BESCHIKKING VAN DE RAAD van 8 december 1994 tot vaststelling van een specifiek programma voor onderzoek en onderwijs op het gebied van de beheerste thermonucleaire fusie (1994-1998) (94/799/Euratom)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, inzonderheid op artikel 7,

Gezien het voorstel van de Commissie (1), ingediend na raadpleging van het Wetenschappelijk en Technisch Comité,

Gezien het advies van het Europees Parlement (2),

Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité (3),

Overwegende dat de Raad bij Besluit 94/268/Euratom (4) een kaderprogramma voor communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en onderwijs heeft vastgesteld voor de periode 1994-1998, waarin onder meer de activiteiten zijn omschreven die verricht moeten worden op het gebied van de beheerste thermonucleaire fusie; dat deze beschikking wordt vastgesteld in het licht van de preambule van genoemd besluit;

Overwegende dat in artikel 2 van Besluit 94/268/Euratom is bepaald dat dit kaderprogramma ten uitvoer wordt gelegd door middel van specifieke programma's die worden vastgesteld overeenkomstig artikel 7 van het Verdrag; dat in elk specifiek programma de precieze doelstellingen moeten worden gespecificeerd in overeenstemming met de in bijlage III van genoemd besluit neergelegde wetenschappelijke en technologische doelstellingen, en bijzondere bepalingen voor de uitvoering ervan, de looptijd en de noodzakelijk geachte middelen moeten worden vastgesteld;

Overwegende dat het voor de uitvoering van dit programma noodzakelijk geachte bedrag 794 miljoen ecu beloopt; dat de kredieten per begrotingsjaar worden vastgesteld door de begrotingsautoriteit, afhankelijk van de volgens de financiële vooruitzichten beschikbare middelen en de in artikel 1, lid 3, van het kaderprogramma vastgestelde voorwaarden;

Overwegende dat de inhoud van het kaderprogramma voor communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en onderwijs is vastgesteld overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel; dat in dit specifieke programma de inhoud is omschreven van de overeenkomstig dit beginsel uit te voeren activiteiten op het gebied van de beheerste thermonucleaire fusie;

Overwegende dat het overeenkomstig bijlage III van Besluit 94/268/Euratom noodzakelijk is om in de Gemeenschap een communautair kernfusieprogramma op te zetten met als lange-termijndoelstelling de gezamenlijke ontwikkeling van veilige en milieuvriendelijke reactorprototypes, uitmondend in de bouw van economisch levensvatbare elektriciteitscentrales; dat in dit programma alle in de Lid-Staten ondernomen activiteiten op het gebied van de beheerste thermonucleaire fusie met magnetische opsluiting worden geïntegreerd;

Overwegende dat in Besluit 94/268/Euratom (kaderprogramma 1994-1998) is bepaald dat een communautaire actie onder meer is gerechtvaardigd als het onderzoek bijdraagt tot de versterking van de economische en sociale samenhang van de Gemeenschap en de harmonische algemene ontwikkeling daarvan bevordert, met inachtneming van de wetenschappelijke en technische kwaliteit; dat dit programma geacht wordt bij te dragen tot de verwezenlijking van deze doelstellingen;

Overwegende dat de Gemeenschap enkel hoogwaardige OTO-activiteiten moet steunen;

Overwegende dat fundamenteel onderzoek op het gebied van beheerste thermonucleaire fusie in de Gemeenschap moet worden aangemoedigd om de onwikkeling van vernieuwende concepten mogelijk te maken;

Overwegende dat de regels voor de deelneming van bedrijven, onderzoekcentra (waaronder het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (GCO)) en universiteiten, zoals neergelegd in Besluit 94/761/Euratom (5), op dit specifieke programma van toepassing zijn;

Overwegende dat dit programma zal bijdragen tot een grotere synergie tussen de onderzoek- en onderwijsactiviteiten op het gebied van de beheerste thermonucleaire fusie in onderzoekcentra, universiteiten en bedrijven in de Lid-Staten en tussen deze activiteiten en overeenkomstige communautaire onderzoek- en onderwijsactiviteiten;

Overwegende dat de uitvoering van het JET (Joint European Torus)-project is toevertrouwd aan de JET-onderneming, opgericht bij Besluit 78/471/Euratom (1);

Overwegende dat het netwerk van Associaties een belangrijke rol speelt bij de uitvoering van de communautaire activiteiten op het gebied van de beheerste thermonucleaire fusie;

Overwegende dat de Gemeenschap krachtens artikel 101 van het Verdrag samenwerkingsovereenkomsten op het gebied van beheerste thermonucleaire fusie en plasmafysica heeft gesloten met het Koninkrijk Zweden en de Zwitserse Bondsstaat; dat de Gemeenschap op dit gebied andere internationale overeenkomsten heeft gesloten, met name een samenwerkingsovereenkomst inzake het engineering-ontwerp van de International Thermonuclear Experimental Reactor (ITER-Internationale Thermonucleaire Experimentele Reactor) met Japan, de Russische Federatie en de Verenigde Staten van Amerika; dat deelname aan andere internationale samenwerkingsactiviteiten met internationale organisaties en derde landen wenselijk kan zijn met het oog op de uitvoering van dit programma;

Overwegende dat dit programma ook activiteiten dient te omvatten voor de verspreiding en de exploitatie van de onderzoekresultaten, met name ten behoeve van kleine en middelgrote ondernemingen, alsmede activiteiten ter stimulering van de mobiliteit en de opleiding van onderzoekers, die binnen dit programma en voor zover dit nodig is voor de goede uitvoering ervan moeten worden ontwikkeld;

Overwegende dat er een analyse moet worden gemaakt van de sociaal-economische en milieuhygiënische haalbaarheid van beheerste thermonucleaire fusie en van de technologische risico's van de activiteiten van het programma; dat, gelet op de bezorgdheid van de bevolking met betrekking tot de veiligheidsaspecten van het fusie-onderzoek, de sociale aanvaardbaarheid van dit onderzoek moet worden bestudeerd en geëvalueerd;

Overwegende dat de voortgang van dit programma voortdurend en systematisch moet worden bekeken teneinde het programma eventueel aan te passen aan de wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen op dit gebied; dat te zijner tijd ook een onafhankelijke evaluatie van de voortgang van het programma moet worden verricht, waarmee alle nodige elementen moeten worden aangereikt om de doelstellingen van het volgende kaderprogramma voor onderzoek en onderwijs voor de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie te kunnen bepalen; dat ten slotte na afloop van dit programma een eindevaluatie van de resultaten moet worden verricht in het licht van de in deze beschikking omschreven doestellingen;

Overwegende dat het GCO kan deelnemen aan indirecte acties in het kader van dit programma;

Overwegende dat het GCO via zijn eigen programma ook zelf bijdraagt tot de verwezenlijking van de doelstellingen van communautair onderzoek en onderwijs op het door dit programma bestreken gebied,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING VASTGESTELD:

Artikel 1

Voor de periode van 8 december 1994 tot 31 december 1998 wordt een in bijlage I omschreven specifiek programma voor onderzoek en onderwijs op het gebied van de beheerste thermonucleaire fusie voor de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie vastgesteld.

Artikel 2

1. Het bedrag dat noodzakelijk wordt geacht voor de uitvoering van het programma beloopt 794 miljoen ecu, waarvan ten hoogste 17 % voor personeels- en huishoudelijke uitgaven.

2. Een indicatieve verdeling van de in lid 1 bedoelde middelen is opgenomen in bijlage II.

3. De begrotingsautorieit stelt voor elk begrotingsjaar de kredieten vast afhankelijk van de beschikbaarheid van middelen binnen de financiële vooruitzichten en overeenkomstig de voorwaarden die zijn weergegeven in artikel 1, lid 3, van Besluit 94/268/Euratom betreffende het kaderprogramma, met inachtneming van de beginselen van goed beheer die worden genoemd in artikel 2 van het Financieel Reglement van toepassing op de algemene begroting der Europese Gemeenschappen.

Artikel 3

1. De algemene voorwaarden voor de financiële bijdrage van de Gemeenschap zijn neergelegd in bijlage IV bij Besluit 94/761/Euratom betreffende het kaderprogramma.

2. De regels voor de deelneming van ondernemingen, onderzoekcentra en universiteiten zijn nader vastgelegd in Besluit 94/761/Euratom.

3. Bijlage III bevat de bijzondere bepalingen voor de uitvoering van dit programma andere dan die waarnaar in de leden 1 en 2 wordt verwezen.

Artikel 4

1. Teneinde onder meer een kostenefficiënte uitvoering van dit programma te garanderen, bekijkt de Commisie voortdurend en systematisch, met passende hulp van onafhankelijke externe deskundigen, de voortgang van dit programma in het licht van de in bijlage I aangegeven doelstellingen. In het bijzonder onderzoekt zij of de doelstelling, prioriteiten en financiële middelen nog altijd aangepast zijn aan de ontwikkeling van de situatie. Indien nodig dient zij, in het licht van de resultaten van dit onderzoek, voorstellen in ter aanpassing of aanvulling van dit programma.

2. Als bijdrage tot de evaluatie van de communautaire werkzaamheden, die is vereist bij artikel 4, lid 2, van Besluit 94/268/Euratom betreffende het kaderprogramma en overeenkomstig het in dat lid bepaalde tijdschema, laat de Commissie door onafhankelijke deskundigen een externe evaluatie uitvoeren van de werkzaamheden die in de loop van de vijf aan deze evalutatie voorafgaande jaren op het onder dit programma vallende gebied zijn uitgevoerd, en van het beheer van deze werkzaamheden in die periode.

3. Na afloop van dit programma laat de Commissie een onafhankelijke eindevaluatie van de verkregen resultaten uitvoeren in het licht van de doelstellingen als omschreven in bijlage III van het kaderprogramma en bijlage I van deze beschikking. Het verslag van de eindevaluatie wordt ingediend bij het Europees Parlement, de Raad en het Economisch en Sociaal Comité.

Artikel 5

1. De Commissie wordt belast met de uitvoering van het programma.

2. De Comissie wordt bij de uitvoering van het programma bijgestaan door het bij het besluit van de Raad van 16 december 1980 opgerichte Raadgevend Comité voor het Programma Kernversmelting.

Artikel 6

Deze beschikking is gericht tot de Lid-Staten.

Gedaan te Brussel, 8 december 1994.

Voor de Raad De Voorzitter G. REXRODT

(1) PB nr. C 113 van 23. 4. 1994, blz. 15.

(2) Advies uitgebracht op 17 november 1994 (nog niet verschenen in het Publikatieblad).

(3) Advies uitgebracht op 15 september 1994 (nog niet verschenen in het Publikatieblad).

(4) PB nr. L 115 van 6. 5. 1994, blz. 31.

(5) PB nr. L 306 van 30. 11. 1994, blz. 1.

(1) PB nr. L 151 van 7. 6. 1978, blz. 10. Besluit laatstelijk gewijzigd bij Besluit 91/677/Euratom (PB nr. L 375 van 31. 12. 1991, blz. 9).

BIJLAGE I

WETENSCHAPPELIJKE EN TECHNOLOGISCHE DOELSTELLINGEN EN INHOUD

Inleiding Dit programma is volledig in overeenstemming met de oriëntaties van het kaderprogramma voor communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en onderwijs voor de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (1994-1998), dat aansluit op de aanbevelingen van het Panel van Colombo. Voor de vaststelling van de inhoud is met name rekening gehouden met de conclusies van het seminar over de Europese strategie op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling met betrekking tot de energieproblematiek (november 1993, Venetië); ook doet dit programma volledig recht wedervaren aan de resultaten van de evaluatie en de aanbevelingen van het Raadgevend Comité voor het Programma Kernversmelting (RCPK) betreffende de onder het programma vallende planning op middellange termijn voor installaties en faciliteiten, zoals die in maart 1994 na een grondige studie is opgesteld.

De lange-termijndoelstelling van het communautaire fusieprogramma, waarin alle ondrerzoekactiviteiten op het gebied van de beheerste kernfusie met magnetische opsluiting in de Lid-Staten (plus Zweden en Zwitserland) zijn opgenomen, is de gezamenlijke ontwikkeling van veilige en milieuvriendelijke reactorprototypes. Dit moet uiteindelijk leiden tot de bouw van economisch levensvatbare elektriciteitscentrales die voldoen aan de eisen van de potentiële gebruikers. In dat verband zal speciaal aandacht worden besteed aan de door de elektriciteitsproducten gestelde eisen (Besluit 94/286/Euratom betreffende het kaderprogramma 1994-1998).

Deze doelstelling wordt wereldwijd nagestreefd in vier grote fusieprogramma's (Euratom, Japan, Rusland en de Verenigde Staten) van vergelijkbare omvang, waarbij aan een tijdschaal van tientallen jaren moet worden gedacht. In Europa is de bundeling van het onderzoek naar fusie met magnetische opsluiting in één communautair programma van essentieel belang geweest om de beschikbare personele en financiële middelen optimaal te gebruiken. Deze bundeling van krachten spoort met het door de Commissie in haar Witboek (COM(93) 700) aanbevolen en door de Europese Raad van 10 en 11 december 1993 vastgestelde beleid van cooerdinatie van de onderzoekactiviteiten. Afzonderlijk zou geen enkele Lid-Staat een project van de omvang van JET zijn begonnen of zijn erkend als volwaardig partner in de internationale samenwerking in het kader van de experimentele ITER-reactor. Dankzij de kwaliteit van het onderzoek en de ervaring met samenwerking binnen de Gemeenschap neemt deze thans in de ITER-samenwerking juist een krachtige positie in.

Vanwege de duur en de benodigde financiële en personele middelen moet de activiteit van de Gemeenschap rechtstreeks gericht zijn op de doelstelling ervan, moet het netwerk van bij deze activiteit betrokken organisaties een samenhangend geheel vormen en moet de samenwerking met de grote fusieprogramma's buiten de Gemeenschap optimaal worden benut. Veiligheid en milieu moeten voorop staan bij de bouw van de grote installaties die, na JET, worden gebouwd als onderdeel van de strategie om tot een prototype van een commerciële reactor te komen.

Deze strategie omvat met name:

- een experimentele reactor (Next Step) die als algemene doelstelling heeft de wetenschappelijke en technologische haalbaarheid van het gebruik van kernfusie-energie voor vreedzame doeleinden aan te tonen;

- een demonstratiereactor (DEMO) waarmee aanzienlijke hoeveelheden elektriciteit kunnen worden opgewekt.

De belangrijkste doelstelling voor de periode 1994-1998 is de vaststelling van het engineering-ontwerp van de Next Step in het kader van de vierpartijensamenwerking tussen Euratom, Japan, Rusland en de Verenigde Staten in verband met de "International Thermonuclear Experimental Reactor-Engineering Design Activities (ITER-EDA)".

Voorts is speciaal onderzoek nodig met het oog op eventuele verbeteringen van de plasmafysische en -technische concepten, waarbij de technische haalbaarheid ervan wordt beoordeeld, en met het oog op technologische ontwikkelingen op lange termijn die gebruik van kernfusie als energiebron mogelijk maken. Van de resultaten van dit onderzoek zal gebruik worden gemaakt bij de exploitatie van ITER en op langere termijn bij het conceptuele ontwerp van DEMO.

De voorgestelde stratgie impliceert daarom dat in de periode 1994-1998, zoals in de figuur is aangegeven, tegelijkertijd aan drie hoofdthema's wordt gewerkt. De werkzaamheden, hoofdzakelijk werkzaamheden voor gezamenlijke rekening, zullen op deze thema's worden geconcentreerd:

- "Next-Step"-activiteiten:

het engineering-ontwerp als zodanig, alsemde de O & O-werkzaamheden om het ontwerp, de bouw en de exploitatie van de Next Step te ondersteunen;

- concept-verbeteringen:

O & O op het gebied van plasmafysica en -technologie, hoofdzakelijk op DEMO gericht;

- technologie op lange termijn:

O & O op het gebied van technologie, hoofdzakelijk op DEMO en op de reactor gericht.

>BEGIN VAN DE GRAFIEK>

>EIND VAN DE GRAFIEK>

Het onderzoek zal hoofdzakelijk toegespitst blijven op beheerste thermonucleaire fusie met magnetische opsluiting met toroïdale geometrie. De huidige aanpak, die erin bestaat ook voeling te houden met andere benaderingen van beheerste thermonucleaire kernfusie, met name fusie met traagheidsopsluiting, zal overeenkomstig de aanbeveling van het seminar van Venetië worden voortgezet en zo mogelijk voornamelijk in het kader van internationale samenwerking worden uitgevoerd.

Criteria betreffende het milieu-effect, veiligheid en de eventuele commerciële leefbaarheid op lange termijn spelen een doorslaggevende rol in de ontwikkeling van het gehele fusieprogramma.

In dit programma zal:

- de samenwerking tussen de Asscociaties verder worden geïntensiveerd en de mobiliteit van onderzoekers worden vergroot;

- de deelname van de industrie worden gestimuleerd;

- de internationale samenwerking worden uitgebouwd;

- de synergie tussen onderzoek en opleiding op hoog niveau worden versterkt; met name zal de toegang van onderzoekers uit de minder ontwikkelde regio's van de Gemeenschap tot grote installaties vergemakkelijkt worden;

- de strategie met betrekking tot het menselijk potentieel worden versterkt, rekening houdend met het huidige personeelsbestand en met de toekomstige behoeften in het kader van het programma.

Wetenschappelijke en technische thema's "Next Step"-activiteiten De ITER-EDA-werkzaamheden betreffende enerzijds het engineering-ontwerp dat door het gemeenschappelijk centraal team ("Joint Central Team") en door de lokale teams van de vier partners ("Home Teams") wordt uitgewerkt en anderzijds de ondersteunende O & O-werkzaamheden op het gebied van fysica en technologie die door de "Home Teams", worden verricht. Wat Euratom betreft, worden met uitzondering van de deelname aan het "Joint Central Team", de activiteiten gecooerdineerd door het NET-team en voor het grootste deel uitgevoerd door de Associaties, de industrie (waarvan de betrokkenheid toeneemt), JET en het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (GCO).

De O & O-werkzaamheden op het gebied van de plasmafysica en -technologie ter ondersteuning van ITER-EDA zullen worden uitgevoerd op JET en de gespecialiseerde machines in de Associaties. Het gaat hierbij met name om de afvoer van deeltjes en warmte, de verhitting, opsluiting en disrupties van het plasma en lange plasmapulsen. De belangrijkste taak van JET is het ontwikkelen van betrouwbae methoden om de zuiverheid van het plasma te beheersen onder omstandigheden die relevant zijn voor Next Step, alsmede onderzoek te verrichten aan deuterium-tritiumplasma's waarbij de machine volledig in bedrijf is, terwijl bij de activering van de machine de strikt noodzakelijke niveaus niet overschreden mogen worden.

De taken op het gebied van technologie en ontwerp die in het kader van ITER-EDA aan de Gemeenschap zijn toegewezen, zullen hoofdzakelijk door de Associaties, het GCO en de industrie worden uitgevoerd. Om de Gemeenschap bij de bouw van ITER een goede concurrentiepositie te verschaffen en om de mogelijkheid te bouden met een Europese Next Step verder te gaan als de samenwerking in het kader van ITER niet kan worden voortgezet, zal de nodige deskundigheid worden ontwikkeld op het gebied van de sleuteltechnologieën voor Next Step. Het gaat hierbij met name om supergeleidende magneten, aan het plasma blootgestelde onderdelen, de veiligheid inzake exploitatie en milieu, de brandstofcyclus en de ontwikkeling van uiterst betrouwbare afstandsbedieningen voor het onderhoud en de ontmanteling van de machine in haar bijzondere omgeving. De huidige generatie machines voor technologisch onderzoek zal intensief worden gebruikt. De gespecialiseerde laboratoria van het GCO, JET en de Associaties, zullen een bijdrage leveren aan het veilige gebruik van tritium.

Er zal een Europese kandidaat-vestigingsplaats voor de bouw van Next Step worden aangewezen en gekwalificeerd.

Protocol 2 van de ITER-EDA-Overeenkomst bestrijkt de periode van 21 maart 1994 tot en met de geplande afzondering van de EDA in juli 1998. Het is belangrijk dat besluiten over de vraag waar, wanneer en in welk verband Next Step zal worden gebouwd, in de loop van de thans beschouwde periode worden genomen. Alvorens definitieve beslissingen worden genomen over de bouw van een Next Step-installatie en de toe te wijzen middelen zal een externe evaluatie van de vooruitzichten inzake kernfusie worden verricht door onafhankelijke deskundigen. De conclusies van dit onderzoek, dat in 1996 van start zal gaan, zullen afhangen van de daadwerkelijk geboekte vooruitgang ten aanzien van de doelstellingen van het programma. Deze evaluatie zal worden toegezonden aan het Europees Parlement, aan de Raad en aan het Economisch en Sociaal Comité.

Verbetering van het concept Onderzoek naar betere concepten, gebaseerd op tokamaks en verwante configuraties is essentieel om op langere termijn de ontwerp-parameters van DEMO te kunnen vastleggen. Dit onderzoek heeft tevens tot doel een bijdrage te leveren tot het engineering-ontwerp van Next Step en tot de voorbereidingen met het oog op de exploitatie daarvan.

De technieken die thans worden gebruikt om bepaalde plasmafysische en-technische problemen op te lossen, waarvan het merendeel optreedt in alle toroïdale machines met magnetische opsluiting, moeten worden verbeterd. Hiervoor kan het nodig zijn om, naast de verlenging van de huidige programma's, bestaande installaties te moderniseren en nieuwe te bouwen. Op de bestaande machines zal met name onderzoek worden verricht naar betere opsluitingsregimes, de magneto-hydrodynamische stabliliteit, de wisselwerking tussen plasma en wand, de brandstoftoevoer en helium- en warmteafvoer, de verhitting en de current drive. Deze machines zijn TORE-SUPRA, ASDEX-U, TEXTOR, FTU, COMPASS, START, TCV, RTP, ISTTOK, TJ-I-U, TJ-II, WVII-AS, RFX en EXTRAP T-2. Ter ondersteuning van dit onderzoek zullen in de Associaties nieuwe methoden voor plasmadiagnostiek worden uitgewerkt. In synergie met de experimentele werkzaamheden zal het theoretisch werk voornamelijk worden gericht op de interpretatie van de resultaten van de experimenten, de modellering van thermonucleaire plasma's en de uitwerking van vernieuwende concepten. Tevens zal de mogelijkheid worden onderzocht om geavanceerde brandstoffen zoals deuterium-helium 3 te gebruiken.

Momenteel zijn voorbereidende activiteiten voor de modernisering van bestaande en de bouw van nieuwe installaties aan de gang; het gaat hierbij met name om:

- het engineering-ontwerp en de ontwikkeling van prototype-onderdelen voor een eventuele grote stellarator (WVII-X) waarmee het hoge prestatieniveau van deze configuratie moet worden aangetoond; er zal conceptueel onderzoek naar het potentieel van stellarators als fusiereactor worden uitgevoerd; met de constructie van de WVII-X zou in de periode 1994-1998 een aanvang kunnen worden gemaakt;

- de eventuele modernisering van sommige Tokamaks, met name TORE-SUPRA;

- een eventuele compacte Tokamak waarin ontsteking tot stand moet worden gebracht. Aan het Raadgevend Comité voor het Programma Kernversmelting (RCPK) zal wellicht een herzien voorstel worden voorgelegd voor nader onderzoek.

Technologie op lange termijn De ontwikkeling van technologie op lange termijn zal worden geïntensiveerd om zowel technisch als milieuhygiënisch aanvaardbare oplossingen te vinden voor de technische problemen die aan het gebruik van fusie als energiebron verbonden zijn. Milieuhygiënische aanvaardbaarheid, veiligheid en economische levensvatbaarheid zullen uiteindelijk bepalend zijn voor de mate waarin fusie-energie ingang vindt. Deze technologische werkzaamheden op lange termijn zullen worden verricht door de Associaties, het GCO en de industrie. Zij betreffen met name:

- det ontwikkeling van in ITER te beproeven tritiumkweekmantels voor de kweekmantelmodules van DEMO;

- de ontwikkeling van stralingsbestendige materialen met een geringe activering. Voor de beproeving van deze materialen is een hoogenergetische neutronenbron vereist. In het kader van een uitvoeringsovereenkomst van het IEA wordt een aanvang gemaakt met de deelname aan het conceptuele ontwerp van een deuterium-lithium neutronenbron opdat vóór 1998 begonnen wordt met het engineering-ontwerp;

- verdere analyse van de veiligheid en maatschappelijke aanvaarding van fusie-energie. Hierbij zal veel belang worden gehecht aan de analyse en evaluatie van met kernfusie en toekomstige grote kernfusie-installaties verbonden risico's en aan de integratie van alle maatregelen die kunnen bijdragen om die risico's te voorkomen of zo klein mogelijk te maken.

Uitvoering Wanneer zij Euratom vertegenwoordigt in de ITER-raad, zal de Commissie ervoor zorgen dat alle nodige stappen genomen worden voor een optimaal gebruik van de ten behoeve van de EDA ter beschikking gestelde kennis en middelen.

Voor wat betreft het fysica-gedeelte van het programma zou de voortzetting van JET na 1996 (alsmede de bouw van W VII-X) - naast de volledige exploitatie van de bestaande installatie - de meest doeltreffende bijdrage vormen tot het verwezenlijken van de doelstellingen van het programma; voor wat het technologische gedeelte van het programma betreft, is een verdere harmonisatie nodig tussen de middelen voor de uitvoering en het fysica-gedeelte, bij voorbeeld door uitbreiding van het aandeel van basistechnologie O & O.

Volgens Besluit 91/677/Euratom van de Raad zal de periode 1994-1998 worden gekenmerkt door de ontbinding van de gemeenschappelijke onderneming JET, die momenteel centraal staat in het Europese fusieonderzoek. Er zijn echter belangrijke nieuwe wetenschappelijke en technische argumenten naar voren gekomen, met name ten gunste van ITER (bij voorbeeld het testen van een divertor die vergelijkbaar is met de divertor voor ITER), die pleiten voor een voortzetting van JET tot na 1996. De voor het programma verantwoordelijke instanties zullen een strategische, programmatische, beheerstechnische en financiële analyse opstellen met betrekking tot de eventuele verlenging van de werkzaamheden van JET, alsmede de looptijd.

Na de ontbinding van de gemeenschappelijke onderneming zullen de verkregen wetenschappelijke gegevens ten volle worden benut. Er zal voor worden gezorgd dat de met JET verworven know-how aan andere activiteiten in het programma, met name die voor ITER, ten goede komt. De JET-installaties zullen voor zover mogelijk worden gebruikt in nader te bepalen verbanden; zo kan het onderzoek in verband met de ontmanteling van JET een van de programmapunten zijn.

Nog vóór de ontbinding van de gemeenschappelijke onderneming JET zal de samenwerking tussen de Associaties worden uitgebreid. Er zal worden gezocht naar nieuwe vormen van samenwerking tussen de Associaties, waarbij rekening zal worden gehouden met het Europese karakter en de beperkte duur van de onderzoekprojecten. Gezamenlijke projecten door formele groeperingen van Associaties zullen, als consortia voor de uitvoering van gemeenschappelijke projecten, door de Commissie worden gestimuleerd via een aanpassing van bestaande regelingen. Het is de bedoeling dat de Associaties en het GCO (1) een zeer belangrijke bijdrage leveren aan de fysische en technologische programma's van ITER in de verschillende fasen: ontwerp, bouw en exploitatie.

De deelname van de industrie zal worden gestimuleerd om enerzijds bij de realisatie van Next Step gebruik te kunnen maken van de industriële know-kow en anderzijds ervoor te zorgen dat de Europese industrie alle essentiële technologieën voor de bouw van toekomstige fusiereactoren beheerst. De maatregelen die in de periode 1990-1994 zijn getroffen om de Europese industrie bij de communautaire bijdrage aan ITER-EDA te betrekken, dat wil zeggen bij het eigenlijke ontwerp en bij het ondersteunend O & O, zullen worden geëvalueerd en waar nodig aangepast. Met name zullen gemeenschappelijke seminars tussen het fusieprogramma en de industrie worden georganiseerd, die een bijdrage kunnen leveren aan een betere verspreiding en benutting van de in het fusieprogramma verkregen wetenschappelijke en technische resultaten.

De mogelijkheid zal worden onderzocht om ook buiten het ITER-verband internationaal samen te werken, met name door de werkzaamheden in overleg met de belangrijkste internationale fusieprogramma's te plannen. Mogelijke voorbeelden van een dergelijke samenwerking zijn een installatie voor materiaalbeproeving met een hoogenergetische neutronenbron, en gespecialiseerde installaties voor de verbetering van concepten.

Gezien de lange duur van de werkzaamheden om tot de exploitatie van fusie-energie te komen, wordt veel belang gehecht aan het handhaven van de deskundigheid en het bijeenhouden van de onderzoekteams in de Gemeenschap, aan verbetering van de mobiliteit van wetenschappers en ingenieurs en aan bevordering van de synergie tussen onderzoek en opleiding op hoog niveau, waarbij de banden met een grotere gemeenschap van Europese wetenschappers worden verstevigd. In het bijzonder zal de samenwerking worden aangemoedigd tussen de op het gebied van de plasmafysica actieve universiteiten en de Associaties.

De in deze beschikking vastgestelde verdeling van beschikbare middelen brengt met zich mee dat er maatregelen genomen zullen moeten worden ten behoeve van een strengere selectie van de uit te voeren activiteiten en dat het noodzakelijk zal zijn nieuwe acties stapsgewijs uit te voeren.

Verlenging van JET brengt noodzakelijkerwijs een aanzienlijke verlaging van de jaarlijkse begroting van het project met zich mee; de eventuele bouw van W VII-X zou slechts gedeeltelijk gefinancierd kunnen worden via de huidige programmabeschikking.

De gedecentraliseerde beheerstructuur van het fusieprogramma, die inherent is aan de netwerkstructuur ervan, heeft haar doelmatigheid bewezen en zal dan ook worden gehandhaafd.

(1) Een beschrijving van de activiteiten welke op dit gebied voor het GCO overwogen worden, staat in het voorstel voor een beschikking van de Raad betreffende de activiteiten van het GCO (doc. COM(94) 70 def., 30 maart 1994, 94/0074(CNS)). Bij de onderhavige beschikking gaat een uittreksel van dit voorstel.

BIJLAGE II

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De verdeling over verschillende gebieden sluit niet uit dat projecten tot verscheidene gebieden kunnen behoren. Met name de problemen met betrekking tot de veiligheid en het milieu, die beslissend zijn voor de verdere evolutie van het fusieprogramma, zullen op alle gebieden aan de orde zijn. Deze kwesties zijn een integraal onderdeel van de exploitatie van de JET-installaties terwijl op de gebieden 1, 3 en 4 ongeveer 10 % van de middelen daarvoor zal worden uitgetrokken.

BIJLAGE III

BIJZONDERE BEPALINGEN VOOR DE UITVOERING VAN HET PROGRAMMA

1. De in artikel 3 bedoelde bijzondere bepalingen voor de uitvoering van het programma hebben betrekking op projecten voor onderzoek en technologische ontwikkeling, de gemeenschappelijke onderneming JET, de begeleidende maatregelen en gecooerdineerde werkzaamheden. Bij de keuze ervan moet rekening worden gehouden met de criteria van bijlage II van Besluit 94/268/Euratom alsmede met de in bijlage I van dit programma vastgestelde doelstellingen.

Deelname aan het programma zou mogelijk zijn in het kader van Associatieovereenkomsten met de Lid-Staten (plus Zweden en Zwitserland) of organisaties in de Lid-Staten, de gemeenschappelijke onderneming JET, de NET-Overeenkomst waarin rekening is gehouden met de deelneming van de Gemeenschap in ITER-EDA, en andere contracten met vaste looptijd, in het bijzonder met instellingen in de Lid-Staten waar geen Associaties aanwezig zijn.

2. Dit programma wordt uitgevoerd via werkzaamheden onder contract waarbij de Gemeenschap een financiële bijdrage levert aan de onderzoek- en onderwijsactiviteiten die door derden of door het GCO in associatie met derden worden uitgevoerd:

a) Werkzaamheden voor gezamenlijke rekening:

De projecten vallen onder contracten inzake onderzoek en technologische ontwikkeling voor gezamenlijke rekening. De oprichting van consortia voor geïntegreerde projecten met een gemeenschappelijk doel zal worden bevorderd.

De financiële bijdrage van de Gemeenschap in de lopende uitgaven van de Associaties en in de contracten met vaste looptijd bestaat doorgaans uit een jaarlijkse vaste bijdrage van ongeveer 25 %. Na raadpleging van het RCPK kan de Commissie de financiering op zich nemen van:

- de financieringskosten van specifieke projecten (met een vaste bijdrage van ongeveer 45 %);

- bepaalde taken die uitsluitend door de industrie kunnen worden uitgevoerd (maximaal 100 %).

De projecten worden geselecteerd overeenkomstig de gewone procedures die zijn vastgesteld in de Associatieovereenkomsten, de JET-statuten, de NET-Overeenkomst, de ITER-EDA-Overeenkomst en alle andere overeenkomsten op communautair niveau die eventueel worden afgesloten na raadpleging van het in artikel 5, lid 2, bedoelde Comité van raadgevende aard. Wanneer dit Comité aan een bepaald project voorrang heeft verleend, hebben alle associaties en organisaties die deelnemen aan het programma het recht deel te nemen aan de experimenten op de in verband daarmee gebouwde installaties.

De voorwaarden voor de communautaire deelname in de gemeenschappelijke onderneming JET zijn vastgelegd in de statuten van de genoemde onderneming, die de Raad heeft vastgesteld bij Besluit 78/471/Euratom en die laatstelijk zijn gewijzigd bij Besluit 91/677/Euratom.

De regels voor de communautaire bijdrage aan de activiteiten in verband met het ITER-ontwerp (ITER-EDA) zijn vastgelegd in de EDA-Overeenkomst (1), Protocol 2 daarvan en de begeleidende stukken (2).

b) Gecooerdineerde werkzaamheden, die bestaan in de cooerdinatie van onderzoek- en onderwijsprojecten die reeds door de overheid of door particuliere instanties worden gefinancierd. Gecooerdineerde werkzaamheden kunnen ook dienen voor de cooerdinatie die nodig is voor de werking van de themanetwerken waarin, via werkzaamheden voor gezamenlijke rekening, fabrikanten, gebruikers, universiteiten en onderzoekcentra rond één technologische of industriële doelstelling worden samengebracht.

De communautaire deelneming kan maximaal 100 % van de cooerdinatiekosten belopen.

c) Voorbereidende, begeleidende en ondersteunende maatregelen zoals:

- studies ter ondersteuning van dit programma en ter voorbereiding van latere activiteiten;

- steun voor de uitwisseling van informatie, conferenties, studiebijeenkomsten, workshops of andere wetenschappelijke of technische bijeenkomsten, inclusief vergaderingen voor intersectoriële cooerdinatie;

- gebruik van externe deskundigheid, waaronder toegang tot wetenschappelijke databases;

- wetenschappelijke publikaties en activiteiten ten behoeve van de verspreiding, bevordering en exploitatie van resultaten, gecooerdineerd met de werkzaamheden verricht onder de derde activiteit van het vierde kaderprogramma van werkzaamheden van de Europese Gemeenschap op het gebied van OTO;

- het analyseren van de sociaal-economische gevolgen en de technologische risico's welke aan het programma verbonden zijn;

- opleidingsactiviteiten in verband met onder dit programma vallend onderzoek waarmee de overdracht van technologie vergemakkelijkt kan worden;

- onafhankelijke evaluatie van het programma en van de tenuitvoerlegging van de activiteiten.

De Gemeenschap financiert maximaal 100 % van de kosten van deze maatregelen.

Uittreksel uit het voorstel voor een beschikking van de Raad voor het programma van het GCO (COM(94) 70 def. - 94/0074(CNS)) betreffende de voor het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (GCO) overwogen activiteiten op gebieden die vallen onder het specifieke programma voor onderzoek en onderwijs op het gebied van de beheerste thermonucleaire fusie

Deze activiteit maakt deel uit van het communautaire programma voor onderzoek naar kernfusie. Wat de veiligheids- en milieu-aspecten van de voor het Europese programma bestemde toekomstige machines betreft, moeten de basiskennis en technologie worden verbeterd. Het grootste gedeelte van de werkzaamheden zal dienen ter ondersteuning van ITER, maar kan ook betrekking hebben op iedere andere fusiereactor.

Daartoe heeft het GCO het Europees laboratorium voor de behandeling van tritium (ETHEL) ontworpen en gebouwd. Doel van deze installatie is de ontwikkeling van methoden voor het behandelen van tritium, maar bijzondere aandacht wordt ook geschonken aan de verificatie en validatie van preventiemethoden en methoden voor de beperking van tritiumafval en activeringsprodukten op de werkplek en in het milieu, zowel in normale omstandigheden als bij ongevallen.

Het laboratorium kan ook onderzoekmogelijkheden bieden aan iedere Europese organisatie die meewerkt aan het communautaire programma kernfusie of daarbij is betrokken.

Een gedeelte van de activiteiten heeft betrekking op de ontwikkeling en het kenmerken van materialen die moeten voldoen aan de volgende eisen: goede verenigbaarheid met tritium en gedrag van efficiënte barrières tegen de infiltratie van tritium met geringe geïnduceerde radioactiviteit. Het GCO, dat over een lange ervaring op dit gebied beschikt, zal een bijdrage van betekenis leveren in het kader van ITER en ten behoeve van het fusieprogramma op langere termijn.

Naast deze activiteiten zullen door het GCO ook meer algemene studies worden verricht, onder meer over operationele veiligheid gedurende het onderhoud, op basis van specifieke verzoeken met betrekking tot het ITER-project of, meer in het algemeen, het fusieprogramma, in het bijzonder studies van materialen met lage activering en telemanipulatie.

Uittreksel uit het voorstel vor een beschikking van de Raad voor het programma van het GCO (COM(94) 70 def. - 94/0074(CNS)) betreffende de voor het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (GCO) overwogen activiteiten op gebieden die vallen onder het specifieke programma voor onderzoek en onderwijs op het gebied van de beheerste thermonucleaire fusie

Deze actviteit maakt deel uit van het communautaire programma voor onderzoek naar kernfusie. Wat de veiligheids- en milieu-aspecten van de voor het Europese programma bestemde toekomstige machines betreft, moeten de baiskennis en technologie worden vebeterd. Het grootste gedeelte van de werkzaamheden zal dienen ter ondersteuning van ITER, maar kan ook betrekking hebben op iedere andere fusiereactor.

Daartoe heeft het GCO het Europees laboratorium voor de behandeling van tritium (ETHEL) ontworpen en gebouwd. Doel van deze installatie is de ontwikkeling van methoden voor het behandelen van tritium, maar bijzondere aandacht wordt ook geschonken aan de verificatie en validatie van preventiemethoden en methoden voor de beperking van tritiumafval en activeringsprodukten op de werkplek en in het milieu, zowel in normale omstandigheden als bij ongevallen.

Het laboratorium kan ook onderzoekmogelijkheden bieden aan iedere Europese organisatie die meewerkt aan het communautaire programma kernfusie of daarbij is betrokken.

Een gedeelte van de activiteiten heeft betrekking op de ontwikkeling en het kenmerken van materialen die moeten voldoen aan de volgende eisen: goede verenigbaarheid met tritium en gedrag van efficiënte barrières tegen de infiltratie van tritium met geringe geïnduceerde radioactiviteit. Het GCO, dat over een lange ervaring op dit gebied beschikt, zal een bijdrage van betekenis leveren in het kader van ITER en ten behoeve van het fusieprogramma op langere termijn.

Naast deze activiteiten zullen door het GCO ook meer algemene studies worden verricht, onder meer over operationele veiligheid gedurende het onderhoud, op basis van specifieke verzoeken met betrekking tot het ITER-project of, meer in het algemeen, het fusieprogramma, in het bijzonder studies van materialen met lage activering en telemanipulatie.

(1) PB nr. L 244 van 26. 8. 1992, blz. 14.

(2) PB nr. L 114 van 5. 5. 1994, blz. 25.