Beschikking van de Raad

van 30 september 2002

tot vaststelling van een specifiek programma voor onderzoek en opleiding, uit te voeren door middel van eigen werkzaamheden door het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek voor de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (2002-2006)

(2002/838/Euratom)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, met name artikel 7, lid 1,

Gezien het voorstel van de Commissie(1),

Gezien het advies van het Europees Parlement(2),

Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité(3),

Overwegende hetgeen volgt:

(1) Bij Besluit nr. 2002/668/Euratom heeft de Raad het Zesde Kaderprogramma van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie vastgesteld voor activiteiten op het gebied van onderzoek en opleiding ter bevordering van de totstandbrenging van de Europese onderzoekruimte (2002-2006)(4) (hierna "het kaderprogramma" genoemd), dat moet worden uitgevoerd door middel van overeenkomstig artikel 7 van het Euratom-Verdrag opgestelde onderzoek- en onderwijsprogramma's, waarin de nadere bepalingen voor de uitvoering ervan, de looptijd en de noodzakelijk geachte middelen worden vastgesteld.

(2) De regels voor de deelneming van ondernemingen, onderzoekscentra en universiteiten en voor de verspreiding van de onderzoekresultaten voor het kaderprogramma zijn op dit programma van toepassing.

(3) Bij de uitvoering van dit programma moet de nadruk worden gelegd op het verbeteren van de mobiliteit en de opleiding van onderzoekers en het stimuleren van innovatie in de Gemeenschap.

(4) Voor de uitvoering van het kaderprogramma kan het nuttig zijn internationale samenwerkingsactiviteiten te ondernemen - met name op grond van Hoofdstuk 10 van het Verdrag - met derde landen en internationale organisaties. Het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (GCO) zal ernaar streven alle belangen van de Gemeenschap en de lidstaten te vertegenwoordigen en de netwerken die het coördineert, zo goed mogelijk te benutten.

(5) Bij de uitvoering van dit programma moet bijzondere aandacht worden besteed aan de kandidaat-lidstaten. Het GCO zorgt voor passende opleidingsactiviteiten op het gebied van nucleaire veiligheid en veiligheidscontrole, met inbegrip van maatregelen ter bestrijding van de illegale handel in nucleair materiaal.

(6) Het GCO neemt deel aan Europese netwerken voor de veiligheid van kernreactoren, die zich ten doel stellen de verschillende praktijken en benaderingen op het gebied van veiligheid te verbeteren en draagt aldus bij aan een soortgelijk proces in de kandidaat-lidstaten.

(7) Het is van belang dat de onderzoekactiviteiten uit hoofde van dit programma worden uitgevoerd met inachtneming van ethische grondbeginselen, met inbegrip van die welke worden genoemd in artikel 6 van het Verdrag betreffende de Europese Unie en in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, en dat rekening wordt gehouden met de aanvaardbaarheid van die activiteiten voor het publiek.

(8) Overeenkomstig de mededeling van de Commissie "Vrouwen en wetenschap" en de resoluties van de Raad van 20 mei 1999(5) en 26 juni 2001(6) en de resolutie van het Europees Parlement van 3 februari 2000(7) over dit thema, is een actieplan in uitvoering dat gericht is op versterking en bevordering van de plaats en de rol van vrouwen in wetenschap en onderzoek in Europa en dat gelijke kansen voor mannen en vrouwen moet waarborgen.

(9) Dit programma moet worden uitgevoerd op flexibele, doelmatige en transparante wijze, rekening houdend met de relevante belangen van de gebruikers van het GCO en het communautaire beleid, en met inachtneming van de doelstelling van bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap. De onderzoeksactiviteiten uit hoofde van dit programma moeten in voorkomend geval worden aangepast aan deze behoeften en aan de wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen.

(10) Het GCO zal blijven voldoen aan de vereisten van het communautair beleid zoals die door de gebruikers ervan worden geformuleerd; om dit op doeltreffende wijze te kunnen doen, handhaaft het GCO een passend evenwicht met de onderzoeksactiviteiten die nodig zijn om een niveau van wetenschappelijke excellentie te bereiken.

(11) Het GCO moet de onderzoeks- en opleidingsactiviteiten en met name de taken die bij het Verdrag aan de Commissie zijn toevertrouwd uitvoeren door middel van eigen werkzaamheden. De Commissie moet haar taken op het gebied van kernsplijting uitvoeren, met gebruikmaking van de technische deskundigheid van het GCO.

(12) Het GCO moet zich actief inzetten op het gebied van zijn activiteiten inzake innovatie en technologieoverdracht.

(13) Bij de uitvoering van dit programma wordt de raad van beheer van het GCO door de Commissie geraadpleegd overeenkomstig de desbetreffende bepalingen van Besluit 96/282/Euratom van de Commissie van 10 april 1996 tot reorganisatie van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek(8).

(14) De Commissie zal te gelegener tijd zorgen voor een onafhankelijke beoordeling van de activiteiten op de door dit programma bestreken gebieden. Bij die beoordeling moet openheid tegenover alle betrokkenen betracht worden.

(15) Het Comité voor wetenschappelijk en technisch onderzoek is geraadpleegd over de wetenschappelijke en technologische inhoud van dit specifieke programma.

(16) De raad van beheer van het GCO is geraadpleegd over de wetenschappelijke en technologische inhoud van dit specifieke programma,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING VASTGESTELD:

Artikel 1

1. Overeenkomstig Besluit 2002/668/Euratom betreffende het kaderprogramma 2002-2006 (hierna "het kaderprogramma" genoemd), wordt hierbij een specifiek programma vastgesteld met betrekking tot door het GCO uit te voeren eigen werkzaamheden op het gebied van onderzoek en opleiding (hierna "het specifieke programma" genoemd), voor de periode van 30 september 2002 tot en met 31 december 2006.

2. De doelstellingen en wetenschappelijke en technologische prioriteiten voor het specifieke programma zijn opgenomen in bijlage I.

Artikel 2

Overeenkomstig bijlage II van Besluit 2002/668/Euratom betreffende het kaderprogramma beloopt het bedrag dat voor de uitvoering van het specifieke programma noodzakelijk wordt geacht, 290 miljoen EUR. Een indicatieve verdeling van dit bedrag is opgenomen in bijlage II.

Artikel 3

1. De Commissie is belast met de uitvoering van het specifieke programma.

2. Het specifieke programma wordt uitgevoerd overeenkomstig de specifieke regels van bijlage III.

Artikel 4

1. De Commissie stelt voor de uitvoering van het specifieke programma een werkprogramma op, dat beschikbaar is voor alle belanghebbende partijen, en waarin de doelstellingen en prioriteiten alsmede het tijdschema voor de uitvoering en de uitvoeringsregelingen nader zijn omschreven.

2. In het werkprogramma wordt rekening gehouden met relevante onderzoeksactiviteiten in de lidstaten, geassocieerde landen en Europese en internationale organisaties. Indien nodig wordt het werkprogramma bijgewerkt.

Artikel 5

1. Bij de uitvoering van het specifieke programma wordt de raad van beheer van het GCO door de Commissie geraadpleegd overeenkomstig Besluit 96/282/Euratom van de Commissie.

2. De Commissie brengt de raad van beheer op gezette tijden op de hoogte van de uitvoering van het specifieke programma.

Artikel 6

1. De Commissie brengt op gezette tijden verslag uit over de uitvoering van het specifieke programma, overeenkomstig artikel 4 van het kaderprogramma.

2. De Commissie zorgt voor de in artikel 5 van het kaderprogramma bedoelde onafhankelijke beoordeling van de activiteiten die op de door het specifieke programma bestreken gebieden worden uitgevoerd.

Artikel 7

De Commissie kan het GCO verzoeken, op basis van het criterium van wederzijds voordeel, projecten uit te voeren samen met in derde landen gevestigde juridische entiteiten, wanneer dit op effectieve wijze tot de uitvoering van eigen werkzaamheden bijdraagt.

Artikel 8

Deze beschikking is gericht tot de lidstaten.

Gedaan te Brussel, 30 september 2002.

Voor de Raad

De voorzitter

B. Bendtsen

(1) PB C 181 E van 30.7.2002, blz. 132.

(2) Advies uitgebracht op 13 juni 2002 (nog niet verschenen in het Publicatieblad).

(3) PB C 221 van 17.9.2002, blz. 97.

(4) PB L 232 van 29.8.2002, blz. 34.

(5) PB C 201 van 16.7.1999, blz. 1.

(6) PB C 199 van 14.7.2001, blz. 1.

(7) PB C 309 van 27.10.2000, blz. 57.

(8) PB L 107 van 30.4.1996, blz. 12.

BIJLAGE I

WETENSCHAPPELIJKE EN TECHNOLOGISCHE DOELSTELLINGEN EN GROTE LIJNEN VAN DE ACTIVITEITEN

1. Inleiding

Het GCO heeft tot taak behoeftegerichte wetenschappelijke en technische ondersteuning te leveren voor het uitstippelen, ontwikkelen, uitvoeren en volgen van beleidsmaatregelen van de Europese Unie. Het dient de gemeenschappelijke belangen van de lidstaten en is onafhankelijk van specifieke - particuliere of nationale - belangen.

In de bijdrage van het GCO tot het kaderprogramma 2002-2006 is rekening gehouden met de aanbevelingen van recente evaluaties van het GCO en de uit de hervorming van de Commissie voortvloeiende vereisten. De bijdrage betreft met name:

- Sterkere gebruikersgerichtheid.

- Netwerkactiviteiten om een breed kennisbestand te creëren en, in de geest van de Europese onderzoekruimte (EOR), laboratoria, bedrijven en regelgevende instanties in de lidstaten nauwer te betrekken bij W& T-ondersteuning van het EU-beleid.

- Concentratie van activiteiten op geselecteerde thema's waaronder de opleiding van onderzoekers om nucleaire deskundigheid in de EU en de geassocieerde lidstaten te behouden.

Er zal worden gezorgd voor coördinatie met de werkzaamheden onder contract in het kader van het specifieke Euratom-programma.

Deze bijdrage komt tegemoet aan duidelijk omschreven behoeften en verlangens, met name van de diensten van de Commissie, die geconcentreerd zijn en in systematische en regelmatige contacten worden bijgewerkt(1).

Op de gebieden waarop het GCO deskundig is, zal zijn bijdrage erop gericht zijn synergieën tot stand te brengen met de desbetreffende thematische prioriteiten in de andere specifieke programma's, met name door deelname aan de werkzaamheden onder contract, met als doel in voorkomend geval waarde toe te voegen aan de werkzaamheden die in dat kader worden uitgevoerd (bijv. door de vergelijking en validering van tests en methodes of de integratie van resultaten ten behoeve van de beleidsvorming).

2. Inhoud van het programma

2.1. Motivering

De GCO-activiteiten op nucleair gebied zijn bedoeld ter ondersteuning van het communautaire beleid terzake en gericht op de specifieke verplichtingen uit hoofde van het Verdrag waarmee de Commissie is belast. Kernenergie levert ongeveer één derde van de elektriciteit in de Gemeenschap en nog steeds is waakzaamheid geboden om de uitstekende staat van dienst van de Gemeenschap op veiligheidsgebied te handhaven, de inspanningen om proliferatie te vermijden voort te zetten en de verwerking en langdurige opslag van afval efficiënt te beheren. Nieuwe uitdagingen worden geboden door de uitbreiding van de Unie, de noodzaak om materiaal afkomstig van het ontwapeningsproces aan veiligheidscontrole te onderwerpen en nieuwe technologische ontwikkelingen.

Het GCO concentreert zijn activiteiten op gebieden waar betrokkenheid van de Gemeenschap op haar plaats is. Het is actief in die gevallen waar zijn pan-Europese identiteit een meerwaarde oplevert en zijn activiteiten gerechtvaardigd worden door de grensoverschrijdende aspecten van nucleaire veiligheid en beveiliging of door de bezorgdheid van het publiek over dergelijke kwesties: veiligheidscontrole, non-proliferatie, beheer van radioactief afval, reactorveiligheid en controle van ioniserende straling zullen de voornaamste gebieden zijn.

Het hoofddoel zal zijn de samenwerking verder te ontwikkelen door middel van netwerkactiviteiten die op Europees en mondiaal niveau tot een ruime consensus over een aantal van deze kwesties moeten leiden. Voor de uitvoering van veiligheidscontrole door het Bureau Veiligheidscontrole van Euratom (ESO, Euratom Safeguards Office) en de IAEA is O& O-ondersteuning en rechtstreekse assistentie vereist. Er zal speciale aandacht worden gegeven aan samenwerking met toekomstige lidstaten van de EU. Opleidingsactiviteiten zullen een belangrijke plaats innemen in de inspanningen van het GCO om ertoe bij te dragen dat de EU de beschikking krijgt over een nieuwe generatie wetenschappers met de nodige nucleaire kennis en kunde. De belangrijkste onderzoekgebieden zijn daarom:

- Beheer van radioactief afval en veiligheidscontrole van nucleaire materialen.

- Veiligheid van de verschillende soorten reactoren, controle en metrologie op het gebied van ioniserende straling.

2.2. Beheer van radioactief afval en veiligheidscontrole van nucleaire materialen

Behandeling en opslag van verbruikte splijtstof en hoogactief afval

Om de problemen in verband met de behandeling en het beheer van verbruikte splijtstof en radioactief afval aan te pakken, wil het GCO meer inzicht krijgen in de fundamentele fysische, chemische en materiaalkundige gegevens over actiniden en actinidehoudende producten.

De fundamentele processen die het gedrag bepalen van bestraalde splijtstof onder de omstandigheden die optreden bij interim-opslag of langdurige geologische opberging, zullen verder worden onderzocht.

Het GCO zal doorgaan met het testen en evalueren van procédés om de afscheiding (partitionering) van radiotoxische elementen uit verbruikte splijtstof en de daarop volgende opwerking van de verkregen producten nog efficiënter te maken. Deze werkzaamheden zullen worden uitgevoerd met Europese partners in het transmutatie- en partitioneringsprogramma. Naast deze experimentele en theoretische benadering zal het GCO zijn deelname aan netwerken voortzetten en uitbreiden, waarbij het eventueel een coördinerende rol speelt zoals in de internationale werkgroep voor het ontwerp van splijtstof voor versnellergestuurde systemen.

Nucleaire veiligheidscontrole en non-proliferatie

Wat de veiligheidscontrole betreft zal directe ondersteuning worden geboden aan de inspectoraten (ESO en IAEA) en exploitanten. Bovendien zal op dit gebied basisonderzoek worden verricht om klaar te staan voor toekomstige behoeften, waaronder de voortdurende verbetering van de veiligheidscontroleactiviteiten die moeten worden aangepast aan de politieke context, met name wat betreft de veranderingen in de verificatieregimes, en de technologische ontwikkeling. De activiteit omvat de ontwikkeling en beoordeling van instrumenten voor destructief en niet-destructief onderzoek; de levering van gecertificeerde referentiematerialen, insluiting en bewaking, opleiding van inspecteurs en de upgrading en exploitatie van laboratoria ter plaatse. Het GCO zal het centrale orgaan blijven van het ESARDA-netwerk (European Safeguards Research and Development Association).

Om het veiligheidscontroleregime aan te scherpen wordt in toenemende mate een beroep gedaan op informatietechnologieën om de efficiëntie te verbeteren en nieuwe maatregelen uit te voeren. Het GCO zal blijven werken aan de ontwikkeling van systemen voor milieumonitoring, bewaking met behulp van satellieten en nieuwe innovatieve data- en informatiebeheersystemen en betere communicatie- en telebewakingstechnieken om bepaalde veiligheidscontroleactiviteiten op afstand vanuit het hoofdkwartier uit te voeren. De synergie met de werkzaamheden van het GCO op het gebied van de fraudebestrijding zal verder worden ontwikkeld.

Het GCO zal de overdracht van het technologisch "acquis communautaire" op veiligheidscontrolegebied naar de kandidaat-lidstaten blijven ondersteunen.

Het GCO is nauw betrokken bij de internationale inspanningen om clandestiene activiteiten op te sporen en de illegale handel in nucleair materiaal te bestrijden. Het GCO zal zijn activiteiten en onderzoek op dit gebied opvoeren, zodat het kan antwoorden op verzoeken van lidstaten en kandidaat-lidstaten. De nucleaire forensische wetenschap zal verder worden ontwikkeld.

De specialistische knowhow en technieken van het GCO die voor de nucleaire veiligheidscontrole van Euratom worden gebruikt, kunnen ter beschikking gesteld worden van internationale inspanningen om verspreiding van massavernietigingswapens te voorkomen. Het GCO zal zich derhalve beijveren om alle beschikbare expertise samen te brengen en zich ten volle te associëren met zijn partners in het ESARDA-netwerk.

2.3. Veiligheid van de verschillende soorten reactoren, controle en metrologie van ioniserende straling

Veiligheid van de verschillende soorten reactoren

Het hoge veiligheidsniveau van kerninstallaties in de EU moet worden gewaarborgd. Sommige kerncentrales van de huidige generatie zullen nog ten minste 20 jaar in bedrijf blijven. Het GCO zal veiligheidsinstanties en exploitanten van kerncentrales steun blijven verlenen door middel van netwerkactiviteiten in verband met veroudering, detectie van schade, inspecties van installaties in bedrijf, en beoordeling van de integriteit van constructies. Gebieden waarop het GCO vanouds deskundig is en die van belang zijn voor harmonisatie binnen de EU en met het oog op de uitbreiding, zijn analyse en beheersing van ongevallen, validering van codes, systeemanalyse en de ontwikkeling van methodes op basis van risicogegevens. De ondersteuning van het Phebus-programma zal worden voortgezet. Het verzamelen van experimentele gegevens en het archiveren daarvan zodat zij gemakkelijk toegankelijk zijn, zal worden ondersteund, waarbij met name aandacht zal worden besteed aan het beheer en de verspreiding van deze gegevens.

Een ander gebied waarop het GCO voor ondersteuning zorgt, is de ontwikkeling van een gemeenschappelijke veiligheidscultuur in de landen van Midden- en Oost-Europa. Deze activiteit omvat operationele veiligheidsmaatregelen en upgrading van installaties, integriteit van constructies, preventie en beheersing van ongevallen.

In verband met de veiligheid van splijtstoffen zal het GCO zich concentreren op mechanische en chemische interacties op het grensvlak tussen splijtstof en bekleding en op het gedrag van splijtstoffen met een hoge versplijtingsgraad. De Transuranus-codes voor het gedrag van splijtstoffen zullen worden uitgebreid met nieuwe gegevens, die op grote schaal verspreid zullen worden, en gebruikers, waaronder wetenschappers uit Oost-Europese landen, zullen worden opgeleid.

Het GCO zal samen met de industrie en O& O-instellingen een bijdrage leveren aan de analyse en evaluatie van diverse veiligheidsaspecten van de verschillende typen systemen voor energieproductie die thans in meerdere landen worden onderzocht.

Controle en metrologie van ioniserende straling

Onderzoek naar de manier waarop de burger en het milieu moeten worden beschermd tegen de effecten van ioniserende straling, moet gebaseerd zijn op betrouwbare dosimetrie. De jarenlange deskundigheid van het GCO op het gebied van de stralingsbescherming en de metrologie zal verder op dit onderwerp worden geconcentreerd.

De radionuclidemetrologie wordt geconcentreerd op referentiemetingen en de ontwikkeling van internationale normen voor referentie-radioactiviteitsmetingen. Daarnaast wordt ondersteuning geboden bij vraagstukken in verband met nucleaire veiligheid en veiligheidscontrole, controle van ioniserende straling in het kader van het Verdrag en metingen van ultra-lage niveaus van ioniserende straling.

De deskundigheid van het GCO op het gebied van opsporing van radioactiviteitsporen en speciatie wordt verder uitgebouwd in het kader van de milieubescherming.

(1) Jaarlijkse gebruikersworkshops, de gemengde groep van DG's die bij de zaak betrokken zijn, bilaterale overeenkomsten, enz.

BIJLAGE II

INDICATIEVE UITSPLITSING VAN HET BEDRAG

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

BIJLAGE III

SPECIFIEKE REGELS VOOR DE UITVOERING VAN HET PROGRAMMA

1. De Commissie voert, na raadpleging van de Raad van Beheer van het GCO, de eigen werkzaamheden uit op basis van de wetenschappelijke doelstellingen en inhoud die in bijlage I zijn beschreven. Deze werkzaamheden worden verricht in de desbetreffende instituten van het GCO.

2. In het kader van zijn werkzaamheden zal het GCO, wanneer dit zinvol en uitvoerbaar is, deelnemen aan netwerken van openbare en particuliere laboratoria in de lidstaten of dergelijke netwerken opzetten, dan wel deelnemen aan Europese onderzoekconsortia ter ondersteuning van de Europese beleidsontwikkeling. Bijzondere aandacht zal worden geschonken aan de samenwerking met de industrie, met name het midden- en kleinbedrijf. Onderzoekinstellingen uit derde landen kunnen bij de projecten worden betrokken overeenkomstig de desbetreffende bepalingen van artikel 6 en, voor zover van toepassing, van de overeenkomsten over wetenschappelijke en technologische samenwerking tussen de Gemeenschap en de betrokken derde landen. Tevens zal bijzondere aandacht worden geschonken aan de samenwerking met onderzoeklaboratoria en -instituten in de kandidaat-lidstaten en de landen van Midden- en Oost-Europa en de voormalige Sovjetunie.

Voorts zal gebruik worden gemaakt van geschikte mechanismen om de behoeften van de klanten en de gebruikers continu te peilen en hen bij de desbetreffende activiteiten te betrekken.

3. Het GCO zorgt zelf voor de verspreiding van de bij de projectuitvoering verworven kennis (rekening houdende met eventuele beperkingen in verband met geheimhouding).

4. De begeleidende maatregelen omvatten:

- de organisatie van werkbezoeken van GCO-personeel aan nationale laboratoria, industriële laboratoria en universiteiten,

- de bevordering van de mobiliteit van jonge wetenschappers, met name uit de kandidaat-lidstaten,

- specialisatiecursussen waarbij de nadruk wordt gelegd op nucleaire deskundigheid en de nucleaire veiligheidscultuur in de Europese Unie,

- de organisatie van werkbezoeken in GCO-instituten van gastwetenschappers en gedetacheerde nationale deskundigen, met name uit de kandidaat-lidstaten,

- systematische uitwisseling van informatie, onder meer door de organisatie van wetenschappelijke seminars, workshops en colloquia, en door wetenschappelijke publicaties,

- onafhankelijke wetenschappelijke en strategische evaluatie van de resultaten van de projecten en programma's.