BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 13 maart 1991 betreffende kredieten van de Belgische autoriteiten aan verscheidene reders voor de bouw van negen schepen Steunmaatregel C 32/90 (ex NN 61/90) (Slechts de teksten in de Nederlandse en de Franse taal zijn authentiek) (91/375/EEG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, en met name op artikel 93, lid 2, eerste alinea,

Gelet op Richtlijn 87/167/EEG van de Raad van 26 januari 1987 betreffende de steunverlening aan de scheepsbouw (1), en met name op artikel 3 en op artikel 4, lid 1, in samenhang met artikel 4, lid 4,

Na de belanghebbenden te hebben aangemaand hun opmerkingen kenbaar te maken overeenkomstig artikel 93, lid 2, eerste alinea, en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I

De Belgische Regering heeft bij brief van 1 maart 1990 van haar Permanente Vertegenwoordiging overeenkomstig artikel 11 van Richtlijn 87/167/EEG de Commissie inlichtingen verstrekt over de in 1989 door de Belgische werven gesloten scheepsbouwcontracten. Deze inlichtingen zijn op verzoek van de Commissie bij brief van 11 mei 1990 aangevuld.

Tot deze contracten behoorden overeenkomsten voor de bouw van twaalf schepen waarvan de financieringsvoorwaarden in het kader van de Wet van 23 augustus 1948 betreffende het scheepvaartkrediet in subsidie-equivalent het maximumpercentage dat door de Commissie voor 1989 was vastgesteld, overschreden. Van drie van de twaalf contracten was de Commissie reeds op de hoogte gebracht; ten aanzien van die drie was de procedure van artikel 93, lid 2, van het EEG-Verdrag ingeleid, welke inmiddels op 4 juli 1990 door een negatieve beschikking van de Commissie (2) voor het gedeelte van de steun dat het door de Commissie in 1989 vastgestelde plafond overschrijdt, is beëindigd;

Voor de negen andere schepen, namelijk twee koelschepen voor de rederij Europese Transportmaatschappij (ETM), een RO/RO-veerboot voor de rederij NV Ship Finance, te bouwen op de werf Boelwerf, en vier sleepboten voor de rederij NV Unie van Redding en Scheepsdienst, te bouwen op de werf NV Scheepswerf Rupelmonde, is een krediet verleend voor 85 % van de contractprijs met een interest van 2 % voor een looptijd van achttien jaar en een aflossingsvrije periode van drie jaar.

Voor een eveneens voor de NV Unie van Redding en Scheepsdienst bestemd bergingsvaartuig, te bouwen op de werf Fulton Marine, en voor een toeristische onderzeeboot voor de rederij Scan Dive Belgium, die op de werf Boelwerf zal worden gebouwd, is een krediet toegekend voor 80 % van het contract met een interest van 3 %, een looptijd van zestien jaar en een aflossingsvrije periode van één jaar. De produktiekosten van de twee laatstgenoemde schepen evenals van de vier sleepboten belopen minder dan 6 miljoen ecu.

Nadat zij had vastgesteld dat dergelijke financieringsvoorwaarden, rekening houdende met een commerciële rentevoet die in België in 1989 8,25 % bedroeg, op een subsidie-equivalent van 35 % voor zeven van de contracten en van 24,5 % voor het bergingsvaartuig en de toeristische onderzeeboot neerkwamen, heeft de Commissie op 20 juli 1990 besloten de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag in te leiden, aangezien het voor 1989 vastgestelde steunmaximum 26 % bedroeg en voor schepen waarvan de kosten lager zijn dan 6 miljoen ecu, 16 %.

De Belgische autoriteiten zijn bij brief van 8 augustus 1990 van dit besluit op de hoogte gebracht en de overige Lid-Staten alsmede de overige belanghebbenden werden langs de weg van een bekendmaking in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen (3) ingelicht.

II

Bij brief van 13 september 1990 van haar Permanente Vertegenwoordiging heeft de Belgische Regering haar opmerkingen gemaakt.

Zij betoogt allereerst dat de contracten zijn ondertekend toen het Belgische steunstelsel juist onder het gezag van de Executieve van het Vlaamse Gewest was geplaatst en dat deze slechts de regels inzake kredietverlening juist op dezelfde wijze heeft toegepast als toen het stelsel door de nationale overheid werd beheerd.

Zij herinnert vervolgens opnieuw aan het feit dat de Belgische regeling uitsluitend bestaat uit faciliteiten voor reders in de vorm van voorschotten tegen verlaagde interest, garanties en rentesubsidies en dat de gecombineerde toepassing van deze maatregelen tot de gelijktijdige toekenning van een steunmaatregel voor de produktie en voor de exploitatie leidt. Zij wees erop dat een nota waarin deze interpretatie werd verduidelijkt, reeds een eerste maal in het kader van het onderzoek naar de steunregeling uit hoofde van Richtlijn 87/167/EEG aan de Commissie was toegezonden.

Zij besluit haar betoog met een beroep op de goede trouw van de Vlaamse Executieve die zich baseerde op een redenering die voortvloeide uit een in het verleden tussen de centrale Belgische overheid en de Commissie ontstaan misverstand.

III

Naar aanleiding van de bekendmaking van het besluit van de Commissie in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen hebben de Nederlandse autoriteiten meegedeeld dat zij het standpunt van de Commissie steunden en van mening waren dat de Belgische autoriteiten zich in de betrokken negen gevallen niet aan de in Richtlijn 87/167/EEG vastgestelde regels hadden gehouden. Bovendien wezen zij erop dat Nederlandse scheepswerven voor vijf van de betrokken schepen, namelijk de vier sleepboten en het bergingsvaartuig, offertes hadden ingediend die echter gezien de hoge steunbedragen die door de Belgische autoriteiten werden toegekend, kansloos waren.

IV

De Belgische regeling voor steunmaatregelen waarop de artikelen 3 en 4 van Richtlijn 87/167/EEG van toepassing zijn en waarvan de Commissie bij brief van 15 januari 1988 in kennis is gesteld, valt onder de Wet van 23 augustus 1948, welke herhaaldelijk is gewijzigd, laatstelijk op 30 december 1980, en heeft ten doel de instandhouding en de ontwikkeling van de koopvaardij- en de visserijvloot te waarborgen; hiertoe is een Fonds voor het uitreden en het aanbouwen van zeeschepen ingesteld.

In artikel 1, onder a), van deze wet staat dat het Fonds voorschotten kan verlenen die ten hoogste 70 % van de waarde van een nieuw schip dekken. Artikel 1, onder b), betreft een waarborg van de Staat voor extra leningen die zijn aangegaan tegen het percentage van de markt en artikel 1, onder c), kent een subsidie toe voor de helft van het interestpercentage dat voor deze leningen geldt, waarbij deze rentesubsidie echter niet meer dan 3 % mag bedragen. Alle voorschotten en leningen uit hoofde van artikel 1, onder a) en c), mogen echter 85 % van de prijs van het schip niet overschrijden.

De wet geeft echter niet aan voor welk percentage, noch op welke termijn het in artikel 1, onder a), bedoelde voorschot van het Fonds moet worden terugbetaald. Bij de voorbereidende werkzaamheden voor Richtlijn 87/167/EEG had de Belgische Regering de Commissie de modaliteiten voor terugbetaling van de krachtens artikel 1, onder a), van de Wet van 23 augustus 1948 toegekende voorschotten medegedeeld en verklaard dat deze voorschotten een termijn van vijftien jaar betroffen met een aflossingsvrije periode van twee jaar, alsmede een interestpercentage van 4 tot 5 %. Deze voorwaarden zijn door de Belgische Regering nog eens bevestigd bij brief van 21 maart 1988 in het kader van de behandeling van alle steun aan de scheepsbouw in België overeenkomstig artikel 10 van Richtlijn 87/167/EEG.

V

Gezien de voorwaarden voor de toekenning van voorschotten, garanties en rentesubsidies zoals die bij de Commissie waren aangemeld, en rekening houdend met een commerciële rentevoet die ten tijde van het sluiten van de contracten 8,25 % bedroeg, had het subsidie-equivalent van de voorschotten van de Belgische Regering uit hoofde van de wet van 23 augustus 1948, zoals aan de Belgische autoriteiten naar behoren was verklaard, 20,5 % moeten zijn.

Wat de schepen betreft waarvan de kosten minder dan 6 miljoen ecu bedragen, had de Belgische Regering de Commissie niet in kennis gesteld van de juiste steunvoorwaarden die zij toepaste, doch had zij zich bij brief van 6 juli 1988 verbonden het maximale steunniveau dat door de Commissie overeenkomstig artikel 4, lid 2, tweede alinea, van Richtlijn 87/167/EEG zou worden vastgesteld, in acht te nemen.

VI

Voor zeven van de negen contracten waarop deze beschikking betrekking heeft, bedroeg de steun in feite 35 %, en voor de overige twee 23,5 %.

VII

De bevoegdheid voor het beheer van het bij de Belgische Wet van 23 augustus 1948 ingestelde scheepvaartfonds is overgegaan op de Executieve van het Vlaamse Gewest en deze was dus overeenkomstig de wijzigingen in de Belgische Grondwet in de loop van 1988 aansprakelijk voor de sinds 1 januari 1989 genomen besluiten. Deze overdracht van aansprakelijkheid vormt echter geen excuus voor de Belgische Regering om een beroep te doen op de goede trouw van de Executieve van het Vlaamse Gewest, met het voorwendsel dat de toepassing van de steunregeling werd gecontinueerd omdat het Verdrag in artikel 5 duidelijk aangeeft dat de Lid-Staten alle algemene of bijzondere maatregelen treffen om de nakoming van de uit dit Verdrag of uit handelingen van de Instellingen van de Gemeenschap voortvloeiende verplichtingen te verzekeren.

Het feit dat de Belgische Regering de Commissie een nota heeft gezonden waarin is aangegeven dat de Belgische steunregeling ten dele steun inhield aan scheepswerven en ten dele aan de exploitatie van het zeevervoer onder Belgische vlag, levert anderzijds geen rechtvaardiging op voor de condities van het toegekende krediet. De in deze nota opgenomen overwegingen vormen slechts een herhaling van de onderwerpen die bij de voorbereidende werkzaamheden voor Richtlijn 81/363/EEG van de Raad (4) uitvoerig met de deskundigen van de Lid-Staten waren besproken, en de Raad van Ministers heeft met volledige kennis van zaken in een streven naar volledige transparantie, daarbij ondersteund door de Belgische Regering, ten slotte bij de vaststelling van Richtlijn 87/167/EEG besloten alle steun aan reders wanneer deze aan de aankoop van een schip in de Lid-Staten is verbonden, onder het plafond in artikel 4, lid 1, van de richtlijn te begrijpen.

De Belgische Regering heeft dus in het onderhavige geval met volledige kennis van zaken het krediet verstrekt, en steunverlening aan reders voor in derde landen gebouwde schepen rechtvaardigt onder geen enkel voorwendsel een aftrek van het equivalent van deze steun, indien deze wordt toegekend voor schepen die in België worden gebouwd.

VIII

De aan de reders in België toegekende steun beantwoordt aan die bedoeld in artikel 3, leden 1 en 2, van Richtlijn 87/167/EEG, waarin wordt bepaald dat alle vormen van steun aan reders die daadwerkelijk voor de scheepsbouw of -verbouwing op werven van de Gemeenschap - met inbegrip van de kredietfaciliteiten, garanties en fiscale voordelen - wordt gebruikt, volledig aan de in artikel 4 van deze richtlijn vervatte regels zijn onderworpen.

In artikel 4, lid 1, is bepaald dat produktiesteun ten behoeve van de scheepsbouw als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kan worden beschouwd, mits het totale bedrag van de steun voor een bepaald contract in subsidie-equivalent niet meer bedraagt dan een gemeenschappelijk steunplafond, dat, zoals in lid 2 is bepaald, door de Commissie wordt vastgesteld. In artikel 4, lid 4, wordt verduidelijkt dat het plafond van toepassing is op steunregelingen bedoeld in artikel 3, lid 2.

Gezien het feit dat het plafond voor 1989 door de Commissie op 26 % (16 % voor schepen van minder dan 6 miljoen ecu) was gesteld, dat de Belgische autoriteiten hierover bij brief van 27 december 1988 en door een bekendmaking in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen (5) zijn ingelicht en dat de door de Belgische Regering toegekende kredieten een subsidie-equivalent van 35 % en voor twee schepen van 23,5 % vertegenwoordigen, is het duidelijk dat deze Regering zich niet aan de bij Richtlijn 87/167/EEG vastgestelde regels, en bijgevolg niet aan die van het Verdrag, heeft gehouden,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De kredieten met een subsidie-equivalent van 35 % die door de Belgische Regering zijn toegekend aan de rederij Europese Transportmaatschappij (ETM) voor de bouw van twee koelschepen, aan de rederij NV Ship Finance voor de bouw van een RO/RO-veerboot op de scheepswerf Boelwerf en aan de rederij NV Unie van Redding en Scheepsdienst voor de bouw van vier sleepboten op de werf NV Scheepswerf Rupelmonde, evenals de kredieten met een subsidie-equivalent van 23,5 % die aan dezelfde reder zijn toegekend voor de bouw van een bergingsvaartuig op de werf Fulton Marine en aan de rederij Scan Dive Belgium voor de bouw van een toeristische onderzeeboot op de werf Boelwerf, zijn, omdat zij niet in overeenstemming zijn met het bepaalde in de artikelen 3, lid 2, en 4, leden 1, 2, 3 en 4, van Richtlijn 87/167/EEG, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt.

Artikel 2

Krachtens artikel 93, lid 2, van het Verdrag dient de Belgische Regering de voorwaarden van deze kredieten te herzien ten einde deze op een maximumniveau van 26 % in subsidie-equivalent wat de eerste drie in artikel 1 genoemde schepen betreft, en van 16 % wat de vier sleepboten, het bergingsvaartuig en de toeristische onderzeeboot betreft, te brengen, zodat zij overeenkomen met het plafond dat door de Commissie overeenkomstig artikel 4, leden 2, 3 en 4, van Richtlijn 87/167/EEG voor 1989 is vastgesteld.

Artikel 3

De Belgische Regering dient de Commissie binnen twee maanden na kennisgeving van deze beschikking mede te delen welke maatregelen zij heeft genomen om aan de onderhavige beschikking gevolg te geven.

Artikel 4

Deze beschikking is gericht tot het Koninkrijk België. Gedaan te Brussel, 13 maart 1991. Voor de Commissie

Leon BRITTAN

Vice-Voorzitter

(1) PB nr. L 69 van 12. 3. 1987, blz. 55. (2) PB nr. L 338 van 5. 12. 1990, blz. 21. (3) PB nr. C 318 van 18. 12. 1990, blz. 2. (4) PB nr. L 137 van 23. 5. 1981, blz. 39. (5) PB nr. C 32 van 8. 2. 1989, blz. 3.