Beschikking van de Commissie

van 7 februari 2001

waarbij een concentratie verenigbaar met de gemeenschappelijke markt en de werking van de EER-overeenkomst wordt verklaard

(Zaak COMP/M.1853 - EDF/EnBW)

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2001) 335)

(Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2002/164/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 57, lid 2, onder a),

Gelet op Verordening (EEG) nr. 4064/89 van de Raad van 21 december 1989 betreffende de controle op concentraties van ondernemingen(1), laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 1310/97(2), en met name op artikel 8, lid 2,

Gelet op het besluit van de Commissie van 2 oktober 2000 om in de onderhavige zaak de procedure in te leiden,

Na de betrokken ondernemingen in de gelegenheid te hebben gesteld hun opmerkingen betreffende de door de Commissie gemaakte bezwaren kenbaar te maken,

Gezien het advies van het Adviescomité voor concentraties(3),

Overwegende hetgeen volgt:

(1) Op 31 augustus 2000 werd de Commissie, overeenkomstig artikel 4 van Verordening (EEG) nr. 4064/89, hierna de "concentratieverordening" genoemd, in kennis gesteld van een voorgenomen concentratie, waarbij de Franse onderneming Electricité de France, hierna "EDF" genoemd, naast Zweckverband Oberschwäbische Elektrizitätswerke, hierna "OEW" genoemd, de gezamenlijke zeggenschap, in de zin van artikel 3, lid 1, onder b), van de concentratieverordening, verwerft over de onderneming Energie Baden-Württemberg AG, hierna "EnBW" genoemd.

(2) Op 2 oktober 2000 besloot de Commissie, overeenkomstig artikel 6, lid 1, onder c), van de concentratieverordening en artikel 57 van de EER-overeenkomst, de procedure in deze zaak in te leiden.

(3) De hoorzitting vond plaats op 20 en 21 december 2000.

(4) Het Adviescomité heeft het ontwerp van de onderhavige beschikking op 31 januari 2001 besproken.

I. DE PARTIJEN EN DE TRANSACTIE

(5) Het bedrijf EDF is volledig in handen van de staat en is actief op alle terreinen van de levering en het vervoer van elektriciteit in Frankrijk. EDF is de beheerder van het nationale transmissienetwerk. Via zijn dochteronderneming EDF International, hierna "EDFI" genoemd, een houdstermaatschappij, heeft EDF aandelen in elektriciteitsbedrijven in veel Europese landen, met inbegrip van Oostenrijk, België, Italië, Luxemburg, Nederland, Portugal, Spanje, Zweden, Zwitserland en het Verenigd Koninkrijk. De belangrijkste participaties worden in overweging 85 uiteengezet. Buiten Frankrijk houdt EDF zich ook bezig met de handel in elektriciteit via EDF Trading Ltd, hierna "EDFT" genoemd, waarover EDF en SA Louis-Dreyfus & Cie, Frankrijk, de gezamenlijke zeggenschap hebben. Voorts is EDF actief in de bouw, de exploitatie en het onderhoud van elektriciteitscentrales en -netwerken en levert het bedrijf diensten op het gebied van afvalrecycling en straatverlichting.

(6) OEW is een affiliatie van negen districten in het zuidwesten van Duitsland en heeft als belangrijkste doelstelling het houden van aandelen in bedrijven die actief zijn in de energiesector. Via zijn volle dochteronderneming OEW Beteiligungsgesellschaft mbH heeft OEW 34,5 % van de aandelen in EnBW in zijn bezit.

(7) EnBW is een verticaal geïntegreerd elektriciteitsbedrijf dat actief is op alle terreinen van de levering en het vervoer van elektriciteit, met name in het zuidwesten van Duitsland. Voorts heeft EnBW activiteiten op het gebied van de elektriciteitshandel. Andere ondernemingsactiviteiten omvatten de levering van gas en stadsverwarming, telecommunicatie, afvalrecycling en financiële diensten.

(8) Voorafgaand aan de voorgestelde concentratie had de Landesstiftung Baden-Württemberg GmbH, die volledig eigendom is van de deelstaat Baden-Württemberg, 25,005 % van de aandelen in EnBW. De resterende aandeelhouders van EnBW waren en zijn nog steeds: OEW met een belang van 34,5 %, Landeselektrizitätsverband Württemberg (12,04 %), Gemeindeelektrizitätsverband Schwarzwald Donau (8,82 %), Technische Werke der Stadt Stuttgart GmbH (9,00 %) en Badischer Elektrizitätsverband (5,40 %).

(9) In 1999 organiseerde de deelstaat Baden-Württemberg een openbare inschrijving voor de verkoop van zijn aandelen in EnBW. Deze werden toegewezen aan EDFI, die aldus 25,005 % van de aandelen in EnBW verwierf. EDFI heeft zijn belang in EnBW sindsdien uitgebreid tot 34,5 % en heeft zo krachtens de aandeelhoudersovereenkomst pariteit bereikt met OEW.

II. CONCENTRATIE

(10) Als gevolg van de voorgestelde concentratie zal EnBW een gemeenschappelijke onderneming worden onder de gezamenlijke zeggenschap van EDFI en OEW. EDFI en OEW beschikken tezamen over de meerderheid van de stemrechten in EnBW. De aandeelhoudersovereenkomst geeft bindende regels betreffende de uitoefening van stemrechten en de invloed op EnBW ten aanzien van diens marktstrategie en commercieel beleid, en voorziet in een procedure voor gezamenlijke besluitvorming in de vorm van een bundeling van stemmen. De bundeling van stemmen zal de uniforme uitoefening van de stemrechten van EDFI en OEW in de vergadering van aandeelhouders waarborgen. Een aandeelhouderscommissie zal zorgen voor het juiste functioneren van de bundeling van stemmen. EDFI en OEW worden elk door maximaal vier leden in de aandeelhouderscommissie vertegenwoordigd. Voordat er een besluit wordt genomen door de raad van commissarissen of de vergadering van aandeelhouders van EnBW, zal de aandeelhouderscommissie zich over de betreffende kwestie buigen. Indien er in de aandeelhouderscommissie geen unanimiteit kan worden bereikt, moeten EDFI en OEW tegen het besluit stemmen dat wordt voorgesteld op het niveau van de raad van commissarissen of de vergadering van aandeelhouders.

(11) De voorgestelde transactie is derhalve een concentratie in de zin van artikel 3, lid 1, onder b), van de concentratieverordening.

III. COMMUNAUTAIRE DIMENSIE

(12) EDF, OEW en EnBW hadden in 1999 wereldwijd een gecombineerde totale omzet van meer dan 5000 miljoen EUR (32057 miljoen EUR voor EDF, 57 miljoen EUR voor OEW en ongeveer 4111 miljoen EUR voor EnBW). In 1999 hadden EDF en EnBW in de Gemeenschap ieder een omzet van meer dan 250 miljoen EUR (30484 miljoen EUR voor EDF en 4040 miljoen EUR voor EnBW). Noch EDF, noch EnBW behaalde meer dan tweederde van zijn totale omzet in de Gemeenschap binnen één lidstaat. Bijgevolg heeft de aangemelde transactie een communautaire dimensie in de zin van artikel 1, lid 2, van de concentratieverordening.

IV. BEOORDELING VANUIT HET OOGPUNT VAN DE MEDEDINGING

A. RELEVANTE PRODUCTMARKTEN

(13) De voorgenomen concentratie dient te worden gezien tegen de achtergrond van de stand van liberalisering van de elektriciteitsmarkten in Frankrijk. De Franse elektriciteitswet van 10 februari 2000(4), hierna "de elektriciteitswet" genoemd, is aangenomen met het oog op de tenuitvoerlegging van Richtlijn 96/92/EG van het Europees Parlement en de Raad van 19 december 1996 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit(5).

(14) Krachtens artikel 22 van de elektriciteitswet zijn de in aanmerking komende afnemers, zoals bij decreet omschreven overeenkomstig artikel 19 van Richtlijn 96/92/EG, alle grote Franse industriële afnemers met een vraag per locatie van 16 GWh/jaar of meer, wat neerkomt op ongeveer 30 % van het verbruik in Frankrijk. Sinds 20 mei 2000 komen afnemers met een vraag per locatie van 16 GWh/jaar in aanmerking. Op 31 augustus 2000 werd een lijst gepubliceerd van 1206 bedrijven die op deze wijze kenbaar hebben gemaakt dat zij in aanmerking komen.

(15) Er is momenteel nog een decreet in voorbereiding dat meer industriële afnemers zal aanmerken als in aanmerking komende afnemers door verlaging van de drempel van 16 GWh naar 9 GWh/jaar. Na deze verhoging van het aantal in aanmerking komende afnemers zou de markt voor deze afnemers neerkomen op ongeveer 34 % van het verbruik in Frankrijk, d.w.z. een verhoging van 4 % vergeleken met de huidige situatie.

(16) Voorts bepaalt artikel 22 II van de elektriciteitswet dat onafhankelijke bevoegde elektriciteitsproducenten die elektriciteit aankopen om deze vervolgens door te verkopen aan in aanmerking komende afnemers, eveneens worden beschouwd als in aanmerking komende afnemers. Dezelfde regel geldt voor Distributeurs non-nationalisés (DNN) indien zij elektriciteit leveren aan in aanmerking komende afnemers in hun lokale distributie- en verzorgingsgebied.

(17) De artikelen 12 tot en met 16 van de elektriciteitswet hebben betrekking op het transport van elektriciteit. EDF is de Franse beheerder van het hoogspanningstransmissienet (GRT) die verantwoordelijk is voor beheer, onderhoud en ontwikkeling van dit systeem in Frankrijk. Binnen EDF is voor dit doel een speciale divisie, RTE, opgericht, waarvan de directeur is benoemd bij ministeriële beschikking. EDF en ongeveer 150 DNN zijn de verantwoordelijke Franse beheerders van het distributienet (GRD). Onder de DNN vallen de gemeentelijke en regionale distributiebedrijven.

(18) De elektriciteitswet voorziet in een recht van toegang tot het transmissie- en distributienet (regionale distributie van elektriciteit). Frankrijk heeft gekozen voor een stelsel van gereguleerde toegang. Het decreet betreffende de voorwaarden voor toegang tot en gebruik van de transmissie- en distributienetwerken, met inbegrip van met name de tarieven voor gebruik van het netwerk, is in voorbereiding. Tarieven voor het gebruik van de transmissie- en distributienetwerken zullen worden voorgesteld door de Reguleringscommissie Elektriciteit (Commission de Régulation de l'Électricité - CRE) en worden goedgekeurd door de bevoegde minister.

(19) Bij de bepaling van de relevante productmarkt voor de beoordeling van de voorgestelde concentratie moet rekening worden gehouden met de huidige stand van de liberalisering in Frankrijk. Er moet een onderscheid worden gemaakt tussen de levering aan in aanmerking komende afnemers, die vrij zijn in de keuze van hun leverancier, en de levering aan niet in aanmerking komende afnemers, die hun leverancier nog niet zelf kunnen kiezen (zie ook de beschikking van de Commissie in zaak IV/M.1557 - EDF/Louis-Dreyfus(6)). De onderstaande beoordeling zal zich richten op de levering aan in aanmerking komende afnemers.

B. RELEVANTE GEOGRAFISCHE MARKT

(20) In haar beschikking in de zaak EDF/Louis-Dreyfus heeft de Commissie de Franse energiemarkt beschouwd als een markt met een duidelijk nationale dimensie vanwege de wettelijke en technische beperkingen.

(21) Het onderzoek van de Commissie in de onderhavige zaak heeft aangetoond dat de markt voor levering van elektriciteit aan in aanmerking komende afnemers niet groter is dan de nationale markt. Vóór de recente liberalisering van de Franse markt kon geen substantiële invoer van elektriciteit plaatsvinden.

(22) Bovendien wordt de invoer tot op zekere hoogte ingeperkt door de beperkte capaciteit van koppellijnen (een situatie die nog wel enige tijd kan voortduren). Volgens vrij toegankelijke informatie bedraagt de capaciteit van de koppellijnen tussen Frankrijk en zijn buurlanden ongeveer 20 tot 25 GW. Wegens technische beperkingen is de bruikbare capaciteit van de koppellijnen echter ongeveer 10 GW. Vergeleken met de in Frankrijk geïnstalleerde productiecapaciteit van ongeveer 110 GW is de invoercapaciteit minder dan 10 %.

(23) In dit kader voeren de partijen aan dat de beschikbare invoercapaciteit in werkelijkheid veel groter is. Gezien de relatief hoge uitvoer van Frankrijk naar buurlanden zou een vergelijkbare invoer meer dan opwegen tegen de stroom van geëxporteerde elektriciteit met als resultaat dat de volledige geïnstalleerde capaciteit weer beschikbaar zou zijn voor extra ingevoerde elektriciteit. Dit superpositie-effect van de invoer- en uitvoerstromen kan echter slechts optreden voorzover de elektriciteitstromen in beide richtingen op precies hetzelfde moment plaatsvinden. De verhoging van de beschikbare capaciteit wegens superpositie is derhalve in werkelijkheid onzeker.

(24) In 1999 heeft Frankrijk ongeveer 4 TWh elektriciteit ingevoerd(7). Vergeleken met het totale verbruik op de Franse markt van 430 TWh(8) was het aandeel van de invoer dus net onder de 1 %. Op het elektriciteitsverbruik van in aanmerking komende afnemers, dat 130 TWh bedroeg, zou het aandeel van de ingevoerde elektriciteit 3 % zijn geweest.

(25) Bijgevolg is Frankrijk de geografische markt voor de levering aan in aanmerking komende afnemers.

C. BEOORDELING VANUIT HET OOGPUNT VAN DE MEDEDINGING

1. MACHTSPOSITIE VAN EDF

1.1. EDF heeft een buitengewoon groot marktaandeel op de markt van in aanmerking komende afnemers en is de belangrijkste producent en leverancier van elektriciteit in Frankrijk

(26) EDF heeft een machtspositie in Frankrijk als het gaat om de levering aan in aanmerking komende afnemers. De partijen voeren in hun aanmelding aan dat EDF meer dan 80 % van de markt van in aanmerking komende afnemers, met inbegrip van zelfopwekkers, voor zijn rekening neemt. Volgens de partijen produceerden de zelfopwekkers en onafhankelijke producenten in 1999 31 TWh. De onafhankelijke productie was in 1999 goed voor 24,8 TWh en de zelfopwekking, die in feite geen deel uitmaakt van de markt, was goed voor rond 6,2 TWh. Momenteel bedraagt het verbruik van in aanmerking komende afnemers ongeveer 130 TWh. Wanneer wordt aangenomen dat de volledige productie door zelfopwekking van 6,2 TWh afkomstig was van in aanmerking komende afnemers, zou de door de markt geleverde hoeveelheid 123,8 TWh zijn geweest. Van deze hoeveelheid moet ten minste 117 TWh, d.w.z. ongeveer 95 %, door EDF zijn geleverd. Het is inderdaad zo dat in 1999 slechts 6,8 TWh door de onafhankelijke producenten (met uitzondering van EDF en zelfopwekkers) opgewekte elektriciteit werd geleverd aan andere afnemers dan EDF. Voor 2000 zou het marktaandeel van EDF iets lager kunnen zijn, aangezien enkele buitenlandse leveranciers, met name Duitse elektriciteitsmaatschappijen, leveringscontracten wisten af te sluiten met enkele in aanmerking komende afnemers.

(27) De machtspositie van EDF op de markt van in aanmerking komende afnemers dient te worden gezien in het licht van de belangrijke positie van dit bedrijf als producent in Frankrijk. EDF is de belangrijkste elektriciteitsproducent in Frankrijk. Zijn geïnstalleerde productiecapaciteit in Frankrijk van 103,5 GW bestaat uit kerncentrales (63 GW), centrales voor fossiele brandstof (17,2 GW) en waterkrachtcentrales (23,3 GW). In 1999 bedroeg EDF's productie 469 TWh van de 500 TWh totale elektriciteitsopwekking, hetgeen overeenkomt met een marktaandeel van 93,8 %. Van EDF's totale productie was 80 % afkomstig van kernenergie, 15 % van waterkrachtcentrales en 5 % van centrales voor fossiele brandstof(9).

(28) In 1999 bedroeg het totale verbruik in Frankrijk 430 TWh. De totale hoeveelheid door EDF in Frankrijk geleverde elektriciteit bedroeg 417,6 TWh, hetgeen overeenkomt met een marktaandeel van 97 %.

1.2. Andere elektriciteitsproducenten hebben slechts een marginaal aandeel en leveren hun elektriciteit voornamelijk aan EDF

(29) Behalve EDF zijn er in Frankrijk drie andere elektriciteitsproducenten actief(10). Compagnie Nationale du Rhône (CNR) heeft een geïnstalleerde productiecapaciteit van 2,785 GW en produceert elektriciteit op de Rhône, die echter aan EDF wordt verkocht (18 TWh in 1999). EDF heeft een zesde van het aandelenkapitaal van CNR in zijn bezit en benoemt één van de 30 directeuren. EDF heeft CNR sinds 1946 beheerd. Momenteel onderhandelt EDF over de voorwaarden voor zijn terugtrekking uit CNR op basis van artikel 50 van de elektriciteitswet. Société Nationale d'Électricité et de Thermique (SNET), waarin EDF een belang heeft van 19 %, heeft een geïnstalleerde capaciteit van 2,6 GW en produceerde in 1999 6,8 TWh, waarvan een bepaalde hoeveelheid werd geleverd aan in aanmerking komende afnemers. Harpen AG, dat tot de RWE-groep behoort, produceert elektriciteit in zeven kleinschalige waterkrachtcentrales (geïnstalleerde capaciteit: 0,57 GW). De totale productie van de elektriciteitscentrales, 0,2 TWh (159,4 GWh) in 1999, wordt echter aan EDF geleverd.

(30) Vergeleken met de overheersende positie die EDF op het vlak van de elektriciteitsproductie inneemt, kunnen de drie potentiële onafhankelijke leveranciers geen rol van betekenis spelen bij de levering aan in aanmerking komende afnemers. Zelfs als zowel CNR als SNET al in staat waren om hun volledige productie te leveren aan in aanmerking komende afnemers, zou hun gezamenlijke productie slechts goed zijn voor 19 % van de totale Franse markt voor de levering aan in aanmerking komende afnemers die ongeveer 130 TWh bedraagt. Dit wordt ook erkend door de Reguleringscommissie Elektriciteit CRE, die in haar jaarverslag stelt dat "in de komende paar jaar EDF meer concurrentie te duchten zal hebben van de activiteiten van buitenlandse producenten dan van de aanwezigheid van belangrijke producenten binnen de nationale grenzen"(11).

(31) Bovendien bevat de elektriciteitswet belangrijke beperkingen die de manoeuvreerruimte van de onafhankelijke elektriciteitsproducenten ten aanzien van de levering aan in aanmerking komende afnemers nog verder verkleinen. Artikel 22 IV van de elektriciteitswet alsmede artikel 2 van decreet nr. 2000-1069 van 30 oktober 2000 bepaalt dat bevoegde elektriciteitsproducenten slechts een hoeveelheid elektriciteit kunnen kopen voor wederverkoop aan in aanmerking komende afnemers die overeenkomt met 20 % van hun respectieve geïnstalleerde productiecapaciteit. Dit beperkt de onafhankelijke elektriciteitsproducenten aanzienlijk in hun mogelijkheden om een actievere rol te spelen op de markt van in aanmerking komende afnemers. Zij nemen namelijk al een marginale positie in wat hun totale productie betreft, omdat zij goed zijn voor minder dan 5 % van de totale Franse productie. Doordat de hoeveelheid energie die onafhankelijke elektriciteitsproducenten kunnen inkopen om deze vervolgens te leveren aan in aanmerking komende afnemers, beperkt wordt tot 20 % van hun respectieve productiecapaciteit, is het echter uitgesloten dat deze bedrijven in de toekomst belangrijke alternatieve leveranciers kunnen worden voor in aanmerking komende afnemers. Bij zijn beoordeling van de gevolgen van de 20 %-limiet kwam een deskundigengroep van "inspecteurs des finances" in een verslag voor de Reguleringscommissie Elektriciteit CRE tot de volgende conclusie: "De clausule waarnaar hierboven wordt verwezen kan, naar het zich laat aanzien, op zichzelf een belemmering vormen voor de handel in elektriciteit (zowel met betrekking tot financiële markten als de bilaterale handel) ... In dit kader lijkt dit beding ongunstig te zijn voor de Franse producenten die onafhankelijk zijn van EDF, in die zin dat het tot gevolg heeft dat de bestaande hiërarchie van marktaandelen gehandhaafd blijft, terwijl het de concurrenten van EDF belet om te concurreren met EDF door hun inkoopaanbod te completeren, wat hen terecht in staat zou stellen om hun bescheiden productiecapaciteit te compenseren"(12).

1.3. De situatie ten aanzien van mogelijke toetreding tot de Franse markt

1.3.1. Algemeen

(32) Het onderzoek van de Commissie heeft uitgewezen dat het voor nieuwkomers niet onmogelijk is om de Franse markt te betreden. Meer in het bijzonder zijn aanbestedingen voor de levering van elektriciteit die werden georganiseerd door in aanmerking komende afnemers, in sommige gevallen gegund aan buitenlandse leveranciers. Het blijft echter een feit dat het nog steeds moeilijk is voor nieuwkomers, met name voor buitenlandse leveranciers, om in Frankrijk activiteiten te ontplooien op het gebied van de energievoorziening.

(33) Een buitenlandse leverancier van elektriciteit die actief wil worden op de Franse markt kan gebruikmaken van productiecapaciteit in Frankrijk, of elektriciteit inkopen bij een andere producent in het kader van handelsactiviteiten of elektriciteit invoeren die is opgewekt in zijn eigen centrales in het buitenland.

1.3.2. Problemen bij de toetreding tot de Franse markt

1.3.2.1. Nieuwkomers hebben slechts marginale kansen om toegang te krijgen tot productiecapaciteit in Frankrijk

(34) Toegang tot productiecapaciteit in Frankrijk zou slechts dan daadwerkelijk mogelijk zijn als EDF een dergelijke toegang zou toestaan, aangezien EDF de belangrijkste producent in Frankrijk is. De drie potentiële onafhankelijke producenten leveren momenteel voornamelijk elektriciteit aan EDF of produceren energie voor eigen gebruik. Er is een aantal industriële grootgebruikers dat elektriciteit opwekt voor eigen gebruik, maar voor de overtollige productie gebonden is aan langetermijncontracten (twaalf jaar) met EDF als onderdeel van het programma van gecombineerde productie(13).

(35) In dit opzicht stellen de partijen dat de fiatteringsprocedure voor nieuwe productiefaciliteiten van meer dan 4,5 MW(14) per eenheid, zoals vastgelegd in de elektriciteitswet en decreet 2000-877 van 7 september 2000, alle elektriciteitsproducenten in de Gemeenschap in staat stelt om hun eigen productiefaciliteiten in Frankrijk op te zetten. De opbouw van productiecapaciteit is echter een langetermijnproces en brengt hoge investeringen met zich, te weten hoge verzonken kosten, die niet anders gebruikt kunnen worden dan voor de opwekking van elektriciteit. Voorts zouden afnemers bereid moeten zijn om langetermijncontracten van tien tot 15 jaar te tekenen om de hoge initiële investeringen enigszins zeker te stellen. Daar komt nog bij dat er in Frankrijk geen spotmarkt bestaat, hetgeen betekent dat overtollige productie ofwel verloren zou gaan of verkocht moet worden aan EDF. Bovendien variëren de exploitatiekosten aanzienlijk naar gelang van de primaire energie die wordt gebruikt voor een dergelijke centrale. Fossiele brandstoffen, zoals steenkool, olie en gas, brengen veel hogere exploitatiekosten met zich dan waterkracht of nucleaire brandstoffen. Een energiecentrale die gebruikmaakt van fossiele brandstoffen zou niet kunnen concurreren met de lage prijzen die EDF kan bieden op basis van zijn nucleaire productiecapaciteit.

(36) Bovendien wordt de bestaande productiecapaciteit allerminst volledig benut. Op basis van EDF's geïnstalleerde productiecapaciteit zou de theoretische maximale productie 906,6 TWh (103,5 GW * 24 uur * 365 dagen) per jaar bedragen. Dit zou bijna het dubbele zijn van EDF's totale productie in 1999 die 469 TWh bedroeg. In het verleden was de ontwikkeling van de productiecapaciteit gefundeerd op prognoses op basis van zeer optimistische aannames over de toekomstige groei van de vraag, die niet uitkwamen. Dit wordt bevestigd door de CRE in haar jaarverslag, waarin wordt gesteld dat "in overeenstemming met de tendens die wordt waargenomen in Europa, maar die in Frankrijk veel duidelijker naar voren komt, de productie tegemoet lijkt te kunnen komen aan de te verwachten wijziging in de vraag zonder dat extra investeringen in capaciteit vereist zijn ... De concurrentiekracht van energiecentrales waarvoor nu grotendeels is betaald, maakt dat de installatie van nieuwe grote capaciteit in de komende jaren doorgaans economisch niet verantwoord is. Deze situatie plus de gevolgen van de historische monopoliepositie van EDF, die ongeveer 97 % van het totale verbruik produceert, verklaart waarom de ontwikkeling van de concurrentie in Frankrijk, met de nu bereikte drempels voor in aanmerking komende afnemers, vermoedelijk niet zal inhouden dat er nieuwe capaciteit wordt geïnstalleerd ter concurrentie met de capaciteit van de traditionele producent"(15).

1.3.2.2. Nieuwkomers hebben in Frankrijk slechts marginale kansen op het inkopen van elektriciteit als handelsactiviteit

(37) Voor de handel in elektriciteit op groothandelsniveau is liquiditeit vereist, dat wil zeggen een omgeving waarin producenten toereikende hoeveelheden kunnen verkopen aan handelaren. In Frankrijk is de concurrentiestructuur niet gunstig voor liquiditeit, waardoor het niet waarschijnlijk is dat deze zich zal ontwikkelen. EDF is namelijk de belangrijkste producent in Frankrijk en de drie potentiële onafhankelijke producenten zijn slechts goed voor 5 % van de totale productie. Bovendien wordt de markt voor levering aan in aanmerking komende afnemers nog steeds gedomineerd door EDF. Zolang er geen noemenswaardige concurrentie in dit marktsegment bestaat, is er geen stimulans voor de ontwikkeling van handelsactiviteiten.

(38) Voorts zijn de drie potentiële onafhankelijke producenten beperkt in hun inkoopactiviteiten als handelaar/leverancier. De hoeveelheden die zij kunnen inkopen zijn beperkt tot 20 % van hun respectieve productiecapaciteit, zoals vermeld in overweging 31. Dit draagt ertoe bij dat handelsactiviteiten waarschijnlijk minimaal zullen blijven. In dit verband heeft de CRE in haar jaarverslag met betrekking tot de levering aan in aanmerking komende afnemers verklaard dat "de methoden voor het creëren en exploiteren van deze markt op een later tijdstip moeten worden geanalyseerd in het licht van de toepasselijke wettelijke bepalingen en voorschriften, met name die waarbij een limiet wordt gesteld aan de hoeveelheid elektriciteit die producenten mogen inkopen met het oog op de wederverkoop aan in aanmerking komende afnemers. Afhankelijk van de hoogte ervan kan deze limiet de handel in elektriciteit inperken en daarmee ook de mogelijkheden van in aanmerking komende afnemers tot diversificatie van hun leveranciers"(16). De aankoop van elektriciteit van een andere producent in het kader van handelsactiviteiten is daarom op dit moment geen levensvatbaar alternatief voor de verwerving van elektriciteit in Frankrijk.

(39) ParisBourse wil een spotmarkt beginnen voor de handel in elektriciteit in blokken van een dag of een uur. De poging van ParisBourse om een handelsmarkt te creëren heeft zich echter nog niet geconcretiseerd en heeft daarom geen praktische consequenties.

1.3.2.3. Nieuwkomers ondervinden problemen als zij de Franse markt willen betreden door middel van invoer

(40) Vanwege de huidige toestand van de Franse markt hebben buitenlandse leveranciers die elektriciteit wilden leveren aan in aanmerking komende afnemers in Frankrijk, er tot op heden voor gekozen om deze elektriciteit uit het buitenland in te voeren en het Franse net te gebruiken voor de transmissie ervan naar de locatie van de afnemer. De huidige voorwaarden voor transmissie maken het voor buitenlandse leveranciers echter nog steeds moeilijk om via de koppellijnen aan in aanmerking komende afnemers ingevoerde elektriciteit te leveren.

(41) Afnemers willen nog steeds slechts één leverancier die verantwoordelijk is voor de gehele elektriciteitsvoorziening. Een contract voor volledige dienstverlening omvat de levering van energie en compensatiestroom. Voor het laatste is EDF echter de enige leverancier in Frankrijk, hetzij direct, hetzij indirect via de netbeheerder RTE. Omdat het voor in aanmerking komende afnemers doorgaans onaantrekkelijk is om een afzonderlijk contract af te sluiten met de leverancier van compensatiestroom vanwege de extra kosten die gemoeid zijn met het contractbeheer, moet de buitenlandse leverancier ook compensatiestroom aankopen. In dit verband dient opgemerkt te worden dat RTE onlangs een veiling heeft georganiseerd voor de levering van de energie die nodig is om verliezen te compenseren die optreden op het transportnet. RTE heeft aangekondigd dat zij in de nabije toekomst een soortgelijke veiling voor compensatiestroom zal houden. Het is echter onzeker wanneer een dergelijke veiling daadwerkelijk zal plaatsvinden.

(42) In Frankrijk waren aanvankelijk alle leveranciers behalve EDF gedwongen om voor iedere afzonderlijke afnemer compensatiestroom in te kopen. Zij konden dus niet profiteren van de voordelen die normaal gesproken zijn verbonden aan het bundelen van afnemers in groepen met het oog op energiecompensatie, waardoor de noodzaak tot het kopen van compensatiestroom wordt beperkt. Vanwege het feit dat er slechts een ruwe schatting kon worden gemaakt van de benodigde hoeveelheid compensatiestroom, moest de buitenlandse leverancier voor de zekerheid een toereikende hoeveelheid inkopen. Indien de compensatiestroom niet nodig bleek te zijn, had de buitenlandse leverancier echter geen mogelijkheid om de compensatiestroom elders te gebruiken. Bijgevolg kon de prijs van de compensatiestroom de uiteindelijke prijs van de elektriciteit doen stijgen tot niet-concurrerende niveaus. Voorts bestaat er geen voorziening voor restitutie wanneer extra energie aan het Franse elektriciteitsnet wordt toegevoerd.

(43) Sinds 1 november 2000 heeft RTE een systeem ingesteld dat alle leveranciers in staat stelt om het verbruik van verschillende afnemers te bundelen. Buitenlandse leveranciers kunnen nu, in theorie, de fluctuatie in het verbruik van hun klanten in evenwicht brengen. Zolang buitenlandse leveranciers echter niet de andere hindernissen voor toetreding hebben overwonnen en een toereikend aantal afnemers hebben verworven om bestaande fluctuaties in verbruik effectief te compenseren, zal de mogelijkheid om groepen te vormen met het oog op stroomcompensatie, vermoedelijk geen belangrijke voordelen opleveren.

1.3.2.4. De overheersende positie van EDF in de Franse elektriciteitsproductie stelt het bedrijf in staat een beter bod te doen dan concurrenten die willen toetreden tot de Franse markt

(44) De Commissie verzocht EDF om mededeling te doen van het aantal inschrijvingen op door in aanmerking komende afnemers georganiseerde aanbestedingen, waarbij EDF concurreerde met buitenlandse leveranciers, en wel voor de periode vanaf mei 2000, dat wil zeggen sinds de liberalisering in Frankrijk van kracht werd. Tabel 1 toont de uitkomsten van deze offertes op basis van de cijfers die door EDF zijn verstrekt. In zijn antwoord op de mededeling van punten van bezwaar stelde EDF dat deze cijfers wellicht niet volledig zijn, omdat er andere offertes geweest zouden kunnen zijn waarbij ook buitenlandse leveranciers betrokken waren.

Tabel 1

Uitkomst van offertes op basis van cijfers van EDF

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(45) Tabel 2 toont de cijfers, die de Commissie tijdens haar onderzoek heeft verkregen op basis van de antwoorden van buitenlandse elektriciteitsleveranciers.

Tabel 2

Uitkomst van offertes op basis van antwoorden van buitenlandse elektriciteitsleveranciers

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(46) Tabel 1 toont aan dat EDF bij een aanzienlijk aantal door in aanmerking komende afnemers georganiseerde aanbestedingen de opdracht weet te verkrijgen. In bijna de helft van de aanbestedingen, 47 %, werd de opdracht aan EDF gegund, en in minder dan 25 % niet. Dit blijkt nog duidelijker wanneer rekening wordt gehouden met de cijfers die door de Commissie zijn verkregen in de loop van haar onderzoek. Buitenlandse leveranciers, die offertes uitbrachten op de Franse markt aan in aanmerking komende afnemers, werden slechts in bijna 9 % van alle gevallen geselecteerd.

(47) Volgens EDF was er slechts beperkte informatie beschikbaar over het aantal offertes dat was uitgebracht aan in aanmerking komende afnemers. Deze informatie is verwerkt in tabel 1. Alle buitenlandse leveranciers verstrekten echter alle beschikbare informatie over offertes. Deze informatie is te vinden in tabel 2 en werd door EDF in zijn antwoord op de mededeling van punten van bezwaar niet bestreden. De informatie kan derhalve worden beschouwd als een geldige basis voor de beoordeling van de Commissie. Bovendien kan men ervan uitgaan dat de aanbestedingen waarbij buitenlandse leveranciers of ten minste een ruime meerderheid van hen geen succes hadden, door EDF zijn binnengehaald, omdat er in Frankrijk behalve EDF geen andere leverancier van enig belang is. Dit kan grotendeels worden bevestigd door de inschrijvingslijsten die werden verstrekt door de buitenlandse leveranciers.

(48) Dat EDF in staat is om systematisch meer te bieden dan buitenlandse leveranciers, blijkt ook uit het feit dat er geen transparante gemiddelde marktprijs in Frankrijk is. In feite kan EDF de prijs voor elektriciteitsleveringen aan in aanmerking komende afnemers aanzienlijk beïnvloeden. Door marges van in aanmerking komende afnemers te verschuiven naar de sector afnemers die hun leverancier niet vrijelijk kunnen kiezen is EDF, als geïntegreerd monopolistisch bedrijf, in staat te reageren op uitdagingen van de concurrentie op de markt voor in aanmerking komende afnemers. In dit verband voerde EDF op de hoorzitting aan dat kruissubsidiëring volgens de wet- en regelgeving verboden is. De tarieven worden goedgekeurd door de minister na advies door de CRE en de tarieven zijn gebonden aan een maximum, dat de volledige leveringskosten dekt. Een maximumprijs sluit echter geenszins uit dat er winstmogelijkheden voor de leverancier zijn. Bovendien kan het bestaan van kruissubsidiëring niet gemakkelijk worden bewezen. Het feit dat kruissubsidiëring een reëel gevaar vormt, wordt ook door de CRE in haar jaarverslag erkend. Daarin wordt vermeld dat "het moeilijk is om een duale markt te reguleren, omdat gebonden afnemers de in aanmerking komende afnemers niet mogen subsidiëren en onevenwichtige mededinging op de markt voor in aanmerking komende afnemers moet worden vermeden"(17).

(49) Tijdens het diepgaande onderzoek verstrekte EDF gegevens over zijn gemiddelde prijzen voor in aanmerking komende afnemers, alsmede over prijzen die het bedrijf in 2000 in het kader van aanbestedingen heeft aangeboden aan in aanmerking komende afnemers. Deze cijfers zijn vermeld in tabel 3.

Tabel 3

Gemiddelde prijzen voor in aanmerking komende afnemers

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(50) De gegevens in tabel 3 bewijzen dat EDF's gemiddelde prijs voor in aanmerking komende afnemers hoger is dan de prijzen die zijn aangeboden aan in aanmerking komende afnemers teneinde meer te bieden dan een buitenlandse leverancier. Ook de antwoorden van de concurrenten die hebben deelgenomen aan aanbestedingsprocedures, bevestigen dat EDF de door buitenlandse leveranciers aangeboden prijzen evenaarde om zijn klanten te behouden. In lijn met deze conclusies vermeldt de CRE in haar jaarverslag: "Op 1 juni 2000 was slechts een klein aantal in aanmerking komende afnemers van leverancier veranderd, maar een bepaald aantal van hen heeft van EDF beduidend lagere prijzen gekregen, nadat zij bij verschillende concurrerende leveranciers hadden geïnformeerd"(18).

2. VERSTERKING VAN EDF'S MACHTSPOSITIE

(51) De voorgenomen concentratie zal de machtspositie van EDF op de markt voor in aanmerking komende afnemers in Frankrijk versterken, omdat hierdoor EnBW als potentiële concurrent op de Franse markt wordt uitgeschakeld, EDF's mogelijkheden voor tegenactie in Duitsland worden vergroot, EDF's positie in Zwitserland wordt verstevigd, Watt als potentiële concurrent wordt uitgeschakeld en EDF's positie als pan-Europese leverancier wordt versterkt.

2.1. Er zijn stimulansen voor buitenlandse leveranciers om toe te treden tot de Franse markt

(52) Er is een sterke stimulans voor buitenlandse leveranciers om actief te zijn in Frankrijk. Dit blijkt uit de deelname van buitenlandse leveranciers aan talloze aanbestedingen voor de levering aan in aanmerking komende afnemers. Wat de Duitse leveranciers betreft, dient te worden opgemerkt dat de elektriciteitsprijs voor industriële afnemers, door de liberalisering in Duitsland, over het algemeen niet hoger is dan in Frankrijk. Het is zelfs zo dat de prijzen voor bepaalde afnemers in Frankrijk hoger blijken te zijn dan in Duitsland(19). Daarom kunnen Duitse elektriciteitsproducenten concurrerende aanbiedingen doen aan in aanmerking komende afnemers in Frankrijk en hebben zij ook een sterke stimulans om actief te worden in Frankrijk, vooral omdat Frankrijk de op één na grootste markt in de Gemeenschap is.

(53) Deze stimulans wordt nog versterkt door een tendens tot pan-Europese leveringscontracten, dat wil zeggen voor de levering aan grote ondernemingen in meer dan één lidstaat. Het onderzoek van de Commissie heeft bevestigd dat er een groeiende vraag naar dergelijke contracten bestaat. Vanwege de verschillende mate van liberalisering bestaan er voor afnemers natuurlijk nog steeds grote beperkingen om één leverancier te nemen voor de gehele Gemeenschap. Grote ondernemingen zijn echter steeds meer geïnteresseerd in levering door één leverancier in meer dan één lidstaat. Dit geldt met name voor afnemers met locaties die voldoen aan de uiteenlopende nationale eisen om hun eigen leverancier te mogen kiezen. Dergelijke contracten omvatten uiteraard ook de levering aan bedrijven of locaties in Frankrijk. Om offertes te kunnen uitbrengen aan afnemers met verschillende locaties en dochterondernemingen in Frankrijk, is het van wezenlijk belang dat men actief is op die markt.

2.2. EnBW is één van de potentiële concurrenten die in een bijzonder goede positie verkeert voor toetreding tot de Franse markt

(54) EnBW is één van de zes op het koppelnet aangesloten elektriciteitsleveranciers in Duitsland die energie produceren en leveren en de hoogspanningsnetten onderhouden. Het is het op drie na grootste Duitse elektriciteitsbedrijf na E.ON(20), RWE/VEW en VEAG voor de levering van elektriciteit op het niveau van gekoppelde bedrijven en het op twee na grootste voor de totale elektriciteitsvoorziening in Duitsland.

(55) EnBW's verzorgingsgebied ligt in het zuidwesten van Duitsland en heeft een grote gemeenschappelijke grens met Frankrijk, het verzorgingsgebied van EDF. EnBW is eigenaar van het 380/220 kV-hoogspanningstransmissienet in zijn verzorgingsgebied met een lengte van 3500 km(21). Naast RWE is EnBW het enige gekoppelde elektriciteitsbedrijf dat koppellijnen heeft tussen Frankrijk en Duitsland. Twee van de vier(22) Frans-Duitse koppellijnen bevinden zich in het verzorgingsgebied van EnBW. EnBW heeft een koppellijncapaciteit van ongeveer 1,2 GW. Met deze capaciteit zou EnBW 10,5 TWh naar Frankrijk kunnen exporteren. Rekening houdend met de [< 10]* TWh die EnBW onder andere ontvangt via zijn participatie in EDF's productiefaciliteiten zou EnBW [10-20]* TWh kunnen leveren aan in aanmerking komende afnemers in Frankrijk. Volgens deze cijfers zou ongeveer [5-15]* % van het verbruik van Franse in aanmerking komende afnemers geleverd kunnen worden door EnBW.

(56) Volgens de partijen levert zijn geografische nabijheid tot EDF EnBW geen concurrentievoordeel op. De partijen stellen dat het voor de kosten en prijzen van elektriciteit die wordt geleverd aan een klant in Frankrijk niet veel uitmaakt of de elektriciteit afkomstig is van EnBW of van een producent als E.ON, ook al is het laatstgenoemde bedrijf verplicht op weg naar Frankrijk door het gebied van EnBW of van RWE/VEW te gaan.

(57) Deze bewering is niet correct. In Duitsland zijn transmissievergoedingen verschuldigd voor transmissie via netten die in het bezit zijn van andere elektriciteitsbedrijven op het koppelnet. Elektriciteitsproducenten van wie de transmissienetten zich niet in de directe nabijheid van de Franse markt bevinden, hebben een nadeel vergeleken met de producenten met netten langs de Franse grens, zoals EnBW of REW/VEW. Zoals uiteengezet in de beschikking in zaak COMP/M. 1673 - VEBA/VIAG(23), kunnen de neteigenaren voor hun concurrenten tarieven hanteren die niet volledig doorzichtig zijn en het is derhalve niet in alle gevallen mogelijk om feitelijke discriminatie van deze concurrenten aan het licht te brengen.

(58) Elektriciteitsexporteurs uit landen die niet aan Frankrijk grenzen, zouden extra kosten moeten betalen, met name wanneer zij de grenzen passeren van derde landen naar Frankrijk via Duitsland of België. Derhalve brengt EnBW's geografische nabijheid tot EDF een kostenvoordeel met zich in vergelijking met de genoemde categorieën leveranciers. In dit verband vermeldt een door EDF opgesteld strategisch document over de acquisitie van EnBW(24) als eerste van de commerciële voordelen die EDF van de gezamenlijke zeggenschap over EnBW zou hebben dat "EnBW directe toegang tot de grens met zich zal brengen". Indien EDF de geografische situatie van EnBW's verzorgingsgebied aan de Duits-Franse grens als concurrentievoordeel beschouwt voor zijn strategische uitbreiding op de Duitse markt, zou deze situatie ook soortgelijke voordelen met zich moeten brengen voor EnBW waar het de Franse markt betreft.

(59) Voorts heeft EnBW toegang tot productiecapaciteit in Frankrijk op grond van een aantal langetermijncontracten met EDF met inbegrip van een bepaalde capaciteitsreservering bij de Franse kernenergiecentrales Fessenheim ([...]*) en Cattenom ([...]*), alsmede een overeenkomst die voorziet in de levering van vermogen voor basisbelasting en van ad-hocvermogen voor piekbelasting van EDF aan EnBW. In 1999 ontving EnBW [...]* TWh van Fessenheim en [...]* TWh van Cattenom en [...]* TWh basisbelasting van EDF.

(60) Volgens de partijen ontvangt EnBW gemiddeld in totaal [< 10]* TWh per jaar uit hoofde van alle bestaande overeenkomsten tussen EDF en EnBW. Over het algemeen worden deze hoeveelheden aan EnBW geleverd via de Frans-Duitse koppellijn van Sierentz/Kuhmoos. Volgens de aanmelding gebruikt EnBW de ingevoerde energie om deze te leveren aan zijn Duitse klanten. Er bestaan echter geen wettelijke of contractuele beletsels die voorkomen dat EnBW de van EDF ontvangen hoeveelheden aan in aanmerking komende afnemers in Frankrijk levert. Dit werd expliciet bevestigd door vertegenwoordigers van zowel EDF als EnBW in een bijeenkomst met de Commissie op 17 november 2000.

(61) De partijen stellen dat RWE/VEW, E.ON, Electrabel en andere in de Gemeenschap gevestigde elektriciteitsbedrijven aanzienlijk groter zijn dan EnBW en het dus waarschijnlijker is dat zij de financiële kracht, middelen en planningsmogelijkheden hebben om toegang tot de Franse markt voor in aanmerking komende afnemers te bewerkstelligen. Naar hun mening zou EnBW zelfs na optimalisatie van zijn productiecapaciteit onvoldoende capaciteit hebben voor zijn eigen markt. EnBW produceert ongeveer 40,5 TWh en verkoopt ongeveer 55 TWh, waarbij het bedrijf het verschil inkoopt bij verschillende bronnen, waaronder EDF.

(62) Gezien de antwoorden die werden ontvangen van de in de Gemeenschap gevestigde elektriciteitsproducenten, vormt de bestaande productiecapaciteit of overcapaciteit echter geen beslissend element voor de overweging om toe te treden tot de Franse markt. Met name in Duitsland kunnen de elektriciteitsproducenten hun productie uit overcapaciteit verkopen aan de elektriciteitsbeurzen of op bilaterale basis aan elektriciteitsproducenten op het koppelnet. Indien een elektriciteitsbedrijf besluit elektriciteit te leveren aan de Franse markt, kan het dit dus doen door de benodigde hoeveelheid elektriciteit te kopen op de handelsmarkt of van andere producenten. Derhalve kan geconcludeerd worden dat het zelf produceren van een overschot niet noodzakelijkerwijs een doorslaggevend voordeel is voor grote elektriciteitsbedrijven ten opzichte van EnBW.

(63) Andere kandidaten die mogelijk zouden kunnen toetreden tot de Franse markt, zijn gevestigd in Duitsland, België en Spanje. Wat buitenlandse leveranciers uit Spanje betreft, is het grootste probleem voor de toetreding tot de Franse markt de beperkte capaciteit van koppellijnen van ongeveer 1 GW. Behalve RWE/VEW hebben andere Duitse leveranciers geen directe toegang tot Frankrijk. Daarom lijkt het alsof alleen RWE/VEW en Electrabel in dezelfde goede positie verkeren als EnBW. Noch RWE/VEW, noch Electrabel heeft echter toegang tot productiecapaciteit in Frankrijk die vergelijkbaar is met die van EnBW. RWE/VEW heeft toegang tot productiecapaciteit in Frankrijk via Harpen AG. Harpen AG's productie is echter marginaal (0,2 TWh) en de volledige productie wordt bovendien aan EDF geleverd. Electrabel heeft een participatie in de kernenergiecentrales van CHOOZ B en Tricastin in Frankrijk, die respectievelijk dateren uit 1984 en 1975. Omdat deze contracten waren gebaseerd op een gelijkwaardige participatie van EDF in de Belgische kernenergiecentrale van Tihange, is de productie van Franse centrales niet beschikbaar voor levering in Frankrijk.

(64) De conclusie is derhalve dat EnBW in strategisch opzicht één van de kansrijkste bedrijven is voor toetreding tot de Franse markt voor levering aan in aanmerking komende afnemers. Omdat een derde van EnBW's potentieel voor levering aan in aanmerking komende afnemers (zie overweging 55) afkomstig is uit Franse productie, hoeft EnBW voor deze hoeveelheden geen vergoedingen te betalen voor grensoverschrijdende transmissie. In dit opzicht is EnBW's positie uniek in vergelijking met alle andere concurrenten.

2.3. Zonder de huidige transactie zou er voor EnBW veel aanleiding moeten zijn om de Franse markt te betreden

(65) Voor toetreding tot de Franse markt zou EnBW niet alleen voordeel hebben van zijn concurrentievermogen en zijn geografische situatie, die maken dat het bedrijf één van de kansrijkste kandidaten is, maar ook van de tendens tot pan-Europese levering. Onder de industriële afnemers in EnBW's verzorgingsgebied bevinden zich belangrijke Duitse ondernemingen uit de elektrische en de metaalverwerkende industrie alsmede bedrijven uit de machinebouwindustrie die ook productielocaties elders in de Gemeenschap hebben.

(66) EnBW heeft in Oostenrijk, Nederland, Italië, Polen en Spanje lokale dochterondernemingen opgezet(25). Het bedrijf belevert al [...]* van zijn grote industriële afnemers in het kader van "pan-Europese leveringscontracten" in meer dan één lidstaat. De belangrijkste van die leveringscontracten zijn [...]*. EnBW is van mening dat grote industriële afnemers met verschillende productielocaties of bedrijfsruimte in ten minste twee Europese landen geschikte klanten zijn voor pan-Europese leveringscontracten. Volgens EnBW zou het minimumverbruik per locatie 5 tot 10 GWh moeten bedragen om een pan-Europees leveringscontract te overwegen. [...]* van EnBW's huidige afnemers zouden uit hoofde van deze criteria nu reeds in aanmerking komen voor pan-Europese leveringscontracten.

(67) Wegens hun naburige locaties bestaat er tussen EDF en EnBW traditioneel gezien een nauwe samenwerking op een aantal terreinen van de elektriciteitsvoorziening, met name de gezamenlijke exploitatie van elektriciteitscentrales en transport van door EDF geproduceerde elektriciteit via EnBW's netwerk voor export naar Zwitserland, Italië en Oostenrijk.

(68) De partijen stellen dat het gezien de langdurige banden tussen de twee bedrijven onrealistisch zou zijn te verwachten dat EnBW daadwerkelijk zou pogen om EDF's positie op de Franse markt te bedreigen. Deze banden zijn echter geen voldoende reden om de mogelijkheid uit te sluiten dat EnBW actief zou worden in Frankrijk en met EDF zou concurreren, als het bedrijf niet onder de zeggenschap valt van EDF. Deze opvatting wordt ook nog ondersteund door het feit dat EnBW al heeft deelgenomen aan aanbestedingen die zijn georganiseerd door Franse in aanmerking komende afnemers.

2.4. Door de verwerving van EnBW zou EDF over het geheel genomen minder concurrentie ondervinden in Frankrijk

(69) De voorgestelde concentratie zal EDF's mogelijkheden tot tegenactie in Duitsland vergroten. EDF heeft een zeer sterke positie op de markt voor levering aan in aanmerking komende afnemers in Frankrijk. De verwerving van EnBW zou EDF echter de mogelijkheid geven om actief te worden op de volledig geliberaliseerde Duitse markt via een bestaande zeer agressieve concurrent, terwijl EDF's positie op zijn "thuismarkt" Frankrijk nog steeds goed beschermd is dankzij zijn zeer sterke positie op de Franse markt wat betreft capaciteit en gegarandeerde (niet in aanmerking komende) afnemers.

(70) De belangrijke positie van EnBW in Duitsland blijkt ook uit het feit dat EnBW in juni 1999 het eerste elektriciteitsbedrijf was dat zijn afnemers met standaardtarief keuze bood uit verschillende elektriciteitsprijzen. EnBW heeft, via zijn dochteronderneming Yello Strom GmbH (Yello Strom), een belangrijke bijdrage geleverd aan het voor concurrentie openstellen van de Duitse markt voor levering aan kleine verbruikers. Yello Strom zal een soortgelijk mededingingsinitiatief ontplooien voor grote en kleine industriële afnemers.

(71) Vóór de transactie was EDF minder goed in staat om door middel van tegenacties in Duitsland te reageren op toetreding van Duitse gekoppelde bedrijven tot de Franse markt, omdat EDF niet aanwezig was op de Duitse markt. Na de transactie zal EDF echter zijn positie in Duitsland in ieder geval tot op zekere hoogte kunnen gebruiken om daadwerkelijke concurrenten zoals RWE, E.ON en HEW te ontmoedigen om agressief te concurreren op de markt voor levering aan in aanmerking komende afnemers in Frankrijk. Omdat deze concurrenten niet dezelfde mogelijkheden hebben voor een dergelijke tegenactie in Frankrijk, zouden zij nog meer worden ontmoedigd in hun pogingen EDF in Frankrijk sterk te beconcurreren.

(72) In dit kader stellen de partijen dat er bij EDF geen beleid bestaat om in Duitsland "tegenacties" te organiseren en dat er ook in de toekomst geen sprake zal zijn van een dergelijk beleid. Tijdens het onderzoek van de Commissie stelden verschillende concurrenten dat EDF's toegenomen vermogen tot tegenactie één van de belangrijkste gevolgen van de voorgestelde concentratie zou zijn. Voorts gaf EnBW in een bijeenkomst met de Commissie en afgevaardigden van EDF op 17 november 2000 zelf aan dat EnBW, zelfs in de huidige situatie, rekening zou moeten houden met een tegenactie van EDF in Duitsland als EnBW in belangrijke mate zou toetreden tot de Franse markt. Het is duidelijk dat een dergelijke strategie, waarop EnBW al anticipeert, veel eenvoudiger zou zijn en veel grotere gevolgen zou hebben indien EDF na de voorgestelde concentratie vaste voet krijgt in Duitsland.

(73) Op de hoorzitting stelde OEW dat EnBW na de concentratie niet onder de uitsluitende zeggenschap van EDF zal vallen, maar onder de gezamenlijke zeggenschap van zowel EDFI als OEW en dat OEW's participatie in EnBW na de transactie voldoende bescherming zou bieden tegen een eventuele tegenactie van EDF in Duitsland.

(74) Het klopt dat EDF en OEW na de concentratie de gezamenlijke zeggenschap zullen hebben over EnBW. Krachtens de aandeelhoudersovereenkomst is EDF echter de enige industriële partner, terwijl OEW de regionale partner zal zijn. [...]*. Zolang OEW's regionale belangen en zijn winstbelang in voldoende mate worden gerespecteerd, lijkt het zeer onwaarschijnlijk dat OEW een prikkel heeft om zich actief te verzetten tegen de ondernemingsstrategie die EDF binnen EnBW kiest. [...]*. Bovendien hebben tegenacties niet noodzakelijkerwijs gevolgen voor de genoemde belangen. Daarom blijft het een feit dat de voorgenomen concentratie ook vanuit het aspect van grotere mogelijkheden tot tegenactie zou leiden tot een belangrijke versterking van EDF's machtspositie in Frankrijk.

2.5. Door EnBW's beheersend belang in WATT, zou EDF zijn positie in Zwitserland aanzienlijk versterken

(75) In Zwitserland bestaan zeven verticaal geïntegreerde "Überlandwerke": Atel (Aare-Tessin AG für Elektrizität, Olten), BKW (BKW FMB Energie AG, Bern), CKW (Centralschweizerische Kraftwerke AG, Luzern), EGL (Elektrizitätsgesellschaft Laufenburg AG, Laufenburg), EOS (Energie Ouest Suisse, Lausanne), EWZ (Elektrizitätswerk der Stadt Zürich, Zürich) en NOK (Nordostschweizerische Kraftwerke AG, Baden). Deze bedrijven zijn de beheerders van het transmissiesysteem die het Zwitserse transmissienet, met een totale circuitlengte van 6633 km, exploiteren. ETRANS AG is de systeemcoördinator van het Zwitserse transmissienet. De zeven "Überlandwerke" hebben het volgende belang in ETRANS AG op basis van hun respectieve aandeel in het Zwitserse transmissienet: Atel (18,8 %), BKW (11,5 %), CKW (5,0 %), EGL (13,2 %), EOS (14,5 %), EWZ (12,9 %) en NOK (24,1 %).

(76) De partijen verklaren dat EDF geen beheersend belang in Atel heeft(26). EDF heeft echter wel een langdurige en nauwe commerciële relatie met Atel. Deze relatie is met name gebaseerd op verscheidene langetermijncontracten tussen de twee bedrijven. In 1999 produceerde Atel 7,6 TWh en verkocht 29 TWh, waarvan 80 % werd geëxporteerd (55 % ging naar Zuid-Europa, voornamelijk naar Italië). Atel is goed voor 40 % van de Zwitserse export en 32 % van de Zwitserse import. In 1999 werd vanuit Frankrijk 22 TWh in Zwitserland geïmporteerd. Het grootste deel van EDF's elektriciteitsexport naar Zwitserland werd niet aan Zwitserse afnemers verkocht, maar werd opnieuw uitgevoerd.

(77) EnBW, Bayernwerk AG (E.ON) en NOK hebben de gezamenlijke zeggenschap over Watt AG(27) (WATT). EnBW en E.ON hebben ieder een belang van 24,5 % en NOK heeft een belang van 34,5 %; de resterende 16,5 % zijn in handen van Crédit Suisse SA. WATT heeft een beheersend belang in twee van de zeven "Überlandwerke" (EGL en CKW), alsmede in twee andere elektriciteitsbedrijven: KWL (Kraftwerk Laufenburg) en KWR (Kraftübertragungswerke Rheinfelden).

(78) In 1999 verkochten EGL en CKW respectievelijk ongeveer 21 TWh en 4 TWh, hetgeen overeenkomt met meer dan eenderde van de totale omzet van de Zwitserse Überlandwerke. NOK, dat geen concurrent van WATT en zijn dochterondernemingen is, verkocht in 1999 ongeveer 21 TWh.

(79) Als gevolg van de voorgenomen concentratie zou EDF zijn positie in Zwitserland aanzienlijk versterken door de verwerving van een beheersend belang in WATT (en indirect in WATT's dochterondernemingen). Voorts zou deze nieuwe acquisitie EDF in staat stellen om zeggenschap te verkrijgen over bijna de helft van alle Zwitserse koppellijnen in kwantitatief opzicht en meer dan 50 % van de totale koppellijncapaciteit.

(80) Er zijn 36 koppellijnen tussen Zwitserland en zijn buurlanden. Tabel 4 laat zien wie de eigenaren zijn van de koppellijnen in Zwitserland en hun respectieve koppellijncapaciteit.

(81)

Tabel 4

Koppellijnen tussen Zwitserland en zijn buurlanden

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(82) Door zijn geografische positie, zijn hoogspanningsverbindingen met Frankrijk, Duitsland, Italië en Oostenrijk en de flexibiliteit van de Zwitserse waterkrachtenergie, is Zwitserland een draaischijf voor piekbelasting voor zijn eigen seizoensgebonden en dagelijkse behoeften en die van andere Europese elektriciteitsbedrijven. In dit opzicht is Zwitserland van buitengewoon belang voor de Franse elektriciteitsvoorziening bij piekbelasting. 80 % van EDF's totale productie werd in 1999 opgewekt in kerncentrales. De opwekking van kernenergie is stabiel en daardoor geschikt voor basisbelasting. Kernenergie is tegelijkertijd echter tamelijk inflexibel en dus niet geschikt om te voldoen aan de vraag bij piekbelasting. De elektriciteitsexport van Zwitserland naar Frankrijk betreft voornamelijk elektriciteit voor piekbelasting, de export vanuit Frankrijk naar Zwitserland betreft echter voornamelijk stroom voor basisbelasting.

(83) Door de voorgestelde concentratie zou EDF de zeggenschap verkrijgen over een groot gedeelte van de Zwitserse productie en levering voor piekbelasting. Concurrenten die willen leveren aan in aanmerking komende afnemers in Frankrijk, moeten voor zowel basis- als piekbelasting leveren. Wanneer dergelijke concurrenten niet zelf kunnen voldoen aan de vraag bij piekbelasting, hebben zij behoefte aan afspraken met andere leveranciers voor piekbelasting, met name met Zwitserse leveranciers. De voorgestelde concentratie zal de keuze van deze leveranciers voor de levering bij Zwitserse piekbelasting aanzienlijk beperken.

(84) Voorts zou de voorgestelde concentratie ook leiden tot de uitschakeling van EGL als potentiële concurrent op de Franse markt. EGL benadert momenteel in aanmerking komende afnemers in Frankrijk. Hiervoor geldt dat EGL in staat zou zijn om het volledige assortiment elektriciteitsproducten rechtstreeks te leveren aan Franse in aanmerking komende afnemers alsmede aan andere leveranciers van deze afnemers. Na de concentratie zou dergelijke mededinging echter blijvend worden uitgesloten. EDF's machtspositie in Frankrijk zou aldus worden versterkt.

2.6. De verwerving van gezamenlijke zeggenschap over EnBW zou aanzienlijk bijdragen aan EDF's uitstekende positie als pan-Europese leverancier

(85) In de afgelopen jaren heeft EDF, via EDFI, rechtstreeks of als deel van beleggingsconsortiums, over heel Europa systematisch belangen verworven op het gebied van energieproductie, -transmissie en -distributie. Tabel 5 laat zien dat EDF al actief is in een aantal lidstaten.

Tabel 5

EDF's aanwezigheid in lidstaten

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(86) Tabel 5 laat zien dat EDF al toegang heeft tot verschillende markten in de Gemeenschap. Dit is althans waar voor die gevallen waarin EDF ofwel de uitsluitende zeggenschap of de gezamenlijke zeggenschap heeft over nationale elektriciteitsleveranciers. EDF is echter niet aanwezig in Duitsland, de belangrijkste markt in Europa. Na de voorgestelde concentratie zou EDF een sterke positie hebben in Duitsland en zou het bedrijf in de unieke positie verkeren dat het industriële en commerciële afnemers daadwerkelijk pan-Europese diensten kan aanbieden.

(87) EDF's machtspositie in Frankrijk maakt het voor andere Europese leveranciers erg moeilijk om een dienstverlening van hetzelfde niveau als EDF te bieden. Ten eerste kunnen buitenlandse leveranciers slechts elektriciteit leveren aan hun afnemers in Frankrijk als die afnemers een vraag per locatie hebben van 16 GWh/jaar of meer. Als afnemers een vraag hebben van minder dan 16 GWh/jaar per locatie, kunnen zij er niet voor kiezen om beleverd te worden door hun buitenlandse leveranciers, omdat zij nog steeds exclusief door EDF worden beleverd. Als dergelijke afnemers bijvoorbeeld verschillende productielocaties in Frankrijk hebben met een vraag die per locatie verschilt, sommige locaties onder en sommige boven 16 GWh/jaar, zou alleen EDF ervoor kunnen zorgen dat aan alle locaties elektriciteit wordt geleverd. Dit beperkt buitenlandse leveranciers aanzienlijk in hun mogelijkheden om hun afnemers in Frankrijk levering op meerdere locaties aan te bieden. Ten tweede worden buitenlandse leveranciers, zoals beschreven in punt 1.3, geconfronteerd met grote problemen bij de levering aan in aanmerking komende afnemers in Frankrijk. Dit betekent dat buitenlandse leveranciers nog steeds in een nadelige positie verkeren als zij hun afnemers in Frankrijk levering op verschillende locaties willen bieden.

(88) Frankrijk heeft een strategische positie in Europa vanwege zijn koppellijnen met Spanje, het Verenigd Koninkrijk, België, Duitsland, Zwitserland en Italië. Als bijvoorbeeld Duitse leveranciers van hun klanten het verzoek krijgen om locaties in het Verenigd Koninkrijk of Spanje te beleveren, zouden zij de elektriciteit door Frankrijk moeten transporteren. Uit het onderzoek van de Commissie bleek dat de problemen waarmee men bij een dergelijke doorvoer wordt geconfronteerd, zodanig zijn dat concurrenten niet in staat zijn om dergelijke afnemers te beleveren als zij er niet in slagen de elektriciteit lokaal in te kopen.

(89) EDF daarentegen bevindt zich al in een geheel andere situatie. Het bedrijf is nog steeds het dominante elektriciteitsbedrijf in Frankrijk. Via een beleid van systematische strategische acquisities is EDF erin geslaagd om in bijna alle lidstaten actief te zijn, met name op volledig geliberaliseerde markten zoals het Verenigd Koninkrijk, op een moment dat buitenlandse concurrenten de Franse markt niet konden betreden. Vóór de voorgenomen concentratie vertoonde EDF's aanwezigheid buiten Frankrijk echter een belangrijke leemte, omdat het bedrijf geen vaste voet in Duitsland had. De verwerving van de gezamenlijke zeggenschap over EnBW en zijn sterke merk Yello Strom in Duitsland zou deze leemte vullen. Het zou EDF's positie als pan-Europese leverancier verder versterken en daarmee indirect zijn machtspositie op de Franse markt voor levering aan in aanmerking komende afnemers.

V. DOOR DE AANMELDENDE PARTIJEN VOORGESTELDE VERBINTENISSEN EN WIJZIGINGEN IN DE TRANSACTIE

VERBINTENISSEN

(90) De aanmeldende partijen hebben verbintenissen voorgesteld om de door de Commissie vastgestelde punten van zorg op mededingingsgebied weg te nemen. Samengevat bevatten de verbintenissen de volgende elementen:

Relatie met CNR

(91) CNR zal vanaf 1 april 2001 in de gelegenheid worden gesteld zijn elektriciteitscentrales te exploiteren en de aldus opgewekte stroom te verkopen. EDF en CNR hebben gezamenlijke verklaringen ondertekend waarin het contractuele kader wordt beschreven om CNR tot een volledig onafhankelijke elektriciteitsproducent te maken. EDF verbindt zich ertoe om met CNR uiterlijk op 31 maart 2001 bindende overeenkomsten te sluiten, waarmee deze verklaringen ten uitvoer zullen worden gelegd. Voor de afzet van de opgewekte elektriciteit verbindt EDF zich ertoe om met ingang van 31 maart 2001 geen enkele aanspraak te maken op de door CNR opgewekte elektriciteit of enig deel daarvan. Teneinde CNR in staat te stellen om stap voor stap te komen tot de verkoop van zijn gehele productie, verbindt EDF zich er echter toe om tussen 1 april 2001 en 1 april 2006, op verzoek van CNR, een gedeelte van de productie van CNR te kopen. De hoeveelheden die aldus worden gekocht alsmede de aankoopprijs zullen worden vastgelegd in een contract dat vóór 31 maart 2001 tussen EDF en CNR moet worden gesloten in overeenstemming met de gezamenlijke verklaringen van 15 januari 2001.

(92) EDF verbindt zich ertoe afstand te doen van zijn stemrechten in CNR en zijn vertegenwoordigers uit de raad van bestuur van CNR terug te trekken. Een lasthebber zal optreden als zaakwaarnemer voor EDF's belang in CNR.

Toegang tot productiecapaciteit in Frankrijk

(93) EDF verbindt zich ertoe zijn concurrenten toegang te verschaffen tot in totaal 6000 MW productiecapaciteit in Frankrijk, 5000 MW in de vorm van virtuele elektriciteitscentrales (VPP) en 1000 MW in de vorm van afgeleide contracten bij bestaande contracten voor de inkoop van elektriciteit van medeproducenten.

Virtuele elektriciteitscentrales

(94) De VPP zullen bestaan uit 4000 MW capaciteit voor basisbelasting en 1000 MW voor piekbelasting. De VPP voor basisbelasting en piekbelasting zullen tegelijkertijd, maar afzonderlijk worden aangeboden. De looptijd van de VPP-contracten zal drie maanden, zes maanden, een jaar, twee jaar en drie jaar bedragen.

(95) VPP-contracten zullen worden toegekend middels een open, niet-discriminerende openbare veiling. De veiling zal openstaan voor energiebedrijven en energiehandelaren. Deelnemers zullen een bod uitbrengen op een geheel aantal MW's, het kleinste bod zal 1 MW bedragen. Biedingen zullen worden gegroepeerd op basis van het type centrale ongeacht de looptijd van het contract. Binnen iedere groep zullen de biedingen worden gerangschikt in aflopende volgorde overeenkomstig de spreiding ervan ten opzichte van de referentiewaarde die door EDF is vastgesteld. De referentiewaarde zal een weerspiegeling zijn van EDF's schattingen van de Franse groothandelsmarkt voor energie. Deze referentiewaarde is geen minimumprijs en spreiding kan negatief zijn. De waarden zullen worden medegedeeld aan de lasthebber voordat de veilingen worden aangekondigd.

(96) Er zal capaciteit worden toegekend aan bieders overeenkomstig hun rangschikking, totdat het geveilde capaciteitsvolume is bereikt. Bieders die bieden op een mix van basisbelastings- en piekbelastingscentrales zullen hun bod kunnen intrekken indien de combinatie van hun keuze niet aan hen wordt toegekend. Als een bod wordt ingetrokken, zal de overeenkomstige capaciteit worden toegekend aan niet-geselecteerde bieders op grond van hun rangschikking.

(97) Succesvolle bieders zullen x MW productiecapaciteit van EDF kopen tegen y EUR MW/jaar (capaciteitsprijs). Gedurende de looptijd van het contract heeft de koper het recht om te allen tijde een beroep te doen op EDF teneinde te verzoeken om levering van maximaal x MW. De benodigde belastingscurve moet een dag tevoren om 12.00 uur worden medegedeeld.

(98) De koper zal EDF z EUR/MWh betalen voor de verbruikte elektriciteit (energieprijs). In geval van virtuele centrales voor basisbelasting zal de energieprijs een afspiegeling zijn van de variabele kosten van een door EDF geëxploiteerde kerncentrale in Frankrijk. De energieprijs van virtuele elektriciteitscentrales voor piekbelasting zal een afspiegeling zijn van de variabele kosten van een daadwerkelijke door EDF in Frankrijk geëxploiteerde piekbelastingseenheid. Voorlopig bedraagt de energieprijs [...]* EUR/MWh in geval van een basisbelastingscentrale en [...]* EUR/MWh in geval van een piekbelastingscentrale. De energieprijzen worden door EDF vastgesteld nadat de lasthebber de gelegenheid heeft gekregen om het niveau ervan te controleren(28).

(99) EDF zal om de drie maanden veilingen houden waarin centrales voor basisbelasting en piekbelasting worden aangeboden. De eerste veiling voor de verkoop van 1000 MW zal worden gehouden in vier tranches van 250 MW. De uitgangspunten voor de eerste veiling van virtuele elektriciteitscentrales zullen in mei 2001 worden bekendgemaakt. De eerste tranche zal begin september 2001 te koop aangeboden worden. De andere tranches zullen volgen met een tussenliggende periode van steeds tien dagen.

(100) Als de lasthebber verklaart dat de veilingprijzen abnormaal laag zijn in verhouding tot de marktprijzen of dat de veilingen zullen leiden tot biedingen die aanzienlijk lager zijn dan de kosten van EDF, zal de Commissie, op met redenen omkleed verzoek van EDF of de lasthebber, besluiten over de vaststelling van een minimumprijs voor veilingen. Met instemming van de lasthebber mogen verdere veilingen worden uitgesteld totdat de Commissie een besluit heeft genomen. Een verzoek tot vaststelling van een bodemprijs mag niet worden gedaan vóór de afsluiting van het eerste deel van de veiling van viermaal 250 MW.

Veiling van door medeproducenten opgewekte energie

(101) EDF heeft met Franse medeproducenten contracten gesloten voor de inkoop van elektriciteit, waarin EDF toezegt hun gehele elektriciteitsproductie gedurende een periode van twaalf jaar te kopen. Deze contracten lopen nog gemiddeld tien jaar. EDF verbindt zich ertoe in totaal 1000 MW van de productiecapaciteit die EDF uit hoofde van deze contracten ter beschikking staat, te veilen. De capaciteit zal worden aangeboden in afgeleide contracten, waarbij een aantal bestaande contracten met medeproducenten worden gebundeld. De eerste afgeleide contracten zullen een looptijd hebben van twaalf maanden. Contracten met een looptijd van twee en drie jaar zullen worden overwogen indien de vraag voor dergelijke contracten zich ontwikkelt.

Duur

(102) EDF verbindt zich ertoe gedurende een periode van vijf jaar vanaf de datum van deze beschikking toegang te verlenen tot productiecapaciteit. Deze periode is gebaseerd op de verwachting dat de elektriciteitsmarkt in Frankrijk zich binnen de komende vijf jaar waarschijnlijk zodanig zal hebben ontwikkeld dat er voldoende alternatieve mogelijkheden zullen bestaan voor de levering van de door EDF op veilingen aangeboden hoeveelheden om de liquiditeit van de markt te vergroten.

(103) Na deze periode van vijf jaar zal de Commissie, op basis van een met redenen omkleed verzoek van EDF, beslissen of aan deze voorwaarden al dan niet is voldaan en EDF's verplichting om toegang te verlenen tot productiecapaciteit beëindigen of verlengen.

(104) EDF en/of de lasthebber mogen te allen tijde, maar niet binnen drie jaar na de vaststelling van deze beschikking, een met redenen omkleed verzoek indienen om deze verbintenis te beëindigen.

EnBW's belang in WATT

(105) De partijen verbinden zich ertoe dat EnBW zich van zijn belang in WATT zal ontdoen en EnBW stemt hiermee in.

BEOORDELING

(106) De verbintenissen ten aanzien van de relatie tussen EDF en CNR waarborgen dat CNR vanaf 1 april 2001 een daadwerkelijke concurrent kan worden in de Franse elektriciteitssector. Aangezien EDF afstand doet van de uitoefening van zijn stemrecht in CNR en zijn vertegenwoordiger terugtrekt uit de raad van bestuur van CNR, is EDF niet langer betrokken bij CNR's commercieel beleid en optreden op de markt. Op basis van de contracten inzake de technische exploitatie en de afzet die tussen EDF en CNR worden gesloten, kan CNR de verkoop van zijn gehele productie op de markt voor levering aan in aanmerking komende afnemers geleidelijk ontwikkelen.

(107) De toegang tot een productiecapaciteit van 6000 MW door middel van veilingen komt overeen met ongeveer 39 tot 41 TWh. Dit komt neer op 30 of 32 % van de markt voor in aanmerking komende afnemers die momenteel 130 TWh bedraagt. De toegang tot productiecapaciteit zal buitenlandse leveranciers in staat stellen om in belangrijke mate actief te worden op de markt voor levering aan in aanmerking komende afnemers. Na de beoogde verlaging van de drempel voor in aanmerking komende afnemers tot 9 GWh/jaar, zal de markt voor in aanmerking komende afnemers in Frankrijk ongeveer 150 TWh bedragen. Anderzijds ligt het in de lijn der verwachting dat CNR en SNET in de komende jaren met circa 10 TWh rechtstreeks zullen bijdragen aan de liquiditeit van deze markt. Derhalve kan, inclusief de ongeveer 40 TWh die door EDF via veilingen ter beschikking wordt gesteld, ongeveer eenderde van de markt voor in aanmerking komende afnemers door concurrenten worden beleverd met in Frankrijk opgewekte elektriciteit.

(108) Voorts zullen ook Duitse leveranciers vaste voet krijgen in Frankrijk en aldus voldoende sterk worden om het hoofd te bieden aan EDF's mogelijke tegenacties in verband met zijn aanwezigheid in Duitsland.

(109) Ten slotte zal de toegang tot productiecapaciteit in Frankrijk tot gevolg hebben dat buitenlandse leveranciers zich in een betere positie bevinden op het punt van pan-Europese leveringscontracten, omdat zij afnemers met in aanmerking komende productielocaties in Frankrijk zullen kunnen beleveren met behulp van een VPP-contract met EDF.

(110) Op dit moment is het onzeker hoe de Franse markt zich zal ontwikkelen en er is niet voorzien in een automatische beëindiging van deze verbintenis op een bepaalde datum. Een periode van vijf jaar werd beschouwd als minimum om voldoende alternatieve leveringsmogelijkheden tot ontwikkeling te laten komen teneinde voldoende liquiditeit in Frankrijk te bereiken. Na deze periode zal de Commissie beslissen of aan deze voorwaarden al dan niet is voldaan. Indien de Commissie tot de conclusie komt dat daadwerkelijk is voldaan aan de voorwaarden, zal zij de verbintenis beëindigen. Drie jaar na de vaststelling van deze beschikking, mogen EDF en/of de lasthebber een met redenen omkleed verzoek bij de Commissie indienen om deze verbintenis te beëindigen. In dat geval zal de Commissie beslissen of aan de hierboven beschreven voorwaarden is voldaan.

(111) De afstoting van EnBW's belang in WATT zal de status quo ante in Zwitserland herstellen.

(112) Bijgevolg zijn de door EDF aangeboden verbintenissen geschikt om de versterking van EDF's machtspositie op de markt voor in aanmerking komende afnemers in Frankrijk ongedaan te maken, omdat zij een compensatie vormen voor het verlies van EnBW als potentiële concurrent, het potentieel voor tegenactie in Duitsland, de versterkte positie in Zwitserland en de uitschakeling van WATT als potentiële concurrent en de versteviging van EDF's positie als pan-Europese leverancier.

VI. SAMENVATTING

(113) Uit het bovenstaande kan worden geconcludeerd dat de voorgenomen concentratie in haar gewijzigde vorm niet zal leiden tot het ontstaan of versterken van machtsposities, waardoor de daadwerkelijke mededinging op een aanzienlijk deel van de gemeenschappelijke markt zou worden belemmerd, op voorwaarde dat aan de in de bijlage beschreven verbintenissen volledig wordt voldaan. De transactie wordt derhalve verenigbaar verklaard met de gemeenschappelijke markt en de werking van de EER, overeenkomstig artikel 8, lid 2, van de concentratieverordening,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De aangemelde transactie waarbij Electricité de France en Zweckverband Oberschwäbische Elektrizitätswerke de gezamenlijke zeggenschap verkrijgen over Energie Baden-Württemberg AG wordt verenigbaar met de gemeenschappelijke markt en de werking van de EER-overeenkomst verklaard mits de in de bijlage omschreven verbintenissen volledig worden nageleefd.

Artikel 2

Deze beschikking is gericht tot de aanmeldende partijen.

Gedaan te Brussel, 7 februari 2001.

Voor de Commissie

Mario Monti

Lid van de Commissie

(1) PB L 395 van 30.12.1989, blz. 1; gecorrigeerde versie in PB L 257 van 21.9.1990, blz. 13.

(2) PB L 180 van 9.7.1997, blz. 1.

(3) PB C 53 van 28.2.2002.

(4) Loi n° 2000 - 108 relative à la modernisation et au développement du service public de l'électricité.

(5) PB L 27 van 30.1.1997, blz. 20.

(6) PB C 323 van 11.11.1999, blz. 11.

(7) Bron: Unipede; Eurostat; VDEW.

(8) EDF-jaarverslag 1999, blz. 9.

(9) EDF-jaarverslag 1999, blz. 8.

(10) Société National des Chemins de Fer (SNCF) produceert 1,5 tot 2 TWh, die echter zijn bedoeld voor eigen gebruik.

(11) CRE, jaarverslag, 30 juni 2000, blz. 7.

(12) "Rapport sur le mécanisme d'ajustement des flux électriques par le gestionnaire du réseau public de transport d'électricité (GRT) et sur la création en France d'un marché de l'électricité", september 2000, blz. 38.

(13) In dit kader levert CNR in haar jaarverslag (blz. 6) kritiek op het feit dat "de inkoopverplichtingen van EDF - en bovendien tegen gesubsidieerde prijzen - met betrekking tot gecombineerde productie, waarover ruim vóór de wet van 10 februari 2000 werd besloten, het dit systeem mogelijk maken om uitsluitend aan EDF te blijven leveren, terwijl het één van de weinige nationale systemen is dat concurrerend kan zijn op de markt van in aanmerking komende afnemers".

(14) Voor de installatie van nieuwe productiecapaciteit is toestemming van de minister van Energie vereist indien de geïnstalleerde capaciteit meer bedraagt dan 4,5 MW. Onder deze drempel kan gewoon worden volstaan met een aanmelding.

(15) CRE, jaarverslag, 30 juni 2000, blz. 9.

(16) CRE, jaarverslag, 30 juni 2000, blz. 21.

(17) CRE, jaarverslag, 30 juni 2000, blz. 4.

(18) CRE, jaarverslag, 30 juni 2000, blz. 9.

(19) Prix du gaz et de l'électricité en Europe, uitgave oktober 2000, blz. 8.

(20) E.ON is het resultaat van de fusie van VEBA en VIAG.

(21) Raming van EnBW.

(22) Er is een vijfde koppellijn in het verzorgingsgebied van RWE die doorgaans buiten gebruik is.

(23) VEBA/VIAG, beschikking van 13 juni 2000.

(24) EnBW Energie Baden-Württemberg (Allemagne) Acquisition d'une participation de 25,01 % dans le cadre d'une offre portant sur 34,01 %, blz. 11.

(25) EnBW, jaarverslag 1999, blz. 28.

(26) EDF, via EDFI, en RWE hebben elk een belang van 20 % in Motor Columbus, een houdstermaatschappij met een meerderheidsbelang (56,6 %) in Atel. Voorts heeft EDF een direct belang in Atel van 1,2 %. De overige aandeelhouders in Motor Columbus zijn de Zwitserse bank UBS met een belang van 37,2 % en andere institutionele beleggers die samen een belang van 22,8 % hebben. EDF en RWE zijn dus de enige aandeelhouders in Motor Columbus die een strategisch commercieel belang hebben. Zij zijn beide vertegenwoordigd in de Conseil d'Administration van Motor Columbus en van Atel.

(27) Zie de beschikking van de Commissie van 4 december 1997 in zaak IV/M. 958 WATT AG II (PB C 116 van 16.4.1998, blz. 2 ).

(28) Terwijl de capaciteitsprijs wordt bepaald per afzonderlijk bod, wordt de energieprijs, dat wil zeggen de prijs voor de elektriciteit die wordt onttrokken aan de verworven capaciteit, door EDF op basis van zijn variabele kosten bepaald. Desalniettemin is de referentiewaarde geen vaste prijs, maar slechts een technisch instrument voor de uitvoering van de veiling.

BIJLAGE

De volledige Engelse tekst van de in artikel 1 bedoelde verbintenissen kan worden geraadpleegd op de onderstaande website van de Commissie:

http://europa.eu.int/comm/competition/index_en.html