++++

BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

van 20 oktober 1978

inzake een procedure op grond van artikel 85 van het EEG-Verdrag ( IV/29 . 133 - Wano Schwarzpulver )

( Slechts de teksten in de Engelse en Duitse taal zijn authentiek )

( 78/921/EEG )

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN ,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap , en met name op artikel 85 ,

Gelet op Verordening nr . 17 van de Raad van 6 februari 1962 ( 1 ) , en met name op de artikelen 1 , 3 en 4 ,

Gezien de op 28 oktober 1975 door Imperial Chemical Industries Limited , Millbank , Londen SWIP 3 JF , Engeland en Wasagchemie GmbH , 4300 Essen 1 , Rolandstrasse 9 , Bondsrepubliek Duitsland , conform artikel 4 van Verordening nr . 17 gedane aanmelding betreffende hun deelneming in een joint venture-onderneming voor de vervaardiging en verkoop van zwart kruit , subsidiair houdende een verzoek om een negatieve verklaring ,

Gezien het besluit van de Commissie van 23 mei 1978 om in dit geval de procedure in te leiden ,

Gehoord de betrokken ondernemingen conform artikel 19 , lid 1 , van Verordening nr . 17 en na de betrokken ondernemingen de gelegenheid te hebben gegeven te worden gehoord in overeenstemming met Verordening nr . 99/63/EEG van de Commissie van 25 juli 1963 ( 2 ) , waarop door de ondernemingen afwijzend werd gereageerd ,

Geraadpleegd het Adviescomité voor Mededingingsregelingen en Economische Machtsposities overeenkomstig artikel 10 van Verordening nr . 17 op 27 september 1978 ,

I . DE FEITEN

Overwegende dat de feiten als volgt kunnen worden samengevat :

1 . Onderwerp

a ) Deze procedure betreft overeenkomsten tussen de hieronder genoemde partijen voor de vervaardiging en verkoop van zwart kruit door een joint ventureonderneming . Zwart kruit is een springstof , waarvan de kenmerken en toepassingen onder I , 4 worden beschreven .

b ) De overeenkomsten omvatten :

i ) een aandeelhoudersovereenkomst van 14 oktober 1975 en daarmee verband houdende overeenkomsten , aangemeld op 28 oktober 1975 , inzake eigendom en toezicht op gelijke voet van in de Bondsrepubliek Duitsland gevestigde vennootschappen voor de vervaardiging en verkoop van zwart kruit , nl . Wano Schwarpulver GmbH en Wano Schwarzpulver und Co Kunigunde KG ( hierna te zamen " Wano " te noemen ) . Deze overeenkomsten werden getroffen door en tussen ( A ) Bohlen Industrie AG ( " Bohlen " ) , met inbegrip van de door Bohlen gecontroleerde dochterondernemingen en ( B ) Imperial Chemical Industries Ltd ( " ICI " ) gecontroleerde dochterondernemingen . De ondertekenaars van deze overeenkomsten waren :

A . Bohlen ;

Wasagchemie GmbH ( " Wasag " ) , een door Bohlen gecontroleerde dochteronderneming ;

B . Nobel's Explosive Company Ltd ( " NEC " ) , een door ICI gecontroleerde dochteronderneming ;

ii ) een door NEC en Wasag ondertekende Letter of Intent van 30 juli 1974 , die aan de aangemelde overeenkomsten voorafging en waarin uiting wordt gegeven aan het voornemen van partijen , samen te werken en deel te nemen in Wano .

c ) Voor de doeleinden van deze procedure en waar in dit kader passend worden zowel Bohlen als Wasag en andere rechtstreeks of indirect in het bezit van Bohlen zijnde of onder controle van Bohlen staande ondernemingen hierna gezamenlijk " Wasag " genoemd , en worden zowel ICI als NEC en andere rechtstreeks of indirect in het bezit van ICI zijnde of door ICI gecontroleerde ondernemingen hierna tezamen " ICI " genoemd . Wasag en ICI worden hierna soms gezamenlijk " de partijen " genoemd en Wano de " joint venture " of " de joint venture-onderneming " .

2 . De partijen

a ) Bohlen , gevestigd in de Bondsrepubliek Duitsland , heeft , ten dele via de door haar gecontroleerde dochterondernemingen , belangen bij de ontwikkeling , vervaardiging en verkoop van verschillende produkten , met inbegrip van chemicaliën en chemische tussenprodukten en springstoffen ( en daarbij gebruikte apparatuur ) , plastics en verbruiksgoederen . Bohlen heeft talrijke dochterondernemingen in de Bondsrepubliek Duitsland , in andere landen van de Gemeenschap en elders . In 1974 beliep de geconsolideerde concernomzet van Bohlen 296 016 000 DM .

b ) Imperial Chemical Industries Ltd , gevestigd in het Verenigd Koninkrijk , heeft , ten dele via de door haar gecontroleerde dochterondernemingen , belangen bij de ontwikkeling , vervaardiging en verkoop van verschillende produkten , met inbegrip van chemicaliën ( en chemische tussenprodukten en derivaten ) en springstoffen ( en daarbij gebruikte apparatuur ) , plastics , kleur - en verfstoffen . ICI heeft talrijke dochterondernemingen in het Verenigd Koninkrijk , in andere landen van de Gemeenschap en elders . In 1976 beliep de geconsolideerde concernomzet van ICI 4 135 000 000 Pond .

3 . De overeenkomsten

a ) Als gevlog van de onder I , 1 b ) bedoelde overeenkomsten zal ICI bij het intreden van bepaalde gebeurtenissen aandelen aankopen en op andere wijzen kapitaal inbrengen , zodat een gezamenlijk toezicht op Wano op gelijke voet met Wasag wordt bereikt . ( Wano is thans voor 100 % eigenaar van Wasag en voorziet in de huidige opzet in de behoeften van Wasag aan zwart kruit . Sinds 1974 leverden Wano en Wasag eveneens aan ICI . De omvang van deze leveringen aan ICI werd geleidelijk vergroot in aansluiting op de geleidelijke inkrimping door ICI van haar eigen produktie van zwart kruit . Toen ICI in oktober 1976 haar kruitfabriek sloot , werd door de leveringen van Wano voorzien in alle of vrijwel alle behoeften van ICI aan zwart kruit ) .

b ) Uit de aangemelde overeenkomsten en de door partijen verstrekte inlichtingen blijkt nog het volgende :

i ) De Letter of Intent van 30 juli 1974 die aan de geleidelijke inkrimping van de produktie van zwart kruit door ICI en de uiteindelijke sluiting van haar bedrijf voorafging , bepaalde :

" 4 . NEC zal haar bestaande bedrijf voor de produktie van zwart kruit slechts zolang in bedrijf blijven houden tot haar afnemers en eigen behoeften daadwerkelijk kunnen worden verzorgd door de nieuwe onderneming ( de joint venture ) .

5 . Onder voorbehoud van het onder 4 bepaalde zullen NEC en Wasag hun totale behoeften aan de door de nieuwe onderneming vervaardigde typen zwart kruit dekken bij de nieuwe onderneming op nog overeen te komen voorwaarden . " .

De Letter of Intent bepaalde eveneens sub 2 , dat NEC en Wasag " aan Wano hun gehele bedrijf zullen overdragen met inbegrip van know-how , octrooien en goodwill met betrekking tot de vervaardiging en verkoop van zwart kruit " .

ii ) De aangemelde overeenkomsten waarborgen een toezicht door partijen op Wano op gelijke voet en een gelijke verdeling over elk van winsten en verliezen van deze onderneming . Geen enkel vraagstuk met betrekking tot zwart kruit , met inbegrip van de produktie en verkoop daarvan door Wano , kan door unilateraal optreden van een aandeelhouder of partij worden opgelost . Wano zal haar bedrijf uitoefenen onder leiding van directeuren ( Geschaeftsfuehrer ) , waarvan elke partij een zelfde aantal benoemt . De statuten bepalen verder , dat voor bepaalde belangrijke besluiten inzake aangelegenheden , die niet onder de normale dagelijkse leiding van Wano vallen , de goedkeuring van beide partijen op een algemene aandeelhoudersvergadering vereist is . Voor de wederverkoop in het Verenigd Koninkrijk en de Bondsrepubliek Duitsland van door Wano geproduceerd zwart kruit bepaalde de Letter of Intent dat " de nieuwe onderneming eveneens NEC zal aanwijzen als alleenverkoper van zwart kruit in het Verenigd Koninkrijk en Wasag als alleenverkoper daarvan in West-Duitsland , in beide gevallen op nader overeen te komen voorwaarden . " .

4 . Zwart kruit

a ) Het produkt

i ) Zwart kruit is een van de oudste bekende springstoffen . Het wordt geproduceerd in de vorm van een poeder , waarvan korrelgrootte en vorm de verbrandingssnelheid en de hoeveelheid vrijkomend gas bepalen . Basisingrediënten zijn houtskool , natriumnitraat , kaliumnitraat en zwavel , hoewel voor bepaalde doeleinden zwavelvrij kruit wordt geproduceerd . De korrelgrootte is afgezien van de aanwezigheid van zwavel het belangrijkste technische kenmerk van het produkt .

ii ) Zwart kruit wordt voornamelijk gebruikt voor de vervaardiging van vuurwerk en andere pyrotechnische hulpmiddelen , veiligheidsontstekers en springladingen . Kleine hoeveelheden worden voor militaire doeleinden gebruikt . Bij geen van deze toepassingen , behalve voor springladingen , kan het worden vervangen door andere typen springstoffen . Wanneer zwart kruit voor springladingen wordt gebruikt , geschiedt dit omdat het materiaal , dat door de explosie moet worden vrijgemaakt wegens de betrekkelijk geringe explosiekracht van zwart kruit minder snel verbrijzeld wordt . Naar de mening van ICI en Wasag is het daarom de meest geschikte springstof voor het afsplijten van leisteen en andere natuursteensoorten .

iii ) Zwart kruit wordt veel gebruikt voor de vervaardiging van veiligheidsontstekers , die bestaan uit fijnkorrelig zwart kruit in een buisvormig omhulsel . De ontsteker is ontworpen om te verbranden in een bepaald tempo zodat het tijdsbestek voordat een explosie zich voordoet nauwkeurig voordien kan worden vastgesteld aan de hand van de lengte van de te gebruiken ontsteker . Veiligheidsontstekers vormen derhalve een deel van een inleidende procedure van bepaalde typen opblaasoperaties . Zij kunnen rechtstreeks worden gebruikt voor de ontsteking van zwart kruit .

iv ) Evenals bij andere springstoffen het geval is , zijn vervoer en opslag van zwart kruit onderworpen aan regeringsvoorschriften en -goedkeuring . Dergelijke voorschriften , die volgens partijen in het Verenigd Koninkrijk en de Bondsrepubliek Duitsland verregaand overeenstemmen , eisen over het algemeen dat gebouwen waarin springstoffen worden opgeslagen geïsoleerd zijn , met de daaruit voortvloeiende " sterilisatie " van de omliggende terreinen . Volgens de door ICI verstrekte informatie moet een wederverkoper in de verwerving van de noodzakelijke opslag - en transportfaciliteiten voor zwart kruit in het Verenigd Koninkrijk minimaal circa 350 000 Pond investeren . Hiermee zou een betrekkelijk kleine opslagruimte kunnen worden aan gekocht met een capaciteit van 40 à 50 ton , verplaatsbare stalen opslagaccommodatie en een voldoende aantal vrachtwagens voor het vervoer van zwart kruit . Er bestaan over het algemeen geen beperkingen voor de hoeveelheden zwart kruit die over zee kunnen worden vervoerd in schepen die ten behoeve van het transport van springstoffen worden gecharterd . De havenvoorschriften beperken over het algemeen de hoeveelheden die op een bepaald moment kunnen worden gelost . Ondanks de gevolgen van deze voorschriften kon ICI b.v . zwart kruit verkopen voor export naar Ierland , Noorwegen , de Verenigde Staten van Amerika en andere landen en Wasag naar België , Frankrijk , Nederland , Zweden , Egypte , Argentinië en elders .

b ) De marktpositie van ICI

i ) Ten gevolge van een explosie in december 1974 , waardoor de capaciteit van de kruitfabriek van ICI te Ardeer , Schotland , met circa 40 % werd verminderd , besloot ICI de produktie definitief te staken en liet zij deze geleidelijk aflopen , tot zij in oktober 1976 haar bedrijf sloot . Kort na de explosie , in 1975 , bedroeg ICI's jaarlijkse produktie ongeveer ... ton en daalde in 1976 tot ... ton . Voor de explosie in haar bedrijf had de jaarlijkse produktie van ICI ongeveer ... ton bedragen . ICI had zwart kruit geproduceerd voor springladingen , gebruikt in vuurwerk en andere pyrotechnische hulpmiddelen , veiligheidsontstekers en voor militaire doeleinden . Op al de bovengenoemde toepassingsgebieden , behalve bij veiligheidsontstekers die ICI zelf produceert , is en wordt door ICI zwart kruit geleverd voor opneming of verdere verwerking door de afnemer in hulpmiddelen ; dit geldt echter niet voor kruit voor springladingen , dat als produkt zonder verdere verwerking kan worden gebruikt .

ii ) ICI was de enige producent van zwart kruit in het Verenigd Koninkrijk en de enige leverancier , die het feitelijk ook verder blijft , voor afnemers in de niet-militaire sector in het Verenigd Koninkrijk . De verkoop van zwart kruit aan afnemers in het Verenigd Koninkrijk beloopt ongeveer 500 ton per jaar . Volgens ICI kon haar omzet in zwart kruit in 1975 , met inbegrip van nationale en exportverkopen , naar de verschillende toepassingen als volgt worden onderverdeeld :

* % ( naar hoeveelheid ) *

Kruit voor vuurwerk * ... *

Kruit voor militair gebruik en voortstuwingsmiddelen * ... *

Kruit voor springladingen * ... *

* 100 *

In deze cijfers is niet het door ICI voor zijn produktie van veiligheidsontstekers behouden kruit opgenomen . De desbetreffende cijfers , waarin ook het gebruik van zwart kruit voor de produktie van veiligheidsontstekers is opgenomen zijn :

* % ( naar hoeveelheid ) *

Kruit voor vuurwerk * ... *

Kruit voor militaire doeleinden en voortstuwingsmiddelen * ... *

Kruit voor springladingen * ... *

Kruit voor veiligheidsontstekers * ... *

* 100 ( 3 ) *

ICI heeft ten minste ... ton zwart kruit per jaar geëxporteerd .

iii ) ICI is ook vetreweg de grootste producent van veiligheidsontstekers in de Gemeenschap . Ongeveer ... ton zwart kruit is door ICI gebruikt voor de produktie van circa ... miljoen voet veiligheidslont , waarvan het merendeel ( naar waarde circa ... ) uit het Verenigd Koninkrijk werd geëxporteerd . Kleine hoeveelheden veiligheidslont zijn door ICI naar België , Luxemburg en Denemarken verkocht , terwijl ongeveer 2 miljoen voet per jaar naar Ierland is gegaan , en de rest buiten de Gemeenschap is afgezet .

iv ) Ten einde haar behoefte van ... ton zwart kruit te dekken terwijl haar bedrijf in éénploegendienst in 1975 slechts ... ton produceerde , was ICI verplicht zwart kruit aan te kopen bij andere producenten . In dit tekort werd voorzien door leveringen van ... ton van Wasag en , sinds de inbedrijfstelling van Wano onder de controle van Wasag , uit de produktie van Wano . ICI's produktie van ... ton in 1975 vertegenwoordigde ... van een totale Gemeenschapsproduktie van circa 3 450 ton .

v ) ICI bezit binnen het Verenigd Koninkrijk uitgebreide en passende opslag - en transportfaciliteiten voor springstoffen , met inbegrip van zwart kruit , en heeft 2 kustvaarders van 500 ton in gebruik voor het transport van springstoffen over zee .

c ) De marktpositie van Wasag

i ) De kruitfabrieken van Wasag te Kunigunde , die thans door Wano worden bedreven , produceerden tot 1974 ongeweer 750 ton zwart kruit . In 1974 werd de produktie opgetrokken tot 872 ton en in 1975 tot 1 185 ton . Wasag programmeerde toen een produktieverhoging tot circa ... ton in de loop van 1976 en 1977 , en heeft dit doel vrijwel bereikt . Wasag produceert zwart kruit voor alle doeleinden , waarvoor dit produkt normalerwijze wordt gebruikt . Behalve veiligheidsontstekers en vuurwerk produceert Wasag geen andere apparaten , doch levert het zwart kruit aan afnemers voor opneming of verdere verwerking daarin .

ii ) Van de twee producenten van zwart kruit in de Bondsrepubliek Duitsland , Wasag en Dynamit Nobel AG ( " DNAG " ) , vervaardigt Wasag meer dan 2/3 van het in dat land geproduceerde zwart kruit . Op basis van een produktie , via het bedrijf van Wano , van circa ... ton , is Wasag verreweg de grootste producent van zwart kruit in de Gemeenschap . Voorts is Wasag de enige producent van veiligheidsontstekers , daarvoor bestemd kruit en kruit voor militaire doeleinden in de Bondsrepubliek Duitsland .

iii ) De verkoop van zwart kruit door Wasag op de nationale markt beloopt circa ... ton . De verkoop voor export , met inbegrip van leveringen aan ICI , beliep circa ... ton , waarvan ongeveer ... ton binnen de Gemeenschap worden verkocht ( 1974 : ... ton , 1975 : ... ton ) . Wasag levert zwart kruit voor de gehele vraag op de Belgische markt .

iv ) Het grootste deel van de produktie van Wasag aan veiligheidsontstekers , circa ... milioen meter lont , wordt binnen de Bondsrepubliek Duitsland verkocht . De verkoop voor export vertegenwoordigt minder dan 1/4 van het totaal . De belangrijkste afnemer van Wasag op haar binnenlandse markt voor veiligheidsontstekers is DNAG , die ongeveer ... van Wasag's verkopen op de nationale markt afneemt .

v ) Voor de verkoop en opslag van haar produkten heeft Wasag transport - en opslagfaciliteiten in de Bondsrepubliek Duitsland .

d ) Andere producenten

Behalve DNAG ( genoemd onder I , 4 c ) ) zijn de enige andere belangrijke producenten van zwart kruit in de Gemeenschap de Société nationale des poudres et explosifs SA in Frankrijk ( " SNPE " ) en Sipe Nobel SpA in Italië ( " Sipe " ) . Hun jaarlijkse produktie van zwart kruit ligt resp . bij ongeveer ... ton . De produktiecapaciteiten van beide ondernemingen zijn in aanzienlijke mate onderbenut . SNPE kan ... ton zwart kruit per jaar produceren , en leverde gedurende 1975 en 1977 zwart kruit aan het Verenigd Koninkrijk . In België , Denemarken , Ierland , Nederland of Luxemburg vindt geen produktie plaats .

5 . Verloop van de procedure

Na de ontvangst door partijen van de punten van bezwaar van de Commissie van 24 mei 1978 stelden deze de Commissie ( ICI bij schrijven van 30 juni 1978 en Wasag bij schrijven van haar rechtskundig adviseurs van 29 juni 1978 ) ervan in kennis , dat zij de aanmelding in deze zaak wilden intrekken . ICI verklaarde ook , doch dit werd in het schrijven van de rechtskundig adviseurs van Wasag niet uitdrukkelijk gezegd , dat zij had besloten na raadpleging tussen partijen de aangemelde overeenkomsten niet uit te voeren . In het schrijven van de rechtskundig adviseurs van Wasag werd de uitnodiging van de Commissie voor een hoorzitting afgewezen . In de brieven werden de bevindingen en conclusies van de punten van bezwaar van de Commissie in algemene termen , en zonder nader in te gaan op details of redenen te geven , betwist .

II . TOEPASSELIJKHEID VAN ARTIKEL 85 , LID 1

Volgens artikel 85 , lid 1 , van het Verdrag zijn onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt en verboden alle overeenkomsten tussen ondernemingen die de handel tussen Lid-Staten ongunstig kunnen beïnvloeden en die ertoe strekken of ten gevolge hebben dat de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt wordt verhinderd , beperkt of vervalst .

1 . Overwegende dat de partijen ondernemingen zijn en dat de aangemelde overeenkomsten overeenkomsten zijn in de zin van artikel 85 , lid 1 .

2 . Overwegende dat de overeenkomsten ertoe strekken en , indien zij worden uitgevoerd , ten gevolge zullen hebben dat de mededinging als volgt wordt beperkt :

a ) Onafhankelijk van de voorgenomen gemeenschappelijke deelneming in Wano heeft elk van de partijen aanzienlijke individuele belangen bij de afzet van zwart kruit . ICI was een producent en leverancier en blijft sinds de sluiting van haar bedrijf in oktober 1976 als aankoper en leverancier van zwart kruit optreden voor haar nationale markt in het Verenigd Koninkrijk en voor export . Binnen het Verenigd Koninkrijk voorziet het in vrijwel de gehele vraag naar zwart kruit . ICI heeft binnen het Verenigd Koninkrijk de controle over een groot - zoal niet het meest effectieve aldaar bestaande - netwerk voor opslag , vervoer en afzetfaciliteiten voor springstoffen , met inbegrip van zwart kruit . Wano vervaardigt zwart kruit en levert afgezien van haar exportverkopen , circa 50 % van de in de Bondsrepubliek Duitsland benodigde hoeveelheden . Als gevolg van hun gemeenschappelijke deelneming in Wano is het waarschijnlijk dat partijen hun gedragslijn met betrekking tot de vervaardiging en verkoop van zwart kruit coordineren . Aangezien de overeenkomsten elke partij op gelijke voet de beheersing over de joint venture geven , zal geen van beiden onafhankelijk bedrijfsvoeringsbesluiten treffen voor enigerlei aangelegenheid van belang betreffende de planning , financiering , onderzoek , ontwikkeling , vervaardiging of verkoop van zwart kruit . De joint venture zou de produktie voor niet minder dan 58 % van de verkoop van zwart kruit in de Gemeenschap controleren .

b ) Voor zover het de markt voor dit produkt in het Verenigd Koninkrijk betreft zouden de overeenkomsten en de deelneming van ICI en de joint venture ten gevolge hebben dat ICI al of vrijwel al het in de toekomst door haar benodigde zwart kruit zou aankopen uit de produktie van de joint venture , in plaats van de vrije hand te behouden om dit ook aan te kopen bij andere in de Gemeenschap beschikbare bronnen , zodat zij voor de dekking van al of vrijwel al haar toekomstige behoeften aan zwart kruit uitsluitend vertrouwt op de produktie van de joint venture .

i ) Een intern memorandum van de ICI ( Investment Proposal : A 132 , 9 April 1975 ) stelt dat de partijen " beide al de door hen benodigde hoeveelheden zwart kruit zullen betrekken van Wano en als alleenverkopers in resp . het Verenigd Koninkrijk en West-Duitsland zullen optreden . De overige verkopen zullen worden verricht door de gemeenschappelijke onderneming op zo goed mogelijke condities . " .

ii ) Ook een passage in een brief van 9 september 1976 van ICI aan één van haar afnemers bevestigt dat " wij ( ICI ) in de toekomst al de door ons benodigde hoeveelheden ( zwart kruit ) bij deze onderneming ( Wano ) zullen aankopen " .

c ) Partijen die aanzienlijke aandelen in een joint venture hebben zullen over het algemeen niet binnen het kader daarvan met elkaars activiteiten of met die van de joint venture concurreren , zelfs indien het hun bij overeenkomst vrij staat zulks te doen . In dit specifieke geval kan geen van beide partijen het zich permitteren het bestaan of het doel van de joint venture over het hoofd te zien . Het zal niet waarschijnlijk zijn dat één der partijen zijn zelfstandig beschikbare capaciteit of middelen verder zou inzetten dan voor de joint venture noodzakelijk zou zijn , om bij de verkoop van zwart kruit te gaan concurreren met de andere partij in de joint venture . Elke partij zou uit de produktie van de joint venture hetzelfde type zwart kruit tegen uniforme prijzen kunnen verkrijgen . Elk van beide partijen zou zijn gedragslijn bij de afzet van zwart kruit afstemmen op die van de andere partij en die van de joint venture . De partijen zouden niet te hunnen nadele met elkaar of met de joint venture concurreren ten aanzien van de prijzen waartegen zwart kruit aan de gebruikers zou worden verkocht of van de te ontwikkelen inspanningen ter bevordering van de verkoop aan bijzondere afnemers of in bijzondere geografische gebieden .

d ) Het bestaan van een joint venture op een bepaald terrein geeft moedervennootschappen , die ook op andere terreinen aanverwante belangen hebben , mogelijkheden en stimulansen om hun gemeenschappelijke activiteiten uit te breiden zodat de mededinging ook op die terreinen nadelig wordt beïnvloed . In dit geval hebben beide partijen , afgezien van jun activiteiten in de joint venture , ook andere overlappende , verwante en concurrerende belangen , met name op het gebied van springstoffen over het algemeen , toebehoren voor springstoffen en in het bijzonder bij de vervaardiging en verkoop van veiligheidsontstekers . Deze samenloop van activiteiten en belangen van de partijen op andere gebieden zal naar verwacht eveneens op die gebieden tot een nadelige beïnvloeding van de mededinging tussen hen leiden . Wat ICI betreft , werd de deelneming harerzijds niet alleen gemotiveerd door de participatie in de produktie van zwart kruit , doch ook door het voornemen tot een associatie met Wasag te komen met het oog op de latere uitbreiding daarvan tot andere aanverwante markten dan die voor zwart kruit , met inbegrip van de markt voor veiligheidsontstekers . Hiervan is ICI de enige producent en leverancier in het Verenigd Koninkrijk en Wasag de enige producent in de Bondsrepubliek Duitsland en kon elke partij als de natuurlijke potentiële concurrent van de andere op diens nationale markt en in de gehele Gemeenschap worden beschouwd . De gecombineerde produktie van veiligheidsontstekers van ICI en Wasag beloopt meer dan 60 miljoen meter per jaar , tweemaal de gezamenlijke produktie van alle andere producenten van veiligheidsontstekers in de Gemeenschap . Via de controle op de operaties van de joint venture zouden partijen elkaar bewust aanleiding en gelegenheid geven tot samenwerking bij de onderlinge afstemming van hun prijzen en de opdeling van de markten voor veiligheidsontstekers . Bovendien zouden de partijen gezemenlijk de hoeveelheden en prijzen van eventueel door de joint venture aan concurrerende derden te verkopen zwart kruit voor de produktie van veiligheidsontstekers controleren . ICI heeft verklaard ( bijlage 6 van de brief van 16 maart 1976 ) dat het " zeer wel mogelijk is , dat NSC in de toekomst zal pogen te voorzien in de behoeften van Wasag aan veiligheidsontstekers " .

e ) Al de bovengenoemde beperkende gevolgen worden nadrukkelijk onderstreept door de aanzienlijke betekenis van partijen op de betrokken markten in de Gemeenschap .

3 . a ) Overwegende dat de parijen in briefwisselingen en op bijeenkomsten hebben betoogd dat de aangemelde overeenkomsten , indien zij zouden worden uitgevoerd , de mededinging niet zouden beperken ; dat zij hebben gesteld dat zelfs zonder de aangemelde overeenkomsten de enig mogelijke leverancier van zwart kruit van passende kwaliteit en variëteit op aanvaardbare voorwaarden voor de gehele of vrijwel de gehele vraag van het Verenigd Koninkrijk Wano was , die dat waarschijnlijk ook zou blijven ; dat bovendien , behalve in het geval van de kleinere landen , de nationale markten binnen de Gemeenschap traditionelerwijze werden bevoorraad door hun nationale leveranciers ; dat dit standpunt , voor zover het zwart kruit voor verdedigingsdoeleinden betrof , gebaseerd was op redenen van militaire veiligheid ; dat over het algemeen echter het vervoer en de opslag van zwart kruit streng door de nationale voorschriften werd gereguleerd ; dat het voor niet-nationale leveranciers moeilijk en niet praktisch was om aan deze verplichtingen en vereisten te moeten voldoen , in hoofdzaak wegens de kosten ; dat b.v . werd aangevoerd dat Wano niet onafhankelijk van ICI rechtstreeks zwart kruit naar het Verenigd Koninkrijk zou kunnen exporteren ; dat de partijen hieruit de conclusie trokken dat er thans geen mededinging bestaat , en in feite in de toekomst ook nauwelijks kans op potentiële mededinging zou zijn , welke zou kunnen worden beperkt door de aangemelde overeenkomsten indien deze zouden worden uitgevoerd ; dat de desbetreffende argumenten van de partijen de volgende waren :

i ) Zelfs zonder deelneming van ICI in de joint venture en contractuele verbintenissen jegens Wano zou ICI in de praktijk geen ander alternatief dan Wano hebben voor de dekking van haar behoeften aan zwart kruit voor de vraag in het Verenigd Koninkrijk . Wano heeft het enige bedrijf dat in staat is de juiste kwaliteiten zwart kruit voor gebruik in veiligheidsontstekers , springladingen , vuurwerk , voortstuwingsmiddelen en andere toepassingen te leveren , die voldeden aan de vraag in het Verenigd Koninkrijk .

ii ) Op het punt van de militaire vereisten drong het Ministerie van Defensie van het Verenigd Koninkrijk er op aan , dat daarin door Wano zou worden voorzien ; ten eerste omdat alleen Wano kon voldoen aan de specificaties en ten tweede omdat Wano een erkende leverancier van het Ministerie van Defensie was en leveringen uit andere bronnen problemen van militaire veiligheid zouden opwerpen .

b ) Overwegende dat de bovengenoemde argumenten niet overeenstemmen met , en op alle essentiële punten worden weerlegd door het volgende :

i ) Producenten van zwart kruit in Frankrijk en Italië , n.l . Société nationale des poudres et explosifs ( " SNPE " ) en Sipe Nobel Spa ( " Sipe " ) hebben de Commissie medegedeeld dat zij in staat en bereid zijn zwart kruit ( met inbegrip van zwavelvrij kruit voor militaire toepassingen ) te leveren ter voorziening in de vereisten van het Verenigd Koninkrijk . Beide maatschappijen hebben aanzienlijke overcapaciteiten en hebben bevestigd dat zij zwart kruit kunnen leveren , eveneens afgestemd op alle eventuele nieuwe specificatievereisten , voor militaire en burgerlijke doeleinden . Gedurende 1975 en 1977 leverde SNPE in 4 afzonderlijke verschepingen in totaal 2 550 kg patroonkruit voor het Verenigd Koninkrijk . Hoewel de betrokken hoeveelheden betrekkelijk gering waren , waren zij niet geheel onaanzienlijk en leveren zij een argument op voor de stelling , dat de vraag van het Verenigd Koninkrijk niet wergens zijn aard volledig afhankelijk behoeft te zijn van het door Wano te leveren zwart kruit en dat het niet noodzakelijkerwijze oneconomisch is kleine hoeveelheden te verschepen . ICI heeft zelf in antwoord op een haar door de Commissie rechtstreeks gestelde vraag toegegeven dat zwart kruit van passende soorten voor gebruikmaking in veiligheidsontstekers , springladingen en vuurwerkt kan worden geleverd door Italië en voor vuurwerk en springladingen door Frankrijk . Zwart kruit voor deze doeleinden vertegenwoordigt een groot deel van de totale vraag van het Verenigd Koninkrijk naar zwart kruit ( zie I , 4 , b ) ii ) ) . Doch te dien aanzien heeft ICI in algemene bewoordingen verwezen naar " transport - , veiligheids - en economische factoren " die deze andere leveringsbronnen niet " praktisch " maakten ( 4 ) .

ii ) De door ICI met nadruk aangevoerde betekenis van de veiligheidsaspecten van de invoer naar het Verenigd Koninkrijk van zwart kruit voor militaire doeleinden wordt weerlegd door verklaringen van het Ministerie van Defensie van het Verenigd Koninkrijk , dat leveringen uit het buitenland geen veiligheidsproblemen doen rijzen .

iii ) Op het punt van het vervoer moeten alle leveranciers van zwart kruit voldoen aan de openbare veiligheidsvereisten en plegen zij daarmee rekening te houden . Afgezien van haar binnenlandse afzetfaciliteiten in het Verenigd Koninkrijk heeft ICI twee kustvaarders van 500 ton in gebruik die regelmatig springstoffen over zee vervoeren . Volgens ICI , in antwoord op verzoeken om inlichtingen van de Commissie , worden springstoffen , met inbegrip van zwart kruit , op de kustvaarders van de ICI van tijd tot tijd verscheept tussen de havens van het Verenigd Koninkrijk en b.v . Rouaan , Bremen , Hamburg , Lissabon , Barcelona en Noorse en Finse havens .

c ) Overwegende dat derhalve het betoog van partijen , dat potentiële mededinging voor de levering van het door het Verenigd Koninkrijk benodigde zwart kruit door andere Gemeenschapsproducenten dan de Wano nauwelijks waarschijnlijk is , niet door de feiten kan worden gestaafd ; dat , hoewel in de afgelopen jare het feit dat OCI , binnen het Verenigd Koninkrijk beschikte over vervoer - , opslag - en afzetfaciliteiten voor zwart kruit wellicht ten gevolge kan hebben gehad dat de afzet van ander zwart kruit dan het door ICI gekozen type werd uitgesloten of aanzienlijk werd beperkt , het duidelijk is dat er binnen het Verenigd Koninkrijk vraag naar zwart kruit bestaat , waarvoor andere leveranciers dan Wano als concurrenten zouden kunnen optreden , met name indien ICI als handelaar vrij zou worden gelaten om ook zwart kruit van dergelijke leveranciers te verkopen .

4 . Overwegende dat de overeenkomsten , anders dan door partijen betoogd , indien zij zouden worden uitgevoerd , de handel tussen Lid-Staten ongunstig zouden beïnvloeden ter zake van alle onder II , 2 genoemde beperkingen en met name als volgt :

a ) De huidige vraag naar zwart kruit in de Gemeenschap wordt geraamd op circa 2 800 ton per jaar , en wel bij benadering als volgt :

Land * Ton *

België / Luxemburg * 150 *

Denemarken minder dan * 50 *

Ierland minder dan * 10 *

Frankrijk * 200 *

Bondsrepubliek Duitsland * 800 *

Italië * 400 *

Nederland * 300 *

Verenigd Koninkrijk * 500 *

( Gebruik binnen de EEG van zwart kruit voor veiligheidsonstekers * 400 ) *

* 2 800 *

De volgende hoeveelheden zwart kruit worden thans bij benadering in Gemeenschapslanden geproduceerd :

Land * Ton *

Frankrijk * 350 *

Bondsrepubliek Duitsland * 2 400 ( 5 ) *

Italië * 500 *

* 3 250 *

( De hoeveelheid , waarmee de produktie de vraag overschrijdt , wordt uitgevoerd ) .

b ) De deelneming van ICI in de joint venture zou de onder II 2 a ) , b ) , c ) en d ) beschreven gevolgen hebben , n.l . dat

i ) ICI vrijwel de gehele toekomstige vraag in het Verenigd Koninkrijk uitsluitend zwart kruit zou aankopen uit de produktie van de joint venture , omdat het niet waarschijnlijk is dat zij zich ook zou wenden tot andere beschikbare voorzieningsbronnen in Frankrijk en Italië , waaraan aldus de toegang tot het Verenigd Koninkrijk zou worden ontzegd ;

ii ) de afnemers in het Verenigd Koninkrijk zou in de afzienbare toekomst de mogelijkheid worden ontnomen om zwart kruit te kopen van soorten en tegen prijzen , die door producenten in het Verenigd Koninkrijk of Italië of elders zouden kunnen worden aangeboden ;

iii ) ook verdere hindernissen zouden worden opgeworpen voor de toegang tot het Verenigd Koninkrijk van leveringen van zwart kruit uit Frankrijk , Italië of van elders , zodat andere leveranciers dan de Wano de mogelijkheid zou worden ontnomen om transacties af te sluiten ter voorziening in de behoeften van het Verenigd Koninkrijk .

c ) Partijen hebben met betrekking tot de weerslag op de handel tussen Lid-Staten aangevoerd dat om een aantal redenen voor het aangaan van de aangemelde overeenkomsten geen concurrerende Gemeenschapsmarkt voor zwart kruit bestond die door de aangemelde overeenkomsten ongustig zou kunnen worden beïnvloed en dat deze ook in de afzienbare toekomst waarschijnlijk niet tot stand zou komen . Deze argumenten werpen in wezen de onder II , 3 a ) omschreven punten op en kunnen om de onder II , 3 b ) omschreven redenen niet slagen .

d ) Zelfs indien zou worden aangenomen dat de door partijen aangegeven omstandigheden op dit ogenblik onoverkomelijke of vrijwel onoverkomelijke hindernissen zouden opleveren voor onafhankelijke invoer naar het Verenigd Koninkrijk , doet deze stelling niet af aan het standpunt van de Commissie dat ICI , door de uitvoering van de aangemelde overeenkomsten en de deelneming in de joint venture ,

i ) niet langer de vrijheid zou behouden om zwart kruit voor wederverkoop op de telkenmale best mogelijke voorwaarden aan te kopen bij enigerlei andere bron , Wano of een andere ; en

ii ) het voortduren van de moeilijkheden waarvoor onafhankelijke importeurs komen te staan zou vergroten en verzekeren .

5 . Overwegende dat de gevolgen van de boven aangegeven mededingingsbeperkingen merkbaar zullen kunnen zijn omdat

a ) beide partijen concerns zijn van aanzienlijke industriële betekenis ;

b ) beide over grotere financiële middelen beschikken ;

c ) Wasag een aanzielijk aandeel van de voorziening controleert en iedere partij een aanzienlijk aandeel van de distributievoorzieningen voor zwart kruit in de Gemeenschap controleert ; en

d ) het produkt van de voorgenomen joint venture een essentieel homogene waar is op een uiterst oligopolitische markt .

6 . Overwegende dat artikel 85 , lid 1 , derhalve van toepassing is op de aangemelde overeenkomsten ,

III . TOEPASSELIJKHEID VAN ARTIKEL 85 , LID 3

Overwegende dat volgens artikel 85 , lid 3 , de bepalingen van artikel 85 , lid 1 , buiten toepassing kunnen worden verklaard voor elke overeenkomst die bijdraagt tot de verbetering van de produktie of van de verdeling der produkten of tot verbetering van de technische of economische vooruitgang , mits een billijk aandeel in de daaruit voorvloeiende voordelen de gebruikers ten goede komt , en zonder nochtans aan de betrokken ondernemingen

a ) beperkingen op te leggen welke voor het bereiken van deze doelstellingen niet onmisbaar zijn ,

b ) de mogelijkheid te geven , voor een wezenlijk deel van de betrokken produkten de mededinging uit te schakelen ;

1 . Overwegende dat de tenuitvoerlegging van de overeenkomsten de partijen de mogelijkheid zou geven om de mededinging uit te schakelen voor een wezenlijk deel van de betrokken produkten omdat de tenuitvoerlegging van de overeenkomsten zou resulteren in de isolering van de markt van het Verenigd Koninkrijk , door verkoop naar het Verenigd Koninkrijk door andere leveranciers dan Wano te verhinderen en door alle mogelijkheden van mededinging door Wano op het punt van verkoop naar het Verenigd Koninkrijk onafhankelijk van ICI bij voorbaat uit te sluiten ;

2 . Overwegende derhalve dat vragen over de verbetering van de produktie of de verdeling van de produkten of over de bevordering van de technische vooruitgang niet beoordeeld behoeven te worden , hoewel partijen hebben gesteld , dat artikel 85 , lid 3 , op de overeenkomsten zou dienen te worden toegepast ; dat zij echter niet hebben aangetoond dat de produktie van zwart kruit als gevolg van overeenkomsten zou worden verbeterd ; dat hoewel de partijen oorspronkelijk in hun aanmelding argumenteerden dat de bundeling van technologie en middelen van ICI en Wasag een vervaardiging op voldoende schaal om een ontwikkeling van nieuwe procédé's te rechtvaardigen mogelijk zou maken , later werd toegegeven dat het niet waarschijnlijk was , dat werkelijk nieuwe procédé's voor de vervaardiging van zwart kruit zouden kunnen worden ontwikkeld ( 6 ) ; dat de samenstelling en vervaardigingswijze van zwart kruit eeuwenlang essentieel dezelfde zijn gebleven en niet redelijkerwijze verwacht kan worden , dat ten gevolge van de joint venture volledig nieuwe procédé's of vervaardigingswijzen zullen kunnen ontstaan ; dat hoewel de voorziening door Wasag van de gehele of een deel van de betrokken markt van het Verenigd Koninkrijk een betere benutting van de bedrijfscapaciteiten mogelijk zou kunnen maken en in de veronderstelling ( die niet is gestaafd ) dat dit besparingen zou opleveren , zulks onafhankelijk van enigerlei deelneming door ICI in het kapitaal van Wano kan worden bereikt ;

3 . Overwegende dat de partijen eveneens hebben gesteld dat de tenuitvoerlegging van de aangemelde overeenkomsten zou leiden tot meer zekerheid bij de voorziening van zwart kruit en dat met name de deelneming van ICI aan de joint venture noodzakelijk was om voldoende hoeveelheden zwart kruit te kunnen verkrijgen en om leveringen van passende hoeveelheden aan haar afnemers in het Verenigd Koninkrijk en elders te garanderen ; dat zekerheid van voorziening onder deze omstandigheden , waarin een aanzienlijke onderbenutting van produktiecapaciteiten bestaat , voor de doeleinden van artikel 85 , lid 3 , geen voldoende voordeel vormt ; dat gezien de structuur van deze bedrijfstak het optreden van een tekort op lange termijn geheel en al onwaarschijnlijk is ;

4 . Overwegende dat zelfs indien wordt aangenomen ( hetgeen niet is bewezen ) dat de overeenkomsten , indien zij ten uitvoer zouden worden gelegd , zouden bijdragen tot een verbetering van de produktie of de verdeling van de produkten of tot de bevordering van de technische of economische vooruitgang , geen billijk aandeel in dergelijke voordelen aan de gebruikers ten goede zou komen ; dat ICI , een bestaande alleenverkoper van zwart kruit in het Verenigd Koninkrijk , als gevolg van de overeenkomst eveneens te zamen met Wasag exclusief producent van zwart kruit voor het Verenigd Koninkrijk zou worden ; dat ICI in de positie nauwelijks enige concurrentiedruk zou ondervinden om door een grotere efficiëncy gedane besparingen door te geven aan de gebruikers ;

5 . Overwegende dat deze overeenkomsten derhalve niet voldoen aan de voorwaarden voor toepassing van artikel 85 , lid 3 ;

IV

In de overeenkomsten was vastgelegd dat zij slechts dan in werking zouden treden wanneer zij door de Commissie goedgekeurd zouden zijn , doch partijen hadden in een belangrijk opzicht gehandeld alsof zij reeds van kracht waren : ICI had slechts van Wano betrokken , waardoor de positie van andere leveranciers noodzakelijkerwijze aangetast was . Onder deze omstandigheden heeft de Commissie er belang bij duidelijk vast te stellen , in het bijzonder in het belang van derden , dat deze overeenkomsten onder lid 1 van artikel 85 vallen en geen vrijstelling ingevolge lid 3 van artikel 85 kunnen verkrijgen . Deze beschikking loopt in geen enkel opzicht vooruit op het standpunt dat de Commissie zal innemen ten aanzien van elke andere overeenkomst die partijen in de toekomst zullen sluiten ,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN :

Artikel 1

De aandeelhoudersovereenkomst van 14 oktober 1975 en de daarmee verband houdende overeenkomsten , aangemeld op 28 oktober 1975 , die door Bohlen Industrie AG , Wasagchemie GmbH en andere door deze gecontroleerde ondernemingen enerzijds en door Imperial Chemical Industries Limited en andere door deze gecontroleerde ondernemingen anderzijds zijn aangegaan betreffende een gemeenschappelijke deelneming in een joint venture-onderneming voor de vervaardiging en verkoop van zwart kruit vormen een inbreuk op artikel 85 , lid 1 , van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap en mogen niet ten uitvoer worden gebracht .

Artikel 2

Lid 3 van artikel 85 van het Verdrag is niet van toepassing op overeenkomsten hierboven genoemd onder artikel 1 .

Artikel 3

Deze beschikking is gericht tot :

1 . Imperial Chemical Industries Limited ,

Millbank , Londen SWIP 3JF , Engeland

mede ten behoeve van haar dochterondernemingen ,

2 . Bohlen Industrie AG , 4300 Essen , Huyssenallee 85 en

Wasagchemie GmbH , 4300 Essen , Rolandstrasse 9 , Bondsrepubliek Duitsland

mede ten behoeve van hun respectieve dochterondernemingen .

Gedaan te Brussel , 20 oktober 1978 .

Voor de Commissie

Raymond VOUEL

Lid van de Commissie

( 1 ) PB nr . 13 van 21 . 2 . 1962 , blz . 204/62 .

( 2 ) PB nr . 127 van 20 . 8 . 1963 , blz . 2268/63 .

( 3 ) Brieven van ICI van 27 januari 1976 en 16 maart 1976 , bijlage 2 .

( 4 ) Brief van ICI , 29 juni 1977 .

( 5 ) Dit cijfer omvat een geraamde produktie van Wano van circa 2 000 ton .

( 6 ) Samenkomst van vertegenwoordigers van ICI en de Commissie , Londen , 23 februari 1976 .