++++

BESCHIKKING VAN DE RAAD

van 12 december 1983

tot vaststelling van het jaarverslag over de economische toestand in de Gemeenschap en de richtsnoeren voor het economisch beleid in 1984

( 83/674/EEG )

DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN ,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap ,

Gelet op Beschikking 74/120/EEG van de Raad van 18 februari 1974 betreffende de verwezenlijking van een hoge mate van convergentie van de economische politiek van de Lid-Staten der Europese Economische Gemeenschap ( 1 ) , gewijzigd bij Beschikking 75/787/EEG ( 2 ) , inzonderheid op artikel 4 ,

Gezien het voorstel van de Commissie ,

Gezien het advies van het Europese Parlement ( 3 ) ,

Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité ( 4 ) ,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING VASTGESTELD :

Artikel 1

De Raad stelt het jaarverslag over de economische toestand in de Gemeenschap zoals opgenomen in de punten 1 en 2 van deel I van het in bijlage opgenomen verslag , alsmede de richtsnoeren die de Lid-Staten bij hun economisch beleid voor 1984 dienen te volgen , zoals omschreven in de punten 3 en 4 van deel I en in deel II van het in bijlage opgenomen verslag , vast .

Artikel 2

Deze beschikking is gericht tot de Lid-Staten .

Gedaan te Brussel , 12 december 1983 .

Voor de Raad

De Voorzitter

G . ARSENIS

( 1 ) PB nr . L 63 van 5 . 3 . 1974 , blz . 16 .

( 2 ) PB nr . L 330 van 24 . 12 . 1975 , blz . 52 .

( 3 ) PB nr . C 342 van 19 . 12 . 1983 , blz . 66 .

( 4 ) Advies uitgebracht op 23/24 november 1983 ( nog niet verschenen in het PB ) .

ECONOMISCH JAARVERSLAG 1983/1984

INHOUD

Deel I - De economie van de Gemeenschap

* Bladzijde *

1 . Inleiding : het centrale vraagstuk * 3 *

2 . Aard en omvang van het aangevangen herstel * 3 *

2.1 . Aarzelend Europees herstel in een verwarde internationale situatie * 3 *

2.2 . Stabilisatie van het werkloosheidspercentage ? * 5 *

2.3 . Een geleidelijke convergentie in de richting van minder inflatie * 6 *

2.4 . Snelle betalingsbalansaanpassingen in Europa , maar internationaal problemen * 7 *

2.5 . Onvoldoende tekenen die wijzen op een structurele verbetering * 8 *

3 . Het beleid ter ondersteuning van het herstel : recente initiatieven en het doel van verdere maatregelen * 9 *

3.1 . Evaluatie van het macro-economische en financiële beleid * 10 *

3.2 . Beleid tot versterking van het produktieve potentieel en tot verbetering van de allocatie van middelen in de overheidssector en de particuliere sector * 12 *

- Herstructurering van de overheidsuitgaven en de belastingen * 12 *

- Loonontwikkeling * 14 *

- Heronderzoek van de regelgevende functies van de overheid * 14 *

3.3 . Rechtstreekse arbeidsmarktmaatregelen ter verlichting van het werkloosheidsprobleem * 15 *

3.4 . Maatregelen van de Europese Gemeenschap ter versterking van het herstel * 16 *

- Macro-economisch en monetair beleid * 16 *

- Structureel en micro-economisch beleid * 17 *

4 . Samenvatting en conclusies : consolidering van een Europese wederopleving * 18 *

Bijlage

Werkgelegenheidsmaatregelen in 1982/1983 * 20 *

- Tabellen * 21 *

- Grafieken * 23 *

Deel II - De economieën van de Lid-Staten

België * 28 *

Denemarken * 29 *

Bondsrepubliek Duitsland * 30 *

Griekenland * 32 *

Frankrijk * 33 *

Ierland * 35 *

Italië * 36 *

Luxemburg * 38 *

Nederland * 39 *

Verenigd Koninkrijk * 40 *

DEEL I

DE ECONOMIE VAN DE GEMEENSCHAP

1 . Inleiding : het centrale vraagstuk

Dit Economisch Jaarverslag 1983/1984 wordt aan de Instellingen van de Gemeenschap voorgelegd overeenkomstig de daarvoor vastgestelde procedures ( 1 ) .

De huidige vooruitzichten op korte termijn houden slechts een aarzelend herstel in , dat bovendien niet algemeen is . De recessie , die drie jaar , van 1980 tot en met 1982 , duurde , was uitzonderlijk lang en schadelijk voor de werkgelegenheid . Deze ontwikkeling volgde op een decennium waarin het bij een snelle groei van de beroepsbevolking onmogelijk bleek een krachtige groei van de werkgelegenheid te verwezenlijken . Dit Verslag is derhalve afgestemd op het centrale vraagstuk van economisch beleid waarvoor de Gemeenschap thans geplaatst is : met welke beleidsmaatregelen kan een krachtiger en duurzaam herstel van de groei van de produktie en de werkgelegenheid in de Europese economie worden bereikt .

Deze problemen werden vooropgesteld in de verzoeken die werden geformuleerd in de conclusies van de Europese Raad te Stuttgart van 17 - 19 juni 1983 . De Europese Raad verzocht de Commissie :

- " een gedetailleerde analyse voor te bereiden over de aard en mate van het herstel en van wat de overheden reeds doen om dit herstel te steunen , te bestendigen en te bespoedigen " ;

- " optimaal en op een gecoordineerde wijze gebruik te maken van de communautaire financiële instrumenten ter ondersteuning en zekerstelling van het economische herstel " ;

- " op basis daarvan aan te geven wat de Lid-Staten en de Gemeenschap aan nieuwe elementen zouden kunnen introduceren om het herstel zo nodig te schragen " .

Eind 1982 besloot het Europese Parlement zijnerzijds een onderzoek in te stellen naar de voorwaarden voor het herstel van de Europese economie . Vervolgens besloot het hierover in het begin van 1984 een debat te houden , voorafgegaan door een fase van raadplegingen .

Deze verschillende initiatieven betreffen in feite hetzelfde centrale complex van economische problemen . In antwoord op de opdracht van de Europese Raad worden in dit verslag de conclusies uiteengezet welke de Commissie heeft getrokken met betrekking tot de beleidslijnen welke volgens haar voor de komende periode moeten worden gevolgd .

2 . Aard en omvang van het aangevangen herstel

In de volgende paragrafen wordt een uiteenzetting gegeven van de omvang van de thans plaatsvindende wederopleving en de gevaren met betrekking tot de vooruitzichten , de mate waarin de problemen van werkloosheid , inflatie en betalingsbalans tot een oplossing komen , en ten slotte over de mate waarin de fundamentele ontwikkelingen van de Europese economie lijken te veranderen .

2.1 . Aarzelend Europees herstel in een verwarde internationale situatie

Voor de Gemeenschap als geheel kwam waarschijnlijk omstreeks het einde van 1982 een einde aan de recessie . De wederopleving welke thans vorm krijgt ( grafiek 1 ) houdt de mogelijkheid van een geleidelijke verbetering van de economische situatie in . Deze ontwikkeling , die in ieder geval van land tot land verschilt , mag niet al te optimistisch worden geïnterpreteerd . Het herstel blijft langzaam en is in alle opzichten kwetsbaar , in het bijzonder omdat de internationale situatie , zoals in het verslag wordt beschreven , een reeks gevaren inhoudt .

In de Europese Gemeenschap bleef de totale produktie ( BBP ) in het tweede kwartaal van 1983 reëel stabiel , na een stijging op jaarbasis van ongeveer 2 % in de voorafgaande twee kwartalen . Het niveau van de industriële produktie lag in het derde kwartaal van 1983 echter nog steeds lager dan in het derde kwartaal van 1982 . In de Verenigde Staten daarentegen gaf de industriële produktie een krachtige groei te zien ( grafiek 2 ) . Het is hoe dan ook kenmerkend voor de huidige conjunctuurcyclus dat in Europa het herstel niet sterk geprononceerd is , evenmin als het geval was met de recessie .

* ( Procentuele toeneming op jaarbasis , gecorrigeerd voor het seizoen ) *

* 1982 * 1983 *

* ( gehele jaar ) * ( 4e kwartaal ) * ( 1e kwartaal ) * ( 2e kwartaal ) *

Bruto binnenlands produkt : * * * * *

- Europese Gemeenschap * 0,4 * 2,3 * 2,1 * - 0,2 ( 1 ) *

- Verenigde Staten * - 2,2 * - 1,3 * 2,6 * 9,1 *

Industriële produktie : * * * * *

- Europese Gemeenschap * - 1,4 * - 6,6 * 2,8 * 2,8 *

- Verenigde Staten * - 8,5 * - 9,3 * 12,1 * 20,2 *

( 1 ) Kwartaalcijfers zijn dikwijls onbetrouwbaar ; de eerste uitkomsten dienen te worden herzien . In het tweede kwartaal van 1983 deed zich een krachtige produktiestijging voor in Duitsland , welke werd gecompenseerd door dalingen in Italië en het Verenigd Koninkrijk . In het geval van het Verenigd Koninkrijk wijzen evenwel andere officiële schattingen op een gelijkblijvende produktie in dit kwartaal .

De recente groei in Europa berust voornamelijk op een opleving van de particuliere consumptie , de voorraadvorming en de woningbouw . Dit werd zowel direct als indirect , via lagere nominale rentetarieven , bevorderd door de vermindering van de inflatie . Bedacht moet worden dat zich ook in het begin van 1982 tekenen van een bescheiden herstel voordeden . In deze ontwikkeling trad vervolgens een scherpe omslag op door de instorting van de wereldexportvraag , welke in de eerste plaats werd veroorzaakt door de internationale schuldenproblemen en monetaire onevenwichtigheden .

Uit vroegere conjunctuurcyclussen kan worden afgeleid dat de investeringen en de uitvoer in een tweede fase tot stuwende krachten van het herstelproces worden . Daartoe echter is het van belang dat de rentetarieven dalen . Daardoor zou niet alleen de groei van de particuliere investeringen in Europa worden bevorderd , maar ook , via een verlichting van de last die de schuldendienst vormt , een gestadig herstel van de wereldhandel .

De verdeling van de Europese wederopleving over de landen is vrij ongelijk . De krachtigste groei wordt verwacht voor het Verenigd Koninkrijk en Duitsland . In enkele landen wordt het herstel vertraagd wegens noodzakelijke beleidsombuigingen .

Een reeks van indicatoren bevestigt de verwachting van een geleidelijk herstel ( grafiek 10 ) . De enquêtes bij consumenten , bedrijfsleven en bouwnijverheid geven wijdverbreide verbeteringen te zien . Het indexcijfer van de aandelenprijzen is in de meeste landen opvallend gestegen en dit is gewoonlijk een vroege indicator van de conjunctuurvooruitzichten .

Volgens de herziene prognoses van de Commissie zal de groei van het BBP voor de Europese Gemeenschap als geheel van jaar op jaar voor 1983 0,5 % en voor 1984 1,5 % belopen . Van de vraagcomponenten zal de uitvoer in 1984 waarschijnlijk groeien met 3,4 % , de investeringen met 2,0 % , de particuliere consumptie met 0,5 % en de overheidsconsumptie met - 0,1 % , terwijl de voorraadvorming vermoedelijk een kleine bijdrage tot de groei zal leveren . Hoewel de totale groei bescheiden zal zijn zou de structurele samenstelling daarvan aldus in grote lijnen overeenstemmen met de beleidsdoelstellingen .

Dit langzame herstel in Europa contrasteert met de ontwikkeling in de Verenigde Staten . Hoewel niet ontkend kan worden dat in de Verenigde Staten krachtige stabilisatiemaatregelen werden getroffen en de US-economie onmiskenbare voordelen van omvang en aanpasbaarheid heeft , dient in aanmerking te worden genomen dat het herstel in de Verenigde Staten in belangrijke mate berust op een gebrek aan evenwicht tussen een begrotingsbeleid met expansieve effecten en een monetair beleid dat er in de allereerste plaats op gericht is de inflatie terug te dringen , ook al werd het onlangs iets minder stringent . De consequenties van dit beleid voor de rentetarieven , de wisselkoers en het tekort op de handelsbalans kunnen op korte termijn - en zolang de internationale gevolgen ervan buiten beschouwing worden gelaten - makkelijker worden gedragen door een machtige , homogene , economie die gebruik kan maken van de voordelen die voortvloeien uit de status van haar valuta . In de Gemeenschap zijn de marges voor het economisch beleid van de Lid-Staten smal en zij houden zwaardere beperkingen in , met name van externe aard . Deze situatie heeft twee consequenties . In de eerste plaats kan in de Gemeenschap geen economisch beleid worden gevoerd dat overeenkomt met dat van de Verenigde Staten . In de tweede plaats wordt de doeltreffendheid van Europees beleid in zeer grote mate bepaald door de mate waarin het gecoordineerd is .

Het effect van de werderopleving in de Verenigde Staten op Europa bestaat uit invloeden die elkaar via verschillende kanalen ten dele teniet doen : een krachtigere directe invoervraag van de Verenigde Staten , maar daarnaast een meer gecompliceerd geheel van effecten betreffende rente , wisselkoers en vertrouwen bij het bedrijfsleven . Om een eerste eenvoudige schets te geven : de totale Europese uitvoer van goederen en diensten naar de Verenigde Staten bedroeg in 1982 ongeveer 50 miljard dollar , dat is 2 % van het BBP van de Europese Gemeenschap . Elke verhoging van deze uitvoer met 5 % zou een rechtstreekse vraagimpuls van 0,1 % van het BBP betekenen . Rekening houdend met mogelijke verdere stijgingen van de Europese uitvoer naar zowel andere derde landen als de Verenigde Staten , ten dele als gevolg van de appreciatie van de wisselkoers van de dollar , zou de totale positieve invloed op de Europese uitvoer - ceteris paribus - twee of drie maal zo groot kunnen zijn . De factoren die deze expansieve impuls tegengaan zijn evenwel belangrijk . De yen bleef betrekkelijk zwak , hetgeen betekent dat de verbetering van de totale concurrentiepositie van Europa aanzienlijk beperkter is dan zou kunnen worden afgeleid uit een vergelijking tussen dollar en Ecu . Daarnaast wordt de invoercapaciteit van de derde-wereldlanden met buitenlandse schulden gedrukt door de hoge rentetarieven . Ten slotte zijn de financiële verhoudingen in Europa , als gevolg van de renteverhoudingen in de Verenigde Staten en van een sterkere appreciatie van de dollar ten opzichte van de Europese Gemeenschap , ongunstiger dan zij anders zouden zijn geweest . Al met al kan moeilijk worden bepaald waarin deze tegengestelde invloeden zullen resulteren ; voorshands mag niet worden aangenomen dat de uitkomst voor Europa positief zal zijn .

De wereldhandel was de afgelopen drie jaar duidelijk zwak ( met geen of negatieve groei in 1981 tot en met 1983 ) , zulks in de eerste plaats als een direct of indirect gevolg van de tweede oliecrisis en vervolgens van de grote en onvoorzienbare fluctuaties van de wereldrentetarieven en wisselkoersverhoudingen . Voor 1984 wordt een verbetering van de wereldhandel verwacht ( de groei zal volgens de prognoses van de Commissie 3,5 % kunnen bedragen ) . Naar verwachting zal de Europese Gemeenschap haar marktaandeel enigszins verbeteren .

2.2 . Stabilisatie van het werkloosheidspercentage ?

Hoewel nog geen volledige analyse mogelijk is en behoedzaamheid derhalve geboden is , schijnt de wederopleving van de bedrijvigheid in het begin van 1983 gepaard te zijn gegaan met een vertraging van de groei van de werkloosheid en zelfs met enige stabilisatie . Bij de interpretatie van deze ontwikkeling mag niet worden vergeten dat de voorspellingen voor 1984 een verdere lichte toeneming van de werkloosheid inhouden . In ieder geval blijft het niveau van werkloosheid uitzonderlijk hoog : de totale werkloosheid was eind augustus 11,7 miljoen , tegen 10,6 miljoen in augustus van het vorig jaar .

Van maart tot juni 1983 bleef het voor het seizoen gecorrigeerde gemiddelde werkloosheidspercentage in de Europese Gemeenschap stabiel op het hoogste niveau van 10,7 % . De cijfers voor juli laten een kleine daling tot 10,6 % zien ; dit was de eerste maal dat het maandcijfer daalde sedert juli 1979 . Dit niveau bleef ongewijzigd in augustus . De stabilisatie of lichte daling van de werkloosheid sedert het voorjaar van 1983 deed zich voor in alle vier grote Lid-Staten , ofschoon in de meeste andere landen nog verdere stijgingen optraden en de groei van de werkloosheid over de afgelopen twaalf maanden nog positief was voor alle landen van de Gemeenschap , uitgezonderd Frankrijk . Daartegenover is de werkloosheid in de Verenigde Staten door het snelle conjunctuurherstel vrij aanzienlijk verminderd van het hoogste niveau van 10,7 % eind 1982 tot 9,5 % voor juli van dit jaar .

Na drie jaar van voortdurend scherpe stijging van de werkloosheid dient de betekenis van deze recente ontwikkelingen zorgvuldig te worden onderzocht .

De statistische definitie van werkloosheid werd in verschillende landen herzien ( waardoor het totaal in Nederland hoger werd maar in België en het Verenigd Koninkrijk lager ) , maar de tijdreeksen werden gecorrigeerd , zodat dit geen werkelijke invloed heeft gehad op de recente tendens .

Een belangrijke vraag is of de zeer recente stabilisatie van de werkloosheid moet worden toegeschreven aan een verbetering van de vraag naar arbeid of aan een vermindering van het arbeidsaanbod , en of deze ontwikkeling zich zal doorzetten .

Ofschoon nog geen definitief oordeel kan worden gegeven over de recente ontwikkeling van arbeidsaanbod en arbeidsvraag kan uit bepaalde gegevens worden afgeleid dat de vraag naar arbeid enigszins is toegenomen : het aantal openstaande plaatsen nam in het tweede kwartaal van dit jaar toe in Duitsland , het Verenigd Koninkrijk , België en Nederland , maar niet in Frankrijk , waar het daalde . De bescheiden groei van de produktie in de laatste drie kwartalen zal althans een eind hebben gemaakt aan de tevoren lichtelijk dalende tendens van de totale werkgelegenheid .

De intensivering van de specifieke arbeidsmarktmaatregelen , betreffende in het bijzonder jongeren en vervroegde uittreding ( zie verder hieronder ) , heeft invloed gehad op zowel de vraag naar arbeid als op het arbeidsaanbod . Een gevolg daarvan is waarschijnlijk dat de beroepsbevolking thans vrijwel niet in omvang verandert , terwijl de bevolking in de arbeidsgeschikte leeftijd ( 15 - 64 ) in 1983 met meer dan 1 % toenam . In een aantal landen werden rechtstreekse maatregelen tot creatie van arbeidsplaatsen getroffen ( zie hieronder ) . Al met al lijkt het waarschijnlijk dat veranderingen in zowel de vraag naar arbeid als het arbeidsaanbod ten grondslag liggen aan de recente ontwikkeling van de werkloosheid .

Volgens de ramingen zal de werkloosheid weer toenemen en zal het jaargemiddelde in 1984 iets hoger liggen dan in 1983 . Bepaalde maatregelen tot verbetering van de arbeidsmarkt kunnen nauwelijks verder worden uitgebreid en daarom zou een nieuwe stijging van de werkloosheid slechts kunnen worden voorkomen door een sterkere toeneming van de produktie . Er heerst echter ook grote onzekerheid omtrent de ontwikkeling van de bedrijvigheidsgraad en van de produktiviteit en omtrent de mogelijke reactie van de arbeidsmarkt op aanpassingen van de reële lonen . Bovendien wordt waarschijnlijk meer gedaan aan verkorting en reorganisatie van de arbeidstijd en dit zou onder bepaalde voorwaarden ( waarop nog nader zal worden ingegaan ) een gunstige invloed op het werkloosheidspercentage kunnen hebben . Ten opzichte van de centrale raming vallen derhalve niet alle onbekende factoren pessimistisch uit .

2.3 . Een geleidelijke convergentie in de richting van minder inflatie

In de periode sedert de tweede olieschok in 1979/1980 werd aanzienlijke , maar nog lang niet voldoende vooruitgang geboekt bij het terugdringen van de inflatie . In 1980 lag de gemiddelde stijging van de consumptieprijzen in de Gemeenschap met ongeveer 14 % in dezelfde orde van grootte als in de Verenigde Staten . In augustus 1983 was de stijging over de laatste twaalf maanden teruggevallen tot 8,2 % in de Gemeenschap , maar tot 2,6 % in de Verenigde Staten . De afgelopen maanden waren er aanwijzingen dat zowel in de Verenigde Staten als in de Gemeenschap het inflatietempo geleidelijk iets minder is gaan vertragen .

( Stijging van de consumptieprijzen in % )

* 1980 * 1981 * 1982 * 12 maanden tot augustus 1983 *

België * 6,6 * 7,6 * 8,7 * 7,9 *

Denemarken * 12,3 * 11,7 * 10,1 * 6,1 *

Duitsland * 5,5 * 5,9 * 5,3 * 3,0 *

Griekenland * 24,9 * 24,5 * 21,0 * 20,0 *

Frankrijk * 13,6 * 13,4 * 12,0 * 9,6 *

Ierland * 18,2 * 20,4 * 17,2 * 10,0 *

Italië * 21,2 * 19,5 * 16,4 * 13,6 *

Luxemburg * 6,3 * 8,1 * 9,4 * 8,3 *

Nederland * 7,0 * 6,8 * 6,0 * 2,7 *

Verenigd Koninkrijk * 18,0 * 11,9 * 8,6 * 4,5 *

Europese Gemeenschap ( 10 ) * 14,3 * 12,8 * 10,9 * 8,2 *

Verenigde Staten * 13,5 * 10,3 * 6,2 * 2,6 *

In de totale teruggang van de inflatie ( gemeten aan het indexcijfer van de totale bestedingen ) in de Gemeenschap tussen 1980 en 1983 met 7 procentpunten droegen de invoerprijzen bij met 2,5 punten , de loonkosten per eenheid produkt met 4 punten en de indirecte belastingen met 0,5 punt . Hoewel de verminderde stijging van de loonkosten per eenheid produkt aldus het inflatietempo over het geheel genomen aanmerkelijk drukte , liepen de aanpassingen van de reële lonen naar aanleiding van de tweede olieschok van land tot land sterk uiteen . In 1981 en 1982 te zamen moest worden ingeleverd in verscheidene landen : België , Denemarken , Duitsland , Ierland , Luxemburg en Nederland . In Frankrijk , Italië , Griekenland en het Verenigd Koninkrijk bleven de reële lonen echter stijgen .

Uit bovenstaande cijfers voor de vier grotere landen blijkt dat enige vooruitgang is geboekt met betrekking tot de divergerende inflatiepercentages , in die zin dat de vertraging van het inflatietempo ( in procentpunten ) groter was in de landen waar de inflatie in 1980 boven de 10 % lag . Medio 1983 was de inflatie teruggelopen met 3 punten in Duitsland , 4 punten in Frankrijk , 6 punten in Italië en 14 punten in het Verenigd Koninkrijk . Medio 1983 had behalve Italië en Griekenland geen enkele Lid-Staat nog een inflatie van meer dan 10 % . In 1982 zaten Denemarken , Frankrijk en Ierland in de dubbele cijfers en in 1981 gold dit ook voor het Verenigd Koninkrijk .

Aangezien de ontwikkeling van de mondiale inflatie soms sterk wordt beïnvloed door de grondstoffenprijzen op de wereldmarkt , dient te worden opgemerkt dat het dieptepunt in de evolutie van de grondstoffenprijzen in 1981 en 1982 nu voorbij is . Voor andere grondstoffen dan aardolie deed zich eind 1982 een duidelijke ommekeer voor toen de wereldmarktprijzen voor agrarische en minerale grondstoffen omhoog schoten ( 18 % in dollars en 34 % in Ecu in de eerste negen maanden van 1983 ) . Deze opwaartse tendens is de laatste weken echter tot stilstand gekomen . Het effect op de kosten en prijzen in de Gemeenschap wordt verminderd voor landbouwprodukten die onder het gemeenschappelijk landbouwbeleid vallen , maar wordt onmiddellijk gevoeld voor produkten zoals rubber of aluminium . Voor het ogenblik moeten de positieve aspecten van deze prijsaanpassingen worden erkend , zij verbeteren de ruilvoet van vele diep in de schulden zittende ontwikkelingslanden en zijn een voorwaarde voor uitbreiding van de produktiecapaciteit in een aantal gevallen .

De gemiddelde prijs voor in de Gemeenschap ingevoerde olie daalde in dollars van 33,7 US-dollar per vat in het vierde kwartaal van 1982 tot 29,4 US-dollar in het tweede kwartaal van 1983 na de verlaging van de officiële OPEC-prijs tot 29 US-dollar op 14 maart 1983 . Overtollige produktiecapaciteit in de OPEC-landen zal naar verwachting zorgen voor een periode van min of meer stabiele prijzen in dollars tot in 1984 . De olieprijs in Ecu is echter nauwelijks beneden de piek van medio 1981 gekomen en gezien de recente verdere appreciatie van de dollar is de prijs in Ecu in het derde kwartaal van 1983 waarschijnlijk weer gestegen .

Zoals uit bovenstaande tabel blijkt , liep het inflatietempo in Europa gemiddeld veel minder snel terug dan in de Verenigde Staten . Een groot deel van dit verschil kan worden verklaard door de appreciatie van de dollar met 40 % ten opzichte van de Ecu in de drie jaar van medio 1981 tot medio 1983 . Voor zover althans de meest recente stijgingen van de dollarkoers wel " wat teveel van het goede " zullen zijn , kan worden gezegd dat de mondiale inflatie tijdelijk is herverdeeld in het nadeel van Europa en andere landen met in waarde dalende valuta's . Het is moeilijk te kwantificeren in hoeverre de Europese prijzen relatief stabieler zouden zijn gebleven bij minder beweeglijke wisselkoersen . Indien echter de Ecu bij voorbeeld 15 % minder in waarde zou zijn gedaald ten opzichte van de dollar , zou volgens sommige ramingen het verschil in inflatieontwikkeling tussen de Gemeenschap en de Verenigde Staten in de periode van 1980 tot medio 1983 meer dan gehalveerd zijn . Wanneer in de toekomst de dollar/Ecu-koers zich anders ontwikkelt , zal het huidige Europese streven naar stabilisatie waarschijnlijk met meer succes worden bekroond indien vastberaden op de ingeslagen weg wordt voortgegaan .

2.4 . Snelle betalingsbalansaanpassingen in Europa , maar internationaal problemen

In de Europese Gemeenschap evolueerden de betalingsbalansen in het recente verleden onder invloed van een combinatie van verscheidene processen : de algemene aanpassing aan de tweede olieschok , in sommige gevallen de correctie van grote tekorten op zowel de begroting als de lopende rekening van de betalingsbalans ( b.v . Denemarken , Ierland en België ) , en in sommige gevallen de correctie van problemen in verband met de duidelijke desynchronisatie van de conjunctuurcyclussen ( b.v . in Frankrijk ) .

Over het geheel genomen verloopt dit ingewikkelde aanpassingsproces redelijk wel , zowel met betrekking tot de positie van de Gemeenschap in de wereld met een niet al te groot en verminderend tekort op de lopende rekening , als met betrekking tot de positie van de afzonderlijke Lid-Staten . Verscheidene EG-landen die ernstige tekorten op de lopende rekening van de betalingsbalans hadden , meldden de laatste maanden veel betere handelsresultaten . In januari van dit jaar meldden Denemarken en België voor de eerste maand sedert vele jaren een handelsbalansoverschot . Ook voor Ierland en Frankrijk worden de resultaten van de buitenlandse handel steeds beter , terwijl die voor Duitsland en het Verenigd Koninkrijk onlangs zijn achteruitgegaan . In de landen met een tekort heeft de handelsbalans snel gereageerd op corrigerende maatregelen waaronder afremming van de binnenlandse bestedingen . De zichtbare transacties leveren uiteraard slechts een onvolledig beeld op , en de stijgende schuldenlast in de deficitlanden vereist een verbetering van de handelsbalans alvorens de lopende rekening zich gunstiger gaat ontwikkelen . Ook de tekorten op de lopende rekening worden echter teruggebracht en volgens ramingen van de Commissie voor 1984 zal hun aandeel in het BBP in België , Denemarken en Frankrijk met meer dan twee derde verminderen in vergelijking met 1982 . Voor Ierland en Italië loopt het tekort nog duidelijker terug , maar voor Griekenland is nog geen verbetering in zicht .

Op mondiaal niveau zijn de saldi op de lopende rekening van de betalingsbalans aan belangrijke mutaties onderhevig :

Lopende rekening van de betalingsbalans ( 1 )

* ( in miljard US-dollar ) *

* 1980 * 1982 * 1983 *

Europese Gemeenschap * - 37 * - 14 * - 4 *

Verenigde Staten * 0 * - 11 * - 30 *

Japan * - 11 * + 7 * + 18 *

OPEC * + 111 * - 4 * - 22 *

Overige ontwikkelingslanden * - 76 * - 65 * - 47 *

( 1 ) In theorie moet de wereldbalans gelijk zijn aan nul ; de afwijking is te wijten aan statistische verschillen ( niet-registratie van sommige kredieten ) .

In vergelijking met de extreme situatie van 1980 hadden de geïndustrialiseerde en de olie-uitvoerende landen in 1982 de aanpassing aan de tweede olieprijsschok over het geheel genomen voltooid . De ontwikkelingslanden met buitenlandse schulden hadden echter hun aanpassing uitgesteld en hadden bovendien veel te lijden van de stijging van de mondiale rentetarieven . In 1982 was hun lopende rekening nog even ongunstig als in 1980 . Thans vindt een snelle aanpassing plaats ; zo heeft bij voorbeeld Mexico zijn invoer in de laatste twaalf maanden met 60 % verminderd .

Bij de industrielanden blijven de problemen in verband met het groeiende tekort op de lopende rekening van de Verenigde Staten en het overschot van Japan bestaan .

Voor de Gemeenschap is het zorgwekkend dat het gebrek aan evenwicht tussen de Verenigde Staten en Japan nog niet wordt ondervangen door koersontwikkelingen in de gewenste richting ( een zwakkere dollar en een sterkere yen ) . Dergelijke ontwikkelingen zouden het protectionisme overal in de wereld doen verminderen en de problemen in verband met het macro-economische beleid in Europa veel minder ernstig maken . Het gemiddelde indexcijfer van de concurrentiepositie van de Gemeenschap verbeterde tussen 1980 en 1982 met ongeveer 1/5e , terwijl dat van de Verenigde Staten met meer dan 1/4e achteruitging ; dat van Japan veranderde echter veel minder .

Met de handel gewogen indexcijfer van de concurrentiepositie

( gemiddelde van 1970 - 1975 = 100 )

* 1980 * 1982 * 1983 ( ramingen ) *

Europese Gemeenschap * 124 * 100 * 100 *

Verenigde Staten * 80 * 104 * 104 *

Japan * 92 * 89 * 97 *

Opgemerkt zij dat deze cijfers significant zijn wat betreft hun ontwikkeling in de tijd en niet zozeer wat betreft de relatieve niveau's van de indexcijfers in een bepaald jaar ; algemeen wordt aangenomen dat met name de yen ondergewaardeerd is .

2.5 . Onvoldoende tekenen die wijzen op een structurele verbetering

Nu de conjunctuur zich geleidelijk gunstiger ontwikkelt , blijft de belangrijke vraag of de Europese economie nu naar een meer fundamentele structurele verbetering op weg is . Het gaat hierbij met name om de problematiek rond de stimulering van de neiging om te investeren en werkgelegenheid te verschaffen op middellange termijn , alsmede om de resultaten in een aantal cruciale bedrijfstakken zoals de energiesector en de bedrijfstakken met een geavanceerde technologie alsmede de dienstensector .

Zolang zowel de werkgelegenheid als de investeringen stagneren , zoals gemiddeld in de Gemeenschap het geval is , is bij de beoordeling van de situatie de grootst mogelijke voorzichtigheid geboden . De enquêtes betreffende de investeringsplannen in het bedrijfsleven voor dit jaar bevestigen dit standpunt . Tussen 1975 en 1982 , de dieptepunten van de twee belangrijke recessies in het recente verleden , groeide de industriële produktie slechts met 1 % per jaar in de Gemeenschap als geheel . Volgens de ondernemers was de bezettingsgraad in deze beide jaren echter gelijk ( 76 % ) , hetgeen illustreert hoe weinig de bruikbare kapitaalvoorraad in de industrie netto is toegenomen en zelfs wijst op een mogelijke vermindering wanneer stijgingen van de produktiviteit van het kapitaal in aanmerking worden genomen .

Het aandeel van de totale investeringen in het BBP is blijven teruglopen tot waarschijnlijk 18,6 % in 1983 in vergelijking met 21,1 % in 1980 en eveneens in het recessiejaar 1975 . De investeringen concentreerden zich steeds meer in de tertiaire sector , doch de werkgelegenheid in deze sector nam wel toe , maar veel langzamer dan in de Verenigde Staten ( 1,5 % per jaar in de Gemeenschap tegen 3 % in de Verenigde Staten in de jaren 1973 tot 1981 ) .

In de energiesector werd aanzienlijke vooruitgang geboekt . De vraag naar energie is sterk gedaald , hetgeen wordt toegeschreven aan een sterke reactie op de prijsontwikkeling ( met een gemiddelde negatieve elasticiteit op lange termijn in de Gemeenschap van .45 ) en een lagere positieve elasticiteit ten opzichte van de produktiestijging dan voorheen werd gedacht ( .65 in plaats van rond 1 ) ( 2 ) .

Deze economische aanpassingen kunnen worden geïllustreerd door de dalingen van het finale verbruik van aardolie per eenheid BBP gedurende de periode 1973 tot 1981 :

- België/Luxemburg : - 34 %

- Denemarken : - 34 % ,

- Bondsrepubliek Duitsland : - 30 % ,

- Frankrijk : - 30 % ,

- Italië : - 24 % ,

- Nederland : - 36 % ,

- Verenigd Koninkrijk : - 26 % ,

- Europese Gemeenschap ( 10 ) : - 29 % .

Hieruit blijkt een sterke aanpassing in alle landen . De kosten van ingevoerde energie , eerst in dollars en vervolgens door de appreciatie van de dollar , bleven echter stijgen of zijn pas zeer onlangs gestabiliseerd voor de Europese landen . Dit kan men zien in de netto-invoerfactuur van de Lid-Staten voor engergieprodukten :

* ( in miljard Ecu ) * Gemeenschap ( 10 ) ( % van het BBP ) *

* België/Luxemburg * Denemarken * Duitsland * Frankrijk * Italië * Nederland * Verenigd Koninkrijk * Gemeenschap * *

1978 * 3 * 2 * 12 * 11 * 8 * 1 * 4 * 40 * 2,5 *

1980 * 5 * 3 * 25 * 22 * 16 * 2 * 1 * 76 * 3,8 *

1982 * 8 * 3 * 31 * 28 * 24 * 2 * - 7 * 91 * 3,8 *

Met betrekking tot de belangrijkste industriële technologieën blijkt nog steeds een achterstand voor Europa . Uit recente studies van de Commissie blijkt dat de traditioneel zeer sterke positie van de Gemeenschap in de kapitaalgoederensector slechter is geworden . De uitvoer/invoercoëfficiënt van de Gemeenschap in deze sector daalde van 3,4 in 1963 tot 2,5 in 1973 en tot onder 2 in 1981 . Terwijl Japan sterk vooruitging ( de coëfficiënt van dit land steeg van 2,2 in 1963 tot 9,7 in 1981 ) , lijkt de terugval van de Verenigde Staten te zijn gestopt ( de coëfficiënt van de Verenigde Staten daalde van 3,9 in 1963 tot 1,3 in 1973 , maar lag in 1981 nog altijd op dat niveau ) . Duitsland , de belangrijkste producent in de Gemeenschap , is het sterkst achteruitgegaan ( 3 ) .

Er waren een aantal voorbeelden van een opvallende stijging van de gemiddelde arbeidsproduktiviteit , met name in het Verenigd Koninkrijk , België en Denemarken . Tot dusverre weerspiegelde dit echter veeleer een vermindering van het aantal werknemers in sectoren of bedrijven die overbezet waren , dan een groei in bedrijven met een hoge produktiviteit . Elders is de produktiviteitsstijging aanmerkelijk teruggelopen :

Jaarlijkse gemiddelde groei van de produktiviteit in de industrie per werknemer

* België * Denemarken * Duitsland * Frankrijk * Italië * Nederland * Verenigd Koninkrijk * Gemeenschap *

1960 - 1980 * 5,3 * 4,5 * 4,2 * 4,7 * 4,6 * 5,3 * 2,4 * 4,0 *

1980 - 1982 * 3,8 * 4,4 * 1,0 * 1,5 * 0,6 * 2,7 * 4,7 * 2,2 *

Het aanpassingsvermogen van de reële arbeidskosten en van het aandeel van het arbeidsinkomen alsmede de stimulerende invloed daarvan op de investeringen en de werkgelegenheid in het bedrijfsleven zijn moeilijk te meten en te interpreteren . Zoals hieronder wordt uiteengezet , schijnt er echter enige relatieve verbetering in Europa te zijn geweest in de periode na de tweede olieschok in vergelijking met de eerste : de reële lonen schijnen minder star te zijn geweest en de winsten hebben zich enigszins hersteld , doch niet in alle landen en over het geheel genomen schijnt de verandering nog niet doorslaggevend te zijn in vergelijking met het meer positieve ondernemingsklimaat in de Verenigde Staten en Japan .

Samenvatfend kan worden gezegd dat de Europese economie een reeks belangrijke economische aanpassingen op gang heeft gebracht en er geleidelijk in slaagt het hoofd te bieden aan ernstige externe problemen . Zo mogen de reeds bereikte resultaten op het gebied van met name de inflatie niet worden onderschat . Deze resultaten bewijzen dat men zich collectief bewust is van de noodzakelijke veranderingen en in staat is het daartoe vereiste beleid ten uitvoer te leggen . Evenzo heeft de energiecrisis aangetoond dat de Gemeenschap zich kan aanpassen aan plotselinge ingrijpende verstoringen van de prijzen en de voorziening . Voor een terugkeer tot blijvende groei is het echter nodig dat het reeds ingezette aanpassingsproces actief wordt voortgezet . Hiervan zal het uiteindelijk afhangen of de Gemeenschap erin zal slagen een duurzame oplossing voor het werkloosheidsprobleem te vinden . De reeds bereikte resultaten en de nog te vervullen voorwaarden tonen aan dat de communautaire economie het proces van structurele aanpassing tot een goed einde moet en kan brengen en dat een geleidelijke stijging van het groeipercentage noodzakelijk en mogelijk is . Het zou in ieder geval een vergissing zijn de omvang van de taak die de Gemeenschap wacht , te onderschatten of te denken dat zij onvoldoende in staat zou zijn iets dergelijks te ondernemen en op de eruit voortvloeiende ontwikkelingen te reageren . Uit het tijdschema voor de verwezenlijking van deze taak blijkt bovendien de noodzaak en actief werkgelegenheidsbeleid te blijven voeren met het oog op de meer onmiddellijke verlichting van de werkloosheid , die op haar huidige hoge niveau belangrijke economische en budgettaire kosten alsook sociale kosten met zich meebrengt .

3 . Het beleid ter ondersteuning van het herstel : recente initiatieven en het doel van verdere maatregelen

Het in 1982/1983 in de Gemeenschap gevoerde stabilisatiebeleid levert thans , zoals hierboven uiteengezet werd , een aantal bemoedigende resultaten op : de inflatie wordt minder ; externe onevenwichtigheden worden recht getrokken ; de stabilisatie van de openbare financiën verloopt althans in verscheidende Lid-Staten gunstig . Het begin van een herstel wordt zichtbaar en in 1984 kan redelijkerwijs een versnelling van het groeitempo worden verwacht . De situatie en de vooruitzichten met betrekking tot de werkloosheid blijven echter een belangrijke bron van zorg . Bovendien zijn de positieve resultaten op het stabilisatiefront en dus ook de economische vooruitzichten voor 1984 uiterst fragiel : dit komt zowel door externe factoren als door de noodzaak om binnen de Gemeenschap de reeds bereikte resultaten te consolideren . Het tot nog toe dikwijls met veel moeilijkheden gevoerde beleid vormt een noodzakelijke voorwaarde voor een economische stabilisatie in de Gemeenschap ; het zou echter een vergissing zijn uit de tot dusverre zuiver conjuncturele opleving van de bedrijvigheid te concluderen dat de reeds genomen maatregelen alle noodzakelijke voorwaarden voor een duurzaam herstel in de Gemeenschap scheppen . De navolgende afdeling heeft juist ten doel een beeld te schetsen van de economische beleidsmaatregelen ( op macro-economisch en financieel gebied ) , de structurele maatregelen ( met name op het gebied van de werkloosheid ) en de ontwikkelingen ( met name ten aanzien van de lonen ) die vereist zijn om de voorwaarden voor een geleidelijk , doch duurzaam herstel in de Gemeenschap te scheppen . In deze analyse staan vier hoofdzaken centraal :

- sleutelproblemen van het macro-economische en financiële beleid , meer in het bijzonder met betrekking tot monetaire expansie , rentetarieven en begrotingstekorten ;

- vraagstukken in verband met de tenuitvoerlegging van een gehele reeks structurele , sectoriële of micro-economisch gerichte maatregelen die bepalend zijn voor de reële resultaten van de economieën , gezien in tegenstelling tot de prijsresultaten , en die een zeer directe invloed op de werkgelegenheid hebben ;

- rechtstreeks tegen de werkloosheid gerichte maatregelen ;

- de specifieke rol van de Europese Gemeenschap op het niveau van haar aandeel in de verantwoordelijkheid voor een belangrijk aantal onderdelen van het economisch beleid .

3.1 . Evaluatie van het macro-economische en financiële beleid

Grotere convergentie vormde het hoofdkenmerk van het macro-economische en financiële beleid in de Gemeenschap in het recente verleden . Dit komt weliswaar nog niet duidelijk genoeg tot uiting in alle belangrijke economische indicatoren - hoewel reeds aanzienlijke vooruitgang werd geboekt op het gebied van de inflatie . Afgezien van de gerealiseerde resultaten is er thans echter sprake van een in het algemeen gemeenschappelijke benadering van zowel de problemen op zeer korte termijn als de vereiste meer fundamentele aanpassingen . In dit opzicht is het veelzeggend dat momenteel een wijdverbreide overeenstemming bestaat over de belangrijkste doelstellingen op middellange termijn van het monetaire en budgettaire beleid - dat inderdaad in sterke mate wordt bepaald door het internationale monetaire klimaat . Zo streven de Lid-Staten van de Gemeenschap in het algemeen naar een heroriëntering van de economie in de richting van een sterkere groei van de particuliere sector en een meer bevredigende ontwikkeling van de investeringen alsmede een duurzame consolidatie van de vermindering van de inflatie .

In het recente verleden is het zeer moeilijk geweest monetaire ontwikkelingen op korte termijn te verenigen met het nastreven van doelstellingen op middellange termijn . De mondiale rentetarieven bleven hoog . Dit heeft het herstel van de produktieve bedrijvigheid in de Gemeenschap vertraagd - in verband waarmee alom werd getracht de begrotingstekorten te verminderen of te beperken . Dikwijls zeer uitgesproken onevenwichtigheden bij de overheidstekorten of overheidsschulden , alsmede het voornemen om geen verder uitstel te dulden bij de stabilisatie van de openbare financiën , hebben de Lid-Staten van de Gemeenschap ertoe gebracht zich in te spannen om de begrotingstekorten te beperken of te verminderen voor of ten laatste bij het begin van het herstel .

Zo werd voor de Gemeenschap als geheel het aandeel van de begrotingstekorten in het BBP ongeveer constant gehouden gedurende de langdurige recessie ( 5,2 % in 1981 en 1982 , 5,4 % in 1983 ) . Dit leidde tot restrictieve maatregelen op het gebied van overheidsuitgaven en belastingen wegens de steeds zwaarder wordende rentelast ( + 0,8 % van het BBP van 1981 tot 1983 in de Gemeenschap als geheel , en meer dan tweemaal zoveel voor België , Denemarken , Ierland en Italië ) . Bovendien veroorzaakte de recessie automatisch een stijging van bepaalde uitgaven en een daling van de belastingopbrengsten met wellicht ongeveer 1,5 % van het BBP in die twee jaar , zulks in vergelijking met wat een bescheiden groei zou hebben opgeleverd . Ook dit werd gecompenseerd door restrictieve beleidsmaatregelen . Het begrotingsbeleid getuigde derhalve over de gehele linie van soberheid . Volgens de ramingen zal het tekort van de Gemeenschap als geheel in 1984 teruglopen tot 4,7 % van het BBP .

In deze prognose komt een groeiende consensus tot uiting over de noodzaak niet langer te wachten met het corrigeren van de ontwikkeling van de begrotingstekorten . Een aanwijzing voor de omvang van de thans ondernomen begrotingsaanpassingen kan worden gevonden in de ontwikkeling van het gemiddelde begrotingstekort in de Europese Gemeenschap als aandeel van het BBP voor en na aftrek van rentebetalingen :

* 1981 * 1982 * 1983 * 1984 *

Voor aftrek van de rente * - 5,2 * - 5,2 * - 5,4 * - 4,7 *

Na aftrek van de rente * - 2,2 * - 1,9 * - 1,6 * - 0,6 *

Alleen al om de toenemende rentelast te compenseren en het totale begrotingstekort in grote lijnen stabiel te houden was het dus noodzakelijk over te gaan tot aanzienlijke belastingverhogingen of besnoeiingen op andere overheidsuitgaven .

In de Europese Gemeenschap als geheel neemt de liquiditeitenmassa thans toe in een tempo van 10 % op jaarbasis , terwijl het nominale BBP waarschijnlijk toeneemt in een tempo van 7 % . Gemiddeld verschaft het monetaire beleid aldus de ruimte voor een economische expansie , ondanks de beperkingen die voortvloeien uit het internationale renteniveau .

De nominale rentetarieven in de Europese Gemeenschap werden in verschillende gevallen aanzienlijk verlaagd .

Van begin 1982 tot september 1983 daalden de gemiddelde geldmarktrentetarieven in de Europese Gemeenschap van 14,3 % tot 10,5 % en in Duitsland van 10,3 % tot 5,9 % . Over dezelfde periode daalde de obligatierente gemiddeld in de Europese Gemeenschap met ongeveer 2,5 procentpunt en in Duitsland met 1,5 procentpunt . Belangrijke successen werden ook geboekt in enkele andere EG-landen zoals Denemarken , Ierland en België , waar een strenger begrotings - en inkomensbeleid verandering lijkt te hebben gebracht in de verwachtingen zodat grote renteverlagingen mogelijk werden . Het meest frappante voorbeeld is Denemarken waar de rente voor staatsobligaties op lange termijn tijdens de laatste twaalf maanden met 7 punten is teruggelopen .

Geldmarktrentetarieven

* België * Denemarken * Duitsland * Frankrijk * Ierland * Italië * Nederland * Verenigd Koninkrijk * Gemeenschap * Verenigde Staten *

januari 1982 * 16,0 * 15,3 * 10,3 * 15,0 * 18,5 * 20,5 * 10,2 * 14,5 * 14,3 * 13,4 *

september 1982 * 13,0 * 16,3 * 8,1 * 14,0 * 15,2 * 18,6 * 7,9 * 10,6 * 12,0 * 7,6 *

september 1983 * 9,3 * 11,9 * 5,9 * 12,6 * 12,8 * 17,5 * 6,3 * 9,8 * 10,5 * 9,1 *

In het algemeen zijn de Lid-Staten van de Europese Gemeenschap erin geslaagd een geleidelijke verlaging van de rentetarieven te bewerkstellingen , in tegenstelling tot de meer wisselvallige ontwikkelingen in de Verenigde Staten .

De reële rentevoet blijft evenwel hoog . Het reële rendement op overheidsleningen bedraagt thans 5,5 % in Duitsland en 6,5 % in het Verenigd Koninkrijk ( 4 ) . In de maanden juli en augustus , toen de rente in de Verenigde Staten weer opliep , werd in Europa bewust getracht de invloed op de Europese tarieven zo gering mogelijk te maken . Niettemin steeg het rendement op obligaties in Duitsland , dat weinig beïnvloed wordt door het gevoerde beleid op korte termijn , met een vol procentpunt ten opzichte van het laagste niveau van dit jaar .

Verschillende landen ( met name Duitsland , Frankrijk en Italië ) hebben ten behoeve van produktieve investeringen en van specifieke bedrijfstakken en regio's , selectieve rentesubsidies gehandhaafd of uitgebreid , ten dele met het doel de bescherming tegen de internationale renteontwikkelingen te vergroten .

Als gevolg van de vrij algemene Europese voorkeur voor een koers van het budgettair en monetair beleid die afwijkt van die van de Verenigde Staten volgde de wisselkoers van de Ecu ten opzichte van de dollar een dalende tendens . In het afgelopen jaar hebben de Europese monetaire autoriteiten van tijd tot tijd ingegrepen op de wisselmarkten ten einde de wisselkoersfluctuaties te matigen . In augustus 1983 vond een onderling afgestemde interventie plaats , waarbij de centrale banken van de Verenigde Staten , Japan en enkele Europese landen waren betrokken . Ofschoon de Gemeenschap de voorkeur zou hebben gegeven aan een grotere internationale convergentie van het financieel beleid heeft de depreciatie van de Ecu ten opzichte van de dollar in de huidige omstandigheden de Europese ondernemingen extra mogelijkheden geboden op de markten van de Verenigde Staten en de wereldmarkten . Zoals echter reeds werd opgemerkt wordt deze factor afgezwakt door andere , waaronder de lage wisselkoers van de yen .

Voor een zo goed mogelijke afstemming van het monetair beleid en het beleid inzake het begrotingstekort op de prioriteit die moet worden toegekend aan de consolidering van het herstel in 1984 kunnen de volgende hoofdlijnen worden aangegeven :

- Het monetair beleid blijft in zijn mogelijkheden beperkt door de internationale monetaire situatie en in vele landen ook door binnenlandse factoren . Een zekere loskoppeling van de rentetarieven in de Verenigde Staten is mogelijk , maar thans zijn daar grenzen aan gesteld . Indien wijzigingen in de marktsituatie dit mogelijk maken dient verdere voortgang te worden gemaakt met de verlaging van de Europese rentetarieven . Dit zal ten dele afhankelijk zijn van het vertrouwen dat zal worden gesteld in het binnenlandse economische beleid in Europa . Er is in de landen waar de inflatie nog niet onder controle is gebracht nauwelijks ruimte voor een snellere monetaire expansie . In landen met goede resultaten op het gebied van de prijsstabiliteit kan voor de liquiditeitenmassa een tijdelijke afwijking boven de doelzone gewettigd zijn , gezien de hoge reële rente en de lage niveaus van inflatie en bedrijvigheid . De doelstellingen voor de liquiditeitenmassa moeten tevens worden afgestemd op de eventuele onverwachte wijzigingen in de omloopsnelheid . In deze gevallen moet het echter duidelijk blijven dat de groei van de monetaire aggregaten weer zal worden bijgestuurd in de vastgestelde richting en zulks snel genoeg om te voorkomen dat zich inflatoire verwachtingen voordoen .

- De vermindering van de begrotingstekorten is in vele landen een onontbeerlijke stap op de weg naar duurzaam herstel . Verdere vooruitgang op dit gebied is nog nodig , temeer daar dit rechtstreeks zou bijdragen tot een verlaging van de rentetarieven . De tenuitvoerlegging van dit beleidspunt moet niettemin worden afgestemd op de algemene economische situatie en in het bijzonder moet rekening worden gehouden met de effecten die ervan uit zouden kunnen gaan op vraag en aanbod . Aldus dienen landen die reeds belangrijke vorderingen hebben gemaakt met hun aanpassing ( terugdringing van de inflatie , evenwicht op lopende rekening ) en die bescheiden begrotingstekorten hebben , een te overhaaste verlaging van deze tekorten te vermijden . In ieder geval zullen , ingeval de bedrijvigheid nog tekenen van zwakte vertoont , de automatische stabilisatoren moeten kunnen werken . Evenzeer als het onontbeerlijk is dat het beleid tot vermindering van de begrotingstekorten op overtuigende wijze wordt gepresenteerd moet het ook mogelijk zijn dit beleid uit te voeren zonder te star vast te houden aan de vooraf vastgestelde doelstellingen ; veeleer moet rekening worden gehouden met mogelijke destabiliserende effecten ervan op de ontwikkelingen op korte termijn . De vooruitgang die wordt gemaakt bij het verminderen van de tekorten dient in ieder geval in toenemende mate ruimte te laten voor een verlichting van de belastingdruk .

3.2 . Beleid tot versterking van het produktieve potentieel en tot verbetering van de allocatie van middelen in de overheidssector en de particuliere sector

Drie hoofdgebieden van actie zullen hier worden behandeld :

- herstructurering van de overheidsuitgaven en de belastingen , met prioriteit voor de verbetering van het produktieve potentieel ;

- rol van de sociale partners bij de verbetering van het concurrentievermogen en de stimulering van het herstelproces ;

- heronderzoek van de regelgevende functies van de overheid met het oog op de stimulering van de economie .

Herstructurering van de overheidsuitgaven en de belastingen ( 5 )

Alom worden pogingen in het werk gesteld om de totale overheidsuitgaven beter te beheersen . Gezien echter zowel de aanhoudende zwakte van de arbeidsmarkt , en derhalve de stijgende kosten van werkloosheidsuitkeringen en programma's tot creatie van arbeidsplaatsen en vermindering van het arbeidsaanbod , als de voortdurende toeneming van de nominale kosten van de schuldendienst kunnen deze pogingen nog niet beletten dat het aandeel van de totale overheidsuitgaven verder toeneemt . Dit aandeel nam voor de Europese Gemeenschap als geheel toe van 49 % in 1981 tot naar schatting 51 % in 1983 . In deze periode van twee jaar kon deze verhouding uitsluitend in Duitsland worden gestabiliseerd ; in het Verenigd Koninkrijk was de verhoging vrij gering . In de andere landen varieerden de toenemingen van 2 % tot 4,5 % van het BBP .

Over het geheel genomen is in de Europese Gemeenschap als geheel het aandeel van de overheidsconsumptie in het BBP gestabiliseerd op ongeveer 19,5 % . Veelal konden bij de inkomensoverdrachten de niveaus van uitkeringen in niet onbelangrijke mate worden teruggedrongen maar desalniettemin kon in vele landen een verdere toeneming van het aandeel van deze overdrachten in het BBP , te weten van 22,5 % van het BBP in 1981 tot 23,5 % in 1983 , niet worden voorkomen . Maatregelen tot beperking van de inkomensoverdrachten omvatten dikwijls verminderingen van bepaalde sociale uitkeringen en gezinstoelagen , een verscherping van de criteria aan de hand waarvan het recht op werkloosheidsuitkeringen wordt bepaald ( en in sommige gevallen verlaging van het niveau van deze uitkeringen ) , alsmede verschillende technieken tot verhoging van de kosten van gezondheidsdiensten voor de gebruiker zelf . De onlangs in de Lid-Staten met betrekking tot de begrotingen voor 1984 bekendgemaakte maatregelen wijzen op verdere inspanningen , dijkwijls uitzonderlijk streng , om de ontwikkeling van de overdrachtsbetalingen onder controle te brengen ( Duitsland , Italië , Frankrijk , België , Nederland en Denemarken ) .

Enkele landen , met name Frankrijk en Griekenland , hebben het niveau van de overheidsinvesteringen in absolute bedragen aanzienlijk verhoogd . Andere landen hebben een positieve discriminatie ingevoerd voor investeringsuitgaven , zodat het niveau daarvan reëel in stand wordt gehouden , naast een strenge inperking van vele programma's van lopende overheidsuitgaven ( Duitsland en Italië ) . Dit beleid volgt op een aantal jaren waarin de overheidsinvesteringen in meerdere mate afgeremd blijken te zijn geweest dan de gewone overheidsuitgaven .

Ter bevordering van de particuliere investeringen , wordt een aantal fiscale maatregelen uitgevoerd ( 6 ) . Deze categorie maatregelen krijgt waarschijnlijk zelfs een grotere prioriteit dan de overheidsinvesteringen , met name in het Verenigd Koninkrijk . In grote trekken kunnen twee categorieën maatregelen worden onderscheiden : fiscale voorzieningen ter bevordering van fysieke investeringen door ondernemingen en fiscale voorzieningen ter bevordering van de belegging van besparingen in risicodragend kapitaal .

In de eerste categorie werden in Frankrijk de afschrijvingsregelingen aanzienlijk verbeterd en dit wordt in Duitsland voor 1984 overwogen . In het Verenigd Koninkrijk werd een groot aantal fiscale maatregelen ingevoerd om de sector bedrijven te helpen ; sommige daarvan zijn gericht op bepaalde bedrijfstakken , zoals exploratie van aardolie , en op nieuwe kleine ondernemingen , terwijl andere de belastingen op ondernemingen in het algemeen verlichten . In Italië werd de BTW-behandeling van investeringen verbeterd , terwijl in Nederland de belastingdruk op ondernemingen werd verlicht .

Ter ondersteuning van de markt voor risicodragend kapitaal hebben Frankrijk en België belastingfaciliteiten voor beleggingen door natuurlijke personen in aandelen uitgebreid of ingevoerd , zoals ook het geval is in het Verenigd Koninkrijk voor investeringen in kleine ondernemingen . In Italië werd een wet aangenomen om de oprichting van beleggingsfondsen mogelijk te maken en te bevorderen . In Duitsland en het Verenigd Koninkrijk werden de fiscale regels voor werknemers die aandelen nemen in hun ondernemingen verbeterd ( 7 ) . Duitsland en andere landen onderzoeken hoe het aanbod van risicodragend kapitaal kan worden verbeterd .

Een algemene beleidsdoelstelling was de verlaging van de subsidies aan niet-economische sectoren en van de financiering van exploitatieverliezen van overheidsondernemingen . In het bijzonder werd getracht dit te koppelen aan de vermindering van overtollige capaciteit en aan herstructureringsmaatregelen in de betrokken bedrijfstakken en regio's . De resterende subsidies dienen beter te worden gecontroleerd op hun economische rechtvaardiging , in die zin dat zij moeten leiden tot een voldoende concurrentievermogen van de ontvangende onderneming en in ieder geval verenigbaar moeten zijn met de mededingingsregels van de Europese Economische Gemeenschap . Ten aanzien van de totale uitgaven zijn de statistieken weliswaar dikwijls onvolledig of moeilijk te interpreteren , maar het is duidelijk nog niet zeker dat de ontwikkeling van deze uitgaven over het geheel genomen wordt beheerst . De subsidies zijn nog steeds sterk geconcentreerd op de takken van industrie die achteruitgaan ( staal , scheepsbouw , textiel , kolen , spoorwegen ) vergeleken met de financiële inspanningen voor innovatie en moderne technologie . In het Verenigd Koninkrijk kunnen vele voorbeelden gevonden worden van verminderde subsidies of verliezen van staatsbedrijven ( automobielindustrie , spoorwegen , luchtvaart ) , in andere landen zijn deze gevallen meer incidenteel . In Italië hebben de verliezen in de sector staatsondernemingen macro-economisch nog een aanzienlijke omvang . In Duitsland werd in het recente " Subventionsbericht " nog melding gemaakt van enigszins stijgende federale subsidies ; het totaal daarvan wordt voor 1984 geraamd op 29 miljard DM . Andere landen zouden er goed aan doen eveneens systematisch informatie te publiceren over hun subsidies .

De verlaging van de belastingdruk , of althans het beëindigen van de verzwaring daarvan , wordt erkend als een belangrijk middel tot verbetering van de resultaten en de concurrentiepositie van de Europese economie . De combinatie van conjuncturele invloeden en de prioriteit die in het beleid wordt gegeven aan de beperking van de tekorten resulteert in feite in een verdere verhoging van het aandeel van de belastingen en sociale bijdragen in het BBP ( 46,6 % in 1983 , na 44,7 % in 1981 en 38 % tien jaar te voren voor de Europese Gemeenschap als geheel ) . In Duitsland bleef het totaal van 1981 tot en met 1983 ongewijzigd . In het Verenigd Koninkrijk bleef het aandeel vrijwel gelijk voor 1981/1982 en 1982/1983 , maar in alle andere landen steeg de belastingdruk , in enkele gevallen in aanzienlijke mate ( Frankrijk , Italië , Griekenland en Luxemburg ) .

In Duitsland en onlangs ook in het Verenigd Koninkrijk , werden veelomvattende wijzigingen aangebracht in de belastingstructuur met het doel de particuliere investeringen te bevorderen . In Frankrijk waren de grote wijzigingen in de belastingstructuur van 1981 en 1982 gericht op doelstellingen van fiscale billijkheid , met het gevolg dat het inkomensnivellerende effect van het belastingstelsel nader kwam tot het Europese gemiddelde .

De kosten van de sociale zekerheid zijn als element van de arbeidskosten in Europa onmiskenbaar hoog , vergeleken met andere geïndustrialiseerde landen . Alle landen hebben getracht deze kosten te beperken . Geen enkel land echter was in staat de gemiddelde percentages van de bijdragen voor de sociale zekerheid in het afgelopen jaar te verlagen , hoewel in het Verenigd Koninkrijk de bijkomende arbeidskosten in de vorm van de premiedruk op ondernemingen werden verlaagd . Verschillende landen hadden te kampen met stijgende uitgaven voor sociale zekerheid ( in het bijzonder werkloosheidsuitkeringen ) en waren genoodzaakt het totaal der bijdragen te verhogen ( Frankrijk , Luxemburg en Nederland ) . Deze maatregelen tot verlaging van de tekorten zijn nuttig met betrekking tot de rentetarieven . Met het oog op de toekomst van de bedrijvensector en de werkloosheid en ook al houdt dit probleem ten dele verband met het niveau van bedrijvigheid , zou de correctie echter minder door verhoging van de bijdragen dan door inperking van de uitgaven moeten plaatsvinden . Hogere bijdragen lijken nog steeds het meest gebruikelijke middel te vormen .

Ten aanzien van verdere maatregelen tot herstructurering van de overheidsuitgaven en de belastingen :

- terwijl de recente beleidsmaatregelen dikwijls belangrijk waren zal dit streven moeten worden voortgezet en in sommige gevallen geïntensiveerd om de structurele ontwikkeling van de overheidsuitgaven en de belastingen in het verleden op passende wijze te corrigeren ;

- in verschillende landen bestaat nog steeds de tendens de begrotingstekorten te bestrijden met een verdere verzwaring van de belastingdruk en niet door te bezuinigen op de uitgaven ; deze tendens dient te worden stopgezet of omgekeerd ;

- verbeteringen in de fiscale en financiële voorwaarden voor de ondernemingen zijn nodig om een grotere stroom van middelen naar investeringen en een groter aanbod van risicodragend kapitaal teweeg te brengen . In haar mededeling van april 1983 ( 8 ) heeft de Commissie geconcludeerd dat de belastingdruk op ondernemingen niet moest worden vernoogd en zelfs zou moeten worden verlaagd ; dat de stimulansen voor investeringen moeten worden verbeterd en aangepast ; dat het nemen van risico's moet worden aangemoedigd door aanpassing van bepaalde belastingregelingen ; en dat de besparingen , in het bijzonder de besparingen van de loon - en salaristrekkers , beter naar risicodragend kapitaal moeten worden geleid . Een aantal maatregelen van deze aard werd onlangs aangenomen of voorgesteld in de Lid-Staten . Het is van belang dat dit streven wordt voortgezet en aangepast overeenkomstig de lijnen die door de Commissie werden voorgesteld , afgestemd op de specifieke situatie in elke Lid-Staat . Op deze wijze dienen de ondernemingen in staat te worden gesteld beter te reageren op de vereisten met betrekking tot de modernisering van de produktiestructuur .

Loonontwikkeling

In vele EG-landen werden krachtige pogingen in het werk gesteld de stijging van de loonkosten te verminderen ten einde het internationale concurrentievermogen te verbeteren en de inflatie terug te dringen . De vorm van deze maatregelen varieerde sterk met de institutionele en andere aspecten van de nationale situaties . Als voorbeelden kunnen worden genoemd de maatregelen betreffende de prijscompensatie ( België , Italië , Denemarken , Nederland en Luxemburg ) , de aandacht voor de belangrijke functie die overheidscontracten vervullen ( Duitsland , Nederland en het Verenigd Koninkrijk ) en de zorg voor de algemene aspecten van het inkomensbeleid ( Frankrijk ) . In het algemeen kunnen in de EG-landen aanzienlijk strengere regelingen inzake de nominale en de reële loonkosten worden geconstateerd . Nominaal is de gemiddelde loonstijging per hoofd in de Europese Gemeenschap naar schatting gedaald tot 7,2 % in 1983 , te vergelijken met een top van 13 % in 1980 .

Een conjunctuurrecessie leidt gewoonlijk tot een daling van de arbeidsproduktiviteit , maar in dit geval heeft het streven tot verbetering van de produktiviteit de conjuncturele invloed meer dan gecompenseerd . Zo is de stijging van de arbeidskosten per eenheid in de Europese Gemeenschap gemiddeld verminderd tot naar schatting 5,5 % in 1983 , tegenover een hoogste percentage van 11,5 % in 1980 . Het EG-cijfer ligt niettemin nog boven de voor 1983 geschatte 3 % -stijging in zowel de Verenigde Staten als Japan . De reële loonkosten ( arbeidskosten per eenheid produkt , gedefleerd met de deflator van het BBP ) daalden in 1982 met ongeveer 1 % en waarschijnlijk met hetzelfde percentage in 1983 . Dit impliceert een herverdeling van het inkomen ten gunste van de bedrijfswinsten , een ontwikkeling die zich vrijwel in alle EG-landen voordoet .

In de komende periode moet op het gebied van de aanpassing van kosten en inkomensaandelen nog veel worden gedaan om een duurzaam economisch herstel mogelijk te maken :

- de ontwikkeling van het nominale loon moet , in het bijzonder in bepaalde EG-landen , blijven bijdragen tot de vertraging van de inflatie , waardoor tevens meer een ruimte ontstaat voor een reële economische groei . De mate waarin het financieel beleid , dat in nominale termen wordt geformuleerd , " reëel " restrictief is , wordt in belangrijke mate bepaald door het gedrag van de vakverenigingen en de ondernemingen ten aanzien van de lonen ;

- hoewel het moeilijk is normen voor de ontwikkeling van de reële lonen voor te schrijven voor een grote verscheidenheid van situaties per land , kan een aanvaardbaar uitgangspunt zijn dat er weinig of geen verwachting op reële loonstijgingen dient te bestaan op het niveau van de macro-economische grootheid , zulks totdat het economisch herstel voldoende ver gevorderd is in een fase van krachtige investeringen en schepping van werkgelegenheid . In sommige gevallen zijn negatieve aanpassingen van het reële loon nog noodzakelijk . De groei van het inkomen dient gedurende een periode van verschillende jaren met prioriteit te worden aangewend voor kapitaalaccumulatie en capaciteitsuitbreiding . Een fundamenteel probleem blijft de relatief geringe winstgevendheid van het Europese bedrijfsleven , die het herstelproces belemmert ;

- met betrekking tot de loononderhandelingen op ondernemingsniveau , zijn twee punten van algemene betekenis . In de eerste plaats is dikwijls een grotere flexibiliteit ten aanzien van de loonverschillen tussen bedrijfstakken vereist ten einde meer arbeidsplaatsen te kunnen scheppen en de arbeidsmarkt beter te doen functioneren , ook in landen waar de loonsom een redelijke ontwikkeling te zien heeft gegeven . In de tweede plaats moeten de loononderhandelingen veel directer worden afgestemd op de noodzaak de investeringen en de expansie van de individuele ondernemingen te ondersteunen . Europa zou er waarschijnlijk bij gebaat zijn als een groter deel van de lonen gekoppeld zou worden aan de ondernemingswinsten en -resultaten , een praktijk welke in Japan veel verder ontwikkeld is . De regelingen inzake de deelneming van werknemers in het kapitaal van de onderneming zijn nog van bescheiden betekenis . Inventieve regelingen zijn nodig om de komende jaren de lonen aan te passen aan de allereerst vereiste omvangrijke investeringen met risicodragend kapitaal . Hoewel het initiatief in de eerste plaats moet uitgaan van de sociale partners kan , zoals reeds werd aangegeven , de overheid het proces bevorderen met maatregelen op regelgevend en fiscaal gebied .

Heronderzoek van de regelgevende functies van de overheid

Steeds meer wordt ingezien dat vele regelgevende activiteiten en mechanismen niet geheel tot het beoogde doel leiden , of zulks doen tegen zeer hoge kosten - zowel administratieve kosten als belemmeringen voor innovatie en voor het bereiken van doelmatigheid van de allocatie van middelen ; aldus kunnen zij in feite een drukkende invloed hebben op de potentiële groei . Recente acties tot vermindering van de economische kosten van de ( in ruime zin gedefinieerde ) regelgeving zijn zeer uiteenlopend van aard en laten ongetwijfeld nog veel ruimte voor verdere hervormingen . Als voorbeelden kunnen worden genoemd : verruiming van de huurvoorschriften in Duitsland , van de voorwaarden voor aanwerving van arbeidskrachten in Italië en van de arbeidstijdregelingen in België ; invoering van industriezones waarvoor weinig regels gelden in België en in het Verenigd Koninkrijk ; de privatisering van bepaalde staatsondernemingen , en in Nederland een omvattend programma van acties tot het opheffen van door voorschriften veroorzaakte belemmeringen voor de economische bedrijvigheid .

Er bestaat een zeer groot aantal restrictieve regelingen voor takken van dienstverlening en vrije beroepen alsook voor de industrie en de arbeidsmarkten . Het concurrentiebeleid in traditionele zin is gewoonlijk vrij beperkt van strekking in vergelijking met wat gedaan zou moeten worden . Vele categorieën diensten , welke soms eigen regelingen kennen of plaatselijk zijn geregeld , komen bij uitstek in aanmerking voor deregulering , bij voorbeeld waar het gaat om de beperking van de openingstijden van winkels . Vele financiële diensten en vrije beroepen zijn onnodig afgescheiden en beschermd tegen concurrentie , wat hoge kosten voor de economie met zich brengt of , rechtstreeks , hogere kosten van levensonderhoud . Monopolistische regelingen in verschillende takken van industrie kunnen hun reden van bestaan hebben verloren , bij voorbeeld wegens opgetreden technologische veranderingen . Zonder af te doen aan bepaalde fundamentele normen dient van bepaalde arbeidswetten , die veelal werden ingevoerd in een periode van volledige werkgelegenheid en een veel geringere taak van de staat ten aanzien van de herverdeling van de inkomens , te worden nagegaan of zij nog beantwoorden aan de huidige economische en sociale prioriteiten .

Concluderend voor de komende periode : in de Lid-Staten dient veel te worden gedaan om onnodige starheden op de markt te verwijderen . Het doel moet zijn te komen tot een voortdurende stroom van hervormingen van bestaande voorschriften , gericht op een grotere produktiviteit en een minder inflatoire prijsstelling .

3.3 . Rechtstreekse arbeidsmarktmaatregelen ter verplichting van het werkloosheidsprobleem

Een aantal belangrijke opleidingsprogramma's werden verder ontwikkeld , bij voorbeeld in Duitsland , Frankrijk , Ierland , Nederland en het Verenigd Koninkrijk . De Raad heeft een resolutie over de beroepsopleiding aanvaard . Er bestaat een ruime consensus over het nut van zulke maatregelen . Zij vormen een middel ter bestrijding van dat deel van de werkloosheid dat structureel is . De technologische vooruitgang is zodanig dat de opleiding voortdurend dient te worden aangepast om te voorkomen dat op de arbeidsmarkt bekwaamheden en openstaande plaatsen niet op elkaar aansluiten . Voorts werden maatregelen ingevoerd of uitgebreid waarbij rechtstreekse steun wordt verleend voor de creatie van werkgelegenheid , hetzij via een vermindering van de sociale bijdragen van de werkgever , hetzij via werkgelegenheidssubsidies aan de private sector of het scheppen van arbeidsplaatsen in de openbare sector ( in het bijzonder in België , Denemarken , Duitsland , Griekenland , Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk ) . In Duitsland bij voorbeeld zijn thans 56 000 personen betrokken bij het programma van werkgelegenheidssubsidies , terwijl in het Verenigd Koninkrijk 130 000 arbeidsplaatsen voor langdurig werklozen worden geschapen . In beide gevallen zal de extra financiële last naar verwachting beperkt blijven , aangezien de voorgenomen uitgaven ten dele worden gecompenseerd door besparingen op de werkloosheidsuitkeringen .

Anderzijds vormen de regelingen inzake vervroegde uittreding ( zoals werden ingevoerd in België , Nederland en Frankrijk ) een groeiende financiële last op de begrotingen voor sociale zekerheid . Voorts bestaat twijfel aan de mate waarin deze maatregelen verder kunnen worden uitgebreid . Afhankelijk van de participatiegraad van een geleidelijke verlaging van de gemiddelde leeftijd van uittreding leiden tot een verslechtering van de verhouding tussen werkenden en gepensioneerden , in het bijzonder over enkele jaren ( 1986 ) als de demografische groei van de bevolking in de leeftijdsgroep 15 - 64 tot stilstand komt , terwijl de oudere bevolking snel toeneemt .

Programma's ter bevordering van plaatselijke initiatieven krijgen steeds meer aandacht , onder meer in Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk . Nieuwe zelfstandige werkzaamheden , zowel in de dienstensector als in de industrie , worden daarmee aangemoedigd . De benodigde ondersteuning betreft bij voorbeeld deskundige adviezen inzake organisatorische , fiscale en reglementaire aangelegenheden . Indien deze steun kan worden gegeven in het aanvangsstadium van deze initiatieven zou bovendien de groei van de zwarte economie worden afgeremd .

De Commissie bereidt over dit onderwerp een mededeling aan de Raad voor . De potentiële werkgelegenheid in de zeer kleine ondernemingen lijkt zeer aanzienlijk - afhankelijk van de verschillende wettelijke vormen : éénmansbedrijf , vennootschap onder firma , cooperatie , vereniging zonder winstoogmerk en vrijwilligersorganisatie . Bij deze initiatieven kan gebruik gemaakt worden van plaatselijke bekwaamheden op het gebied van ambacht en techniek en van plaatselijke natuurlijke hulpbronnen . Voorts kunnen zij ook het overnemen van levensvatbare delen van failliet verklaarde ondernemingen betreffen .

De verkorting en reorganisatie van de werktijd zijn belangrijke elementen in de discussie over de bestrijding van de zeer hoge mate van werkloosheid geworden . Desbetreffende maatregelen zijn reeds genomen .

In verschillende Lid-Staten zijn onderhandelingen aangevangen of afgesloten met het doel de verkorting van de werktijden te gebruiken als instrument van werkgelegenheidsbeleid . In Frankrijk is , na overheidsmaatregelen waarbij werd besloten de gemiddelde werkweek te verkorten van 40 tot 39 uur in 1981/1982 , de verkorting van de werktijd thans onderwerp van gedecentraliseerde onderhandelingen .

In België en Nederland werd in vele gevallen door middel van collectieve arbeidsovereenkomsten , zoals was voorgesteld door de regering , een verband gelegd tussen de verkorting van de jaarlijkse werktijd en de uitbreiding van de werkgelegenheid , gepaard gaande met loonbeperking . In Italië houden de nieuwe collectieve overeenkomsten specifieke verminderingen van de werktijd in . In enkele gevallen werd voor bepaalde dienstensectoren na onderhandelingen besloten tot een grotere flexibiliteit van de werktijd , te zamen met een verlenging van de openingstijden en een uitbreiding van de werkgelegenheid ( bij voorbeeld in het Belgische bankwezen ) .

Deze maatregelen kunnen slechts dan een duurzaam positief effect hebben op de totale werkgelegenheid indien strenge voorwaarden in acht worden genomen om kostenstijgingen voor de ondernemingen te voorkomen . Het blijkt namelijk dat zowel gunstige als ongunstige voorbeelden kunnen worden vermeld . Tot de positieve voorbeelden behoren een flexibelere en kortere individuele werktijd gecombineerd met langere openingstijden in de dienstensector , meer ploegenwerk in de industrie en meer deeltijdbanen . Al deze maatregelen kunnen bijdragen tot economisch herstel en vermindering van werkloosheid . Vele verder gedetailleerde en dikwijls gedecentraliseerde oplossingen komen voor , zoals de programma's tot verdeling van de beschikbare arbeid in het Verenigd Koninkrijk . In Frankrijk is het negende Plan mede gericht op de ontwikkeling van nieuwe formules voor deeltijdse arbeidsplaatsen . Zij zullen onderwerp vormen van de onderhandelingen over de verkorting van de werktijd .

Naar aanleiding van het memorandum van de Commissie van 1982 betreffende de verkorting en de reorganisatie van de werktijd heeft het Europese Parlement op 28 april 1983 een resolutie aangenomen , waarin wordt aanbevolen op korte termijn over te gaan tot een belangrijke verkorting van de werktijd , rekening houdend met nationale omstandigheden en met de voorwaarden die gelden voor afzonderlijke bedrijfstakken en ondernemingen . Deze maatregelen zouden zodanig moeten worden uitgevoerd dat kostenverhogingen worden voorkomen .

De sociale partners in het Economisch en Sociaal Comité hebben in juli 1983 een advies aangenomen waarin wordt gesteld dat de verkorting en de reorganisatie van de werktijd tot een verlichting van het werkloosheidsprobleem kunnen bijdragen mits wordt voldaan aan voorwaarden overeenkomende met die welke werden uiteengezet in het memorandum van de Commissie .

In september 1983 heeft de Commissie een aanbeveling van de Raad voorgesteld betreffende de verkorting en reorganisatie van de werktijd , welke tot doel heeft :

a ) te komen tot een verkorting van de individuele werktijd , gecombineerd met de reorganisatie daarvan , zulks in voldoende mate om tot een positieve ontwikkeling van de werkgelegenheid te leiden , mits het concurrentievermogen wordt gevrijwaard , evenals de fundamentele sociale rechten ; en

b ) systematische betaalde overuren strenger te beperken en uitbreiding te geven aan de mate waarin noodzakelijk overwerk wordt beloond met vrije tijd inplaats van met extra uitbetalingen .

Concluderend : voor de komende jaren moet een actief beleid worden gevoerd dat gericht is op terugdringing van de werkloosheid en de sociale en economische kosten daarvan . Hoewel tijd nodig is om de macro-economische verhoudingen in de gewenste richtingen te wijzigen moeten vele taken onmiddellijk krachtig ter hand worden genomen . In het bijzonder pleit de Commissie ervoor dat aan de volgende gebieden van het arbeidsmarktbeleid prioriteit wordt gegeven :

- opleidings - en omscholingsregelingen , in het bijzonder voor jongeren ( 9 ) ;

- maatregelen tot het scheppen van arbeidsplaatsen , eveneens met prioriteit voor jongeren ( 9 ) ;

- grotere nadruk op het stimuleren van plaatselijke initiatieven voor kleinschalige creatie van arbeidsplaatsen ;

- initiatieven tot vergroting van de werkgelegenheid via verkorting en reorganisatie van de werktijd , met inachtneming van de noodzaak de kosten per eenheid produkt niet te doen stijgen .

3.4 . Maatregelen van de Europese Gemeenschap ter versterking van het herstel

De eigen verantwoordelijkheden van de Europese Gemeenschap zijn aanzienlijk bij het beheer van het handelsbeleid , het beleid inzake de interne markt en het concurrentiebeleid . De Gemeenschap heeft bovendien een groeiende taak op macro-economisch gebied en ten aanzien van de vergroting van het concurrentievermogen , met name van de industrie , en meer in het algemeen ten aanzien van de versterking van de economische structuur in verband met de ontwikkeling van haar eigen financiële instrumenten . In dit verslag wordt een overzicht gegeven van recente ontwikkelingen en initiatieven , met name naar aanleiding van de conclusies van de Europese Raad in Stuttgart in juni 1983 .

Macro-economisch en monetair beleid

In de huidige economische situatie vervult het Europees Monetair Stelsel ( EMS ) verschillende functies die alle uiteindelijk strekken tot verzekering van een stabiele economische groei . Het is in de eerste plaats een instrument dat dient tot coordinatie van de wisselkoersen in het grootste deel van het Europese contingent ; het beschermt de deelnemende landen tegen de grote instabiliteit van de wisselkoersen welke in de gehele geïndustrialiseerde wereld heerst . Aldus verschaft het de economische eenheid die gevormd wordt door de Gemeenschap een zekere homogeniteit en samenhang . Het EMS draagt derhalve bij tot consolidering van de voordelen die een grote geïntegreerde markt biedt met name op industrieel gebied . Ook is het EMS een krachtig instrument tot coordinatie van het monetair beleid , terwijl het bovendien een raamwerk vormt voor de gedragsregels en ervaringen die nodig zijn voor een betere gemeenschappelijke praktijk van coordinatie van het economisch beleid . Aangezien het EMS een gemeenschappelijke evaluatie van externe monetaire beperkende factoren vereist , verschaft het de Gemeenschap tenslotte tevens een georganiseerde grondslag voor haar bijdrage tot de werkzaamheden inzake de verbetering van het internationale monetaire systeem .

In het afgelopen jaar , op 21 maart 1983 , vond een herschikking van de pariteiten in het EMS plaats . Deze koersaanpassing was om twee redenen opmerkelijk . Voor de meeste centrale koersen ging het om fijn afgestemde wijzigingen . Deze gingen gepaard met belangrijke aanpassingen van het binnenlandse beleid , in het bijzonder in Frankrijk , waardoor de toekomstige stabiliteit van het stelsel werd vergroot .

Het gebruik van de Ecu op particuliere markten nam in het afgelopen jaar eveneens aanzienlijk toe en dit zal op den duur bijdragen tot een meer evenwichtig internationaal financieel stelsel .

De wederopleving van de wereldeconomie wordt vrijwel zeker belemmerd door een langzaam toenemend protectionisme . Dit wordt thans nog aanzienlijk verergerd door de schikking van de wisselkoersen voor de US-dollar en de yen en een toenemend gebrek aan evenwicht op de lopende rekeningen van de Verenigde Staten en Japan . Meer stabiele en cooperatieve oplossingen voor deze problemen worden door de Europese Gemeenschap dringend wenselijk geacht .

Structureel en micro-economisch beleid

De interne markt van Europea biedt zeer grote , onvoldoende benutte mogelijkheden , en kan gezien haar omvang een economisch milieu vormen dat gunstig is voor groei , efficiency en een geringe inflatie ( in ruime zin benaderd ; het potentieel omvat de afschaffing van non-tarifaire belemmeringen , een actievere concurrentie en een actiever industriebeleid ) . De voltooiing van de interne markt , welke de ondernemingen toegang tot een markt van continentale omvang zou verzekeren , zou een even krachtige stuwende factor zijn als die welke gevormd werd door de voltooiing van de douane-unie door de Gemeenschap in de eerste tien jaren van haar bestaan . Thans moet de fundamentele interdependentie tussen dit geheel van micro-economische aspecten en de macro-economische vooruitzichten voor de economische wederopleving van de Europese Gemeenschap op middellange termijn worden erkend . De EG-maatregelen , of potentiële maatregelen , houden op vele punten zeer nauw verband met nationaal beleid . Deze twee - nationaal en communautair - vormen van beleid dienen elkaar krachtig te ondersteunen . Voor gehele takken en sectoren van de economie zijn de mogelijkheden voor grotere produktiviteitsstijgingen , groei en lagere kosten en prijzen thans geblokkeerd door een combinatie van nationale restricties en weerstand tegen een doeltreffend gebruik van de bevoegdheden van de Gemeenschap . Vrijwel de gehele handel in verwerkte industrieprodukten wordt ernstig belemmerd door vele non-tarifaire hindernissen , met inbegrip van het ontbreken van overeenstemming over gemeenschappelijke technische standaarden , door restrictieve aanbestedingsprocedures voor overheidsopdrachten en door vertragingen en kosten aan de grenzen . Snel groeiende , en potentieel nog sneller groeiende , takken van de dienstensector - zoals de burgerluchtvaart , het wegvervoer , de verzekeringen en de financiële diensten zijn in de gehele Europese Gemeenschap onderwerp van zeer ingrijpende beperkingen van reglementaire aard - en de onderhandelingen over de voorstellen van de Commissie op dit gebied maakten uiterst langzaam voortgang ; de conclusies van de Europese Raad van Kopenhagen zouden sneller ten uitvoer gelegd moeten worden .

De kapitaalmarkten van de Gemeenschap zijn eveneens uiterst gefragmenteerd : de Commissie heeft een nieuwe aanpak van deze problemen voorgesteld met het doel de grote Europese capaciteit voor besparingen ten goede te doen komen aan investeringen in de economie van de Gemeenschap ( 10 ) .

Met betrekking tot verschillende technologisch-geavanceerde groei-industrieën - zoals informatietechnologie , biotechnologie , lucht - en ruimtevaart , alternatieve energiebronnen - bestaan er naar de mening van de Commissie grote mogelijkheden voor een meer doeltreffende Europese samenwerking . Verschillende vormen van organisatie van een Europese benadering zijn succesvol gebleken . Een recent voorbeeld is het Esprit-programma van de Gemeenschap . Deze Europese acties moeten leiden tot een veel krachtiger strategische impuls welke een omslag kan bewerkstellingen in de industrieel-technologische tekortkomingen van Europa ( 11 ) .

Met betrekking tot de begroting van de Gemeenschap heeft de Commissie in haar jongste mededelingen aanbevolen een groter deel van de uitgaven te bestemmen voor acties tot herstel van de economie en tot verbetering van de werkgelegenheidssituatie : zij heeft voorgesteld over een periode van vijf jaar de middelen die worden bestemd voor doelstellingen van industriebeleid , regionaal beleid en energiebeleid en voor onderzoek en ontwikkeling reëel te verdubbelen .

De leningsactiviteiten van de Gemeenschap werden eveneens uitgebreid en aangepast aan de noodzaak verbetering te brengen in de ontwikkeling van de investeringen . In 1982 werd een bedrag van 5,3 miljard Ecu aan leningen verstrekt . Dit bedrag zal voor 1983 waarschijnlijk aanzienlijk hoger zijn , ook indien de betalingsbalanslening van 4 miljard Ecu aan Frankrijk buiten beschouwing wordt gelaten . De hoge prioriteit die wordt gegeven aan de financiering van investeringen in de produktieve sector blijkt uit het feit dat de desbetreffende leningen van 1981 op 1982 meer dan verdubbeld zijn ; bijzondere aandacht werd daarbij gegeven aan het midden - en kleinbedrijf .

De voortdurende groei van deze activiteiten in 1983 was mogelijk door de uitbreiding en verlenging van het Nieuw Communautair Instrument ( NCI ) . In dit verband werd de Commissie de bevoegdheid gegeven opnieuw 3 miljard Ecu aan leningen op te nemen ; vervolgens werd een eerste tranche van 1,5 miljard Ecu toegestaan . Daarnaast heeft de Commissie in juni 1983 financiering door de Gemeenschap van innovatie in kleine en middelgrote ondernemingen voorgesteld . Naar het oordeel van de Commissie zal het beschikbaar stellen van kredieten van de Gemeenschap , met het doel de particuliere financiële sector in de Lid-Staten aan te sporen actiever te worden ten gunste van innoverende investeringen in kleine en middelgrote ondernemingen , een aanzienlijk groeipotentieel tot ontwikkeling brengen en leiden tot de schepping van nieuwe , op de toekomst gerichte , arbeidsplaatsen .

Concluderend : voor de komende periode zijn de volgende maatregelen van de Gemeenschap nodig :

- De versterking van het Europees Monetair Stelsel kan dienen tot ondersteuning van de economische wederopleving . Een zeer belangrijke volgende stap zou kunnen zijn de uitbreiding van het lidmaatschap tot alle landen van de Gemeenschap . De versterking van de Europese monetaire mechanismen kan het economisch beleid in Europa een grotere bewegingsvrijheid ten opzichte van de internationale monetaire situatie geven . Uitbreiding van het particuliere en officiële gebruik van de Ecu en herziening van de capaciteit van zijn leningmechanismen behoren tot de mogelijke maatregelen .

- Een betere internationale samenwerking zou ongetwijfeld bijdragen tot versterking van het herstel . De Gemeenschap moet in meerdere gevallen een gezamenlijk standpunt innemen ten einde de gebeurtenissen zo doeltreffend mogelijk te kunnen beïnvloeden . In concreto is het in het belang van de Gemeenschap dat de grote industrielanden ernstige distorsies en externe schokimpulsen in hun financieel beleid corrigeren of het ontstaan daarvan voorkomen . In de huidige situatie is het voor het op ondersteuning van het herstel gerichte Europees beleid van belang dat de Verenigde Staten hun toekomstige begrotingstekorten verminderen . De Gemeenschap dient tevens werkzaamheden te stimuleren die gericht zijn op een door minder instabiele wisselkoersverhoudingen gekenmerkt internationaal monetair stelsel dat kan voorzien in de behoeften aan reservemiddelen . De Gemeenschap dringt aan op spoedige ratificatie door de Verenigde Staten van de uitbreiding van de financiële middelen van het IMF . De geïndustrialiseerde wereld moet pogingen in de ontwikkelingslanden met een zware schuldenlast om te komen tot juist evenwicht tussen aanpassing en financiering krachtig steunen .

- Een kwantitatieve stap vooruit bij de voltooiing van de interne markt van de Gemeenschap en de stimulering van haar capaciteit op het gebied van de industrie met moderne technologie is nu nodig als bijdrage tot het economische herstel op middellange termijn . Indien deze vooruitgang wordt gemaakt zal de produktieve sector nieuwe mogelijkheden krijgen voor de ontwikkeling van de handel en van de industriële produktie .

- De begroting van de Gemeenschap dient geleidelijk te worden afgestemd op een meer actieve ondersteuning van de verwezenlijking van doelstellingen op het gebied van het industriebeleid , het regionaal beleid en het energiebeleid en van doelstellingen op het gebied van onderzoek en ontwikkeling . Ten slotte dient de benutting van de kredietwaardigheid van de Gemeenschap via de ontwikkeling van haar leningsactiviteiten rechtstreeks bij te dragen tot een krachtigere ontwikkeling van de investeringen in de Gemeenschap , een doelstelling welke voor de Gemeenschap prioriteit heeft .

4 . Samenvatting en conclusies : consolidering van een Europese wederopleving

1 . De Europese Raad heeft de Commissie verzocht de omvang van het economisch herstel te analyseren en na te gaan welke maatregelen kunnen worden genomen om dit herstel te bevorderen .

2 . Een zeker conjunctuurherstel in Europa tekent zich af . Het is echter niet algemeen en veeleer zwak en potentieel kwetsbaar voor nieuwe ongunstige ontwikkelingen in de internationale economie . De werkloosheid neemt weliswaar minder snel toe , maar het niveau ervan blijft zeer hoog , ook al zou het niet verder oplopen . Aan enkele van de belangrijkste voorwaarden voor een krachtiger herstel - monetaire en financiële stabilisatie - is in verschillende landen grotendeels voldaan en elders wordt in deze zin vooruitgang geboekt . Er zijn steeds meer tekenen die erop wijzen dat thans in de gehele Gemeenschap gestreefd wordt naar het onder controle brengen van de openbare financiën en de arbeidskosten .

3 . De overgang van het aanpassingsproces in een volgende dynamische fase van wederopleving op grote en algemene schaal is nog niet duidelijk . In zekere zin kan deze overgang zich automatisch voordoen . Naar het oordeel van de Commissie is evenwel het gevaar van een terugval in een voortgezette quasi-stagnatie te groot om het beleid ongewijzigd te laten .

In verband met de voornamelijk externe gevaren die het herstel nog bedreigen dient de Gemeenschap naast de in dit verslag beschreven nationale en daarop aansluitende interne communautaire acties , de hoogste prioriteit te geven aan haar deelneming aan alle mogelijke acties tot stabilisering van de internationale verhoudingen , waarbij het zowel om een duurzame en evenwichtige oplossing van het schuldenprobleem als om de verbetering van het internationaal monetair stelsel gaat .

Intern zijn , zoals hierna wordt aangegeven , nieuwe stimulansen nodig om de Europese economie weer op het gewenste pad te brengen - het pad van significante groei , hoge niveaus van werkgelegenheid en concurrentievermogen en lage of dalende inflatiepercentage .

4 . De Commissie is van mening dat de verdere ontwikkeling van het beleid tot vergroting van de mogelijkheden voor een grondig en duurzaam Europees economisch herstel de volgende vormen moet aannemen :

( i ) aanwending van de aanwezige ruimte voor een verdere verlaging van de rentetarieven voor zover en in geval de internationale en binnenlandse omstandigheden dit mogelijk maken ;

( ii ) vermindering van de structurele begrotingstekorten en vervolgens stabilisatie daarvan op een laag niveau ten einde een nieuwe groei van particuliere investeringen te vergemakkelijken , zonder echter een beroep op de automatisch stabiliserende effecten van de begroting uit te sluiten ;

( iii ) herstructurering van de overheidsuitgaven en de belastingen , met name om

- prioriteit te geven aan de uitgaven , in het bijzonder de infrastructuuruitgaven , welke bijdragen tot vergroting van het produktieve potentieel ,

- de groei van de belastingdruk te beëindigen en zelfs in een tegengestelde ontwikkeling te doen verkeren ,

- het fiscaal milieu voor de sector bedrijven verder te verbeteren ;

( iv ) herziening van de regelgevende activiteiten van de overheid ten einde ondoelmatigheden en starheden welke het produktieve potentieel beperken weg te nemen ;

( v ) een aanhoudend streven tot vermindering van de werkloosheid door middel van directe maatregelen zoals :

- opleidings - en omscholingsregelingen , in het bijzonder voor jongeren ,

- maatregelen tot schepping van arbeidsplaatsen , in het bijzonder door stimulering van plaatselijke en kleinschalige werkgelegenheid ,

- verkorting en reorganisatie van de werktijd , met inachtneming van de noodzaak kostenverhogingen te voorkomen ;

( vi ) een inkomensontwikkeling die beantwoordt aan voorwaarden voor economisch herstel , in het bijzonder :

- in vele landen een verdere nominale vermindering van de loonstijging , waardoor de inflatie zal dalen en het financieel beleid een meer expansief reëel effect kan hebben ,

- een zodanige ontwikkeling van de reële lonen dat de winstgevendheid van bedrijven aanmerkelijk wordt verbeterd , waardoor een opleving van de investeringen evenals een toeneming van de werkgelegenheid mogelijk wordt ,

- een grotere flexibiliteit in de loonstructuur , via collectieve onderhandelingen , waardoor de arbeidsmarkt beter wordt ontlast , en een uitbreiding van de systemen waarbij het loon wordt gekoppeld aan de resultaten van de onderneming en de deelneming van werknemers in de financiering van investeringen wordt bevorderd ;

( vii ) krachtige steun op het niveau van de Europese Gemeenschap voor deze gelijkgerichte nationale beleidsmaatregelen , met name door actie onder drie rubrieken :

- versterking van de monetaire mechanismen van de Gemeenschap en een vastberaden en doelgericht optreden van de Gemeenschap tot verbetering van het internationale monetaire stelsel en de wereldhandelsverhoudingen ,

- opbouw van het Europese potentieel in de nieuwe groeisectoren van geavanceerde technologie , zoals informatietechnologie , telecommunicatie en biotechnologie , zulks via elkaar aanvullende nationale en communautaire acties ,

- belangrijke vorderingen bij de voltooiing van de interne markt van de Gemeenschap , waarin de nog talrijke beperkingen de weg versperren voor een nieuwe groeibevorderende stuwkracht .

5 . Indien de Europese landen niet georganiseerd optreden bestaat er weinig hoop dat hetgeen werd bereikt uit een oogpunt van stabilisatie zal overgaan in een dynamisch herstelproces . Uitsluitend door het onderling afgestemde nationaal en communautair optreden een kwantitatieve stap vooruit te brengen , hetgeen tevens aanzienlijk zou kunnen worden bevorderd door een betere en ruimere internationale samenwerking , kan een krachtig herstel worden bereikt .

6 . Nu dat een aantal interne en externe factoren duidelijk een economisch herstel teweeg kunnen brengen is een snelle mobilisatie van alle actiemiddelen die hierboven werden genoemd nodig om deze ontwikkeling te bevestigen .

7 . Indien in de landen en in de Europese Gemeenschap als geheel een voldoende kritische hoeveelheid samenhangende beleidsinitiatieven tot stand wordt gebracht zou het fundamentele klimaat van de economische verwachtingen in Europa gewijzigd kunnen worden ten gunste van de groei van de investeringen en de werkgelegenheid en van een verbetering van het concurrentievermogen van het Europese bedrijfsleven .

8 . Het doel moet zijn 1984 te maken tot het jaar waarin deze fundamentele wijziging van de ontwikkeling van de Europese economie wordt bevestigd . Een strovuurtje van niet-duurzame groei kan geen doelstelling zijn . Wat nodig is een maximale positieve groei die verenigbaar is met een vermindering van de fundamentele structurele problemen die in het laatste decennium , zo niet in de laatste twee decennia , zijn geaccumuleerd .

( 1 ) Het " Economisch Jaarverslag " wordt door de Commissie aan de Gemeenschapsinstellingen voorgesteld ingevolge artikel 4 van Beschikking 74/120/EEG van de Raad van 18 februari 1974 betreffende de verwezenlijking van een hoge mate van convergentie van de economische politiek van de Lid-Staten der Europese Economische Gemeenschap ( PB nr . L 63 van 5 . 3 . 1974 , blz . 16 ) , zoals gewijzigd bij Beschikking 75/787/EEG ( PB nr . L 330 van 24 . 12 . 1975 , blz . 52 ) . De Raad is volgens de genoemde beschikking gehouden in het vierde kwartaal van elk jaar - op voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Parlement en het Economisch en Sociaal Comité - een jaarverslag inzake de economische situatie van de Gemeenschap , alsmede door elke Lid-Staat te volgen richtsnoeren voor het economisch beleid , vast te stellen .

Evenals in voorgaande jaren stelt de Commissie tevens , als achtergrond voor het Economisch Jaarverslag , een afzonderlijk Economisch Jaaroverzicht op dat een verder gedetailleerde feitelijke analyse bevat van de recente economische ontwikkeling en de vooruitzichten voor het komende jaar . Dit tweede stuk wordt ter informatie aan de Raad , het Parlement en het Economisch en Sociaal Comité voorgelegd .

( 2 ) Zie voor een gedetailleerde analyse " Energie en economie : studie over de belangrijkste relaties in de landen van de Europese Gemeenschap " , Europese Economie nr . 16 , juli 1983 .

( 3 ) Zie voor een gedetailleerde analyse " De buitenlandse handel van de Gemeenschap : de kapitaalgoederenindustrie in gevaar " , Europese Economie nr . 16 , juli 1983 .

( 4 ) De gebruikte deflator is de stijging van het indexcijfer van de consumptieprijzen in de afgelopen twaalf maanden .

( 5 ) Zie ook de mededeling van de Commissie aan de Raad van 1 juli 1983 over " Begrotingsbeleid in de Lid-Staten in 1984 " en het daarmee verband houdende verslag van 6 juli 1983 over " Begrotingsdiscipline en economische convergentie " en " Herstructurering van de overheidsuitgaven ten behoeve van het produktieve potentieel " .

( 6 ) " Investeringen van de ondernemingen en fiscaal en financieel klimaat " , Europese Economie nr . 16 , juli 1983 , alsmede de mededeling van de Commissie aan de Raad betreffende de fiscale en financiële maatregelen ten gunste van de investeringen van 18 april 1983 ( eveneens in Europese Economie nr . 16 ) .

( 7 ) Door middel van een verhoging van de bedragen der deelnemingen in het aandelenkapitaal waarvoor belastingfaciliteiten gelden en , in het geval van Duitsland , waarvoor subsidies worden verstrekt .

( 8 ) " Financierings - en fiscale maatregelen ter bevordering van de investeringen " van 28 april 1983 ( COM(83 ) 218 def ) .

( 9 ) In april 1983 heeft de Commissie aan de Raad een " Resolutie inzake de bevordering van de werkgelegenheid voor jongeren " voorgesteld ; dit voorstel is thans in behandeling .

( 10 ) Zie mededeling van de Commissie aan de Raad " Financiële integratie " van 20 april 1983 .

( 11 ) Voor nadere bijzonderheden zie de mededeling van de Commissie over " De verbetering van het internationale concurrentievermogen van de Europese ondernemingen " , en vele denkbeelden die in dezelfde richting gaan en werden ontwikkeld in memoranda van de Franse Regering " Une nouvelle étape pour l'Europe : un espace commun de l'industrie et de la recherche " , van de Regering van het Verenigd Koninkrijk " The development of the Community : other policies " en van de Duitse Regering " Reconsideration of policies and the development of new actions ( excluding agriculture ) " , alle daterend uit september 1983 .

BIJLAGE

WERKGELEGENHEIDSMAATREGELEN IN 1982/1983 ( 1 )

België

Vervroegd pensioen voor werknemers bij bewijs van aanwerving ter vervanging ; tijdelijke verlaging van de sociale premies bij de aanwerving van de eerste werknemer ; financiële steun aan kleine en middelgrote ondernemingen die geregistreerde werklozen aanwerven ; verlenging van de schoolplicht ; mogelijkheid tot werktijdverkorting bij de aanwerving van extra personeel .

Denemarken

Overheidssteun aan ondernemingen en lagere overheden die jongere werklozen aanwerven .

Bondsrepubliek Duitsland

Tijdelijke steun aan ondernemingen die werklozen aanwerven ; scholings - en herscholingsprogramma's voor jongere en volwassen werklozen .

Griekenland

Financiële steun voor nieuwe arbeidsplaatsen voor jongeren ; reorganisatie van het leerlingstelsel ; verlaging van de werktijd tot 40 uur per week .

Frankrijk

Vakopleidingscontracten ( financiële steun aan werkgevers die een opleiding en een zekere tewerkstellingsduur garanderen ) ; plan voor het invoegen van jongeren in het beroepsleven ; steun voor vermindering van de arbeidstijd als dit geschiedt zonder produktieverlies en met behoud of uitbreiding van het personeelsbestand .

Ierland

Opleidingsprogramma's voor jongeren ; oprichting van een investeringsinstelling voor rechtstreekse werkgelegenheidsschepping .

Italië

Oprichting van een investeringsfonds voor de werkgelegenheid ; overeenkomst tussen de sociale partners en de regering over , onder meer , de glijdende loonschaal en de vermindering van het aantal arbeidsuren met 40 uur per jaar tegen het midden van 1985 .

Luxemburg

Steun voor de aanwerving van langdurig werklozen ; verbod van overwerk .

Nederland

Perioden van vakopleiding voor jongere werklozen ; subsidies aan werkgevers die leerovereenkomsten aanbieden ; overeenkomst tussen de sociale partners over de mogelijkheid tot verkorting van de arbeidsduur .

Verenigd Koninkrijk

Vakopleidingsprogramma met twaalf maanden opleiding voor 16-jarige schoolverlaters ; programma deeltijdbanen in de sector maatschappelijke dienstverlening ; baandelingsprogramma om deeltijdarbeid te bevorderen .

( 1 ) Deze lijst is niet exhaustief .

TABEL 1

Gemeenschap : voornaamste economische grootheden , 1961 - 1984

* BBP nominaal * BBP reëel * Prijsindexcijfer BBP * Prijsindexcijfer gezinsconsumptie * Loonsom per werknemer * Lopende tekening van de betalingsbalans * Financieringssaldo van de overheid * Groei van de geldhoeveelheid * Werkloosheid *

* % ( 4 ) * % ( 4 ) * % ( 4 ) * % ( 4 ) * % ( 4 ) * % van het BBP * % van het BBP * % ( 4 ) ( 5 ) * % *

1961 - 1970 * 9,1 * 4,7 * 4,3 * 3,8 * 8,9 * 0,4 * - 0,4 * 10,4 * 2,1 *

1971 - 1980 * 13,0 * 2,9 * 9,8 * 9,7 * 13,3 * - 0,1 * - 2,8 * 13,8 * 4,2 *

1981 * 8,7 * - 0,4 * 9,1 * 10,1 * 12,1 * - 0,6 * - 5,2 * 10,8 * 7,8 *

1982 * 9,5 * 0,4 * 9,1 * 8,7 * 9,6 * - 0,6 * - 5,2 * 10,7 * 9,5 *

1983 ( laatste verslag ) ( 1