondernemingen waren gecertificeerd, of enig ander bewijsstuk ter staving van de opgegeven cijfers.

2.22. Deze nieuwe controlemaatregelen werden vanaf oktober 1996 ten uitvoer gelegd. Daardoor werd slechts 7 miljoen ECU van de 34 miljoen ECU die in 1996 was betaald, ofwel 20 %, aan deze controles onderworpen. De 27 miljoen ECU die is betaald gedurende de eerste negen maanden van 1996 is onder dezelfde voorwaarden als in 1995 betaald en hiervoor bestaat dus hetzelfde risico op onregelmatigheden. Voor 1997 heeft de Commissie controles ter plaatse gepland op ongeveer 150 van de tussen januari en september 1996 verrichte betalingen die overeenkomen met subsidies van meer dan 50 000 ECU voor alle tranches tezamen.

2.23. Dankzij de resultaten van deze aanvullende controles zullen eventuele onregelmatigheden kunnen worden opgespoord en invorderingen kunnen worden verricht, maar deze zullen te laat bekend worden om in dit verslag aan de orde te kunnen worden gesteld. Bijgevolg herinnert de Kamer aan haar standpunt, waarover zij in de verklaring van betrouwbaarheid voor het begrotingsjaar 1995 een opmerking heeft gemaakt.

Maatregelen die de Commissie voor 1997 heeft gepland

2.24. De Commissie is van oordeel dat de voor het laatste kwartaal van 1996 opgezette systematische controle van alle betalingen op basis van bewijsstukken te veel van de begunstigden zou vergen. Deze moeten namelijk bijkomende documenten indienen, die voorheen niet waren voorgeschreven. Dit nieuwe voorschrift veroorzaakt soms voor kleine subsidies een onevenredig zware administratieve belasting. De Commissie heeft dus besloten deze controles aan de hand van stukken slechts te blijven verrichten in gevallen waarin de subsidie meer dan 50 000 ECU bedraagt. Bovendien worden er controlebezoeken ter plaatse georganiseerd in de vier volgende gevallen:

- voor subsidies van meer dan 50 000 ECU indien de ontvangen documenten ontoereikend, onvolledig of tegenstrijdig zijn;

- voor subsidies van minder dan 50 000 ECU op basis van een aselecte steekproef;

- om probleemgevallen op te lossen;

- wanneer de tussengeschakelde bank daarom verzoekt.

2.25. De Kamer is van mening dat de door de Commissie bepleite oplossing redelijk lijkt, aangezien uitgebreidere controles naar verhouding te duur zouden zijn. Dit probleem had vanaf de fase van de uitwerking van het instrument in acht moeten zijn genomen: er moet voor worden gezorgd dat de subsidiabiliteit kan worden gecontroleerd met behulp van betrekkelijk beperkte middelen.

Subsidiabiliteit van overneming van werknemers

2.26. Luidens de leningsvoorwaarden (13) zijn subsidiabel, de gevallen van schepping van duurzame werkgelegenheid of, voor investeringsprojecten in de sector kolen en staal, het behoud van de bestaande werkgelegenheid indien deze ernstig bedreigd is. Bijgevolg is de overneming van werknemers bij de overname van een onderneming of bij een privatisering slechts in de sector kolen en staal subsidiabel.

2.27. Sinds 1990, tijdens de privatisering van de ondernemingen van de voormalige DDR, is de overneming van werknemers ook buiten de sectoren kolen en staal als subsidiabel beschouwd. Tot deze uitzondering is echter nooit door een bevoegde instantie besloten. Aldus beschouwd waren alle gevallen waarin overneming van werknemers in de nieuwe deelstaten werd gesubsidieerd niet-subsidiabel. Terugvordering bij de begunstigden is echter onmogelijk omdat de beherende diensten van de Commissie deze arbeidsplaatsen als subsidiabel beschouwden toen zij de aanvragen om leningen ontvingen.

Cumulatie van de EGKS-subsidies met de subsidies van de KMO-faciliteit

2.28. Overeenkomstig Besluit 94/217/EG van de Raad (14) verleent de Commissie in het kader van haar tijdelijke leningsfaciliteit rentesubsidies op leningen van de Europese Investeringsbank (EIB) aan kleine en middelgrote ondernemingen (KMO's). De Europese Raad van Kopenhagen heeft de EIB namelijk verzocht een budget van 1 miljard ECU voor de versterking van het concurrentievermogen van de KMO's te bestemmen (KMO-faciliteit) (15).

2.29. Deze voor een periode van vijf jaar toegekende rentesubsidies hebben ten doel de rentevoet van de leningen die de EIB in het kader van dit budget van 1 miljard ECU verstrekt met 2 % per jaar te verlagen. Het bedrag van de toegekende gesubsidieerde leningen is beperkt tot 30 000 ECU, ofwel 3 000 ECU aan subsidies per geschapen arbeidsplaats.

2.30. Dit instrument vertoont grote gelijkenis met de zogeheten omschakelingsleningen van de EGKS, zowel op het vlak van de doelstellingen (schepping van arbeidsplaatsen) als van de aard (rentesubsidies) of van de algemene voorwaarden inzake subsidiabiliteit (de arbeidsplaatsen moeten binnen een bepaalde termijn worden geschapen, verband houden met de via de leningen medegefinancierde investeringen en gedurende een bepaalde periode behouden blijven).

2.31. Het beheer van de subsidies, verbonden aan de EIB-leningen, wordt aan de EIB gedelegeerd, die de verdeling over de begunstigden, via nationale instanties, door de tussengeschakelde banken laat verrichten. De EGKS-subsidies worden daarentegen door de bevoegde diensten van de Commissie beheerd, aan de hand van de informatie die hun wordt verstrekt door de tussengeschakelde banken die de leningen verdelen.

2.32. Krachtens de overeenkomst die tussen de Commissie en de EIB is gesloten ter tenuitvoerlegging van het besluit van de Raad over de KMO-faciliteit is cumulatie van de betrokken leningen met enige andere gesubsidieerde lening, met name van de EGKS, verboden. Er moet dus worden voorkomen dat de Unie dezelfde schepping van werkgelegenheid tweemaal subsidieert. Ingeval een onderneming de twee soorten gesubsidieerde lening verkrijgt, kan de naleving van deze bepaling slechts worden geverifieerd door de twee leningen bij wijze van verificaties achteraf in de controle op te nemen wanneer de dossiers worden onderzocht. Indien de twee leningen door twee verschillende tussengeschakelde banken worden verstrekt, kan deze controle niet bij deze banken plaatsvinden, aangezien het bij deze controles noodzakelijk is dat beide dossiers toegankelijk zijn, hetgeen wegens de concurrentie tussen de banken en het bankgeheim uitgesloten is. Zelfs wanneer er slechts één tussengeschakelde bank is, blijkt deze controle ondoeltreffend te zijn; de Kamer heeft dit in haar verslag met betrekking tot de EGKS over het begrotingsjaar 1995 geconstateerd en dit werd door de Commissie onderschreven (zie de paragrafen 2.21 en 2.24 van dit verslag).

2.33. Om te garanderen dat het voorschrift inzake niet-cumulatie wordt nageleefd, is er dus een coördinatie van de controle van beide instrumenten nodig die slechts op communautair niveau mogelijk is. Aangezien de uiteindelijke verantwoordelijkheid in beide gevallen bij de Commissie berust en deze in principe over alle nodige gegevens met betrekking tot de EGKS-leningen beschikt, zou het wenselijk zijn een procedure voor de doorzending van hetzelfde soort gegevens betreffende de subsidies van de KMO-faciliteit in te stellen, teneinde toetsing mogelijk te maken. Aangezien de overeenkomstige arbeidsplaatsen in het kader van deze faciliteit vóór 31 december 1996 moesten zijn geschapen en de begunstigden de aanvragen om subsidie uiterlijk 30 juni 1997 moesten hebben ingediend, moet deze procedure ten spoedigste worden ingesteld.

Sluimerende verplichtingen

2.34. Het saldo van de verplichtingen betreffende de rentesubsidies bedraagt per 31 december 1996 332 miljoen ECU. Het omvat zogeheten juridische verplichtingen ten bedrage van 222 miljoen ECU en zogeheten definitieve verplichtingen ten bedrage van 110 miljoen ECU.

2.35. Over de juridische verplichtingen heeft de Commissie een besluit uitgevaardigd; deze verplichtingen vormen echter generlei onherroepelijke contractuele verplichting jegens een derde. Ze kunnen worden beschouwd als een reserve van subsidies waarvoor de definitieve betalingsverplichtingen later zullen worden aangegaan. Pas na uitbetaling van de lening(en) uit opgenomen middelen worden deze verplichtingen definitief. Vanaf dat moment vormen ze een schuld die de EGKS in de vijf volgende jaren moet afbetalen, voorzover de begunstigden de gestelde voorwaarden vervullen.

2.36. De Commissie kon vanaf 1 juli 1997 geen nieuwe subsidies meer toekennen. Zij beschikte dus slechts over de eerste helft van 1997 om definitieve betalingsverplichtingen aan te gaan voor de 222 miljoen ECU aan bestaande juridische verplichtingen, waaraan overeenkomstig de begroting voor 1997 nog 7 miljoen ECU werd toegevoegd. Ter vergelijking: in de loop van het begrotingsjaar 1996 is 21 miljoen ECU aan juridische verplichtingen definitief geworden.

Terugvordering van de subsidies

2.37. Wanneer de Commissie constateert dat het aantal geschapen of behouden arbeidsplaatsen kleiner is dan contractueel bepaald, stelt zij de desbetreffende subsidies naar beneden bij. Deze verlaging wordt eventueel verrekend in de latere betalingen of, zo nodig, omgezet in een volledige of gedeeltelijke terugvordering van de reeds verrichte betalingen. Voor de aanvraag om terugvordering moet een vordering worden vastgesteld.

2.38. Tezamen bedroegen deze vorderingen per 31 december 1996 ongeveer 10 miljoen ECU. Dit cijfer stemt overeen met aanvragen om terugvordering waarvan bijna de helft uit 1994 en 1995 dateert en de oudste uit 1991. De Commissie moet haar toezichtsysteem verbeteren om de inning van deze terugvorderingen te bespoedigen.

2.39. Tijdens een controlebezoek ter plaatse constateerde de Kamer dat twee vorderingen uit 1994 in 1997 nog steeds niet waren betaald, en dat de Commissie de betrokken ondernemingen geen aanmaning had toegezonden. Voor één van deze gevallen bleek dat een debiteur sinds 1994 failliet was. De tussengeschakelde bank was op de hoogte maar lichtte de Commissie niet in, hetgeen strijdig was met haar contractuele verplichtingen. Voorts zijn sommige vorderingen op de balans van de EGKS oninbaar, bijvoorbeeld wegens het faillissement van de betrokken debiteuren.

2.40. De gebreken van het systeem voor toezicht en inning van de terug te vorderen subsidies heeft ook gevolgen voor de boekhouding. Op dit terrein neemt de Commissie een zeer voorzichtig standpunt in omdat elke geboekte vordering voor 100 % door een voorziening wordt gedekt en pas onder de ontvangsten wordt geboekt wanneer de verschuldigde bedragen zijn geïnd. In de veronderstelling dat de Commissie de dossiers goed bijhoudt, dient zij, wanneer zij constateert dat een terug te vorderen subsidie nooit zal worden betaald, de overeenkomstige vordering uit de balans van de EGKS te schrappen.

Conclusie

2.41. De doelstelling van de globale leningen ter ondersteuning van het staalverbruik krachtens artikel 54, tweede alinea, van het EGKS-Verdrag, is de bevordering van het verbruik van EG-staal. Er zijn echter geen precieze criteria voor de tenuitvoerlegging van deze bepaling inzake verbruik (zie paragraaf 2.11). De controle erop is weinig nauwkeurig (zie paragraaf 2.6) en blijft beperkt tot de cijfers in de opgaven van de begunstigden (zie de paragrafen 2.7. en 2.8). Het zorgwekkendste is, dat constatering van niet-naleving van de bepaling zonder gevolgen blijft (zie paragraaf 2.9).

2.42. Bovendien hebben deze leningen alleen maar in Italië belangstelling getrokken omdat zij aldaar gepaard gingen met staatssteun (zie paragraaf 2.12). En ten slotte heeft de Commissie de doeltreffendheid van deze leningen hoegenaamd niet geëvalueerd (zie paragraaf 2.13).

2.43. Wat betreft de subsidies voor leningen krachtens artikel 56, lid 2, onder a), was de situatie in 1996 vergelijkbaar met die welke de Kamer in haar verslag betreffende het begrotingsjaar 1995 heeft bekritiseerd (zie de paragrafen 2.20 en 2.23 van dit verslag). De controlemaatregelen die voor het laatste kwartaal van 1996 zijn getroffen (zie paragraaf 2.21) en die welke voor 1997 zijn gepland (zie paragraaf 2.24) wijzen echter op een verbetering.

2.44. Bij diezelfde gesubsidieerde leningen constateerde de Kamer een probleem inzake subsidiabiliteit: bij de privatiseringen in de nieuwe Duitse deelstaten werd overneming van arbeidsplaatsen als schepping van werkgelegenheid beschouwd. Deze methode werd door de diensten van de Commissie geaccepteerd hoewel zij niet strookt met de regelgeving (zie de paragrafen 2.26 en 2.27).

2.45. De Unie verleent rentesubsidies in het kader van de "KMO-faciliteit" van Kopenhagen. Deze faciliteit vertoont veel punten van overeenstemming met de EGKS-steun voor de omschakeling. De twee instrumenten hebben ten doel de schepping van werkgelegenheid te bevorderen en hoewel dat verboden is, bestaat het gevaar dat tweemaal dezelfde geschapen arbeidsplaats wordt gesubsidieerd. Slechts door een passende controle door de Commissie kan dit gevaar wellicht worden vermeden of bezworen (zie de paragrafen 2.28 tot en met 2.33).

2.46. De juridische verplichtingen in verband met de EGKS-subsidies lijken overgewaardeerd, aangezien ze vanaf 1 juli 1997 niet meer kunnen worden omgezet in definitieve betalingsverplichtingen (zie de paragrafen 2.34 tot en met 2.36). Voorts moet het beleid van terugvordering van subsidies strenger worden en dienen de desbetreffende vorderingen, wanneer deze oninbaar blijken, niet meer op de balans te verschijnen (zie de paragrafen 2.37 tot en met 2.40).

HOOFDSTUK 3 VERKLARING VAN BETROUWBAARHEID BETREFFENDE DE EGKS

3.1. Overeenkomstig artikel 45 C van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS), heeft de Kamer de rekeningen van de EGKS onderzocht teneinde het Europees Parlement en de Raad een verklaring voor te leggen over de betrouwbaarheid van de rekeningen en de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen.

3.2. De betrokken rekeningen zijn de financiële staten van de EGKS per 31 december 1996, opgesteld onder de verantwoordelijkheid van de Commissie en bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen (16).

3.3. In haar verslag over de financiële staten van de EGKS per 31 december 1996 (17), dat geldt als verklaring van betrouwbaarheid en tezamen met de betrokken financiële staten wordt gepubliceerd, besluit de Kamer dat deze "een getrouw beeld geven van het vermogen en de financiële situatie van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal per 31 december 1996, alsmede van het resultaat van haar verrichtingen in het op die datum afgesloten begrotingsjaar".

3.4. Teneinde zich te vergewissen van de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen van de EGKS-rekeningen over het begrotingsjaar 1996, heeft de Kamer controles verricht overeenkomstig de op internationaal vlak algemeen erkende controlenormen. Meer bepaald heeft zij zich gebaseerd op de analyse van de systemen en op de uitgevoerde tests.

3.5. De Kamer is van oordeel dat er een voldoende garantie bestaat voor de wettigheid en regelmatigheid van de verrichtingen in het algemeen.

3.6. Zonder dat dit twijfel aangaande de hierboven geuite opinie naar aanleiding van de controles behelst, wijst de Kamer erop dat de systemen met betrekking tot de rentesubsidies bij de leningen die worden toegekend krachtens artikel 56, lid 2, onder a), van het Verdrag tot oprichting van de EGKS intrinsieke risico's bevatten op het vlak van de naleving van de subsidiabiliteitscriteria. Tijdens de met betrekking tot het begrotingsjaar 1996 ter plaatse verrichte controles van deze uitgaven bleken deze risico's werkelijk te bestaan, want uit deze controles bleek een hoge frequentie van materiële fouten (18), waarvan het totale bedrag echter niet kon worden becijferd (zie de paragrafen 2.17-2.20).

Dit verslag werd door de Rekenkamer te Luxemburg vastgesteld te harer zitting van 12-13 november 1997.

Voor de Rekenkamer

Bernhard FRIEDMANN

President

(1) Richtlijn 89/647/EEG van de Raad van 18 december 1989 betreffende een solvabiliteitsratio voor kredietinstellingen (PB L 386 van 30. 12. 1989, blz. 14).

(2) Richtlijn 92/121/EEG van de Raad van 21 december 1992 betreffende het toezicht op en de beheersing van grote risico's van kredietinstellingen (PB L 29 van 5. 2. 1993, blz. 1).

(3) Jaarverslag 1994 met betrekking tot de EGKS (PB C 329 van 7. 12. 1995, blz. 3).

Jaarverslag 1995 met betrekking tot de EGKS (PB C 377 van 13. 12. 1996, blz. 3).

De beperkingen zijn van toepassing op het bedrag van de betalingsverplichtingen die de EGKS kan hebben jegens eenzelfde tegenpartij (cliënt of groep cliënten):

- het totaal van de betalingsverplichtingen ten aanzien van één enkele derde mag niet meer dan 25 % van het eigen vermogen van de EGKS bedragen;

- het totaalbedrag van de "grote risico's" mag niet meer dan 800 % van dit eigen vermogen bedragen. Er is sprake van een groot risico wanneer de som van de betalingsverplichtingen ten aanzien van één enkele derde ten minste 10 % van dit eigen vermogen bedraagt.

(4) Richtlijn 93/6/EEG van de Raad van 15 maart 1993 inzake de kapitaaltoereikendheid van beleggingsondernemingen en kredietinstellingen (PB L 141 van 11. 6. 1993, blz. 1).

(5) Vierde Richtlijn van de Raad van 25 juli 1978 op grondslag van artikel 54, lid 3, onder g), van het Verdrag betreffende de jaarrekening van bepaalde vennootschapsvormen (78/660/EEG) (PB L 222 van 14. 8. 1978).

(6) Richtlijn 86/635/EEG van de Raad van 8 december 1986 betreffende de jaarrekening en de geconsolideerde jaarrekening van banken en andere financiële instellingen (PB L 372 van 31. 12. 1986).

(7) Financiële staten van de EGKS per 31 december 1996: specifieke waardecorrecties op leningen (134 miljoen ECU, toelichting 5.1) + specifieke waardecorrecties op leningen aan in gebreke blijvende debiteuren (47 miljoen ECU, toelichting 8) + waardecorrecties op verschuldigde en nog niet vervallen rente (12 miljoen ECU, toelichting 9).

(8) Als garanties van het hoogste niveau worden beschouwd de garanties van de lidstaten van de Europese Unie of daarmee gelijkgestelde garanties (van overheidsinstanties en overheidsbedrijven van de lidstaten) en bankgaranties.

(9) Jaarverslag 1993 met betrekking tot de EGKS (PB C 346 van 7. 12. 1994).

(10) Jaarverslag met betrekking tot de EGKS over het begrotingsjaar 1995 (PB C 377 van 13. 12. 1996).

(11) Wijziging van het beleid inzake het opnemen en verstrekken van leningen met het oog op de afloop van het EGKS-Verdrag (PB C 175 van 28. 6. 1994).

(12) Leningen die kunnen worden verstrekt in het kader van artikel 54, tweede alinea, van het EGKS-Verdrag voor investeringen ter bevordering van het verbruik van EG-staal, leningsvoorwaarden (PB C 291 van 31. 10. 1987).

(13) Richtsnoeren en uitvoeringsbepalingen voor de toekenning van omschakelingsleningen uit hoofde van artikel 56 van het EGKS-Verdrag (PB C 188 van 28. 7. 1990, blz. 9).

(14) Besluit 94/217/EEG van de Raad van 19 april 1994 betreffende de toekenning van communautaire rentesubsidies op leningen voor kleine en middelgrote ondernemingen die door de Europese Investeringsbank in het kader van haar tijdelijke leningsfaciliteit worden verstrekt (PB L 107 van 28. 4. 1994).

(15) Het bedrag van 1 miljard ECU voor de KMO-faciliteit maakt deel uit van de 3 miljard ECU die de EIB, op verzoek van de Europese Raad van Kopenhagen, heeft toegevoegd aan de 5 miljard ECU van de tijdelijke leningsfaciliteit. Deze was op 10 februari 1993 in het leven geroepen door de EIB, op verzoek van de Europese Raad van Edinburgh.

(16) De financiële staten van de EGKS per 31 december 1996 (PB C 242 van 8. 8. 1997).

(17) Verslag over de financiële staten van de EGKS per 31 december 1996 (PB C 242 van 8. 8. 1997).

(18) Overeenkomstig het methodologisch lexicon van de Rekenkamer zijn materiële fouten de fouten in verband met de wettigheid/regelmatigheid die een rechtstreekse invloed hebben op het bedrag van de onderliggende verrichtingen.

ANTWOORDEN VAN DE COMMISSIE

HOOFDSTUK 2 DE ACTIVITEITEN VAN DE EGKS INZAKE VERSTREKKING VAN LENINGEN EN SUBSIDIES

Leningen krachtens artikel 54, tweede alinea

Opmerkingen over het beheer

2.6. Aan de hand van de verrichte aankopen kan op vrij eenvoudige wijze worden nagegaan hoeveel staal is verbruikt en of het uit de Gemeenschap afkomstig is, wat bij verwerking van staal in voorraad niet altijd mogelijk is.

Daar de desbetreffende ondernemingen zelf geen staal produceren, zijn zij voor hun staalvoorziening uitsluitend op aankopen aangewezen, en aangezien zij voortdurend staal verbruiken, kan er in principe vanuit worden gegaan dat de schommelingen in de voorraden en de verbruikte hoeveelheden na verloop van tijd tegen elkaar opwegen. Voorts moet erop worden geattendeerd dat aanvragen voor subleningen voor activiteiten met een overwegend commercieel karakter steeds automatisch werden afgewezen, zodat de krachtens artikel 54, tweede alinea, toegekende subleningen uitsluitend hebben gediend om industriële activiteiten te financieren.

In het kader van deze activiteiten zijn eventuele verkopen van staal als grondstof (dat wil zeggen aangekocht en onverwerkt doorverkocht staal) over het algemeen bijna te verwaarlozen. Bij de uitgevoerde controles werd overigens geen enkele doorverkoop van betekenis vastgesteld.

Bij volgende controlebezoeken ter plaatse zal de Commissie evenwel trachten de technische productiegegevens aan de aankoopcijfers te toetsen.

2.7. De afgelegde controlebezoeken hadden betrekking op 16 van de in totaal 147 subleningen. Bij deze controles werden slechts in één geval, dat door de Rekenkamer wordt aangehaald, aanzienlijke afwijkingen geconstateerd tussen het in de periodieke verslagen opgegeven en het daadwerkelijke verbruik.

Dit financieel instrument heeft geen gevolgen voor de begroting: voor de leningen worden geen rentesubsidies toegekend en tot dusver is nog geen enkele financiële instelling waaraan een globale lening is verstrekt, haar verplichtingen jegens de EGKS niet nagekomen.

2.8. Voor de meeste desbetreffende subleningen is staal vrijwel de enige grondstof die bij de fabricage wordt gebruikt. In deze gevallen is dan ook geen bijzonder onderzoek vereist om te beoordelen of aan het desbetreffende criterium is voldaan. Bij de controlebezoeken is nooit gebleken dat dit criterium niet werd nageleefd.

2.9. Bij twee van de betrokken ondernemingen werd vastgesteld dat het jaarlijkse verbruik van EG-staal veel groter was dan vóór de verwezenlijking van het project, wat inhoudt dat de leningen hun doel grotendeels hadden bereikt. De derde onderneming was er op 31 december 1996 niet in geslaagd haar daadwerkelijke staalverbruik op te trekken tot boven het peil van voor het project. Na evaluatie van de bijzondere situatie van deze onderneming heeft de Commissie besloten de vervroegde terugbetaling van de sublening te eisen.

2.9 en 2.10. De contractuele bepaling inzake het staalverbruik is een evaluatiecriterium aan de hand waarvan kan worden nagegaan in hoeverre de onderneming haar groeidoelstelling heeft verwezenlijkt. Dat het voor dit criterium vastgestelde peil niet wordt gehaald, betekent daarom nog niet dat de algemene doelstelling van de sublening niet is bereikt. Als het verbruik van EG-staal door de onderneming aanzienlijk en duurzaam is gestegen, dan is voor de Commissie de algemene doelstelling gerealiseerd, ook al blijft het staalverbruik onder het in het contract vermelde peil.

Volgens de gegevens waarover de Commissie beschikt, zijn de meeste ondernemingen er dankzij met EGKS-leningen medegefinancierde projecten in geslaagd hun verbruik van EG-staal aanzienlijk te verhogen. De Commissie heeft vastgesteld dat bij een tiental subleningen het staalverbruik niet is toegenomen. Bij deze ondernemingen worden momenteel aanvullende controles verricht, waarna de Commissie zal oordelen of er sancties moeten volgen.

De enige sanctie die kan worden getroffen ten aanzien van een onderneming die haar verplichtingen niet nakomt, is het eisen van de vervroegde terugbetaling van de sublening (en van een eventuele schadevergoeding). Een dergelijke maatregel kan evenwel een destabiliserend effect op de structuur van de onderneming hebben en dient derhalve slechts in bijzonder ernstige gevallen te worden genomen. De Commissie heeft het tot dusver niet gerechtvaardigd geacht deze drastische maatregel te nemen wanneer het verbruik wegens omstandigheden waarop de onderneming geen vat heeft (bijvoorbeeld een crisis op de afzetmarkten voor deze producten) niet het beoogde peil bereikte.

Sinds begin 1997 legt de Commissie echter wel de sanctie van vervroegde terugbetaling op aan ondernemingen die hun verbruik van EG-staal niet hebben verhoogd, maar meer staal van buiten de Europese Gemeenschap hebben aangekocht. Deze sanctie wordt eveneens opgelegd wanneer de betrokken ondernemingen hun verbruik van EG-staal niet hebben opgevoerd, en bijgevolg werd vastgesteld dat de gefinancierde investering de staalverwerkingscapaciteit van de onderneming niet had doen toenemen.

Opmerkingen over de doeltreffendheid

2.11. De Commissie erkent dat dit instrument aan doeltreffendheid had kunnen winnen indien bij het ontwerpen ervan een (absoluut of relatief) minimum voor de stijging van het verbruik was vastgesteld. Aangezien het financiële instrument intussen is afgeschaft, kan deze suggestie van de Rekenkamer niet meer in praktijk worden gebracht.

2.12 t/m 2.13. Dat er geen formele beoordeling heeft plaatsgevonden, neemt niet weg dat het instrument doorlopend werd geëvalueerd. De Commissie was reeds in 1993 tot de bevinding gekomen dat van deze leningvorm in andere landen dan Italië moeilijk op grote schaal gebruik kan worden gemaakt, omdat dit instrument een zeer technisch karakter heeft en er geen rentesubsidies of andere voordelen aan verbonden zijn. Daarna heeft de Commissie het gebruik ervan op geen enkele wijze meer gestimuleerd.

Leningen krachtens artikel 56, lid 2, onder a) (Gesubsidieerde leningen)

Controlebezoeken van de Rekenkamer

2.16 t/m 2.20. Zoals de Rekenkamer in punt 2.20 onderstreept, kunnen haar bevindingen niet naar de gezamenlijke rentesubsidies worden geëxtrapoleerd.

Naar aanleiding van de opmerkingen die de Rekenkamer reeds in haar verslag over 1995 had geformuleerd, heeft de Commissie een willekeurige steekproef gecontroleerd van 208 subsidiebetalingen die representatief zijn voor alle subsidiebetalingen die tussen 1 juli 1995 en 30 juni 1996 zijn verricht. De steekproefmethode (variable sampling), de resultaten van de door de Commissie uitgevoerde controles en de extrapolatie ervan naar het geheel van de subsidiebetalingen werden doorgelicht en gevalideerd door een internationaal accountantskantoor.

Aan de hand van deze controles is in de steekproef in de betaalde bedragen een foutenpercentage van 5,8 % vastgesteld. Bij extrapolatie van dit resultaat kan met 95 % zekerheid worden gesteld dat het foutenpercentage voor het totale bedrag van de tussen 1 juli 1995 en 30 juni 1996 betaalde rentesubsidies tussen 2,2 % en 9,4 % ligt. Hoewel deze representatieve steekproef een minder verontrustend resultaat oplevert dan de controles van de Rekenkamer, heeft de Commissie haar interne controlesysteem toch aangescherpt om dit percentage onregelmatigheden te doen dalen.

Door de Commissie in 1996 genomen maatregelen

2.22. Het percentage onregelmatigheden in de betalingen die tussen januari en september 1996 werden verricht, kan op grond van de resultaten van de door de Commissie gecontroleerde representatieve steekproef op 5,8 % worden geschat en zal nadien aanzienlijk teruglopen als gevolg van de door de Commissie in 1997 uitgevoerde controles.

Subsidiabiliteit van overneming van arbeidsplaatsen

2.26 en 2.27. De Commissie is van oordeel dat de privatiseringen die de openbare Treuhandanstalt in de nieuwe Duitse deelstaten heeft uitgevoerd, niet vergelijkbaar zijn met privatiseringen zoals deze in de westerse markteconomieën plaatsvinden. Eerstgenoemde privatiseringen hadden immers veeleer ten doel de overgang te bewerkstelligen van een centraal geleide planeconomie - die gekenmerkt werd door overmatige verticale integratie, systematische verhulling van verborgen werkloosheid en overbelasting van ondernemingen met overheidstaken zoals sociale diensten en gezondheidszorg - naar een gedecentraliseerde markteconomie. Het behoud van bestaande werkgelegenheid door middel van privatiseringen werd daarom als het economisch equivalent van werkgelegenheidsschepping in een markteconomie beschouwd.

Deze behandeling gold uitsluitend voor primaire Treuhand-privatiseringen, waarbij de overnameprijs niet voor subsidiëring in aanmerking kwam maar de overneming van personeel van de voormalige Treuhand-onderneming met de schepping van nieuwe arbeidsplaatsen werd gelijkgesteld. Om een snelle modernisering van de uitrusting te bevorderen, werden kapitaaluitgaven slechts als subsidiabele investeringen beschouwd voorzover zij de overnameprijs overtroffen die de investeerder aan de Treuhand had betaald.

De beslissing om de bovenbeschreven gedragslijn te volgen bij alle primaire Treuhand-privatiseringen waarvoor de investeerders aanvragen voor EGKS-leningen krachtens artikel 56 indienden, vereiste geen besluit van de Commissie en werd derhalve door de bevoegde diensten van de Commissie overeengekomen. De Commissie erkent dat deze overeenkomst tussen de diensten niet volledig gedocumenteerd was.

Cumulatie van de EGKS-subsidies met de subsidies van de "MKB-faciliteit"

2.28 t/m 2.33. De Commissie heeft de EIB verzocht haar de gegevens betreffende de in het kader van de "MKB-faciliteit" van Kopenhagen uitbetaalde subsidies mede te delen. Zodra de Commissie deze gegevens heeft ontvangen, zal zij nagaan of dezelfde schepping van werkgelegenheid geen tweemaal werd gesubsidieerd.

Sluimerende verplichtingen

2.34 t/m 2.36. De verplichtingen ten belope van 220 miljoen ECU zijn over ongeveer 70 globale leningen gespreid. Dit bedrag stemt overeen met de potentiële betalingsverplichtingen die de Commissie heeft aangegaan. Het definitieve bedrag zal uiteraard pas bekend zijn aan het einde van de voor de uitkering van de subleningen benodigde periode, dat wil zeggen begin 1998.

De Commissie heeft het probleem overigens nauwlettend gevolgd: in haar ontwerp van gewijzigde operationele begroting van de EGKS voor 1997 en in haar ontwerp van operationele begroting van de EGKS voor 1998 (SEC(97) 933 def. van 29 mei 1997) heeft zij de extra annuleringen van verplichtingen verrekend die zullen voortvloeien uit het feit dat het omschakelingsbeleid van de EGKS niet meer wordt voortgezet.

Volgens schattingen van de Commissie (SEC(97) 933 def., blz. 10, punt 2) zullen over de periode 1997-1998 immers ten minste 140 miljoen ECU aan verplichtingen uit hoofde van globale omschakelingsleningen worden geannuleerd. Voor 1997 werd met een eerste tranche van 100 miljoen ECU aan annuleringen rekening gehouden.

Terugvordering van de subsidies

2.38. Tussen 1994 en juli 1997 werd om terugbetaling verzocht van in totaal 34,3 miljoen ECU aan rentesubsidies, waarvan 16,2 miljoen ECU is ontvangen en 4,2 miljoen ECU na ontvangst van bevredigende bewijsstukken niet hoefde te worden terugbetaald. Voorts wordt 1 miljoen ECU in termijnen terugbetaald.

Van het saldo van 12,9 miljoen ECU is 2,5 miljoen ECU verschuldigd door begunstigden die thans in liquidatie zijn (zie punt 2.40).

De Commissie werkt momenteel aan de invoering van een procedure om regelmatig tot terugbetaling van deze uitstaande vorderingen aan te manen.

2.40. De Commissie zal ervoor zorgen dat de oninbare vorderingen uit de balans worden verwijderd zodra naar behoren is vastgesteld dat zij onmogelijk nog kunnen worden teruggevorderd.

Conclusie

2.41. De Commissie erkent dat indien voor de stijging van het verbruik van EG-staal een minimum was vastgesteld waaronder geen leningen werden toegekend, precieze criteria hadden kunnen worden gehanteerd. Om de redenen die zij in haar antwoord in punt 2.6 heeft uiteengezet, is zij evenwel van oordeel dat de vereenvoudigde controle op basis van staalaankopen toereikend is. Volgens haar geven de tot dusver verrichte controles, die op 11 % van de subleningen betrekking hadden, geen aanleiding om aan de algemene betrouwbaarheid van de door de ondernemingen medegedeelde gegevens te twijfelen. Sinds begin 1997 heeft de Commissie sommige ondernemingen sancties opgelegd waarbij zij de vervroegde terugbetaling van de desbetreffende subleningen heeft geëist. Tot deze maatregel, die slechts in de ernstigste gevallen werd genomen, werd besloten voor drie subleningen en een rechtstreekse lening. Om de in het antwoord in de punten 2.9 en 2.10 vermelde redenen werd de maatregel niet uitgebreid tot alle gevallen waarin van een te gering verbruik van EG-staal sprake was.

2.44. De Commissie heeft het behoud van werkgelegenheid door middel van privatiseringen die ten doel hadden de overgang van een centrale planeconomie naar een markteconomie te bewerkstelligen, als subsidiabele werkgelegenheidsschepping beschouwd.

2.45. De Commissie heeft de EIB verzocht haar de gegevens betreffende de in het kader van de "MKB-faciliteit" uitbetaalde subsidies mede te delen. Zodra zij deze gegevens heeft ontvangen, zal zij nagaan of dezelfde schepping van werkgelegenheid geen tweemaal werd gesubsidieerd.

2.46. Tot begin 1998 worden nog definitieve verplichtingen aangegaan voorzover in het kader van de laatste uitbetalingen om uitkering van subleningen wordt verzocht. Juridische verplichtingen waarvan geen gebruik is gemaakt, zullen worden geannuleerd in twee fasen: de eerste fase eind 1997 en de tweede begin 1998.

Momenteel wordt een procedure voorbereid om regelmatig tot terugbetaling van de in te vorderen subsidies aan te manen.

HOOFDSTUK 3 VERKLARING VAN BETROUWBAARHEID BETREFFENDE DE EGKS

3.6. De Commissie heeft passende controleprocedures en -instrumenten ingevoerd en de analyse van de statistische steekproef wijst bovendien uit dat het risico op fouten gering is. Desalniettemin blijft de Commissie alles in het werk stellen om tot een beter beheer te komen (zie uitgebreider antwoord onder 2.16 tot en met 2.20).