BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 28 mei 1991 betreffende enkele steunmaatregelen ten behoeve van het bedrijfsleven in de regio Friuli-Venezia Giulia (Slechts de tekst in de Italiaanse taal is authentiek) (91/500/EEG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, inzonderheid op artikel 93, lid 2, eerste alinea,

Na belanghebbenden overeenkomstig genoemd artikel te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken,

Overwegende hetgeen volgt:

I

Bij schrijven van 14 april 1988 heeft de Commissie de Italiaanse Permanente Vertegenwoordiging verzocht haar overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het Verdrag in kennis te stellen van de herfinanciering van bepaalde steunregelingen ten behoeve van de industrie en het kleinbedrijf, welke berusten op wet nr. 3 van 30 januari 1988 van de regio Friuli-Venezia Giulia.

Bij schrijven van 1 juni 1988 hebben de Italiaanse autoriteiten via de Italiaanse Permanente Vertegenwoordiging hun standpunt ten aanzien van deze steunmaatregelen kenbaar gemaakt.

Bij schrijven van 1 september 1988 heeft de Commissie deze autoriteiten doen weten dat herfinanciering van reeds bestaande steunregelingen overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het Verdrag te harer kennis moet worden gebracht en dat zij daarom heeft besloten de herfinancieringen in kwestie aan te merken als niet-aangemelde steunmaatregelen.

Bij schrijven van 7 november 1988 heeft de Italiaanse Permanente Vertegenwoordiging aan de Commissie de aanvullende gegevens waarom deze had verzocht doen toekomen.

Daar het de Commissie ter ore is gekomen dat andere niet-aangemelde regionale steun was toegekend in twee provincies van de regio (Gorizia en Triëst) op grond van nationale wet nr. 26 van 29 januari 1986, heeft zij de Italiaanse Regering bij schrijven van 14 maart 1989 medegedeeld, dat deze steunmaatregelen zouden worden onderzocht in het kader van het reeds lopende onderzoek naar de steunmaatregelen ten behoeve van de industrie en het kleinbedrijf, welke worden geherfinancierd op grond van wet nr. 3 van 30 januari 1988 van de regio Friuli-Venezia Giulia.

II

Bij schrijven van 24 juli 1989 heeft de Commissie goedkeuring verleend aan de uitvoering van bepaalde steunmaatregelen die geherfinancierd zijn op grond van regionale wet nr. 3/88 (met name die maatregelen welke betrekking hebben op het kleinbedrijf) en tevens aan de Italiaanse Regering mededeling gedaan van haar besluit om de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag in te leiden ten aanzien van de volgende maatregelen:

a) Regionale wet nr. 3/88

- artikel 39: uitbreiding van het maatschappelijk kapitaal van de regionale financieringsmaatschappij Friulia SpA; - artikel 40: bijdrage in het speciale fonds van Friulia SpA; - artikel 41: verhoging van het maatschappelijk kapitaal van Friulia-Lis SpA; - artikel 42: bijdrage aan het rotatiefonds voor economische initiatieven, (FRIE) als genoemd in de nationale wetten nr. 908 van 18 oktober 1955 en nr. 8 van 23 januari 1970; - artikel 43: rentesubsidies voor investeringen van industriële bedrijven (regionale wet nr. 25 van 11 november 1965); - artikel 44: leasing aan industriële bedrijven; - artikel 45: kapitaalinbreng bij investeringen van industriële bedrijven; - artikel 46: toegepast onderzoek;

b) Nationale wet nr. 26/86

- artikelen 2

en 4: belastingvrijstelling en vermindering van sociale lasten in de provincies Triëst en Gorizia; - artikel 6 b: herfinanciering van het "Fondo Trieste" overeenkomstig artikel 70 van constitutionele wet nr. 1 van 31 januari 1963; - artikel 6 c: herfinanciering van het "Fondo Gorizia" overeenkomstig artikel 5, lid 4, van wet nr. 700 van 27 december 1975; - artikel 7: herfinanciering van het bedrijfsvermogen overeenkomstig artikel 12 van Presidentieel Besluit nr. 102 van 6 maart 1978.

Overeenkomstig artikel 93, lid 2, van het Verdrag is een mededeling aan belanghebbenden bekendgemaakt in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen (1).

Ten aanzien van de bij artikelen 39 en 41 van wet nr. 3/88 ingestelde maatregelen heeft de Commissie de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag ingeleid, aangezien zij zich geen oordeel kon vormen over de verenigbaarheid met de gemeenschappelijke markt van de beoogde kapitaaluitbreiding, daar zij geen periodieke verslagen had ontvangen over de beide regionale ontwikkelingsmaatschappijen Friulia en Friulia-Lis.

Ten aanzien van de maatregel van artikel 40 van wet nr. 3/88 was het inleiden van de procedure met name gewettigd doordat de Italiaanse autoriteiten zich niet hadden gehouden aan hun verplichting (2) zich te onthouden van herfinanciering van het speciale financieringsfonds Friulia SpA, waaruit in het verleden steun was toegekend die onverenigbaar was met de gemeenschappelijke markt.

Ten aanzien van de andere maatregelen is de procedure ingeleid omdat de Commissie van mening was de uitzondering van artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag niet te kunnen toepassen.

Laatstgenoemde maatregelen houden de invoering of verlenging van de volgende steunmaatregelen in:

a) rechtstreekse investeringssteun die in sommige gevallen voor cumulering vatbaar is (3):

- financiering met een goedgekeurd percentage of rentesubsidies ten behoeve van bedrijven in de regio met een bruto intensiteit van ± 21 % (FRIE en regionale wet nr. 25/65);

- kapitaaldeelname tot 20 % van de investeringskosten in het kader van de regionale maatregelen (regionale wetten nr. 30 van 23 juli 1984 en nr. 45 van 31 oktober 1986) welke beperkt blijven tot bepaalde zones (4) tot 30 % in het kader van nationale maatregelen (Fondo Gorizia en Fondo Trieste);

b) bedrijfssteun in de provincies Gorizia en Triëst in de vorm van verlaging van de vennootschapsbelasting en gedeeltelijke vrijstelling van sociale lasten (artikelen 2 en 4 van wet nr. 26/86);

c) steun bij leasing tot 20 % van de waarde van de koopprijs van de machines en apparatuur van kleine en middelgrote bedrijven (regionale wet nr. 63 van 6 december 1973);

d) steun voor toegepast onderzoek van 20 % tot 70 % van de voor steun in aanmerking komende kosten (regionale wetten nr. 47 van 3 juni 1978 en nr. 45 van 31 oktober 1986; kapitaalinbreng in de zin van artikel 12 van Presidentieel Besluit nr. 102/78).

De Italiaanse autoriteiten hebben aan de Commissie bij schrijven van 14 oktober 1989 hun opmerkingen kenbaar gemaakt. Deze opmerkingen kunnen als volgt worden samengevat:

a) De steun in kwestie moet niet alleen worden beoordeeld naar het thans bereikte niveau van de sociaal-economische ontwikkeling van de regio Friuli-Venezia Giulia, maar ook in het licht van de economische ontwikkeling van de regio in de laatste tien jaar.

b) De analyse wordt bovendien uitgevoerd in het kader van meer algemene maatregelen die de Italiaanse Regering heeft getroffen bij nationale wet nr. 828 van 11 november 1982. Met deze wet hebben de Italiaanse autoriteiten, gezien de speciale status van de regio Friuli-Venezia Giulia, aan deze regio speciale begrotingsmiddelen toegezegd om hen in staat te stellen maatregelen te treffen welke gericht zijn op:

- de ontwikkeling van produktieve werkzaamheden in de zones die getroffen zijn door de aardbeving van 1976 en in de berggebieden van de provincies Pordenone en Udine;

- de economische stimulering van de provincies Triëst en Gorizia en het aan de Middellandse Zee gelegen gebied, dat wordt gekenmerkt door een achteruitgang van bepaalde bedrijfstakken.

c) De invloed van de steunmaatregelen in kwestie op het handelsverkeer tussen de Lid-Staten wordt alleen beoordeeld op grond van de concrete toepassing van de verschillende regelingen.

d) De intensiteit van de steun voor leasing is in 1989 verminderd tot 15 %, een niveau dat in 1982 door de Commissie is goedgekeurd. Deze steun welke met name tot doel heeft de modernisering van kleine en middelgrote bedrijven in de regio te stimuleren, zal een zeer beperkt effect op de mededinging hebben.

Voorts hebben de Italiaanse autoriteiten aan de Commissie op 31 januari 1990 een samenvattend rapport doen toekomen over de werkzaamheden van Friulia en Friulia-Lis SpA over het tijdvak 1983-1989 en medegedeeld dat aan hen geen steun voor toegepast onderzoek is toegekend op grond van de regeling van artikel 7 van wet nr. 26/86, welke alleen bedoeld is voor de financiering van werkzaamheden welke verband houden met fundamenteel onderzoek.

Daarna hebben de Italiaanse autoriteiten op 25 maart 1991 aan de Commissie de tekst doen toekomen van wet nr. 12 van 18 maart 1991 van de regio Friuli-Venezia Giulia, waarbij de mogelijkheden tot steunverlening in de industrie zijn aangepast aan de communautaire normen.

III

In algemene zin zijn de maatregelen een vorm van steun in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag, omdat zij van dien aard zijn dat zij de mededinging kunnen vervalsen en het intracommunautaire handelsverkeer ongunstig beïnvloeden, doordat begunstigden een beter rendement uit hun investeringen kunnen verwachten dan hun concurrenten in de Gemeenschap die zodanige steun niet hebben ontvangen.

Met name hebben deze steunmaatregelen invloed op het intracommunautaire handelsverkeer, aangezien een groot deel van de produktie van de betrokken bedrijven naar andere Lid-Staten wordt uitgevoerd; indien deze bedrijven niet exporteren wordt de nationale produktie bevoordeeld doordat bedrijven in andere Lid-Staten worden beperkt in hun mogelijkheid om hun produkten op de Italiaanse markt af te zetten (5).

Bovendien wordt het handelsverkeer ongunstig beïnvloed doordat de steun medebepalend is voor beslissingen inzake de keuze van de plaats van vestiging der steunontvangende bedrijven. Aangezien de steunmaatregelen de bedrijven ertoe brengen om een vestigingsplaats te kiezen in de voor steun in aanmerking komende zones of deze te verplaatsen van de ene Lid-Staat naar de andere, ontstaat door de produktie van de nieuwe vestiging en het aanbod van de hiervan afkomstige produkten verandering in de intracommunautaire handelsstromen.

Gezien het bovenstaande vallen de steunmaatregelen onder het algemene verbod van artikel 92, lid 1, van het Verdrag. Aangezien zij niet vooraf, overeenkomstig artikel 93, lid 3, ter kennis van de Commissie zijn gebracht, zijn zij door deze procedurefout onrechtmatig.

IV

De maatregelen waarop deze procedure betrekking heeft worden geacht de economische ontwikkeling van bepaalde zones van de regio Friuli-Venezia Giulia te stimuleren; met name kunnen zij bedoeld zijn voor de ontwikkeling van bepaalde vormen van bedrijvigheid, zoals het wetenschappelijk onderzoek.

Verenigbaarheid van regionale steunmaatregelen dient getoetst te worden aan de uitzonderingen van artikel 92, lid 3, onder a) en c), van het Verdrag.

Hierin wordt geëist dat de steunmaatregelen gericht zijn op specifieke communautaire doelstellingen, alsmede op de belangen van de Lid-Staat of van de ontvanger van de steun. De uitzonderingen dienen restrictief te worden toegepast. Met name zijn deze uitsluitend van toepassing indien de Commissie kan vaststellen dat het marktmechanisme op zichzelf onvoldoende is om de ontvangers van de steun te bewegen tot een gedrag dat bevorderlijk is voor de verwezenlijking van de in de uitzonderingen van artikel 92 genoemde doelstellingen.

Toepassing van de uitzonderingen op gevallen waarin een dergelijk oorzakelijk verband niet is vast te stellen, zou erop neerkomen dat de voorwaarden waaronder het handelsverkeer tussen de Lid-Staten plaatsvindt in gevaar worden gebracht en dat vervalsing van de mededinging wordt goedgekeurd zonder dat daar voor de Gemeenschap voordelen tegenover staan.

Regionale steun

Bij de toetsing van de regionale steunregelingen dient de Commissie zich ervan te vergewissen dat in de desbetreffende regio's, vergeleken bij de Gemeenschap als geheel, moeilijkheden van zo ernstige aard bestaan dat de steun en de intensiteit daarvan gegrond is. Hierbij moet blijken dat de steun noodzakelijk is om de in artikel 92, lid 3, onder a) of c), van het Verdrag genoemde doelstellingen te verwezenlijken. Daartoe beschikt de Commissie over een discretionaire bevoegdheid welke zij uitoefent met inachtneming van economische en sociale factoren die in de totale communautaire samenhang worden bezien.

De in artikel 92, lid 3, onder a), genoemde uitzondering is van toepassing op steun die wordt verleend ter bevordering van de economische ontwikkeling in streken waarin de levensstandaard abnormaal laag is of waar een ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst.

In het kader van de mededeling van de Commissie, die onder de titel "Wijze van toepassing van artikel 92, lid 3, onder a) en c), van het Verdrag op regionale steunmaatregelen" bekendgemaakt is in Publikatieblad nr. C 212 van 12 augustus 1988, heeft de Commissie vastgesteld dat de levensstandaard abnormaal laag is of er sprake is van een ernstig gebrek aan werkgelegenheid, indien in een zone van NUTS (6)-niveau II (regio in Italië) een BNP/KKS (koopkrachtstandaard) van 75 % of lager van het communautaire gemiddelde wordt geconstateerd.

Daar artikel 92, lid 3, onder a), van het Verdrag naar het voorkomt niet van toepassing is, aangezien het BNP/KKS per hoofd in de regio Friuli-Venezia Giulia ruim boven 75 % van het communautair gemiddelde ligt, is het onderzoek verricht op basis van de wijze van toepassing van artikel 92, lid 3, onder c), op regionale steunmaatregelen. Volgens de hierin uiteengezette beleidslijnen kunnen steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde regionale economieën te vergemakkelijken worden toegestaan, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad.

De gevolgen van de steunmaatregelen voor de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt kunnen als verenigbaar worden beschouwd met het gemeenschappelijk belang, wanneer is vastgesteld dat de regio ten behoeve waarvan de steun wordt verleend te kampen heeft met, vergeleken met het communautaire gemiddelde, zo ernstige moeilijkheden, dat deze zonder steun niet door het marktmechanisme alleen kunnen worden opgelost, en dat ten slotte de mededinging in bepaalde sectoren door deze steun niet in onevenredige mate wordt vervalst.

Daartoe heeft de Commissie voor alle Lid-Staten drempelniveaus voor structurele werkloosheid en het bruto binnenlands produkt per hoofd vastgesteld, die in een eerste fase moeten worden gehanteerd om vast te stellen of een regio in aanmerking kan komen voor regionale steun overeenkomstig artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag. De op de onderscheiden Lid-Staten toepasselijke drempels worden berekend door vergelijking met het communautaire gemiddelde en zijn restrictiever naarmate het ontwikkelingsniveau in een Lid-Staat hoger ligt. Voor Italië zijn deze drempels momenteel 85 % van het nationale gemiddelde van het BNP per hoofd en 110 % van het gemiddelde nationale werkloosheidscijfer.

In een tweede fase van haar onderzoek betrekt de Commissie alle andere relevante indicatoren, eventueel op aanwijzing van de betrokken Lid-Staat.

Deze analyse is gebaseerd op de beschikbaarheid van geharmoniseerde statistieken op NUTS-niveau III. Daarom vindt het onderzoek naar de zones waarvoor steunverlening wordt overwogen, behoudens met redenen omklede uitzonderingen, plaats op het niveau dat voor Italië overeenkomt met dat van de provincie.

Bij de toepassing van de eerste fase van deze methode kon men niet tot de slotsom komen dat de vier provinciën van de regio Friuli-Venezia Giulia, d.w.z. Udine, Pordenone, Gorizia en Triëst, in aanmerking komen voor regionale steun, aangezien hun BNP-indexcijfer per hoofd hoger ligt dan 85 % van het nationale gemiddelde en het werkloosheidscijfer lager dan 110 % van het nationale gemiddelde.

Bij onderzoek op basis van andere economische indicatoren, overeenkomstig de tweede fase van de wijze van de toepassing van artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag, bleken er goede gronden aanwezig voor de handhaving van bepaalde regionale steunmaatregelen in de provincies Gorizia en Triëst.

In deze twee laatste provincies is het werkloosheidscijfer - hoewel het duidelijk daalt - nog steeds hoger dan in de meeste andere provincies van Noord-Italië.

Bovendien bleek de regio, bij onderzoek naar de economische structuur, nog in vrij sterke mate afhankelijk van bedrijfstakken met teruglopende bedrijvigheid, vooral de scheepsbouw, ondanks de ernstige verliezen van de laatste jaren in deze sector.

Op grond van het bovenstaande kan men, ondanks de betrekkelijk perifere ligging van de twee provincies in kwestie, tot de slotsom komen dat hun economie nog steeds overgevoelig is voor een eventuele omslag van de conjunctuur, met name indien alle rechtstreekse investeringssteun in één keer verboden zou worden.

Op grond van het bovenstaande acht de Commissie het zinvol zich momenteel niet te verzetten tegen het verlenen van regionale steun in de twee provincies in kwestie.

Desondanks dienen deze steunmaatregelen in een juiste verhouding te staan tot de ernst van de geconstateerde sociaal-economische problemen; de Commissie acht, gezien de jongst beschikbare werkloosheidscijfers (1987-1990) en de door haar voor andere regio's overeenkomstig artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag goedgekeurde steunniveaus, een steunniveau van 15 % bruto verenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de provincies Gorizia en Triëst (7).

Bovendien zij erop gewezen dat de belastingvrijstelling en de vermindering van de sociale lasten als genoemd in de artikelen 2 en 4 van wet nr. 26/86 ten behoeve van de in deze provincies gelegen bedrijven, met de gemeenschappelijke markt onverenigbare bedrijfssteun is. Overeenkomstig genoemde methode kan dit soort steun uitsluitend worden goedgekeurd voor regio's die in aanmerking komen voor regionale steun in de zin van artikel 92, lid 3, onder a), van het Verdrag. Daar de onmiddellijke opheffing van deze steunmaatregelen negatieve gevolgen zou hebben voor de economie van de twee provincies, verleent de Commissie als overgangsmaatregel goedkeuring aan de toepassing van deze steunmaatregelen tot 30 juli 1992.

Wat de provincies Udine en Pordenone betreft, zijn in de tweede fase van het onderzoek geen elementen naar voren gekomen, op grond waarvan instandhouding van regionale steunmaatregelen - ook niet als overgangsmaatregel - kan worden goedgekeurd.

Geconstateerd is juist dat het werkloosheidscijfer in deze twee provinciën duidelijk onder het nationale gemiddelde ligt (8) en de industriële structuur in hoofdzaak wordt bepaald door uiterst dynamische kleine en middelgrote bedrijven in sectoren waarin geen bijzondere structurele problemen bestaan.

Steun voor wetenschappelijk onderzoek

Deze steunmaatregelen zijn onderzocht in het kader van de uitzondering van artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag (steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid te vergemakkelijken, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad).

De Commissie is van oordeel dat deze uitzondering geldt voor steun voor toegepast onderzoek, mits de maximumintensiteit voor deze vorm van steunverlening als vastgesteld in de communautaire kaderregeling voor steunmaatregelen voor onderzoek en ontwikkeling, in acht wordt genomen (9).

Friulia Spa en Friula-Lis Spa

Friulia Spa, dat in hoofdzaak gesticht is met overheidskapitaal, heeft tot doel het stimuleren van de economische ontwikkeling van de regio door middel van minderheidsparticipaties (over het algemeen 35 % van het bedrijfsvermogen) van kleine bedrijven met goede ontwikkelingsvooruitzichten.

Friulia-Lis Spa, dat ook in hoofdzaak met overheidskapitaal is gesticht, is in het leven geroepen om de ontwikkeling te stimuleren van kleine en middelgrote bedrijven in de regio door middel van leasing van machines en apparatuur.

Aan de hand van het verslag van de werkzaamheden van de Italiaanse autoriteiten kan men tot de slotsom komen dat de in de artikelen 39 en 41 van regionale wet nr. 3/88 bedoelde kapitaalsuitbreiding niet dient voor het financieren van steun die onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt. De Commissie moet echter, terwille van de noodzakelijke doorzichtigheid, in staat blijven controle uit te oefenen op de steunverlening van deze maatschappij aan de hand van jaarlijkse rapportering.

Ten aanzien van de herfinanciering van het speciale in artikel 40 van regionale wet nr. 3/88 bedoelde fonds van Friulia Spa, zij er op gewezen dat dit fonds op aanwijzing van de Regionale Raad kan worden gebruikt voor maatregelen welke worden ingegeven door behoeften van economische en sociale aard (artikel 1 van wet nr. 22 van 13 mei 1975). Op basis van een verslag van de werkzaamheden kan worden geconstateerd dat het fonds daadwerkelijk dient voor de financiering van maatregelen voor ondersteuning van in moeilijkheden verkerende bedrijven door participatie, zachte leningen en technische en bedrijfskundige bijstand.

Hoewel zodanige steunverlening in de meeste gevallen naar het voorkomt een positief effect hebben, blijkt uit een rapportering van 30 juni 1989 dat, van de in totaal 68 bedrijven waaraan Friulia uit het speciale fonds steun heeft verleend, acht bedrijven in staat van faillissement en drie duidelijk in moeilijkheden verkeren. Deze steunmaatregelen voor bedrijven zonder reële ontwikkelingsvooruitzichten blijken betrekkelijk riskante transacties voor de financiële positie van de maatschappij en hebben abnormaal lage exploitatieresultaten tot gevolg.

Aangezien deze steun grotendeels werd verleend in gevoelige sectoren, konden de sociale en industriële problemen zonder goede gronden worden verplaatst van de ene Lid-Staat naar de andere, doordat niet werd ingezien dat de maatregelen slechts een tijdelijke verlichting betekenden voor de steunontvangende bedrijven, daar zij niet gepaard gingen met de onmiddellijke uitvoering van een haalbaar saneringsplan, overeenkomstig de door de Commissie aan de Lid-Staten medegedeelde richtsnoeren voor reddingssteun, welke zijn opgenomen in het Achtste Verslag over de mededinging (punt 228). Deze maatregelen moeten daarom worden beschouwd als onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag.

Mededeling van de Italiaanse autoriteiten

Wat de algemene aanvankelijk door de Italiaanse autoriteiten naar voren gebrachte opmerkingen betreft, moet erop worden gewezen dat uit de methode van toepassing van artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag op regionale steunmaatregelen voortvloeit dat de sociaal-economische situatie van de regio moet worden beoordeeld aan de hand van de vijf laatste jaren waarover statistieken beschikbaar zijn (10). Volgens de Commissie is dit namelijk een voldoende lange periode om het bestaan van eventuele regionale verschillen te kunnen beoordelen, met name omdat ook de structurele werkloosheid van de regio in de beoordeling moet worden betrokken (eerste fase van de methode), alsmede het verloop hiervan (tweede fase van de methode).

Anderzijds is het probleem dat is gerezen in verband met de beoordeling van de steun die verleend is in het kader van de algemene maatregelen welke zijn getroffen in verband met de aardbeving van 1976 niet relevant aangezien bij nationale wet nr. 828/82 financiële middelen beschikbaar zijn gesteld waarmede men een belangrijk deel van deze regionale steunmaatregelen heeft kunnen financieren, hetgeen op geen enkele wijze invloed heeft op de beoordeling van de verenigbaarheid van de maatregelen in kwestie met de gemeenschappelijke markt, daar de beoordeling hiervan los staat van de herkomst van de ingezette middelen.

Bovendien kan men de aardbeving, die betrekkelijk lang geleden heeft plaatsgevonden, moeilijk aanvoeren als reden voor het handhaven van regionale ontwikkelingssteun als maatregel voor de wederopbouw.

De Italiaanse Regering wijst op de feitelijke toepassing van de verschillende regelingen. De steun die op grond van sommige van deze regelingen (met name steun voor onderzoek) wordt toegekend heeft weliswaar een intensiteit die lager ligt dan het in de wet vastgestelde maximum, maar op grond van deze wet kan ook steun met een hogere intensiteit worden toegekend dan door de Commissie is goedgekeurd. Deze situatie is onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt.

Ten aanzien van steun voor onderzoek die wordt verleend uit het in artikel 7 van nationale wet nr. 26/86 genoemde fonds, is de Commissie van oordeel dat deze niet valt onder artikel 92, lid 1, van het Verdrag aangezien hij uitsluitend betrekking heeft op fundamenteel onderzoek dat niet in de bedrijven zelf wordt uitgevoerd.

Voorts heeft de Commissie in het licht van de opmerkingen een onderzoek ingesteld naar wet nr. 12 van 18 maart 1991 van de regio Friuli-Venezia Giulia. Hierin worden maatregelen vastgesteld welke tot doel hebben de steun in de industriële sector aan te passen aan de communautaire normen. Door deze wet wordt wijziging gebracht in de steunregelingen welke zijn geherfinancierd in de zin van de artikelen 39, 40, 41, 43, 44, 45 en 46 van regionale wet nr. 3/88.

De Commissie is van oordeel dat de steunregelingen van de regio Friuli-Venezia Giulia, ten aanzien waarvan de Commissie de procedure heeft ingeleid, hierdoor inderdaad verenigbaar worden met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag.

Door deze bepalingen hebben de Italiaanse autoriteiten namelijk:

- een einde gemaakt aan de regionale steun voor de provincies Udine en Pordenone;

- de intensiteit van de steun voor de provincies Gorizia en Triëst beperkt tot een maximum van 15 % bruto;

- het niveau van de steun voor toegepast onderzoek beperkt tot het in de communautaire kaderregeling voor steunmaatregelen van de Staten voor onderzoek en ontwikkeling vastgestelde maximum;

- de toepassing van steunmaatregelen voor leasing (15 % bruto van de waarde van de aankoop) beperkt tot kleine en middelgrote bedrijven met ten hoogste 250 werknemers en een omzet van ten hoogste 30 miljard lire;

- de mededeling van de Commissie aan de Lid-Staten inzake reddingssteun en begeleidingssteun in acht genomen ten aanzien van de uit het speciale fonds van Friuli Spa verleende steun, door formeel toe te zeggen dat concrete gevallen vooraf ter kennis van de Commissie zullen worden gebracht.

Bij wet nr. 12 van 18 maart 1991 van de regio Friuli-Venezia Giulia zijn bovendien, door wijziging van de steunregelingen ten aanzien waarvan de Commissie de procedure had ingeleid, algemene investeringssteunmaatregelen vastgesteld voor het midden- en kleinbedrijf in de gehele regio, met de volgende beperkingen:

- 15 % bruto voor kleine of middelgrote bedrijven met ten hoogste 250 werknemers en een omzet van ten hoogste 30 miljard lire;

- 20 % bruto voor kleine of middelgrote bedrijven met ten hoogste 50 werknemers en een omzet van ten hoogste 7,5 miljard lire.

Deze steun, die tot ten hoogste 10 % kan worden gecumuleerd met de goedgekeurde regionale steun voor de provincie Gorizia en Triëst, kan worden beschouwd als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag, aangezien hij bedoeld is om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid te vergemakkelijken en de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt hierdoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad.

Gezien de in wet nr. 12 van 18 maart 1991 van de regio Friuli-Venezia Giulia aangebrachte wijzigingen, is de Commissie van oordeel dat de enige maatregelen welke nog onverenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag ten aanzien waarvan de procedure is ingeleid de volgende zijn:

- de in de artikelen 2 en 4 van wet nr. 26/86 bedoelde bedrijfssteun, voor wat betreft de toepassing daarvan na 30 juni 1992;

- de regionale investeringssteun welke wordt verleend in de provincies Gorizia en Triëst uit het FRIE op grond van artikel 42 van de regionale wet nr. 3/88 en uit het Fondo Gorizia en het Fondo Trieste, op grond van artikel 6, onder b) en c), van nationale wet nr. 26/86, aangezien de bruto-intensiteit daarvan meer dan 15 % bedraagt;

- de regionale investeringssteun welke wordt verleend uit het FRIE in de provincies Udine en Pordenone.

V

Om de Commissie in het kader van het voortdurend onderzoek in de zin van artikel 93, lid 3, van het Verdrag, blijvend inzicht te verschaffen in de toepassing van de goedgekeurde steunmaatregelen, dient de Italiaanse Regering in de maand juni van elk jaar aan de Commissie over deze steunmaatregelen en de werkzaamheden van Friulia Spa en Friulia-Lis Spa een verslag over te leggen en daarnaast een speciaal verslag over de steun van het speciale fonds van Friulia,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De steunmaatregelen die zijn verlengd en waarvoor nieuwe begrotingsmiddelen zijn toegekend overeenkomstig de artikelen 39, 40, 41, 43, 44, 45 en 46 van wet nr. 3 van 30 januari 1988 van de regio Friuli-Venezia Giulia, als gewijzigd bij regionale wet nr. 12 van 18 maart 1991, zijn verenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 92, lid 3, onder c), van het EEG-Verdrag.

Artikel 2

De regionale investeringssteun welke in de provincies Gorizia en Triëst uit het FRIE wordt toegekend, overeenkomstig artikel 42 van wet nr. 3 van 30 januari 1988 van de regio Friuli-Venezia Giulia en uit het Fondo Gorizia en het Fondo Trieste, overeenkomstig artikel 6, onder b) en c), van de nationale wet nr. 26 van 29 januari 1986, is verenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 92, lid 3, onder c), van het EEG-Verdrag, mits de bruto-steunintensiteit daarvan niet meer dan 15 % bedraagt.

Artikel 3

De regionale investeringssteun welke in de provincies Udine en Pordenone uit het FRIE wordt toegekend, overeenkomstig artikel 42 van wet nr. 3 van 30 januari 1988 van de regio Friuli-Venezia Giulia, is onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 92, lid 1, van het EEG-Verdrag.

Artikel 4

De in de artikelen 2 en 4 van de nationale wet nr. 26 van 29 januari 1986 bedoelde steun is onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 92, lid 1, van het EEG-Verdrag.

Bij wijze van overgangsmaatregel mag deze steun echter tot 30 juni 1992 worden verleend.

Artikel 5

De toekenning van de op grond van deze beschikking goedgekeurde steun laat onverlet de specifieke thans geldende of toekomstige normen voor steun in bepaalde sectoren.

Artikel 6

Italië deelt de Commissie binnen een maand na dagtekening van deze beschikking mede welke maatregelen het heeft getroffen om aan het hierin bepaalde te voldoen.

Artikel 7

Jaarlijks doet Italië aan de Commissie vóór eind juni toekomen:

- een verslag over de toepassing van de verschillende bij deze beschikking goedgekeurde steunregelingen met voor elke steunsoort vermelding van de voor steun in aanmerking komende kosten, de toegekende steun en de betrokken sectoren;

- een verslag over de werkzaamheden van Friulia en Friulia-Lis Spa overeenkomstig het reeds aan de Commissie toegezonden model voor de periode 1983-1989, met vermelding van het aantal werknemers voor elk van de bedrijven;

- een speciaal verslag met gedetailleerde gegevens voor elk van de bedrijven over de steun van het speciale fonds van Friulia Spa.

Artikel 8

Deze beschikking is gericht tot de Italiaanse Republiek. Gedaan te Brussel, 28 mei 1991. Voor de Commissie

Leon BRITTAN

Vice-Voorzitter

(1) PB nr. C 300 van 29. 9. 1989, blz. 4. (2) Zie beëindiging van de procedure t.a.v. steunmaatregel nr. C/3305/73. (3) De wetten in kwestie houden geen uitdrukkelijk verbod tot cumulering in. (4) In bergstreken gelegen gemeenten, de provincies Triëst en Gorizia, de industriezones Aussa-Corno en S. Vito al Tagliamento en enkele gemeenten in Bassa Friulana en Sanvitese. (5) Zie arrest van 13. 7. 1988 in zaak 108/87 (Jurispr. 1988, blz. 4067). (6) Nomenclature des unités territoriales statistiques van het Bureau voor de Statistiek van de Europese Gemeenschappen. (7) Bij haar beoordeling heeft de Commissie met name rekening gehouden met het feit dat het niveau van 30 % netto subsidie-equivalent, dat gewoonlijk in het kader van artikel 92, lid 3, onder c), als maximumintensiteit wordt goedgekeurd, per 1991 van toepassing is in de provincie Frosinone, waarin nog duidelijk ernstiger sociaal-economische problemen bestaan dan in de twee hier behandelde provincies. (8) 4,6 % voor Udine en 5,2 % voor Pordenone, tegen 10,2 % voor Italië als geheel (1990-Eurostat). (9) Zie PB nr. C 83 van 11. 4. 1986. (10) De Europese indicatoren waarnaar de methode verwijst zijn ook op basis hiervan berekend.