KADERREGELING INZAKE OPLEIDINGSSTEUN (98/C 343/07) (Voor de EER relevante tekst)

I. INLEIDING

1. De verbetering van de toestand op werkgelegenheidsgebied is een van de belangrijkste uitdagingen waaraan de Gemeenschap het hoofd moet bieden. Ondanks een geleidelijke verbetering van de economische activiteit telt de Gemeenschap nog ongeveer 18 miljoen werklozen. Om die redenen stond de werkgelegenheid in de gedachtewisselingen van de Europese Raad van Amsterdam centraal en wordt de bevordering van een "hoog werkgelegenheidsniveau" volgens het Verdrag van Amsterdam een aangelegenheid van gemeenschappelijk belang van de lidstaten. De nieuwe titel inzake werkgelegenheid die in het EG-Verdrag moet worden opgenomen, verplicht de lidstaten ertoe een gecoördineerde strategie te ontwikkelen voor de werkgelegenheid en de bevordering van de scholing, de opleiding en het aanpassingsvermogen van de werknemers alsook voor de totstandbrenging van een arbeidsmarkt die snel op economische wijzigingen kan reageren. Aldus dient met deze doelstelling van een hoog werkgelegenheidsniveau eveneens rekening te worden gehouden bij de andere communautaire beleidsvormen en activiteiten.

2. De belangrijke rol die de opleiding vervult met het oog op het versterken van de concurrentiepositie van de Gemeenschap alsook in het raam van het scheppen en het behoud van werkgelegenheid, is reeds benadrukt in het witboek inzake groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid van 1993. In de daaropvolgende bijeenkomsten van de Europese Raad, met name die van Essen, Cannes en Madrid, zijn de lidstaten aangespoord de investeringen in opleiding te bevorderen als zijnde een belangrijke factor van het concurrentievermogen en katalysator van de heropleving van de groei en van het herstel van een sociaal aanvaardbaar werkgelegenheidsniveau. Op de buitengewone Europese Raad over werkgelegenheid die op 20 en 21 november 1997 te Luxemburg is gehouden, zijn de regeringen van de lidstaten overeengekomen om de nieuwe Verdragsbepalingen inzake werkgelegenheid ten uitvoer te leggen. De resolutie van de Raad Sociale Aangelegenheden van 15 december 1997 (1) behelst de werkgelegenheidsrichtsnoeren voor 1998 waarin een reeks aanbevelingen zijn opgenomen die langs de weg van nationale actieplannen in alle lidstaten ten uitvoer dienen te worden gelegd. Op de Europese Raad van Cardiff zijn de beleidslijnen bevestigd.

3. Talrijke studies tonen aan dat het voorhanden zijn van gekwalificeerde werknemers een belangrijke factor is in de besluiten van ondernemingen betreffende de plaats van vestiging. De opleiding is derhalve niet alleen belangrijk voor de werknemer, die zijn situatie op de arbeidsmarkt verbetert en het risico om werkloos te worden vermindert, en voor de onderneming, waarvoor opleiding een middel is om haar prestaties te verbeteren, maar ook voor de economie van de regio's, waarvoor het kwalificatieniveau van de werknemers een onbetwistbare troef vormt voor het aantrekken van nieuwe investeringen.

4. De inspanningen welke dienen te worden verricht om de werking van de arbeidsmarkt de verbeteren en de tekorten aan opleiding weg te werken, vergen een actieve aanpak van alle betrokkenen, lidstaten, ondernemingen, individuen en sociale partners. De Commissie heeft zelf verschillende initiatieven genomen in de vorm van communautaire maatregelen of van aanvullende maatregelen bij nationale maatregelen op opleidingsgebied. Zij heeft zich tevens ingespannen om het aspect opleiding en haar gunstige benadering ervan in andere communautaire beleidsvormen, met inbegrip van het mededingingsbeleid, op te nemen. Op de buitengewone Europese Raad over werkgelegenheid die op 20 en 21 november 1997 te Luxemburg is gehouden, is bevestigd dat "de Commissie erop (zal) toezien dat de controle van de staatssteun geen belemmering vormt voor de arbeidsmarktmaatregelen die verenigbaar zijn met het Verdrag".

5. Het optreden van de lidstaten kan niet worden beperkt tot het verbeteren van de stelsels inzake initiële opleiding, beroepsopleiding en opleiding van werklozen. De aanpassing van de ondernemingen aan de structurele en technologische wijzigingen mag niet uitsluitend via ontslag en indienstneming van gekwalificeerdere externe arbeidskrachten geschieden. Er moet een preventief beleid worden ontwikkeld dat de werknemers aanmoedigt om hun bekwaamheden en aanpassingsvermogen te verbeteren en dat de ondernemingen aanzet om in de opleiding van hun werknemers te investeren. Een dergelijk beleid moet erop gericht zijn te vermijden dat de minst gekwalificeerde werknemers in de werkloosheid afglijden en moet daarentegen ervoor zorgen dat zij een nieuwe opleiding krijgen en overdraagbare kwalificaties verwerven. De financiële middelen die moeten worden ingezet, zijn aanzienlijk en een optreden van de overheid kan een noodzakelijke stimulans in het belang van de gehele Gemeenschap zijn. Dit is overigens een van de fundamentele grondslagen van de steun van de structuurfondsen ten behoeve van de investering in menselijke hulpmiddelen in het kader van het economische en sociale cohesiebeleid.

6. Het grootste deel van de overheidsfinanciering op opleidingsgebied valt buiten de werkingssfeer van de concurrentievoorschriften. Wanneer de lidstaten evenwel financiële en fiscale stimuli invoeren om de ondernemingen aan te moedigen tot investering in de opleiding van hun werknemers, moet erop worden gelet dat zij niet handelen op een wijze die strijdig is met de doelstellingen van het mededingingsbeleid, dat, evenals het communautaire beleid inzake opleiding, erop gericht is het concurrentievermogen van de ondernemingen veilig te stellen. Overeenkomstig de voorschriften inzake steunmaatregelen van de staten, die in de artikelen 92 en 93 van het Verdrag zijn vervat, komt het de Commissie toe de opleidingsmaatregelen te onderzoeken die steun in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag kunnen opleveren, en zich ervan te vergewissen dat die maatregelen verenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt.

7. In dit opzicht dient te worden vastgesteld dat de opleidingskosten steeds meer deel uitmaken van de kosten die de ondernemingen moeten dragen om concurrentieel te blijven. De technische vooruitgang, de invoering van nieuwe technologieën en de snelle ontwikkeling op gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling dwingen de ondernemingen ertoe hun werknemers bestendig op te leiden. Opleidingssteun die, ten behoeve van sommige ondernemingen, erop gericht is de kosten te verminderen die zij normalerwijze in hun eigen belang moeten dragen om de kwalificaties van hun werknemers te verbeteren, kent deze ondernemingen ten opzichte van hun concurrenten een voordeel toe en kan derhalve de mededinging vervalsen.

8. Wanneer een maatregel staatssteun in de zin van artikel 92, lid 1, vormt, moet hij tijdig bij de Commissie worden aangemeld en door haar worden goedgekeurd alvorens ten uitvoer te worden gelegd. Dit stelsel is uitsluitend erop gericht te garanderen dat de Commissie preventief toezicht op de steunmaatregelen houdt teneinde te vermijden dat maatregelen ten uitvoer worden gelegd die de mededinging vervalsen op een wijze die strijdig is met het gemeenschappelijk belang (2). Bij haar onderzoek van de verenigbaarheid van de maatregelen met de gemeenschappelijke markt zal de Commissie rekening houden met de gunstige gevolgen van de steun die een verstoring van de mededinging kunnen rechtvaardigen.

9. Opleiding sorteert immers in het algemeen positieve externe gevolgen voor de gehele Gemeenschap. Aldus komen de opleidingsuitgaven van een gegeven onderneming ook ten goede aan de geschoolde werknemers en verhogen zij het aantal gekwalificeerde werknemers waaruit de andere ondernemingen kunnen putten. Globaal bekeken versterken de investeringen in opleiding de concurrentiepositie van de industrie in de Gemeenschap en de aantrekkelijkheid van de Gemeenschap als locatie voor investeringen. Aangezien een onderneming bij haar besluit om in opleiding te investeren geen rekening houdt met deze secundaire effecten, zijn de totale inspanningen van de ondernemingen op dit gebied wellicht lager dan hetgeen sociaal wenselijk is, temeer omdat een investering in opleiding vanuit het standpunt van de ondernemingen het risico inhoudt dat de werknemers, nadat zij de opleiding hebben genoten, de onderneming verlaten om elders te gaan werken. Dit risico is des te groter bij kleine ondernemingen, hetgeen mede de terughoudenheid van deze ondernemingen verklaart om in opleiding te investeren. Dit risico is voorts des te belangrijker naarmate de verstrekte kwalificaties overdraagbaar zijn. Op grond van deze aspecten kan het merendeel van de steunmaatregelen ten behoeve van opleiding worden beschouwd als niet louter exploitatiesteun zijnde en kunnen deze welwillend door de Commissie worden benaderd voorzover de mededingingsvervalsingen die eruit kunnen voortvloeien, worden gerechtvaardigd of een tegenwicht vinden in de bijdrage van die maatregelen aan een doelstelling van communautair belang welke de marktkrachten alleen niet kunnen verwezenlijken. Aldus heeft de Commissie in het beleid inzake staatssteun over het algemeen ten aanzien van opleidingssteun een gunstig standpunt ingenomen.

10. Teneinde het communautaire toezicht op de opleidingssteun doorzichtiger te maken en een gelijke behandeling te garanderen, heeft de Commissie een kaderregeling opgesteld op grond waarvan zij de verenigbaarheid van de opleidingssteun met de gemeenschappelijke markt zal onderzoeken. De in de kaderregeling uiteengezette criteria zijn erop gericht te garanderen dat alleen opleidingssteun die tot de verwezenlijking van de communautaire doelstellingen bijdraagt, wordt goedgekeurd en dat deze steun binnen de limieten van de noodzakelijke aanmoediging blijft en geen verkapte exploitatiesteun inhoudt.

11. De doelstellingen van deze kaderregeling zijn derhalve talrijk:

- verheldering van de uitlegging van de artikelen 92 en 93 van het Verdrag met betrekking tot het begrip opleidingssteun teneinde een betere rechtszekerheid en een grotere transparantie te garanderen ten aanzien van de aanmeldingsverplichting uit hoofde van artikel 93, lid 3, van het Verdrag;

- zorg voor de samenhang tussen de concurrentievoorschriften en de tenuitvoerlegging van andere communautaire beleidslijnen, met name inzake opleiding en werkgelegenheid, enerzijds, en de voorschriften inzake opleidingssteun en andere soorten steun (meer bepaald in andere richtsnoeren of kaderregelingen), anderzijds;

- meer doorzichtigheid in de benadering welke de Commissie bij haar beoordeling van de verenigbaarheid van opleidingssteun zal volgen.

12. In hoofdstuk II wordt eerst beschreven welke soort maatregelen steun kunnen inhouden die binnen de werkingssfeer van de concurrentievoorschriften van het Verdrag valt. In hoofdstuk III wordt het toepassingsgebied van de kaderregeling afgebakend. In hoofdstuk IV worden de beginselen uiteengezet waarop de Commissie haar beoordeling van de verenigbaarheid van de als steun aangemerkte maatregelen zal baseren. Deze beginselen, die de mogelijkheid bieden om de doelstellingen van een actief werkgelegenheidsbeleid met billijke spelregels voor alle ondernemingen te verzoenen, leiden de Commissie ertoe om een reeks intensiteitsdrempels te bepalen, waarbeneden de steunmaatregelen verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kunnen worden geacht. De verschillen tussen de voorgestelde drempels weerspiegelen de verschillende gradaties in de externe gevolgen en in de noodzakelijkheid van de steun naar gelang van het in meerdere of mindere mate overdraagbaar zijn van de opleiding, naar gelang van de omvang van de onderneming en naar gelang van de regio waarin deze gevestigd is.

II. DE WERKINGSSFEER VAN ARTIKEL 92, LID 1, VAN HET EG-VERDRAG

13. Deze kaderregeling heeft alleen betrekking op steunmaatregelen die binnen het toepassingsgebied van artikel 92, lid 1, van het Verdrag vallen, waarin is bepaald dat "steunmaatregelen van de staten of in welke vorm dan ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen onverenigbaar (zijn) met de gemeenschappelijke markt,". De in deze kaderregeling bedoelde steunmaatregelen zijn maatregelen die één of meer ondernemingen of sectoren begunstigen door beperking van de kosten die zij normalerwijze moeten dragen wanneer deze ondernemingen of sectoren wensen dat de werknemers die zijn in dienst hebben, nieuwe vaardigheden verwerven, of wanneer zij hun werknemers de gelegenheid tot verwerving van dergelijke vaardigheden bieden.

14. Er dient te worden vastgesteld dat een groot aantal maatregelen inzake opleiding niet onder artikel 92, lid 1, van het Verdrag vallen, maar algemene maatregelen vormen. Het merendeel van de opleidingsmaatregelen maakt immers deel uit van de traditionele opdrachten van de staten en komt voornamelijk de personen of de werknemers in het algemeen ten goede. De financiering van dit type opleidingsmaatregelen door de staat vormt geen begunstiging van bepaalde ondernemingen of van bepaalde producties in de zin van artikel 92, lid 1. De beschikkingspraktijk van de Commissie en de rechtspraak van het Hof geven aan in welke omstandigheden een maatregel als "algemene maatregel" moet worden aangemerkt en derhalve van de werkingssfeer van artikel 92, lid 1, van het Verdrag is uitgesloten. Dit is onder meer het geval bij

- onderwijssystemen en systemen betreffende de initiële opleiding (bijvoorbeeld leercontracten, alternerend leren);

- systemen inzake de scholing of herscholing van werklozen, met inbegrip van bedrijfsstages enz.;

- de maatregelen welke rechtstreeks op de werknemers of zelfs op bepaalde categorieën werknemers zijn gericht en hun de mogelijkheid bieden om buiten de onderneming of de sector waar zij werken, opleidingen te volgen (bijvoorbeeld het systeem van de "opleidingscheque");

- algemene stelsels van fiscale prikkels (bijvoorbeeld een belastingkrediet) die openstaan voor alle ondernemingen die in de opleiding van werknemers investeren, en automatisch van toepassing zijn.

15. In dit opzicht dient evenwel te worden verduidelijkt dat een maatregel die in de praktijk één of meer ondernemingen of sectoren bevordert, hoewel bij theoretisch algemeen toepasselijk is, een specifiek karakter vertoont. Dit is onder meer het geval wanneer de autoriteiten bij de toepassing van een algemene maatregel over een discretionaire bevoegdheid beschikken die hun de mogelijkheid biedt de financiële maatregel af te stemmen naar gelang van de omstandigheden van het geval (3). Dergelijke maatregelen kunnen als steunmaatregelen in de zin van artikel 92, lid 1, worden aangemerkt en moeten krachtens artikel 93, lid 3, van het Verdrag worden aangemeld.

16. Ten slotte vallen steunmaatregelen slechts onder artikel 92, lid 1, van het Verdrag voorzover zij gevolgen sorteren voor het handelsverkeer tussen de lidstaten. Aldus valt opleidingssteun welke is toegekend aan ondernemingen of sectoren waarvan de activiteiten niet het voorwerp van handelsverkeer tussen de lidstaten (kunnen) zijn (bijvoorbeeld bepaalde buurtdiensten), buiten de werkingssfeer van artikel 92, lid 1, van het Verdrag. Daaraan dient te worden toegevoegd dat de steunmaatregelen die aan de voorwaarden van de door de Commissie vastgestelde de minimis-regeling (4) voldoen, eveneens geacht worden geen gevolgen voor het intracommunautaire handelsverkeer te hebben. Derhalve vallen zij niet onder artikel 92, lid 1, van het Verdrag en zijn zij niet aan de aanmeldingsverplichting van artikel 93, lid 3, onderworpen.

III. DE WERKINGSSFEER VAN DEZE KADERREGELING

A. Beginselen

17. De onderhavige kaderregeling is van toepassing op alle steunmaatregelen ten behoeve van opleiding welke tijdens de geldigheid ervan zijn aangemeld of ten uitvoer gelegd, met uitzondering van de steunmaatregelen in het kader van de redding of herstructurering van ondernemingen in moeilijkheden, meer bepaald steun ten behoeve van de herscholing van werknemers, die zal worden beoordeeld overeenkomstig de beleidslijnen welke in de terzake geldende richtsnoeren van de Commissie zijn vastgesteld (5). Wat de kleine en middelgrote ondernemingen betreft, vervangt de onderhavige kaderregeling de bepalingen inzake opleidingssteun welke zijn neergelegd in de communautaire kaderregeling inzake overheidssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen (6).

18. De onderhavige kaderregeling is in beginsel op alle sectoren van toepassing. Ten aanzien van de sectoren welke door de Commissie als kwetsbaar worden beschouwd en waarvoor bijzondere communautaire voorschriften inzake steun gelden (7), is de onderhavige kaderregeling evenwel slechts van toepassing voorzover zij hiermee niet in tegenspraak is. Op de sector luchtvervoer is zij evenwel volledig van toepassing.

19. Voorts is zij van toepassing op alle steunmaatregelen ten behoeve van opleiding ongeacht of deze wordt verstrekt door de onderneming zelf dan wel door openbare of particuliere opleidingscentra.

B. De verhouding met de steunmaatregelen ten behoeve van de werkgelegenheid

20. De in deze kaderregeling bedoelde opleidingssteun dient te worden onderscheiden van werkgelegenheidssteun, waarvan de verenigbaarheid met de gemeenschappelijke markt aan de desbetreffende richtsnoeren dient te worden getoetst (8). Bepaalde vormen van werkgelegenheidssteun zijn weliswaar ten dele gerechtvaardigd omdat de begunstigde onderneming bij de aanwerving van bepaalde werknemers bijkomende opleidingskosten moet dragen. Dit is meer bepaald het geval bij steunmaatregelen die bedoeld zijn ter aanmoediging van de indienstneming van bepaalde categorieën werklozen die bijzondere moeilijkheden ondervinden bij het betreden van de arbeidsmarkt. Zolang de doelstelling en het directe gevolg van een dergelijke steun het stimuleren van de werkgelegenheid is door het bieden van financiële prikkels om de werkgever ertoe aan te zetten werknemers in dienst te nemen welke zonder die steun niet in dienst zouden worden genomen, wordt de steun evenwel volledig aangemerkt als werkgelegenheidssteun. De opleiding is dan een bijkomend element van de indienstneming waarop de steun is gericht. In een dergelijk geval is het overigens vaak onmogelijk om het gedeelte van de steun dat op de opleiding gericht is, te onderkennen en van het project in zijn geheel te scheiden. Zelfs wanneer werkgelegenheidssteun een gedeelte opleiding bevat, wordt een dergelijke steunmaatregel derhalve als werkgelegenheidssteun behandeld. Bij een steunregeling kunnen de lidstaten ook voortaan nog gebruik maken van het standaardaanmeldingsformulier voor werkgelegenheidssteun dat een hoofdstuk opleiding bevat (9).

21. Opgemerkt zij dat alleen steunmaatregelen welke geen verband houden met een investering, binnen het toepassingsgebied van de richtsnoeren inzake werkgelegenheidssteun vallen. Wanneer werkgelegenheidssteun welke met een investering verband houdt, tevens verband houdt met opleiding, zal derhalve het gedeelte opleiding op grond van de onderhavige kaderregeling afzonderlijk worden onderzocht.

IV. BEOORDELINGSCRITERIA INZAKE STEUNMAATREGELEN TEN BEHOEVE VAN OPLEIDING

A. Algemene beginselen

22. Onder bepaalde voorwaarden kunnen steunmaatregelen ten behoeve van opleiding welke onderworpen zijn aan het verbod van artikel 92, lid 1, voor één van de uitzonderingen van artikel 92, lid 3, in aanmerking komen.

23. De belangrijkste uitzondering in dit opzicht is die van artikel 92, lid 3, onder c), krachtens welke de Commissie steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën te vergemakkelijken, kan toestaan, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. De maatregelen die gericht zijn op de verbetering van de bekwaamheden van het personeel van een onderneming, dragen bij tot de versterking van de concurrentiepositie van de betrokken ondernemingen en vergemakkelijken in die zin de ontwikkeling van bepaalde activiteiten. Voorts speelt opleiding een onontbeerlijke rol in het kader van de invoering van nieuwe technologieën en de aanmoediging van innovatie en investeringen. Tevens kan zij bijdragen tot het scheppen en het behoud van werkgelegenheid. Om die redenen kunnen steunmaatregelen ten behoeve van opleiding voor de uitzondering van artikel 92, lid 3, onder c), in aanmerking komen.

24. Het voornaamste argument ten gunste van opleidingssteun is dat een dergelijke steun ertoe bijdraagt om zekere onvolkomenheden van de markt te corrigeren. Dit is vooral het geval voor de beroepsopleiding aangezien zij tot talrijke externe gevolgen leidt. Het belang van de externe gevolgen van de opleiding houdt voornamelijk verband met de overdraagbaarheid van de kennis en de kwalificaties die zij verschaft. Om die reden is de Commissie van mening dat een gunstiger houding gerechtvaardigd is ten aanzien van projecten op het gebied van de permanente beroepsopleiding waarvan een aanzienlijk deel daadwerkelijk aan de werknemers ten goede komt en meer omvat dan strikt op hun arbeidsplaats noodzakelijk is, en niet uitsluitend aan de specifieke behoeften van de onderneming beantwoordt.

25. Daartoe maakt de Commissie een onderscheid tussen projecten inzake specifieke opleiding en projecten inzake algemene opleiding:

- een specifieke opleiding behelst theoretisch en praktisch onderricht dat direct en hoofdzakelijk op de huidige of toekomstige werkplek van de werknemer in de begunstigde onderneming toepasselijk is. De opleiding houdt verband met de specifieke activiteit van de onderneming. Een deel van deze opleiding verloopt normalerwijze op de werkplek van de werknemer. De overdraagbaarheid naar andere ondernemingen of andere werkgebieden is zeer beperkt;

- een algemene opleiding behelst onderricht dat niet uitsluitend of hoofdzakelijk toepasselijk is op de huidige of de toekomstige werkplek van de werknemer in de begunstigde onderneming. De opleiding houdt verband met de algemene werking van de onderneming en verschaft kwalificaties die in hoge mate aan andere ondernemingen of werkgebieden overdraagbaar zijn.

De projecten inzake algemene opleiding bieden de betrokken werknemers bijkomende kwalificaties welke rechtstreeks aan andere ondernemingen overdraagbaar zijn. Zij verbeteren derhalve daadwerkelijk het kwalificatieniveau, de inzetbaarheid en het aanpassingsvermogen van de werknemers en dragen aldus in belangrijke mate bij tot de verwezenlijking van communautaire doelstellingen op gebied van werkgelegenheid en ontwikkeling van menselijke hulpbronnen.

26. De overdraagbare aard van de via opleiding verworven bekwaamheden kan onder meer op grond van de onderstaande criteria worden vastgesteld:

- de erkenning, de certificatie of de homologatie van kwalificaties en bekwaamheden door de autoriteiten of overheidsorganen dan wel door andere organismen of instellingen waaraan de staat of de Europese Gemeenschap daartoe bevoegdheden hebben toegekend. Een opleiding die wordt afgesloten met een diploma, certificaat of een door de staat erkende titel of in het kader van certificatie- en erkenningsstelsels van beroepservaring, wordt geacht van algemene aard te zijn;

- het feit dat de opleiding openstaat voor werknemers in loondienst van verscheidene ondernemingen of georganiseerd is in het kader van een samenwerking tussen verscheidene onafhankelijke ondernemingen.

In dit opzicht dient erop te worden gewezen dat de interne opleiding van een onderneming, hoewel zij rechtstreeks aan de actuele behoeften van de onderneming beantwoordt, van algemene aard kan zijn indien de bekwaamheden die zij verschaft, in ruime mate overdraagbaar zijn.

27. Om een steunmaatregel krachtens artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag goed te keuren dient de Commissie zich ervan te vergewissen dat de maatregel de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt, niet zodanig verandert dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. Om voor deze uitzondering in aanmerking te komen moet een steunmaatregel derhalve van aansporende aard zijn en evenredig zijn aan de doelstellingen van gemeenschappelijk belang waarop hij gericht is. Deze laatste voorwaarde wordt geacht te zijn vervuld voorzover de steunintensiteit de in punt 32 vastgestelde drempels niet overschrijdt.

28. Teneinde het aansporende effect van de steun vast te stellen, zal de Commissie onderzoeken of de steun ertoe strekt de ondernemingen aan te sporen tot bijkomende inspanningen op opleidingsgebied welke verder reiken dan de normale activiteiten van de onderneming of de normaal voor opleiding voorziene middelen. Een steunmaatregel die de gebruikelijke exploitatie-uitgaven van de onderneming betreft (standaardintroductiecursussen voor nieuwe werknemers enz.) en uitsluitend dient om de kosten die de onderneming normalerwijze moet dragen, permanent of periodiek te verminderen, is niet van aansporende aard en kan over het algemeen niet worden goedgekeurd. Het aansporende effect moet worden bewezen voor steun ten behoeve van een specifieke opleiding, welke wordt toegekend aan grote ondernemingen die buiten de regio's in de zin van artikel 92, lid 3, onder a) of c), gevestigd zijn. In alle andere gevallen wordt de steun om de in punt 29 uiteengezette redenen geacht een aansporend effect te hebben.

29. Uit de statistieken blijkt dat er een rechtstreeks verband bestaat tussen de grootte van de onderneming en de waarschijnlijkheid dat de werknemers er een opleiding ontvangen (10). In het algemeen neemt het aantal werknemers dat aan een opleidingscursus deelneemt, evenredig toe met de grootte van de onderneming. Gezien de zeer lage investeringen op het gebied van opleiding in kleine en middelgrote ondernemingen (11), is de Commissie van mening dat opleidingssteun in die ondernemingen steeds een aansporend effect sorteert en dat hogere intensiteiten kunnen worden toegestaan. Voorts wordt aangenomen dat opleidingssteun zelfs ten aanzien van grote ondernemingen een aansporend effect sorteert in streken waar de levensstandaard abnormaal laag is of waar een ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst (artikel 92, lid 3, onder a)), wegens de relatief grotere externe gevolgen die de opleiding in deze streken kan hebben. De opleidingsuitgaven en het kwalificatieniveau zijn in die streken immers het laagst (12) zodat de versterking van dit niveau vooral van communautair belang is om de werkgelegenheidssituatie te verbeteren en nieuwe investeringen aan te trekken. Een verhoging van de toegestane intensiteiten is derhalve eveneens gerechtvaardigd. Aangezien in het kader van de industriële reconversie kwalificatie en herscholing van werknemers eveneens een belangrijke rol vervullen, is eenzelfde benadering gerechtvaardigd voor de in artikel 92, lid 3, onder c), bedoelde regio's. Ten slotte kan steeds worden aangenomen dat algemene opleiding, gezien de belangrijke externe gevolgen van dit type opleiding, een aansporend effect heeft. Wanneer de werknemer die een opleiding krijgt, contractueel ertoe verplicht is de werkgever schadeloos te stellen wanneer hij de onderneming binnen een bepaalde termijn verlaat, zullen de externe gevolgen daarentegen beperkt zijn en zal de Commissie een opleidingssteun in beginsel niet gerechtvaardigd achten.

B. In aanmerking komende kosten

30. De kosten welke in het kader van een project inzake opleidingssteun in aanmerking komen, zijn (13):

1. de personeelskosten van de opleiders;

2. de verplaatsingskosten van de opleiders en de begunstigden van de opleiding;

3. andere lopende uitgaven (materiaal, benodigdheden enz.);

4. de afschrijvingen van instrumenten en uitrusting, terreinen en gebouwen naar rata van het exclusieve gebruik ervan voor het betrokken opleidingsproject;

5. kosten voor "consultancy"-diensten betreffende de opleidingsmaatregel;

6. de personeelskosten van de deelnemers aan opleidingsprojecten ten bedrage van het totaal van de in de punten 1 tot en met 5 genoemde in aanmerking komende kosten.

De in de punten 1 tot en met 6 genoemde in aanmerking komende kosten dienen te worden gestaafd. Zij moeten doorzichtig zijn en per post worden uitgesplitst. Onder de in punt 6 genoemde post "personeelskosten van de deelnemers aan opleidingsprojecten" mogen slechts de uren in aanmerking worden genomen waarin de werknemers daadwerkelijk aan de opleiding hebben deelgenomen onder aftrek van de uren waarin zij hebben gewerkt of daaraan gelijkgestelde uren.

C. Toegestane intensiteiten

31. De steunmaatregelen ten behoeve van opleiding zijn toegestaan krachtens artikel 92, lid 3, van het Verdrag indien zij in overeenstemming zijn met de onderstaande toegestane intensiteiten ten aanzien van de in punt 30 omschreven in aanmerking komende kosten.

32. De toegestane intensiteit bedraagt 50 % voor projecten inzake algemene opleiding en 25 % voor projecten inzake specifieke opleiding. De intensiteit wordt verhoogd met 10 procentpunten (specifieke opleiding) en 20 procentpunten (algemene opleiding) voor kleine en middelgrote ondernemingen en 5 procentpunten voor steungebieden in de zin van artikel 92, lid 3, onder c), respectievelijk 10 procentpunten voor steungebieden in de zin van artikel 92, lid 3, onder a). Dit levert het volgende beeld op:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

33. De in punt 32 genoemde intensiteiten kunnen worden verhoogd met 10 procentpunten wanneer de begunstigden van de opleiding tot categorieën benadeelde werknemers behoren (minder gekwalificeerde werknemers, gehandicapten, oudere werknemers, vrouwen die opnieuw de arbeidsmarkt betreden, . . .).

34. Steunmaatregelen ten behoeve van opleiding kunnen slechts worden gecumuleerd binnen de perken van de in de punten 32 en 33 genoemde intensiteiten.

V. AANMELDING EN BESTAANDE REGELINGEN

35. De maatregelen welke in dit document worden aangemerkt als maatregelen die geen steun in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag behelzen, behoeven niet bij de Commissie te worden aangemeld. Alle steunregelingen ten behoeve van opleiding en alle gevallen ad hoc van opleidingssteun buiten de goedgekeurde regelingen welke niet aan de voorwaarden van de de minimis-regeling voldoen, moeten, overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het Verdrag, tijdig bij de Commissie worden aangemeld teneinde haar in staat te stellen haar standpunt te bepalen ten aanzien van de verenigbaarheid van de maatregelen met de gemeenschappelijke markt.

36. Deze kaderregeling laat de regelingen welke bij de publicatie van de onderhavige kaderregeling reeds door de Commissie zijn goedgekeurd, met inbegrip van de maatregelen welke door de structuurfondsen worden medegefinancierd, onverlet. De Commissie zal deze regelingen evenwel opnieuw onderzoeken op grond van artikel 93, lid 1, van het Verdrag. Daartoe stelt zij de lidstaten het volgende voor als dienstige maatregelen in de zin van artikel 93, lid 1, van het Verdrag:

- vanaf 1 januari 1999 wordt elk steunvoornemen dat op een goedgekeurde regeling berust, bij de Commissie aangemeld zodra de steun aan eenzelfde onderneming over een periode van drie jaar meer bedraagt dan 2,5 miljoen ECU brutosubsidie-equivalent;

- alle bestaande regelingen welke niet vóór 31 december 1999 zijn verstreken, worden bij de Commissie aangemeld.

37. Ingeval de lidstaten de voorgestelde dienstige maatregelen niet mochten aanvaarden, ziet de Commissie zich ertoe genoopt een procedure in de zin van artikel 93, lid 2, van het Verdrag in te leiden.

VI. DUUR EN HERZIENING VAN DE ONDERHAVIGE KADERREGELING

38. De Commissie zal zich op de onderhavige kaderregeling baseren om de steunmaatregelen ten behoeve van opleiding gedurende vijf jaar vanaf de publicatiedatum van de kaderregeling te beoordelen. Vóór het verstrijken van deze periode zal de onderhavige kaderregeling worden geëvalueerd en in voorkomend geval worden gewijzigd.

(1) PB C 30 van 28.1.1998, blz. 1.

(2) Er dient op te worden gewezen dat de Raad op 7 mei 1998 Verordening (EG) nr. 994/98 (PB L 142 van 14.5.1998, blz. 1) op basis van artikel 94 van het Verdrag heeft vastgesteld, waarin de Commissie de bevoegdheid wordt verleend om bepaalde categorieën steun welke in overeenstemming zijn met criteria die de verenigbaarheid ervan met de gemeenschappelijke markt garanderen, van de aanmeldingsverplichting vrij te stellen. Opleidingssteun maakt deel uit van deze categorieën.

(3) Zie het arrest van het Hof van Justitie van 26 september 1996 in zaak C-241/94 (Frankrijk/Commissie, ook bekend als "Kimberly Clark"), Jurisprudentie 1996, blz. I-4551.

(4) PB C 68 van 6.3.1996, blz. 9.

(5) Thans: Communautaire kaderregeling voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (PB C 368 van 23.12.1994, blz. 12). Voor de landbouw en de visserij: zie PB C 283 van 19.9.1997, blz. 2.

(6) PB C 213 van 23.7.1996, blz. 4.

(7) Dit is momenteel het geval voor de scheepsbouw, de synthetische vezels, de automobielsector, de visserij, de ijzer- en staalindustrie en het vervoer. Wat de landbouw betreft, is de kaderregeling niet van toepassing op de productie, de verwerking en de verhandeling van landbouwproducten (bijlage II bij het EG-Verdrag). Deze kaderregeling is evenmin van toepassing op de steenkoolindustrie en de ijzer- en staalindustrie welke binnen de werkingssfeer van het EGKS-Verdrag vallen. Evenwel dient erop te worden gewezen dat het besluit van de Commissie van 24 juni 1994 houdende stopzetting van de financiering van bepaalde EGKS-steunmaatregelen op sociaal gebied tot op het verstrijken van het EGKS-Verdrag van toepassing blijft (PB C 178 van 30.6.1994, blz. 21).

(8) Thans: Richtsnoeren betreffende werkgelegenheidssteun (PB C 334 van 12.12.1995, blz. 4).

(9) PB C 218 van 27.7.1996, blz. 4.

(10) Eurostat, Statistics in Focus, Population and social conditions, 1996, nr. 7, tabel 2.

(11) Zie Aanbeveling 96/280/EG van de Commissie van 3 april 1996 betreffende de definitie van de kleine en middelgrote ondernemingen (PB L 107 van 30.4.1996, blz. 4).

(12) Eurostat, Statistics in Focus, Population and social conditions, 1996, nr. 7, tabel 1.

(13) De Commissie zal zich in de praktijk ervan vergewissen dat de definitie van de in aanmerking komende kosten spoort met de regels betreffende de uitgaven welke in aanmerking kunnen worden genomen in het kader van de structuurfondsen en die zijn gedefinieerd in de beschikkingen van de Commissie van 23 april 1997 (PB L 146 van 5.6.1997).