MEDEDELING VAN DE COMMISSIE Deelneming van Europese economische samenwerkingsverbanden (EESV) aan overheidsopdrachten en aan met openbare middelen gefinancierde programma's (97/C 285/10)

INLEIDING

In haar mededeling van 10 juli 1996 over het geïntegreerd programma ten behoeve van het midden- en kleinbedrijf (MKB) en ambachtelijke sector (1) zegde de Commissie toe een mededeling te zullen publiceren over de maatregelen die zouden moeten worden genomen om ervoor te zorgen dat het Europese economische samenwerkingsverband (EESV) op voet van gelijkheid op overheidsopdrachten kan inschrijven en volwaardig kan deelnemen aan met openbare middelen gefinancierde programma's, zodat het door kleine en middelgrote ondernemingen beter kan worden gebruikt als instrument om hun middelen samen te voegen.

Het Europese economische samenwerkingsverband is ingesteld bij Verordening (EEG) nr. 2137/85 van de Raad van 25 juli 1985 tot instelling van Europese economische samenwerkingsverbanden (EESV) (hierna "de verordening" genoemd) (2).

De invoering, op communautair niveau, een juridisch instrument dat bedoeld is om de grensoverschrijdende samenwerking tussen ondernemingen te vergemakkelijken, vormt een belangrijk element in het proces van voltooiing van de interne markt.

Het EESV is vooralsnog het enige juridische samenwerkingsinstrument dat rechtstreeks verbonden is met de communautaire rechtsorde, en vormt dan ook een van de belangrijkste onderdelen van de Europese samenwerking, met name voor kleine en middelgrote bedrijven die willen deelnemen aan projecten op Europese schaal. Tot dusverre bestaan er meer den 800 samenwerkingsverbanden die economische activiteiten ontplooien op zeer uiteenlopende terreinen. Dit is een bemoedigend cijfer, aangezien de eerste samenwerkingsverbanden immers pas na 1 juli 1989 konden worden opgericht, de datum waarop de verordening van kracht werd.

Tijdens een conferentie die onlangs onder auspiciën van de Commissie is georganiseerd (3) werd evenwel vastgesteld dat nog niet optimaal gebruik wordt gemaakt van de rechtsfiguur van het EESV door ondernemingen die grensoverschrijdend wensen samen te werken, met name wanneer zij willen deelnemen aan overheidsopdrachten en aan met openbare middelen gefinancierde programma's.

In deze mededeling wordt het begrip EESV nog eens uiteengezet en worden een aantal kenmerken ervan verduidelijkt evenals de werking ervan waardoor het in staat is om, op voet van gelijkheid met andere ondernemingen, deel te nemen aan overheidsopdrachten en aan met overheidsgelden gefinancierde programma's. Het doel van deze verduidelijking is om op termijn tot een betere gebruikmaking van het EESV door ondernemingen, en met name het MKB, te komen. De Commissie heeft immers bij herhaling geconstateerd dat de toegang van het MKB tot overheidsopdrachten, waarvan de regels dikwijls worden overgenomen in de met openbare middelen bekostigde programma's, een middel vormt om de voltooiing van de interne markt en de regionale economische ontwikkeling te bespoedigen (4).

In ruimer verband is de Commissie voornemens de deelneming van Europese economische samenwerkingsverbanden aan deze opdrachten en programma's aan te moedigen; het EESV betekent voor alle ondernemingen van de Unie een aanzienlijke vooruitgang doordat het hun de mogelijkheid biedt hun samenwerking te organiseren binnen een grensoverschrijdende structuur waarbij de leden niettemin onafhankelijkheid bij het ontplooien van hun eigen activiteiten wordt gegarandeerd.

I. Definitie van het EESV

Het EESV is een soepele en lichte structuur die de deelnemende partners in staat stelt een aantal economische activiteiten samen te voegen zonder hun economische en juridische onafhankelijkheid te verliezen.

Bij de oprichting van een EESV ontstaat een onafhankelijk juridisch lichaam met eigen rechtsbevoegdheid, met het doel de economische activiteit van zijn leden te vergemakkelijken of te ontwikkelen dan wel de resultaten daarvan te verbeteren of te vergroten.

Uit deze definitie blijkt dat het oorspronkelijke doel van dit instrument was om ondernemingen de mogelijkheid te geven op Europees niveau grensoverschrijdend samen te werken door de ontwikkeling van een gemeenschappelijke activiteit ter ondersteuning van hun eigen activiteiten.

Enerzijds is het EESV te vergelijken met personenvennootschap ("sociétés en nom collectif", "partnerships", "offene Handelsgesellschaften") in zoverre, bijvoorbeeld, zijn leden onbeperkt en hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de schulden van het samenwerkingsverband (zie paragraaf II.5). Het EESV bezit echter eigenschappen die kenmerkend zijn voor meer gestructureerde vennootschapsvormen: het kan bijvoorbeeld in eigen naam optreden door middel van bestuurders die, onafhankelijk van het feit of zij lid zijn, kunnen worden benoemd (5) op grond van een regel die over het algemeen van toepassing is op kapitaalvennootschappen (zie paragraaf II.2).

II. Kenmerken van het EESV

1. Communautair karakter van het EESV

De Europese economische samenwerkingsverbanden vallen onder de communautaire rechtsorde. Hun oprichting en hun juridisch bestaan zijn derhalve slechts mogelijk onder de voorwaarden, op de wijze en met de gevolgen die in het Gemeenschapsrecht zijn vastgesteld, ook al verwijst dit voor bepaalde aspecten naar het nationale recht.

De juridische neutraliteit van het EESV stelt de leden op gelijke voet, hetgeen zeer belangrijk is om de vrees van de partners weg te nemen dat een van hen zich in een gunstiger positie bevindt omdat hij meer vertrouwd is met het juridisch klimaat.

2. Rechtsbevoegdheid van het EESV en zelfstandigheid van de leden

Het EESV beschikt over een volledige, onafhankelijke rechtsbevoegdheid waardoor het zich onderscheidt van louter contractuele samenwerkingsvormen. Vooral doordat het over eigen organen beschikt is de onderhandelingsbevoegdheid en de vertegenwoordigingsbevoegdheid van het EESV veel ruimer dan die van de afzonderlijke leden. Het EESV kan in eigen naam optreden door middel van de bestuurder of bestuurders die, ongeacht of zij lid zijn van het samenwerkingsverband kunnen worden benoemd, en wier vertegenwoordigingsbevoegdheid rechtstreeks is gebaseerd op de regels die van toepassing zijn op kapitaalvennootschappen. Deze eigenschap is belangrijk met het oog op de deelneming van EESV's aan overheidsopdrachten en aan met openbare middelen gefinancierde programma's omdat de leden van het EESV daardoor met één stem kunnen optreden bij onderhandelingen over contracten en bij de aanvraag van leningen of financiële garanties die rechtstreeks verband houden met overheidsopdrachten (6).

3. Ondersteunend karakter van de activiteiten van een EESV

Het verschil tussen een samenwerkingsverband en een vennootschap is hoofdzakelijk gelegen in zijn doel, dat bestaat in het vergemakkelijken of ontwikkelen van de economische werkzaamheid van zijn leden, zodat dezen hun eigen resultaten kunnen verbeteren, terwijl een vennootschap over het algemeen het behalen van winst voor zichzelf nastreeft.

Gezien dit ondersteunende karakter moet de activiteit van het samenwerkingsverband samenhangen met en niet in de plaats treden van de economische werkzaamheid van zijn leden.

De oprichting van een EESV dient evenwel een wettelijk kader tot stand te brengen dat de aanpassing van de werkzaamheden van zijn leden aan de economische omstandigheden van de markt vergemakkelijkt (7).

Het ondersteunend karakter van de werkzaamheid van de EESV moet derhalve niet worden beschouwd als een beperking van de functies van het samenwerkingsverband, waardoor het tot een ondergeschikte of minder belangrijke rol zou zijn veroordeeld.

Afgezien van de ondersteunende aard van zijn werkzaamheden kan het samenwerkingsverband alle functies op zich nemen die door enige andere samenwerkingsstructuur worden uitgeoefend bij de deelneming aan overheidsopdrachten of aan een met openbare middelen gefinancierd programma.

Het EESV kan verschillende functies hebben: het kan worden gebruikt als eenvoudig kader voor de coördinatie en de organisatie van de activiteiten van zijn leden, maar het kan tevens in zijn eigen naam overeenkomsten aangaan of uitvoeren op basis van overheidsopdrachten of door de overheid gefinancierde programma's.

Met name verbiedt de verordening het EESV niet om bepaalde werkzaamheden van zijn leden, zij het tijdelijk, volledig over te nemen. Deze kwestie is overigens reeds in 1991 door de Commissie verduidelijkt: "Niets belet dat het EESV voor een bepaalde periode sommige activiteiten van de leden op zich neemt bijvoorbeeld in het kader van de uitvoering van een werk" (8).

4. Structurele aspecten van het EESV: Stabiliteit en flexibiliteit

De verordening garandeert dat het samenwerkingsverband zich kan aanpassen aan de economische omstandigheden doordat de leden een grote mate van vrijheid wordt gelaten voor het regelen van hun contractuele betrekkingen en het inwendig bestel van het samenwerkingsverband (9).

Deze flexibiliteit komt zowel tot uiting in de voorwaarden voor de oprichting van het EESV en de duur ervan als in de bepalingen betreffende de financiering en de werking ervan.

De formaliteiten voor de oprichting van een EESV zijn bijzonder eenvoudig: het is voldoende om een schriftelijke overeenkomst te sluiten (een notariële akte is niet vereist) en om het samenwerkingsverband in te schrijven in het register van de lidstaat van de hoofdzetel.

Bovendien kan een EESV voor bepaalde of onbepaalde duur worden opgericht. Hierdoor is het een bijzonder geschikt instrument voor projecten van beperkte duur zoals bijvoorbeeld uitvoerbaarheidsstudies of de uitvoering van werken.

Door de ruime toegang tot het EESV kan het doeltreffend reageren op de eventuele noodzaak om de samenwerkingsvoorwaarden te wijzigen. Deze toegankelijkheid wordt ondubbelzinnig vastgesteld in de zesde overweging van de verordening waarin wordt gesteld dat "de toegang tot het samenwerkingsverband, met inachtneming van de doelstellingen van deze verordening, zo ruim mogelijk moet zijn voor natuurlijke personen, vennootschappen en andere juridische lichamen" (10).

Ook de vrijheid die aan de leden van een EESV wordt gelaten met betrekking tot de financiering ervan is voor ondernemingen zeer aantrekkelijk. Een EESV behoeft bij de oprichting niet over maatschappelijk kapitaal te beschikken. Deze flexibiliteit is heel belangrijk en onderscheidt de oprichting van een EESV van die van een vennootschap waar soms aanzienlijke sommen geld gedurende geruime tijd worden vastgelegd, terwijl bij een samenwerkingsverband tussenliggende etappes kunnen worden gepland waardoor een optimaal gebruik van de later vrij te maken middelen mogelijk is.

Benadrukt moet worden dat alle soorten inbreng mogelijk zijn: inbreng in contanten, in natura en zelfs in nijverheid (technologische kennis, octrooien, commerciële of professionele betrekkingen enz.).

Het EESV kan zelfs in bepaalde gevallen functioneren door middel van hetzij de storting van regelmatige bijdragen, hetzij door de terbeschikkingstelling van middelen in rekening-courant.

Bovendien kan het EESV, hoewel de verordening hem verbiedt een openbaar beroep op de kapitaalmarkt te doen, bankrediet aanvragen (11).

De souplesse van het samenwerkingsverband komt eveneens tot uiting in de mogelijkheid om de zetel van het EESV van één lidstaat naar een andere te verplaatsen zonder dat het zijn rechtspersoonlijkheid of rechtsbevoegdheid verliest. Een dergelijke verplaatsing kan derhalve niet worden beschouwd als een ontbinding van het samenwerkingsverband en kan evenmin als zodanig worden belast.

De organisatie van de betrekkingen tussen de leden wordt door de verordening in hoofdzaak aan de leden overgelaten. De verordening bevat echter tevens een aantal dwingende en aanvullende voorschriften in het belang van derden maar ook in het belang van de leden zelf omdat zij hiermee kunnen bepalen hoever hun persoonlijke betrokkenheid reikt (12).

Een aantal belangrijke besluiten die van invloed zijn op de werking en de samenstelling van het samenwerkingsverband kunnen slechts met eenparigheid van stemmen worden genomen. Dit betreft met name: de wijziging van het doel van het samenwerkingsverband, de wijziging van het aan elk der leden toegekende aantal stemmen, de wijziging van de procedure van besluitvorming, de wijziging van het aandeel van elk van de leden of van enkele hunner in de financiering van het samenwerkingsverband, de verplaatsing van de zetel van het samenwerkingsverband wanneer deze leidt tot wisseling van het toepasselijke recht, het verlenen van toestemming aan een lid om al zijn rechten of een gedeelte ervan over te dragen.

Het samenwerkingsverband kan slechts met eenparigheid van stemmen worden ontbonden, tenzij in de oprichtingsovereenkomst anders is bepaald.

Hieraan zij nog toegevoegd dat wanneer de oprichtingsovereenkomst geen enkele bepaling bevat over de gemeenschappelijke besluitvorming, de besluiten met eenparigheid van stemmen worden genomen (13).

De verordening bevat bovendien vrij strenge voorwaarden voor de toetreding en uittreding van de leden van het samenwerkingsverband. Deze regels bevestigen het uitgesproken idiosyncratische karakter van de betrekkingen tussen de leden. Zo wordt het besluit om nieuwe leden toe te laten met eenparigheid van stemmen genomen. Een lid kan van het samenwerkingsverband worden uitgesloten wegens de redenen die zijn vermeld in de oprichtingsovereenkomst of, bij ontbreken daarvan, met eenstemmige goedkeuring van de overige leden (14).

De verordening onderwerpt de overdracht van gedeelten van een deelneming aan de toestemming van de overige leden met eenparigheid van stemmen. Indien de oprichtingsovereenkomst geen enkele clausule bevat inzake het stellen van zekerheden met betrekking tot de deelneming van een lid, kan uittreding slechts plaatsvinden indien de overige leden daartoe met eenparigheid van stemmen toestemming hebben verleend (15).

De verordening beperkt derhalve het risico van een structurele wijziging binnen het samenwerkingsverband door de invoering van een doeltreffende beveiliging met betrekking tot de controle op de toetreding en uittreding van leden.

Deze controle is een belangrijk element dat de potentiële medecontractanten van een EESV gerust kan stellen, en met name de banken en verzekeringsondernemingen waarbij leningen of garanties worden aangevraagd in het kader van de deelneming van een EESV aan overheidsopdrachten, of de overheidsinstanties waarop met het oog op de financiering van programma's een beroep wordt gedaan.

5. Onbeperkte en hoofdelijke aansprakelijkheid van de leden

Ongeacht de leningen en garanties die aan een EESV kunnen worden toegekend in het licht van de financiële positie van zijn leden, wordt aan derden die zakelijke betrekkingen met het samenwerkingsverband aanknopen een maximale en doeltreffende bescherming geboden.

De verordening bepaalt dat de leden van het EESV onbeperkt en hoofdelijk voor de schulden ervan aansprakelijk zijn (16).

Het EESV kan in eigen naam verplichtingen aangaan met financiële implicaties. Het is uiteraard gehouden met zijn eigen vermogen voor de kosten in te staan. Indien de betaling niet binnen een toereikende termijn heeft plaatsgevonden, zijn de leden van het samenwerkingsverband onbeperkt en hoofdelijk aansprakelijk voor de schulden van het samenwerkingsverband, ongeacht de aard daarvan.

Deze persoonlijke verbintenis van de leden vormt het logische tegenwicht van de contractuele vrijheid die aan het EESV ten grondslag ligt en van het feit dat geen maatschappelijk kaptaal vereist is.

Bovendien blijven de voormalige leden van een EESV gedurende vijf jaar na hun vertrek aansprakelijk voor de schulden die voortvloeien uit de werkzaamheid van het samenwerkingsverband gedurende de periode waarin zij hiervan lid waren (17). De onbeperkte en hoofdelijke aansprakelijkheid van de leden van het samenwerkingsverband vormt een fundamentele waarborg waardoor derden gemakkelijker zakelijke betrekkingen met het EESV kunnen aangaan, het kunnen verzekeren of een lening kunnen toekennen rekening houdende met de financiële positie van één of meer van zijn leden.

Uit deze regel blijkt, en met name in het geval van een EESV dat is opgericht zonder kapitaal, dat het gezamenlijke financiële vermogen van de leden waaruit het samenwerkingsverband bestaat evenals de garanties die zij kunnen bieden, in aanmerking moeten worden genomen wanneer een samenwerkingsverband inschrijft op een overheidsopdracht of een aanvraag indient voor financiering of een lening.

III. Deelneming van EESV's aan overheidsopdrachten

a) Algemene opmerkingen

De communautaire richtlijnen inzake overheidsopdrachten bepalen dat in de gehele Europese Unie een aantal minimale voorwaarden in acht moeten worden genomen inzake voorlichting en toepasselijke procedures bij het plaatsen van overheidsopdrachten enerzijds (ook wel de richtlijnen betreffende de "traditionele sectoren" genoemd) en anderzijds door de diensten die werkzaam zijn in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en telecomunicatie (ook wel de richtlijnen "nutsbedrijven" genoemd). Dit wettelijk kader wordt aangevuld door een aantal regels inzake beroepsprocedures die moeten worden toegepast bij het oplossen van conflicten die zich kunnen voordoen tussen de ondernemingen en de aanbestedende instanties. Al deze regels tezamen vormen wat wel genoemd wordt de "richtlijnen inzake overheidsopdrachten" (18).

Hoewel zij op een aantal punten verschillen, stellen deze twee groepen richtlijnen een verbod op discriminatie vast, alsmede de doorzichtigheid van de procedures voor de selectie van gegadigden en van de gunning van opdrachten dankzij het gebruik van objectieve criteria die van tevoren bekend moeten zijn en de inachtneming van de voorschriften die op technisch gebied van toepassing zijn.

Wat de deelneming van EESV's aan overheidsopdrachten betreft moet erop worden gewezen dat de communautaire richtlijnen terzake geen enkele bepaling bevatten die een dergelijke deelneming zou kunnen verhinderen. Integendeel, alle richtlijnen inzake overheidsopdrachten bevatten de mogelijkheid voor combinaties van ondernemingen om op een opdracht in te schrijven zonder dat zij hiervoor een bepaalde rechtsvorm moeten aannemen. Dit laatste kan echter wel worden geëist wanneer de opdracht door de aanbestedende dienst of instantie aan het samenwerkingsverband is gegund (19).

Het ondersteunend karakter van de werkzaamheid van het EESV mag zijn deelneming aan overheidsopdrachten niet in de weg staan. In dit verband heeft het Hof van Justitie onlangs gememoreerd dat "niet alleen een natuurlijke of rechtspersoon die de werken zelf uitvoert naar een overheidsopdracht voor de uitvoering van werken kan meedingen, doch ook een persoon die deze door agentschappen of filialen laat uitvoeren of een beroep doet op al dan niet tot de onderneming behorende technici of organen, dan wel op een combinatie van aannemers, ongeacht haar rechtsvorm" (20). Een EESV kan derhalve deelnemen aan een overheidsopdracht en de uitvoering ervan op zich nemen.

b) Geconsolideerde beoordeling van de criteria voor deelneming aan overheidsopdrachten.

In het voornoemde arrest introduceert het Hof het beginsel van geconsolideerde beoordeling van de financiële en economische draagkracht van alle ondernemingen van een groep wanneer een van de ondernemingen van deze groep aan een overheidsopdracht deelneemt, mits zij werkelijk kan beschikken over de middelen van deze laatsten die voor de uitvoering van de opdrachten noodzakelijk zijn.

Toegepast op het EESV betekent de redenering van het Hof dat de aanbestedende instantie, bij de selectie van de inschrijvers of kandidaten voor een overheidsopdracht, de beoordelingscriteria moet toepassen die bij de richtlijnen zijn vastgesteld, waarbij zij niet alleen rekening houdt met de draagkracht van het EESV zelf, maar ook met die van zijn leden.

Op basis van de richtlijnen inzake overheidsopdrachten moet elke aannemer die aan een overheidsopdracht wenst deel te nemen worden verzocht zijn identiteit te bewijzen en zijn financiële en economische draagkracht aan te tonen (21) (kwalitatieve selectiecriteria).

Wanneer het EESV zelf, als onafhankelijk juridisch lichaam, niet aan deze selectiecriteria voldoet, dient uit hoofde van het beginsel van geconsolideerde beoordeling rekening te worden gehouden met de draagkracht van zijn leden. Dit houdt in dat:

- wanneer alle leden van het EESV ondernemingen zijn die aan de selectiecriteria voldoen, niet kan worden geëist dat het EESV eveneens aan deze voorwaarden voldoet;

- daarentegen moeten, indien de leden van een EESV niet alle aan de selectiecriteria voldoen, de leden van het EESV die in de praktijk met de uitvoering van de opdracht zijn belast voldoen aan de door de aanbestedende dienst gestelde voorwaarden;

- tenslotte spreekt het vanzelf dat indien geen van de leden van een EESV aan de door de aanbestedende dienst gestelde voorwaarden voldoet, het EESV niet kan worden gebruikt om deze voorwaarden te omzeilen;

- de nationale voorschriften inzake de inschrijving en erkenning van aannemers met het oog op hun deelneming aan overheidsopdrachten moeten de deelneming van EESV's aan dergelijke opdrachten niet in de weg staan. Wanneer het nationale recht de deelneming van EESV's aan dergelijke overheidsopdrachten afhankelijk stelt van hun inschrijving of erkenning, moet het ofwel de inschrijving of erkenning van het EESV als zodanig toestaan, ofwel een uitzondering voorzien zodat EESV's zonder inschrijving of erkenning aan overheidsopdrachten kunnen deelnemen.

IV. Deelneming van EESV's aan met openbare middelen gefinancierde programma's

De specifieke kenmerken van het EESV moeten het in staat stellen om ten volle deel te nemen aan met overheidsmiddelen gefinancierde programma's. Deze specifieke eigenschappen worden hieronder geanalyseerd.

1. Het grensoverschrijdend karakter van het EESV

Veel communautaire bijstandsprogramma's eisen dat de projecten worden ingediend door meerdere partners die uit verschillende lidstaten afkomstig zijn. In dit verband kan worden verwezen naar artikel 2, onder b), tweede streepje van het besluit van de Raad van 1994 betreffende de regels voor de deelneming aan de activiteiten van de Europese Gemeenschap op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (22).

Volgens dit artikel komen slechts voor een financiële bijdrage van de Gemeenschap in aanmerking "de activiteiten die worden uitgevoerd door ten minste twee rechtspersonen. Deze rechtspersonen mogen niet gelieerd zijn en moeten gevestigd zijn in verschillende lidstaten of ten minste in één lidstaat en één bij het programma betrokken staat".

Grensoverschrijdende samenwerking vormt eveneens een doelstelling van de operationale programma's in het kader van door de structuurfondsen gefinancierde communautaire initiatieven. Dit geldt bijvoorbeeld voor Interreg II (23), waarvan één van de doelstellingen de bevordering van de regionale grensoverschrijdende samenwerking is, evenals voor Leader II, dat eveneens subsidie verleent (deel C) voor grensoverschrijdende samenwerkingsprojecten op het gebied van de plattelandsontwikkeling (24), alsmede voor REGIS II, dat de grensoverschrijdende samenwerking tussen ultraperifere gebieden van de Gemeenschap stimuleert (25).

Aangezien het EESV moet bestaan uit ten minste twee partners uit twee verschillende lidstaten (26), vormt het grensoverschrijdend karakter één van de bestanddelen van het EESV, dat derhalve als zodanig als een "consortium" kan worden beschouwd. Daarom hebben EESV's altijd het recht om een aanvraag in te dienen met het oog op deelneming aan communautaire programma's, ook wanneer hierin de deelneming wordt vereist van juridische lichamen uit verschillende lidstaten.

In deze gevallen kan van de leden van een EESV niet worden geëist dat zij naast de indiening van de aanvraag door het samenwerkingsverband ook nog afzonderlijk een aanvraag indienen.

In dit verband is de Commissie voornemens om op alle officiële lijsten van erkende aannemers evenals op de formulieren die moeten worden ingevuld in het kader van oproepen tot het indienen van voorstellen, naast de 15 categorieën waarin de nationale deelnemers moeten worden onderverdeeld, een nieuwe categorie toe te voegen met een zuiver Europees karakter, "EUR" genaamd. De EESV's zullen automatisch bij deze categorie worden ingedeeld uit hoofde van hun grensoverschrijdend karakter.

2. De aanwezigheid van meerdere onafhankelijke subjecten

De leden van een EESV behouden bij de uitoefening van hun werkzaamheden hun volledige juridische en economische onafhankelijkheid. Deze samenwerkingsverbanden dienen derhalve ten volle te kunnen deelnemen aan programma's waarin wordt geëist dat ten minste twee verschillende juridische lichamen gezamenlijk een project indienen. Bij wijze van voorbeeld kan worden genoemd de beschikking van de Raad van 23 november 1994 houdende aanneming van een specifiek programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling, inclusief demonstratie, op het gebied van niet-nucleaire energie (1994-1998) (27).

Onder deze beschikking vallen de meeste activiteiten in het kader van het "Thermie"-Programma met betrekking tot de technische demonstratie van projecten. Uit hoofde van bijlage III van deze beschikking bedraagt de communautaire financiering van coöperatieve onderzoekprojecten waaraan ten minste vier onafhankelijke kleine en middelgrote bedrijven uit ten minste twee verschillende lidstaten deelnemen, 50 % van de kosten van het onderzoek.

Dergelijke bepalingen houden in dat EESV's op voet van gelijkheid met andere in aanmerking komende ondernemingen aan deze programma's moeten kunnen deelnemen. Het samenwerkingsverband moet immers bestaan uit ten minste twee leden uit twee verschillende lidstaten die gedurende de gehele periode waarin zij samenwerken hun economische en juridische zelfstandigheid bewaren (28).

Een EESV moet dus als zodanig aan programma's kunnen deelnemen, ook aan programma's waarin expliciet een combinatie van meerdere onafhankelijke partners wordt geëist. Er kan derhalve niet van de leden van het EESV worden verlangd dat zij naast de aanvraag van het samenwerkingsverband ook afzonderlijk een aanvraag indienen.

3. De ontwikkeling van synergie

In bepaalde gevallen wordt bij de selectie van voorstellen rekening gehouden met de mate waarin de voorgestelde activiteit daadwerkelijk een synergie tot stand kan brengen tussen de verschillende categorieën deelnemers (29). Voor deelneming aan deze programma's moeten nieuwe samenwerkingsstructuren worden opgericht. Aan dergelijke ad hoc-consortia moet echter niet de voorkeur worden gegeven boven pas opgerichte EESV's zonder dat de kenmerken en bevoegdheden ervan nauwkeurig zijn onderzocht.

V. De toegang van EESV's tot krediet

De toegang tot krediet is voor de meeste marktdeelnemers van wezenlijk belang.

Het is evenwel dikwijls moeilijk voor een onderneming om een beroep te doen op externe financiële middelen, met name voor kleine en middelgrote bedrijven die als leningnemers met verhoogd risico kunnen worden beschouwd.

Daarom kan de bundeling van ondernemingen binnen een EESV een voordeel betekenen bij de contacten met kredietinstellingen.

De Commissie wenst bepaalde vraagstukken in verband met de toegang van EESV's tot krediet te verduidelijken, om te voorkomen dat deze samenwerkingsverbanden worden gediscrimineerd ten opzichte van andere, nationale vormen van samenwerking tussen ondernemingen waarmee de economische subjecten meer vertrouwd zijn.

1. Het eisen van garanties

Ondanks de hoge mate van vrijheid en zelfstandigheid bij de bedrijfsvoering van de ondernemingen die lid zijn van een EESV, kan hun onbeperkte en hoofdelijke aansprakelijkheid het verkrijgen van krediet aanzienlijk vergemakkelijken en de onderhandelingsbevoegdheid van zijn leden versterken.

De schuldeisers van een EESV, in het bijzonder banken en andere financiële instellingen kunnen een beroep doen op het eigen vermogen van de leden wanneer de door het samenwerkingsverband aangegane schulden niet binnen een toereikende termijn worden ingelost.

Aangezien het eisen van een persoonlijke garantie van elk van de leden van een EESV de kosten van een lening aanzienlijk zou verhogen, zou een dergelijke garantie in de praktijk niet moeten worden gevraagd aangezien de leden reeds met hun eigen vermogen aansprakelijk zijn voor de schulden van het samenwerkingsverband.

Het EESV vormt dus een middel om de kredietmogelijkheden van zijn leden uit te breiden terwijl over het algemeen de kosten van deze kredieten lager zijn.

2. De bevoegdheden van de bestuurders

Dankzij zijn juridische onafhankelijkheid kan het EESV eveneens zelfstandig contacten onderhouden met financiële instellingen, waarbij de bestuurder of bestuurders het samenwerkingsverband bij de onderhandelingen vertegenwoordigen.

Rechtstreekse onderhandelingen tussen elk lid van het samenwerkingsverband en de financiële partners zijn derhalve niet nodig.

3. Het aantonen van de financiële draagkracht

Europese economische samenwerkingsverbanden moeten, evenals iedere andere leningnemer, in staat zijn hun solvabiliteit aan te tonen.

Overeenkomstig hetgeen in hoofdstuk III over overheidsopdrachten is uiteengezet, moeten de kredietinstellingen een globale beoordeling kunnen maken van de solvabiliteit van de samenwerkingsverbanden waarbij zij rekening houden met de financiële draagkracht van hun leden.

Een consolidering van de vermogensbestanddelen van het EESV en van die van zijn leden zou de beoordelingen die door de financiële instellingen moeten worden verricht, vergemakkelijken.

In dit verband zou de opstelling van een balans en een geconsolideerde winst- en verliesrekening door deze samenwerkingsverbanden van groot nut kunnen zijn.

Afgezien van deze elementen vormt de aanwezigheid van eigen vermogen van het EESV - iets waartoe de verordening niet verplicht - een zekerheid voor alle kredietverleners die met het samenwerkingsverband in onderhandeling treden.

Een EESV dat over eigen kapitaal beschikt heeft derhalve een niet te verwaarlozen concurrentievoordeel dat mogelijkerwijs in aanmerking wordt genomen naast de andere bovengenoemde beoordelingselementen.

Bij ontbreken van eigen vermogen is ongetwijfeld de financiële draagkracht van het lid of de leden die zijn gevestigd in de lidstaat waar de kredietinstelling zich bevindt, van doorslaggevend belang bij de aanvraag van een lening of een garantie.

Schuldeiser van een EESV kunnen tijdrovende procedures om in het buitenland opeisbare sommen terug te vorderen vermijden doordat zij, dankzij het beginsel van onbeperkte en hoofdelijke aansprakelijkheid van de leden van een samenwerkingsverband, kan kiezen tegen welk lid hij gerechtelijke stappen zal ondernemen in geval van in gebreke blijven van het samenwerkingsverband.

VI. Conclusie

Het EESV is momenteel het enige instrument dat ondernemingen een kader voor samenwerking biedt dat rechtstreeks verbonden is met de rechtsorde van de Gemeenschap. Daarom, en teneinde het gebruik van dit instrument te vergemakkelijken, zal de Commissie de toepassing van de verordening van nabij blijven volgen.

In een markt die in voortdurende ontwikkeling is biedt het de ondernemingen van de Unie, en met name de kleine en middelgrote ondernemingen, de gelegenheid om bij projecten van communautaire strekking, hun potentieel te ontwikkelen. Kleine en middelgrote ondernemingen worden immers beschouwd als ondernemingen die een cruciale rol spelen bij de verwezenlijking van de doelstellingen inzake groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid die tot de prioriteiten van de Europese Unie behoren (30). De actie Regie is in dit verband een goed middel om het gebruik van het EESV door kleine en middelgrote bedrijven te bevorderen.

De Commissie acht het van wezenlijk belang dat alle marktdeelnemers voor wie het EESV van belang zou kunnen zijn, namelijk ondernemingen of instellingen die met een samenwerkingsverband een overeenkomst zouden kunnen aangaan, zich ten volle bewust zijn van de kenmerken en mogelijkheden ervan.

Deze mededeling beoogt verduidelijkingen aan te brengen teneinde alle onzekerheid weg te nemen die nog steeds een optimaal gebruik van het EESV voor overheidsopdrachten, de toegang tot krediet dat hiermee rechtstreeks verband houdt, en voor deelneming aan met openbare middelen gefinancierde programma's, in de weg staat.

(1) COM(96) 329 def.

(2) PB L 199 van 31. 7. 1985, blz. 1.

(3) Conferentie REGIE 1996: "Balans van zes jaar ervaring met het EESV", 25 en 26 maart 1996.

(4) Zie mededeling C(88) 2510 van de Commissie aan de lidstaten betreffende het toezicht op de naleving van de voorschriften inzake overheidsopdrachten bij projecten en programma's die door de Structuurfondsen en financiële instrumenten worden gefinancierd, PB C 22 van 28. 1. 1989, blz. 3.

Zie eveneens de mededelingen van de Commissie: "Bevordering van de deelneming van het midden- en kleinbedrijf aan overheidsaanbestedingen in de Gemeenschap" - COM(90) 166 van 7 mei 1990 en "De deelneming van het midden- en kleinbedrijf aan overheidsopdrachten in de Gemeenschap", SEC(92) 722 def. van 1 juni 1992.

(5) Artikel 19 van de verordening.

(6) Artikel 1, lid 2 van de verordening.

(7) Eerste overweging van de verordening.

(8) Antwoord van de heer Bangemann namens de Commissie op schriftelijke vraag nr. 1587/91, PB C 323 van 13. 12. 1991, blz. 32 en volgende.

(9) Vierde overweging van de verordening.

(10) Zie ook artikel 4 van de verordening.

(11) Artikel 23 van de verordening.

(12) Artikel 17 van de verordening.

(13) Artikel 17, lid 3, van de verordening.

(14) Artikel 26, lid 1 en 27, lid 1, eerste alinea van de verordening.

Uittreding van een lid wegens een gegronde reden blijft altijd mogelijk zonder dat het lid dat wenst uit te treden hiervoor de eenstemmige goedkeuring van de overige leden nodig heeft (artikel 27, lid 1, tweede alinea).

(15) Artikel 22 van de verordening.

(16) Artikel 24 van de verordening.

(17) Artikel 34 en artikel 37, lid 1, van de verordening.

(18) Richtlijn 93/36/EEG van de Raad van 14 juni 1993 betreffende de coördinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor leveringen, PB L 199 van 9. 8. 1993, blz. 1; Richtlijn 93/37/EEG van de Raad van 14 juni 1993 betreffende de coördinatie van de procedures voor het plaatsen van overdrachten voor de uitvoering van werken, PB L 199 van 9. 8. 1993, blz. 54; Richtlijn 92/50/EEG van de Raad van 18 juni 1992 betreffende de coördinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor dienstverlening, PB L 209 van 24. 7. 1992, blz. 1; Richtlijn 89/665/EEG van de Raad van 21 december 1989 houdende de coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende de toepassing van de beroepsprocedures inzake het plaatsen van overheidsopdrachten voor leveringen en voor de uitvoering van werken, PB L 395 van 30. 12. 1989, blz. 33; Richtlijn 93/38/EEG van de Raad van 14 juni 1993 houdende coördinatie van de procedures voor het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en telecommunicatie, PB L 199 van 9. 8. 1993, blz. 84 en Richtlijn 92/13/EEG van de Raad van 25 februari 1992 tot coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende de toepassing van de communautaire voorschriften inzake de procedures voor het plaatsen van opdrachten door diensten die werkzaam zijn in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en telecommunicatie, PB L 76 van 23. 3. 1992, blz. 14.

(19) Artikel 18 van Richtlijn 93/36/EEG, artikel 21 van Richtlijn 93/37/EEG, artikel 26 van Richtlijn 92/50/EEG en artikel 33 van Richtlijn 93/38/EEG.

(20) Hof van Justitie, 14 april 1994 - Ballast Nedam Groep NVC/Belgische staat, zaak C-389/92, Jurispr. 1994, blz. I-1289, punt 13. Er is momenteel opnieuw een prejudiciële vraag over de uitlegging van dit arrest gesteld (zaak C 5/97).

(21) Artikelen 21 tot en met 25 van Richtlijn 93/36/EEG, artikelen 25 tot en met 29 van Richtlijn 93/37/EEG, artikelen 30 tot en met 35 van Richtlijn 92/50/EEG. Zie ook de artikelen 30 tot en met 32 van Richtlijn 93/38/EEG.

(22) Besluit van de Raad van 21 november 1994 "betreffende de regels voor de deelneming van ondernemingen, onderzoekscentra en universiteiten aan de activiteiten van de Europese Gemeenschap op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie", PB L 306 van 30. 11. 1994, blz. 8.

(23) Zie de mededeling van de Commissie aan de lidstaten tot vaststelling van de richtsnoeren voor operationele programma's van de lidstaten in het kader van een initiatief van de Gemeenschap betreffende de ontwikkeling van grensgebieden, grensoverschrijdende samenwerking en geselecteerde energienetten - Interreg II, PB C 180 van 1. 7. 1994, blz. 60.

(24) Zie de mededeling van de Commissie aan de lidstaten tot vaststelling van de richtsnoeren voor geïntegreerde globale subsidies en geïntegreerde operationele programma's in het kader van een communautair initiatief voor plattelandsontwikkeling, waarvoor de lidstaten bijstandsaanvragen kunnen indienen - Leader II, PB C 180 van 1. 7. 1994, blz. 48.

(25) Zie de mededeling van de Commissie aan de lidstaten tot vaststelling van de richtsnoeren voor operationele programma's van de lidstaten in het kader van een initiatief van de Gemeenschap voor de ultraperifere gebieden - Regis II, PB C 180 van 1. 7. 1994, blz. 44.

(26) Zie artikel 4, lid 2, van de verordening.

(27) Zie PB L 334 van 22. 12. 1994, blz. 87.

(28) Zie artikelen 3 en 4 van de verordening.

(29) Zie artikel 4 van besluit 94/763/EG.

(30) Zie de mededeling van de Commissie "Geïntegreerd programma ten behoeve van het midden- en kleinbedrijf (MKB) en de ambachtelijke sector", COM(96) 329 def. van 10. 7. 1996.

Zie ook: "De optimale benutting van het potentieel van het Europese MKB op het gebied van werkgelegenheid, groei en concurrentievermogen". Besluit 97/15/EG van de Raad van 9 december 1996 betreffende een derde meerjarenprogramma voor het MKB in de Europese Unie (1997-2000), PB L 6 van 10. 1. 1997, blz. 25.