Beschikking van de Commissie

van 17 april 2002

waarbij een concentratie verenigbaar met de gemeenschappelijke markt en de EER-overeenkomst wordt verklaard

(Zaak COMP/M.2547 - Bayer/Aventis Crop Science)

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2002) 1462)

(Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2004/304/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 57,

Gelet op Verordening (EEG) nr. 4064/89 van de Raad van 21 december 1989 betreffende de controle op concentraties van ondernemingen(1), laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 1310/97(2), en met name op artikel 8, lid 2,

Gezien het besluit van de Commissie van 4 december 2001 om in deze zaak de procedure in te leiden,

Na de betrokken ondernemingen in de gelegenheid te hebben gesteld hun opmerkingen ten aanzien van de bezwaren van de Commissie kenbaar te maken,

Gezien het advies van het Adviescomité voor concentraties(3),

Gezien het eindverslag van de raadadviseur-auditeur in deze zaak(4),

Overwegende hetgeen volgt:

(1) Op 29 oktober 2001 stelde Bayer AG (Bayer) de Commissie in kennis van zijn voornemen om alle aandelen van Aventis Crop Science Holding S.A. (ACS), de agrochemische tak van Aventis S.A., te verwerven.

(2) Na onderzoek van deze aanmelding heeft de Commissie geconcludeerd dat de aangemelde transactie binnen het toepassingsgebied van Verordening (EEG) nr. 4064/89 (de "concentratieverordening") valt en aanleiding geeft tot ernstige twijfels omtrent de verenigbaarheid daarvan met de gemeenschappelijke markt en de EER-overeenkomst. Op 4 december 2001 heeft de Commissie daarom overeenkomstig artikel 6, lid 1, onder c), van de concentratieverordening besloten om de procedure in te leiden.

(3) Na diepgaand onderzoek van de zaak is de Commissie tot de bevinding gekomen dat de voorgenomen concentratie zoals zij is aangemeld, op een aantal markten inderdaad zou leiden tot het ontstaan of versterken van een machtspositie waardoor daadwerkelijke mededinging in een aanzienlijk deel van de gemeenschappelijke markt in aanmerkelijke mate zou worden belemmerd. Door de verbintenissen die Bayer is aangegaan, wordt de voorgenomen concentratie echter zodanig gewijzigd dat de geconstateerde mededingingsbezwaren met betrekking tot deze concentratie zijn weggenomen.

I. DE PARTIJEN

(4) Bayer is een internationaal beursgenoteerd bedrijf dat actief is in vier bedrijfstakken: producten voor de gezondheidszorg, producten voor de landbouw, polymeren en chemicaliën. De divisie producten voor de landbouw, waar het bij deze transactie om gaat, omvat de onderdelen gewasbescherming en diergezondheid. Het onderdeel gewasbescherming houdt zich bezig met het ontwikkelen, produceren en verkopen van gewasbeschermingsmiddelen ter bestrijding van plantenziekten, ongedierte (insecten, ander klein ongedierte) en onkruid. Het onderdeel diergezondheid produceert een breed assortiment diergeneesmiddelen en vaccins voor vee en huisdieren, alsook een verscheidenheid aan verzorgingsproducten. Verder ontwikkelt en levert dit onderdeel middelen om voedselvoorraden te beschermen en om ziektedragers te bestrijden.

(5) ACS is in 1999 ontstaan door het samengaan van AgrEvo (de vroegere joint venture van Hoechst en Schering) en de landbouwdivisie van Rhône-Poulenc. ACS is actief in vier bedrijfstakken. De divisie gewasbescherming houdt zich bezig met de ontwikkeling, productie en verkoop van agrarische gewasbeschermingsmiddelen, zoals herbiciden (onkruidverdelgers), insecticiden (insectenverdelgers), fungiciden (schimmelwerende middelen), groeiregulatoren en zaadbehandelingsproducten. De divisie milieuwetenschap ontwikkelt, produceert en distribueert niet-agrarische producten zoals insecticiden voor huishoudelijk gebruik, industriële onkruidverdelgers, en producten voor gazon en tuin. De divisie zaaizaad houdt zich bezig met onderzoek naar en het produceren en kweken van landbouw- en groentezaden. De afdeling biowetenschap ten slotte houdt zich bezig met het ontwikkelen van technologieën om de waarde van planten te verhogen op basis van teelt- en productiekenmerken.

II. DE TRANSACTIE

(6) De transactie behelst de verwerving van alle aandelen van ACS door Bayer. De voorgenomen concentratie geeft aanleiding tot het verkrijgen van uitsluitende zeggenschap in de zin van artikel 3, lid 1, onder b), van de concentratieverordening.

(7) Wat wereldwijde omzet betreft, neemt Bayer momenteel de zevende plaats in op de wereldranglijst van agrochemische ondernemingen. ACS staat op de vierde plaats. Samen worden ze de op één na grootste ter wereld, met een marktaandeel van ongeveer [20-30] %, net na Syngenta, dat de grootste agrochemische onderneming is, maar vóór BASF, DuPont, Dow en Monsanto.

III. COMMUNAUTAIRE DIMENSIE

(8) Bayer en ACS hebben samen een totale wereldwijde omzet van meer dan 5000 miljoen EUR(5) (Bayer 30971 miljoen EUR; ACS 4034 miljoen EUR). Binnen de Gemeenschap hebben zij elk een omzet van meer dan 250 miljoen EUR (Bayer 10905 miljoen EUR; ACS [...] miljoen EUR), maar zij realiseren niet meer dan twee derde van hun totale omzet in de Gemeenschap binnen één en dezelfde lidstaat. De aangemelde transactie heeft daarom een communautaire dimensie en vormt een geval van samenwerking op grond van de EER-overeenkomst (ingevolge artikel 57).

IV. CONCURRENTIE

INLEIDING

(9) De voorgenomen fusie zal in de eerste plaats gevolgen hebben voor de markten voor agrarische gewasbeschermingsmiddelen. Daarbij gaat het om een grote verscheidenheid aan producten die bedoeld zijn om gewassen te beschermen tegen alle vormen van schade die veroorzaakt kunnen worden door insecten, onkruiden of schimmels.

(10) De partijen hebben overlappende activiteiten op de volgende belangrijke terreinen: agrarische insecticiden, herbiciden, fungiciden en zaadbehandeling. Andere, kleinere overlappingen hebben betrekking op werkzame stoffen (de eigenlijke moleculen die actief zijn tegen onkruiden, insecten of ziekten), industriële onkruidbestrijding, en insecticiden voor professionele ongediertebestrijding.

(11) Verticaal beïnvloede markten worden gevormd door niet-agrarische gewasbeschermingsmiddelen voor huis en tuin, ectoparasiticiden voor kleine dieren en huishoudelijke insecticiden.

CONCURRENTIE OP BASIS VAN ONDERZOEK EN ONTWIKKELING (O& O)

(12) De gewasbeschermingsindustrie wordt gekenmerkt door enkele grote internationale ondernemingen die zich bezighouden met onderzoek naar en de ontwikkeling van nieuwe, effectievere producten, en daarnaast een groot aantal zogeheten generieke producenten zonder substantiële onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten. De O& O-gebaseerde ondernemingen zijn op dit moment Syngenta, Aventis, BASF, Bayer, DuPont, Dow en Monsanto.

(13) De laatste paar jaar is er sprake van een sterke consolidatie binnen deze groep bedrijven. Dow kocht in 2001 de agrochemische tak van Rohm & Haas. Syngenta ontstond in 2000 door de verzelfstandiging van de agrochemische activiteiten van AstraZeneca en Novartis. In 2000 kocht BASF American Cyanamid, de agrochemische poot van American Home Product. Verder zijn er diverse Japanse O& O-gebaseerde ondernemingen, die in Europa echter geen sterke positie hebben en hun producten doorgaans liever in licentie geven aan ondernemingen met een sterke verkooporganisatie in Europa. Van de generieke producenten zijn Makhteshim Agan en Cheminova de grootste.

(14) Naar men zegt hangt de dynamiek van de agrochemische industrie grotendeels samen met onderzoek en ontwikkeling en met markttoegang. De afgelopen drie jaar heeft de bedrijfstak te kampen gehad met een algemene neerwaartse trend, die heeft geleid tot fellere concurrentie in een dalende markt. Groei deed zich alleen voor bij de introductie van belangrijke innovatieve werkingsmechanismen op de markt. Ook is gesteld dat de concurrentie in deze bedrijfstak voornamelijk wordt bepaald door niet-prijsgebonden, O& O-gebonden concurrentie tussen O& O-gebaseerde ondernemingen. Om te beginnen stelt onderzoek en ontwikkeling een bedrijf in staat om te profiteren van de voordelen van nieuwe verbindingen en om zich een brede portefeuille van nieuwe producten te verwerven, die kan worden aangewend om op allerlei markten een sterke marktpositie te behouden. Zo kan de levenscyclus van een niet meer geoctrooieerd product worden verlengd en kan de concurrentiedruk van generieke bedrijven worden beperkt door het combineren van niet meer geoctrooieerde producten met nieuwe, wel geoctrooieerde producten tot een nieuw productaanbod, of door het ontwikkelen van nieuwe mengsels met geoctrooieerde werkzame bestanddelen.

(15) Bovendien wordt de potentiële concurrentiedruk van generieke bedrijven verminderd door het feit dat niet meer geoctrooieerde producten en werkzame stoffen verder beschermd kunnen worden door octrooien op technische productiekennis. Essentiële knowhow is niet toegankelijk en komt niet per definitie uit de gepubliceerde octrooien of de wetenschappelijke literatuur naar voren. Dat betekent dat de beste technologie over het algemeen aanzienlijk langer is beschermd dan de oorspronkelijke geldigheidsduur van het betrokken octrooi.

(16) In markten die worden bepaald door intensieve O& O, is potentiële toegang tot de markt gewoonlijk niet op korte of middellange termijn te verwachten, ten eerste vanwege de tijd die nodig is om even doeltreffende stoffen te ontwikkelen, en ten tweede vanwege de kosten die gemoeid zijn met de ontwikkeling van een product dat met het nieuwe of verbeterde product kan concurreren. Markttoetreding op basis van innovatieve producten is buitengewoon moeilijk en kost erg veel tijd en geld. Wat de agrarische gewasbeschermingsindustrie betreft, lopen de kosten van O& O en registratie sterk uiteen, maar voor innovatieve producten geldt dat de kosten kunnen oplopen tot meer dan 100 miljoen EUR en de totale tijdsduur tot meer dan tien jaar. Dat de ontwikkeling van een nieuw product meer dan een decennium kan duren, heeft vooral te maken met de benodigde tijd voor chemische synthese, laboratoriumonderzoek, formulering, procesontwikkeling, proefproductie, pilot-experimenten, veldproeven, toxiciteitsonderzoek, milieuonderzoek, gegevensverzameling, productregistratie, en de bouw van productiefaciliteiten. Is een product eenmaal op de markt, dan kost het vaak nog een aantal jaar om de klant te overtuigen van de veiligheid, werkzaamheid en betrouwbaarheid bij uiteenlopende weersomstandigheden. Alleen O& O-gebaseerde bedrijven lijken over voldoende capaciteit en economische kracht te beschikken om al deze activiteiten uit te voeren en de diverse Europese product- en geografische markten te betreden en/of hun omzet en marktaandeel te vergroten.

(17) Na de fusie zal de onderzoeks- en ontwikkelingscapaciteit van de nieuwe entiteit tot de grootste in de bedrijfstak behoren. Volgens schattingen van derden zal het onderzoeks- en ontwikkelingsbudget van de gefuseerde entiteit 750 miljoen USD bedragen en dus vergelijkbaar zijn met dat van Syngenta. Dat is tweemaal zo veel als het onderzoeks- en ontwikkelingsbudget van andere O& O-gebaseerde bedrijven zoals BASF en DuPont. Blijkens het onderzoek geldt voor de gewasbeschermingsindustrie dat nieuwe productlanceringen de voornaamste basis vormen voor vergroting van het marktaandeel. Hoe meer geld een bedrijf kan investeren in onderzoek en ontwikkeling, hoe meer nieuwe moleculen het kan ontdekken en op de markt kan brengen.

(18) Er is op gewezen dat het samenvoegen van twee sterke productportefeuilles een aantal directe kansen oplevert voor productontwikkeling op basis van nieuwe mengsels. Behalve dat nieuwe mengsels tot gevolg zouden kunnen hebben dat generieke concurrenten buiten spel komen te staan, zouden dergelijke nieuwe producten ook de commerciële mogelijkheden voor nieuwe onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten van concurrenten minder aantrekkelijk kunnen maken. Derden hebben ook aangegeven dat de transactie de positie van de partijen ten aanzien van pijplijnproducten zal versterken; vóór de fusie zou de ontwikkeling van nieuwe producten inbreuk hebben gemaakt op bestaande octrooien. Na de fusie verdwijnen dergelijke octrooibeperkingen en worden nieuwe ontwikkelingen mogelijk die de basis kunnen gaan vormen voor een zeer sterke marktpositie. Tot slot hebben derden gesteld dat de voorgenomen transactie tot gevolg heeft dat er een concurrent aan de markt wordt onttrokken, en dat de transactie er tevens toe zou kunnen leiden dat het totale onderzoeks- en ontwikkelingspotentieel op de markt afneemt doordat het aantal onderzoekscentra kleiner wordt.

(19) In het verleden heeft de Commissie vaak redenen tot zorg gezien in het samengaan van ondernemingen die sterk zijn in O& O en innovatie. In het kader van deze beschikking is de Commissie van mening dat de O& O-capaciteit en -motivatie van de partijen in aanmerking moet worden genomen als het gaat om de potentiële uitschakeling van toekomstige concurrentie op de huidige en toekomstige markten. De Commissie is bovendien van mening dat het in sommige gevallen noodzakelijk kan zijn om zich toe te spitsen op de gevolgen die de concentratie zou kunnen hebben voor de O& O-gebonden concurrentie tussen de partijen en voor het totale onderzoeks- en ontwikkelingspotentieel.

BEREKENING VAN MARKTAANDELEN

(20) Om te kunnen beoordelen of de voorgenomen transactie zal leiden tot beïnvloede markten voor geformuleerde producten zoals insecticiden, herbiciden, fungiciden en zaadbehandelingsproducten, hebben de partijen schattingen van hun marktaandelen gemaakt op basis van een databank genaamd Agrowin, die op zijn beurt is gebaseerd op zogenaamde panelonderzoeken, althans voor de grotere lidstaten. Deze panelonderzoeken leveren gedetailleerde gegevens op over de gewasbeschermingssector in diverse lidstaten. Deze zijn afkomstig van onafhankelijke marktonderzoeksbureaus zoals Kleffmann, die vaak gespecialiseerd zijn in bepaalde lidstaten. Ten aanzien van de kleinere lidstaten, waar geen panelonderzoek is gedaan, zijn de marktaandeelberekeningen gebaseerd op zo goed mogelijke schattingen van de partijen zelf.

(21) Vanwege de fusieactiviteit en om interne boekhoudkundige redenen konden de partijen alleen betrouwbare gegevens over hun marktaandelen verstrekken voor de jaren 1998, 1999 en 2000. De Commissie heeft dergelijke gegevens ook bij derden aangevraagd. Vervolgens heeft de Commissie de gegevens van de partijen geverifieerd door ze met die van andere marktdeelnemers te vergelijken.

HERREGISTRATIE VAN GEWASBESCHERMINGSMIDDELEN IN 2003

(22) In het kader van een communautair milieubeleidsinitiatief bepaalt Richtlijn 91/414/EEG van de Raad van 15 juli 1991 betreffende het op de markt brengen van gewasbeschermingsmiddelen(6), laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 806/2003(7), dat alle ondernemingen die hun gewasbeschermingsmiddelen willen blijven verkopen, hun producten opnieuw moeten laten registreren. Alle fabrikanten van agrochemische producten zijn wettelijk verplicht om producten die niet opnieuw geregistreerd zijn, van de markt te halen. In de praktijk betekent dit dat alle producten waarvoor geen herregistratie is aangevraagd, in 2003 van de markt zullen verdwijnen. Voor een aantal oudere producten zal vermoedelijk geen nieuwe registratie worden aangevraagd, omdat ze veelal minder milieuvriendelijk zijn en/of slechts een bescheiden omzet opleveren. Naar schatting zullen circa 600 van de 900 bestaande werkzame stoffen niet opnieuw worden geregistreerd.

(23) Dit herregistratieproces, dat momenteel gaande is, zal de beoordeling van de zaak op twee manieren beïnvloeden. Ten eerste moet in aanmerking worden genomen dat de marktaandelen van nu misschien niet alles zegt over de marktposities van morgen. Ten tweede (en dit hangt rechtstreeks samen met het eerste) zou het wegvallen van een groot aantal oudere en minder winstgevende producten in de nabije toekomst de positie van een aantal generieke producenten kunnen verzwakken. Er is zelfs op gewezen dat het herregistratieproces juist bij de generieke bedrijven hard zal aankomen, omdat zij typisch gericht zijn op oudere, niet meer geoctrooieerde producten en op laagwaardige marktsegmenten. In dit verband is er ook op gewezen dat, terwijl grote O& O-gebaseerde ondernemingen de herregistratiekosten over een groot aantal producten kunnen spreiden, generieke bedrijven die mogelijkheid niet hebben. Daarom zou de herregistratie kunnen leiden tot hogere kosten voor de generieke producenten en zou de prijs van oudere producten in de toekomst dus kunnen gaan stijgen. Ook heeft men aangegeven dat herregistratie een zeer kostbare aangelegenheid is en ook een negatief effect zou kunnen hebben op een aantal andere, kleinere ondernemingen die actief zijn in deze markt.

RELEVANTE GEOGRAFISCHE MARKTEN

(24) De partijen hebben naar voren gebracht dat, gezien de reeds merkbare trend naar normalisatie op Europees niveau, de relevante geografische markt voor alle gewasbeschermingsmiddelen EER-breed is.

(25) De partijen hebben gerefereerd aan de effecten van Richtlijn 91/414/EEG. Volgens de partijen voorziet de richtlijn niet alleen in een positieve communautaire lijst van werkzame stoffen die op voorhand aanvaardbaar worden geacht voor de gezondheid van mens en dier en voor het milieu, maar ook in een systeem waarbij de lidstaten, overeenkomstig de eisen van de richtlijn en op grond van uniforme beginselen, toelating moeten verlenen voor verschillende formuleringen die werkzame stoffen uit de zogenaamde "bijlage I" bevatten. De partijen hebben ook gesteld dat de richtlijn uitgaat van wederzijdse erkenning van toelatingen door de lidstaten, tenzij de fytosanitaire, agrarische en ecologische omstandigheden in de betrokken regio's niet vergelijkbaar zijn. Dit systeem biedt de lidstaten de mogelijkheid om de toelating van een product in het land waar het als eerste werd geïntroduceerd, te erkennen. Hoewel de richtlijn nog niet volledig in werking is getreden, moeten alle ondernemingen die specifieke werkzame stoffen willen blijven verkopen, deze opnieuw laten registreren. De informatie die ondernemingen in het kader van dit proces moeten verstrekken, moet in mei 2003 beschikbaar zijn. De partijen hebben gesteld dat, ofschoon momenteel nog altijd in iedere lidstaat een afzonderlijke screening van producten vereist is, men ervan uit mag gaan dat vanwege de wederzijdse-erkenningsprocedure de duur van de registratieprocedures overal hetzelfde zal zijn.

(26) In haar beschikking in de zaak M.1806 - AstraZeneca/Novartis oordeelde de Commissie dat de markten voor geformuleerde producten en groeiregulatoren een nationale reikwijdte hadden. De Commissie gaf hiervoor een gedetailleerde argumentatie. Een belangrijke reden was dat gewasbeschermingsmiddelen nog altijd in een lidstaat moeten worden geregistreerd voordat ze op de markt mogen worden gebracht. Verder is de distributie per land georganiseerd, waarbij leveranciers in de meeste gevallen een nationale verkooporganisatie hebben of gebruikmaken van de verkooporganisatie van een andere fabrikant die in de betrokken lidstaat opereert. Parallel geïmporteerde producten gelden als moeilijk te commercialiseren, onder meer omdat merknamen en formuleringen tussen de lidstaten kunnen verschillen, omdat de registratiekosten hoog kunnen zijn, en omdat het veel tijd kan kosten om de producten te registreren.

(27) Uit het onderzoek van de markt in deze zaak komt naar voren dat de in zaak M.1806 - AstraZeneca/Novartis genoemde redenen om van nationale markten uit te gaan, grotendeels nog steeds van toepassing zijn. Het onderzoek bevestigt dat, vanwege verschillen in biologische omstandigheden en in de handelwijzen van boeren, producten van land tot land kunnen verschillen. De marktpositie van de spelers varieert tussen de diverse lidstaten, afhankelijk van bijvoorbeeld de afstemming van de producten op de behoeften van de markt en de kwaliteit van de verkooporganisatie.

(28) De markten voor gewasbeschermingsmiddelen, te weten insecticiden, slakkenbestrijdingsmiddelen (molluskiciden), herbiciden, fungiciden, zaadbehandelingsproducten, professionele ongediertebestrijdingsmiddelen, ectoparasiticiden voor kleine dieren en niet-agrarische gewasbeschermingsmiddelen voor huis en tuin, zullen daarom per land worden beoordeeld.

A. AGRARISCHE INSECTICIDEN

A.1. Relevante productmarkten

(29) Zowel Bayer als ACS houdt zich bezig met de ontwikkeling, productie en distributie van agrarische insecticiden. Agrarische insecticiden zijn producten voor het bestrijden van insecten die schade toebrengen aan cultuurgewassen, met name voedingsgewassen.

(30) Overeenkomstig eerdere beschikkingen van de Commissie(8) hebben de partijen voorgesteld om de markten voor insecticiden af te bakenen op basis van gewas en niet op basis van insectensoort, omdat volgens hen de meeste insecticiden zijn bedoeld voor de bestrijding van een hele reeks insecten die bepaalde gewassen aantasten. In eerdere beschikkingen heeft de Commissie geoordeeld dat een indeling van insecticiden naar soort gewas in plaats van naar soort insect over het algemeen op zijn plaats is. De voornaamste reden is dat er slechts één insect is dat uitsluitend schadelijk is voor één belangrijk gewas, namelijk de maïsboorder die maïs aantast. Voor alle andere belangrijke gewassen geldt dat ze door allerlei insecten kunnen worden aangetast. Daarom werd vastgesteld dat de meeste insecticiden werken tegen een hele reeks insecten.

(31) In haar beschikkingen in de zaken BASF/American Cyanamid en zaak M.1806 - AstraZeneca/Novartis (Syngenta) merkte de Commissie op dat men zou kunnen denken aan een differentiatie tussen zuigende en vretende insecten. Hoewel de Commissie daarbij aangaf dat dit meer zegt over de voedingswijze dan over het werkingsmechanisme van de insecticiden, werd de vraag of een dergelijke uitsplitsing op zijn plaats is, in beide gevallen onbeantwoord gelaten.

Indeling van insecticiden in bodem- en bladinsecticiden

(32) De partijen stellen dat er onderscheid moet worden gemaakt tussen bodem- en bladinsecticiden. In dit verband brengen zij naar voren dat voor een boer die met bepaalde plagen wordt geconfronteerd, de belangrijkste vraag is of het probleem zich boven of onder de grond voordoet, omdat dit bepaalt welk soort product en welk type machine hij nodig heeft. Volgens de partijen zijn er voor het aanbrengen van insecticiden op de bladeren gewoonlijk andere machines nodig dan voor het aanbrengen op de bodem(9). Verder stellen de partijen dat bodem- en bladinsecticiden over het algemeen gebaseerd zijn op verschillende werkzame stoffen die niet onderling verwisselbaar zijn. De partijen betogen daarom dat bodeminsecticiden, die op of in de bodem worden aangebracht om bodeminsecten in de bodem te bestrijden, en bladinsecticiden, die op de gewassen worden gespoten, afzonderlijke markten vormen. De partijen geven echter ook aan dat de boer voor een aantal gewassen - bijvoorbeeld maïs, bieten en granen - de keuze heeft tussen bodem- of bladinsecticiden, zodat er toch sprake is van een zekere mate van substitueerbaarheid tussen deze twee soorten producten.

Indeling van insecticiden naar zuigende en vretende insecten

(33) Wat het bodemsegment aangaat, hebben de partijen gesteld dat het niet relevant is om onderscheid te maken tussen zuigende en vretende insecten, omdat er geen zuigende insecten van enige betekenis in de bodem aanwezig zijn.

(34) Wat betreft de vraag of de markt - behalve een indeling naar gewassoort en naar blad- en bodemtoepassing - ten aanzien van het bladsegment verder moet worden onderverdeeld in zuigende en vretende insecten, hebben de partijen gesteld dat een indeling van de markt in verschillende groepen plagen, of in zuigende en vretende insecten, niet van toepassing is.

(35) De partijen hebben namelijk naar voren gebracht dat boeren over het algemeen producten kopen ter bestrijding van groepen schadelijke insecten, waarvan de samenstelling per gewassoort kan variëren. Volgens de partijen kopen boeren dus ofwel producten met een breed werkingsspectrum, of combinatieproducten of insecticiden met een nauw spectrum die ze zelf mengen. Daarom, zo stellen de partijen, zijn breedwerkende insecticiden en selectieve insecticiden vanuit het oogpunt van de boer substitueerbaar, zodat een indeling van markten naar gewassoort reeds inhoudt dat insecticiden worden ingedeeld op grond van het spectrum waarvoor ze bedoeld zijn.

(36) Verder hebben de partijen gesteld dat er voor de boer geen duidelijke scheiding is tussen zuigende en vretende insecten, omdat hij met de ene, de andere of beide groepen te maken kan krijgen, afhankelijk van gewas, seizoen en klimaat. De partijen hebben gesteld dat zuigende en vretende insecten ofwel afzonderlijk ofwel samen de bladeren kunnen aantasten, afhankelijk van de levenscyclus van de desbetreffende schadeveroorzaker, die wordt beïnvloed door het gewas, het seizoen en het klimaat. Daarom, zo hebben de partijen naar voren gebracht, heeft de boer behoefte aan insecticiden die werkzaam zijn tegen zowel zuigende als vretende insecten.

(37) De partijen hebben ook betoogd dat producten die tot de voornaamste groepen van insecticiden behoren, waaronder organofosfaten, pyrethroïden, carbamaten en neonicotinoïden, werkzaam zijn tegen zowel zuigende als vretende insecten. Dat de afbakening van de insecticidenmarkten zowel zuigende als vretende insecten moet omvatten, wordt volgens de partijen ondersteund door het feit dat een groot aantal insecticiden wordt gebruikt om zowel zuigende als vretende insecten te bestrijden. In dit verband hebben de partijen naar voren gebracht dat insecticiden uit bijna alle klassen (bijv. deltamethrin, cyfluthrin, beta-cyfluthrin, cypermethrin, parathion-methyl, carbaryl) worden gebruikt voor beide groepen schadelijke insecten. Daarnaast hebben de partijen gesteld dat pyrethroïden bijvoorbeeld in aardappelen worden gebruikt om zowel coloradokevers (vretende insecten) als bladluizen (zuigende insecten) te bestrijden, terwijl organofosfaten op sommige fruitsoorten kunnen worden gebruikt tegen zowel fruitmotten (vretende insecten) als bladluizen (zuigende insecten). Verder hebben de partijen naar voren gebracht dat zelfs producten met een specifieke werking tegen zuigende insecten, ook vretende insecten bestrijden. Zo is imidacloprid volgens de partijen werkzaam tegen witte vliegen en schildluizen (zuigende insecten) maar ook tegen bladmineerders (vretende insecten) in citrusvruchten.

(38) Derden onderschreven over het algemeen dat het zinvol is om de relevante markt te verdelen in een bodem- en een bladsegment. Echter, over de vraag of er een verdere onderverdeling moest worden gemaakt in zuigende en vretende insecten, waren de meeste derden het niet met de partijen eens. Er bestaat algemene overeenstemming over het feit dat dit onderscheid niet relevant is voor het bodemsegment, maar wat bladtoepassingen betreft hebben derden gesteld dat het classificeren van insecten en insecticiden op basis van voedingsgedrag geldig en zinvol is. Sommige respondenten hebben zelfs gesuggereerd dat zuigende en vretende insecten afzonderlijke markten vormen.

(39) Uit het onderzoek blijkt dat, hoewel er een zekere relatie is tussen insecten en gewassen, gewasgroepen in werkelijkheid vaak kunstmatige indelingen zijn die door toelatingsinstanties en chemische bedrijven zijn bedacht. Registratie is gebaseerd op een bepaald gewas of een bepaalde teeltgroep. Chemische bedrijven kunnen een product laten registreren voor bepaalde gewassen op basis van de economische waarde daarvan, terwijl ze het niet laten registreren voor andere gewassen waar de werkzaamheid hetzelfde is. Een onderneming die een insecticide kan aanbieden dat werkzaam is tegen insecten die in verschillende gewassen voorkomen, kan met dit product in principe al deze gewassen bestrijken. Daarom hoeft een indeling van markten naar soort gewas niet noodzakelijkerwijs het volledige potentieel van een stof weer te geven. Ofschoon sommige schadelijke soorten specifiek zijn voor een bepaald gewas, geldt voor de meeste plagen die economisch van belang zijn, dat ze op allerlei gewassen voorkomen. Vooral zuigende insecten zoals bladluizen en witte vliegen zijn geen geïsoleerde plagen van afzonderlijke waardplanten maar komen op allerlei verschillende gewassen voor.

(40) Er is op gewezen dat boeren te maken hebben met diverse schadelijke insecten die zich op verschillende gewassen en op verschillende momenten in het groeiseizoen voordoen. Elk van deze verschillende plagen moet op een bepaald moment worden bestreden, dat wil zeggen wanneer de plaag feitelijk optreedt en er bepaalde economische schadedrempels worden bereikt. Het exacte moment waarop de verschillende schadelijke insecten tijdens een groeiseizoen moeten worden bestreden, is niet voor alle insecten die een bepaald gewas kunnen aantasten hetzelfde.

(41) Omdat insecticiden een verschillende residuele werking hebben, is het voor een doeltreffende bestrijding van het doelorganisme essentieel dat de producten op het meest geschikte moment worden toegepast: een te late toepassing - waarbij het kan gaan om slechts twee tot drie dagen - kan aanzienlijke schade aan het gewas opleveren, en een te vroege toepassing zal evenmin tot het gewenste resultaat leiden. Daarom heeft het optimale toepassingstijdstip slechts een betrekkelijk kleine marge. Hoewel het correct is dat zuigende en vretende insecten ofwel afzonderlijk ofwel samen de bladeren kunnen aantasten, afhankelijk van de levenscyclus van het desbetreffende organisme onder invloed van het gewas en het seizoen, betekent dit niet dat de zeer korte toepassingsperiode voor dergelijke plagen samenvalt. Het komt eigenlijk maar zelden voor dat het optimale toepassingstijdstip voor twee verschillende schadelijke insecten precies tegelijk valt.

(42) Als boeren dus een breedwerkend insecticide gebruiken en dit éénmaal toepassen, kunnen ze plagen die op dat moment optreden weliswaar goed onder controle krijgen, maar kunnen ze slechts gedeeltelijk profiteren van bijkomende neveneffecten tegen andere schadeveroorzakers. Daarom is gesteld dat er geen enkel breedwerkend insecticide is dat zou kunnen zorgen voor een bevredigende totale bestrijding van alle uiteenlopende plagen die tijdens een groeiseizoen kunnen optreden. Er is naar voren gebracht er geen sprake is van substitueerbaarheid tussen insecticiden met een nauw en een breed spectrum, maar wel van substitueerbaarheid tussen producten die werkzaam zijn tegen sleutelplagen.

(43) In dit verband is er ook op gewezen dat verreweg de meeste insecticiden zorgen voor een goede bestrijding van ofwel zuigende ofwel vretende insecten, maar niet van beide groepen. Er is op gewezen dat zelfs breedwerkende middelen voornamelijk gericht zijn tegen ofwel zuigende ofwel vretende insecten. Dat boeren producten kunnen gebruiken die werkzaam zijn tegen een grote groep schadelijke insecten, is normaal gesproken dus niet waar.

(44) Daarom is naar voren gebracht dat er naar sleutelplagen moet worden gekeken; over het algemeen geldt dat het gewas wordt behandeld om schade te voorkomen zodra er één sleutelplaag is die een economische schadedrempel overschrijdt. De keuze van de boer voor het meest geschikte insecticide berust dan op deze sleutelplaag die centraal staat. Er zijn twee zaken die het belang van sleutelplagen onderstrepen. Ten eerste worden insecticiden geregistreerd voor specifieke gewassen met een indicatie van de betrokken aantasters en voor toepassing op een bepaald tijdstip en in een bepaalde dosering. Dat wordt gedaan in verband met de selectiviteit, omdat het alleen gaat om de bestrijding van sleutelplagen die op een bepaald moment optreden, zonder dat er schade wordt toegebracht aan nuttige insecten. Ten tweede is gesteld dat 80-90 % van de insecticiden slechts één werkzame stof bevat met een bepaald werkingsspectrum. Er is gesteld dat de kant-en-klare mengsels met meerdere werkzame stoffen uitzonderingen vormen en voornamelijk worden gebruikt om resistentie tegen te gaan of om de werkzaamheid tegen sleutelplagen te verhogen. Verder is gesteld dat het zelf mengen van insecticiden door boeren geen algemeen gebruik is. In dit verband is erop gewezen dat het mengen van producten met een nauw spectrum om een breder werkingsspectrum te verkrijgen, doorgaans duurder is dan het achtereenvolgens toepassen van diverse selectieve producten op het moment dat de plagen optreden en economische schadedrempels bereiken. In hun reactie op de mededeling van punten van bezwaar voor herbiciden hebben de partijen zelf naar voren gebracht dat "een tankmengsel minder handig is dan een op zichzelf staand product" en dat de kosten hoger zijn. De partijen hebben niet beargumenteerd waarom dit niet ook voor insecticiden zou gelden.

Verschillen tussen zuigende en vretende insecten

(45) Insecten kunnen allereerst worden ingedeeld in collembola (springstaarten) en pterygota (gevleugelde insecten). De pterygota kunnen verder worden onderverdeeld in drie grote groepen: blattoïden-orthopteroïden, hemipteroïden en endopterygota. Blattoïden-orthopteroïden zijn insecten met bijtende monddelen (bijv. kakkerlakken, termieten), hemipteroïden zijn insecten met zuigende monddelen, en endopterygota zijn insecten die een volledige metamorfose ondergaan en zich verpoppen. Hemipteroïden zijn zuigende insecten en endopterygota zijn vretende insecten.

(46) De belangrijkste onderklasse der hemipteroïden zijn de hemiptera, waarvan bladluizen, witte vliegen en cicaden de belangrijkste zijn. De endopterygota omvatten met name lepidoptera (vlinders en motten) en coleoptera (kevers). Er is op gewezen dat deze drie klassen van insecten - hemiptera, lepidoptera en coleoptera - commercieel gezien de belangrijkste insecten zijn in Europa. Bladluizen en witte vliegen zijn de belangrijkste zuigende insecten in Europa. De markt voor de bestrijding van hemiptera (zuigende insecten) is qua omvang min of meer hetzelfde als die voor lepidoptera en coleoptera (vretende insecten) samen.

(47) Zuigende insecten zijn insecten die zich voeden met sap en vloeibare delen van planten (sapzuigers). Vretende insecten verscheuren en verteren plantendelen. De verschillende voedingsgewoonten van zuigende en vretende insecten zorgen voor een fundamenteel fysiologisch verschil: vretende insecten scheiden veel vaste stof uit, zuigende insecten scheiden veel suikerrijke vloeistof uit (honingdauw). Zuigende insecten veroorzaken schade doordat ze ziekten overbrengen, zich met het gewas voeden en schimmelziekten veroorzaken via de honingdauw. Ze vermenigvuldigen zich zeer snel en kunnen daardoor ook snel resistentie ontwikkelen.

(48) Zuigende insecten zijn minder zichtbaar omdat ze geen blad eten. Vretende insecten zoals pijlstaartrupsen en aardrupsen zijn voor de boer heel gemakkelijk te ontdekken omdat de schade zelfs bij oppervlakkige inspectie volledig zichtbaar is. Bladluizen, witte vliegen en andere zuigende insecten zijn heel klein en worden vaak pas opgemerkt als gevolg van de honingdauw die ze achterlaten en niet zozeer vanwege direct waarneembare schade. Preventieve waarschuwing om zuigende insecten tijdig te kunnen bestrijden is niet mogelijk, en monitoring vindt gewoonlijk plaats door gericht naar aantastingen te zoeken. Omdat zuigende insecten zich heel snel voortplanten, moet de plaag snel worden aangepakt. Zuigende insecten komen gewoonlijk vroeg in het seizoen voor.

(49) Vretende insecten hebben een lange en complexe levenscyclus en hebben daardoor ook meer tijd nodig om resistentie te ontwikkelen. Aantasting kan vaak worden ontdekt met behulp van vallen voor adulten en er zijn preventieve toepassingen mogelijk (bijv. de aanwezigheid van eitjes geeft aan dat het gewas binnenkort zal worden aangetast door larven). Bij vretende insecten is langzamere bestrijding mogelijk. Vretende insecten kunnen het gewas op ieder moment aantasten.

(50) Een fundamenteel verschil tussen zuigende en vretende insecten betreft de plaats waar ze te vinden zijn op een gewas. Terwijl vretende insecten overal op de plant kunnen worden aangetroffen, bevinden zuigende insecten zich doorgaans onder het blad. Dat komt doordat zuigende insecten het plantensap opzuigen, wat onder het blad gemakkelijker gaat omdat zich daar minder bladwas bevindt.

(51) Wat de doeltreffendheid van insecticiden betreft, betekent dit dat zuigende insecten moeilijker te bestrijden zijn dan vretende insecten, die zich overal op de plant kunnen bevinden: om zuigende insecten te bestrijden is enig contact onder het blad vereist. Stoffen die alleen bovenop het blad terechtkomen en zich niet verspreiden, zijn niet erg effectief. Een stof moet in staat zijn zich te verspreiden in de plant (systemische eigenschappen) of op zijn minst van de ene kant van het blad naar de andere (translaminaire eigenschappen). Dat betekent dat een stof, om effectief te zijn tegen zuigende insecten, ten minste in het blad moet kunnen doordringen. Oudere soorten verbindingen, zoals carbamaten en organofosfaten, hebben wel enige translaminaire werking en kunnen zich in de plant verspreiden, maar meestal slechts in beperkte mate. Neonicotinoïden daarentegen zijn systemisch in die zin dat ook als slechts een deel van de plant is bespoten, de stof zich door de plant zal verspreiden en de hele plant tegen zuigende insecten zal beschermen.

(52) Derden hebben aangegeven dat het onderscheid tussen zuigende en vretende insecten ook wordt gemaakt in bedrijfspositioneringsdocumenten en in reclame voor een bepaald insecticide. Bayer gebruikt zelf de termen "zuigende insecten" of "sapzuigers" om een product in te delen. Als men websites en reclame voor Bayer-producten bekijkt, blijkt dat de bestrijding van zuigende insecten een essentieel aspect is in verband met de commerciële levensvatbaarheid van hun producten.

Indeling naar chemische klasse

(53) Wat betreft de vraag of de relevante productmarkt moet worden afgebakend op basis van soorten insecticiden, hebben de partijen gesteld dat dit niet zinvol is. In dit verband hebben de partijen betoogd dat een boer die met een bepaalde plaag in een bepaald gewas wordt geconfronteerd, insecticiden niet selecteert op grond van het soort verbinding maar op basis van de prijs van het product en de doeltreffendheid ervan tegen bepaalde schadelijke insecten in een bepaald gewas.

(54) De partijen hebben gesteld dat dezelfde soort plaag over het algemeen kan worden bestreden met een aantal insecticiden die tot verschillende chemische families behoren. Gezien de onderlinge verwisselbaarheid van verschillende soorten verbindingen als het gaat om het vermogen om bepaalde plagen doeltreffend te bestrijden, is een afbakening van deelmarkten op basis van soort verbindingen volgens de partijen niet van toepassing. Hetzelfde geldt, zo hebben de partijen gesteld, in gevallen dat een bepaald gewas het best kan worden beschermd met insecticiden uit een en dezelfde klasse.

(55) Sommige derden hebben wel gesteld dat de markt moet worden ingedeeld naar soorten verbindingen. Zij hebben naar voren gebracht dat de werkzame stoffen in insecticiden over het algemeen zijn gebundeld in klassen die gewoonlijk samenvallen met bepaalde werkingsmechanismen. Er is gesteld dat verschillende werkingsmechanismen en verschillende soorten insecticiden essentieel zijn met het oog op resistentiemanagement, niet alleen om het probleem op te lossen als het zich voordoet, maar ook om het hele probleem te voorkomen.

Substitueerbaarheid tussen bodem- en bladbehandeling bij maïs, bieten en granen

(56) Wat betreft de opmerking van de partijen dat boeren in het geval van maïs, bieten en granen kunnen kiezen of zij bodem- of bladinsecticiden willen gebruiken, hebben derden aangegeven dat de substitueerbaarheid over het algemeen beperkt is. De partijen hebben deze bewering later gecorrigeerd en hebben toegegeven dat dit punt voor granen niet relevant is.

(57) Derden hebben aangegeven dat plagen van zuigende insecten die vroeg in het seizoen voorkomen in suikerbieten, maïs en granen, voornamelijk worden bestreden door middel van zaadbehandeling en dat hierdoor de markt voor de bestrijding van vroege zuigende insecten in deze gewassen via bladtoepassing praktisch is komen te vervallen. Tijdens de latere groei zijn echter andere methoden nodig om plagen te bestrijden.

(58) Op dezelfde manier zouden sommige systemische bodeminsecticiden ten minste één bladtoepassing kunnen vervangen. Bladplagen die zich later in het groeiseizoen voordoen, kunnen echter niet doeltreffend met bodeminsecticiden worden behandeld. Deze moeten toch door middel van bladtoepassing worden bestreden.

(59) Ook is aangegeven dat bodeminsecticiden die worden gebruikt ter bestrijding van bladplagen, niet domweg kunnen worden vervangen door bladinsecticiden. Bodeminsecticiden worden vaak gebruikt om planten te beschermen tegen bladplagen aan het begin van het groeiseizoen, als het gewas erg gevoelig is voor aantasting door schadelijke organismen. In die fase bieden bladinsecticiden niet voldoende bescherming, omdat de spuitomstandigheden dan niet optimaal zijn en de toepassing van bladinsecticiden dus moeilijk is.

(60) Dus hoewel de markt voor bodem- en bladtoepassingen voor deze gewassen misschien kleiner wordt als gevolg van zaadbehandeling en hoewel bodemtoepassing de noodzaak van bladtoepassing misschien vermindert, levert het onderzoek geen ondersteuning op voor het argument van de partijen dat bodem- en bladinsecticiden substitueerbaar zijn.

Conclusie

(61) In het kader van deze beschikking en overeenkomstig eerdere beschikkingen van de Commissie op dit terrein, wordt de relevante markt voor insecticiden afgebakend naar soort gewas en onderverdeeld in blad- en bodeminsecticiden. In deze beschikking is steeds speciale aandacht besteed aan de sterke positie van de partijen ten aanzien van zuigende en vretende insecten, die echter zijn opgenomen onder de algemene marktafbakening. Ook is speciale aandacht besteed aan neonicotinoïden en pyrazolen, die eveneens zijn opgenomen onder de algemene marktafbakening.

A.2. Concurrentieverhoudingen

Inleiding

(62) Na de fusie zal de nieuwe entiteit een bijzonder sterke positie krijgen op de markt voor insecticiden, zowel op EER-niveau als nationaal gezien. Een groot aantal derden heeft aangegeven dat de positie van de partijen in insecticiden in de nabije toekomst aanzienlijk zal worden versterkt door hun positie in de zogenaamde nieuwe chemische klassen, de neonicotinoïden(10) en de pyrazolen(11). Deze positieversterking zou betrekking hebben op zowel hun bestaande als hun toekomstige producten.

(63) Blijkens het onderzoek van de markt is er sprake van vijf essentiële stappen in de ontwikkeling van de insecticidentechnologie:

- organochloorverbindingen in de jaren vijftig

- organofosfaten in de jaren zestig

- carbamaten in de jaren zeventig

- pyrethroïden in de jaren tachtig

- neonicotinoïden/pyrazolen vanaf de jaren negentig.

(64) Uit een studie van Wood Mackenzie(12) blijkt dat er bij de insecticiden, in tegenstelling tot de overige sectoren van de agrochemische markt, minder soorten verbindingen zijn die een nuttige werking hebben. De zoektocht naar andere typen werkzame stoffen heeft naar verhouding weinig successen opgeleverd tussen de introductie van de synthetische pyrethroïden medio jaren zeventig en de introductie van de fiprolen, de neonicotinoïde-derivaten, de pyrrolen en de spinosynen begin jaren negentig. Deze producten werken volgens andere mechanismen dan de bestaande soorten verbindingen en hebben dus de keuzemogelijkheden voor de boer vergroot.

(65) Volgens de studie van Wood Mackenzie is er de afgelopen jaren sprake van een aanzienlijke teruggang in de markt voor de oudere soorten insecticiden. De verkoop van zowel organofosfaten, carbamaten als pyrethroïden bereikte in 1995 een hoogtepunt en de laatste paar jaar komt de gemiddelde groei in elk van deze categorieën netto neer op een daling. De wereldwijde verkoop van de oudere soorten verbindingen zoals de organofosfaten, carbamaten en pyrethroïden liep in 2000 terug. De enige positieve en sterke groei was te zien bij de nieuwe producten op natuurlijke basis en de neonicotinoïden, met imidacloprid voorop. De neonicotinoïden vertoonden in 2000 een groei van 8,3 %. Over 1995-2000 bedroeg de reële groei van de neonicotinoïden 10,6 % en voor 2000-2005 wordt deze geschat op 8,7 %.

(66) Naar verwachting zullen weinig groepen insecticiden de komende vijf jaar een reële groei te zien geven; tot de groepen waarvoor dat wel geldt, behoren de neonicotinoïden, de pyrrolen en de fiprolen. Bayers product imidacloprid heeft zich mogen verheugen in een significante groei en is nu wereldwijd het belangrijkste insecticide. Behalve dat het een realistisch alternatief is gebleken voor oudere soorten insecticiden, heeft imidacloprid ook nieuwe markten gecreëerd zoals stamtoepassing en gebruik in diverse zaadbehandelingen. Deze groep zal naar verwachting snel groeien. Ook de verkoop van het pyrazol fipronil groeit snel. Marktonderzoeksbureau Phillips McDougall verwacht over 2000-2005 een groei van de pyrazolinsecticiden met 8,4 %, evenveel als voor de neonicotinoïden. Voor alle andere soorten insecticiden wordt een veel lagere of zelfs een negatieve groei verwacht.

Neonicotinoïden

(67) Neonicotinoïden zijn acetylcholinereceptoren. Het zijn uiterst effectieve insecticiden die werken op het centrale zenuwstelsel van insecten, waar ze de overdracht van zenuwimpulsen blokkeren. Daardoor stoppen de insecten met eten, raken ze verlamd en sterven ze door verhongering, uitdroging of doordat ze ten prooi vallen aan andere dieren. Vanwege dit nieuwe werkingsmechanisme en de plaats van de werking, die anders is dan bij de carbamaten, organofosfaten en pyrethroïden, zijn neonicotinoïden geschikt om te gebruiken voor resistentiemanagement, omdat ze ook schadeveroorzakers bestrijden die resistentie hebben ontwikkeld tegen conventionele insecticiden. Neonicotinoïden zijn zeer effectief tegen bladluizen en witte vliegen, die vanuit commercieel oogpunt de belangrijkste zuigende insecten in de EU zijn.

(68) Bayer heeft de neonicotinoïdetechnologie met succes ontwikkeld en heeft reeds één product in de handel gebracht, namelijk imidacloprid, dat momenteel het best verkochte insecticide ter wereld is en ook in de Europese verkoopcijfers bovenaan staat. Bayer is nog twee andere neonicotinoïden aan het ontwikkelen: thiacloprid en clothianidin [...]. ACS werkt aan de ontwikkeling van acetamiprid [...](13). Elk van deze producten zal hieronder worden besproken.

a) Imidacloprid

(69) Het ontwikkelen van imidacloprid kostte slechts zes jaar. Het middel is sinds 1991 op de markt onder de handelsnamen Gaucho, Confidor, Admire en Provado. Het wordt in meer dan 80 landen verkocht voor meer dan 60 verschillende gewassen.

(70) Imidacloprid is een actieve stof met systemische werking. Systemiciteit betekent dat de stof werkzaam is in de plant, in tegenstelling tot niet-systemische stoffen die worden toegepast op de plant.

(71) Imidacloprid kan worden toegepast als zaadbehandeling, bodembehandeling of bladbehandeling. In het geval van zaadbehandeling wordt het zaad bedekt met de werkzame stof, die zich verspreidt naar de opkomende plant en deze gedurende de eerste ontwikkelingsstadia beschermt tegen aantasting door schadelijke organismen. In het geval van bodembehandeling wordt de werkzame stof overgebracht van de bodem in de wortels en van daaruit met de sapstroom naar de bladeren getransporteerd. Bij zaad- en bodembehandeling beschermt imidacloprid de gewassen tijdens de meest kwetsbare ontwikkelingsfasen. Bij bladbehandeling geldt dat imidacloprid de plant ook tegen insecten beschermt als er slechts kleine hoeveelheden werkzame stof in het blad aanwezig zijn. Imidacloprid blokkeert de eetlust en verlaagt de voortplantingssnelheid van insecten. Het wordt ook gebruikt op nieuwe terreinen zoals stambehandeling. Daarbij wordt imidacloprid aangebracht op de stam van de boom, waar de werkzame stof samen met het opstijgende sap wordt verspreid.

(72) Imidacloprid is een zeer efficiënt middel met een breed werkingsspectrum. Het biedt langdurige bescherming, gedurende meerdere weken of maanden, in de eerste plaats tegen zuigende insecten zoals bladluizen, cicaden, witte vliegen, en sommige tripsen, schildluizen en wolluizen. Daarnaast is het werkzaam tegen sommige vretende insecten, onder meer diverse soorten coleoptera (kevers als coloradokever en snuitkevers), sommige diptera (vliegen) en een beperkt aantal lepidoptera (bladmineerders). Imidacloprid is niet werkzaam tegen nematoden (bodeminsecten) of mijten (zuigende insecten).

(73) Imidacloprid heeft gunstige toxicologische eigenschappen en wordt door planten bijzonder goed verdragen. Vanwege de systemische werking worden nuttige organismen gespaard.

b) Thiacloprid

(74) Evenals imidacloprid verstoort thiacloprid de overdracht van chemische signalen in het zenuwstelsel van het insect. Het heeft een systemische werking. Thiacloprid is vooral werkzaam tegen zuigende insecten (bladluizen, witte vliegen, tripsen, schildluizen, wantsen, wolluizen, bladvlooien) maar ook in zekere mate tegen vretende insecten (snuitkevers, haantjes, engerlingen, bladmineerders, fruitmotten en stengelboorders). Naar men zegt is het tegen bepaalde plagen werkzamer dan imidacloprid, vooral bij bladtoepassing, en veiliger voor bijen en andere bestuivende insecten. Thiacloprid is niet schadelijk voor nuttige insecten en bezit slechts geringe toxiciteit voor warmbloedige dieren.

(75) De partijen hebben gesteld dat thiacloprid [...]. Derden hebben aangegeven dat thiacloprid het voordeel heeft dat het kan worden ingezet tegen fruitmot en aanverwante insecten in fruit en noten alsook tegen bladluizen (zuigende insecten), terwijl het tijdens de bloei veilig is voor bijen. Bayer heeft [...].

(76) Bayer heeft naar voren gebracht dat [...].

(77) [...] zijn de belangrijkste gewassen voor thiacloprid, en het marktaandeel in deze teelten vormt een belangrijke basis voor de waarde van thiacloprid. Uit strategische documenten blijkt dat Bayer in de EU in 2004 een omzet verwacht van [...] miljoen EUR in [...] en [...] miljoen EUR in [...]. De verkoopopbrengsten zullen naar verwachting ook [...], hoewel Bayer naar voren heeft gebracht dat [...].

(78) In de EU staat thiacloprid onder octrooibescherming tot 2007, [...]. Bayer heeft uitgelegd dat de octrooibescherming wordt verlengd door middel van een aanvullend beschermingscertificaat indien het tijdsverloop tussen het indienen van de octrooiaanvraag en de eerste registratie erg lang is. [...].

c) Clothianidin

(79) Eind jaren 1980 hebben Bayers Japanse dochtermaatschappij Nihon Bayer Agrochem (NBA) en [...] onafhankelijk van elkaar onderzoek verricht op het gebied van insectenverdelgende neonicotinoïdeverbindingen. Als gevolg van dit onderzoek ontdekte NBA een nieuwe groep insectenverdelgende verbindingen. [...].

(80) In [...].

(81) [...].

(82) [...].

(83) [...].

(84) Clothianidin is werkzaam tegen [...]. Bayer heeft gemeld dat clothianidin [...]. Vergeleken met imidacloprid [...].

d) Acetamiprid

(85) Ook ACS werk aan de ontwikkeling van neonicotinoïden. [Vertrouwelijke informatie van ACS].

(86) [Vertrouwelijke informatie van ACS].

(87) [Vertrouwelijke informatie van ACS].

(88) [Vertrouwelijke informatie van ACS].

(89) Acetamiprid kan worden gebruikt voor de bestrijding van [vertrouwelijke informatie van ACS]. Volgens de partijen concurreert acetamiprid met [...] en zal het in Europa vooral een belangrijke concurrent worden voor imidacloprid [...].

(90) Derden hebben aangegeven dat acetamiprid niet speciaal doeltreffend is voor zaadbehandeling, omdat het vermogen van dit middel om in de plant te blijven, beperkt is vergeleken met imidacloprid of clothianidin. Het wordt daarom geschikt geacht voor bladbehandeling maar niet voor zaadbehandeling. ACS heeft de registratieplannen voor acetamiprid voorgelegd aan de Commissie. [Vertrouwelijke informatie van ACS].

Andere neonicotinoïden

(91) De partijen hebben aangegeven dat er nog een aantal andere neonicotinoïdeverbindingen op de markt zal worden gebracht in de EER, namelijk thiamethoxam, dinotefuran, flonicamid, AKD-1022 en nitempyram. Deze worden hieronder kort besproken.

a) Thiamethoxam

(92) Thiamethoxam is werkzaam tegen zuigende, bladetende en bodembewonende insecten. Het is werkzaam bij lage doseringen en werkt snel. Het kan worden gebruikt voor bladbehandeling, bodembehandeling of zaadbehandeling.

(93) Derden hebben aangegeven dat thiamethoxam een zeer veelzijdig insecticide is met hetzelfde werkingsmechanisme als imidacloprid en de andere neonicotinoïden. Het blijft lange tijd in de plant aanwezig en is daarom geschikt voor zaadbehandeling.

(94) De concurrentiepositie van Syngenta is enige tijd ernstig ingeperkt geweest omdat het bedrijf vanwege een octrooigeschil met Bayer in feite was uitgesloten van concurrentie op alle belangrijke EER-markten. Thiamethoxam is momenteel alleen in Spanje, Finland en Oostenrijk geregistreerd voor enkele beperkte gewastoepassingen. Bayer en Syngenta zijn hierover op 20 december 2001 tot een schikking gekomen. Volgens de afspraken tussen Bayer en Syngenta krijgt laatstgenoemde volledige en onbetwiste toegang tot de wereldmarkt voor thiamethoxam en mag het op iedere nationale markt insecticiden op basis van dit werkzame bestanddeel lanceren.

b) Dinotefuran (MTI-466)

(95) Dit neonicotinoïdeproduct, ontwikkeld door Mitsui, heeft volgens de partijen een breed werkingsspectrum, waardoor het geschikt zou moeten zijn voor gebruik op een grote verscheidenheid aan gewassen. Naar verwachting zal dinotefuran in 2003 in Japan op de markt komen en in 2004/2005 in Europa. Volgens de partijen zal dinotefuran in de nabije toekomst een belangrijke concurrent worden.

(96) [Vertrouwelijke informatie over dinotefuran].

c) Flonicamid (IKI-220)

(97) De partijen hebben naar voren gebracht dat Ishihara samen met FMC werkt aan de ontwikkeling van flonicamid. Naar verwachting zal het product in 2003/2004 in Japan worden geregistreerd en in 2005/2006 in Europa. Volgens de partijen is flonicamid vooral werkzaam tegen bladluizen, cicaden en tripsen, heeft het een uitstekende systemiciteit en is het zeer geschikt voor geïntegreerde bestrijding.

(98) Alle derden hebben aangegeven dat flonicamid een andere structuur en een ander werkingsmechanisme heeft dan de neonicotinoïden en daarom niet als een neonicotinoïde kan worden aangemerkt. Derden hebben ook aangegeven dat flonicamid, als langzaam werkend, vraatremmend middel tegen bladluizen, geen concurrent is van de neonicotinoïden. Neonicotinoïden werken betrekkelijk snel en zijn effectief tegen een breed spectrum van homoptera en niet alleen tegen bladluizen. De vraatremmende werking betekent dat de kans bestaat dat de bladluizen pas worden uitgeschakeld nadat ze eventuele virussen op de plant hebben overgebracht. Tot de belangrijkste gevolgen van bladluizenplagen in veel gewassen behoren de virusziekten die ze overdragen.

d) AKD-1022

(99) De partijen hebben gesteld dat AKD-1022 een nieuw neonicotinoïde is, dat is ontwikkeld door Agro-Kanesho. Volgens de partijen heeft dit product een tamelijk breed werkingsspectrum, waardoor het geschikt zou moeten zijn voor gebruik op een grote verscheidenheid aan gewassen. Aangezien de ontwikkeling van dit product volgens de partijen echter nog gaande is, zal het mededingingseffect ervan op de EER-markt niet verder in aanmerking worden genomen in het kader van deze beschikking.

e) Nitempyram

(100) Takeda heeft het neonicotinoïde nitempyram ontwikkeld en in 1996 in Japan op de markt gebracht voor gebruik in de rijst-, fruit-, thee- en groenteteelt. Nitempyram is in de EER niet op de markt gebracht en er zijn geen aanwijzingen dat dit op korte termijn zal gebeuren. Het mededingingseffect van nitempyram op de EER-markt zal daarom niet verder in aanmerking worden genomen in het kader van deze beschikking.

Pyrazolen

(101) De pyrazoltechnologie is uniek voor ACS. ACS heeft momenteel twee moleculen in deze groep: fipronil en ethiprool. Fipronil is in de hele EER in de handel voor diverse gewassen en toepassingen. Ethiprool is niet geregistreerd in de EER.

(102) In hun reactie op de mededeling van punten van bezwaar hebben de partijen gesteld dat ze niet de enigen zijn met de pyrazoltechnologie. Ze hebben naar voren gebracht dat zowel Mitsubishi Chemical als BASF pyrazolen in de pijplijn heeft. Volgens de partijen is Mitsubishi Chemical octrooihouder van de ETK-I-inhibitor tolfenpyrad (OMI 88), die werkzaam is tegen bladluis, trips, witte vlieg, koolmot, roestmijt en begoniamijt in fruit en groenten. Verder hebben de partijen gesteld dat BASF patent heeft op het werkzame bestanddeel chlorfenapyr, dat volgens de partijen een pyrazol-achtige ontkoppelaar van de oxidatieve fosforylering is.

(103) Uit het onderzoek van de Commissie blijkt echter dat chlorfenapyr en tolfenpyrad weliswaar allebei pyrazolen bevatten, maar geen pyrazolen zijn. Ze zijn werkzaam op een andere plaats, hebben een ander spectrum en zijn eigenlijk in alle opzichten anders. Deze producten zullen daarom niet verder in aanmerking worden genomen in deze beschikking.

(104) Derden hebben aangegeven dat pyrazolen momenteel de "state of the art"-insecticiden tegen coleoptera (kevers) en uit de bodem voortgekomen diptera (vliegen) zijn.

a) Fipronil

(105) Uit het onderzoek blijkt dat fipronil een [vertrouwelijke informatie van ACS] is. Behalve voor agrarisch gebruik kan het ook worden ingezet tegen [vertrouwelijke informatie van ACS]. Fipronil wordt meestal gebruikt in de vorm van bodemtoepassing en zaadcoating, maar daarnaast ook in de vorm van bladtoepassing, en naar men zegt is het daarbij concurrerend met de neonicotinoïden.

(106) Volgens de informatie die de partijen hebben aangeleverd, geldt voor de bestrijding van vretende insecten [...]. Derden hebben echter aangegeven dat zowel fipronil als imidacloprid uitstekend werkt tegen coleoptera (kevers) en met name tegen elateridae (ritnaalden), die aantoonbaar de belangrijkste groep bodeminsecten vormen. Zowel imidacloprid als fipronil is ook redelijk bruikbaar voor de bestrijding van de voornaamste lepidoptera, agrotis (aardrupsen), die de plant belagen zodra de eerste scheuten uit de grond komen. Ten aanzien van diptera (uit de bodem voortgekomen vliegen), die een rol spelen in allerlei granen en groenten, hebben derden gesteld dat zowel imidacloprid als fipronil een hoge mate van werkzaamheid kan vertonen, afhankelijk van de exacte soort.

(107) Terwijl fipronil [vertrouwelijke informatie van ACS].

(108) Derden hebben aangegeven dat fipronil, dat vooral een bestrijdingsmiddel tegen vretende insecten is, over het algemeen niet rechtstreeks concurreert met de neonicotinoïden in de bestrijding van zuigende insecten. Zij hebben erop gewezen dat fipronil zich niet zo goed door de plant verspreidt en daarom niet dezelfde mogelijkheden biedt als de neonicotinoïden. Derden hebben echter aangegeven dat fipronil wordt gebruikt voor bladtoepassing tegen onder meer trips en coleoptera (bijv. coloradokever). Derden hebben verder aangegeven dat het samenvoegen van imidacloprid en fipronil in de productportefeuille van de partijen een tweeledig effect heeft op de concurrentieverhoudingen. Ten eerste is gesteld dat het spectrum van aantasters waartegen de nieuwe verbindingen kunnen worden ingezet, hierdoor breder en vollediger wordt. Beide verbindingen zijn toepasbaar op allerlei gewassen, zijn zeer effectief, zorgen voor bestrijding van de sleutelplaag, en bieden een nieuw werkingsmechanisme dat de bestaande resistentie tegen middelen uit andere klassen kan doorbreken. Wat dat betreft zouden de partijen unieke mogelijkheden krijgen om technisch superieure behandelingsprogramma's aan te bieden waar geen enkele concurrent tegenop kan. Daarom hebben derden gesteld dat het combineren van de superieure werking van imidacloprid tegen zuigende insecten met de superieure werking van fipronil tegen vretende insecten aanleiding zou geven tot mededingingsbezwaren. Ten tweede zijn er, vanwege de overlapping tussen de doelorganismen en de verschillende werkingsmechanisme van imidacloprid en fipronil, sterke mogelijkheden voor resistentiemanagement door afwisseling tussen beide producten op die gebieden waar beide producten werkzaam zijn tegen dezelfde plaag.

b) Ethiprool

(109) Ethiprool is een [vertrouwelijke informatie van ACS] fiproolinsecticide. Volgens derden is ethiprool een tweede-generatieproduct van fipronil. [...].

(110) Ethiprool kan worden gebruikt op [vertrouwelijke informatie van ACS]. Naar men zegt is het toxicologische profiel beter dan dat van fipronil. [...].

(111) De partijen hebben naar voren gebracht dat [vertrouwelijke informatie van ACS]. In dit verband merkt de Commissie ook op dat een slapend octrooi de toetreding tot de markt in de weg staat en de mededinging beperkt.

c) Acetoprool en vaniliprool

(112) In de eerste fase van het onderzoek hebben derden aangegeven dat ACS bezig is met de ontwikkeling van twee andere pyrazolverbindingen: acetoprool en vaniliprool. Met betrekking tot deze werkzame stoffen hebben de partijen naar voren gebracht dat [vertrouwelijke informatie van ACS]. Deze producten zullen daarom niet verder in aanmerking worden genomen in deze beschikking.

Overige producten die de partijen in de pijplijn hebben

(113) Naast neonicotinoïden heeft Bayer nog andere producten in de pijplijn die in de nabije toekomst op de markt gaan komen, te weten methoxyfenozide, spirodiclofen en spiromesifen.

a) Methoxyfenozide

(114) Methoxyfenozide [...].

(115) Volgens de partijen is methoxyfenozide [...].

b) Spirodiclofen

(116) Spirodiclofen [...]. Spirodiclofen is een acaricide [...].

(117) Spirodiclofen [...].

c) Spiromesifen

(118) Spiromesifen [...].

Mededingingseffecten van de portefeuille van nieuwe verbindingen van de partijen

(119) Na de fusie zou de nieuwe entiteit vier van de zes neonicotinoïden die in de EER reeds op de markt zijn of nog op de markt gaan komen, in haar productaanbod hebben. De partijen zouden dan imidacloprid, thiacloprid, clothianidin en acetamiprid hebben, die, in wisselende mate, het hele gamma aan blad-, bodem- en zaadbehandelingstoepassingen bestrijken. De enige echte concurrent voor deze werkzame stoffen is Syngenta's product thiamethoxam, dat buiten de productportefeuille van de partijen zou blijven. Clothianidin van Takeda zal in de EER op de markt worden gebracht, [vertrouwelijke informatie over clothianidin](14). De Commissie merkt ook op dat [...]. Door de transactie zou in de EER bovendien het pyrazol fipronil aan het productaanbod van Bayer worden toegevoegd. Er is geen enkele andere onderneming die producten heeft van dit type.

(120) Wat thiamethoxam van Syngenta betreft, is de Commissie van mening dat dit product geen tegenwicht zal kunnen vormen tegen de marktmacht van de nieuwe entiteit, die straks drie neonicotinoïden en een pyrazol (en ethiprool) in haar productaanbod voor blad- en bodemtoepassingen heeft. In hun reactie op de mededeling van punten van bezwaar hebben de partijen gesteld dat de Commissie het mededingingseffect van concurrerende neonicotinoïden niet in aanmerking heeft genomen en dat "thiamethoxam pas twee maanden na de oplossing van het octrooigeschil tussen Bayer en Syngenta is geregistreerd in Spanje, Finland en Oostenrijk". Hoewel de partijen met dit voorbeeld willen aantonen hoe snel thiamethoxam na de octrooiregeling zal doordringen op de EER-markten, merkt de Commissie op dat thiamethoxam reeds in deze lidstaten was geregistreerd voordat het octrooigeschil was opgelost, omdat imidacloprid in Spanje, Finland en Oostenrijk geen octrooibescherming geniet en het octrooigeschil dus geen betrekking had op deze lidstaten.

(121) Uit het onderzoek blijkt dat zowel de neonicotinoïden als de pyrazolen behoren tot de snelst groeiende klassen van insecticiden, waarvan de groei naar verwachting ten koste zal gaan van de oudere verbindingen. Derden hebben daarom gesteld dat de positie van de partijen op de markten voor insecticiden, met name in het segment zuigende insecten en in elk van de drie toepassingen (bodem, blad en zaad), in de nabije toekomst aanzienlijk zal worden versterkt.

(122) Naast de neonicotinoïden en de pyrazolen, zo is gesteld, hebben de partijen ook nog andere onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten die de concurrentiepositie van de nieuwe entiteit op het gebied van insecticiden verder zouden versterken. In dit verband is aangegeven dat ACS een patent heeft op acetylcholine-agonisten, die complementair zouden zijn aan de bestaande neonicotinoïden. Volgens derden zou ook een nieuw nematicide (thienylpyrazol), althans in combinatie met de belangrijkste carbamaten en organofosfaten en een technologisch sterke positie in de zaadbehandeling, kunnen leiden tot een speciale marktmacht in de bodeminsecten- en nematodenbestrijding. Tot slot is gesteld dat ACS isobutylamiden aan het ontwikkelen is, die geschikt zouden kunnen zijn voor de bestrijding van lepidoptera. ACS heeft aangegeven dat [vertrouwelijke informatie van ACS].

(123) In hun reactie op het Commissieverzoek om informatie hebben de partijen naar voren gebracht dat de neonicotinoïden en de pyrazolen niet de nieuwste klassen van insecticiden vormen. Zij hebben aangevoerd dat neonicotinoïden al sinds 1990 op de markt worden verkocht en dat pyrazolen in 1994 op de markt zijn gekomen. Daarom stellen de partijen dat beide soorten verbindingen eerder gevestigd zijn dan nieuw en dat ze niet representatief zijn voor de jongste technologie. De nieuwste generatie insecticiden die op de markt komt, omvat volgens de partijen benzoylhydrazinen, tetronische zuren, spinosynen en carboxylaten.

(124) Derden hebben echter aangegeven dat, hoewel er inderdaad verbindingen op de markt zijn of zullen komen die nieuwer zijn dan de neonicotinoïden en de pyrazolen, het vanuit commercieel oogpunt niet relevant is dat deze verbindingen nieuwer zijn dan de neonicotinoïden en de pyrazolen. Naar men zegt zijn de neonicotinoïden en de pyrazolen commercieel gezien veel belangrijker dan elk van de bovengenoemde klassen. Het marktpotentieel van de neonicotinoïden en de pyrazolen wordt nog vergroot door het feit dat ze dienen ter vervanging van producten die niet opnieuw zullen worden geregistreerd en van oudere verbindingen die resistentieproblemen opleveren. Over het geheel genomen zal het belang van de neonicotinoïden en de pyrazolen daarom in de toekomst toenemen, ook al zal een aantal producten uit de oudere klassen wel opnieuw worden geregistreerd en ook in de toekomst worden gebruikt.

(125) Wat betreft de hierboven genoemde specifieke voorbeelden die de partijen hebben gegeven, hebben derden aangegeven dat benzoylhydrazinen geen nieuwe groep vormen en dat bijvoorbeeld diflubenzuron al een aantal jaar geleden op de markt is gelanceerd. De andere nieuwe groepen die door de partijen worden genoemd, hebben een relatief nauw toepassingsspectrum en een veel geringer marktpotentieel. Ze zijn voornamelijk effectief tegen vretende insecten (tetronische zuren kunnen alleen worden gebruikt tegen mijten). Benzoylhydrazinen worden vooral verkocht in de groente- en pitvruchtenteelt. Benzoylhydrazinen hebben slechts een klein marktaandeel en zijn bestemd voor nicheproducten, want ze werken langzaam en alleen bij rechtstreekse opname via de monddelen, met andere woorden, ze hebben geen contactwerking en geen systemische werking. Carboxylaten hebben voornamelijk maagwerking en enige contactwerking.

(126) Geen van de door de partijen genoemde soorten verbindingen concurreert op hetzelfde niveau met de neonicotinoïden in de markt voor de bestrijding van zuigende insecten, noch als blad-, noch als bodem-, noch als zaadtoepassing. Volgens het onderzoek van de markt zijn de neonicotinoïden de enige "state of the art"-insecticiden in deze markten. Ook concurreert geen ervan met fipronil op hetzelfde niveau.

Volgens de partijen zal de transactie geen invloed hebben op de mededinging

(127) De partijen hebben gesteld dat, ook als de voorgenomen transactie op nationaal niveau wordt bekeken, de concentratie geen reden geeft tot bezorgdheid dat er op een van de beïnvloede markten een machtspositie zal ontstaan. De argumenten van de partijen worden hieronder besproken.

Substitueerbare producten

(128) De partijen hebben gesteld dat de Commissie het belang van de neonicotinoïden en de pyrazolen heeft overschat. Zij hebben gesteld dat organofosfaten, carbamaten en pyrethroïden ook na het proces van herregistratie nog altijd tot de voornaamste soorten verbindingen zullen behoren. Volgens de partijen zullen er na 2003 juist nog heel wat producten uit de oudere klassen op de markt beschikbaar zijn. Vanwege de prijs, zo hebben de partijen betoogd, zullen deze producten uitermate concurrerend blijven, vooral in vergelijking met de neonicotinoïden en de pyrazolen.

(129) Daarnaast hebben de partijen gesteld dat er in alle klassen substitueerbare producten zijn voor de neonicotinoïden en de pyrazolen. De partijen hebben gesteld dat bijvoorbeeld parathion-methyl wordt gebruikt als bladtoepassing tegen zowel zuigende als vretende insecten. Potentiële vervangingsproducten voor de bestrijding van zuigende insecten zijn volgens de partijen ook organofosfaten (bijv. acefaat, lambda-cyhalothrin), die dezelfde biologische werkingssfeer hebben als imidacloprid van Bayer en dus elk product van de neonicotinoïdenfamilie volledig zouden kunnen vervangen. In dit verband hebben de partijen ook gesteld dat imidacloprid niet werkzaam is tegen alle soorten zuigende insecten maar met name geschikt is voor de bestrijding van homoptera (plantenzuigers). De partijen hebben gesteld dat lambda-cyhalothrin (van Syngenta) even geschikt is als imidacloprid om deze plagen te bestrijden en dat spinosad (van Dow) effectiever is tegen trips. Vretende insecten kunnen volgens de partijen worden bestreden met spinosad, indoxacarb en organofosfaten.

(130) Verder hebben de partijen gesteld dat niet alle middelen die uit productie worden genomen, kunnen worden vervangen door hetzij neonicotinoïden hetzij pyrazolen. Ten aanzien van bijvoorbeeld organofosfaten hebben de partijen opgemerkt dat noch imidacloprid noch fipronil kan worden gebruikt voor het volledige spectrum aan insecten waarvoor breedwerkende organofosfaten kunnen worden ingezet. De partijen achten het niet waarschijnlijk dat boeren twee producten zullen kopen ter vervanging van organofosfaten; ze verwachten dat boeren het goedkoopste en meest doelmatige alternatief zullen zoeken op basis van het spectrum aan insecten dat ze willen bestrijden.

(131) De partijen hebben ook gesteld dat de bewering dat neonicotinoïden milieuvriendelijk zijn, slechts gedeeltelijk juist is. De partijen hebben betoogd dat imidacloprid bijvoorbeeld niet veilig is voor bijen en dus niet kan worden gebruikt tijdens de bloeiperiode van gewassen. [...]. Het werkzame bestanddeel indoxacarb (van DuPont) bijvoorbeeld, dat behoort tot de klasse der carboxylaten, heeft deze effecten niet.

(132) Tot slot hebben de partijen gesteld dat, met betrekking tot bijvoorbeeld imidacloprid, de kosten voor de boer bij het toepassen van gewasbeschermingsmiddelen bestaan uit de prijs van het product plus de toepassingskosten (tractor, benzine, water enz.). Dus ook al is de prijs van een bepaald product per hectare en per behandeling hoger dan de prijs van een substitueerbaar product, dan hoeft dat nog niet te gelden voor de toepassingskosten, omdat het goedkopere product misschien vaker moet worden toegepast. Daarom hebben de partijen gesteld dat de totale kosten voor de boer in deze gevallen niet substantieel verschillen en dat er aan de vraagzijde dus sprake is van substitueerbaarheid tussen de producten in kwestie.

Meningen van derden

(133) Derden hebben aangegeven dat nu al vaststaat dat meer dan 55 % van de insecticiden zal verdwijnen. Verder valt niet te verwachten dat er een positief bijlage-I-besluit zal vallen over alle werkzame stoffen die zich nog in het proces van herregistratie bevinden. Daarom is gesteld dat het aantal werkzame stoffen kan teruglopen tot onder de 45 %. In de toekomst zullen er aanzienlijk minder werkzame stoffen uit de oudere klassen van insecticiden beschikbaar zijn. Als gevolg van de herregistratie zullen oudere producten minder toepassingen krijgen, zowel qua aantal gewassen als qua aantal plagen. Volgens Wood Mackenzie staan met name organofosfaten momenteel "onder de strengste controle" van de bevoegde instanties in de Verenigde Staten en de EU, vanwege problemen die in verband worden gebracht met langdurig gebruik en chronische toxiciteit van deze stoffen. Volgens Phillips McDougall zullen organofosfaten samen met organochloorverbindingen in 2005 de snelst teruglopende soort verbindingen vormen, met een negatieve groei van 8,7 %. Door de herregistratie zullen de oudere technologieën geleidelijk verdwijnen. Naar verwachting zullen deze voornamelijk worden vervangen door de nieuwe soorten verbindingen, die een groter aandeel zullen verwerven in de markt als geheel.

(134) Een heel belangrijk punt dat uit het onderzoek naar voren komt, is dat het milieueffect van een product - samen met een betere doeltreffendheid - tegenwoordig een doorslaggevend aspect is geworden. Terwijl het vroeger de regel was om een insecticide met een breed spectrum te kopen, geldt in het huidige mededingingsklimaat vaak het tegenovergestelde. Gesteld is dat bij geïntegreerde bestrijding (Integrated Pest Management; IPM) de nadruk wordt gelegd op bestrijding van de schadeveroorzaker met zo min mogelijk schade voor nuttige organismen en andere soorten in het veld. Met andere woorden, geïntegreerde bestrijding vereist dat boeren insecticiden gebruiken die specifiek op een bepaalde schadelijke insectensoort zijn gericht en dus juist geen breed spectrum hebben. Bij geïntegreerde bestrijding moeten die producten bovendien worden toegepast op het moment dat ze de beste resultaten zullen opleveren. Geïntegreerde bestrijding is erop gericht om te voorkomen dat breedwerkende insecticiden gedurende een lange periode worden toegepast en dat daardoor uiteindelijk onaanvaardbare neveneffecten ontstaan voor niet-doelorganismen. Omdat producten specifiek zijn voor verschillende plagen, zullen boeren die geïntegreerde bestrijding toepassen, altijd een IPM-vriendelijk zuigende-insecten-product gebruiken tegen zuigende insecten en een ander IPM-vriendelijk vretende-insecten-product tegen vretende insecten.

(135) Derden hebben ook aangegeven dat, naarmate de geïntegreerde bestrijding en de landbouw complexer worden, steeds meer boeren zich tot professionele gewasadviseurs wenden om te bepalen welke specifieke schadeveroorzakers in het veld bestreden moeten worden. Regelgevende instanties geven de voorkeur aan selectieve pesticiden met een verlaagd risico. Volgens derden zijn er de laatste jaren tal van universitaire onderzoeken uitgevoerd om de effecten van geïntegreerde bestrijding en de toepassing van selectieve insecticiden te documenteren. Producten die in deze categorie vallen, worden hierom aangeprezen door zowel de fabrikant, de wetenschappelijke wereld als regelgevende instanties.

(136) In dit verband zij opgemerkt dat bijvoorbeeld carbamaten en organofosfaten veel hogere doseringen vereisen dan de nieuwere verbindingen. Terwijl bij neonicotinoïden zo'n 50-75 g/ha vaak voldoende is, kan er bij carbamaten en organofosfaten 800-1000 g/ha nodig zijn. Deze hogere doseringen veroorzaken problemen op het gebied van milieuveiligheid en geïntegreerde bestrijding. Ook is er een residuprobleem met gevolgen voor de veiligheidstermijn, dat wil zeggen de periode tussen de laatste toepassing en de oogst. Overigens hebben de partijen ook zelf het belang van laag-toxische insecticiden erkend. In hun reactie op de mededeling van punten van bezwaar hebben zij naar voren gebracht dat formuleringen van neonicotinoïden en pyrazolen worden gelanceerd als "laag-toxische alternatieven voor organofosfaten".

(137) Om alle genoemde redenen blijkt uit het onderzoek dat het gebruik van breedwerkende insecticiden snel afneemt.

(138) Wat betreft de bewering van de partijen in hun reactie op de mededeling van punten van bezwaar dat de Commissie "een onevenwichtige visie op de milieu-implicaties" geeft en dat imidacloprid [...], merkt de Commissie ten eerste op dat derden hebben aangegeven dat een aantal andere verbindingen op de markt [...] eveneens giftig is voor bijen en niet tijdens de bloeiperiode mag worden toegepast. [...]. Ten tweede, wat betreft het argument van de partijen dat imidacloprid tijdelijk niet mag worden gebruikt in zonnebloemen, merkt de Commissie op dat deze maatregel zich uitsluitend tot Frankrijk beperkt en alleen voor zaadbehandeling geldt. Ten derde merkt de Commissie op dat Bayer zelf het oorzakelijke verband tussen imidacloprid en de symptomen bij bijen heeft weerlegd. Op de website van Bayer staat dat "Bayer in tal van gecontroleerde experimenten heeft aangetoond dat het vermeende verband niet door feiten kan worden gestaafd". Daarom zal de toxiciteit voor bijen in deze zaak niet verder in aanmerking worden genomen.

(139) Verder blijkt uit het onderzoek dat, terwijl oudere insecticiden - bijvoorbeeld organofosfaten, carbamaten en pyrethroïden - werkzaam zijn tegen zowel zuigende als vretende insecten, de nieuwere insecticiden over het algemeen niet tegen beide soorten insecten werken maar specifieker zijn dan hun voorgangers. Ofschoon zowel de neonicotinoïden als de pyrazolen enigermate werkzaam zijn tegen zowel zuigende als vretende insecten, is de neonicotinoïdetechnologie hoofdzakelijk gericht op zuigende insecten en de pyrazoltechnologie hoofdzakelijk op vretende insecten.

(140) De Commissie heeft concurrenten gevraagd om aan te geven op welke van hun producten afnemers konden overstappen indien de partijen de prijzen van hun producten blijvend met 5-10 % zouden verhogen. De Commissie vroeg de concurrenten om daarbij te kijken naar producten die substitueerbaar zijn in de zin van bijvoorbeeld werkingsmechanisme, die effectief zijn in hetzelfde gewas, die bedoeld zijn voor dezelfde insecten of groepen insecten en die min of meer vergelijkbaar zijn qua prijs. Wat betreft imidacloprid - het enige neonicotinoïde op de economisch belangrijke markten - laten de resultaten van het onderzoek duidelijk zien dat de concurrenten, afgezien van andere neonicotinoïden, eigenlijk geen substituten voor imidacloprid in hun productportefeuilles hebben. Hetzelfde geldt voor fipronil.

(141) Derden hebben aangegeven dat de neonicotinoïden zeer effectief en snel zijn, waardoor de kans kleiner is dat er ziekten worden overgebracht. Neonicotinoïden zijn ook systemisch en zijn werkzaam tegen een breed spectrum van zuigende insecten, dat wil zeggen, ze hebben toepassingen in een groot aantal gewassen. Gesteld is dat neonicotinoïden momenteel de enige effectieve insecticiden zijn voor de bestrijding van witte vlieg. Bij andere producten die zijn geregistreerd voor gebruik tegen witte vlieg zijn er problemen met ofwel de doeltreffendheid (dit zijn oudere producten waartegen reeds resistentie bestaat) ofwel de snelheid waarmee ze werken.

(142) Wat betreft het argument van de partijen dat pyrethroïden in aardappelen tegelijkertijd worden gebruikt tegen (vretende) coloradokevers en (zuigende) bladluizen, is aangegeven dat deze twee schadeveroorzakers vaak een verschillend toepassingstijdstip hebben, wat betekent dat ze optreden op verschillende momenten. Bovendien is erop gewezen dat een aanvaardbare bestrijding van de coloradokever op deze manier alleen lukt in West-Europa, waar het beperkte neveneffect van pyrethroïden voldoende is voor de bestrijding van deze plaag, die hier geen echt probleem vormt. In de Verenigde Staten echter, waar de coloradokever een sleutelplaag is, moet deze apart bestreden worden.

(143) Wat betreft het voorbeeld van de partijen dat organofosfaten op sommige fruitsoorten kunnen worden gebruikt tegen zowel (vretende) fruitmotten als (zuigende) bladluizen, is aangegeven dat organofosfaten weliswaar op deze wijze worden gebruikt in appelen, maar dat ze tegen elk van beide plagen op een ander tijdstip worden toegepast. Verder is aangegeven dat de organofosfaten die in de eerste plaats worden gebruikt tegen fruitmotten (bijv. gusathion), niet de beste organofosfaten tegen bladluizen zijn. Andere organofosfaten zoals vamidothion en dimethoaat zijn juist primair gericht tegen zuigende insecten en zijn niet effectief tegen vretende insecten. Deze worden daarom niet toegepast voor de bestrijding van fruitmot.

(144) Wat betreft het argument van de partijen met betrekking tot de totale kosten, heeft een aantal derden aangegeven dat een product een aantal parameters heeft en dat de prijs slechts een van de factoren is waardoor de koopbeslissing van de boer wordt bepaald. Andere parameters zijn bijvoorbeeld technische kwaliteit, image/merk, milieuprofiel en de service die wordt geboden door de handelaar of de fabrikant. De boer associeert een gewasbeschermingsproduct met een bepaalde prijs/kwaliteitverhouding. Zolang deze verhouding in de ogen van de boer redelijk of goed is, zal hij geen reden zien om over te stappen op andere producten.

(145) In het bijzonder is aangegeven dat het resistentieprofiel en de selectiviteit van de werkzame stof belangrijke factoren zijn voor de eindgebruiker. Men heeft gesteld dat deze hierdoor voortdurend onder druk staat om af te stappen van de oudere soorten verbindingen - carbamaten, organofosfaten en pyrethroïden - en om de laatst geïntroduceerde stoffen met de best mogelijke prestaties te gebruiken, zodat hij resistentie kan voorkomen of ondervangen en insecticiden kan kiezen die een uitstekende selectiviteit hebben ten opzichte van nuttige insecten en zo min mogelijk schade toebrengen aan het milieu. Volgens derden wordt deze druk in hoge mate versterkt door de autoriteiten, namelijk via de registratie van nieuwe verbindingen en de herregistratie van oudere verbindingen, en door de eisen van de consument.

(146) Ook is gesteld dat de boer kan kiezen voor bestrijdingsmiddelen uit nieuwere klassen die langer bescherming bieden, omdat hij over het algemeen niet kan voorzien hoe vaak zijn veld door insecten zal worden belaagd. Op die manier beschikt hij immers over een onmiddellijke vorm van bestrijding en over een zekere mate van preventieve bestrijding vanwege het langduriger effect van de nieuwere klassen van insecticiden. Bij gebruik van een ouder product kan het zijn dat de insectenplaag niet doeltreffend wordt bestreden en dat herhaalde aantastingen de totale kosten voor de boer doen oplopen als gevolg van de hogere toepassingskosten. Breedwerkende insecticiden veroorzaken bijvoorbeeld vaak secundaire uitbraken van plagen, zoals bladluizen in katoen na behandeling tegen vretende insecten. Bij gebruik van de oudere verbindingen kunnen de totale kosten dan uiteindelijk hoger uitvallen. Daarom is aangegeven dat er vanuit het oogpunt van de vraagzijde geen sprake is van substitueerbaarheid tussen nieuwe producten zoals imidacloprid en de oudere verbindingen.

(147) Om alle bovengenoemde redenen concludeert de Commissie dat de oude klassen van insecticiden eigenlijk geen substituten voor de neonicotinoïden en fipronil omvatten.

O& O-gebonden concurrentie

(148) De partijen hebben gesteld dat de markten voor producten voor de landbouw worden gekenmerkt door een intense onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteit, als gevolg waarvan er met grote regelmaat nieuwe producten op de markt worden gelanceerd.

(149) Gezien het totale aantal pijplijnproducten dat in ontwikkeling is voor de insecticidenmarkten in de EER en het feit dat het zo'n tien jaar kost om een nieuw product op de markt te brengen, is de Commissie het niet met de partijen eens dat er met grote regelmaat nieuwe producten worden gelanceerd.

(150) Derden hebben aangegeven dat, vergeleken met eerdere perioden, de grote ondernemingen momenteel een groter deel van hun omzet uittrekken om hun bestaande productportefeuilles opnieuw te registreren overeenkomstig Richtlijn 91/414/EEG. Bovendien gaat het bij veel nieuwe producten eigenlijk om nieuwe formuleringen of combinaties van bestaande werkzame stoffen en niet om nieuwe werkzame stoffen.

(151) Zoals eerder is gezegd, hangt de dynamiek van de agrochemische industrie grotendeels samen met onderzoek en ontwikkeling en met markttoegang. In dit verband merkt de Commissie op dat er, volgens het onderzoek van Phillips McDougall, sinds 1980 door Bayer en Aventis samen 39 nieuwe bestrijdingsmiddelen op de markt zijn gebracht, vergeleken met 38 door Syngenta. De partijen hebben momenteel 13 producten in ontwikkeling; Syngenta en BASF ieder 8 producten. Alle andere concurrenten hebben drie of minder producten in ontwikkeling.

(152) Na de fusie zal de onderzoeks- en ontwikkelingscapaciteit van de nieuwe entiteit tot de grootste in de bedrijfstak behoren.

(153) Gezien het voorgaande en gegeven de succesvolle insecticidenpijplijn van de partijen tot nu toe, is de Commissie van mening dat de nieuwe entiteit tot de weinige ondernemingen zal behoren die zich in een goede positie bevinden om nieuwe verbindingen op de insecticidenmarkt te lanceren.

Fluctuerende marktaandelen

(154) Het gebruik van insecticiden is rechtstreeks afhankelijk van de hevigheid en de seizoensgebondenheid van insectenplagen. Diverse factoren, zoals het klimaat, hebben invloed op de mate waarin overlast van insecten optreedt. Daarom varieert de totale omvang van de markt van jaar tot jaar.

(155) De partijen hebben gesteld dat hun marktaandelen in de loop van de tijd sterk fluctueren en dat een sterke marktpositie op een bepaald moment niet garandeert dat deze positie in de toekomst kan worden vastgehouden.

(156) Zoals eerder is gezegd, waren de partijen niet in staat om over meer dan drie jaren gegevens over hun marktaandelen te verstrekken ten behoeve van een betrouwbare tijdreeksanalyse. Op basis van de aangeleverde gegevens heeft de Commissie echter wel kunnen concluderen dat als de totale marktomvang verandert, marktposities in de regel toch behouden blijven. Dit is ook bevestigd door het onderzoek.

Concurrentie van generieke bedrijven

(157) De partijen hebben gesteld dat al hun producten kunnen worden gesubstitueerd, niet alleen door producten van andere multinationale O& O-gebaseerde ondernemingen, maar door iedere leverancier die generieke producten of algemeen verkrijgbare standaardproducten verkoopt. De partijen hebben gesteld dat de meeste werkzame stoffen van Bayer en ACS inmiddels niet meer geoctrooieerd zijn en generieke concurrentie ondervinden. Generieke concurrenten, die niet hoeven te investeren in onderzoek en ontwikkeling, hebben volgens de partijen een concurrentievoordeel ten opzichte van de multinationals, omdat zij de groothandel en de detailhandel in de diverse lidstaten relatief lage prijzen kunnen bieden en dus vrije markttoegang kunnen garanderen aan alle klanten die momenteel de producten van de partijen kopen. Vergeleken met alles wat door de autoriteiten van de oorspronkelijke gegevenshouder wordt gevraagd om een nationale toelating te krijgen en te behouden, hoeven generieke bedrijven volgens de partijen minder kosten te maken en slechts zeer beperkte gegevenspakketten te overleggen om toelatingen voor niet meer geoctrooieerde werkzame stoffen te krijgen en te behouden. Verder zijn hun marketing- en distributiekosten laag omdat de oorspronkelijke producten reeds op de markt zijn en afnemers de voor- en nadelen ervan reeds kennen. De partijen hebben gesteld dat de toenemende aanwezigheid van generieke fabrikanten de laatste jaren op vrijwel iedere markt voor gewasbeschermingsmiddelen heeft geleid tot felle concurrentie en tot een aanmerkelijke prijsdaling.

(158) De Commissie is erop gewezen dat als de productprofielen van een generiek product volledig vergelijkbaar zijn met het profiel van het product van de partijen (d.w.z. het type formulering is identiek), een prijsverhoging zou kunnen leiden tot een grotere verkoop van bestaande generieke producten. Volgens sommige derden komt dit in de praktijk echter zelden voor. Derden zijn het erover eens dat generieke bedrijven in dergelijke situaties een zekere neerwaartse druk op de prijzen zullen hebben ondervonden. Desondanks hebben derden aangegeven dat de voornaamste reden voor iedere prijsdaling de concurrentie tussen de O& O-gebaseerde producenten is. Ook algemene problemen in de landbouw en concurrentie tussen handelaars hebben in hoge mate bijgedragen tot de prijsdruk.

(159) Uit het onderzoek blijkt dat het voor generieke bedrijven veel lastiger is om de markt te penetreren dan door de partijen is beschreven. Ondanks het feit dat de meeste producten van de partijen niet meer geoctrooieerd zijn en dus blootstaan aan generieke concurrentie, is gesteld dat de partijen over het algemeen nog altijd de grootste marktaandelen voor deze producten hebben. Volgens generieke bedrijven illustreert dit dat generieke bedrijven, ook al hebben ze een meer concurrerende kostenstructuur, niet zo gemakkelijk aanzienlijke marktaandelen overnemen.

(160) In dit verband is gesteld dat technische productiekennis vaak wordt beschermd door een reeks octrooien. Dat betekent dat de beste technologie gewoonlijk aanzienlijk langer is beschermd dan de oorspronkelijke geldigheidsduur van het octrooi. Essentiële knowhow is niet toegankelijk en komt niet per definitie uit de gepubliceerde octrooien of de wetenschappelijke literatuur naar voren. Daarom moeten generieke bedrijven vaak concurrerende productieprocessen ontwikkelen voor producten waarvan het octrooi verstrijkt. In interne documenten van ACS staat dat werkwijzeoctrooien [vertrouwelijke informatie van ACS]. Verder kan de oorspronkelijke producent in staat zijn om de toegang tot essentiële grondstoffen, die cruciaal is voor procesontwikkeling en productie, te blokkeren door middel van commerciële overeenkomsten of zogenaamde "captive" productie (productie voor eigen gebruik). De Commissie merkt in dit verband op dat uit de interne stukken van ACS blijkt dat de onderneming [vertrouwelijke informatie van ACS]. Op die manier kan de toegang van derden tot werkzame stoffen ofwel geblokkeerd of op zijn minst beheerst worden. Een andere reden is om de hele capaciteit vast te leggen en potentiële generieke producenten van de markt te weren. Generieke bedrijven hebben ook aangegeven dat het moeilijk kan zijn om een productievergunning te verkrijgen voor bepaalde grondstoffen waar milieukundige en toxicologische bezwaren aan kleven.

(161) Uit het onderzoek blijkt ook dat de oorspronkelijke producenten op sommige markten een zeer sterke positie hebben vanwege hun bedrijfsnaam en merkbekendheid onder distributeurs en boeren. Aangezien de bescherming van een handelsmerk niet vervalt, zoals een octrooi, mogen generieke bedrijven geen gebruik maken van de oorspronkelijke, bekende merknamen. Naar men zegt worden producten in vrij hoge mate herkend aan het merk. In dat geval hebben distributeurs/boeren een aanzienlijke prikkel nodig om over te stappen op minder bekende merken van niet algemeen bekende ondernemingen. Uit de interne documenten van ACS blijkt dat [vertrouwelijke informatie van ACS].

(162) Ook is naar voren gebracht dat de totstandkoming van de nieuwe entiteit tot gevolg zou hebben dat generieke leveranciers nog minder toegang krijgen tot distributie via de partijen. Generieke bedrijven verwachten niet dat Bayer een generieke versie zal gaan verspreiden van een product dat oorspronkelijk door ACS is ontwikkeld, of andersom. Door de complementaire productportefeuille van de partijen zal er voor de generieke bedrijven dus minder ruimte overblijven.

(163) Gesteld is dat de markttoegang voor generieke producenten zou kunnen worden beperkt door de verkoop van mengsels die een gewenst geoctrooieerd product bevatten, of door kortingsystemen die de aanschaf van een niet meer geoctrooieerd product zeer aantrekkelijk maken voor de koper indien hij tevens een gewenst geoctrooieerd product koopt. Gesteld is dat een concurrent met een uitgebreide portefeuille het erg moeilijk kan maken voor generieke leveranciers met een beperkte productportefeuille. Een generieke leverancier verwacht doorgaans een beperkt marktaandeel en, in een kleine en soms dalende markt, ook een lagere winst.

(164) Tot slot is gesteld dat verwacht mag worden, aangezien generieke leveranciers de kosten van de herregistratie niet over een uitgebreide productportefeuille kunnen spreiden zoals de O& O-gebaseerde ondernemingen, dat de prijzen van de oudere werkzame stoffen zullen stijgen als gevolg van de hoge investeringen die zijn gemoeid met de herregistratie van een bestanddeel waarvan het octrooi is afgelopen. Verder zullen producten die met etiketteringsbeperkingen te maken krijgen, minder concurrerend worden en een veel krappere markt overhouden om deze investeringen terug te verdienen.

(165) Daarom is de Commissie van mening dat generieke concurrentie niet voldoende is om een tegenwicht te vormen tegen de marktmacht van de nieuwe entiteit. Met name wat imidacloprid betreft, meent de Commissie om de hierboven genoemde redenen dat generieke concurrenten geen tegenwicht kunnen vormen tegen de marktmacht van de nieuwe entiteit als het octrooi op imidacloprid in 2006 verstrijkt, in tegenstelling tot hetgeen de partijen hebben betoogd.

Geen herregistratie van alle producten

(166) De partijen hebben gesteld dat een aantal producten van Bayer en ACS niet opnieuw zal worden geregistreerd overeenkomstig Richtlijn 91/414/EEG van de Raad en dus uiterlijk in 2003 van de markt zal verdwijnen. Verder hebben zij gesteld dat zogenoemde TOX-I-producten (door de WHO geclassificeerd als de meest toxische werkzame stoffen die beschikbaar zijn als gewasbeschermingsmiddelen), die kampen met een gebrek aan politiek draagvlak en die misschien niet door de herregistratieprocedure heen zouden komen, een tamelijk groot deel van de productportefeuille van Bayer en ACS uitmaken.

(167) De Commissie is het niet eens met het argument van de partijen. Het feit dat een aantal producten van de partijen niet opnieuw zal worden geregistreerd, is niet relevant voor het bepalen van de mededingingseffecten in deze zaak, omdat alle concurrenten - zowel O& O-gebaseerde ondernemingen als generieke leveranciers - met eenzelfde inkrimping van hun productportefeuilles te maken zullen krijgen. De Commissie heeft vertrouwelijke informatie ontvangen van concurrenten van de partijen en concludeert dat alle concurrenten te maken hebben met verlies van producten en met etiketteringsvoorwaarden.

(168) Gezien het voorgaande acht de Commissie het argument van de partijen daarom niet algemeen relevant voor de beoordeling van deze zaak.

Overeenkomsten met derden

(169) De partijen hebben gesteld dat een deel van de omzet van Bayer en ACS op een aantal markten is toe te schrijven aan de distributie van producten van derden. Aangezien deze producten in veel gevallen zullen interfereren met de productportefeuille van de gecombineerde entiteit, verwachten de partijen dat de levering van deze producten in de meeste gevallen door de desbetreffende leverancier zal worden gestaakt.

(170) Hoewel de partijen gelijk hebben als ze stellen dat de distributie van producten van derden waarschijnlijk gevolgen zal ondervinden van de fusie, blijkt uit het onderzoek dat producten die de meeste kans maken om te worden teruggetrokken, die producten zijn die duidelijk overlappen met de verbrede productportefeuille van de nieuwe entiteit en die naar verwachting door de partijen zullen worden afgestoten. Men verwacht dat de partijen de productportefeuille van de nieuwe entiteit onder de loep zullen nemen en bepaalde producten zullen vervangen door hun eigen oplossingen. Sommige derden denken overigens dat de portefeuille met producten van derden grotendeels in stand zou blijven omdat de nieuwe entiteit erg sterk zou zijn en daardoor zulke producten zou aantrekken. Uit het onderzoek blijkt dat een aantal derden de distributierelatie met de partijen graag wil voortzetten, maar vreest dat die hun producten vanwege de overlappende productportefeuille niet zullen aanhouden. Daarom kan worden gesteld dat, over het geheel genomen, de productportefeuille van de partijen niet zal worden beïnvloed.

Tegenmacht aan de vraagzijde

(171) De partijen hebben gesteld dat de afnemers van hun producten voor de landbouw - groothandelaars en landbouwcoöperaties - slimme kopers zijn die een aanzienlijke kopersmacht uitoefenen en goed op de hoogte zijn van de beschikbare voorzieningsbronnen. Daarom zouden de partijen, vanwege deze tegenmacht, de prijzen niet kunnen verhogen als gevolg van de fusie.

(172) De Commissie is erop gewezen dat, in het algemeen gesproken, het aantal leveranciers afneemt en er dus minder keus komt. Een sterke marktpositie zal de kopersmacht aanzienlijk uithollen. Uit het onderzoek van de Commissie blijkt dat de vraagzijde relatief weinig geconcentreerd is. Overigens geldt voor die markten waar eigenlijk geen substituten bestaan voor de producten van de partijen (bijv. imidacloprid en fipronil), ook dat de elasticiteit van de vraag zeer gering is. Verder kunnen afnemers de producten niet zelf produceren en is het evenmin eenvoudig om een nieuw product op de markt te brengen (ontwikkelings- en registratiekosten).

(173) In het algemeen gesproken denken de meeste derden die hun mening geven dat de nieuwe entiteit, op die markten waar ze een sterke marktpositie heeft, in staat zou zijn om de prijzen te verhogen of om hoge prijzen te handhaven vergeleken met de rest van de markt.

(174) Daarom is de Commissie van mening dat de kopersmacht niet relevant is voor de beoordeling van deze zaak.

Prijsstelling

(175) De partijen hebben gesteld dat bijna al hun producten zijn geregistreerd en worden verkocht voor een verscheidenheid aan gewassen. Daarom, zo hebben ze gesteld, geeft een relatief groot marktaandeel in een secundaire markt geen reden tot bezorgdheid dat er een machtspositie zal ontstaan, aangezien de prijzen van de producten worden bepaald op grond van de concurrentieverhoudingen op de hoofdmarkt, waar het product in de eerste plaats wordt gebruikt, of, als de verkoop van specifieke producten min of meer gelijk is verdeeld over een aantal markten, zelfs worden vastgesteld op grond van de concurrentiesituatie op meerdere markten. Daar de meeste producten worden gebruikt voor diverse gewassen en de concurrentiekracht van de gecombineerde entiteit niet in alle segmenten hetzelfde is, zal de fabrikant noch de mogelijkheid noch de behoefte hebben om de prijzen van bepaalde producten te verhogen voor een specifieke markt. Omdat de hoofdmarkten voor de producten van de partijen zeer concurrerend zijn, behoort oneerlijke prijsstelling voor de gecombineerde entiteit niet tot de mogelijkheden.

(176) De partijen hebben ook gesteld dat prijsdiscriminatie en oneerlijke prijsstelling niet kunnen worden bereikt door geformuleerde producten voor ieder gewas afzonderlijk te etiketteren. De partijen hebben naar voren gebracht dat het ontwikkelen van een nieuwe formulering op basis van bestaande werkzame stoffen een financiële investering vereist van ongeveer [...] EUR en dat het, afhankelijk van het betrokken product, circa [...] jaar kost om het hele registratieproces te doorlopen. Vanwege deze kosten en de tijd die nodig is om nieuwe producten op de markt te brengen, is het in ieder geval voor alle O& O-gebasee