BESLUIT VAN DE COMMISSIE

van 3 september 2013

betreffende steunmaatregel SA.32554 (09/C)

Herstructureringssteun ten behoeve van Hypo Group Alpe Adria die Oostenrijk ten uitvoer heeft gelegd

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2013) 5648)

(Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2014/341/EU)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 108, lid 2, eerste alinea,

Gezien de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name artikel 62, lid 1, onder a),

Na de lidstaten en andere belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken (1),

Overwegende hetgeen volgt:

1. PROCEDURE

In december 2008 ontving Hypo Group Alpe Adria (hierna „HGAA” of „de bank” genoemd) 900 miljoen EUR aan tier 1-Partizipationskapital (2) van de Republiek Oostenrijk krachtens de Oostenrijkse regeling voor noodsteun aan banken (hierna het „bankenplan” genoemd) (3) .

In haar besluit van 12 mei 2009 in zaak N 254/2009 (hierna het „besluit tot inleiding van de procedure van 2009” genoemd) (4) leidde de Commissie de formele onderzoeksprocedure in overeenkomstig artikel 16 van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (5) , omdat zij twijfels had over de verenigbaarheid met de interne markt van de herstructureringssteun die Duitsland in december 2008 had verleend aan BayernLB, de meerderheidsaandeelhouder van HGAA. In hetzelfde besluit stelde de Commissie de vraag of HGAA in wezen gezond was.

HGAA werd op 23 december 2009 genationaliseerd. In dat verband stond de Commissie in haar besluit van 23 december 2009 betreffende de steunmaatregelen C 16/2009 en N 698/2009 (6) (hierna het „reddingsbesluit van december 2009” genoemd) op grond van artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (hierna „VWEU” genoemd) tijdelijk een aantal steunmaatregelen toe, in afwachting van de indiening bij de Commissie van een geloofwaardig herstructureringsplan voor HGAA. In datzelfde besluit breidde de Commissie de formele onderzoeksprocedure uit tot aanvullende steunmaatregelen van Oostenrijk ten gunste van HGAA.

Op 22 juni 2010 breidde de Commissie de formele onderzoeksprocedure nogmaals uit, met name omdat in het herziene herstructureringsplan voor HGAA, dat op 16 april 2010 was ingediend, niet werd aangetoond dat de levensvatbaarheid was hersteld, de lasten op een juiste wijze waren verdeeld en verstoringen van de mededinging voldoende waren beperkt. Tevens verlengde de Commissie de goedkeuring van de steun, die zij in het reddingsbesluit van december 2009 tijdelijk als met de interne markt verenigbaar had aangemerkt, in afwachting van haar beoordeling van het herstructureringsplan voor HGAA (hierna het „verlengingsbesluit van 2010” genoemd) (7) .

Op 29 december 2010 meldde Oostenrijk een aanvullende maatregel ten gunste van HGAA in de vorm van een activagarantie voor een bedrag van 200 miljoen EUR aan. Deze steunmaatregel werd goedgekeurd in het besluit van de Commissie van 19 juli 2011 betreffende de steunmaatregelen SA.32172 (2011/NN) en SA.32554 (2009/C) (8) (hierna het „reddingsbesluit van juli 2011” genoemd).

Op 3 december 2012 meldde Oostenrijk een aanvullende steunmaatregel aan ten gunste van HGAA in de vorm van een kapitaalinjectie via aandelen zonder nominale waarde (Stückaktien) door de Republiek Oostenrijk en een staatsgarantie op door HGAA uitgegeven achtergesteld schuldpapier. In de aanmelding was een reeks toezeggingen voor HGAA opgenomen. Deze maatregelen werden door de Commissie tijdelijk toegestaan in haar besluit van 5 december 2012 betreffende steunmaatregel SA.32554 (2009/C) (10) (hierna het „reddingsbesluit van december 2012” genoemd). De goedkeuring werd verleend op basis van een aantal toezeggingen van Oostenrijk. Oostenrijk is deze toezeggingen echter slechts gedeeltelijk nagekomen.

Op 5 oktober 2012 vorderde Oostenrijk de nietigverklaring van het besluit van de Commissie van 25 juli 2012 betreffende steunmaatregel SA.28487 (C 16/2009 ex N 254/2009) (11) inzake BayernLB. Dit besluit werd later ingetrokken en vervangen door het besluit van de Commissie van 5 februari 2013 (12) (hierna het „besluit-BayernLB” genoemd).

2. BESCHRIJVING

2.1. BEGUNSTIGDE BANK

HGAA is een internationaal opererend financieel concern waarvan het hoofdkantoor in Klagenfurt (Karinthië) is gevestigd. Van hieruit worden de bank- en leaseactiviteiten van het concern, waaronder de af te bouwen activiteiten, geleid en aangestuurd via Hypo Alpe Adria Bank-International (hierna „HBInt” genoemd). HBInt vervult centrale concernfuncties, waaronder concerncontrole en -boekhouding, risicobeheer, juridische zaken en compliance, liquiditeitsbeheer, de uitgifte van effecten en de herfinanciering van de dochterondernemingen van HGAA.

Op 31 december 2008 was HGAA via bank- en/of leasedochters aanwezig in twaalf landen, te weten Oostenrijk, Slovenië, Italië, Duitsland, Hongarije, Bulgarije, Kroatië, Servië, Bosnië en Herzegovina, Montenegro, Oekraïne en de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië.

Momenteel is HGAA in Oostenrijk actief met HBA. De bank is ook actief in Slovenië (met HBS en leasemaatschappij HLS), Kroatië (met HBC en de geïntegreerde leasemaatschappij HAALC), Bosnië en Herzegovina (met de banken HBFBiH en — in de Servische Republiek — HBRS, waartoe ook leasemaatschappij HLRS behoort), Servië (met HBSE) en Montenegro (met HBM) (hierna gezamenlijk de „Zuidoost-Europese landen” of „ZOE-landen” genoemd).

Er is een proces gestart waarbij veel van de industriële belangen en financiële dochterondernemingen van de bank worden afgebouwd. Het Italiaanse HBI ontplooit sinds 1 juli 2013 geen nieuwe bedrijfsactiviteiten meer. Tot de andere dochterondernemingen die worden afgebouwd, behoren de Kroatische leasemaatschappij HLC en een af te bouwen Kroatische onderneming die was ontstaan uit overgedragen bankactiva (H-ABDUCO), de Oostenrijkse leasemaatschappij HLA, de Duitse leasemaatschappij HLG, in Montenegro de leasemaatschappij HLM en een af te bouwen onderneming die was voortgekomen uit overgedragen bankactiva (HDM), de Hongaarse leasemaatschappij HLHU, de Bulgaarse leasemaatschappij HLBG, de leasemaatschappij HLMK in de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië, de Oekraïense leasemaatschappij HLUA, in Bosnië en Herzegovina leasemaatschappij HETABiH en een af te bouwen onderneming die was voortgekomen uit overgedragen bankactiva (BORA), de Servische leasemaatschappijen HLSE en HRSE, de Sloveense maatschappijen TCK en TCV (deze beide bedrijfsonderdelen waren voortgekomen uit overgedragen bank- en leaseactiviteiten) en de Italiaanse leasemaatschappij HLI (14) . De Alpe Adria Privatbank in Liechtenstein is al geliquideerd.

De Oostenrijkse dochteronderneming HBA biedt bankdiensten aan particulieren, ondernemingen en institutionele klanten aan. Zij biedt alle klassieke diensten van een algemene bank aan. HBA is sterk regionaal verankerd in Karinthië en heeft daarnaast vestigingen in Wenen en Salzburg. Het nationale marktaandeel bedraagt minder dan […] (15) % in activa en […] % in deposito’s.

In Slovenië is het concern aanwezig met de bank HBS (marktaandeel circa […] % in activa en […] % in deposito’s). Leasemaatschappij HLS verricht vooral leaseactiviteiten op het gebied van mobiliteit en geselecteerd onroerend goed.

De Kroatische HBC is een algemene bank (marktaandeel circa […] % in activa en […] % in deposito’s). HAALC is actief op het gebied van leasing en heeft een marktaandeel van circa […] % in herfinancieringsvolume.

In Bosnië en Herzegovina zijn twee verschillende banken actief, te weten HBRS in de Servische Republiek (Republika Srpska) (marktaandeel circa […] % in activa en […] % in deposito’s) en HBFBiH in de Federatie van Bosnië en Herzegovina (met een marktaandeel van […] % in activa). Leasemaatschappij HLRS is eigendom van HBRS en heeft een marktaandeel van circa […] % wat het volume nieuwe financiering betreft.

HBM in Montenegro heeft een marktaandeel van ongeveer […] % in activa. De leaseactiviteiten van de bank hebben een marktaandeel van […] %.

Het Servische HBSE richt zich vooral op de particuliere en zakelijke segmenten (marktaandeel circa […] % in activa en […] % in deposito’s).

2.2. STEUNMAATREGELEN

December 2008 — Maatregelen van BayernLB en overheidsmaatregelen in het kader van het Oostenrijkse reddingspakket voor de banken

in december 2008 ontving HGAA 700 miljoen EUR van haar toenmalige meerderheidsaandeelhouder, BayernLB, die in dezelfde maand zelf staatssteun had gekregen van de deelstaat Beieren;

December 2009 — Herkapitalisatie door de staat en overheidsgaranties

Januari 2011 — Activagarantie

December 2012 — Herkapitalisatie door de staat en overheidsgarantie

2.3. NOG NIET TOEGEKENDE AANVULLENDE STEUN

Het herstructureringsplan voorziet voor de periode 2013-2017 voor de af te bouwen activiteiten een aanvullende kapitaalbehoefte van circa 2,6 miljard EUR in het basisscenario, van 4,7 miljard EUR in een pessimistisch scenario en van 5,4 miljard EUR in een stressscenario. Aangenomen dat het kapitaal in liquide vorm wordt verstrekt, zou de benodigde extra liquiditeitsbehoefte van HGAA in de periode tot 2017 in het basisscenario 2,5 miljard EUR belopen en naar verwachting 3,3 miljard EUR in een pessimistisch stressscenario. (Mocht de steun niet in liquide vorm worden verleend, dan zijn wellicht liquiditeitsmaatregelen voor een hoger bedrag noodzakelijk.)

Uit voorzorg heeft Oostenrijk om goedkeuring van de Commissie verzocht voor de staatssteun die eventueel nodig is bij een extra kapitaal- of liquiditeitsbehoefte, om aan alle wettelijke eisen te voldoen of verliezen af te dekken. Het verstrekte kapitaal wordt beperkt tot het bedrag dat nodig is om te voldoen aan de minimumkapitaalvereisten, die door de bevoegde toezichthouder moeten worden bevestigd.

2.4. BIJDRAGE VAN DE VOORMALIGE AANDEELHOUDERS VAN HGAA

Vóór de nationalisatie had HGAA de volgende eigenaren: BayernLB (67,08 %), de deelstaat Karinthië via Kärntner Landesholding (12,42 %), Grazer Wechselseitige Versicherung AG (hierna „GRAWE” genoemd) (20,48 %) en Mitarbeiterstiftung Hypo Alpe Adria (0,02 %).

Om de liquiditeit van HGAA te waarborgen stelde BayernLB een liquiditeitslijn van […] EUR die in december 2009 was geëindigd opnieuw ter beschikking. Hiermee was een bedrag gemoeid. Daarnaast werd overeengekomen dat de bestaande financiering binnen het concern van […] EUR van BayernLB aan HGAA tot 31 december 2013 bij HGAA zou blijven. Voor 2014 zou BayernLB een financiering van […] EUR bij HGAA laten, en voor 2015 van […] EUR. Deze bedragen worden door Oostenrijk gegarandeerd indien HGAA wordt opgesplitst of een vergelijkbare andere economische maatregel wordt genomen die de levensvatbaarheid van HGAA niet waarborgt (17) .

In 2008 heeft BayernLB al 700 miljoen EUR aan kapitaal in HGAA geïnjecteerd. Van dat geld is inmiddels niets meer over omdat het volledig werd gebruikt om verliezen af te dekken.

GRAWE droeg in de periode tot 31 december 2013 ook 100 miljoen EUR aan door zekerheden gedekte liquiditeiten bij (50 miljoen EUR door Oostenrijk gedekte obligaties en 50 miljoen EUR door andere activa die in aanmerking kwamen voor de uitgifte van gedekte obligaties).

een herkapitalisatie van 200 miljoen EUR, die in twee delen plaatsvond: Karinthië zette 50 miljoen EUR tier 2-kapitaal om in circa 31 miljoen EUR tier 1-Partizipationskapital en deed een injectie van 150 miljoen EUR in de vorm van Partizipationskapital. Het Partizipationskapital heeft een winstgerelateerd dividend van 6 %, dat voor het eerst wordt uitgekeerd over het boekjaar 2013. Het totale bedrag van 181 miljoen EUR Partizipationskapital dat in eerste instantie werd geïnjecteerd is ondertussen door een kapitaalvermindering geslonken tot circa 55 miljoen EUR;

In onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van de oorspronkelijke bijdragen aan Partizipationskapital in HGAA (volledig in HBInt geïnjecteerd) en de huidige bedragen. Opgemerkt moet worden dat Partizipationskapital geen stemrecht geeft. Alle aandelen met stemrecht zijn in het bezit van de Republiek Oostenrijk.

HGAA kocht meerdere hybride en andere kapitaalinstrumenten ruim onder de nominale waarde terug of trok ze geheel in en vergrootte daarmee haar kapitaalbasis: in april 2012 deed HGAA een transactie waardoor het tier 1-kapitaal met 153 miljoen EUR toenam. In augustus 2012 annuleerde HGAA enkele hybride instrumenten, waarmee zij nog eens 23,5 miljoen EUR aan kapitaal genereerde. In december 2012 bood HGAA een terugkoop van andere kapitaalinstrumenten aan, hetgeen een buitengewone winst van […] EUR opleverde.

Daarnaast ontvingen de houders van eigenvermogensinstrumenten (Partizipationskapital en andere hybride kapitaalinstrumenten) geen winstgerelateerde dividenden of coupons vanwege de verliezen van HGAA. Over 2009 en 2010 kon HGAA derhalve meer dan […] EUR inhouden.

2.5. OORZAKEN VAN DE PROBLEMEN VAN HGAA

Expansie van HGAA, per land en per bedrijfsonderdeel

HGAA gokte zwaar op een snelle groei en inhaalslagen op de markten in de ZOE-landen. Met name in de periode 2000-2007 betrad HGAA een groot aantal nieuwe markten. Hierdoor nam het balanstotaal van HGAA toe van 9,8 miljard EUR (op 31 december 2002) tot 43,3 miljard EUR (op 31 december 2008).

De snelle groei van het balanstotaal op de ZOE-markten, in combinatie met goedkope financiering met overheidsgaranties, genereerde winst op de korte termijn. In de periode 2002-2006 maakte HGAA elk jaar winst, behalve in 2004. Het bedrijfsmodel onttrok echter de onderliggende risico’s van herfinanciering en verslechterende activa aan het zicht, waardoor de bank de nodige controles niet uitvoerde en de procedures voor interne controle en risicobeheer die nodig waren om te voldoen aan de veranderende behoeften door de expansie, niet ontwikkelde. De groei van de bedrijfsactiviteiten speelde een centrale rol in de strategie van de bank, waardoor zij grote risico’s nam, met name bij projecten op het gebied van onroerend goed en toerisme, en de economische en zakelijke risico’s stelselmatig onjuist werden ingeschat. Het gebrek aan goede controlemechanismen maakte de bank ook gevoelig voor fraude en leidde tot diverse strafrechtelijke onderzoeken. Na verloop van tijd raakte de portefeuille vervuild met een aanzienlijk deel oninbare leningen, onder meer door het ontbreken van goede zakelijke zekerheden. In veel gevallen bleken onderpanden moeilijk of in het geheel niet te verkopen, waardoor grote afschrijvingen noodzakelijk waren.

Omdat daarnaast in de ZOE-landen een aanzienlijk deel van de leningen in het retailsegment of aan ondernemingen in het midden- en kleinbedrijf (mkb) in euro of Zwitserse frank was verstrekt, liep de bank extra terugbetalingsrisico’s. Door een waardestijging — van met name de Zwitserse frank — tegenover de lokale valuta zijn deze risico’s voor een deel ook werkelijkheid geworden.

Hoewel de bank binnen de destijds geldende prudentiële kaders opereerde, deed zij dat, gelet op het risicoprofiel van haar beoogde klantenbestand en activaportefeuille, met onvoldoende kapitaal. Die factor werd bijna onmiddellijk een probleem toen het slechter ging. Uit een berekening in het ingediende liquidatieplan blijkt dat de bank zonder de steunmaatregelen vanaf 2013 een negatieve kapitaalratio zou hebben gehad, zowel voor het tier 1-kapitaal […] als het totale eigen vermogen […]. Die berekening is in zoverre fictief dat het al vóór die tijd nodig zou zijn geweest om de bank drastisch in te krimpen of te liquideren. Volgens Oostenrijk zou een liquidatie gevolgen hebben gehad voor de stabiliteit van het financiële stelsel in Oostenrijk, met name door de garantie die de deelstaat Karinthië had gegeven en waarop in dat geval aanspraak zou worden gemaakt, maar ook in de ZOE-landen waar HGAA een significant marktaandeel heeft.

Uit de basisscenario’s in de door Oostenrijk ingediende stukken waarop onderhavig besluit is gebaseerd (18) , blijkt daarnaast dat het concernresultaat in de gehele periode 2013-2017 negatief zal zijn en bovendien […] EUR extra kapitaal nodig kan zijn. Zelfs volgens het „beheerscenario”, waarin geen adequate maatregelen worden getroffen om mogelijke verstoringen van de mededinging te beperken, zal pas in 2017 weer een bescheiden winst (van […]) mogelijk zijn, terwijl er tot die tijd verliezen worden geleden. Bovendien zijn de mogelijke kosten van de verlenging van de garanties tot na 2013 niet in die prognose meegenomen.

2.6. GEDEELTELIJKE NAKOMING VAN TOEZEGGINGEN

In het reddingsbesluit van 2012 keurde de Commissie de door Oostenrijk aangemelde maatregelen goed omdat deze lidstaat een aantal toezeggingen had gedaan om te waarborgen dat verstoringen van de mededinging zoveel mogelijk zouden worden beperkt. De toezeggingen hielden in dat de activiteiten van de bank zouden worden beperkt, bijvoorbeeld voor wat betreft rendementen, risicocategorieën van klanten en looptijden, om mede daardoor risicovol gedrag, en daarmee de mogelijkheid om de bedrijfsactiviteiten ten nadele van concurrenten uit te breiden, te beperken.

In januari 2013 deelde Oostenrijk de Commissie mee dat de bank om economische redenen voor enkele van haar dochterondernemingen niet al deze toezeggingen na kon komen. Daarmee doelde het met name op de restrictie met betrekking tot leningen in buitenlandse valuta, de richtlijnen dat de blootstelling aan kredieten aan overheden en ondernemingen moet worden beperkt (kredieten mogen alleen worden verstrekt aan klanten met een kredietbeoordeling van […]), die volgens Oostenrijk in de ZOE-landen niet konden worden uitgevoerd en, voor HBA, de eis om blootstellingen aan overheden te beperken tot […].

3. LIQUIDATIEPLAN

Volgens het liquidatieplan zal het balanstotaal van HGAA met 85 % afnemen, van 43,3 miljard EUR eind 2008 tot 6,56 miljard EUR in 2017. In dezelfde periode zullen de risicogewogen activa ook met 85 % afnemen, namelijk van 32,8 miljard EUR eind 2008 tot 4,75 miljard EUR.

Centraal in het liquidatieplan staan de voltooiing van de reeds begonnen verkoop van HBA en de vergroting van de aantrekkelijkheid van het ZOE-netwerk, om alle ZOE-bedrijfsonderdelen uiterlijk op 30 juni 2015 te kunnen verkopen. Met het oog daarop heeft Oostenrijk ten aanzien van nieuwe bedrijfsactiviteiten een aantal toezeggingen gedaan die een goed evenwicht tussen risico en winstgevendheid moeten waarborgen in afwachting van de verkoop van de ZOE-bedrijfsonderdelen.

Meer in het bijzonder zal HGAA in beginsel alleen nieuwe hypotheken aan particulieren verstrekken wanneer de ratio van de lening ten opzichte van de waarde van het goed ten minste […] % bedraagt, moet de interne financieringskostenmatrix op de financieringssituatie van het betrokken bijkantoor of de betrokken dochteronderneming worden afgestemd en worden […], uitzonderingen daargelaten, alleen verstrekt aan klanten met […].

VERKOOP VAN HBA

Op 31 mei 2013 werd met Anadi Financial Holdings Pte. Ltd een overeenkomst gesloten voor de verkoop van alle HBA-aandelen. Momenteel wordt verwacht dat die verkoop uiterlijk op 31 december 2013 zijn beslag zal krijgen (20) .

Tot de voltooiing van de verkoop zal HBA aandacht blijven besteden aan haar positie als regionale bank in Karinthië, met kantoren in Wenen en Salzburg. De bank is reeds aanzienlijk ingekrompen en een problematische portefeuille van 1,99 miljard EUR werd vóór 31 december 2011 afgestoten. Per 31 december 2012 beliep het balanstotaal van HBA 4,15 miljard EUR (tegen 7,05 miljard EUR op 31 december 2008).

ZOE-NETWERK

De bedrijfsactiviteiten van het ZOE-netwerk zijn reeds aanzienlijk ingekrompen door de focus te leggen op kernmarkten en kerncompetenties in Slovenië, Kroatië, Bosnië en Herzegovina, Servië en Montenegro. Daarnaast werden de verkoopbare entiteiten in die landen verlost van een portefeuille van 2,4 miljard EUR en is het de bedoeling dat in 2013 nog eens een portefeuille van […] EUR wordt afgestoten. Hiervoor is het wachten op goedkeuring van de lokale toezichthouders. Per 31 december 2012 beliep het balanstotaal van het ZOE-netwerk als geheel 10,11 miljard EUR. Na de voltooiing van de voorgenomen portefeuilleoverdracht zal het verder afnemen tot minder dan […] EUR, dat wil zeggen circa […] % van het balanstotaal van 31 december 2008 (14,8 miljard EUR).

Daarnaast is de bedrijfsstrategie in de ZOE-landen gewijzigd. Er wordt nu naar gestreefd om de verkoopbaarheid van de ZOE-bedrijfsonderdelen te vergroten, door te focussen op kleinschalige ondernemingen, detailhandel en het mkb. Ook hun financieringsstrategie is in die zin aan het veranderen dat lokale entiteiten in de ZOE-landen ook meer lokaal worden gefinancierd en zij minder afhankelijk zijn van financiering door het concern. Nieuwe bedrijfsactiviteiten worden reeds volledig lokaal gefinancierd.

In Slovenië ligt de focus van de bankactiviteiten op de segmenten […] en […], met als doel […].[…] worden aanzienlijk teruggebracht en het is de bedoeling om […] te staken, terwijl de bank op het gebied van […] actief zal blijven […].

In Kroatië streeft de bank naar […] om […]. Voor […] is het de bedoeling om de focus meer te verschuiven naar […]. De focus van […] ligt op kleinschalige […].

In Bosnië en Herzegovina zal de focus steeds meer op […] komen te liggen, in combinatie met een stringent […], betere […] en een […]. […] wordt gereduceerd, terwijl de focus op […] ligt.

Met de verandering in focus en bedrijfsstrategie van de ZOE-banken moeten de kansen steeds groter worden om de bedrijfsonderdelen te kunnen verkopen. In het liquidatieplan is vastgelegd dat het ZOE-netwerk uiterlijk op 30 juni 2015 in zijn geheel of in delen moet zijn verkocht. De verkoop zal in alle gevallen plaatsvinden volgens open en transparante verkoopprocedures, waarbij kopers de keuze hebben om het netwerk als geheel of delen ervan te kopen.

STERFHUIS

De activiteiten in Italië worden al afgebouwd. Het is de bedoeling om de liquidatie op gecontroleerde wijze te laten verlopen om een plotselinge opname van tegoeden te voorkomen (22) .

Daarnaast worden in het sterfhuis alle overige portefeuilles ondergebracht die moeten worden afgebouwd (waaronder bedrijfsonderdelen die geen nieuwe bedrijfsactiviteiten meer uitoefenen, zoals de dochterondernemingen in Macedonië, Oekraïne, Bulgarije, Duitsland en Hongarije) en belangen in industriële en toeristische ondernemingen.

af te bouwen financiële activa, met name a) de portefeuille van HBInt en de bestaande af te bouwen portefeuilles en herfinancieringslijnen die zijn overgebleven in dochterondernemingen (met name HBI en in de ZOE-landen), b) de portefeuilles die zijn verwijderd uit een aantal dochterondernemingen, waaronder HBI en banken in het ZOE-netwerk of leasemaatschappijen, c) de af te bouwen leasemaatschappijen;

Tot 2017 bedraagt de geschatte cumulatieve kapitaalbehoefte (hoofdzakelijk door afschrijvingen op de boekwaarde van de te verkopen bedrijfsonderdelen, door verdere verliezen op verschillende portefeuilles en door noodzakelijke herfinanciering) circa 2,6 miljard EUR in het basisscenario en tot 5,4 miljard EUR in het pessimistische stressscenario. Het liquidatieplan gaat ook uit van extra liquiditeitsbehoeften, afhankelijk van de vraag of het kapitaal wordt verstrekt in contanten of door middel van een garantie. Indien het kapitaal in liquide vorm wordt verstrekt, zou de extra liquiditeitsbehoefte van HGAA in de periode tot 2017 naar verwachting 2,5 miljard EUR belopen in het basisscenario en 3,3 miljard EUR in het pessimistische stressscenario (24) .

TOEZEGGINGEN VAN OOSTENRIJK

Oostenrijk heeft zich ertoe verbonden het op 29 juni 2013 ingediende liquidatieplan, dat laatstelijk gewijzigd is in de mededeling van Oostenrijk van 27 augustus 2013, en de in de bijlage opgenomen toezeggingen volledig en volgens het in die bijlage opgenomen tijdschema ten uitvoer te leggen.

4. REDENEN VOOR HET INLEIDEN VAN DE PROCEDURE

De Commissie brengt in herinnering dat zij de formele onderzoeksprocedure op grond van artikel 108, lid 2, VWEU heeft ingeleid met betrekking tot de verenigbaarheid met de interne markt van de herstructureringssteun voor HGAA, omdat zij op basis van de eerder ingediende herstructureringsplannen ernstig twijfelde over de vraag of HGAA in staat zou zijn haar levensvatbaarheid op de lange termijn te herstellen. Ook heeft de Commissie twijfel geuit over de vraag of een goede verdeling van de lasten was gewaarborgd en of de verstoringen van de mededinging voldoende waren beperkt.

De Commissie heeft herhaaldelijk gevraagd of HGAA in staat zou zijn haar levensvatbaarheid te herstellen (25) en heeft ernstige twijfel geuit met betrekking tot het bedrijfsmodel (26) . Ook betwijfelde de Commissie dat HGAA in staat zou zijn haar kapitaal voldoende te laten renderen, hetgeen een eerste vereiste is voor de levensvatbaarheid van een bank (27) . In haar reddingsbesluit van december 2009 heeft de Commissie de lidstaat al verzocht om de mogelijkheid van een gecontroleerde liquidatie van de bank te overwegen (28) .

Bij het beoordelen van de levensvatbaarheid heeft de Commissie met name de financieringsstrategie (29) , de kwaliteit van de activa (30) en de interne controleorganisatie (31) in twijfel getrokken. In overweging 37 van haar reddingsbesluit van december 2012 uitte de Commissie twijfel over de kwaliteit van de nieuwe bedrijfsactiviteiten van HGAA.

Met betrekking tot de verdeling van de lasten wordt in het besluit tot inleiding van de procedure van 2009 (32) en in het reddingsbesluit van december 2009 (33) aangegeven dat BayernLB en de vorige eigenaren van HGAA (GRAWE en de deelstaat Karinthië) mogelijk geen passend deel van de lasten hebben gedragen. In het besluit tot inleiding van de procedure van 2009 wordt in overweging 102 vermeld dat de lasten niet eerlijk worden verdeeld over de eigenaren van het hybride kapitaal van HGAA.

In overweging 41 van het verlengingsbesluit van 2010 wordt de vraag gesteld of het kapitaal dat Oostenrijk in HGAA heeft geïnjecteerd onder de voorwaarden van de Oostenrijkse regeling wel voldoende rendeert, omdat de bank door Oostenrijk als in wezen gezond werd beschouwd en dus lagere tarieven betaalde dan een noodlijdende bank.

5. OPMERKINGEN VAN DE BELANGHEBBENDEN

6. OPMERKINGEN VAN OOSTENRIJK

De opmerkingen van Oostenrijk hebben hoofdzakelijk betrekking op de wijze waarop de Commissie de door de Republiek Oostenrijk aan BayernLB toegekende garantie heeft behandeld. In haar besluit van 25 juli 2012 betreffende steunmaatregel SA.28487 (C16/2009) (37) concludeerde de Commissie met betrekking tot herstructureringssteun aan BayernLB dat de liquiditeitsgarantie van de Republiek Oostenrijk ten bedrage van 2 638 miljard EUR, die BayernLB in HGAA achterliet in het kader van de reddingsoperatie van 2009, staatssteun aan BayernLB was en stond zij de steunmaatregel vervolgens toe als zijnde verenigbaar met de interne markt. Op 5 oktober 2012 vorderde Oostenrijk de nietigverklaring (38) van dat besluit, waarbij het met name aanvoerde dat de Commissie niet had aangetoond waarom de maatregel als verenigbaar met de interne markt zou moeten worden beschouwd, en benadrukte dat de maatregel geen steun aan BayernLB vormt.

7. BEOORDELING

Bij de beoordeling van de herstructureringssteun moet worden gekeken naar alle steun die sinds 2008 aan HGAA is verleend.

7.1. HET BESTAAN VAN STAATSSTEUN

Op grond van artikel 107, lid 1, VWEU zijn steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de interne markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.

Wil een maatregel als staatssteun worden aangemerkt, dan moet aan de volgende voorwaarden worden voldaan: i) de maatregel wordt met staatsmiddelen bekostigd, ii) zij begunstigt bepaalde ondernemingen of bepaalde producties, iii) het voordeel is selectief, en iv) de maatregel vervalst de mededinging of dreigt deze te vervalsen en zij kan het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden. Een maatregel wordt als staatssteun aangemerkt wanneer zonder enige uitzondering aan al deze voorwaarden is voldaan.

In de overwegingen 51 tot en met 56 van het besluit waarin het bankenplan wordt goedgekeurd, wordt bevestigd dat in het kader van die regeling genomen maatregelen staatssteun zijn. Verder brengt de Commissie in herinnering dat zij in de overwegingen 48 tot en met 53 van het reddingsbesluit van 2009, overweging 25 van het reddingsbesluit van juli 2011 en overweging 16 van het reddingsbesluit van december 2012 al heeft vastgesteld dat aan de voorwaarden van artikel 107, lid 1, VWEU is voldaan voor de onder a) en b) genoemde steunmaatregelen en dat die maatregelen derhalve staatssteun zijn. De Commissie handhaaft haar zienswijze en licht deze hierna toe.

a) Maatregelen van Oostenrijk in het kader van het bankenplan

Alle maatregelen die zijn genomen in het kader van het bankenplan, te weten de herkapitalisatie van 900 miljoen EUR en de garanties van 1,35 miljard EUR die in 2008 werden toegekend, vormen steun zoals omschreven in de overwegingen 51 tot en met 56 van het besluit waarin die regeling werd goedgekeurd.

b) Overige maatregelen van Oostenrijk

Naast het bankenplan heeft Oostenrijk een herkapitalisatie van 450 miljoen EUR toegestaan, alsmede een activagarantie van 100 miljoen EUR (die ondertussen is beëindigd), een activagarantie van 200 miljoen EUR, een kapitaalverhoging van 500 miljoen EUR in de vorm van aandelen en een garantie op achtergestelde tier 2-kapitaalinstrumenten met een nominale waarde van 1 miljard EUR.

Zowel de herkapitalisatie als de garanties worden met staatsmiddelen bekostigd in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. Zij worden toegekend aan één enkele onderneming en zijn derhalve selectief. Bovendien worden zij toegekend onder voorwaarden die op de markt niet voor HGAA beschikbaar zouden zijn, hetgeen door Oostenrijk niet wordt bestreden. Gegeven het feit dat HGAA actief is in de financiële sector, die een bijzonder sterke internationale concurrentie kent, kan een met staatsmiddelen bekostigd voordeel voor HGAA het handelsverkeer binnen de Unie ongunstig beïnvloeden en de mededinging vervalsen. Deze constateringen werden reeds opgenomen in overweging 16 van het reddingsbesluit van december 2012 en worden in onderhavig besluit bevestigd.

c) Herkapitalisatie door BayernLB

BayernLB werd in 2008 zelf geherkapitaliseerd door de deelstaat Beieren en gebruikte een deel van de middelen om haar dochteronderneming HGAA te herkapitaliseren. Volgens overweging 124 van het besluit-BayernLB is de door de deelstaat Beieren toegekende herkapitalisatie voor het volledige bedrag steun aan BayernLB. Aangezien het in het kader van een maatregel toegekende steunbedrag niet dubbel kan worden geteld, concludeert de Commissie dat de herkapitalisatie van HGAA door BayernLB geen staatssteun aan HGAA is. Bovendien lijkt BayernLB ten tijde van de herkapitalisatie van HGAA volgens normale marktcriteria te hebben gehandeld om haar investering in haar dochteronderneming veilig te stellen, en lijkt het besluit om HGAA te herkapitaliseren niet aan een lidstaat te kunnen worden toegerekend.

d) Eventuele toekomstige steunmaatregelen

Oostenrijk vraagt goedkeuring voor steunmaatregelen om te voldoen aan kapitaal- en liquiditeitsbehoeften die mogelijk ontstaan en in een stressscenario kunnen oplopen tot 5,4 miljard EUR voor kapitaal en tot 3,3 miljard EUR voor liquiditeit. Deze mogelijke toekomstige steunmaatregelen voor de liquidatie van HGAA zullen met staatsmiddelen worden bekostigd in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. Zij worden toegekend aan één enkele onderneming en zijn derhalve selectief. Aangezien zij worden toegekend onder voorwaarden die op de markt niet voor HGAA beschikbaar zouden zijn, vormen zij een voordeel. Gegeven het feit dat HGAA actief is in de financiële sector, die een bijzonder sterke internationale concurrentie kent, kan een met staatsmiddelen bekostigd voordeel voor HGAA het handelsverkeer binnen de Unie ongunstig beïnvloeden en de mededinging vervalsen.

Conclusie met betrekking tot het totale steunbedrag

Het totale steunbedrag dat door Oostenrijk aan HGAA is toegekend in de vorm van een versterking van het kapitaal bedraagt 3,15 miljard EUR (inclusief de 300 miljoen EUR aan activagaranties die hetzelfde effect hebben als een kapitaalinjectie). Dat bedrag vertegenwoordigt circa 9,6 % van de RWA van HGAA in 2008. Daarnaast heeft HGAA in totaal voor 1,35 miljard EUR aan garanties ontvangen. Bovendien heeft Oostenrijk om goedkeuring verzocht voor mogelijke steunmaatregelen, die noodzakelijk kunnen zijn om toekomstige kapitaalbehoeften te dekken in het kader van de liquidatie van HGAA en die in een stressscenario kunnen oplopen tot 5,4 miljard EUR, waarmee het totale steunbedrag voor kapitaal en activagaranties uitkomt op 8,55 miljard EUR oftewel 26 % van de RWA. Verder heeft Oostenrijk goedkeuring gevraagd voor liquiditeiteitsmaatregelen ten bedrage van 3,3 miljard EUR.

7.2. VERENIGBAARHEID VAN DE STEUN

7.2.1. Toepassing van artikel 107, lid 3, onder b), VWEU

In artikel 107, lid 3, onder b), VWEU wordt bepaald dat staatssteun als verenigbaar met de interne markt kan worden beschouwd als zij wordt verleend „om een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat op te heffen”.

Ondanks een langzaam economisch herstel, dat begin 2010 is ingezet, is de Commissie van mening dat gezien de voortdurende druk op de financiële markten nog steeds wordt voldaan aan de voorwaarden voor de goedkeuring van staatssteun in artikel 107, lid 3, onder b), VWEU. In juli 2013 bevestigde de Commissie die zienswijze in haar Mededeling van de Commissie betreffende de toepassing vanaf 1 augustus 2013 van de staatssteunregels op maatregelen ter ondersteuning van banken in het kader van de financiële crisis (39) .

Bij een eerdere gelegenheid heeft de Oostenrijkse centrale bank al bevestigd dat HGAA een systeemrelevante bank was voor de financiële markt in Oostenrijk en Zuidoost-Europa. Deze zienswijze heeft zij herhaald in haar brief van 3 december 2012. Zonder de steunmaatregelen had de toezichthouder HGAA wellicht gesloten omdat zij niet meer voldeed aan de kapitaalvereisten.

7.2.2. Verenigbaarheid met de interne markt van de steunmaatregelen

Alle als staatssteun aangemerkte maatregelen zijn genomen in het kader van de herstructurering en liquidatie van HGAA. In de Mededeling betreffende het herstel van de levensvatbaarheid en de beoordeling van de herstructureringsmaatregelen in de financiële sector in de huidige crisis met inachtneming van de staatssteunregels (40) (hierna de „herstructureringsmededeling” genoemd) zijn de voorschriften opgenomen voor het verlenen van herstructurerings- en liquidatiesteun aan financiële instellingen in de huidige crisis. Volgens de herstructureringsmededeling kan de herstructurering van een financiële instelling in het kader van de huidige financiële crisis alleen in de zin van artikel 107, lid 3, onder b), VWEU met de interne markt verenigbaar zijn als zij i) leidt tot herstel van de levensvatbaarheid van de bank, ii) vergezeld gaat van een voldoende grote eigen bijdrage van de begunstigde onderneming (lastenverdeling) en waarborgt dat de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt blijft, en iii) voorziet in voldoende maatregelen om de mededingingsvervalsing te beperken.

Herstel van de levensvatbaarheid

Zoals de Commissie in de herstructureringsmededeling heeft aangegeven, moet de lidstaat een uitvoerig herstructureringsplan verstrekken, waaruit blijkt op welke wijze de levensvatbaarheid van de onderneming op lange termijn zonder staatssteun en binnen een redelijke termijn van ten hoogste vijf jaar zal worden hersteld. Volgens punt 13 van de herstructureringsmededeling wordt levensvatbaarheid op lange termijn bereikt wanneer een bank op eigen kracht op de markt kan concurreren om kapitaal, met inachtneming van de toepasselijke wettelijke voorschriften. Wil een bank dat kunnen, dan moet zij in staat zijn om al haar kosten te dekken en een passend rendement op vermogen te bieden, rekening houdend met het risicoprofiel van de bank. In punt 14 van de herstructureringsmededeling wordt bepaald dat het voor een herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn nodig is dat de ontvangen staatssteun mettertijd wordt terugbetaald, of dat daarover een marktconforme vergoeding wordt betaald, zodat de zekerheid bestaat dat er een einde komt aan iedere vorm van extra staatssteun.

De bank is derhalve niet in staat om een passende vergoeding voor haar kapitaal te betalen of om het overheidskapitaal terug te betalen om zodoende aan het eind van de herstructureringsperiode weer levensvatbaar te zijn. Het lijkt daarom niet mogelijk om de levensvatbaarheid van HGAA als zelfstandige onderneming te herstellen. De Commissie concludeert daarom dat haar twijfel over het herstel van de levensvatbaarheid niet is weggenomen.

Zoals aangegeven in punt 9 van de herstructureringsmededeling moet een herstructureringsplan vergezeld gaan van een vergelijking met alternatieve scenario’s (zoals opsplitsing van de bank of overname door een andere bank). Ingeval de bank niet opnieuw levensvatbaar kan worden gemaakt, dient het herstructureringsplan ook aan te geven hoe de bank gecontroleerd kan worden geliquideerd. In punt 21 wordt bepaald dat een gecontroleerde liquidatie of een veiling van een bank in staat van faillissement steeds dient te worden overwogen wanneer de bank haar levensvatbaarheid niet geloofwaardig kan herstellen.

De Oostenrijkse autoriteiten hebben een liquidatieplan ingediend dat voorziet in een dergelijke gecontroleerde liquidatiestrategie. Het ingediende plan beschrijft de verkoop van de verkoopbare entiteiten, het Oostenrijkse HBA (waarvoor al een verkoopcontract is ondertekend) en het ZOE-netwerk, via een openbare verkoopprocedure, uiterlijk eind juni 2015. Alle resterende onderdelen worden ondergebracht in een gecontroleerd en ordelijk liquidatieproces. In dat verband zegt Oostenrijk toe dat het Italiaanse bedrijfsonderdeel HBI vanaf 1 juli 2013 geen nieuwe bedrijfsactiviteiten meer zal uitoefenen. Mocht de verkoop van de verkoopbare entiteiten in de ZOE-landen niet haalbaar zijn per 30 juni 2015, dan zullen ook zij geen nieuwe bedrijfsactiviteiten meer uitoefenen en geliquideerd worden. Dat betekent dat HGAA uiterlijk op 30 juni 2015 niet meer in de financiële sector actief zal zijn.

De verkoop van de verkoopbare entiteiten zal plaatsvinden volgens onvoorwaardelijke, transparante en open procedures, zodat alle belangstellende marktdeelnemers een bod op de onderdelen kunnen doen. Dergelijke mededingingsprocedures waarborgen dat het hoogste bod de marktprijs is, zodat steun aan de koper wordt uitgesloten (41) . Indien de Commissie van mening is dat van steun aan een koper sprake is, zal zij de verenigbaarheid van die steun met de interne markt afzonderlijk beoordelen.

Ten aanzien van de vraag of de te verkopen bedrijfsonderdelen een economische voortzetting van HGAA kunnen vormen en of de steunmaatregelen derhalve steun aan die onderdelen vormen, merkt de Commissie ten eerste op dat nog niet duidelijk is of het netwerk in de ZOE-landen als één geheel aan één enkele koper zal worden verkocht of dat verschillende kopers delen van het huidige netwerk zullen kopen.

Om vast te stellen of van een economische voortzetting sprake is, kunnen onder meer de volgende factoren worden bezien: het voorwerp van de overdracht, de verkoopprijs, de identiteit van de aandeelhouders of eigenaren van de overnemende onderneming en van de oorspronkelijke onderneming of de economische ratio van de transactie (42) .

Ten eerste wijst de Commissie erop dat de verleende steun niet was bedoeld om de problemen van de individuele verkoopbare entiteiten in Oostenrijk of de ZOE-landen aan te pakken, maar van HGAA als concern. Geen van de dochterondernemingen in de ZOE-landen of HBA vertegenwoordigt de kernactiviteiten van HGAA en de te verkopen onderdelen vormen slechts een deel van de activa van HGAA. Bovendien hebben de te verkopen onderdelen een ander bedrijfsmodel dan HGAA, dat een internationaal bankconcern was, dat steunde op goedkope financiering die grotendeels gebaseerd was op overheidsgaranties van Karinthië, zich richtte op snelle expansie en daarbij gebruik maakte van de mogelijkheden die werden geboden door de snelle inhaalslagen op opkomende markten. In de toekomst zal de financiering van de dochterondernemingen in de ZOE-landen niet langer afhankelijk zijn van overheidsgaranties maar gebaseerd zijn op lokale (en dus duurdere) financiering, waarvoor een voorzichtiger aanpak met betrekking tot marges en risicobeheer vereist is. Waar HGAA zich vooral op grootschalige ondernemingen en een aantal grote klanten richtte, zullen de te verkopen onderdelen zich richten op het mkb. In de praktijk zullen de te verkopen bedrijfsonderdelen zich richten op een ander klantenbestand.

Verder merkt de Commissie op dat de verkoop van de verkoopbare entiteiten bedoeld is om de waarde van de activa van HGAA in het belang van haar crediteuren vóór de liquidatie te maximaliseren.

Gelet op het voorwerp van de overdracht, op het feit dat de aandeelhouders van HGAA en de te verkopen bedrijfsonderdelen niet identiek kunnen zijn, en op de economische ratio van de verkooptransactie is de Commissie van mening dat er geen sprake meer zal zijn van voortzetting van de economische activiteit van HGAA nadat de verkoopbare entiteiten zijn verkocht en HGAA is opgeheven.

Volgens punt 21 van de herstructureringsmededeling kan de oprichting van een autonome „good bank” waarin de „goede” activa en passiva van een bestaande bank worden ondergebracht, een acceptabele route naar levensvatbaarheid zijn, mits de nieuwe entiteit de mededinging niet onbehoorlijk dreigt te vervalsen. In dat verband zou een aanvaardbare oplossing bestaan uit het oprichten van een ZOE-houdstermaatschappij of het hergroeperen van bepaalde activa van HBInt in de ZOE-houdstermaatschappij, met als doel om een levensvatbare en verkoopbare ZOE-bankeenheid op te richten (43) .

Het probleem van de activakwaliteit, dat zijn oorsprong vindt in zowel de oude portefeuille als in meer recente riskante verplichtingen, kon niet worden opgelost vanwege toenemende risicokosten en zwakheden bij de voortzetting van de onderneming. Daarom beschouwt de Commissie het door Oostenrijk ingediende liquidatieplan, waarin geleidelijk meer problematische activa in het sterfhuis worden ondergebracht, als de juiste strategie.

Wat betreft de in het liquidatieplan omschreven financiering zullen de te verkopen bedrijfsonderdelen zich in toenemende mate richten op lokale financiering en trachten om hun afhankelijkheid van door HGAA verstrekte herfinanciering te verminderen. De Commissie is verheugd over deze aanpassing van de financieringsstrategie. Zij merkt op dat er sprake zal zijn van een doorlopende financieringstoezegging van HGAA aan de te verkopen bedrijfsonderdelen.

Verder voorziet het liquidatieplan in een significante inkrimping van de leaseactiviteiten van HGAA, die in het verleden een belangrijke oorzaak vormden van de problemen bij HGAA, omdat de winstgevendheid van leaseactiviteiten afgezet tegen hun risico’s en financieringseisen verhoudingsgewijs laag is. Deze inkrimping zal ook positief bijdragen aan de verkoopbaarheid van de bedrijfsonderdelen.

Eigen bijdrage en verdeling van de lasten

In de herstructureringsmededeling wordt aangegeven dat een passende eigen bijdrage van de begunstigde van de steun noodzakelijk is om de steun tot een minimum te beperken en om mededingingsvervalsingen en moreel risico te vermijden. Daartoe wordt bepaald dat i) zowel de herstructureringskosten als het steunbedrag moeten worden beperkt en ii) een aanzienlijke eigen bijdrage noodzakelijk is.

Verder wordt in de herstructureringsmededeling bepaald dat, om de steun tot een minimum te beperken, de bank in de eerste plaats haar eigen vermogen moet gebruiken voor de financiering van de herstructurering. De kosten voor de herstructurering komen niet alleen voor rekening van de staat, maar ook van de investeerders in de bank. Die doelstelling wordt met name bereikt doordat de verliezen door het beschikbare kapitaal worden geabsorbeerd.

Ten tijde van die verkoop was BayernLB meerderheidsaandeelhouder van HGAA. In totaal heeft BayernLB circa 1,5 miljard EUR kapitaal bijgedragen en zag het tegelijkertijd af van verdere eigenaarsrechten en zelfs van elk vooruitzicht op een verdere vergoeding. In totaal heeft BayernLB circa 4,3 miljard EUR liquiditeit aan HGAA ter beschikking gesteld. Daarnaast leed BayernLB een aanzienlijk afschrijvingsverlies bij de verkoop van haar HGAA-aandelen, hetgeen bijdraagt aan de beperking van het morele risico in de zin van punt 22 van de herstructureringsmededeling.

De bijdrage van GRAWE bestaat uit zowel kapitaal- als liquiditeitsmaatregelen. De oorspronkelijke kapitaalinjectie van 30 miljoen EUR door GRAWE in HGAA is intussen geslonken tot circa 9 miljoen EUR na een besluit van de Republiek Oostenrijk in haar hoedanigheid van enig aandeelhouder van de bank om het kapitaal aan te wenden voor het afdekken van verliezen (kapitaalvermindering). GRAWE verstrekte ook liquiditeit aan HGAA.

Het feit dat de vergoeding voor het Partizipationskapital voor GRAWE en de deelstaat Karinthië hoger is dan de vergoeding voor het door BayernLB geïnjecteerde kapitaal is dus gerechtvaardigd, omdat BayernLB andere kapitaalinstrumenten heeft verstrekt. Anders dan GRAWE en de deelstaat Karinthië heeft BayernLB geen Partizipationskapital verstrekt, maar zag het eenvoudigweg af van alle rechten die voortvloeien uit de kapitaalinstrumenten en van een deel van de liquiditeit. BayernLB nam dus een groter deel van de lasten voor haar rekening, hetgeen passend lijkt omdat BayernLB vóór de overname van de bank door de Republiek Oostenrijk de dominante eigenaar van HGAA was.

Verder moet nog worden verduidelijkt of voor het Partizipationskapital dat in het kader van het bankenplan door Oostenrijk in HGAA werd ingebracht een voldoende vergoeding is betaald. Opgemerkt moet worden dat er in het bankenplan twee verschillende rentetarieven worden gehanteerd, afhankelijk van de vraag of de gesteunde bank een noodlijdende bank of een in wezen gezonde bank is. HGAA werd door Oostenrijk als in wezen gezond beschouwd en betaalde dus een lager tarief dan wanneer zij als een noodlijdende bank zou zijn beschouwd.

Ten aanzien van dit punt stelt de Commissie vast dat al het resterende Partizipationskapital binnen HBInt blijft, en dus binnen het sterfhuisgedeelte van HGAA. Aangezien dat sterfhuis niet langer op de markt actief is en de levensvatbaarheid van HGAA niet kan worden hersteld (met als gevolg dat HGAA zal worden geliquideerd), oordeelt de Commissie dat in dit geval de lage vergoeding aanvaardbaar is.

De Mitarbeiterstiftung Alpe Adria was met 0,02 % van de aandelen de kleinste aandeelhouder van HGAA. Ook dit aandeel werd voor één euro verkocht toen de Republiek Oostenrijk HGAA in december 2009 overnam. Aangezien alle aandeelhoudersrechten zonder enige tegenprestatie volledig zijn komen te vervallen, is de Commissie van mening dat de lasten in voldoende mate verdeeld zijn, met name gelet op haar verhoudingsgewijs kleine omvang in vergelijking met de andere eigenaren.

Ten aanzien van de eigenaren van hybride kapitaal heeft HGAA een aantal stappen ondernomen om hen in de lasten te laten delen, door deze instrumenten ruim onder de nominale waarde terug te kopen of ze volledig in te trekken, hetgeen een aanzienlijk kapitaaleffect heeft gehad.

Daarnaast merkt de Commissie op dat bij veel van de hybride kapitaalinstrumenten alsmede de Partizipationskapital-instrumenten uitsluitend dividend- of couponbetalingen worden gedaan wanneer er winst wordt gemaakt. Aangezien de bank in de afgelopen jaren niet winstgevend was, hebben de houders van deze instrumenten geen dergelijke betalingen ontvangen. Bovendien zullen er in de toekomst restricties gelden voor de uitbetaling van dividenden en coupons. Daarom is de Commissie van mening dat de houders van deze instrumenten een voldoende groot deel van de lasten dragen.

Beperking van de mededingingsvervalsingen

Ten slotte schrijft deel 4 van de herstructureringsmededeling voor dat in het herstructureringsplan maatregelen worden opgenomen om de mededingingsvervalsingen te beperken. Dergelijke maatregelen moeten worden afgestemd op de mededingingsvervalsingen op de markten waarop de begunstigde van de steun na de herstructurering actief zal zijn. In onderhavig geval moet worden gewaarborgd dat de bedrijfsonderdelen die op de markt actief blijven, voordat zij uiteindelijk worden verkocht, de ontvangen staatsmiddelen niet gebruiken op een manier die nadelig is voor concurrenten en de mededinging niet vervalsen.

De Commissie wijst erop dat HGAA 3,15 miljard EUR aan staatssteun heeft ontvangen in de vorm van kapitaal en activagaranties, alsmede 1,35 miljard EUR in de vorm van liquiditeitsgaranties en in de toekomst ten behoeve van de liquidatie mogelijk tot 5,4 miljard EUR aanvullende staatssteun in kapitaal zal ontvangen en 3,3 miljard EUR in liquiditeit.

Het totale steunbedrag in kapitaal en activagaranties zou 8,55 miljard EUR belopen, hetgeen gelijk is aan circa 26 % van de RWA van HGAA, die per 31 december 2008 32,8 miljard EUR bedroegen. Het bedrag van de toegekende steun is dus bijzonder hoog en vereist daarom passende maatregelen.

In punt 35 van de herstructureringsmededeling wordt bepaald dat structurele maatregelen, waaronder afstoting, de toetreding van concurrenten moeten bevorderen en anderzijds ook een uitstap binnen een passend tijdsschema moeten laten verlopen, in het belang van de financiële stabiliteit.

Met betrekking tot de voortzetting van de activiteiten van de ZOE-bedrijfsonderdelen in afwachting van hun verkoop heeft Oostenrijk een aantal toezeggingen gedaan met betrekking tot nieuwe bedrijfsactiviteiten van deze bedrijfsonderdelen, waardoor mogelijke mededingingsvervalsingen in de periode tot de verkoop zullen worden voorkomen.

In dit verband neemt de Commissie met name verheugd kennis van de restricties op nieuwe bedrijfsactiviteiten waartoe Oostenrijk en HGAA zich hebben verplicht. Rekening houdend met de risico- en financieringskosten moeten nieuwe bedrijfsactiviteiten jaarlijks een rendement van ten minste […] % genereren. Met dat minimumrendement op nieuwe bedrijfsactiviteiten wordt gewaarborgd dat de verkoopbare entiteiten geen concurrentieverstorend prijzenbeleid voeren. Tegelijkertijd zal dit bijdragen aan hun winstgevendheid op lange termijn. In dezelfde geest zegt de bank toe dat zij bij nieuwe transacties kortere looptijden zal hanteren, zodat looptijdtransformatie slechts in beperkte mate aan de winstgevendheid bijdraagt. […] (44) […]. Met betrekking tot […] zegt Oostenrijk bovendien toe dat bedrijfsactiviteiten op het gebied van […]zullen worden beperkt tot klanten met een rating van ten minste […] en dat een totaalvolume van […] EUR niet zal worden overschreden. Deze toezegging verzacht de risico’s die verband houden met de devaluatie van valuta en beperkt de omvang van de activiteiten van de bank in het desbetreffende marktsegment. Samengevat dienen deze restricties zowel om de levensvatbaarheid op lange termijn te waarborgen als om het concurrentievermogen van de respectieve bedrijfsonderdelen te beperken.

Voorts is de Commissie verheugd over de toezeggingen met betrekking tot een beter risicobeheer, met name waar het gaat om de jaarlijkse herwaardering van alle risico’s van meer dan […] EUR en de toezegging dat de bank in de retail- en overheidssector alleen zaken zal doen met klanten met een rating van ten minste […] (45) . Deze toezeggingen waarborgen dat de onderneming voorzichtig zal optreden en dat de betrokken bedrijfsonderdelen geen riskante bedrijfsstrategie zullen ontplooien. Bij transacties zal er evenwicht zijn tussen de vereiste winstgevendheid en het noodzakelijke risicobeheer. Tegelijkertijd voorkomen de toezeggingen ook een agressieve expansiestrategie op de markt.

In het kader van het liquidatieplan zullen alle verkoopbare entiteiten van HGAA worden geliquideerd of verkocht. Oostenrijk heeft een harde toezegging gedaan met betrekking tot de verkoop van HBA en het ZOE-netwerk (in delen of als geheel), in die zin dat de verkoop uiterlijk op respectievelijk 30 juni 2014 en 30 juni 2015 zijn beslag moet hebben gekregen. Na die datum mogen geen nieuwe bedrijfsactiviteiten meer worden uitgeoefend en zal HGAA van de markt verdwijnen omdat alle activiteiten worden geliquideerd of omdat zij op transparante wijze aan een derde zijn verkocht. Als zodanig draagt het verkoop-/liquidatieproces van HGAA significant bij aan de beperking van de mededingingsvervalsingen die het gevolg van de steun zijn, omdat HGAA als zodanig van de markt zal verdwijnen.

De Commissie is van mening dat de nog steeds broze situatie op de financiële markten in met name de ZOE-landen de lange termijn (tot 30 juni 2015) voor de verkoop van de bedrijfsonderdelen in die landen rechtvaardigt. Zij merkt op dat de Oostenrijkse activiteiten reeds zijn verkocht en dat deze activiteiten ook zullen worden geliquideerd indien de verkoop niet op 30 juni 2014 zijn beslag heeft gekregen.

In algemene zin stelt de Commissie vast dat het resterende balanstotaal en de risicogewogen activa van HGAA in 2017 met circa 85 % zullen zijn afgenomen (indien de verkoop slaagt volgens plan).

Naast deze vergaande maatregelen heeft Oostenrijk toegezegd een verbod op reclame met staatssteun en een verbod op agressieve commerciële praktijken in te voeren. De Commissie verwelkomt ook het verbod op overnames, waarmee wordt gewaarborgd dat de staatssteun niet zal worden gebruikt om concurrenten over te nemen, maar zal worden aangewend voor zijn beoogde doel, te weten de financiering van het liquidatieproces.

De Commissie betreurt dat Oostenrijk de toezeggingen die het heeft gedaan in het kader van het reddingsbesluit van december 2012 slechts gedeeltelijk is nagekomen. Het feit dat bepaalde toezeggingen, die slechts beperkt geldig waren, niet zijn nagekomen, wordt naar het oordeel van de Commissie echter gecompenseerd door de volledige opheffing en liquidatie van de bank.

Rekening houdend met de toezeggingen en gelet op de toereikendheid van de eigen bijdrage en de verdeling van de lasten zoals omschreven in de overwegingen 122 tot en met 138 is de Commissie van mening dat er voldoende waarborgen zijn om mogelijke mededingingsvervalsingen te beperken, ondanks het hoge steunbedrag dat aan HGAA is verstrekt.

CONCLUSIES

Gelet op de toezeggingen van Oostenrijk wordt geconcludeerd dat de liquidatiestrategie in overeenstemming is met de herstructureringsmededeling, dat de liquidatiesteun beperkt is tot het noodzakelijke minimum en dat de mededingingsvervalsingen voldoende worden beperkt. De liquidatiesteun is derhalve verenigbaar met de interne markt in de zin van artikel 107, lid 3, onder b), VWEU,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

1. De volgende maatregelen zijn staatssteun:

2. De in lid 1 bedoelde staatssteun is gezien de in de bijlage opgenomen toezeggingen met de interne markt verenigbaar.

Artikel 2

Oostenrijk waarborgt een volledige uitvoering van het liquidatieplan dat op 29 juni 2013 werd ingediend en op 27 augustus 2013 werd aangevuld, met inbegrip van de in de bijlage opgenomen toezeggingen.

Artikel 3

Dit besluit is gericht tot de Republiek Oostenrijk.

(1) PB C 85 van 31.3.2010, blz. 21, PB C 266 van 1.10.2010, blz. 5, PB C 59 van 28.2.2013, blz 34.

(2) Partizipationskapital geeft geen stemrecht.

(3) Deze steunregeling was goedgekeurd bij besluit van de Commissie van 9 december 2008 betreffende steunmaatregel N 557/2008, Maßnahmen nach dem Finanzmarktstabilitäts- und dem Interbankmarktstärkungsgesetz für Kreditinstitute und Versicherungsunternehmen in Österreich (PB C 3 van 8.1.2009, blz. 2).

(4) PB C 134 van 13.6.2009, blz. 31.

(5) PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1.

(6) PB C 85 van 31.3.2010, blz. 21.

(7) PB C 266 van 1.10.2010, blz. 5.

(8) PB C 31 van 4.2.2012, blz. 13.

(9) Daarna aangeduid als SA.32554 (2009/C) Herstructureringssteun ten behoeve van Hypo Group Alpe Adria.

(10) PB C 59 van 28.2.2013, blz. 34.

(11) Nog niet gepubliceerd.

(12) Nog niet gepubliceerd.

(13) Zie overweging 4 en het reddingsbesluit van december 2009.

(14) De ondernemingen Norica en HBInt Credit Managment (CM), die beide voor 49 % in handen van externe investeerders zijn, worden ook afgebouwd.

(15) Vertrouwelijke informatie.

(16) Het feit dat HGAA door Oostenrijk onder deze voorwaarden werd gered, betekende dat BayernLB de volledige boekwaarde van HGAA van 2,3 miljard EUR moest afschrijven en moest afzien van 825 miljoen EUR aan vorderingen op HGAA wegens reeds verstrekte financieringen.

(17) Ondertussen heeft HGAA de betaling van rente en hoofdsommen voor bepaalde leningen van BayernLB gestaakt, in overeenstemming met haar interpretatie van de Oostenrijkse wet inzake de substitutie van eigen vermogen (Eigenkapitalersatzgesetz). BayernLB betwist dat besluit en heeft een rechtszaak aangespannen om de oorspronkelijk overeengekomen terugbetaling van de leningen en de rente af te dwingen. […].

(18) Mededeling aan de EU — Herzien herstructureringsplan, Klagenfurt am Wörthersee, 29 juni 2013.

(19) In het plan wordt aangegeven dat mogelijk een juridisch onafhankelijke houdstermaatschappij voor de ZOE-landen wordt opgericht, of dat delen van HBInt worden afgesplitst (inclusief herfinancieringslijnen) om van de ZOE-bedrijfsonderdelen onafhankelijk opererende entiteiten te maken.

(20) Mocht dit niet het geval zijn, dan zal HGAA blijven proberen om HBA per 30 juni 2014 te verkopen. Wanneer een dergelijke verkoop op die datum niet mogelijk is gebleken, dan wordt HBA ondergebracht in het sterfhuis.

(21) Zie deel IV van de bijlage, punt 3.2.2.

(22) […] moet worden uitgevoerd volgens […] uit de tabel in deel V, punt 3.4 van de lijst van toezeggingen (zie de bijlage). Om een […] herfinanciering uit eigen middelen te waarborgen, kan HBI […], mocht dit nodig zijn om te voorkomen dat tegoeden afnemen tot onder […] of om een dergelijke afname te compenseren.

(23) Zie voetnoot 14.

(24) Zie voetnoot 17 […].

(25) Zie bijvoorbeeld het besluit tot inleiding van de procedure van 2009, overweging 92, het reddingsbesluit van december 2009, overweging 66, het verlengingsbesluit van 2010, overwegingen 31 tot en met 39, het reddingsbesluit van juli 2011, overwegingen 39 tot en met 43 en het reddingsbesluit van december 2012, overweging 37.

(26) Zie bijvoorbeeld het verlengingsbesluit van 2010, overweging 31 en het reddingsbesluit van juli 2011, overweging 40.

(27) Zie bijvoorbeeld het verlengingsbesluit van 2010, overweging 39.

(28) Zie het reddingsbesluit van december 2009, overweging 65.

(29) Zie bijvoorbeeld het verlengingsbesluit van 2010, overwegingen 34 en 38.

(30) Zie bijvoorbeeld het reddingsbesluit van december 2009, overweging 66, het verlengingsbesluit van 2010, overwegingen 35, 36 en 37 en het reddingsbesluit van juli 2011, overweging 43.

(31) Zie bijvoorbeeld het verlengingsbesluit van 2010, overweging 36.

(32) Zie het besluit tot inleiding van de procedure van 2009, overweging 102.

(33) Zie het reddingsbesluit van december 2009, overweging 67.

(34) Zie het besluit tot inleiding van de procedure van 2009, overweging 98.

(35) Zie het besluit tot inleiding van de procedure van 2009, overweging 98 en het verlengingsbesluit van 2010, overweging 42.

(36) Zie het reddingsbesluit van juli 2011, overweging 44 en het reddingsbesluit van december 2012, overweging 38.

(37) Vervangen door het besluit van de Commissie van 5 februari 2013 met hetzelfde zaaknummer, nog niet gepubliceerd.

(38) Geregistreerd als zaak T-427/12.

(39) PB C 216 van 30.7.2013, blz. 1, zie met name punt 6.

(40) PB C 195 van 19.8.2009, blz. 9.

(41) Zie punt 20 van de herstructureringsmededeling en punt 49 van de mededeling van de Commissie — De toepassing van de staatssteunregels op maatregelen in het kader van de huidige wereldwijde financiële crisis genomen met betrekking tot financiële instellingen (hierna de „bankenmededeling” genoemd) (PB C 270 van 25.10.2008, blz. 8).

(42) Zie arrest van het Gerecht van 13 september 2010 in gevoegde zaken T-415/05, T-416/05 en T-423/05, Helleense Republiek e.a./Commissie, Jurispr. 2010, blz. I-4749, punt 135.

(43) De Commissie stelt met genoegen vast dat Oostenrijk zal waarborgen dat de leningen-tot-depositoratio (hierna „LTD-ratio” genoemd) van de bedrijfsonderdelen die niet zullen worden geliquideerd zich zodanig zal ontwikkelen dat een succesvolle verkoop mogelijk is, ofwel door sturing van de verlening van nieuwe kredieten ofwel door andere maatregelen om de LTD-ratio kunstmatig of daadwerkelijk te verlagen (zie deel III, punt 4.1.8, van de toezeggingen).

(44) […].

(45) Dit is het geval indien er maximaal […] % kans is dat crediteuren binnen een jaar in gebreke blijven.

BIJLAGE

Inleidende opmerkingen

Oostenrijk doet de navolgende toezeggingen uitsluitend aan de Europese Commissie (hierna „de Commissie” genoemd), tot wie zij als enige gericht zijn, en uitsluitend in het kader van steunmaatregel SA.32554 (ex C 16/2009). Derden kunnen aan deze toezeggingen in geen geval het recht ontlenen gedragingen te verlangen van Oostenrijk en/of het Hypo Alpe Adria-concern (hierna „HGAA” genoemd).

De toezeggingen van Oostenrijk aan de Commissie in de brief met toezeggingen van 30 november 2012, opgenomen in de bijlage van het goedkeuringsbesluit van de Commissie van 5 december 2012, C(2012) 9255 final, worden vervangen door de toezeggingen in de paragrafen B.III.3 en B.III.4.

Tenzij hierna anders bepaald, gelden alle toezeggingen slechts voor elk van de in B.II.1 vermelde verkoopbare entiteiten tot de desbetreffende entiteit is geherprivatiseerd in overeenstemming met B.IV.3.

Toezeggingen

I. Tenuitvoerlegging van het herstructureringsplan — Monitoring trustee

Oostenrijk waarborgt dat het herstructureringsplan binnen de relevante termijnen volledig ten uitvoer wordt gelegd. Oostenrijk laat op de tenuitvoerlegging van het herstructureringsplan en de nakoming van de toezeggingen toezicht uitoefenen door een monitoring trustee. Op aanstelling, taken, verplichtingen en ontslag van de monitoring trustee zijn de procedures van deel C van toepassing.

II. Definities

1. Verkoopbare entiteiten

De „verkoopbare entiteiten” die volgens B.IV.3 moeten worden geherprivatiseerd, zijn de volgende ondernemingen (in alle gevallen met inbegrip van de ondernemingen waarover zij als enige rechtstreeks dan wel indirect de zeggenschap hebben):

1.1. HBA

Hypo Alpe-Adria-Bank AG, Klagenfurt, Oostenrijk („HBA”).

1.2. ZOE/ZOE-netwerk

— Hypo Alpe-Adria-Bank d.d., Ljubljana, Slovenië („HBS”).

— Hypo Leasing d.o.o., Ljubljana, Slovenië („HLS”) of haar rechtsopvolger die wordt opgericht in het kader van de interne herstructurering van HGAA, mits die te koop worden aangeboden. De activiteiten van deze onderneming beperken zich tot […]- en […]-leasing.

— Hypo Alpe-Adria-Bank d.d., Zagreb, Kroatië („HBC”) en haar dochteronderneming Hypo Alpe-Adria-Leasing d.o.o., Kroatië („HAALC”), waarvan de bedrijfsactiviteiten zich beperken tot […].

— Hypo Alpe-Adria-Bank d.d., Mostar, Bosnië en Herzegovina („HBFBiH”).

— Hypo Alpe-Adria-Bank a.d., Banja Luka, Servische Republiek („HBRS”) en haar dochteronderneming Hypo Alpe-Adria-Leasing d.o.o., Banja Luka, Servische Republiek („HLRS”), waarvan de bedrijfsactiviteiten zich beperken tot […]-leasing.

— Hypo Alpe-Adria-Bank a.d., Podgorica, Montenegro („HBM”).

— Hypo Alpe-Adria-Bank a.d., Belgrado, Servië („HBSE”).

2. Sterfhuis

In het sterfhuis worden de niet-strategische bedrijfsonderdelen en portefeuilles van HGAA en Hypo-Alpe-Adria Bank S.p.A. (met hoofdkantoor in het Italiaanse Udine) („HBI”) geliquideerd conform het herstructureringsplan, waarbij kapitaal behouden moet blijven en waardeverlies moet worden geminimaliseerd. Alle ondernemingen/entiteiten die niet uitdrukkelijk worden genoemd in bovenstaande paragraaf II.1 worden in het sterfhuis ondergebracht. Het sterfhuis omvat met name:

2.1. Te liquideren deelnemingen

Niet-strategische aandeelhouderschappen

2.2. Te liquideren financials

— Portefeuille van HBInt. en herfinancieringslijnen voor dochterondernemingen (met name ZOE en HBI) die binnen HGAA blijven.

— Subportefeuilles van individuele dochterbanken (HBA, HBI, banken uit het ZOE-netwerk) en van HLS die naar het sterfhuis worden overgebracht.

— Te liquideren leasemaatschappijen (HLHU, HLUA, HLBG, HLG, HLC, HLMK, HLA, HLM, HETA, HLI, HRSE en HLSE).

— Minderheidsondernemingen (Credit Management, Norica).

2.3. HBI

Hypo Alpe-Adria-Bank S.p.A., Udine, Italië („HBI”).

III. Algemene toezeggingen

1. Nastreven van een voorzichtig, gezond en duurzaam bedrijfsbeleid

Oostenrijk waarborgt dat HGAA gedurende de tenuitvoerlegging van het herstructureringsplan een voorzichtig, gezond en duurzaam bedrijfsbeleid voert, haar interne stimuleringsprogramma’s toetst aan wet- en regelgeving en waarborgt dat deze stimuleringsprogramma’s niet aanmoedigen tot het nemen van ongepaste risico’s.

2. Winstoverdracht

Oostenrijk waarborgt dat elke verkoopbare entiteit — dat wil zeggen HBA en het ZOE-netwerk — tot het moment waarop zij elk weer worden geprivatiseerd eventuele jaarwinsten slechts naar haar respectieve eigenaren overdraagt voor zover dit wettelijk is toegestaan en dat dit niet tot gevolg heeft dat de op het tijdstip van de winstoverdracht geldende wettelijk voorgeschreven eigenvermogenratio van de desbetreffende verkoopbare entiteit wordt onderschreden of dat de onderneming enig economisch nadeel lijdt. Mutatis mutandis geldt deze toezegging ook voor tussenondernemingen (of -holdings), HBI (tot dit volledig is afgebouwd) en HBInt, zolang dit onder de zeggenschap van Oostenrijk staat.

3. Eigen bijdrage

Het verbod op coupons als omschreven in de brief met toezeggingen van Oostenrijk van 30 november 2012 en onder nummer 11 in de bijlage bij het goedkeuringsbesluit van de Commissie van 5 december 2012, C(2012) 9255 final, wordt vervangen door de volgende toezegging:

3.1. Geen dividend- of couponbetalingen indien niet wettelijk voorgeschreven

3.1.1. Oostenrijk waarborgt dat HGAA gedurende de tenuitvoerlegging van het herstructureringsplan geen dividend-of couponbetalingen doet op haar tier 1- en tier 2-kapitaalinstrumenten (met inbegrip van aandelen, aandeelhouderschappen, hybride kapitaal en aanvullend kapitaal) die worden uitgegeven voordat het eindbesluit wordt vastgesteld, tenzij HGAA daartoe wettelijk verplicht is, ook indien daarvoor geen reserves behoeven te worden aangesproken, of met voorafgaande toestemming van de diensten van de Commissie.

3.1.2. Van bovengenoemde kapitaalinstrumenten zijn uitgezonderd de kapitaalinstrumenten, aandelen en/of aandeelhouderschappen in het bezit van Oostenrijk, tenzij een dividend-of couponbetaling op de kapitaalinstrumenten in het bezit van Oostenrijk ook zouden leiden tot een betalingsverplichting aan derden.

3.1.3. Het verbod op dividenden als bedoeld in 3.1.1 is niet van toepassing op dividendbetalingen door de tijdelijke „minderheidsondernemingen” die geen reclame maken, […] en […] (dit zijn twee voor een bijzonder doel opgerichte entiteiten (special purpose vehicles, SPV’s) waarin externe investeerders een belang van 49 % hebben; de activiteiten van de SPV’s beperken zich tot het bezit van bepaalde effecten en het uitkeren van opbrengsten uit de effecten aan HBInt en de minderheidsaandeelhouders in de vorm van dividenden, zie punt 5.3.4 van het herstructureringsplan), indien het achterwege blijven van deze betalingen zou leiden tot de liquidatie van een van deze ondernemingen, hetgeen een nadelig effect zou hebben op de totale kapitalisatie van HGAA.

3.2. Geen terugbetaling of terugkoop indien niet wettelijk voorgeschreven

3.2.1. Oostenrijk waarborgt dat HGAA gedurende de tenuitvoerlegging van het herstructureringsplan kapitaalinstrumenten in de zin van bovenstaand punt 3.1.1 niet vervroegd terugbetaalt, terugkoopt of anderszins voor de vervaldatum beëindigt, tenzij HGAA daartoe wettelijk verplicht is, ook indien daarvoor geen reserves behoeven te worden aangesproken, of met voorafgaande toestemming van de diensten van de Commissie.

3.2.2. Met voorafgaande toestemming van de diensten van de Commissie geldt dit niet voor het terugbetalen, terugkopen en andere wijzen van vervroegde beëindiging van kapitaalinstrumenten indien: — zij niet leiden tot een blijvende verlaging van de wettelijk voorgeschreven kapitaalratio’s van HGAA, en — betalingen van HGAA aan crediteuren in verband met de vervroegde beëindiging (bijvoorbeeld terugkoopprijs, schadeloosstelling) niet hoger zijn dan de marktwaarde van het instrument op het tijdstip van beëindiging, indien nodig vermeerderd met: — een opslag van ten hoogste 10 % van de marktwaarde, en/of — een betaling van niet meer dan de netto contante waarde van de verschuldigde rente op het instrument tot zijn oorspronkelijke vervaldatum.

3.2.3. Met voorafgaande toestemming van de diensten van de Commissie komt de specifieke bepaling van de marktwaarde in de zin van het bovenstaande overeen met: — voor openbaar verhandelde instrumenten: de gemiddelde prijs van het instrument of vergelijkbare instrumenten in de maand voorafgaand aan de publicatie van het aanbod om de desbetreffende instrumenten terug te kopen; — voor andere instrumenten: de op een andere passende wijze vastgestelde waarde welke door een onafhankelijke derde is geverifieerd middels waarderingen van het instrument of vergelijkbare instrumenten.

4. Toezeggingen/restricties op nieuwe bedrijfsactiviteiten

4.1. Vervanging van de toezeggingen van 30 november 2013 (bijlage bij het goedkeuringsbesluit van de Commissie van 5 december 2012, C(2012) 9255 final).

De toezeggingen van Oostenrijk aan de Commissie in de brief met toezeggingen van 30 november 2012, die zijn opgenomen in de bijlage bij het goedkeuringsbesluit van de Commissie van 5 december 2012, C(2012) 9255 final, worden vervangen door de volgende toezeggingen:

4.1.1. HGAA beperkt nieuwe bedrijfsactiviteiten in het segment Public Finance tot transacties met een looptijd van maximaal […] en in het segment Corporate tot transacties met een looptijd van maximaal […]. In beide segmenten zijn enkel transacties toegelaten waarbij de kans dat een crediteur binnen een jaar in gebreke blijft niet groter mag zijn dan […] %. Daarnaast moeten alle nieuwe verplichtingen met een looptijd van meer dan […] in het segment Corporate voor […] % worden afgedekt, conform de interne richtlijnen voor kredietverlening en -beheer (Credit Policy) van HGAA. Uitzonderingen op bovenstaande restricties kunnen worden toegestaan indien de lokale toezichthouder voorschrijft dat bepaalde financiële instrumenten moeten worden aangehouden. Verder worden door de Servische Republiek en de Federatie van Bosnië en Herzegovina uitgegeven schatkistbons en -biljetten (treasury bills) met een maximale looptijd van […] van bovenstaande restricties vrijgesteld indien de aankoop van deze effecten […].

4.1.2. HGAA verstrekt uitsluitend nieuwe retailhypotheken als de ratio van de lening ten opzichte van de waarde (loan-to-value ratio, LTV) maximaal […] % bedraagt. Nieuwe retailhypotheken met een LTV van ten hoogste […] % kunnen worden toegestaan indien de ratio van de schuld ten opzichte van het inkomen (debt-to-income ratio) van de betrokken klant — gedefinieerd als de totale maandelijkse verplichtingen van de klant (vastgesteld door plaatselijke kredietbureaus) aan HGAA en andere financiële instellingen gedeeld door zijn nettomaandinkomen — ten hoogste […] % bedraagt. Daarnaast moeten nieuw verstrekte retailhypotheken voldoen aan de criteria om in aanmerking te komen voor opname in de dekkingspools krachtens de eventueel bestaande lokale wetgeving inzake hypothecaire obligaties/securitisaties.

4.1.3. De interne herfinancieringskostenmatrix (Funding COST Matrix) moet voor alle nieuwe verplichtingen (in de zin van 4.2) voor de volledige termijnstructuur evenredig zijn met de herfinancieringssituatie van het bijkantoor/de dochteronderneming. Dit mag in geen geval minder zijn dan: EURIBOR 3 m + […] % voor verplichtingen tot […] jaar; EURIBOR 3 m + […] % voor verplichtingen van […] jaar ([…]); EURIBOR 3 m + […] % voor verplichtingen van meer dan […] jaar ([…]). In landen met een bijzonder zwakke kredietwaardigheid zijn deze minima te verhogen met: […]. Naast de concernbrede restricties met betrekking tot de looptijden in de segmenten Public Finance en Corporate (zie punt. 4.1.1) mogen in deze landen geen verplichtingen voor meer dan […] jaar worden aangegaan. De herfinancieringsopslagen kunnen worden verlaagd indien activa voldoen aan de wettelijke en materiële criteria voor securitisatie en het gebruik ervan voor securitisatie daadwerkelijk gepland is (bijvoorbeeld hypotheken, financiële lease, mkb-leningen en Public Finance), en dit op basis van zekerheden die zijn gecontroleerd door de monitoring trustee (tussen […] en […] bps, afhankelijk van het bedrag van de zekerheden, […] bps voor overcollateralisatie).

4.1.4. Na een goede berekening van de financieringskosten (conform 4.1.3) en de risicokosten (het totale verwachte verlies (expected loss) op het niet door zekerheden gedekte bedrag, na toepassing van een extra correctie (haircut) van […] % op de waarde van de zekerheid) moet voor nieuwe kredietverplichtingen een jaarlijks rendement op het eigen vermogen van ten minste […] % worden gewaarborgd (honoraria mogen in de berekening van dit rendement worden meegenomen). De Commissie kan middels een brief van haar diensten ontheffing verlenen voor de vereiste extra haircut van […] % op de waarde van de zekerheid in de berekening van de risicokosten indien de monitoring trustee in een met redenen omkleed advies verklaart dat het bestaande systeem waarmee de bank zakelijke zekerheden waardeert in algemene zin deugdelijk is en daarin met name reeds passende haircuts zijn toegepast.

4.1.5 Het rendement op het eigen vermogen in de zin van bovenstaande paragraaf moet in beginsel worden berekend op basis van de wettelijke kapitaalvereisten voor de specifieke leningen. De methode die op dit moment door HGAA wordt toegepast voor het berekenen van de kapitaalvereisten voor een specifieke lening is echter gebaseerd op een economische benadering, in lijn met de berekening van de risicokosten. De Commissie kan HGAA middels een brief van haar diensten toestaan om de economische benadering te blijven gebruiken voor de berekening van kapitaalvereisten voor specifieke leningen indien de monitoring trustee heeft bevestigd dat i) de methodiek deugdelijk is en ii) HGAA heeft aangetoond dat met haar berekeningsmethode een minimaal rendement op het eigen vermogen wordt gerealiseerd dat gelijkwaardig is aan een op basis van de wettelijke kapitaalvereiste berekend minimumrendement van […] %, zowel in de beoogde portefeuille als in de daadwerkelijke portefeuille.

4.1.6 […] mogen alleen aan klanten worden verstrekt indien de klant over een […] beschikt. Hiervoor gelden de volgende uitzonderingen: — […]; — […] zijn beperkt tot een nominaal volume van […] EUR per jaar; elke toegekende […] in […] moet een rating hebben van ten minste […] of beter (conform de interne Credit Rating Master Scale van HGAA).

4.1.7 HGAA draagt zorg voor een jaarlijkse verificatie van de rating en een complete follow-up van financiële documenten voor elke klant met een risico van meer dan […] EUR. Dit wordt door de afdeling risicobeheer op het hoofdkantoor van het concern gecontroleerd.

4.1.8 De Republiek Oostenrijk waarborgt dat de leningen-tot-depositoratio (LTD-ratio) van de verkoopbare entiteiten op een succesvolle verkoop zal zijn gericht, door middel van sturing van de verlening van nieuwe kredieten of door andere maatregelen om de LTD-ratio (kunstmatig of daadwerkelijk) te verlagen. Het is de Republiek Oostenrijk bekend dat LTD-ratio’s van meer dan 100 % de succesvolle verkoop van een verkoopbare entiteit kunnen belemmeren.

4.1.9 HGAA vervangt kredietmanagers en relatiebeheerders of schoolt hen bij indien gebleken is dat zij in het kredietproces onjuist hebben gehandeld of kredieten met een te lage winstgevendheid hebben verstrekt.

4.1.10 HGAA verwerft geen aandeelhouderschappen in ondernemingen of onderdelen van ondernemingen (hierna „aandeelhouderschappen” genoemd) tenzij hierna anders bepaald. Met voorafgaande toestemming van de Commissie mag HGAA aandeelhouderschappen verwerven indien het daartoe door bijzondere omstandigheden wordt genoodzaakt teneinde de financiële stabiliteit of de daadwerkelijke mededinging in stand te houden of veilig te stellen. HGAA mag zonder voorafgaande toestemming van de Commissie aandeelhouderschappen verwerven indien: i) de respectieve aankoopprijs lager is dan […] % van het balanstotaal van HGAA op de dag van het besluit van de Commissie, en ii) de som van alle aankoopprijzen die HGAA gedurende de gehele herstructureringsperiode (d.w.z. tot de voltooiing van de verkoop van het ZOE-netwerk, zie IV) betaalt lager is dan […] % van het balanstotaal van HGAA op de dag van het besluit van de Commissie. Van het aankoopverbod uitgezonderd zijn voorts aandeelhouderschappen die HGAA bij haar gewone bedrijfsactiviteiten in verband met oninbare leningen of vergelijkbare banktransacties beheert of verwerft.

4.1.11 HGAA gebruikt de steun niet voor promotiedoeleinden.

4.1.12 De tenuitvoerlegging van bovenstaande maatregelen wordt elk kwartaal gecontroleerd door een externe monitoring trustee (zie onderstaand deel C), die verslag uitbrengt aan de Commissie.

4.2. Reikwijdte van de toezeggingen („Restricties op nieuwe bedrijfsactiviteiten”) uit 4.1.1-4.1.6.

De restricties als omschreven in 4.1.1-4.1.6 gelden uitsluitend voor de navolgende nieuwe bedrijfsactiviteiten:

4.2.1. Omschrijving van de segmenten Corporate, Public Finance en Retail

In beginsel komen de segmenten Corporate en Public Finance overeen met de huidige definities van HGAA, met echter de volgende wijzigingen:

4.2.1.1. Het segment Corporate wordt als volgt gedefinieerd: particuliere ondernemingen (financiële instellingen uitgezonderd) waarvan omzet en/of blootstelling voldoen aan de volgende criteria: — jaaromzet van […] EUR of meer; of — brutoblootstelling van ten minste […] EUR, behalve in Kroatië, met een drempel van […] EUR. HGAA toont de monitoring trustee aan dat de huidige blootstellingsdrempel die het segment Retail van het segment Corporate onderscheidt in Kroatië momenteel in feite op […] EUR ligt en dat met een wijziging van deze drempel buitensporige kosten gemoeid zouden zijn.

4.2.1.2. Segment Public Finance Het segment Public Finance wordt als volgt gedefinieerd: — „nationale overheden”, d.w.z. entiteiten die nationale bevoegdheden kunnen uitoefenen, d.w.z. die bevoegd zijn om algemeen verbindende wetgeving of andere bindende regelgeving vast te stellen; dit zijn met name staten, ministeries, overheids- en regeringsinstanties, instanties voor sociale zekerheid, enz.); — blootstellingen die door een uitdrukkelijke garantie van een „nationale overheid” worden gedekt; — „lokale overheden”, d.w.z. regionale en lokale overheden (deelstaten, provincies, districten, steden, gemeenten) en de politieke entiteiten van Bosnië en Herzegovina, te weten de Servische Republiek en de Federatie van Bosnië en Herzegovina; en — publiekrechtelijke lichamen (public sector entities, PSE’s (1)) mits zij een rechtstreekse garantie van een nationale of lokale overheid genieten. Een entiteit of agentschap dat (die) geen nationale of lokale overheid in bovenstaande zin is en niet over rechtstreekse garanties van een nationale of lokale overheid beschikt, moet worden behandeld als een zakelijke (institutionele) klant conform de voorschriften voor het segment Corporate.

4.2.1.3. Segment Retail Het segment Retail wordt als volgt gedefinieerd: — particulieren — alle vormen van midden- en kleinbedrijf, te weten ondernemingen in particuliere eigendom, freelancers en landbouwbedrijven, ongeacht hun rechtsvorm, waarvan omzet en blootstelling voldoen aan de volgende criteria: — jaaromzet van minder dan […] EUR; en — brutoblootstelling van minder dan […] EUR, behalve in Kroatië, met een drempel van […] EUR (aan te tonen op de wijze als bepaald in punt 4.2.1.1, tweede streepje).

4.2.2. Nieuwe bedrijfsactiviteiten in de segmenten Corporate en Public Finance

4.2.2.1. Algemene definities

In beginsel wordt onder „nieuwe bedrijfsactiviteiten” in de zin van de restricties op nieuwe bedrijfsactiviteiten in de punten 4.1.1 tot en met 4.1.6 datgene verstaan wat is omschreven in de bestaande normen voor risicorapportage van HGAA. Dat betekent derhalve:

— risicorelevante (2) krediet-/leasetransacties met een geheel nieuwe klant (of met een groep van verbonden nieuwe klanten — GoB), d.w.z. „bedrijfsactiviteiten voor nieuwe klanten” (new client business — NCB); of

— toename van krediet-/leaseblootstellingen bij bestaande klanten op productbasis — d.w.z. „blootstellingsverhogende bedrijfsactiviteiten” (exposure increasing business — ExIB); en

— vernieuwing of verlenging van bestaande krediet-/leaseblootstellingen met bestaande klanten op productbasis tot langer dan […] — d.w.z. „blootstellingsverlengende bedrijfsactiviteiten” (exposure prolonging business — ExPB) (3) .

4.2.2.2. Aanvullende criteria

— Bij ExIB moeten nieuwe bedrijfsactiviteiten altijd per geval worden beoordeeld. Als een klant dus zijn kasrisico wil verhogen en in ruil daarvoor zijn garantierisico met hetzelfde bedrag wil verlagen, telt het hogere kasrisico nog steeds als een nieuwe bedrijfsactiviteit.

— Financiële leasing moet worden behandeld als nieuwe kredietverlening. Nieuwe bedrijfsactiviteiten (NCB en ExIB) moeten daarom volledig voldoen aan de eisen voor nieuwe bedrijfsactiviteiten als hierboven omschreven in 4.1.1 tot en met 4.16.

— Operationele leasing moet om de volgende redenen worden beschouwd als een nieuwe bedrijfsactiviteit in de zin van de bovenstaande punten 4.1.1 tot en met 4.1.6: — de minimale rating van […] en de maximale looptijd als omschreven in de restricties op nieuwe bedrijfsactiviteiten moeten worden aangehouden; — aangenomen moet worden dat van een volledige collateralisatie sprake is zo lang de restwaarde volledig wordt gedekt door de actuele boekwaarde (carrying value), mits de restwaarde voldoende conservatief is. Dat is het geval wanneer de restwaarde overeenkomt met een zeer waarschijnlijke nettoverkoopwaarde (na aftrek van verkoopkosten) van het onderpand in de boeken van de boekende entiteit (booking entity).

— Kredietverplichtingen met niet-vastgelegde kredietlijnen moeten ook voldoen aan de nieuwe leennormen als omschreven in de punten 4.1.1 tot en met 4.1.6.

— Transacties binnen het HGAA-concern (bijvoorbeeld herfinanciering van lokale banken, lease en andere deelnemingen) en activiteiten in het kader van de eisen ten aanzien van de liquiditeit van HGAA moeten in het segment Financiële instellingen worden ondergebracht.

4.2.2.3. Beperkingen

Voor de volgende risicorelevante transacties gelden de restricties op nieuwe bedrijfsactiviteiten uit de punten 4.1.1 tot en met 4.1.6 niet:

— transacties met financiële instellingen in het kader van het liquiditeitsboek van HGAA, d.w.z. — FX-spottransacties (d.w.z. intraday settlement limits); — FX-outrights en -swaps met een maximale looptijd van […], mits een verrekenings- en garantieovereenkomst (ISDA en CSA) met een drempel (= aanzienlijke blootstelling zonder zekerheden) voor ten hoogste […] EUR van kracht is; — leningen op de geldmarkt, deposito’s en (omgekeerde) repo-transacties, elk met een maximale looptijd van […], waarbij het maximale bedrag per tegenpartij beperkt is tot in totaal […] EUR en het totaal verstrekte bedrag nimmer hoger is dan […] EUR; — financiële derivaten (renteswaps) met een maximale looptijd van […], mits een verrekenings- en garantieovereenkomst (ISDA en CSA) met een drempel (= aanzienlijke blootstelling zonder zekerheden) voor ten hoogste […] EUR van kracht is. HGAA waarborgt dat individuele tegenpartijlimieten voor financiële instellingen worden goedgekeurd door de afdeling Risicobeheer op het hoofdkantoor en een maximale looptijd hebben van […];

— nieuwe financieringen en prolongaties, rollovers, herstructureringen en herprogrammeringen van kredieten voor noodlijdende klanten (en alle klanten die onder het concern/de Local Task Force Rehabilitation en/of de Credit Rehabilitation vallen), met als doel en duidelijk gedocumenteerd vooruitzicht om ze weer aan hun verplichtingen te kunnen laten voldoen en/of een definitief financieel herstel mogelijk te maken, zolang de looptijd van de nieuwe financiering in dit verband beperkt blijft tot […]. Voor dergelijke transacties moet altijd deugdelijk, met een kwantitatief bewijs, worden aangetoond dat de transactie in kwestie de beste manier is om waarde voor HGAA te behouden en het erkennen van verliezen hierdoor niet wordt uitgesteld. De aannames voor deze kwantitatieve beoordeling moeten voldoende conservatief zijn;

— prolongaties, verlengingen van de looptijd, herstructureringen of herprogrammeringen van bestaande renderende blootstellingen (4) respectievelijk klanten (GoB’s), die objectief gerechtvaardigd zijn, in het belang van HGAA zijn en geen looptijd krijgen van meer dan […]. Voor dergelijke transacties moet altijd deugdelijk, met een kwantitatief bewijs, worden aangetoond dat de transactie in kwestie de beste manier is om waarde voor HGAA te behouden en het erkennen van verliezen hierdoor niet wordt uitgesteld. De aannames voor deze kwantitatieve beoordeling moeten voldoende conservatief zijn;

— aanvullende financieringen die worden verstrekt aan klanten die op de toezichtlijst van het concern of een lokale toezichtlijst staan, met als doel en duidelijk gedocumenteerd vooruitzicht de financiële situatie van de klanten te stabiliseren (inclusief het afdekken van rente- en wisselkoersrisico’s), waarmee wordt voorkomen dat zij niet meer aan hun verplichtingen kunnen voldoen en zij wel weer kunnen gaan betalen, zolang deze vorm van aanvullende financiering niet wordt verstrekt met een looptijd van meer dan […]. Voor dergelijke transacties moet altijd deugdelijk, met een kwantitatief bewijs, worden aangetoond dat de transactie in kwestie de beste manier is om waarde voor HGAA te behouden en het erkennen van verliezen hierdoor niet wordt uitgesteld. De aannames voor deze kwantitatieve beoordeling moeten voldoende conservatief zijn;

— transacties: — die volledig in contanten zijn gedekt en volledig als zekerheid kunnen dienen gedurende de volledige looptijd van de leenovereenkomst, niet bezwaard met onderpanden in bestaande kredieten, mits de rating van de klant niet slechter is dan […]; OF — die volledig worden gedekt door een borgstelling of een garantie van een financiële instelling (bankgarantie of bank guarantee), mits de rating van de garantiegever niet slechter is dan […];

— toenames van de blootstelling door schommelingen van wisselkoersen, schommelingen van de marktwaarde van derivaten en de ontwikkeling van de marktprijzen van obligaties;

— omzetting van bestaande leningen in vreemde valuta in EUR-leningen, indien de rekenvaluta van de klant de EUR, de Kuna of de converteerbare mark is, het totale risico wordt geconverteerd tegen de geldende wisselkoers en de zekerheden voor HGAA identiek of beter zijn;

— nieuwe bedrijfsactiviteiten waarvoor vóór 1 januari 2013 een door de verantwoordelijke lokale risico- en verkoopeenheid goedgekeurde offerte (Term Sheet) naar klanten was gezonden en door hen was aanvaard, mits HGAA wettelijk verplicht is tot uitbetaling en dit deugdelijk kan worden gedocumenteerd;

— bedrijfsactiviteiten die worden ontplooid met middelen van ontwikkelingsbanken en supranationale financieringsinstellingen (bijvoorbeeld EIB, EBWO, HBOR, SID, enz.) of gesubsidieerde leningprogramma’s van nationale of lokale overheden, mits, met betrekking tot zekerheden, de ratingdrempel van […] en een maximale looptijd van […] worden gehanteerd. Dergelijke gesubsidieerde leningprogramma’s moeten vergezeld gaan van risicobeperkende maatregelen […], hetgeen door de monitoring trustee moet worden bevestigd vóór HGAA aan het programma deelneemt;

— interne financieringen (d.w.z. herfinancieringslijnen) die aan andere onderdelen van HGAA worden verstrekt met het oog op de terugverkrijging (repossessions) van zekerheden en activa in het kader van een veiling of verkoop in rechte of buiten rechte;

— herindeling van leasecontracten d.w.z. van operationele leasing naar financiële leasing, indien het activarisico daardoor volledig kan worden omgezet in tegenpartijrisico (met andere woorden, wanneer alle risico’s en vergoedingen in verband met het eigendom van de geleasede activa van de leasegever naar de leasenemer worden overgebracht);

— nakoming van bestaande contractuele verbintenissen (bijvoorbeeld onroerend goed in aanbouw, activering van nog uit te voeren leasecontracten (= leases-to-go)), mits het contract of de plaatselijke wetgeving niet toestaan dat de verbintenis geheel of gedeeltelijk wordt geannuleerd (bijvoorbeeld krachtens de bijzondere voorwaarden van de overeenkomst).

4.2.3. Nieuwe bedrijfsactiviteiten in het segment Retail

Overeenkomstig punt 4.2.2.1 en volgens de beginselen van een goede en voorzichtige risicorapportage worden „nieuwe bedrijfsactiviteiten” voor het segment Retail als volgt omschreven:

i) een risicorelevante krediet- of leasetransactie (bijvoorbeeld een lening of een kredietlijn) die als retaillening- of -leaseproduct wordt beschouwd en nieuw wordt verstrekt aan een bestaande of nieuwe klant (of GoB), OF

ii) voor revolverende kredietlijnen of retailproducten met limieten die al door een klant worden afgenomen, waaronder overdispositie, creditcards en kredietlijnen voor het mkb (werkkapitaal): het verschil tussen de nieuw toegestane (hogere) limiet en de oude (lagere) limiet, OF

iii) voor retailproducten die regelmatig worden afgelost en al door een klant worden afgenomen, waaronder alle vormen van afbetalingskredieten: het verschil tussen het nieuw toegekende (hogere) leenbedrag en het oude (lagere) leenbedrag.

4.2.3.1. Overige definities en punten van overweging

i) Tot het moment waarop HGAA oplopende risicotoenames kan rapporteren zoals omschreven in 4.2.3, punt ii) en iii), worden toenames van de blootstelling bij bestaande klanten (op productbasis) beschouwd als nieuwe bedrijfsactiviteiten. Ter verduidelijking: een verlaging van de afbetalingsfrequentie (bijvoorbeeld van maandelijks naar elk kwartaal) wordt als nieuwe transactie beschouwd.

ii) Marginale/onbetekenende toenames van de blootstelling (van maximaal […] EUR) door transactiekosten, gekapitaliseerde rente/honoraria enz., met name in verband met de onder 4.2.3.2 genoemde transacties (bijvoorbeeld valuta-omzetting, herstructurering, consolidatie, prolongatie enz.) worden in geen geval als nieuwe bedrijfsactiviteiten beschouwd.

iii) In het kader van blootstellingsverhogende bedrijfsactiviteiten in de retailsector moet per individuele transactie worden bepaald of al dan niet sprake is van nieuwe bedrijfsactiviteiten, zodat toenames van de blootstelling voor het ene product (van een klant) niet worden gecompenseerd met afnames van de blootstelling voor een ander product. Verrekening (netting) van leningen van een klant met tegoeden van die klant is eveneens niet toegestaan.

iv) Financiële leasing moet worden behandeld als kredietfinanciering en is daarom een nieuwe bedrijfsactiviteit in de zin van 4.2.3, waarvoor de restricties op nieuwe bedrijfsactiviteiten gelden.

v) Operationele leasing moet als een nieuwe bedrijfsactiviteit worden behandeld als het onder 4.2.3 valt. Derhalve gelden de restricties op nieuwe bedrijfsactiviteiten.

vi) Herindeling van leasecontracten (bijvoorbeeld omzetting van operationele lease in financiële lease) wordt niet als een nieuwe bedrijfsactiviteit beschouwd, tenzij daardoor de blootstelling van de bank in de zin van de regelgeving of in economische zin toeneemt.

4.2.3.2. Beperkingen/uitzonderingen

Met de volgende risicorelevante transacties moet op bijzondere wijze worden omgegaan:

— offertes voor retailleningen die vóór 1 januari 2013 aan klanten zijn uitgebracht vallen niet onder de restricties op nieuwe bedrijfsactiviteiten, mits zij door de klant zijn aanvaard binnen de in het betrokken land wettelijk vastgestelde acceptatieperiode. Offertes voor retailleningen die na 1 januari 2013 zijn uitgebracht, moeten in overeenstemming zijn met de toezeggingen in punt 4.1;

— retailleningen die worden verstrekt met gelden van ontwikkelingsbanken en supranationale financiële instellingen (bijvoorbeeld EIB, EBWO, HBOR, SID, enz.) of gesubsidieerde leningprogramma’s die worden ondersteund door lenings- of verzekeringsagentschappen van de overheid of daarmee verbonden instellingen of door overheidsgeld vallen niet onder de restricties op nieuwe bedrijfsactiviteiten;

— herstructureringen van retailleningen of -leasecontracten aan/met natuurlijke personen (particulieren) voor een maximumbedrag van […] EUR, worden niet als nieuwe bedrijfsactiviteiten beschouwd wanneer de blootstelling niet toeneemt. Hier gelden de volgende uitgangspunten: — herstructurering mag in geen geval gevolgen hebben voor de netto contante waarde (moet NCW-neutraal zijn); — bij herstructurering mag de blootstelling tegenover een klant NIET toenemen; — gedurende het herstructureringsproces of krachtens de geherstructureerde financiering mag geen nieuw geld aan de klant worden uitbetaald; — herstructurering mag uitsluitend plaatsvinden indien de klant aantoont dat hij in staat en bereid is de geherstructureerde financiering terug te betalen; — klanten die (door een derde) worden vervolgd, die onderworpen zijn aan maatregelen voor gedwongen tenuitvoerlegging of die anderszins krachtens een wettelijke procedure beperkte juridische handelingsbevoegdheid hebben, komen niet voor herstructurering in aanmerking. Indien de klant geen natuurlijke persoon (particulier) maar een mkb-klant (zakelijke klant) is (en daarom niet aan bovenstaand criterium kan voldoen), gelden de herstructureringsregels (maximale terugvordering) en looptijdbeperkingen voor zakelijke klanten;

— migratie van bestaande blootstellingen zonder toename van de blootstelling wordt niet als een nieuwe bedrijfsactiviteit beschouwd. Dit betreft met name blootstellingen bij projectfinancieringen voor zakelijke klanten (bijvoorbeeld de bouw van appartementen), die uiteindelijk verschuiven naar retailklanten (bijvoorbeeld wanneer zij een lening afsluiten voor de aankoop van de appartementen). In dat geval verschuift het risico feitelijk van het zakelijke segment naar het retailsegment. Hiervoor gelden echter de volgende beperkingen: — de maximaal toegestane LTV bedraagt […] %; en — het jaarlijkse volume nieuwe transacties bedraagt maximaal […] % van het jaarlijkse volume nieuwe retailhypotheken binnen elk land;

— toename van de totale blootstelling van retailleningen door rente, honoraria of andere vormen van schuldkapitalisatie (meestal in het kader van oninbare leningen of herstructureringen) wordt niet als een nieuwe bedrijfsactiviteit beschouwd;

— schuldenconsolidatie voor retailklanten (binnen boekingsentiteiten of groepen van rekeningen van HGAA) wordt als een onderdeel van een herstructurering beschouwd als de daarmee verbonden blootstelling zich beperkt tot […] EUR ([…] EUR in Kroatië mits toestemming van de monitoring trustee, zie 4.2.1.3). Als de blootstelling groter is, gelden de looptijdbeperkingen voor zakelijke klanten. Indien de met de nieuwe geconsolideerde retaillening verbonden blootstelling echter (substantieel) groter is dan de som van de blootstellingen van de geconsolideerde leningen, wordt het verschil als een nieuwe bedrijfsactiviteit beschouwd, in overeenstemming met 4.2.3, punt ii) en iii). Tot de invoering van de rapportagemogelijkheden geldt 4.2.3.1, punt i), echter;

— „topleningen” (loan top-ups) op retailleningen worden niet als nieuwe bedrijfsactiviteiten beschouwd als de mogelijkheid voor het topdeel uitdrukkelijk was toegestaan in de oorspronkelijke leenovereenkomst, door HGAA niet kon worden beëindigd of ingetrokken en de klant daarvoor slechts aan bepaalde leenvoorwaarden behoefde te voldoen zonder dat een standaardleenbeoordeling werd gemaakt. Bij andere vormen van topleningen in de retailsector wordt het verschil tussen het oude leenbedrag en het nieuwe leenbedrag als nieuwe bedrijfsactiviteit beschouwd conform 4.2.3, punt ii) en iii). Tot de invoering van de rapportagemogelijkheden geldt 4.2.3.1, punt i), echter;

— „valutawisselingen” (currency switches), dus wanneer een retailklant van een lening in een vreemde valuta (of een op basis van vreemde valuta geïndexeerde lening) overstapt op een lening in lokale valuta zonder substantiële toename van de blootstelling (tot […] EUR), worden niet als nieuwe bedrijfsactiviteiten beschouwd. Indien van een substantiële toename van de blootstelling sprake is, wordt het verschil tussen het oude leenbedrag/de oude blootstelling en het nieuwe leenbedrag/de nieuwe blootstelling als nieuwe bedrijfsactiviteit beschouwd conform 4.2.3, punt ii) en iii). Tot de invoering van de rapportagemogelijkheden geldt 4.2.3.1, punt i), echter;

— retailleningen die worden verstrekt om teruggenomen activa en zekerheden opnieuw te vermarkten of opnieuw te leasen worden niet als nieuwe bedrijfsactiviteiten beschouwd. Wel zijn echter de volgende beperkingen van toepassing: — voor het opnieuw verkopen van appartementen en ander onroerend goed bedraagt de maximaal toelaatbare LTV […] % en is het maximale jaarlijkse volume nieuwe transacties beperkt tot […] % van het totale jaarlijkse volume nieuwe retailhypotheken binnen elk land; — voor voertuigen en uitrusting is het maximale jaarlijkse volume nieuwe transacties beperkt tot […] % van het jaarlijkse volume nieuwe transacties in voertuigen en uitrusting binnen elk land;

— de nakoming van bestaande contracten en toezeggingen (bijvoorbeeld onroerend goed in aanbouw, activering van nog uit te voeren leasecontracten) wordt niet als een nieuwe bedrijfsactiviteit beschouwd.

IV. Herprivatisering van de verkoopbare entiteiten

1. Vermindering van balanstotalen en marktaanwezigheid

1.1. Op 31 december 2008 was HGAA als internationaal financieel concern met 384 kantoren in twaalf landen (Oostenrijk, Italië, Slovenië, Kroatië, Bosnië en Herzegovina, Servië, Montenegro, Bulgarije, Duitsland, de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië, Oekraïne en Hongarije) actief als bank (retail, zakelijk en overheid), als leasemaatschappij (retail, zakelijk, onroerend goed, motorvoertuigen, roerend goed) en met aandeelhouderschappen, en had het een balanstotaal van 43,34 miljard EUR en RWA van 32,83 miljard EUR.

1.2. Kort na de nationalisatie trok HGAA zich terug uit alle nieuwe transacties in Bulgarije, de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië, Oekraïne, Hongarije en Duitsland en staakte het alle niet-strategische activiteiten. De dochterondernemingen in deze landen werden in het sterfhuis ondergebracht. Zij worden nu op gecontroleerde wijze geliquideerd. De strategische nieuwe positionering heeft geleid tot de sluiting van twaalf van de