Speciaal verslag nr. 9/2000

over de trans-Europese netwerken (TEN) - telecommunicatie, vergezeld van de antwoorden van de Commissie

(krachtens artikel 248, lid 4, tweede alinea, van het EG-Verdrag)

(2000/C 166/01)

INHOUD

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

INLEIDING

1. Telecommunicatie is een snel groeiende en snel veranderende sector, waarin Internet en het World Wide Web voor industrie en burger een informatie- en communicatiesnelweg vormen. Dit verslag behandelt de ontwikkeling en uitvoering van het EU-beleid met betrekking tot het programma van de trans-Europese netwerken voor telecommunicatie (hierna te noemen "TEN-Telecom") en de maatregelen in verband daarmee.

SAMENVATTING VAN DE VOORNAAMSTE OPMERKINGEN

2. De algemene TEN-regels zijn bedoeld voor grootschalige infrastructuurmaatregelen en minder geschikt voor TEN-Telecom, dat marktnabije projecten voor telematicatoepassingen en -diensten bevordert (zie de paragrafen 16 en 17).

3. De beoordeling en rapportering van de resultaten van het programma TEN-Telecom door de Commissie was onvolledig (zie de paragrafen 18, 36, 38 en 56).

4. In haar verschillende verslagen beschrijft de Commissie de maatregelen ter ondersteuning van TEN-Telecom als het cofinancieren van haalbaarheidsstudies; dit is misleidend want zij heeft ook contracten gesloten voor projecten met meerjarige activiteiten in plaats van zuivere studies (zie de paragrafen 20 en 25).

5. Er zijn punten van overeenkomst met het onderzoeksprogramma inzake telematicatoepassingen van gemeenschappelijk belang, waaruit eveneens marktnabije haalbaarheidsstudies, exploitatietests en proefprojecten kunnen worden gefinancierd, zij het met kleinere bedragen (zie de paragrafen 20 en 48).

6. De overleg- en besluitvormingsprocedure van de EU voor de opstelling van de richtsnoeren nam tot twee keer toe twee jaar in beslag. Dit voldoet niet aan de vereisten van een innovatieve en uiterst dynamische sector. De eerste richtsnoeren waren al bijna verouderd voordat ze van kracht werden omdat ze op een bepaalde technologie waren geconcentreerd; de projecten in het kader van de nieuwe richtsnoeren gingen laat van start (zie de paragrafen 21, 28, onder b), en 32).

7. De Commissie controleerde slechts één contract ter plaatse. Daarbij kwamen ernstige onregelmatigheden aan het licht. Bij de controle van een belangrijke contractant ontdekte de Kamer dat niet aan alle contractuele verplichtingen was voldaan (zie de paragrafen 29 - 31).

8. De evaluatie van TEN-Telecom vertoonde tekortkomingen: een externe tussentijdse evaluatie kwam te laat om invloed te kunnen hebben op de selectie van de projecten die in 1999 in het kader van de nieuwe richtsnoeren begonnen; de Commissie heeft niet grondig bekeken of het nog steeds noodzakelijk is marktnabije projecten krachtens TEN-Telecom te steunen (zie de paragrafen 40 - 45).

9. De verbeteringen met behulp van de structuurfondsen in de nationale infrastructuren voor telecommunicatie hadden nauwelijks betrekking op de trans-Europese dimensie, bijvoorbeeld door het bevorderen van de investeringen, nodig voor de onderlinge koppeling en de interoperabiliteit van de nationale netwerken (zie de paragrafen 49 - 51).

10. De coördinatie tussen TEN-Telecom en andere verwante EU-acties door de Commissie was niet voldoende ontwikkeld om synergie te bevorderen en mogelijk dubbel werk te vermijden. Telkens als steun wordt verleend voor marktnabije haalbaarheidsstudies en proefprojecten, moet duidelijk worden aangetoond dat de specifieke doelstellingen van dit soort acties degelijk zijn onderbouwd en zonder EU-subsidies waarschijnlijk niet kunnen worden verwezenlijkt. De Kamer stelt vast dat de telecommunicatiesector tegenwoordig zeer concurrerend is en snel groeit, terwijl er door de liberalisering van de sector en de ontwikkeling van de mobiele communicatie van overheidswege geen subsidies van enige betekenis komen (zie de paragrafen 55 en 56 en 62 - 68).

11. De Commissie heeft voor de structuurfondsen geen duidelijke strategie ontwikkeld ten opzichte van de liberalisering van de markt en de privatisering van de telecommunicatie. Zij verrichtte betalingen uit de structuurfondsen voor telecommunicatie hoewel tegen de betrokken lidstaat een inbreukprocedure liep wegens het niet omzetten in nationaal recht van de richtlijnen inzake marktliberalisering (zie de paragrafen 57 - 61).

CONTROLE VAN DE KAMER

12. Het beleid van de EU inzake TEN-Telecom is onder meer gericht op de totstandbrenging en ontwikkeling van trans-Europese netwerken en op de bevordering van de toegang tot deze netwerken (zie paragraaf 14). Bij deze controle werd onderzocht in hoeverre de Commissie erin geslaagd is, dit beleid en de coördinatie ervan met verwante maatregelen in het onderzoeksprogramma en in de structuurfondsen ten uitvoer te leggen. Informatie over de steun voor telecommunicatieprojecten werd ook verstrekt door de Europese Investeringsbank (EIB) en het Europees Investeringsfonds (EIF). De betalingen aan de grootste begunstigde van TEN-Telecom werden gecontroleerd om het beheer ter plaatse te onderzoeken.

BUDGETTAIR BELANG VAN TEN-TELECOM EN VERWANTE MAATREGELEN

13. In dit verslag verwijst de term "TEN-Telecom" naar begrotingsartikel B5 - 720 "Trans-Europese netwerken op het gebied van telecommunicatie" (115 Mio ECU aan financiële vastleggingen in de periode 1993 - 1998). Met de term "uitgaven in verband met TEN-Telecom" worden alle uitgaven voor telecommunicatie bedoeld die niet uit het begrotingsartikel B5 - 720 worden gefinancierd. Dat omvat de onderzoeksmaatregelen (3668 Mio ECU, waarvan 2084 Mio ECU voor informatietechnologie), de acties van de structuurfondsen (geplande bestedingen voor de periode 1994 - 1999 ongeveer 2000 Mio ECU), de leningen van de EIB (10860 Mio ECU in 1993 - 1998) en de bedragen die worden gedekt door de leninggaranties van het EIF (697 Mio ECU in 1993 - 1998).

TRANS-EUROPESE NETWERKEN VOOR TELECOMMUNICATIE (TEN-TELECOM)

Het TEN-beleid

14. Bij de inwerkingtreding van het Verdrag betreffende de Europese Unie ("het Verdrag van Maastricht") in 1993 werd aan het EG-Verdrag een nieuwe titel XII "Trans-Europese netwerken" toegevoegd, bestaande uit de artikelen 129 B, 129 C en 129 D(1). Op grond daarvan is de EU verplicht:

a) bij te dragen tot de totstandbrenging en ontwikkeling van trans-Europese netwerken op het gebied van vervoers-, telecommunicatie- en energie-infrastructuur (artikel 129 B, lid 1);

b) de onderlinge koppeling en interoperabiliteit van de nationale netwerken te bevorderen (artikel 129 B, lid 2);

c) de toegang tot deze netwerken te bevorderen (artikel 129 B, lid 2);

d) rekening te houden met de noodzaak de insulaire, niet aan zee grenzende en perifere regio's met de centrale regio's van de Gemeenschap te verbinden (artikel 129 B, lid 2).

15. Artikel 129 C schrijft voor hoe de EU deze verantwoordelijkheden moet vervullen:

a) de Gemeenschap moet een geheel van richtsnoeren opstellen betreffende de doelstellingen, de prioriteiten en de grote lijnen van de op het gebied van trans-Europese netwerken overwogen maatregelen; in deze richtsnoeren moeten projecten van gemeenschappelijk belang worden aangegeven;

b) de Gemeenschap moet alle maatregelen treffen die nodig kunnen blijken om de interoperabiliteit van de netwerken te verzekeren, met name op het gebied van de harmonisatie van de technische normen;

c) de Gemeenschap kan steun verlenen aan de financiële inspanningen van de lidstaten voor projecten van gemeenschappelijk belang die zijn aangegeven in het kader van de richtsnoeren, "met name in de vorm van uitvoerbaarheidsstudies, garanties voor leningen of rentesubsidies".

Algemene regels voor de TEN

16. Bij Verordening (EG) nr. 2236/95 van de Raad zijn algemene regels vastgesteld voor de toekenning van financiële bijstand van de Gemeenschap op het gebied van de trans-Europese netwerken voor vervoers-, telecommunicatie- en energie-infrastructuur(2). Artikel 4 vermeldt de vormen van bijstand:

a) cofinanciering van studies betreffende de projecten, met inbegrip van voorbereidende studies, haalbaarheidsstudies en evaluaties, en andere technische ondersteuningsmaatregelen voor deze studies; de EU-financiering mag niet meer bedragen dan 50 % van de totale kosten van een studie;

b) rentesubsidies op door de EIB of andere financiële instellingen verstrekte leningen;

c) bijdragen in de premies voor garanties voor leningen van het EIF of andere financiële instellingen;

d) in naar behoren gemotiveerde gevallen, rechtstreekse subsidies voor investeringen;

e) een combinatie van de onder a) tot en met d) genoemde vormen, tot maximaal 10 % van de totale investeringskosten van een project.

Volgens de Commissie is voor TEN-Telecom alleen vorm a) toegepast.

17. Deze algemene TEN-regels zijn gericht op grootschalige infrastructuurmaatregelen die de Gemeenschap wil stimuleren, hoofdzakelijk door medefinanciering van haalbaarheidsstudies en steunverlening bij het zoeken naar geschikte financieringsbronnen. De algemene TEN-regels zijn echter niet zo geschikt voor TEN-Telecom(3) omdat daarbij geen infrastructuurprojecten worden gesteund. De projecten van TEN-Telecom die door de Commissie overeenkomstig de desbetreffende richtsnoeren worden gefinancierd (zie de paragrafen 21 en 32), hebben voornamelijk betrekking op de ontwikkeling van toepassingen en diensten in sectoren zoals onderwijs, gezondheidszorg, transport, cultuur, toerisme en elektronische handel.

Gebruik van de middelen en samenvatting van de resultaten

18. De vastleggingen en betalingen voor TEN-Telecom in het tijdvak 1993 - 1998 zijn weergegeven in tabel 1. De Kamer heeft de gefinancierde maatregelen geanalyseerd. Harerzijds heeft de Commissie geen gedetailleerd overzicht uitgebracht van alle voor TEN-Telecom gefinancierde studies en projecten.

Tabel 1

Vastleggingen en betalingen in artikel B5 - 720 "Trans-Europese telecommunicatienetwerken"

1993 - 1998

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

19. Uit tabel 2 blijkt dat over de periode 1993 - 1998 in totaal 143 studies en projecten werden gesteund met een totaalbedrag van 103,2 Mio ECU. Dit komt overeen met een gemiddelde bijdrage van 722000 ECU per project. De 143 projecten werden geselecteerd na de bekendmaking van 16 offerteaanvragen. De drie soorten steun (Euro-ISDN-richtsnoeren 1995, nieuwe richtsnoeren 1997 en gemeenschappelijke maatregelen) worden weergegeven in tabel 2 en nader onderzocht in de volgende paragrafen. Van de globale middelen werd 11,4 Mio ECU ofwel 10 % gebruikt voor administratieve en daarmee verband houdende maatregelen (vergaderingen van experts, conferenties en congressen, informatiemaatregelen en publicaties, studies); dat is gemiddeld 1,9 Mio ECU per jaar. In 1997 werd voor het eerst voor zulke ondersteunende maatregelen een maximum van 1 Mio ECU in de begroting opgenomen. In 1998 werd dit verhoogd tot 1,2 Mio ECU.

20. Hoewel de Commissie voor TEN-Telecom alleen "haalbaarheidsstudies" verrichtte, volgde zij daarbij een ruime interpretatie, want vele van die studies omvatten meerjarige activiteiten zoals proefopstellingen en praktijktests. Zulke activiteiten worden beschouwd als projectfinanciering op onderzoeksgebied. Het onderzoeksprogramma inzake telematicatoepassingen van algemeen belang(4) kan ook dienen voor de financiering van haalbaarheidsstudies, validatietests en proefprojecten, maar zulke projecten staan niet zo dicht bij de markt als die van TEN-Telecom (zie paragraaf 48). Zowel bij de onderzoeksprojecten als bij de "studies" voor TEN-Telecom gebruikt de Commissie een standaardcontract voor onderzoek. De volgende soorten kosten zijn alle tezamen of elk afzonderlijk subsidiabel: personeel, uitrusting, bijstand van derden, reizen en levensonderhoud, verbruiksgoederen, berekeningen en algemene kosten.

Tabel 2

Systematisch overzicht van de studies en projecten voor TEN-Telecom in 1993 - 1998

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Euro-ISDN-richtsnoeren van 1995

21. ISDN is sinds 1984 een centraal thema in het telecommunicatiebeleid van de Gemeenschap. In december 1986 publiceerde de Raad een aanbeveling betreffende de gecoördineerde invoering van ISDN in de Europese Gemeenschap(5). Ondanks deze reeds lang bestaande verplichting werden de in artikel 129 C van het EG-Verdrag bedoelde richtsnoeren(6) pas op 9 november 1995 vastgesteld, dus meer dan twee jaar na het voorstel van de Commissie (1 september 1993). Deze vertraging in de besluitvorming paste slecht in een uiterst dynamische sector als de telecommunicatie en bijgevolg startte de Commissie het programma als een regeling "ad hoc".

22. De projecten van gemeenschappelijk belang die worden beschreven in bijlage II bij de richtsnoeren zijn geen werkelijke projecten maar algemene aandachtsvelden (bijvoorbeeld Euro-ISDN voor onderwijs, opleiding en onderzoek of gezondheidszorg).

Voorbereidende maatregelen voor Euro-ISDN in 1993 - 1995

23. Tijdens de eerste drie jaar van TEN-Telecom (1993 - 1995), dus voordat de doelstellingen en prioriteiten bij de identificatie van projecten van gemeenschappelijk belang een rechtsgrond hadden gekregen, werden aan 45 projecten (31 haalbaarheidsstudies en 14 voorbereidende werkzaamheden, zie tabel 2) EU-subsidies ten belope van in totaal 20,4 Mio ECU verleend. Zo werden dus 45 projecten geselecteerd en gesubsidieerd voordat de noodzakelijke richtsnoeren overeenkomstig artikel 129 C van het Verdrag waren vastgesteld.

24. Op basis van de eerste vijf offerteaanvragen sloot de Commissie contracten voor haalbaarheidsstudies over een groot aantal onderwerpen, waaronder een reeks Euro-ISDN-marktonderzoeken(7). De Commissie kon niet aantonen hoe zij deze studies had benut. Bovendien werden op basis van twee offerteaanvragen (van juli 1994 en mei 1995) in totaal vijf studies gefinancierd uit begrotingsartikel B5 - 401(8). Hieruit blijkt dat, hoewel de projectontwikkelaars offertes in het kader van Euro-ISDN hadden ingediend, de Commissie een "soepele" aanpak had gevolgd en had besloten sommige projecten uit een ander begrotingsonderdeel te financieren.

25. In de laatste oproep om voorstellen voordat de richtsnoeren van kracht werden, was niet langer sprake van "haalbaarheidsstudies" maar voor het eerst van "voorbereidende werkzaamheden"(9) en werd bepaald dat maximaal 50 % van de kosten voor proefopstellingen en praktijktests zou worden gefinancierd. De projecten in kwestie betroffen het gebruik van Euro-ISDN in een groot scala van toepassingen(10). Met TEN-Telecom werden dus niet meer alleen echte studies, maar werd ook de uitvoering van proefprojecten gefinancierd.

Euro-ISDN-projecten

26. Krachtens artikel 3 van de in november 1995 vastgestelde Euro-ISDN-richtsnoeren moest ISDN worden ontwikkeld als een eerste trans-Europees netwerk en een onderdeel van de "universele dienstverlening". De ontwikkeling moest plaatsvinden in de vorm van "projecten van gemeenschappelijk belang", dus projecten in sectoren van gemeenschappelijk belang.

27. Tussen 13 april 1996 en 7 augustus 1997 werden twee oproepen om voorstellen en twee offerteaanvragen bekendgemaakt voor Euro-ISDN als trans-Europees telecommunicatienetwerk. In totaal werden 25 projecten geselecteerd voor steun van TEN-Telecom die in totaal 26,5 Mio ECU beliep (zie tabel 2). Twee studies (753900 ECU) ontvingen in strijd met de algemene TEN-regels 100 %-financiering. Drie andere studies werden eveneens voor 100 % gefinancierd uit artikel B5 - 401 van de begroting 1996 in plaats van uit B5 - 720 (TEN-Telecom), hoewel de Commissie ze in haar projectlijsten als projecten van TEN-Telecom voorstelde.

28. De projecten worden door de Commissie jaarlijks beoordeeld. De "studiefase" van de projecten duurt gewoonlijk twee jaar, zodat per 31 december 1998 slechts één studie (Euro-ISDN status study) en drie Euro-ISDN-projecten ("GTS", "No problems" en "Medsalus") financieel en technisch waren voltooid. Bestudering van de eindverslagen geeft aanleiding tot een aantal opmerkingen.

a) Voor het tweejarige project "Global Telecommunication Services" (GTS) gaf de Gemeenschap in totaal 0,4 Mio ECU uit aan promotie voor nieuwe toepassingen van IT-telecommunicatie voor ondernemingen in Griekenland; het project omvatte uitgebreide marktonderzoeken bij de ondernemingen, een haalbaarheidsstudie en nadien het installeren en proefdraaien van acht telecommunicatiecentra; een der contractanten was een Griekse particuliere telecommunicatiefirma die het project als een zeer geslaagde investering beschouwde omdat het zeer rendabel was en de firma hielp om haar positie als marktleider te behouden tegenover de Griekse firma's die actief werden op de geliberaliseerde markt van de netwerkdiensten met een toegevoegde waarde. Onder deze omstandigheden valt te betwijfelen of communautaire steun nodig was;

b) het project "No problems" (non-proprietary reliable electronic mail system), waaraan de Gemeenschap 1,5 Mio ECU bijdroeg, werd uitgevoerd in Oostenrijk met het doel nieuwe elektronische diensten te ontwikkelen voor elektronisch zakendoen en de e-mailsector; een van de oorspronkelijke doelstellingen van het project was, bij te dragen tot de bevordering van ISDN als een trans-Europees telecommunicatienetwerk; maar toen het project was gestart, werd duidelijk dat Internet de overheersende technologie was en om bij te blijven werd de technische bijlage bij het contract gewijzigd en een op Internet afgestemde strategie ontwikkeld; hoewel ISDN een geschikt middel bleek te zijn om toegang tot Internet te krijgen, bewees het project dat de Euro-ISDN-richtsnoeren hadden geleid tot een te sterke concentratie op een specifieke technologie; bovendien ontdekte de projectleider dat andere bedrijven een der beoogde toepassingen reeds commercieel exploiteerden voordat de haalbaarheidsstudie van Euro-ISDN was voltooid;

c) met het project "Medsalus" in Spanje werd beoogd in het Middellandse-Zeebekken een netwerk voor gezondheidszorg op basis van Euro-ISDN te creëren; er wordt voorzien in drie soorten samenwerking op lange afstand tussen gezondheidsspecialisten en -centra: diagnoses stellen op afstand, studeren op afstand en tele-informatie; het was niet duidelijk of deze dienst operationeel geworden is.

29. Slechts bij twee van de vier contractanten bij het project "Digital content for culture" (uitgegeven bedrag 0,5 Mio ECU), dat deel uitmaakte van het Europees cultureel erfgoed (een museuminventarisatie op Internet), verrichtte de Commissie controles ter plaatse. Zij constateerde dat het werk geen bevredigende voortgang had gemaakt. Buiten medeweten van de Commissie en in strijd met de bepalingen van het contract had de hoofdcontractant bijna het hele project uitbesteed. In elk geval werd standaard-software op de markt gebracht, zodat delen van het project overbodig werden. De voornaamste onderaannemer, een firma in de Republiek Zuid-Afrika, kon geen werkzaamheden voor het project aantonen (behalve het indienen van facturen). In augustus 1998 gaf de Commissie opdracht het grootste deel van de uitgegeven bedragen terug te vorderen(11). In oktober 1998 betaalde de hoofdcontractant het terug te vorderen bedrag, inclusief de door de subcontractanten verschuldigde bedragen (in totaal 301292 ECU). De tweede contractant betaalde niet (148382 ECU) en de Commissie heeft een proces aangespannen om betaling af te dwingen.

30. Teneinde aanvullende informatie te verkrijgen over de uitvoering van de contracten verrichtte de Kamer een controle ter plaatse bij de belangrijkste contractant op het gebied van TEN-Telecom(12). Deze verrichtte het werk niet met eigen personeel maar met personeel van geassocieerde bedrijven. Omdat alle salarissen door die bedrijven werden betaald en de contractant ze dus niet kende, werden in plaats van de gemaakte kosten de begrote bedragen bij de Commissie gedeclareerd. De Commissie had dit niet mogen accepteren. Bovendien heeft de contractant zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de Commissie vaak een deel van zijn werk aan externe consulenten uitbesteed. Dit was in strijd met de verplichtingen van de contractant.

31. De fouten die bij de controles van de Kamer en de Commissie in de projecten in de lidstaten werden ontdekt, wijzen erop dat ernstige onregelmatigheden en fouten kunnen optreden die zonder controles ter plaatse onopgemerkt blijven.

Nieuwe richtsnoeren van 1997

32. Naast de Euro-ISDN-richtsnoeren zijn er op 17 juni 1997 nieuwe richtsnoeren voor TEN-Telecom van kracht geworden. De vaststelling van de nieuwe richtsnoeren nam opnieuw twee jaar in beslag, want het eerste voorstel van de Commissie dateerde van 7 juni 1995(13). In de nieuwe richtsnoeren(14) wordt verklaard dat "ISDN slechts een eerste stap is". Naast de steun voor Euro-ISDN voorzien zij in steun voor de geïntegreerde breedbandcommunicatienetwerken (IBC), mobiele en satellietdiensten. Ook hier worden algemene gebieden of onderwerpen aangegeven voor de projecten van gemeenschappelijk belang.

33. In de richtsnoeren wordt ook een nieuw plan voor de trans-Europese telecommunicatienetwerken beschreven. Het is een drielaagsmodel, met basisnetwerken, algemene diensten en toepassingen(15). Een andere vernieuwing is dat de Commissie een jaarlijks werkprogramma moet opstellen waarin de projecten van gemeenschappelijk belang nader worden gespecificeerd en waarmee ook gegarandeerd moet worden dat de prioriteiten van de projecten van gemeenschappelijk belang aansluiten op de technologische ontwikkelingen.

Voorbereidende acties voor de nieuwe richtsnoeren

34. In de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement van 22 juli 1993(16) werd de noodzaak erkend van voorbereidende maatregelen op het gebied van IBC. Na een offerteaanvraag in juli 1993 werden contracten gesloten voor 14 projecten. In het bijzonder werden de elementaire voorwaarden en specificaties voor de ATM-proefnetwerken bestudeerd. Medio 1994 werden elf van deze projecten verlengd en in nauw contact met het onderzoeksproject JAMES(17) werden breedbandtests uitgevoerd. In september 1995 werden negen projecten opnieuw verlengd en deze proeven werden uiteindelijk voltooid tussen december 1996 en april 1997(18).

35. De voorbereidende acties voor TEN-Telecom IBC liepen dus over drie jaar. Zoals aangegeven in tabel 2 droeg de Gemeenschap aan de 14 projecten in totaal 18,0 Mio ECU bij: 1,9 Mio ECU in fase I, 7,8 Mio ECU in fase II en 8,3 Mio ECU in fase III. Bij deze acties werden 100 % van de kosten voor studies en 50 % van de kosten voor tests door de EU gefinancierd. Maar in fase III van de projecten hadden de algemene TEN-regels moeten worden toegepast die in september 1995 van kracht werden en die bepalen dat maximaal 50 % van de totale kosten voor studies en 10 % van de totale investeringskosten van een project kunnen worden gefinancierd. Naar schatting werd hier meer dan 3 Mio ECU te veel betaald.

36. Hoewel de voorbereidende acties voor IBC uit TEN-Telecom werden gefinancierd, werden ze niet vermeld in de jaarverslagen over de trans-Europese netwerken(19), terwijl dat bij alle andere voorbereidende acties wel het geval was. De informatie die door de Commissie in het TEN-Telecomverslag werd verstrekt, was dus onvolledig.

Projecten overeenkomstig de nieuwe richtsnoeren van 1997

37. Een oproep tot indiening van voorstellen volgens de nieuwe richtsnoeren werd bekendgemaakt op 15 januari 1998 en twee andere oproepen op 14 maart 1998(20). Tabel 3 geeft de resultaten van de selectieprocedure weer. In totaal werden 160 voorstellen ontvangen en daaruit werden 31 projecten geselecteerd voor een EU-bijdrage van 26,4 Mio ECU. Dat betrekkelijk veel voorstellen werden ontvangen, heeft ten dele te maken met het feit dat er in 1998 geen middelen meer beschikbaar waren voor het specifieke onderzoeksprogramma inzake telematica, zodat werd gezocht naar andere bronnen van financiering. De eerste acties startten begin 1999 en zullen pas in 2000 of 2001 zijn voltooid.

Tabel 3

Resultaten van de projectselectie 1998 volgens de nieuwe TEN-Telecomrichtsnoeren

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Gezamenlijke acties met andere programma's

38. Artikel 5 van de algemene TEN-regels bepaalt: "De in deze verordening vermelde financiële middelen zijn in beginsel niet bestemd voor projecten of fasen daarvan die andere bijstand ten laste van de communautaire begroting ontvangen". Niettemin wordt uit het TEN-Telecomprogramma in totaal 11,9 Mio ECU bijgedragen aan 28 projecten in het kader van twee maatregelen die tezamen met andere programma's worden uitgevoerd. Geen van die projecten was op 31 december 1998 voltooid. De eerste gezamenlijke maatregel had betrekking op de promotie van het midden- en kleinbedrijf (MKB) via Internet, toeristische publiciteit en handel. Uit de oproep tot indiening van voorstellen(21) werd niet duidelijk dat TEN-Telecom betrokken was bij de maatregelen voor het MKB in de sector toerisme. Zij vermeldde alleen dat de maatregelen werden gefinancierd uit de initiatieven voor de informatiemaatschappij en de reserve voor technische bijstand aan het communautair initiatief MKB (DG XVI).

39. De tweede maatregel had betrekking op educatieve multimedia-activiteiten. In 1995 had de Commissie terzake een task force gevormd, die voorstelde de verschillende communautaire programma's beter op elkaar af te stemmen(22). Vier DG's en zes programma's (waaronder TEN-Telecom) zijn hierbij betrokken(23). De Commissie heeft de procedures verbeterd door voor deze projecten een standaardcontract in te voeren en zo de voordien bestaande verschillen tussen de contractuele voorwaarden weg te werken(24). Na deze consolidering had de Commissie terwille van een eenvoudiger beheer en een grotere doeltreffendheid moeten onderzoeken of zoveel verschillende bronnen van EU-financiering voor dezelfde doeleinden wel noodzakelijk zijn; zij heeft dat echter niet gedaan.

Evaluatie van de prestaties

40. De Commissie was voornemens alle voorbereidende werkzaamheden van TEN-Telecom in de periode 1993 - 1995 te evalueren teneinde in een studie met de titel "Lering uit de voorbereidende werkzaamheden" definitieve conclusies voor follow-upacties te kunnen trekken. Voor die evaluatie werd wel een offerteaanvraag uitgeschreven, maar ze werd nooit uitgevoerd omdat de Raadgevende Commissie voor aankopen en overeenkomsten (CCAM) wegens de te hoge kosten een negatief advies uitbracht(25). De Commissie trachtte verder geen bevredigende offertes te krijgen. De Kamer is van oordeel dat succesvolle en nuttige studies hierdoor onopgemerkt zijn gebleven en niet werden benut als basis voor latere maatregelen.

41. Hoewel de oorspronkelijke doelstelling, Euro-ISDN te ontwikkelen als onderdeel van de universele dienstverlening, niet werd gerealiseerd, blijkt uit een studie van de Commissie(26) dat Euro-ISDN een voorbeeld van succesvolle Europese samenwerking vormt:

a) de marktpenetratie in acht lidstaten bedroeg eind 1997 meer dan 5 % en een aanhoudende groei kon worden verwacht;

b) Euro-ISDN speelde een belangrijke rol als technologie voor de toegang tot Internet;

c) de prijzen voor de ISDN-diensten en -uitrusting waren aanzienlijk gedaald en bleven dalen;

d) de Europese industrie was marktleider voor ISDN-uitrusting geworden.

42. In de studie werd er ook op gewezen dat nieuwe technische ontwikkelingen zoals ADSL belangrijker zouden worden maar dat Euro-ISDN de komende jaren de enige stabiele digitale interface voor communicatie zou blijven. Dit in het algemeen positieve oordeel werd echter van een voorbehoud voorzien. Er was nog steeds een tekort aan eenvoudige aansluitingssystemen ("plug in and play") en de problemen inzake de interoperabiliteit van de uitrusting en de netwerken duurden voort. Sommige lidstaten hadden geen volledige geografische toegang tot ISDN en noch het MKB noch particulieren waren volledig op de hoogte van de voordelen van ISDN.

43. In mei 1997 belastte de Commissie externe experts met een tussentijdse evaluatie van de TEN-Telecomacties in de periode 1993 - 1997. Het eindresultaat werd pas in februari 1999 beschikbaar. Volgens deze tussentijdse evaluatie hebben alle uitgevoerde projecten materieel bijgedragen tot het bereiken van de doelstellingen van de richtsnoeren en voldeden ze aan de eisen van de financiële voorschriften voor TEN, terwijl de te steunen activiteiten op een billijke en doorzichtige wijze werden geselecteerd(27). Toch vonden de beoordelaars dat er voor de TEN-werkzaamheden nog geen indicatoren voor systematisch toezicht noch criteria betreffende een geslaagde uitvoering bestonden, waarmee de verwezenlijking van de strategische en operationele doelstellingen rechtstreeks zou kunnen worden beoordeeld. Voorts werd verklaard dat één der voornaamste reële risico's voor het programma hierin bestaat dat het belang van een nieuwe en nog niet benutte technologische mogelijkheid volledig wordt gemist en dat daardoor veel van het reeds verrichte werk irrelevant zou worden, zoals in zekere mate gebeurde met de onderzoeksprogramma's voor Internet en het World Wide Web.

44. Hoewel de meeste Euro-ISDN-projecten per 31 december 1998 nog niet waren voltooid, kunnen de eerste conclusies toch reeds worden getrokken. De langdurige raadplegings- en besluitvormingsprocedure van de EU voor de vaststelling van de richtsnoeren voldeed niet aan de behoeften van een innovatieve en uiterst dynamische sector waarin door de werking van de markt Internet als een wereldwijd web werd geaccepteerd. Het risico bestaat dat de gesteunde projecten niet de huidige markttrends weerspiegelen.

45. Daar de tussentijdse evaluatie te laat plaatsvond, kon er bovendien geen gebruik van worden gemaakt voor de sturing van de acties waarvoor de nieuwe richtsnoeren golden. Aanbevolen werd het effect op de perifere gebieden, waar de toegang minder goed verzekerd was, te versterken. Bij de selectie van de projecten voor 1998 behoorde dit niet tot de criteria. Even belangrijk was de conclusie dat projecten met uitgebreide technologische en commerciële aspecten niet langer dan 18 maanden mogen duren, zodat er kan worden ingespeeld op snelle veranderingen. Toch zal ongeveer de helft van de in het kader van de nieuwe richtsnoeren geselecteerde projecten twee jaar duren, zelfs zonder verlengingen, die in het verleden wel zijn voorgekomen. Het is nog steeds noodzakelijk grondig te onderzoeken of marktnabije projecten onder TEN-Telecom nog steeds steun nodig hebben.

COÖRDINATIE MET VERWANTE MAATREGELEN

46. In de algemene TEN-regels wordt bepaald dat de Commissie moet zorgen voor de coördinatie tussen alle communautaire activiteiten die invloed hebben op de trans-Europese netwerken. Er is specifiek sprake van de coördinatie tussen de financiering in het kader van TEN en die uit de structuurfondsen, het Cohesiefonds(28), het EIF en de EIB. De TEN-maatregelen moeten ook verenigbaar zijn met andere beleidslijnen van de Gemeenschap.

Telecommunicatie in het onderzoeksbeleid

47. Het vierde kaderprogramma van de Europese Gemeenschap voor onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (1994 - 1998) omvat drie specifieke onderzoeksprogramma's ter ondersteuning van informatie- en communicatietechnologieën: "Telematicatoepassingen"(29), met een budget van 913 Mio ECU, "Communicatietechnologieën" (ACTS)(30), met een budget van 671 Mio ECU en "Informatietechnologie" (Esprit)(31), met een budget van 2084 Mio ECU.

48. In haar jaarverslag 1998 over de activiteiten op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling(32) verklaarde de Commissie dat de voornaamste zwakte van de Unie niet ligt in haar onderzoekscapaciteit, maar in de economische en commerciële benutting van de resultaten van dit onderzoek en dat de verbetering van deze situatie daarom een van de doelstellingen van het kaderprogramma is. Met name het programma Telematicatoepassingen is een gebruiksgericht onderzoeksprogramma dat ten doel heeft een brug te slaan tussen de resultaten en de economische benutting ervan samen met TEN-Telecom. Beide programma's kunnen worden gebruikt ter financiering van haalbaarheidsstudies, validatietests en proefprojecten op gebieden van gemeenschappelijk belang. Het verschil is dat de krachtens TEN-Telecom gesteunde projecten in vergelijking met de onderzoeksmaatregelen verder gevorderd en marktnabijer zijn, zoals blijkt uit de voorbeelden in paragraaf 28. Voor marktnabije projecten, gefinancierd uit het onderzoeksprogramma, zou de subsidie lager zijn geweest, want in de onderzoekssector beloopt de financiering van de Gemeenschap gewoonlijk niet meer dan 50 % van de projectkosten en wordt de bijdrage kleiner naarmate het project beter aansluit op de markt. Het is dan ook noodzakelijk duidelijke regels vast te stellen om overlapping tussen de beide acties te voorkomen.

Het belang van de structuurfondsen

49. In haar mededeling betreffende cohesie en de informatiemaatschappij(33) gaf de Commissie een overzicht van het belang van de structuurfondsen voor de telecommunicatiesector. Volgens dit overzicht zou in de programmeringsperiode 1994 - 1999 uit de programma's van de structuurfondsen in totaal ongeveer 1769 Mio ECU worden uitgegeven voor de doelstellingen 1, 2, 3, 4, 5b en 6 in de telecommunicatiesector en nog eens 207 Mio ECU uit de communautaire initiatieven (CI's). In die mededeling verklaart de Commissie dat "slechts een verrassend klein deel (circa 2 %)" van de uitgaven van de structuurfondsen voor de sector telecommunicatie is bestemd.

50. In de mededeling van de Commissie wordt dit totaal niet voor elke lidstaat apart geanalyseerd, maar in een interne studie van DG XIII werd een uitsplitsing per land gemaakt en werden de prioriteiten, maatregelen en acties van alle operationele programma's (OP's) en CI's inzake telecommunicatie onderzocht. De resultaten zijn samengevat in tabel 4. Volgens de Commissie ging de steun van de structuurfondsen voor de telecommunicatiesector in de periode 1994 - 1999 voornamelijk naar Italië (542 Mio ECU), Spanje (516 Mio ECU), Griekenland (380 Mio ECU) en Portugal (282 Mio ECU)(34).

Tabel 4

Uitgaven voor telecommunicatie binnen de structureleactieplannen voor de periode 1994 - 1999 (alle doelstellingen)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

51. Hoewel het CI Interreg een trans-Europees aspect heeft - bijvoorbeeld door steun te verlenen voor een optischevezelverbinding tussen Portugal en Spanje - gaat de financiering van de structuurfondsen hoofdzakelijk naar maatregelen voor de uitbreiding, modernisering of verbetering van de nationale infrastructuren voor telecommunicatie. De desbetreffende OP's of subprogramma's werden meestal onderworpen aan een tussentijdse beoordeling in het kader van het evaluatiebeleid van de Commissie; de evaluatie voor Italië werd echter vertraagd door nationale beheersproblemen. Bij de evaluaties van de verschillende landen werd wel vooruitgang geconstateerd inzake de uitbreiding, modernisering of verbetering, maar de interconnectie en interoperabiliteit van de nationale netwerken werd niet geanalyseerd en het nut op trans-Europees vlak werd niet vastgesteld. Interconnectie en grensoverschrijdende verbindingen zijn binnen het TEN-beleid echter van groot belang, vooral als in de toekomst nieuwe verbindingen moeten worden gelegd met de kandidaat-landen uit Midden- en Oost-Europa(35).

Het belang van de EIB en het EIF

52. In de algemene TEN-regels wordt bepaald dat de Gemeenschap rentesubsidies op EIB-leningen kan toekennen en kan bijdragen in de kosten voor garanties voor EIF-leningen. De Commissie heeft voor TEN-Telecom geen gebruikgemaakt van deze mogelijkheid, maar spitste de financiering toe op marktnabije projecten. EIB-leningen en EIF-garanties voor projecten vallen niet onder de richtsnoeren van TEN-Telecom(36). De EIB-leningsovereenkomsten voor telecommunicatienetwerken over de periode 1993 - 1998 hebben een totale waarde van 12022 Mio ECU, waarvan 10860 Mio ECU voor projecten in de EU en 1162 Mio ECU voor projecten met buurlanden (zie tabel 5). De EIB is dus een zeer belangrijke financier op het gebied van het TEN-beleid. Zij reageert in de eerste plaats volgens haar eigen beleidsrichtlijnen op voorstellen van de lidstaten.

53. De leninggaranties van het EIF voor telecommunicatie zijn financieel minder belangrijk (697 Mio ECU in de periode 1993 - 1998, zie tabel 6). Besluiten inzake garantieverrichtingen moeten met eenparigheid van stemmen worden genomen door het financieel comité, dat bestaat uit een vertegenwoordiger van de EIB, een vertegenwoordiger van de Commissie en een vertegenwoordiger van de nationale financiële instellingen die lid zijn van het EIF. De EIF-garanties kunnen grote infrastructuurprojecten (waaronder optischevezelnetwerken, GSM, satellieten) dekken en bieden aldus financiering voor projecten die niet onder TEN-Telecom vallen.

Tabel 5

EIB-leningen voor telecommunicatie 1993 - 1998

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Tabel 6

EIF-leninggaranties voor telecommunicatie 1993 - 1998

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Coördinatie-instrumenten

54. In het achtste jaarlijkse verslag over de structuurfondsen (1996)(37) wordt gesteld dat de coördinatie tussen de TEN-financiering, de structuurfondsen, de EIB-leningen en de EIF-garanties plaatsvindt via drie instrumenten: situatieoverzichten voor toezicht op de financiering, adviescomités met vertegenwoordigers van de lidstaten en intern overleg. Daarnaast stelde de Commissie in 1997 als vierde coördinatie-instrument een speciale interdepartementale werkgroep samen.

Situatieoverzichten

55. In 1994 gaf de Commissie haar secretariaat-generaal opdracht, een situatieoverzicht van de TEN-financiering op te zetten en bij te houden. Dit interne werkdocument had ten doel alle diensten van de Commissie, de EIB en het EIF een algemeen overzicht te geven van de financiële steun van TEN om aldus de synergie te bevorderen en dubbel werk te vermijden. Het situatieoverzicht moest de Commissie ook in staat stellen de lidstaten volledige en bijgewerkte informatie over alle TEN-financiering te verschaffen.

56. De situatieoverzichten bevatten een tabel waarin de EIB-leningen, de EIF-garanties, de EFRO-subsidies en de steun uit de begrotingsonderdelen voor TEN zijn weergegeven. Bij analyse van de "uitgaven in verband met TEN-Telecom" blijkt echter dat de ten laste van het EFRO genoemde verplichtingen (467,7 Mio ECU in de periode 1993 - 1997) alleen betrekking hebben op telecommunicatie-uitgaven in Ierland en Griekenland; die voor de andere landen worden niet vermeld. Dit onvolledige beeld werd ook gegeven in de TEN-jaarverslagen voor 1997 en 1998(38) en in een verslag van de Commissie aan de Raad uit 1999(39). De Commissie overwoog de ontwikkeling van een databank met opvraagmogelijkheden, maar hiertoe is het niet gekomen. De laatste versie van het situatieoverzicht werd opgesteld op 10 oktober 1997. De gegevens werden niet herzien of bijgewerkt en er werden geen bijkomende overzichten gepland. In zijn huidige vorm is het situatieoverzicht geen geschikt coördinatie-instrument voor de telecommunicatiesector omdat het niet alleen achterhaald en onvolledig maar ook nog gebruiksonvriendelijk is.

Comités en coördinatie door de Commissie

57. Het overleg dat plaatsvindt in de verschillende comités zou ook moeten leiden tot coördinatie van de telecommunicatiemaatregelen, inclusief de financiering. De toezichtscomités, waarin vertegenwoordigers van de lidstaten en van de Commissie toezicht houden op de structuurfondsen, spelen een belangrijke rol(40). De afdeling van de Commissie die verantwoordelijk is voor de telecommunicatiesector was in de betrokken periode in verschillende van die comités vertegenwoordigd. Twee voorbeelden van de positieve handelwijze van de Commissie tonen aan hoe belangrijk het is dat de EU-maatregelen worden gecoördineerd.

a) De Commissie onderzocht de uitvoering van het OP voor telecommunicatie in de periode 1994 - 1999 in Griekenland. Dit land had weinig vooruitgang geboekt met de omzetting van de verschillende verordeningen tot liberalisering van de markt en de Commissie heeft een inbreukprocedure(41) krachtens artikel 169 van het EG-Verdrag ingeleid. Het staatsmonopolie OTE profiteert van deze vertraging bij de omzetting omdat het nog steeds winst kan maken met zijn monopoliepositie in niet-geliberaliseerde sectoren. Het is ook de grootste ontvanger van steun uit het OP Telecommunicatie van de structuurfondsen, hetgeen in strijd is met het beleid van de Commissie inzake de procedure wegens inbreuk op het Verdrag. Na een onderzoek ter plaatse in 1997 deed de verantwoordelijke afdeling van de Commissie de aanbeveling dat de financiering zou worden opgeschort tot de lidstaat aan zijn verplichtingen inzake liberalisering en harmonisatie had voldaan. Uiteindelijk bevroor de Commissie de betalingen in augustus 1998, maar intussen had Griekenland 75,8 % (131,4 Mio ECU) van de in het OP voorziene middelen ontvangen.

b) Het directoraat-generaal dat verantwoordelijk is voor het regionaal beleid, had aanvankelijk de medefinanciering voorgesteld van mobiele-radionetwerken in regio's van doelstelling 1 in Italië. Na bezwaren van twee andere directoraten-generaal werd de medefinanciering uiteindelijk opgegeven. Er waren drie redenen voor de bezwaren:

i) concurrentieverstoringen ten gevolge van een versterking van reeds bestaande machtsposities op de markt;

ii) het niet omzetten van de relevante richtlijnen en de daaruit volgende inbreukprocedure;

iii) EU-financiering was onnodig omdat de rentabiliteitsvoorspellingen gunstig waren.

58. Deze voorbeelden illustreren hoe een gecoördineerde aanpak tegenstrijdigheden in de communautaire maatregelen aan het licht brengt. Niettemin is het duidelijk dat de Commissie haar strategie en toezicht betreffende de marktliberalisering en de privatisering na steunverlening uit de structuurfondsen moet versterken.

59. Toen in 1993 de plannen voor de programmeringsperiode 1994 - 1999 werden opgesteld, leek het geen groot probleem dat de voornaamste begunstigden van de steun staatsmonopolies zouden zijn. Maar gezien de marktliberalisering en de privatiseringen die daarna plaatsvonden, rijst de vraag of kapitaalinvesteringen die door de structuurfondsen werden gecofinancierd zonder enige vorm van terugbetaling aan de particuliere sector kunnen worden doorgegeven. Er werd geen algemene aanpak vastgesteld en de Commissie bepaalt van geval tot geval in hoeverre de geprivatiseerde ondernemingen nog steeds de eerder overeengekomen doelstellingen van het regionaal beleid nastreven.

60. Twee voorbeelden illustreren de door de Commissie gevonden oplossingen.

a) In verband met de privatisering van het Spaanse bedrijf Telefónica besloot de Commissie eind 1998 dat zij niet zou pogen middelen terug te vorderen. Uit een externe beoordeling door een Spaanse consultant werd geconcludeerd dat de doelstellingen van het regionaal beleid waren gerealiseerd(42). Toch verbond de Commissie aan haar besluit dat terugbetaling van EFRO-middelen niet nodig was een aantal aanbevelingen, onder meer dat Telefónica de uitvoering van door het EFRO gecofinancierde projecten moest concentreren buiten zeer rendabele gebieden en de markttoegang voor nieuwe ondernemingen moest vergemakkelijken.

b) Met betrekking tot Telecom Italia werd in een beoordeling verklaard dat dit bedrijf niet voldoende had geïnvesteerd in minder begunstigde regio's van doelstelling 1. Het OP Telecommunicatie voor 1994 - 1999 werd gewijzigd in die zin dat de EFRO-steun gelijk zou blijven maar Telecom-Italia 78,5 Mio ECU extra moest investeren in regio's van doelstelling 1.

61. Ook al werden in deze gevallen oplossingen gevonden en wordt de uitvoering van de aanbevelingen bevestigd door een evaluatie van de betrokken OP's, toch moet het steunbeleid van de structuurfondsen met betrekking tot de telecommunicatie-infrastructuur opnieuw worden bekeken in het licht van de liberalisering en privatisering. Hoewel de algemene TEN-regels niet gelden voor de structuurfondsen en dus niet worden toegepast op de grootschalige telecommunicatiemaatregelen waarvoor ze bedoeld waren, zouden ze kunnen worden gebruikt om die beleidsoverweging te sturen. Volgens die regels zijn bijvoorbeeld rechtstreekse subsidies alleen in naar behoren gemotiveerde gevallen toegestaan en wordt er meer de nadruk gelegd op leningen met rentesubsidies en garanties. Zulke financieringsmiddelen moeten nader worden onderzocht, want investeringen in de telecommunicatiesector zijn doorgaans rendabel en subsidies kunnen de concurrentie verstoren.

Overlegprocedure voor de projecten

62. De financieringsbesluiten betreffende TEN-Telecomprojecten worden voorafgegaan door een schriftelijke interne overlegprocedure waarmee wordt getracht te zorgen voor coördinatie binnen de Commissie. De Kamer onderzocht de resultaten van deze interne overlegprocedure bij de projectselectie van TEN-Telecom voor 1998 aan de hand van de nieuwe TEN-Telecomrichtsnoeren.

63. De projectvoorstellen voor TEN-Telecom in het kader van de oproepen van 1998 werden door de diensten van de Commissie onderzocht met behulp van externe experts. Na afloop van de projectselectie zond het bevoegde directoraat-generaal brieven naar 13 andere DG's met het verzoek binnen tien werkdagen advies over de geselecteerde voorstellen uit te brengen. De meeste DG's stuurden een korte nota met de mededeling dat zij geen commentaar hadden en instemden met de geselecteerde projecten. In één geval kwam de kritiek dat de termijn erg kort was zodat een goed onderbouwd antwoord moeilijk te geven was. Vier DG's signaleerden dat binnen hun eigen bevoegdheidsgebieden gelijksoortige projecten liepen. Eén DG verklaarde dat er bij één project een groot risico van dubbel werk bestond omdat een onderzoeksproject van het Esprit-programma door hetzelfde consortium werd uitgevoerd en dat er overlappingen mogelijk waren met twee andere onderzoeksprojecten. Een ander DG verklaarde dat één project mogelijk in botsing zou komen met een door zijn eigen diensten gestarte studie. Nog twee andere DG's waarschuwden voor mogelijk dubbel werk.

64. Dit wekt de algemene indruk dat tijdens de selectie en evaluatie van de projecten de afdelingen van de Commissie hun informatie te weinig coördineerden. Die coördinatie moet al veel eerder plaatsvinden. De interne overlegprocedure vergemakkelijkt wel de samenwerking op bepaalde punten, maar voorziet momenteel niet in de coördinatie van ideeën en strategieën tussen de DG's. De interne procedures en de voorzieningen zijn niet ontworpen om aan die behoefte te voldoen: zo kan een DG de geplande en gesloten contracten van een ander DG niet op haar computerschermen krijgen. Het schriftelijke interne overleg lijkt een routineprocedure te zijn, waarbij onder tijdsdruk zonder grondige overweging goedkeuring wordt verleend of soms helemaal geen antwoord wordt gegeven.

65. In verband met de financiering door de EIB en het EIF werd zeer weinig bewijs aangetroffen dat de Commissie zowel bij de planning als tijdens de uitvoering systematisch rekening houdt met EIB-leningen en EIF-garanties. Zo bevatten de financiële samenvattingen van de twee specifieke OP's in de telecommunicatiesector (Griekenland en Italië) geen planninggegevens over de steunverlening van de EIB en het EIF. Een opmerking van de Kamer betreffende het begrotingsjaar 1995(43) is ook van toepassing op de telecommunicatiesector:

"In de programmeringsfase blijft de complementariteit van de twee soorten instrumenten - leningen en subsidies - zeer beperkt omdat de projectgewijze aanpak van de EIB moeilijk te verenigen is met de programmagewijze benadering van de structuurfondsen.".

66. Niettemin heeft de Commissie een procedure voor schriftelijk overleg met de EIB over projecten die in principe door de Bank zullen worden gefinancierd (voor de EIF-garanties bestaat geen vergelijkbaar systeem). De EIB legt de geselecteerde financieringsaanvragen van de lidstaten voor aan de Commissie die overeenkomstig artikel 21, lid 2, van het Protocol inzake het statuut van de EIB binnen twee maanden haar advies moet uitbrengen. Sinds 1975 bestaat er een interdepartementale groep met vertegenwoordigers van verschillende DG's, die verantwoordelijk is voor het uitbrengen van de adviezen aan de EIB. De groep geeft de afzonderlijke afdelingen van de Commissie tien werkdagen tijd om hun oordeel te geven. Blijft een antwoord uit, dan wordt dit beschouwd als een stilzwijgende goedkeuring. Het advies van de Commissie is bijna altijd positief. In 1998 volgde bijvoorbeeld op alle 334 vragen van de EIB (waaronder 12 voor de telecommunicatiesector) een positief besluit. Deze procedure zorgt wellicht voor een informatiestroom in twee richtingen, maar niet voor beleidscoördinatie tussen, bijvoorbeeld, de door de Commissie beheerde EU-steun en de EIB-leningen.

Speciale interdepartementale werkgroep

67. In april 1997 besloot de Commissie de coördinatie van het gebruik van de TEN-instrumenten te verbeteren. Een speciale interdepartementale werkgroep werd gevormd om aanbevelingen op te stellen. In september 1997 deed de werkgroep drie belangrijke aanbevelingen:

a) een groep directeuren moest regelmatig bijeenkomen met de EIB en het EIF om te zorgen voor samenhang in de keuze van prioriteiten;

b) er moesten seminars worden georganiseerd met Europese, nationale en regionale vertegenwoordigers, om ervoor te zorgen dat tijdens de EFRO-planning rekening wordt gehouden met het TEN-beleid;

c) voor grootschalige meerfondsenprojecten moeten speciale projectteams worden gevormd om te verzekeren dat de financiering de juiste verhouding van subsidies en leningen bevat en om partnerschappen tussen de openbare en de particuliere sector te vergemakkelijken.

In de telecommunicatiesector werd geen vooruitgang geboekt met de tenuitvoerlegging van deze aanbevelingen.

CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN

68. De Commissie zou de Raad en het Parlement informatie moeten verschaffen over de TEN-Telecomacties en meedelen in hoeverre volgens haar de doelstellingen zijn gerealiseerd. Telkens als steun wordt verleend voor marktnabije haalbaarheidsstudies en proefprojecten, moet duidelijk worden aangetoond dat de specifieke doelstellingen van dit soort acties ten volle gerechtvaardigd zijn en zonder EU-subsidies waarschijnlijk niet kunnen worden verwezenlijkt. Tegelijkertijd moet worden gedacht aan een nauwere koppeling tussen het telematicaonderzoek, de werkzaamheden voor ontwikkeling en demonstratie (WOD) die uit het programma Onderzoek worden gecofinancierd en de door TEN-Telecom gesteunde marktnabije projecten, inclusief een beoordeling van de ruimte voor verdere verbeteringen in de efficiëntie als de WOD-telematicaprojecten en de verwante activiteiten inzake marktvalidatie samen zouden worden beheerd. De Kamer stelt vast dat de telecommunicatiesector momenteel zeer concurrerend is en snel groeit, terwijl er door de liberalisering van de sector en de ontwikkeling van de mobiele communicatie uit geen enkele officiële bron subsidies van enige betekenis komen. Bovendien zijn de telecommunicatiemaatschappijen commercieel gezien de grootste bedrijven in Europa en hebben zij via de markt gemakkelijk toegang tot allerlei investeringsmiddelen. De Commissie moet de technische ontwikkelingen in deze snel evoluerende sector van nabij volgen om haar uitgaven doelgerichter te maken en daardoor een zo groot mogelijk effect te bereiken.

69. De Commissie moet voor de acties van de structuurfondsen op het gebied van de telecommunicatie, waar liberalisering, privatisering en toenemende concurrentie de voornaamste ontwikkelingen zijn, een nieuwe koers uitzetten. De algemene TEN-regels, die waren ontworpen ter bevordering van infrastructuurprojecten, zijn wel niet van toepassing op de structuurfondsen, maar kunnen de basis van die heroriëntatie vormen, aangezien rechtstreekse investeringssteun alleen in naar behoren gemotiveerde gevallen wordt toegestaan en de voorkeur wordt gegeven aan communautaire steun in de vorm van rentesubsidies en leninggaranties. Voorts moet de coördinatie tussen de financiering krachtens TEN-Telecom, en de financiering uit de structuurfondsen, van de EIB en het EIF worden versterkt om te komen tot de noodzakelijke complementariteit en synergie tussen de verschillende soorten instrumenten. In haar verslag aan de Raad van 1999 heeft de Commissie die noodzaak zelf beklemtoond (zie de paragrafen 54 - 67)(44).

70. Interconnectie en interoperabiliteit zullen een steeds grotere rol gaan spelen, vooral met betrekking tot de ontwikkeling van nieuwe verbindingen met de kandidaat-landen in Midden- en Oost-Europa (zie de paragrafen 49 - 51). In het licht hiervan moet het trans-Europese aspect van het TEN-beleid worden geëvalueerd.

71. De Commissie moet meer controles ter plaatse verrichten om ervoor te zorgen dat de uitvoering van de TEN-Telecomprojecten en de bereikte resultaten voldoen aan de regels en doelstellingen die in de contracten zijn vastgelegd (zie de paragrafen 29 - 31).

Dit verslag werd door de Rekenkamer te Luxemburg vastgesteld te harer zitting van 22 en 23 maart 2000.

Voor de Rekenkamer

Jan O. Karlsson

President

(1) Thans titel XV, artikelen 154 - 156, van het Verdrag betreffende de Europese Unie.

(2) Verordening (EG) nr. 2263/95 van de Raad van 18 september 1995 tot vaststelling van de algemene regels voor het verlenen van financiële bijstand van de Gemeenschap op het gebied van trans-Europese netwerken (PB L 228 van 23.9.1995, blz. 1).

(3) De recente wijzigingen van de algemene TEN-regels veranderen hieraan niets. Verordening (EG) nr. 2263/95 van de Raad werd gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 1655/1999 van het Europees Parlement en de Raad van 19 juli 1999 (PB L 197 van 29.7.1999, blz. 1). De wijzigingen zijn bedoeld om - vooral bij grote infrastructuurprojecten - de toepassing van de bestaande verordening te verbeteren, bijvoorbeeld door de invoering van een meerjarig indicatief programma met aanduiding van het globale TEN-steunniveau voor die grote infrastructuurprojecten of door een klein deel van de TEN-begroting te gebruiken voor deelneming in de financiering van de TEN-infrastructuur met risicodragend kapitaal.

(4) Beschikking 94/801/EG van de Raad van 23 november 1994 tot vaststelling van een specifiek programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling, inclusief demonstratie, op het gebied van telematicatoepassingen van algemeen belang (1994 - 1998) (PB L 334 van 22.12.1994). De maatregelen lopen door binnen het vijfde kaderprogramma voor onderzoek voor de periode 1998 - 2002 als deel van een nieuwe globale structuur.

(5) Aanbeveling van de Raad van 22 december 1986 betreffende de gecoördineerde invoering van het Digitale Netwerk voor geïntegreerde diensten (ISDN) in de Europese Gemeenschap (PB L 382 van 31.12.1986, blz. 36).

(6) Beschikking nr. 2717/95/EG van het Europees Parlement en de Raad van 9 november 1995 betreffende een reeks richtsnoeren voor de ontwikkeling van Euro-ISDN (digitaal netwerk voor geïntegreerde diensten) als trans-Europees netwerk (PB L 282 van 24.11.1995, blz. 16).

(7) Onder meer over dossiertransferts, e-mail, terminals, netwerkbeheer, telebewaking en beveiliging op afstand. Voor de Commissie werden ook studies over mogelijke toepassingen en onderzoek naar het effect van Euro-ISDN verricht.

(8) Begrotingsartikel B5 - 401 "Vaststelling en uitvoering van het beleid van de Gemeenschap op het gebied van de telecommunicatie".

(9) Oproep tot het indienen van voorstellen voor voorbereidende werkzaamheden voor Euro-ISDN (PB C 227 van 1.9.1995, blz. 14).

(10) Gebruik van Euro-ISDN voor de volksgezondheid, voor het onderling verbinden van verkeersinformatiecentra, bij het voortgezet onderwijs op afstand, als telewerkplatform of voor elektronisch zakendoen door het midden- en kleinbedrijf (MKB).

(11) De vordering betreft ook een ander project binnen het programma Info 2000 met dezelfde contractanten, waarbij valse kostendeclaraties werden opgesteld.

(12) France Telecom Expertel, dat deelnam aan elf contracten waaraan de EG in totaal 7,9 Mio ECU bijdroeg.

(13) Voorstel voor een beschikking van het Europees Parlement en de Raad betreffende een geheel van richtsnoeren voor trans-Europese telecommunicatienetwerken (PB C 302 van 14.11.1995, blz. 23).

(14) Beschikking nr. 1336/97/EG van het Europees Parlement en de Raad van 17 juni 1997 betreffende een geheel van richtsnoeren voor trans-Europese telecommunicatienetwerken (PB L 183 van 11.7.1997, blz. 12).

(15) Het drielaagsmodel wordt uitgelegd in bijlage I bij de richtsnoeren.

(16) COM(93) 372 def.

(17) In het kader van de specifieke onderzoeksprogramma's ACTS, Telematik en Esprit werd aan dit project deelgenomen door 18 Europese netwerkoperatoren die onderlinge ATM-verbindingen ontwierpen en realiseerden.

(18) Eindverslag over voorbereidende acties op het gebied van trans-Europese netwerken: geïntegreerde breedbandcommunicatie, COM(98) 45 def.

(19) Krachtens artikel 16 van de algemene TEN-regels moet de Commissie jaarlijks een activiteitenverslag voorleggen aan het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's.

(20) PB C 10 van 15.1.1998, blz. 16 (basisnetwerken); PB C 79 van 14.3.1998, blz. 15 (algemene diensten en toepassingen); idem, blz. 14 (acties voor ondersteuning en coördinatie).

(21) PB C 162 van 6.6.1996, blz. 21.

(22) Verslag van de task force "Educatieve software en multimedia"; werkdocument van de Europese Commissie, SEC(96) 1426.

(23) DG III met het onderzoeksprogramma voor informatietechnologie (PB L 334 van 22.12.1994, blz. 24).

DG XII met het programma voor gericht sociaal-economisch onderzoek (PB L 361 van 31.12.1994, blz. 77).

DG XIII met het onderzoeksprogramma voor telematicatoepassingen van algemeen belang (PB L 334 van 22.12.1994, blz. 1).

DG XXII met de educatieve programma's Socrates (PB L 87 van 20.4.1995, blz. 10) en Leonardo da Vinci (PB L 340 van 29.12.1994, blz. 8).

(24) DG XVI vestigde bijvoorbeeld de aandacht op het probleem van de verschillende contractuele bepalingen in verband met de toepassing van innovatieve maatregelen (artikel 10 van de EFRO-verordening); het was bijvoorbeeld onaanvaardbaar dat een subsidieontvanger van DG XVI wel een bankgarantie moest indienen maar van een ander DG niet. Een ander voorbeeld is te vinden in de dagtarieven voor reiskosten: soms zijn maxima vastgesteld, soms niet.

(25) In vergadering nr. 872 van 25 november 1996 werd gezegd: De motivering van dit ongunstig advies is dat deze uitgave niet in verhouding zou staan tot het beoogde doel en in strijd zou zijn met een goed financieel beheer (zie blz. 24 van het Vademecum van het CCAM).

(26) Krachtens artikel 10 van de richtsnoeren voor Euro-ISDN moest de Commissie in 1997 een algemene evaluatie van de richtsnoeren verrichten. De Commissie vroeg voor deze evaluatie offertes aan in augustus 1997 en gunde het contract eind 1997; de evaluatie werd medio 1998 voltooid (kosten: 147000 ECU).

(27) TEN-Telecommunicatie, TEN-ISDN, tussentijdse evaluatie 1993 - 1997, blz. 4.

(28) Uit het Cohesiefonds wordt wel TEN-Transport maar niet TEN-Telecom gesteund. Maar binnen TEN-Transport worden ook telematicatoepassingen gefinancierd en dus kan er enige overlapping bestaan, bijvoorbeeld bij satellietnavigatiesystemen.

(29) Zie noot 1, blz. 5.

(30) "Advanced Communications Technologies and Services"; Beschikking 94/572/EG van de Raad van 27 juli 1994 houdende aanneming van een specifiek programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling, inclusief demonstratie, op het gebied van geavanceerde communicatietechnologieën en -diensten (1994 - 1998) (PB L 222 van 26.8.1994, blz. 35).

(31) "European Strategic Programme for Research and Development in Information Technologies"; Beschikking 94/802/EG van de Raad van 23 november 1994 tot vaststelling van een specifiek programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling, inclusief demonstratie, op het gebied van de informatietechnologie (1994 - 1998) (PB L 334 van 22.12.1994, blz. 24).

(32) COM(98) 439 def. van 15 juli 1998, blz. 14.

(33) Mededeling van de Commissie aan de Raad, aan het Europees Parlement, aan het Economisch en Sociaal Comité en aan het Comité van de Regio's - Cohesie en de informatiemaatschappij; COM(97) 7 def.

(34) De berekeningen van de Commissie berusten deels op schattingen omdat de uitgaven betreffende telecommunicatie niet altijd duidelijk werden onderscheiden. Alleen Italië en Griekenland hebben eigen OP's voor telecommunicatie.

(35) Zie Agenda 2000: Voor een sterkere en grotere Unie; deel 1, titel I, onder 1, blz. 18.

(36) Zie: Trans-Europese netwerken, jaarverslag 1997; COM(98) 391 def. van 2 oktober 1998, paragrafen 4.5 en 4.6.

(37) COM(97) 526 def., hoofdstuk II, paragraaf D.9.

(38) Trans-Europese netwerken, jaarverslag 1998; COM(1999) 410 def. van 15 september 1999.

(39) Verslag van de Europese Commissie aan de Raad over investeringen voor infrastructuur in de Europese Unie; Brussel, 18 mei 1999.

(40) De speciale comités voor TEN-Telecom (financiering en richtsnoeren) zijn minder belangrijk op het vlak van de coördinatie omdat hun hoofdtaak het omschrijven van projecten van gemeenschappelijk belang en het selecteren van projecten is.

(41) Mededeling van de Commissie aan de Raad, aan het Europees Parlement, aan het Economisch en Sociaal Comité en aan het Comité van de Regio's - Vierde Verslag over de tenuitvoerlegging van het pakket telecommunicatieregelgeving; COM(98) 594 def. en het XXVIIe Verslag over het mededingingsbeleid 1997.

(42) De methodiek die bij de beoordeling werd toegepast, was echter niet onbetwist.

(43) Europese Rekenkamer, Jaarverslag over het begrotingsjaar 1995, vergezeld van de antwoorden van de instellingen, paragraaf 5.61 (PB C 340 van 12.11.1996).

(44) Zie noot 3, blz. 14.

Woordenlijst van technische termen

ISDN:

Integrated Services Digital Network, digitaal netwerk voor geïntegreerde diensten.

Universele dienst:

Een bepaald minimumpakket van diensten met een gespecificeerde kwaliteit, dat voor alle gebruikers beschikbaar is, onafhankelijk van hun geografische positie en, met inachtneming van specifieke nationale omstandigheden, voor een betaalbare prijs. Zie "Eerste verslag over de universele dienst op telecommunicatiegebied in de Europese Unie", COM(98) 101 def., blz. 8.

IBC:

Integrated Broadband Communication, geïntegreerde breedbandcommunicatie.

"Geïntegreerd" slaat op de integriteit van het hele netwerk: het feit dat alle belangrijke onderdelen goed met elkaar samenwerken, zowel voor reeds bestaande als voor nieuwe technieken (spraaktelefonie, pakketschakeling, ISDN, breedband, satelliet en mobiel). Het heeft ook betrekking op de integratie van diensten (vanuit het standpunt van de gebruiker maar ook beschouwd op de verschillende relevante lagen van het netwerk).

"Breedband" heeft betrekking op de totale mix van in beschouwing te nemen diensten, van ISDN tot aan hetgeen realistisch gezien nodig is voor de invoering van (interactieve en distributieve) videodiensten (dat wil zeggen minstens 140 Mbit/sec aan de gebruikersinterface).

"Communicatie" betreft niet alleen de conventionele schakel-, transmissie- en gebruikersnetwerkfuncties, maar ook geavanceerde dienstenelementen om het dienstenaanbod gebruikersvriendelijk en krachtig te maken en een gezonde economische basis te verschaffen (COM(93) 372 def. blz. 6).

ATM:

Asynchronous Transfer Mode, waarbij de transmissie in theorie tot 155 Mbit/s kan worden opgedreven.

ASDL:

Asynchronous Digital Subscriber Line. Hierbij is geen ISDN-verbinding noodzakelijk. In deze technische verbetering wordt een analoge verbinding gebruikt en worden toch de mogelijkheden geboden die voordien alleen met ISDN beschikbaar waren (bijvoorbeeld oproepen afleiden, oproepersnummers registreren). Ook de exploitanten van satelliet- en kabeltelevisienetwerken experimenteren met eigen technieken voor snelle Internettoegang voor het grote publiek.

Antwoorden van de commissie

SAMENVATTING VAN DE VOORNAAMSTE OPMERKINGEN

3. Alle voorbereidingsstudies in het kader van TEN-ISDN in het tijdvak 1993 - 1995 zijn door de Commissie ingediend en zijn duidelijk genoemd in het tussentijdse evaluatieverslag over TEN-ISDN, dat in februari 1999 aan de Rekenkamer is toegezonden(1). Vanaf 1996 worden nieuwe TEN-Telecom-projecten in een database opgenomen die door elke projectleider vanaf zijn bureau kan worden geraadpleegd en die actuele informatie verschaft over de stand van zaken en de resultaten van een project vanaf de eerste beoordeling tot en met de supervisie en evaluatie.

De moeilijkheden die zich bij de uitvoerige beschrijving van de TEN-Telecom-activiteiten hebben voorgedaan, schuilen in de complexe structuur van de projecten:

- ten eerste waren de TEN-Telecom-projecten van gemeenschappelijk belang opgenomen in de richtsnoeren van juni 1997, drie jaar na de vaststelling van de structuurfondsprogramma's;

- ten tweede zijn de regionale plannen vanwege hun aard georganiseerd rond thema's die de prioriteiten van elke lidstaat weerspiegelen (verbetering van het ondernemingsklimaat, modernisering van het overheidsapparaat enz.) en zijn zij niet gericht op investeringen in telecommunicatie als zodanig.

4. Het financieel reglement bepaalt dat "studies" altijd vergezeld mogen gaan van "technische ondersteuningsmaatregelen", hetgeen ook uit de door het financieel comité voor TEN goedgekeurde terminologielijst naar voren komt en de ruimere betekenis van het begrip "studies" bevestigt.

Bovendien wordt "de bestudering en validering van de technische en commerciële haalbaarheid, gevolgd door de invoering van toepassingen die de ontwikkeling van een Europese informatiemaatschappij bevorderen, in het bijzonder toepassingen van gemeenschappelijk belang" in artikel 3 van de richtsnoeren uitdrukkelijk een prioriteit genoemd. De studies zijn zorgvuldig opgezet op basis van dit model, waarbij meer nadruk is gelegd op de commerciële haalbaarheid en validering, zodat de betrokken activiteiten maximaal kunnen worden gedifferentieerd van de activiteiten die in het kader van het onderzoek worden gesteund.

5. Bij TEN-Telecom wordt uitgegaan van de resultaten van technologische ontwikkelingen waarvan de marktrijpheid nog niet is aangetoond. TEN-Telecom is aan de onderzoeksgemeenschap gepresenteerd als een vervolgactie. Er zijn inderdaad overeenkomsten met het onderzoeksprogramma voor telematicatoepassingen op "gebieden van gemeenschappelijk belang" (zoals onderwijs, milieu en vervoer), aangezien de richtsnoeren oorspronkelijk waren bedoeld als een vervolgactie op onderzoek ter beoordeling van de marktrijpheid en van het nut voor het bedrijfsleven van producten die weliswaar technisch voldoende rijp zijn, maar waarvoor eerst meer duidelijkheid moet worden verkregen voordat zij in de handel kunnen worden gebracht en voordat een solide ondernemingsplan kan worden gemaakt om de interne of externe financiering door sterk geëngageerde partners rond te krijgen. Deze onderwerpen komen in het kader van de OTO-projecten slechts marginaal aan de orde in de plannen voor de benutting van de onderzoeksresultaten, omdat de kern van activiteiten betrekking heeft op de voorwaarden waaronder geavanceerde technologieën of methodologieën in een samenwerking tussen gebruikers en leveranciers ingang kunnen vinden en niet op de beoordeling van de financiële en marktaspecten (zie ook de reactie van de Commissie op paragraaf 48).

6. De Commissie heeft geen greep op het besluitvormingsproces. Zodra de richtsnoeren zijn vastgesteld, zorgen de regelmatige bijwerking van het werkprogramma en de formulering van de uitnodigingen tot het indienen van voorstellen voor de nodige flexibiliteit in het ontwerp-proces van de actie.

7. Naar aanleiding van de intensieve supervisie zijn ter plaatse controles uitgevoerd bij twee contractanten en de beide medecontractanten. De Commissie onderneemt juridische stappen tegen één van de contractanten.

Wat betreft de controle van een belangrijke contractant door de Rekenkamer, merkt de Commissie op dat ook bij deze contractant een controle ter plaatse door de Commissie heeft plaatsgevonden.

Dankzij projecttoezicht, -evaluaties en -controles op basis van de contractbepalingen is de Commissie in staat een correcte uitvoering van het contract te garanderen en eventuele onregelmatigheden op te sporen. Meer controles ter plaatse zijn mogelijk als daarvoor voldoende middelen worden uitgetrokken.

8. Uit het tussentijdse evaluatieverslag blijkt dat de doelstellingen van de ISDN-richtsnoeren ten aanzien van de ontwikkeling van een reeks op ISDN gebaseerde diensten duidelijk is gehaald.

Bij de tussentijdse evaluatie van de TEN-Telecomactie (1993 - 1997) zijn nieuwe aanbevelingen gedaan, waarmee in het vervolg op de actie rekening is gehouden (zie ook de reactie op paragraaf 43).

9. De telecommunicatiekloof in de meeste regio's die onder de structuurfondsen vallen, betreft vooral de nationale en regionale/lokale netwerken en niet zozeer de internationale verbindingen. Bovendien zijn de activiteiten in het kader van de structuurfondsen op het subsidiariteitsbeginsel en partnerschappen met de lidstaten gebaseerd. Het is de taak van de lidstaten om ontwikkelingsplannen op te stellen, die in het kader van de structuurfondsen worden gefinancierd. De maatregelen hebben derhalve een sterk nationaal/regionaal karakter.

10. Een uitvoerige evaluatie van de actie zal in het tijdvak mei t/m september 2000 plaatsvinden, waarbij de volgende specifieke punten aan de orde zullen komen: relevantie van de doelstellingen, prioriteiten en uitvoeringsmaatregelen van de actie; doelmatigheid en effect van de actie; efficiëntie en kostenefficiëntie ervan; nut en duurzaamheid; oorzakelijke verbanden tussen gebruikte middelen en activiteiten en veronderstelde effecten (de logica van het optreden); en ten slotte de lering die kan worden getrokken in termen van de juridische grondslag, de middelen en de methodiek ten behoeve van soortgelijke operaties in de toekomst. De Commissie zal vervolgens met voorstellen komen voor een herziening van de richtsnoeren op basis van die evaluatie en de technische ontwikkeling. Zonder vooruit te willen lopen op de beleidsbeslissingen, zou de herziening op de volgende kritieke punten betrekking kunnen hebben:

- De actie zal duidelijk worden gescheiden van activiteiten in het kader van het onderzoek. Er zal een onderverdeling in drie verschillende gebieden worden voorgesteld met elk hun eigen doelgroep, marktpotentieel en bedrijfsdefinitie, investeringsperspectieven en financieringspaketten: openbare diensten, wereldwijde diensten en groeibevorderende diensten die zich op de risicokapitaalmarkt richten.

- De actie zal sterker worden gefocusseerd. Bijlage 1 van de huidige richtsnoeren laat een te ruime en te complexe dekking van onderwerpen mogelijk. Er zal een eenvoudiger schema worden voorgesteld dat op prioritaire acties van het eEurope-initiatief voortbouwt.

- Het werkprogramma zal voldoende algemeen blijven om in de uitnodigingen tot het indienen van voorstellen rekening te houden met veranderingen in de technologie en nieuwe marktontwikkelingen.

- De opzet van de projecten en de steun van de Gemeenschap daarvoor zal eveneens duidelijker worden gemaakt.

- Er zal meer nadruk moeten worden gelegd op de trans-Europese dimensie van de actie.

- De externe dimensie zal ook aan de orde moeten worden gesteld, zodat vooral ook in het kader van overeenkomsten met de Europese Gemeenschap geassocieerde landen en EVA-landen kunnen deelnemen.

Bij de TEN-Telecomactie zal gebruik worden gemaakt van de politieke steun van het eEurope-iniatief, dat zich concentreert op prioritaire acties die de belemmeringen voor een snelle ontwikkeling van de informatiemaatschappij in Europa uit de weg moet ruimen, in het bijzonder "een openbare sector die een onvoldoende actieve rol speelt bij het tot ontwikkeling brengen van nieuwe toepassingen en diensten" en "een gebrek aan een dynamische, ondernemende, servicegerichte cultuur". TEN-Telecom is een relevant instrument van de Gemeenschap dat zich op duidelijk omschreven doelstellingen richt op de volgende terreinen: toegang tot multimediale hulpmiddelen voor onderwijs en opleiding, ondersteunende diensten voor het MKB gericht op trans-Europese elektronische handel en veilige toegangsmethoden, deelname in investeringsfondsen voor innovatieve projecten met een hoog groeipotentieel op basis van risicokapitaal, genetwerkte beheersdiensten voor de gezondheidszorg, verbeterde vervoersdiensten zoals innovatieve veiligheids-, nood- en onderhoudsdiensten en dynamische en locatiegebaseerde reis- en verkeersinformatiediensten, systemen voor calamiteitenbeheer en openbare veiligheid, alsmede on-linetoegang tot openbare informatie.

11. De programmeringsperiode van de structuurfondsen 1994 - 1999 vormde een overgangsperiode van een monopolistische naar een open markt. De Commissie heeft voor een per geval-benadering gekozen. Daardoor kon een groot aantal problemen in overeenstemming met het nieuwe regelgevingskader en de regionaleontwikkelingsdoelstellingen worden opgelost en kon het liberaliseringsproces in de cohesielanden worden versneld. Voor de nieuwe periode 2000 - 2006 zijn in het kader van de werking van de structuurfondsen regels voor de transparantie en de overeenstemming met de mededingingsvoorschriften opgesteld.

DE TRANS-EUROPESE NETWERKEN VOOR TELECOMMUNICATIE (TEN-TELECOM)

Gebruik van de middelen en samenvatting van de resultaten

18. Alle voorbereidingsstudies in het kader van TEN-ISDN in het tijdvak 1993 - 1995 zijn door de Commissie ingediend en zijn duidelijk genoemd in het tussentijdse evaluatieverslag over TEN-ISDN, dat in februari 1999 aan de Rekenkamer is toegezonden(2). Vanaf 1996 worden nieuwe TEN-Telecomprojecten in een database opgenomen die door elke projectleider vanaf zijn bureau kan worden geraadpleegd en die actuele informatie verschaft over de stand van zaken en de resultaten van een project vanaf de eerste beoordeling tot en met de supervisie en evaluatie.

19. Tabel 2 geeft een overzicht van de soorten acties die in de periode 1993 - 1998 zijn gefinancierd: voorbereidingsacties tussen 1993 en 1995 (TEN-ISDN en TEN-IBC), projecten in het kader van de richtsnoeren voor TEN-ISDN van 1995, projecten in het kader van de richtsnoeren voor TEN-Telecom van 1997 en gemeenschappelijke maatregelen samen met andere programma's in 1996. In 1998 waren de administratieve en daaraan verwante maatregelen goed voor 1 miljoen EUR (3,6 % van de vastleggingskredieten).

20. Het financieel reglement bepaalt dat "studies" altijd vergezeld mogen gaan van "technische ondersteuningsmaatregelen", hetgeen ook in de door het financieel comité voor TEN goedgekeurde terminologielijst naar voren komt en de ruimere betekenis van het begrip "studies" bevestigt.

Bovendien wordt "de bestudering en validering van de technische en commerciële haalbaarheid, gevolgd door de invoering van toepassingen die de ontwikkeling van een Europese informatiemaatschappij bevorderen, in het bijzonder toepassingen van gemeenschappelijk belang", in artikel 3 van de richtsnoeren uitdrukkelijk een prioriteit genoemd. De studies zijn zorgvuldig opgezet op basis van dit model, waarbij meer nadruk is gelegd op de commerciële haalbaarheid en validering, zodat de betrokken activiteiten maximaal kunnen worden gedifferentieerd van de activiteiten die in het kader van het onderzoek worden gesteund: de studiefase omvat de voorbereiding van het ondernemingsplan, waarin op overtuigende wijze de marktrijpheid van de voorgestelde onderneming moet worden aangetoond, gevolgd door de projectvalidering en -demonstratie in een realistische trans-Europese commerciële setting. In deze fase wordt doorgaans de laatste hand aan het ondernemingsplan gelegd en zijn de totale investeringskosten van de volledige commerciële exploitatie van het project nauwkeurig bekend. In gerechtvaardigde gevallen mag ook steun worden verleend voor een aanvullende initiële marktintroductiefase tot een maximum van 10 % van de totale investeringskosten om het investeringsplan financieel rond te krijgen.

De Euro-ISDN-richtsnoeren van 1995

21. Op de vertraging bij de besluitvorming over de Euro-ISDN-richtsnoeren heeft de Commissie geen invloed gehad.

22. Bij de bekendmakingen van de uitnodigingen tot het indienen van voorstellen moet naar deze "projecten van gemeenschappelijk belang" worden verwezen.

De voorbereidende maatregelen voor Euro-ISDN in 1993 - 1995

23. Tussen 1993 en 1995 werden inderdaad 45 projecten geselecteerd en gesubsidieerd, bij wijze van voorbereidende maatregelen, voordat de Euro-ISDN-richtsnoeren waren vastgesteld. De Commissie heeft deze initiatieven op het gebied van ISDN op basis van het algemene raamwerk van de trans-Europese netwerken genomen naar aanleiding van de resolutie van de Raad van 25 mei 1992(3).

24. Ofschoon niet volledig is gedocumenteerd hoe de Commissie gebruik heeft gemaakt van deze studies, was het effect van de gesteunde activiteiten in deze eerste uitvoeringsperiode van voorbereidende werkzaamheden aanzienlijk.

- De voorbereidende werkzaamheden hebben bijgedragen tot de opname van de projecten van gemeenschappelijk belang in de ISDN-richtsnoeren. Zij richten zich op de belemmeringen voor de ontwikkeling van ISDN, potentieel vruchtbare uitbreidingsgebieden voor ISDN en de nodige achtergrondinformatie voor de ontwikkeling van het ISDN-beleid.

- Het resultaat van deze studies werd intern en extern gebruikt voor discussies en consensusvorming door externe organisaties die bij de realisatie van Euro-ISDN-normen waren betrokken (IMIMG(4)) en voor de bevordering van ISDN tijdens externe evenementen zoals de plenaire vergaderingen en workshops van de EIUF(5).

25. Bij de laatste uitnodiging tot het indienen van voorstellen van september 1995 werd vooruitgelopen op de vaststelling van de Euro-ISDN-richtsnoeren en het financieel reglement voor TEN. Als gevolg daarvan golden de regels voor studiecontracten voor gezamenlijke rekening, die ook op marktvalideringsprojecten kunnen worden toegepast.

Euro-ISDN-projecten

27. De vijf aangehaalde studies, die betrekking hadden op migratiestrategieën voor de opvolging van Euro-ISDN, hielden verband met de beleidsaspecten van de ontwikkeling van telecommunicatie-infrastructuren en werden op grond daarvan voor 100 % gefinancierd na een uitnodiging tot het indienen van voorstellen. Het ging dus om studies ter voorbereiding van het vervolg op de Euro-ISDN-actie.

28. a) Het marktonderzoek en de marktanalyse met betrekking tot GTS heeft inzicht gecreëerd in de telecommunicatie-infrastructuur en de behoeften van klanten uit bepaalde marktsegmenten op het gebied van ISDN-diensten in Griekenland. Het heeft een extra impuls gegeven aan de populariteit van ISDN in een land dat op dit gebied duidelijk achterliep. De gespendeerde middelen hebben geleid tot een versnelde introductie van de apparatuur die nodig was voor multisite multinationale interoperabele telecommunicatiediensten. De Commissie meent dat de steun voor het MKB in een perifere regio van de Unie om toegang te krijgen tot geavanceerde basisdiensten en daarmee betere verbindingen met andere Europese bedrijven en om internationale operabiliteit te realiseren, nuttig was. Bovendien werd een operationeel alternatief gecreëerd voor de gevestigde exploitant op het gebied van telematicadiensten met toegevoegde waarde.

b) Het project "No Problems" kan eveneens als een succesverhaal worden beschouwd. Het heeft het pakket van internetdiensten in Oostenrijk vormgegeven, waarbij traditionele functies, zoals beveiligingsdiensten, werden geïntegreerd in het internetplatform. De NP-dienst is voor 300000 klanten geschikt. Inmiddels zijn er 70 aanbieders van toepassingen, zoals gidsdiensten, kleine betalingen, veilige e-mailberichten en een eenvoudige vorm van EDI(6), bij betrokken.

c) Bij "Medsalus" ging het om de realisatie van een ISDN-netwerk met toegevoegde waarde voor samenwerking op afstand tussen gezondheidsspecialisten, onder meer op het gebied van overleg op afstand, opleiding, zoeken, adressenlijsten en nieuwsoverdracht. Dankzij het project konden de partners een prijs- en marketingstrategie voor al dit soort diensten opstellen en de meest geschikte organisatiestructuur daarvoor bepalen. Volgens een onafhankelijke eindbeschouwing is de huidige stand van zaken als volgt:

- voor de exploitatie van de resultaten van het haalbaarheidsonderzoek werd de projectopzet in bepaalde opzichten gewijzigd. Naast de belangrijkste partner uit de industrie (een telecommunicatie-exploitant en dienstverlener) werden nieuwe deelnemers uit de gezondheidszorg aan boord gehaald. De Medsalus-diensten zijn onder de paraplu van deze nieuwe organisaties van nieuwe labels voorzien;

- aan de klinische kant van het project zijn de contacten en de trans-Europese samenwerking met de deelnemers uit de fase van het haalbaarheidsonderzoek (ziekenhuizen, onderzoekinstellingen, enz.) eveneens in stand gehouden.

29. Naar aanleiding van de intensieve supervisie, zijn ter plaatse controles uitgevoerd bij twee contractanten en de beide medecontractanten. Dit betekent dat alle betrokken organisaties zijn gecontroleerd.

Op grond van de controle zijn een groot deel van de kosten van subcontracten afgewezen omdat de contractant had verzuimd de Commissie schriftelijke toestemming te vragen voordat de uitbesteding plaatsvond. Afgezien daarvan was de contractant niet in staat bewijzen te verstrekken over de verrichte werkzaamheden.

30. Naar aanleiding van de controle door de Rekenkamer werd op 15 april 1999 een brief verzonden met een verzoek om de nodige informatie en documentatie te verstrekken, zodat de financiële controle zou kunnen worden afgerond.

Het bedrijf heeft de Commissie in oktober 1999 de gevraagde documentatie verstrekt, vergezeld van een complete verzameling van herziene kostenstaten. Na controle van deze documenten is besloten een nader financieel onderzoek in te stellen (29 - 30 november 1999) bij de contractant teneinde de originele bewijsstukken te verifiëren. Het ontwerp-verslag van de Commissie is voor begin 2000 gepland. Uit een voorlopige berekening blijkt dat een groot deel van de kosten zou kunnen worden teruggevorderd.

31. De Commissie erkent dat bij de huidige contractbepalingen ten aanzien van de subsidiabele kosten het gevaar bestaat dat overdreven hoge kosten niet worden ontdekt. De Commissie werkt aan een herziening van de onderzoekscontracten. Zij heeft meer verificaties vooraf en evaluaties in de onderzoeks- en TEN-Telecomcontracten ingebouwd. Meer controles ter plaatse zouden kunnen worden uitgevoerd indien daarvoor voldoende middelen zouden worden uitgetrokken. Deze controles zouden een deel van de jaarlijkse evaluaties in Brussel kunnen vervangen.

De nieuwe richtsnoeren van 1997

32. Op de vertraging bij de besluitvorming over de Euro-ISDN-richtsnoeren heeft de Commissie geen invloed gehad. De technologische veranderingen hebben aanleiding gegeven tot juridische aanpassingen die uiteindelijk in de TEN-Telecomrichtsnoeren van 1997 hebben geresulteerd. Daarbij werd uitgegaan van het standpunt van de gebruiker en derhalve van een multinetwerkbenadering, waarin voor neutraliteit is gekozen ten aanzien van het platform waarover de diensten worden geleverd.

Voorbereidende acties voor de nieuwe richtsnoeren

35. De voorbereidende acties voor IBC werden voor de datum van inwerkingtreding van het financieel reglement voor TEN uitgevoerd als een vervolg op de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement betreffende voorbereidende acties op het gebied van trans-Europese netwerken: geïntegreerde breedbandcommunicatie (TEN-IBC)(7). Zij moesten bijdragen tot de ontwikkeling van een raamwerk van activiteiten met een sterk technologisch karakter op het gebied van breedbandcommunicatie. Bij deze activiteiten ging het om voor 100 % gefinancierde studies (IBC-specificaties) of om voor 50 % gefinancierde proefprojecten. Projecten waarop de 10 %-regel voor gezamenlijke investeringen van toepassing is, bleven buiten beschouwing.

36. Inderdaad werden dergelijke acties niet in het jaarverslag over de trans-Europese netwerken opgenomen. Zij zijn behandeld in een speciaal eindverslag voor het Europees Parlement en de Raad(8).

Gezamenlijke acties met andere programma's

38. De projecten betreffende het MKB-initiatief werden geselecteerd op basis van de TEN-ISDN-richtsnoeren en vastgesteld met inachtneming van de procedures van het financieel reglement voor TEN. De specifieke omstandigheden van het initiatief, "realisatie van een netwerk van regionale platforms voor de ontwikkeling van elektronische handel tussen KMO's in de toerismesector in de minder ontwikkelde regio's van de Unie", zijn gedocumenteerd en er werd een gunstig advies over uitgebracht door het TEN-Telecom-comité van de lidstaten.

39. De doeltreffende coördinatie van de zes programma's op het gebied van multimedia-activiteiten op onderwijsgebied is een reactie op verzoeken van de industrie en moet op het conto van de Commissie worden geschreven.

Evaluatie van de prestaties

40. Ondanks het negatieve advies van de CCAM van einde 1996 werd in 1997 een nieuwe open offerteaanvraag uitgeschreven, die leidde tot een tussentijdse evaluatie door externe deskundigen van de TEN-ISDN-actie over de periode 1993 - 1997.

43. Het verslag was in februari 1999(9) beschikbaar en is doorgestuurd naar de Rekenkamer. Uit dit verslag blijkt dat de doelstelling van de ISDN-richtsnoeren ten aanzien van de ontwikkeling van een reeks van op ISDN gebaseerde diensten duidelijk is gehaald. De meeste projecten van gemeenschappelijk belang die in de ISDN-richtsnoeren waren opgenomen zijn in deze periode aangepakt.

Ofschoon er voor de TEN-ISDN-actie geen criteria voor succes waren gedefinieerd om na te gaan in hoeverre de doelstellingen werden bereikt, werden er als uitvloeisel van de contractbesprekingen op projectniveau indicatoren voor het toezicht in de contracten opgenomen. Ook werden naar aanleiding van de tussentijdse evaluatie van de TEN-Telecomactie (1993 - 1997) aanvullende aanbevelingen gedaan waarmee in het vervolg op de actie rekening is gehouden.

- Er is een werkprogramma opgesteld waarin de opmerkingen van de industrie zijn verwerkt.

- Bij de evaluatie van de projecten in 1999 heeft voor het eerst een beoordeling van de doelstellingen van de richtlijnen plaatsgevonden.

- In de loop van de actie zijn belangrijke verbeteringen aangebracht wat betreft de voorbereiding van uitnodigingen tot het indienen van voorstellen en de selectie van voorstellen, de supervisie en evaluatie van projecten en de verspreiding van resultaten en begeleidingsmaatregelen van de actie.

44. De Commissie heeft geen invloed op de vertraging bij de politieke besluitvorming over de richtsnoeren. Zodra de richtsnoeren zijn vastgesteld, zorgen de regelmatige bijwerking van het werkprogramma en de formulering van de uitnodigingen tot het indienen van voorstellen ervoor dat rekening wordt gehouden met de marktontwikkelingen.

45. Zoals in paragraaf 43 is vermeld, zijn diverse aanbevelingen opgevolgd om de acties in het kader van de nieuwe richtsnoeren bij te sturen. Het effect op de perifere gebieden is in artikel 6, lid 3, van het financieel reglement voor TEN niet uitdrukkelijk als selectiecriterium opgenomen. Diverse projectvoorstellen uit 1998 waren evenwel mede afkomstig van deelnemers uit perifere gebieden van de Unie. Bovendien is in het bijgewerkte werkprogramma een belangrijke wijziging opgenomen, namelijk dat meer nadruk wordt gelegd op en steun wordt verleend aan de voorbereiding van ondernemingsplannen in de studiefase, die niet meer dan 18 maanden in beslag dient te nemen.

Ten slotte zal overeenkomstig de specificaties van de richtsnoeren in het tweede kwartaal van 2000 een volledige evaluatie van de TEN-Telecomactie plaatsvinden. In het verslag zal de relevantie van de doelstellingen, prioriteiten en uitvoeringsmaatregelen van de actie worden beoordeeld, evenals de doelmatigheid en de effecten ervan. Het bestaat uit meerdere delen: een kernstudie van de tussentijdse evaluatie van de actie (1998 en 1999), een studie van de status en de validiteit van de huidige TEN-Telecomrichtsnoeren en diverse evaluaties van lopende projecten die een overzicht geven van hun bijdragen tot de realisatie van de algemene doelstellingen van de actie.

COÖRDINATIE MET VERWANTE MAATREGELEN

Telecommunicatie in het onderzoeksbeleid

48. Bij TEN-Telecom wordt uitgegaan van de resultaten van technologische ontwikkelingen waarvan de marktrijpheid nog niet is aangetoond. TEN-Telecom is aan de onderzoeksgemeenschap gepresenteerd als een vervolgactie, waarbij elk project in de bredere context van een in het voorbereidingsstadium verkerende investering wordt gepresenteerd. Er zijn inderdaad overeenkomsten met het onderzoeksprogramma voor telematicatoepassingen op "gebieden van gemeenschappelijk belang" (zoals onderwijs, milieu en vervoer), aangezien de richtsnoeren oorspronkelijk waren bedoeld als een vervolgactie op onderzoek ter beoordeling van de marktrijpheid en van het nut voor het bedrijfsleven van producten die weliswaar technisch voldoende rijp zijn, maar waarvoor eerst meer duidelijkheid moet worden verkregen voordat zij in de handel kunnen worden gebracht en voordat een solide ondernemingsplan kan worden gemaakt om de interne of externe financiering door sterk geëngageerde partners rond te krijgen. Deze onderwerpen komen in het kader van de OTO-projecten slechts marginaal aan de orde in de plannen voor de benutting van de onderzoeksresultaten, omdat de kern van activiteiten betrekking heeft op de voorwaarden waaronder geavanceerde technologieën of methodologieën in een samenwerking tussen gebruikers en leveranciers ingang kunnen vinden en niet op de beoordeling van de financiële en marktaspecten.

Om de synergie tussen de TEN- en de onderzoeksinstrumenten te maximaliseren, is TEN-Telecom volledig geïntegreerd in het directoraat dat met de horizontale aspecten van onderzoek en ontwikkeling op het gebied van de technologie van de informatiemaatschappij is belast, waarvan de activiteiten in de context van de informatiemaatschappij plaatsvinden maar niettemin duidelijk een eigen richting hebben.

De motivering van de TEN-Telecomactie is tweeledig.

- In de eerste plaats bestaat er een grote behoefte aan ondersteuning bij de voorbereiding van een geslaagde marktintroductie van producten die in het technologische stadium hebben bereikt (voorbereiding van het ondernemings-/marktintroductieplan en consortiumvorming, soms een langdurig en riskant proces). Doorgaans blijft dit bij onderzoeksactiveiten buiten beschouwing.

- In de tweede plaats concentreert de steun van de Gemeenschap zich op gebieden van algemeen belang waarvoor de hoge onzekerheid omtrent de levensvatbaarheid op korte termijn en de hoge organisatorische eisen op trans-Europees niveau zuiver particuliere initiatieven ontmoedigen waardoor de ontwikkeling van de informatiemaatschappij voor iedereen in de Unie wordt belemmerd. Voorbeelden zijn te vinden op de gebieden milieu (risicobeheerssystemen), vervoer (mobiele nooddiensten voor het wegverkeer), gezondheidszorg (continuïteit van de zorg en zorgbeheersystemen) en onderwijs (op telematica gebaseerde systemen ten behoeve van onderwijs en beroepsopleiding), of in groeigebieden die nieuwe activiteiten genereren, zoals op Internet gebaseerde algemene ondersteuningsdiensten voor handel en management voor het MKB. Deze voorbeelden vallen onder de prioritaire acties van het eEurope-initiatief van de Commissie.

Het belang van de structuurfondsen

51. Het hoofddoel van de structuurfondsen is de sociaal-economische ongelijkheid tussen de diverse regio's van de EU te verminderen. Acties zijn daarom afhankelijk van regionale behoeften en kenmerken. De telecommunicatiekloof in de meeste regio's die onder de structuurfondsen vallen, betreft vooral de nationale en regionale/lokale netwerken en niet zozeer de internationale verbindingen. Derhalve zijn de acties in het kader van de structuurfondsen - en die van het EFRO in het bijzonder - in het tijdvak 1994 - 1999 overwegend beperkt gebleven tot investeringen in de modernisering en aanvulling van de (basis)telecommunicatie-infrastructuur.

Bovendien zijn de activiteiten in het kader van de structuurfondsen op het subsidiariteitsbeginsel en partnerschappen met de lidstaten gebaseerd. Het is de taak van de lidstaten om ontwikkelingsplannen op te stellen, die in het kader van de structuurfondsen worden gefinancierd. De maatregelen hebben derhalve een sterk nationaal/regionaal karakter.

Toch dragen dergelijke investeringen, samen met die van de EIB en het EIF, (netwerken en centrales, mobieletelefonienetwerken, satellietnetwerken, draadloze aansluitnetten) over de gehele linie bij tot de trans-Europese verbindingen tussen de diverse landen en zullen zij de interoperabiliteit van diensten en applicaties waarvoor de TEN-Telecomsteun bestemd is, verbeteren.

Het belang van de EIB en het EIF

52. De liberalisering en privatisering van de telecommunicatie-industrie heeft belangrijke veranderingen in het regelgevings- en beleidskader voor telecommunicatie teweeggebracht. De promotie- en steunactiviteiten van de Commissie moesten op samenhangende wijze aan deze nieuwe omgeving worden aangepast. Om deze nieuwe uitdaging aan te gaan is er voor coördinatie tussen de diensten van de Commissie gezorgd met de bedoeling meer duidelijkheid te krijgen omtrent de effecten van het nieuwe regelgevingskader, met name wat betreft de door de EIB en de structuurfondsen verstrekte steun voor de fysieke infrastructuur. Met de lidstaten die de telecommunicatiesector prioriteit bij de investeringen hadden toegekend, is onderhandeld over aanpassingsmaatregelen. In dit nieuwe regelgevingsklimaat zou het moeilijk zijn geweest de TEN-Telecomsteun te bestemmen voor rentesubsidies op leningen van de EIB of als bijdragen aan EIF-garanties.

53. Tot dusver heeft het EIF geen enkele garantie verstrekt voor satellietprojecten of vezelnetwerken.

Coördinatie-instrumenten

De situatieoverzichten

55. De coördinatie die op grond van het financieel reglement voor TEN(10) is vereist, is gericht op coördinatie tussen en coherentie van projecten van gemeenschappelijk belang die uit hoofde van de TEN-verordening worden gesteund en projecten die met financiële steun van de Gemeenschap, de Europese Investeringsbank en andere financieringsinstrumenten worden gerealiseerd.

Op telecommunicatiegebied hebben deze twee categorieën projecten een duidelijk verschillend karakter. De in het kader van de TEN-verordening gefinancierde projecten zijn op de gebruiker afgestemde toepassingsprojecten waarbij gebruik wordt gemaakt van de onderliggende fysieke infrastructuur, terwijl EFRO, EIB en EIF subsidies en leningen meer voor de infrastructuur bestemmen.

Deze verschillen verklaren de beperkte mogelijkheden tot samenwerking tussen deze instrumenten, waarbij aan de ene kant een subsidie voor een haalbaarheidsonderzoek naar een netwerk van scholen in het kader van de TEN-verordening (in de orde van 600000 EUR) mogelijk is en aan de andere kant een grote EIB-lening voor een telecommunicatie-exploitant (in de orde van 200 miljoen EUR) wordt verstrekt.

56. Bij de samenstelling van de situatieoverzichten hebben zich vele moeilijkheden voorgedaan.

De eerste moeilijkheid heeft betrekking op het TEN-Telecom-begrip "projecten van gemeenschappelijk belang", waarvan de definitie (behalve voor ISDN-projecten) pas in de in juni 1997 vastgestelde richtsnoeren is opgenomen, dus drie jaar na de goedkeuring van de programma's in het kader van de structuurfondsen. Het zal daarom duidelijk zijn dat het niet mogelijk was de lidstaten een duidelijk taxonomie aan te bieden om hun plannen conform de TEN-prioriteiten op te zetten.

De tweede moeilijkheid houdt verband met de aard van de regionale plannen zelf, die zijn opgezet rond thema's die de prioriteiten van elke lidstaat reflecteren. Slechts twee landen (Italië en Griekenland) hebben telecommunicatie uitdrukkelijk aangewezen als een apart aandachtsgebied, zoals blijkt uit de communautaire bestekken en de enige programmeringsdocumenten die in 1995 zijn verschenen en die sinds 1997 op Internet staan. Dit betekent dat het in de meeste gevallen niet mogelijk was telecommunicatiegerelateerde investeringen van de overige te isoleren, omdat zij dikwijls onder een andere noemer (bijvoorbeeld "verbetering van het bedrijfsklimaat" of "modernisering van overheidsdiensten") schuilgaan.

Naast deze voor de telecommunicatiesector specifieke moeilijkheden worden nut en prioriteit van het situatieoverzicht in het algemeen minder hoog aangeslagen dan voorheen, omdat de coördinatie tussen de diensten geleidelijk aan is verbeterd waardoor een efficiënte ontwikkeling van de TEN's mogelijk werd, met name in sectoren waar de door de verschillende instrumenten gesteunde projecten gelijkaardig zijn. In het bijzonder werd het plan om het situatieoverzicht op te waarderen tot een volledig automatische database niet langer als een prioriteit of als een kernactiviteit van de betrokken diensten beschouwd.

De comités en de coördinatie door de Commissie

57. De toezichtscomités van de structuurfondsen vormen het laagste coördinatieniveau van de structuurfondsen waarbij de Commissie is betrokken. Het is op dit niveau dat de coördinatie tussen de verschillende beleidssporen van de Gemeenschap het best kan worden bereikt: sectorale vertegenwoordigers voor het Gemeenschapsbeleid worden uitgenodigd voor de bijeenkomsten van de toezichtscomités samen met de vertegenwoordiger voor het regionaal beleid, wanneer er besluiten moeten worden genomen over een specifieke sector. Deze nauwe samenwerking heeft het mogelijk gemaakt in relatie tot de complexe en zeer uiteenlopende situaties een evenwichtig standpunt van de Gemeenschap te bepalen.

Gedurende de onderhandelingen over het operationeel programma (OP) werd de omzetting van de Gemeenschapswetgeving in Grieks recht onderzocht. Dit heeft ertoe geleid dat in de beschikking van de Commissie om in het kader van de structuurfondsen steun te verlenen, een artikel is opgenomen dat bepaalt dat vooruitgang bij de omzetting van de relevante Gemeenschapswetgeving een voorwaarde is voor de voortzetting van de betalingen. In augustus 1998 werden de betalingen opgeschort.

Het verzoek van de zijde van de Italiaanse autoriteiten in het kader van het CB 1994 - 1999 in de vorm van twee voorstellen voor operationele programma's werd op dezelfde manier behandeld als elke andere steunaanvraag. Op basis van de evaluatie van het voorstel van de Commissie werd bij de tussentijdse herziening van het CB besloten de betrokken middelen anders te besteden.

58 - 59. De inhoud van de in de lopende programmeringsperiode (1994 - 1999) te financieren plannen is niet met de lidstaten besproken omdat de telecommunicatiemarkt indertijd nog niet geliberaliseerd was en de discussie over de informatiemaatschappij pas net begonnen was.

De Commissie heeft gekozen voor een "per geval"-benadering. Een groot aantal problemen kon op deze manier worden opgelost in overeenstemming met het nieuwe regelgevingskader en de regionale ontwikkelingsdoelstellingen. Zo zijn de door het EFRO gesteunde telecommunicatiegerelateerde programma's aangewend om het liberaliseringsproces in Griekenland te versnellen (zodat de overgangstermijn met twee jaar is teruggebracht en dus niet in 2003, maar al in 2001 verstrijkt).

In haar mededeling "Cohesie en de informatiemaatschappij"(11) heeft de Commissie erkend dat de meeste investeringen in telecommunicatie rendabel zijn, ofschoon in een gering aantal gevallen overheidssteun nodig kan blijken. Hoe het ook zij, de nadruk die bij de maatregelen in het kader van de structuurfondsen op modernisering van de infrastructuur wordt gelegd,