INTERPRETATIEVE MEDEDELING OVER BEPAALDE ARTIKELEN VAN DE VIERDE EN DE ZEVENDE RICHTLIJN VAN DE RAAD BETREFFENDE DE JAARREKENING (98/C 16/04)

(Voor de EER relevante tekst)

1. INLEIDING

1. De Vierde en de Zevende vennootschapsrichtlijn van de Raad zijn de belangrijkste instrumenten voor harmonisatie op het gebied van de financiële verslaggeving in de Europese Unie (1).

2. In deze interpretatieve mededeling heeft de Commissie ervoor gekozen commentaar te leveren op punten waar officieel commentaar vereist lijkt. De onderwerpen zijn gekozen naar aanleiding van de besprekingen in het Contactcomité jaarrekeningenrichtlijnen en de besprekingen in het Raadgevend Forum voor de jaarverslaggeving.

De meningen die in deze mededeling worden weergegeven vertegenwoordigen niet noodzakelijkerwijs de meningen van de lidstaten en mogen op zich geen verplichtingen voor hen inhouden. Zij laten de interpretatie onverlet die het Hof van Justitie, als de laatste instantie die verantwoordelijk is voor het interpreteren van het Verdrag en van de afgeleide wetgeving, geeft aan de vraagstukken waar het hier om gaat.

3. Het Contactcomité werd opgericht op grond van artikel 52 van de Vierde Richtlijn en bestaat uit vertegenwoordigers van de lidstaten en de Commissie. Een belangrijke taak van dit Contactcomité is het bevorderen van de geharmoniseerde toepassing van de jaarrekeningenrichtlijnen; dit geschiedt door regelmatige vergaderingen, waarop met name praktische problemen worden behandeld die in verband met de toepassing van de betrokken richtlijnen ontstaan. De in 1995 goedgekeurde nieuwe strategie op het gebied van het jaarrekeningenrecht (2) heeft een nieuwe impuls aan dit aspect van de werkzaamheden van het Contactcomité gegeven. In opdracht van het Contactcomité heeft een speciale werkgroep de internationale standaarden voor de jaarrekeningen (IAS) vergeleken met de jaarrekeningenrichtlijnen (3). Het Subcomité technische zaken van het Contactcomité heeft gewerkt aan het voorkomen van verschillen tussen de IAS en de richtlijnen. Het zijn met name deze activiteiten geweest, die het Contactcomité in staat gesteld hebben een aantal reeds lang bestaande problemen op het gebied van de toepassing van de richtlijnen op te lossen. Het Raadgevend Forum voor de jaarverslaggeving is een adviserend orgaan dat de Commissie in 1990 ingesteld heeft en dat bestaat uit vertegenwoordigers van regelgevende organisaties met betrekking tot standaarden voor de verslaggeving in de lidstaten, alsmede Europese organisaties die de belangrijkste groepen gebruikers en opstellers van jaarrekeningen vertegenwoordigen.

Met betrekking tot milieuverslaggeving is de Commissie voornemens een additionele leidraad in de vorm van een aanbeveling uit te geven.

2. DE VIERDE RICHTLIJN VAN DE RAAD BETREFFENDE DE JAARREKENING VAN BEPAALDE VENNOOTSCHAPSVORMEN (4)

2.1. Algemene bepalingen

2.1.1. Het getrouwe beeld (artikel 2, leden 3 tot en met 5)

4. Volgens artikel 2, lid 3, van de richtlijn moet de jaarrekening "een getrouw beeld geven van het vermogen, de financiële positie en het resultaat van de vennootschap". Daarnaast verlangt artikel 2, lid 4, dat als de toepassing van de bepalingen van de richtlijn niet voldoende is om een getrouw beeld te geven, aanvullende informatie moet worden verstrekt. Artikel 2, lid 5, verlangt dat, indien in uitzonderingsgevallen blijkt dat toepassing van een bepaling van de richtlijn in strijd is met de verplichting een getrouw beeld te geven, van deze bepaling dient te worden afgeweken. Een dergelijke afwijking moet in de toelichting op de jaarrekening worden vermeld en naar behoren gemotiveerd onder vermelding van de invloed ervan op het vermogen, de financiële positie en het resultaat.

5. Het beginsel van het getrouwe beeld moet door de ondernemingen zelf worden toegepast. Alleen wanneer aanvullende informatie niet voldoende is om een getrouw beeld te geven, mag van een bepaling van de richtlijn worden afgeweken. Een dergelijke situatie zal zich slechts in uitzonderingsgevallen voordoen.

6. Zoals in de laatste zin van artikel 2, lid 5, wordt bepaald, kunnen de lidstaten de uitzonderingsgevallen in kwestie nader omschrijven en de daarmee overeenstemmende afwijkende regeling vaststellen. In het belang van de harmonisatie mogen de lidstaten de laatste zin van artikel 2, lid 5, echter niet gebruiken om voor de financiële verslaggeving een regel van algemene aard in te voeren die in strijd is met de bepalingen van de richtlijn, en evenmin mogen zij deze zin gebruiken om extra keuzemogelijkheden te creëren die een behandeling in de financiële verslaggeving mogelijk maken die niet in overeenstemming met de richtlijn is.

2.2. Algemene bepalingen over de indeling

2.2.1. Verbod op verrekening (artikel 7)

7. Artikel 7 verbiedt het verrekenen van actief- en passiefposten en van baten- en lastenposten.

8. De in artikel 7 bedoelde gevallen van verrekening mogen niet worden verward met gevallen waarin op grond van een wettelijke bepaling of een contractuele afspraak een recht tot verrekening van vorderingen en verplichtingen bestaat. Een direct gevolg van een wettelijk recht op verrekening is dat alleen het saldo van de verrekende bedragen in de jaarrekening mag en moet worden vermeld.

9. Er bestaan echter complexe transacties waarbij de ontvangsten en uitgaven economisch bezien onbelangrijk zijn voor het uiteindelijke resultaat van de transactie. In sommige gevallen vereist het beginsel van het getrouwe beeld dat alleen het eindresultaat van een complexe transactie wordt vermeld. Elk geval moet echter op zijn eigen merites worden beoordeeld.

2.3. De balans

2.3.1. Activering van bepaalde immateriële vaste activa (artikelen 9 en 10)

10. Overeenkomstig de indeling van de balans omvat de post "Immateriële vaste activa" concessies, octrooien, licenties, merken en soortgelijke rechten en waarden, indien deze onder bezwarende titel zijn verkregen, dan wel indien zij in eigen bedrijf tot stand zijn gebracht en het nationale recht activering toestaat.

11. Uit de formulering van de richtlijn volgt dat zulke activa, indien zij onder bezwarende titel zijn verkregen, moeten worden geactiveerd. Alleen in het geval van rechten en waarden die in eigen bedrijf tot stand zijn gebracht, staat de richtlijn de lidstaten toe te besluiten of deze al dan niet moeten worden geactiveerd.

2.3.2. Posten van de balans die betrekking hebben op ondernemingen waarmee een deelnemingsverhouding bestaat (artikelen 9, 10 en 17)

12. Volgens de voorgeschreven indeling van de balans moeten vorderingen op en schulden aan ondernemingen waarmee een deelnemingsverhouding bestaat, afzonderlijk op de balans worden verantwoord. Een deelnemingsverhouding wordt in artikel 17 gedefinieerd als "al dan niet in effecten belichaamde rechten in het kapitaal van andere ondernemingen, die ertoe strekken door het scheppen van een duurzame band met die andere ondernemingen de eigen bedrijfsuitoefening te bevorderen".

13. De vraag rijst of vorderingen op en schulden aan dergelijke ondernemingen slechts afzonderlijk moeten worden vermeld door de onderneming die de deelneming houdt, of ook door de onderneming waarin de deelneming wordt gehouden. De uitdrukking "waarmede een deelnemingsverhouding bestaat" in de artikelen 9 en 10 van de richtlijn duidt erop dat de ruime interpretatie beoogd werd. De woorden "scheppen van een duurzame band", die gebruikt worden voor de definitie van een deelnemingsverhouding, zijn zowel van toepassing op de onderneming die de deelneming houdt, als op de onderneming waarin de deelneming wordt gehouden.

14. Het geval kan zich voordoen dat op de onderneming die de deelneming houdt, en op de onderneming waarin de deelneming wordt gehouden, het recht van verschillende lidstaten van toepassing is en het vermoeden van een deelnemingsverhouding is gebaseerd op uiteenlopende percentages. In dat geval moet de vraag of sprake is van een deelnemingsverhouding, worden beantwoord onder verwijzing naar het recht van de lidstaat waarin de verslaggevende onderneming is gevestigd.

2.3.3. Achtergestelde leningen op de balans (artikelen 9 en 10)

15. Achtergestelde leningen zijn leningen die in geval van liquidatie van de debiteur worden terugbetaald ná voldoening van alle overige crediteuren, maar vóór een eventuele uitkering aan de aandeelhouders.

16. In de door de richtlijn voorgeschreven indeling van balans is geen afzonderlijke post opgenomen voor achtergestelde leningen. Achtergestelde leningen mogen niet worden vermeld onder "Eigen vermogen". Het zijn verplichtingen die moeten worden vermeld onder "Schulden". Om de specifieke aard van dergelijke leningen naar voren te brengen kan het terecht zijn daarvoor een bijzondere balanspost te creëren en in de toelichting nadere informatie te verstrekken over de voorwaarden en rentetarieven die aan dergelijke leningen verbonden zijn.

2.3.4. Voorzieningen voor verplichtingen en lasten (artikel 20)

17. Artikel 20 maakt onderscheid tussen twee categorieën voorzieningen. De in artikel 20, lid 1, bedoelde voorzieningen beogen dekking voor verliezen en verplichtingen die naar hun aard duidelijk zijn vastgesteld en die op de balansdatum als waarschijnlijk of vaststaand worden beschouwd, maar waarvan niet bekend is in welke omvang of wanneer zij zullen ontstaan. Artikel 20, lid 2, geeft de lidstaten de mogelijkheid het creëren van nog een categorie voorzieningen toe te staan. Deze zijn bedoeld ter dekking van kosten die hun oorsprong hebben in het betrokken boekjaar of in een vorig boekjaar.

18. Voorzieningen als bedoeld in artikel 20, lid 1, dienen ter dekking van waarschijnlijke verliezen (op transacties die worden afgerekend) en waarschijnlijke verplichtingen. Het idee achter deze bepalingen is dat er een relatie met een derde bestaat (bij voorbeeld een leverings- of dienstverleningscontract, gerechtelijke procedures, enz.). Op grond van het algemene beginsel van artikel 31, lid 1, onder c) bb), moeten voorzieningen die aan deze voorwaarden voldoen, worden getroffen ongeacht het resultaat over het boekjaar. Het genoemde artikel verlangt dat rekening wordt gehouden met alle voorzienbare verplichtingen en mogelijke verliezen die in de loop van het betrokken boekjaar of een vorig boekjaar ontstaan, ook als deze verplichtingen en verliezen pas bekend worden tussen de balansdatum en de datum waarop de balans wordt opgesteld.

19. Voorzieningen als bedoeld in artikel 20, lid 2, daarentegen dienen niet ter dekking van verliezen en verplichtingen, maar alleen ter dekking van lasten. Hiermee wordt gedoeld op uitgaven die hun oorsprong in het betrokken boekjaar of een vorig boekjaar vinden, die naar hun aard duidelijk zijn omschreven en op de balansdatum als waarschijnlijk of vaststaand worden beschouwd, doch waarvan niet bekend is in welke omvang of wanneer zij zullen worden gemaakt. Hoewel geen sprake is van een verplichting aan een derde, stelt de mogelijkheid een voorziening te treffen de onderneming in staat de winst of het verlies over het boekjaar nauwkeuriger te berekenen. Dit type voorzieningen is onder meer bedoeld ter dekking van grote en terugkerende onderhoudskosten gedurende een aantal jaren en van uitgaven voor grote reparaties.

2.3.5. Voorzieningen voor milieuverplichtingen en -risico's (artikel 20)

20. De algemene voorwaarden van artikel 20, lid 1, van de richtlijn zijn eveneens van toepassing op voorzieningen voor milieuverplichtingen en -risico's. Als de lidstaten gebruik hebben gemaakt van de in artikel 20, lid 2, opgenomen keuzemogelijkheid, geldt deze ook voor milieulasten.

21. Milieuverplichtingen -risico's die het gevolg zijn van transacties of gebeurtenissen in het verleden, mogen via een voorziening in de balans worden verantwoord, als:

a) de onderneming wettelijk of contractueel verplicht is milieuschade te voorkomen, te beperken of ongedaan te maken; of

b) het bestuur van de onderneming zich ertoe verbonden heeft milieuschade te voorkomen, te beperken of ongedaan te maken. Van een dergelijke verbintenis is bij voorbeeld sprake als, op basis van verklaringen over zijn beleid of voorgenomen handelwijze, de praktijk in de bedrijfstak of verwachtingen bij het publiek, het bestuur van de onderneming weinig ruimte heeft om af te zien van maatregelen, of wanneer het bestuur heeft besloten milieuschade te voorkomen, te beperken of ongedaan te maken en dit besluit intern, aan een ander orgaan van de onderneming, of extern bekend heeft gemaakt.

2.4. De winst- en verliesrekening

2.4.1. Definitie van netto-omzet (artikel 28)

22. Volgens artikel 28 van de richtlijnen vallen onder de netto-omzet de bedragen met betrekking tot de verkoop van goederen en de verlening van diensten in het kader van de normale bedrijfsuitoefening, onder aftrek van kortingen en dergelijke, alsmede van belasting over de toegevoegde waarde en andere rechtstreeks met de omzet samenhangende belastingen.

23. Onder "andere rechtstreeks met de omzet samenhangende belastingen" vallen geen accijnzen. In tegenstelling tot de BTW, die in elk stadium van de productieketen wordt geheven en teruggegeven, wordt de accijns normaliter één maal betaald door de producent, op het moment waarop het product voor het eerst de fabriek verlaat. De meest logische benadering is daarom de accijns te beschouwen als een onscheidbaar deel van de prijs van het product, dat daarom altijd moet worden meegerekend in de netto-omzet.

2.4.2. Buitengewone baten en lasten (artikel 29, lid 1)

24. Volgens artikel 29, lid 1, moeten baten en lasten die niet voortkomen uit de normale bedrijfsuitoefening, als buitengewone baten en lasten worden vermeld.

25. In de moderne praktijk van de financiële verslaggeving bestaat een zekere tendens om steeds minder posten als buitengewoon aan te merken.

26. De definitie van buitengewone baten en lasten in de richtlijn staat er niet aan in de weg dat baten en lasten slechts zelden als buitengewoon worden aangemerkt. Bij de indeling van posten moeten verschillende factoren in aanmerking worden genomen, zoals de omvang en de werkzaamheden van de vennootschap. Of een post als buitengewoon wordt ingedeeld of niet zal vaak afhankelijk zijn van de omvang van de onderneming: hoe groter het bedrijf ervan, hoe vaker zich bepaalde gebeurtenissen kunnen voordoen, met als gevolg dat het correcter is deze als gewone posten in te delen.

2.4.3. Milieu-uitgaven

27. De richtlijn geeft geen toelichting over milieu-uitgaven. Milieu-uitgaven kunnen de kosten omvatten van maatregelen die een onderneming neemt of die namens haar door anderen worden genomen om milieuschade die het gevolg is van de bedrijfsuitoefening, te voorkomen, te beperken of ongedaan te maken, en maatregelen waarmee het behoud van hernieuwbare en niet-hernieuwbare hulpbronnen beoogt wordt. Deze kosten bestaan onder meer uit het verwerken en voorkomen van afval, de bescherming van het oppervlakte -en grondwater, het beperken of verminderen van de luchtvervuiling, de vermindering van geluidsoverlast, het saneren van verontreinigde gebouwen, onderzoek naar meer milieuvriendelijke producten, grondstoffen en productieprocédés, enz. (5).

28. Milieu-uitgaven moeten in de meeste gevallen als gewone uitgaven worden behandeld. Daarom moeten zij normaliter als last worden geboekt in de lopende periode, dat wil zeggen de periode waarin zij worden verantwoord.

2.5. Regels voor de waardering

2.5.1. Afschrijving van vaste activa (artikel 31, lid 1, onder b), artikel 33, lid 3, en artikel 35, lid 1, onder b))

29. Op de aanschaffingsprijs van alle vaste activa met een beperkte economische levensduur moeten stelselmatig gedurende de economische levensduur afschrijvingen worden verricht (artikel 35, lid 1, onder b)).

30. Het voorschrift afschrijvingen te verrichten geld ook als de waarde in het economisch verkeer van een gebouw gelijk is aan of hoger dan de boekwaarde, en als de geraamde resterende economische levensduur onbeperkt is of in elk geval zo groot dat de jaarlijkse afschrijving een onbelangrijk bedrag zou belopen. De richtlijn verlangt dat vaste activa, zoals gebouwen, met een beperkte economische levensduur worden afgeschreven over hun economische levensduur. De afschrijving dient om de aanschaffingsprijs systematisch over de economische levensduur van het gebouw te spreiden.

31. De toepassing van een waarderingsmethode die niet op de aanschaffingsprijs gebaseerd is, is een andere zaak. Op grond van artikel 33 kan voor toepassing van een dergelijke methode toestemming worden gegeven. Als een dergelijke methode toegepast wordt, moeten de waardecorrecties jaarlijks worden berekend op basis van de voor het betrokken boekjaar in aanmerking genomen waarde (de actuele waarde) (artikel 33, lid 3).

2.5.2. Gesplitste afschrijving in het geval van geherwaardeerde gebouwen (artikel 32 en artikel 33, lid 3)

32. De afschrijvingskosten op geherwaardeerde gebouwen mogen niet worden gesplitst in een deel dat op de historische kosten gebaseerd is en dat feitelijk op de winst- en verliesrekening geboekt wordt, en een ander deel dat gebaseerd is op het geherwaardeerde bedrag en dat direct en laste van de herwaarderingsreserve wordt gebracht.

33. Artikel 33, lid 3, geeft de lidstaten de mogelijkheid toe te staan of te verlangen dat alleen het bedrag van de waardecorrecties voortvloeiend uit de toepassing van de algemene regel van artikel 32 (de aanschaffingsprijs) onder de desbetreffende posten van de winst- en verliesrekening wordt geboekt en dat het verschil voortvloeiend uit de toepassing van de op grond van artikel 33 gebruikte herwaarderingsmethode afzonderlijk in de schema's wordt vermeld. Deze bepaling verlangt echter wel degelijk dat de afschrijving wordt berekend op basis van de waarde die voor het betrokken boekjaar in aanmerking is genomen. De lidstaten hebben slechts de mogelijkheid toe te staan of te verlangen dat de component van de aanschaffingsprijs in de afschrijving onder de desbetreffende posten wordt vermeld. Het gedeelte van de afschrijvingskosten dat betrekking heeft op het geherwaardeerde bedrag, mag afzonderlijk in de schema's van de winst- en verliesrekening vermeld worden.

2.5.3. Bepaling van het af te schrijven bedrag (artikel 35, lid 1, onder b))

34. De grondslag voor de afschrijving, of het af de schrijven bedrag, wordt in artikel 35, lid 1, onder b), van de richtlijn aangeduid als de "aanschaffings- of vervaardigingskosten". In de praktijk van de financiële verslaggeving wordt het af te schrijven bedrag van een activum echter soms bepaald na aftrek van de restwaarde van het activum. Hoewel in de richtlijn niet specifiek aan de restwaarde wordt gerefereerd, is het gebruik van een restwaarde voor de berekening van het af te schrijven bedrag van een activum niet in strijd met de richtlijn.

2.5.4. De verantwoording van langlopende contracten (artikel 31, lid 1, onder c))

35. Onder langlopende contracten wordt over het algemeen verstaan contracten die betrekking hebben op werk of diensten welke zich over een periode van meer dan een jaar uitstrekken. Er zijn verschillende methoden om een dergelijk contract te verantwoorden. Eén methode bestaat eruit de winst op het contract pas in aanmerking te nemen nadat de opdracht geheel is voltooid (de methode van winstneming op basis van voltooide opdrachten). Een andere methode is het gedeelte van de in aanmerking te nemen winst te relateren aan het gedeelte van de opdracht dat aan het einde van het betrokken boekjaar is voltooid (de methode van winstneming naar rato van de voltooiing van een opdracht). De richtlijn staat beide methoden toe.

36. De tweede methode is echter alleen toegestaan, als het in artikel 31, lid 1, onder c), bepaalde voorzichtigheidsbeginsel volledig in acht wordt genomen. Dit betekent dat:

a) de totale opbrengst van het contract bekend moet zijn;

b) het voltooide gedeelte van de opdracht accuraat moet kunnen worden berekend; en

c) het werk aan de opdracht voldoende moet zijn gevorderd.

Als verwacht wordt dat op een opdracht verlies wordt gemaakt, moet zodra dit ontdekt wordt, een voorziening voor het volledige verlies worden getroffen.

37. Ongeacht de gekozen methode moet in de toelichting op de jaarrekening correcte informatie worden gegeven over de methode die overeenkomstig artikel 43 van de richtlijn toegepast is.

2.5.5. De verantwoording van positieve valutakoersverschillen (artikel 31)

38. In de richtlijn wordt het probleem van de verantwoording van de gevolgen van wijzigingen in valutakoersen niet specifiek behandeld. Artikel 43, lid 1, verlangt dat voor posten van de jaarrekening die oorspronkelijk in een vreemde valuta zijn of waren uitgedrukt, de grondslagen voor hun omrekening in de nationale valuta worden vermeld.

39. Over de vraag hoe omrekeningsverschillen moeten worden weergegeven in de jaarrekening, wordt in Europa reeds lange tijd gediscussieerd (6). Hoewel er altijd overeenstemming heeft bestaan over het feit dat negatieve valutakoersverschillen in de winst- en verliesrekening moeten worden verwerkt zodra zij ontstaan, is twijfel gerezen over de mogelijkheid om positieve valutakoersverschillen in de winst- en verliesrekening op te nemen.

40. Artikel 31 van de richtlijn sluit een interpretatie op grond waarvan positieve valutakoersverschillen in de winst- en verliesrekening verwerkt worden, niet uit. Bovendien bestaat een dergelijke mogelijkheid voor zowel kortlopende als langlopende monetaire posten. Aangezien er zeer geavanceerde financiële instrumenten bestaan, zou het immers arbitrair zijn onderscheid te maken tussen kortlopende en langlopende monetaire posten.

2.5.6. Activering van de kosten van leenvermogen (artikel 35, lid 4)

41. Rente op vermogen dat is geleend ter financiering van de productie van vaste activa, mag op grond van artikel 35, lid 4, worden meegerekend in de vervaardigingskosten, voor zover deze rente op de productieperiode betrekking heeft. De term "productie" in artikel 35, lis 4, moet niet te restrictief worden uitgelegd.

42. Er kan geen twijfel over bestaan dat kosten van leenvermogen die verband houden met de bouw/aanleg van een vast activum, eveneens voor activering in aanmerking komen. Ook de kosten van leenvermogen voor de verwerving van een vast activum mogen worden geactiveerd, mits de verwerving er niet toe leidt dat het activum direct gereed is voor gebruik of verkoop. Activering van de kosten van leenvermogen veronderstelt immers dat er een aanzienlijke termijn zal verstrijken, voordat het activum gereed is voor het geplande gebruik of de geplande verkoop. Bij verwerving kan het gaan om gevallen van componenten die worden verworven en vervolgens geassembleerd.

2.5.7. Activering van milieu-uitgaven (artikel 15, lid 2)

43. Als milieu-uitgaven moeten gedaan om toekomstige milieuschade te voorkomen of te beperken of voor het behoud van hulpbronnen, kunnen zij in aanmerking komen voor verantwoording als activum. Voorwaarde is dat zij overeenkomstig artikel 15, lid 2, van de richtlijn bestemd zijn om duurzaam voor de bedrijfsuitoefening te worden gebruikt, en dat bovendien aan één van de volgende voorwaarden voldaan is:

a) de kosten hebben betrekking op verwachte milieu-opbrengsten en verlengen de levensduur, verhogen de capaciteit of verbeteren de veiligheid of efficiency van activa waarvan de onderneming eigenaar is; of

b) de kosten leiden tot beperking of voorkoming van milieuvervuiling die ten gevolge van toekomstige activiteiten waarschijnlijk zal ontstaan.

2.5.8. Waardering van voorraden (artikel 39, lid 1, onder b)

44. Artikel 39, lid 1, onder b), bepaalt dat vlottende activa worden geboekt tegen de lagere marktwaarde of in bijzondere omstandigheden tegen een andere lagere waarde die zij op de balansdatum bezitten.

45. Hoewel de richtlijn niet specifiek verwijst naar het begrip "directe opbrengstwaarde", kan men zich moeilijk een praktisch geval voorstellen, waarin de aan voorraden toe te kennen lagere waarde op de balansdatum substantieel afwijkt van de directe opbrengstwaarde. Het begrip directe opbrengstwaarde is derhalve verenigbaar met de richtlijn.

2.6. De toelichting op de jaarrekening

2.6.1. Het achterwege laten van gegevens over ondernemingen waarin een deelneming gehouden wordt (artikel 43, lid 1, punt 2, en artikel 45, lid 1, onder b))

46. Volgens artikel 45, lid 1, onder b), mogen de lidstaten toestaan dat de door artikel 43, lid 1, punt 2, verlangde informatie over ondernemingen waarin de verslaggevende onderneming een rechtstreekse of middellijke deelneming heeft, achterwege wordt gelaten, indien het vermelden ervan ernstig nadeel kan berokkenen aan "een van de in artikel 43, lid 1, punt 2, bedoelde ondernemingen".

47. De verwijzing naar "een van de in artikel 43, lid 1, punt 2, bedoelde ondernemingen" betreft niet alleen ondernemingen waarin de onderneming een deelneming heeft, maar ook de houdstermaatschappij zelf, aangezien het verstrekken van informatie in beide gevallen schade kan toebrengen.

2.6.2. Informatie die op het milieu betrekking heeft (artikelen 29, 42 en 43)

48. De volgende voorschriften uit de Richtlijn zijn ook van toepassing op de financiële informatie met betrekking tot milieu aangelegenheden die zouden moeten worden verstrekt in de toelichting bij de jaarrekening:

a) als onderdeel van de informatie die door artikel 43, lid 1, punt 1, verlangd wordt, de op milieuzaken toegepaste waarderingsmethoden;

b) overeenkomstig artikel 29, de buitengewone posten die op het milieu betrekking hebben;

c) overeenkomstig artikel 42, informatie en nadere specificatie van milieuvoorzieningen die onder "Overige voorzieningen" getroffen zijn;

d) overeenkomstig artikel 43, lid 1, punt 7, voorwaardelijke verplichtingen, waaronder voldoende gespecificeerde beschrijvende informatie, zodat de aard van de onvoorziene gebeurtenis kan worden begrepen.

2.7. Het jaarverslag

2.7.1. Informatie die op het milieu betrekking heeft (artikel 46)

49. Op grond van artikel 46 kan het zinvol zijn in het jaarverslag de volgende informatie over milieuzaken te verstrekken:

a) als milieuzaken van belang zijn voor de financiële positie van de onderneming, een beschrijving daarvan en de reactie van de onderneming daarop;

b) het beleid dat door de onderneming is vastgesteld om milieubeschermingsmaatregelen na te leven;

c) de verbeteringen die op cruciale gebieden van de milieubescherming zijn doorgevoerd;

d) een indicatie van prikkels van zijde van de overheid die verband houden met milieubeschermingsmaatregelen, zoals subsidies en fiscale tegemoetkomingen;

e) de mate waarin milieubeschermingsmaatregelen die voortvloeien uit wijzigingen van toekomstige wettelijke voorschriften die reeds zijn uitgevaardigd - of grotendeels zijn uitgevaardigd -, zich in de fase van implementatie bevinden;

f) als in een afzonderlijk milieujaarverslag andere kwantitatieve en kwalitatieve informatie met betrekking tot het milieu verstrekt wordt, een verwijzing naar dit verslag.

3. DE ZEVENDE RICHTLIJN BETREFFENDE DE GECONSOLIDEERDE JAARREKENING (7)

3.1. Definitie van groep en toepassingsgebied van de consolidatie

3.1.1. Meerderheid van de stemrechten in een andere onderneming (artikel 1, lid 1, onder a))

50. Artikel 1, lid 1, onder a), van de richtlijn verlangt dat een geconsolideerde jaarrekening wordt opgesteld, als een onderneming de meerderheid van de stemrechten in een andere onderneming bezit. De meerderheid van stemrechten valt niet noodzakelijk samen met de meerderheid van het aandelenkapitaal.

51. Als de betrokken onderneming aandelen met meervoudig stemrecht uitgegeven heeft, moet om te bepalen of een onderneming al dan niet in de consolidatie wordt betrokken, met deze aandelen volledig rekening worden gehouden, zelfs als dergelijke aandelen niet de meerderheid van het kapitaal vormen. Hetzelfde beginsel geldt voor aandelen zonder stemrecht, dat wil zeggen dat met de aandelen die de onderneming houdt, zuiver op basis van de eraan verbonden stemrechten en ongeacht het gedeelte van het kapitaal dat zij vertegenwoordigen, rekening moet worden gehouden.

52. Voor de definitie van de moeder-dochterverhouding moet onder meerderheid van stemrechten altijd worden verstaan de gewone meerderheid van alle stemrechten in de onderneming. Dit geldt ook, als de wet, de akte van oprichting of de statuten verlangen dat voor alle of bepaalde besluiten van de onderneming een gekwalificeerde meerderheid noodzakelijk is. De moeder-dochterverhouding wordt niet beïnvloed door bepalingen in de wet, de akte van oprichting of de statuten die de stemgerechtigdheid van een aandeelhouder beperken tot een bepaald percentage van de totale stemrechten dat lager is dan de meerderheid van alle stemrechten, ongeacht de omvang van zijn belang en de daarmee verbonden stemrechten.

53. De in punt 52 bedoelde beperkingen moeten echter worden gezien in het licht van het bepaalde in artikel 13, lid 3, onder a), aa), volgens hetwelk een onderneming buiten de consolidatie mag worden gelaten indien ingrijpende en duurzame beperkingen in wezenlijke mate de moederonderneming bemoeilijken haar rechten ten aanzien van het vermogen of het bestuur van deze onderneming uit te oefenen.

54. Indien het deel in het kapitaal in het percentage van het stemrecht uiteenlopen en de consolidatie plaats heeft gevonden op basis van de meerderheid van de stemrechten, moet in de toelichting op de geconsolideerde jaarrekening informatie worden gegeven over de grondslag waarop is geconsolideerd, dat wil zeggen informatie over het percentage van de gehouden stemrechten (artikel 34, lid 2, onder a)).

3.1.2. Het recht de meerderheid van de leden van het bestuurs-, leidinggevend of toezichthoudend orgaan van een onderneming te benoemen of te ontslaan (artikel 1, lid 1, onder b))

55. Artikel 1, lid 1, onder b), verlangt dat een geconsolideerde jaarrekening wordt opgesteld, als een onderneming het recht heeft de meerderheid van de leden van het bestuurs-, leidinggevend of toezichthoudend orgaan van een andere onderneming (dochteronderneming) te benoemen en tegelijkertijd aandeelhouder is van die andere onderneming.

56. In principe valt onder deze bepaling niet de situatie waarin een onderneming op grond van de akten van oprichting of de statuten het recht heeft een minderheid van de leden van een van de genoemde organen van de andere onderneming te benoemen, welke minderheid de meerderheid van de stemrechten in het betrokken orgaan heeft. Consolidatie is slechts verplicht, als er sprake is van een recht om de meerderheid van de leden van het bestuursorgaan te benoemen of te ontslaan.

3.1.3. Buiten de consolidatie laten van dochterondernemingen met zodanige activiteiten dat het in de consolidatie betrekken ervan niet verenigbaar is met het beginsel van het getrouwe beeld (artikel 14, lid 1)

57. In artikel 14, lid 1, van de richtlijn is bepaald dat een onderneming buiten de geconsolideerde jaarrekening moet worden gelaten, als het daarin opnemen ervan niet verenigbaar is met de verplichting een getrouw beeld te geven. In het tweede lid van dit artikel wordt het toepassingsgebied ervan beperkt, maar in de moderne verslaggevingspraktijk wordt aan deze vorm van buiten de consolidatie laten een nog beperktere rol gegeven.

58. Sedert de vaststelling van de richtlijn heeft een ontwikkeling plaatsgevonden in de richting van het opnemen van meer en meer dochterondernemingen in de geconsolideerde jaarrekening, ongeacht de vraag hoe de aard van hun activiteiten zich verhoudt tot die van de moeder. Er wordt de voorkeur aan gegeven de dochteronderneming in de geconsolideerde jaarrekening op te nemen met passende informatie (in opgesplitste vorm) in de toelichting. Artikel 14, lid 1, dient in het licht van deze ontwikkeling te worden gelezen en een dochteronderneming dient derhalve uitsluitend buiten de consolidatie te worden gelaten in zeer zeldzame omstandigheden wanneer de toepassing van het beginsel van het getrouwe beeld zoals beschreven in artikel 16, lid 3, zulks vereist.

3.2. Het opstellen van de geconsolideerde jaarrekening

3.2.1. De geconsolideerde balans en winst- en verliesrekening (artikel 17)

59. Volgens artikel 17 van de richtlijn gelden voor de indeling van de geconsolideerde balans en winst- en verliesrekening de bepalingen van de Vierde richtlijn (artikelen 9 en 10 en 23 tot en met 26). Aanpassingen die voortvloeien uit de bijzondere aard van de geconsolideerde jaarrekening, zijn echter toegestaan. Bij dergelijke aanpassingen gaat het in de eerste plaats om posten die in de Zevende richtlijn uitdrukkelijk vermeld worden als aanvulling op de in de Vierde richtlijn vermelde posten en die logisch voortvloeien uit de consolidatie. Het betreft de volgende posten:

- het positieve of negatieve consolidatieverschil (artikel 19, lid 1, onder c));

- het bedrag aan kapitaal (artikel 21) en winst of verlies (artikel 23) dat aan minderheidsaandeelhouders kan worden toegerekend;

- het verschil tussen de boekwaarde van een deelneming en het bedrag dat overeenkomt met het deel van het eigen vermogen van de geassocieerde onderneming dat deze deelneming belichaamt, indien de vermogensmutatiemethode toegepast wordt (artikel 33, lid 2, onder a) en b)), alsmede het deel van het resultaat van de geassocieerde onderneming waarop de vermogensmutatiemethode is toegepast (artikel 33, lid 6).

60. Artikel 17, lid 2, geeft de lidstaten de mogelijkheid toe te staan het opsplitsen van voorraden in grondstoffen en hulpstoffen, werk in uitvoering, gereed product en handelsvoorraden en vooruitbetalingen achterwege te laten, als er bijzondere omstandigheden zijn waardoor het verstrekken van dergelijke gedetailleerde informatie tot onevenredige kosten zou leiden. Voorraden mogen daarom worden ingedeeld op grond van de tijdens het boekjaar meest frequent voorgekomen bestemming ervan.

3.2.2. Voorschriften bij de toepassing van "internationale" regels voor de verslaggeving (artikelen 17 en 29)

61. Als een onderneming verplicht is haar geconsolideerde jaarrekening conform de Zevende richtlijn op te stellen, maar tegelijkertijd wenst te voldoen aan de voorschriften van andere regels, zoals de internationale standaarden voor jaarrekeningen (IAS) of de Amerikaanse "Generally Accepted Accounting Principles" (US GAAP), is zulks alleen mogelijk op voorwaarde dat de geconsolideerde jaarrekening en voor de waarderingsmethoden.

De geconsolideerde balans en winst- en verliesrekening moeten overeenkomstig de voorschriften van de richtlijn zijn opgesteld. Dit betekent dat in de schema's van de Vierde Richtlijn geen andere aanpassingen mogen worden aangebracht dan die welke op grond van artikel 4 van deze richtlijn zijn toegestaan.

Ten aanzien van de waarderingsregels geeft artikel 29, lid 2, de lidstaten de mogelijkheid toe te staan of voor de schrijven in de geconsolideerde jaarrekening andere waarderingsmethoden te gebruiken dan die welke de moederonderneming voor haar jaarrekening gebruikt. Ook deze andere waarderingsmethoden moeten echter conform de Vierde richtlijn zijn. Waarderingsmethoden die strijdig zijn met die welke op grond van de Vierde richtlijn zijn toegestaan, mogen niet worden toegepast.

(1) Vierde Richtlijn van de Raad van 25 juli 1978 (78/660/EEG) betreffende de jaarrekening van bepaalde vennootschapsvormen (PB L 222 van 14.8.1978, blz. 11-31).

Zevende Richtlijn van de Raad van 13 juni 1983 (83/349/EEG) betreffende de geconsolideerde jaarrekening (PB L 193 van 18.7.1983, blz. 1-17).

In de bank- en verzekeringssector gelden daarnaast de volgende richtlijnen:

Richtlijn 86/635/EEG van de Raad van 8 december 1986 betreffende de jaarrekening en de geconsolideerde jaarrekening van banken en andere financiële instellingen (PB L 372 van 31.12.1986, blz. 1-17).

Richtlijn 91/674/EEG van de Raad van 19 december 1991 betreffende de jaarrekening en de geconsolideerde jaarrekening van verzekeringsondernemingen (PB L 374 van 31.12.1991, blz. 7-31).

(2) "Harmonisatie van de jaarrekeningen: een nieuwe strategie ten aanzien van internationale harmonisatie", mededeling van de Commissie, COM(95) 508, november 1995, 8 bladzijden.

(3) "Een onderzoek naar de conformiteit tussen de internationale standaarden voor jaarrekeningen en de Europese jaarrekeningenrichtlijnen", Europese Commissie, 1996, 22 bladzijden.

(4) Wanneer in dit deel de term "de richtlijn", wordt gebruikt, wordt hiermee de Vierde Richtlijn bedoeld, tenzij duidelijk naar een andere richtlijn wordt verwezen.

(5) Zie ook "Paper of the Accounting Advisory Forum: Environmental issues in financial reporting", (document XV/6004/94), Europese Commissie 1995, blz. 5.

(6) Zie bijvoorbeeld "Document van het Raadgevend Forum voor de jaarverslaggeving: De omrekening van vreemde-valutaposten". Europese Commissie, Bureau voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen, Luxemburg, 1995, 62 bladzijden.

(7) Wanneer in dit deel de term "de richtlijn" wordt gebruikt, wordt hiermee de Zevende Richtlijn bedoeld, tenzij duidelijk naar een andere richtlijn wordt verwezen.