BESLUIT VAN DE RAAD van 6 december 1996 betreffende de goedkeuring van richtsnoeren voor indicatieve programma's inzake financiële en technische maatregelen ter ondersteuning van de hervorming van de economische en maatschappelijke structuren in het kader van het Europees-mediterrane partnerschap (MEDA) (96/706/EG)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening (EG) nr. 1488/96 van de Raad van 23 juli 1996 inzake financiële en technische maatregelen ter ondersteuning van de hervorming van de economische en maatschappelijke structuren in het kader van het Europees-mediterrane partnerschap (MEDA) (1), inzonderheid op artikel 9, lid 1,

Gezien het voorstel van de Commissie,

Overwegende dat het noodzakelijk is dat de Commissie rekening houdt met de bevindingen en aanbevelingen van de verslagen van de Rekenkamer inzake samenwerking met de mediterrane partners;

Overwegende dat in artikel 9 van Verordening (EG) nr. 1488/96 wordt bepaald dat de Raad op voorstel van de Commissie richtsnoeren vaststelt voor de indicatieve programma's waarin de belangrijkste doelstellingen voor de samenwerking met de mediterrane partners worden beschreven;

Overwegende dat de Commissie op 8 maart 1995 een mededeling heeft gepresenteerd, getiteld Versterking van het Middellandse-Zeebeleid van de Europese Unie: Voorstellen voor de tenuitvoerlegging van een euro-mediterraan partnerschap;

Overwegende dat in de Verklaring van Barcelona is besloten tot een euro-mediterraan partnerschap als middel om de uitdagingen voor het Middellandse-Zeegebied het hoofd te kunnen bieden,

BESLUIT:

Artikel 1

De in de bijlage bij dit besluit opgenomen richtsnoeren voor de indicatieve programma's inzake financiële en technische maatregelen ter ondersteuning van de hervorming van de economische en maatschappelijke structuren in het kader van het Europees-mediterrane partnerschap (indicatieve programma's in het kader van MEDA) worden goedgekeurd.

Artikel 2

Deze richtsnoeren worden herzien in samenhang met Verordening (EG) nr. 1488/96, overeenkomstig artikel 15, lid 6, van die verordening.

Artikel 3

Dit besluit wordt bekendgemaakt in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen.

Het treedt in werking op dag van zijn bekendmaking.

Gedaan te Brussel, 6 december 1996.

Voor de Raad

De Voorzitter

D. SPRING

(1) PB nr. L 189 van 30. 7. 1996, blz. 1.

BIJLAGE

RICHTSNOEREN VOOR INDICATIEVE PROGRAMMA'S IN HET KADER VAN MEDA

1. Het bij Verordening (EG) nr. 1488/96 vastgestelde programma (hierna het "MEDA-programma" genoemd) is het belangrijkste financiële instrument van de Europese Gemeenschap voor de tenuitvoerlegging van het euro-mediterrane partnerschap. Het programma moet in de eerste plaats een stimulans en een steun zijn voor het hervormen van de economische en maatschappelijke structuren in de mediterrane partnerlanden, vooral om deze voor te bereiden op vrijhandel met de Europese Gemeenschap.

2. De grondslag van het MEDA-programma wordt gevormd door eerbiediging van de democratische beginselen en de rechtsstaat, de mensenrechten en de fundamentele vrijheden. Dit zijn essentiële punten, wat wil zeggen dat in geval van schending passende maatregelen kunnen worden genomen.

De ervaring van de bilaterale protocollen

3. Het MEDA-programma moet voortbouwen op de ervaring die is opgedaan met de instrumenten van het Vernieuwde Middellandse-Zeebeleid, dat wil zeggen de bilaterale financiële protocollen en een faciliteit voor regionale samenwerking. Nu de financiële protocollen met de mediterrane partners vier generaties hebben doorlopen, wordt het tijd om te zoeken naar een verbeterd systeem voor het organiseren van samenwerkingsactiviteiten. Wil het MEDA-programma de uitdaging van de aanzienlijk geïntensiveerde samenwerking op zowel de huidige als nieuwe gebieden aankunnen, dan moet de programmering flexibeler worden. Zo kan worden vermeden dat de samenwerkingsinspanningen worden verspreid over een te groot aantal activiteiten en begunstigden; bovendien is het een stimulans voor snelle en efficiëntetenuitvoerlegging van vastleggings- en betalingskredieten. Voorts moet het MEDA-programma zich kunnen aanpassen in het licht van de ervaring die met de uitvoering is opgedaan, en wanneer de behoeften en prioriteiten van de mediterrane partners zich ontwikkelen als gevolg van de sociaal-economische situatie. In het bijzonder dienen de bedragen die in de indicatieve programma's voor niet-gebonden begrotingssteun worden bestemd voldoende flexibel te zijn om aanpassing aan het tempo van de hervormingen en de voortgang van de macro-economische stabilisatie mogelijk te maken.

Meerjarenprogrammering

4. De extra flexibiliteit van het MEDA-programma moet worden aangevuld met heldere methoden voor de programmering, zodat planning en tenuitvoerlegging effectiever kunnen zijn. In het bijzonder moet de partners een indicatie worden gegeven van de middelen die de komende jaren ter beschikking zullen komen. Met meerjarenprogrammering kunnen gemakkelijker maatregelen met een beleidseffect op de middellange termijn worden vastgesteld. Het referentiebedrag in Verordening (EG) nr. 1488/96 (hierna MEDA-verordening te noemen) voor de periode 1995-1999 (1) is 3 424,5 miljoen ecu. Dit bedrag moet worden opgedeeld onder de bilaterale programma's en een regionaal programma. De indicatieve programma's van MEDA geven aan welke activiteiten kunnen worden ondernomen om de doelstelling van het partnerschap te bereiken. Een belangrijk beginsel van de nieuwe programmering is evenwel dat deze kunnen worden gewijzigd, evenals de bijbehorende bilaterale financiële toewijzingen, in het licht van de resultaten van de tenuitvoerlegging. Er wordt toegezien op transparantie, adequate projectcontrole en algehele consistentie van de activiteiten waarvoor deze begrotingskredieten worden ingezet.

Strategische acties

5. Of de sociaal-economische ontwikkeling van de mediterrane partners succesvol verloopt hangt uiteindelijk van henzelf af. Willen de indicatieve programma's effectief zijn, dan moeten zij dus gebaseerd zijn op overeenstemming over de economische, sociale en politieke uitdagingen waar de partners en de regio als geheel voor staan. Een essentiële voorwaarde voor het succes van het MEDA-programma is daarom een regelmatige veelomvattende dialoog, zowel bilateraal als tussen de landen van de regio. De indicatieve programma's zullen zich concentreren op een beperkt aantal prioritaire sectoren die in overleg met deze landen alsook in coördinatie met de bilaterale inspanningen van de Lid-Staten en andere donoren worden vastgesteld en met name op die gebieden waar de Europese Gemeenschap, met gebruikmaking van haar ervaring en kennis, de meest positieve bijdrage kan leveren. De Commissie zorgt daarom bij de programmering en de tenuitvoerlegging van het programma voor de nodige coördinatie met de Lid-Staten en de overige donoren, met het oog op een zo groot mogelijke synergie met hun respectieve activiteiten en maatregelen. De Commissie en de Lid-Staten zullen bij het ontwerpen en voorbereiden van de indicatieve programma's en bij de formulering van afzonderlijke projectvoorstellen nauw overleg plegen. In elk indicatief programma en projectvoorstel moeten relevante studies over ervaringen en bevindingen in het verleden worden genoemd.

6. Bij het nastreven van duurzame economische en sociale ontwikkeling schenkt de Commissie, in de analyse in de indicatieve programma's en wanneer zij samenwerkingsprogramma's vaststelt en ontwerpt, zorgvuldig aandacht aan punten als ecologisch evenwicht, economische en sociale ontwikkeling, grondrechten, ondersteuning van democratische instellingen, burgerlijke samenleving en lokale institutionele capaciteit. Doelgroepen als de armste lagen van de bevolking, vrouwen en jongeren dienen in de analyse bijzondere aandacht te krijgen. Voorts schenkt de Commissie zorgvuldig aandacht aan de doeltreffendheid van eerdere activiteiten van de Europese Gemeenschap, en de acties die door de Lid-Staten van de Europese Unie en door andere donorinstanties worden gesteund. Op bilateraal niveau biedt het MEDA-programma ondersteuning aan de partners bij het economische overgangsproces en de versterking van het sociaal-economische evenwicht. Milieu-effectrapportage is vereist voor bepaalde projecten in het kader van de bilaterale en regionale programma's, overeenkomstig de wetgeving van de Europese Unie op dit gebied. De Commissie dient het beginsel van conditionaliteit in het projectvoorstel op te nemen en, overeenkomstig bijlage II van de MEDA-verordening, indien nodig, te zorgen voor samenhang met de Bretton Woods criteria.

7. i) De economieën van de regio zien zich alle geconfronteerd met de uitdaging om, terwijl de bevolking in een snel tempo groeit, werkgelegenheid te scheppen en de levensstandaard te verhogen. De daarvoor noodzakelijke versnelling van de economische groei is alleen haalbaar wanneer de concurrentiepositie in de wereldeconomie sterker wordt. Hiervoor is een verbetering van onder meer de innovatiecapaciteit van de partners vereist. Terwijl geleidelijk vrijhandel tot stand komt, moeten de regeringen ruimte laten voor door de particuliere sector gestuurde groei en voor buitenlandse investeringen. Een gezond macro-economisch beheer moet worden aangevuld met een groei- en investeringsbevorderend economisch beleid en regelgevingskader. De indicatieve programma's nemen bij het programmeren van acties de karakteristieke eigenschappen van elke economie in aanmerking.

ii) De economische groei moet gepaard gaan met sterkere maatschappelijke cohesie. Er bestaat nog steeds ongelijkheid bij de toegang tot essentiële diensten als onderwijs, gezondheidszorg, sociale vangnetten, huisvesting en water, waardoor de levenskansen van grote delen van de bevolking van de partnerlanden achterblijven, wat negatieve gevolgen heeft voor de groeivooruitzichten op de lange termijn. Dit probleem moet dringend worden aangepakt door de kwaliteit en de efficiency van de dienstverlening te verbeteren. Strategische actie is geboden ten aanzien van de ontwikkeling van het menselijk potentieel, aangezien dit voor de regio in de toekomst de grootste belofte inhoudt. Met name het opnemen van jongeren en vrouwen in het arbeidsproces is een belangrijke factor voor de maatschappelijke ontwikkeling in de regio.

De bilaterale en regionale programma's moeten elkaar aanvullen

8. De steun wordt verleend door middel van de maatregelen die in de MEDA-verordening zijn vastgesteld. Op basis van de dialoog met de partners konden de volgende algemene richtsnoeren worden vastgesteld.

9. Wil het MEDA-programma duurzame politieke en economische effecten hebben en willen de in de Verklaring van Barcelona gezamenlijk vastgestelde doelstellingen kunnen worden bereikt, dan moeten de activiteiten die op bilateraal en op regionaal niveau worden ondernomen elkaar aanvullen en elkaar wederzijds versterken. De Unie weet uit ervaring dat de toekomstige welvaart en stabiliteit van haar partners moet berusten op geïntensiveerde onderlinge samenwerking op economisch, sociaal en politiek gebied. Het afschaffen van barrières leidt tot schaalvoordelen en grotere afzetmogelijkheden, waardoor investeringen worden gestimuleerd, uitwisseling van ideeën wordt vergemakkelijkt en het wederzijds begrip wordt verbeterd. Het regionale indicatieve programma weerspiegelt de vorderingen die in het kader van Barcelona zijn gemaakt bij de multilaterale actie ten aanzien van kwesties van gemeenschappelijk belang, zoals in de verklaring is vastgelegd, en versterkt de activiteiten ter ondersteuning van gedecentraliseerde samenwerking. De regionale activiteiten komen evenwel niet in de plaats van de financiering van bilaterale activiteiten. Elk bilateraal indicatief programma zal gegevens bevatten over alle activiteiten die zijn gefinancierd uit hoofde van een communautair programma voor regionale samenwerking dat gevolgen heeft of zal hebben voor het partnerland in kwestie.

Gedecentraliseerde aanpak

10. Om de doelgroepen beter te kunnen bereiken en de deelname aan het MEDA-programma van de niet-overheidssector die onder het euromediterrane partnerschap valt te bevorderen, streeft de Commissie ernaar bij het opzetten en uitvoeren van haar activiteiten samen te werken met de rechtstreeks betrokkenen, die over de expertise beschikken die voor succesvol ontwerp en tenuitvoerlegging van de activiteiten noodzakelijk is. De Commissie schenkt de grootste aandacht aan het zorgvuldig beheer en de periodieke toetsing van het effect van dergelijke programma's.

Bilaterale indicatieve programma's

11. Bij het vaststellen van de prioriteiten voor de bilaterale programma's dient rekening te worden gehouden met de ontwikkelingsfase waarin de economie en de samenleving van een land verkeren, alsmede met de capaciteit van de instellingen van dat land. In het licht van het afsluiten of het ten uitvoer leggen van associatieovereenkomsten dient bij het vaststellen van de indicatieve programma's rekening te worden gehouden met de behoeften van de mediterrane partners, hun capaciteit voor het absorberen van de steun, de vorderingen die zij maken met de structurele hervormingen, en de prioriteiten die met hen zijn vastgesteld, met name in het kader van de economische dialoog en de associatieovereenkomsten zelf. Er zal een aanzienlijke inspanning worden geleverd om de programma's te bevorderen die een bijdrage kunnen leveren aan ondersteuning van de ontwikkeling van de democratie en van de eerbiediging van de mensenrechten. Onder de aspecten en terreinen van economische en sociale ontwikkeling die in aanmerking komen voor financiële steun, geven de volgende de belangrijkste tendens weer van de bilaterale indicatieve programma's tussen de Gemeenschap en de afzonderlijke partners in het Middellandse-zeegebied, gedurende de eerste jaren van het MEDA-programma.

12. Voor wat betreft de Maghreb:

- De steun aan Marokko moet worden toegespitst op twee elkaar aanvullende hoofdassen. De eerste daarvan heeft betrekking op de verbetering van het sociaal-economisch evenwicht door maatregelen op het gebied van plattelandsontwikkeling, watervoorziening en de ontwikkeling van de sociale dienstverlening, vooral op het stuk van onderwijs en gezondheidszorg. In deze context dient ook rekening te worden gehouden met de behoeften van de noordelijke provincies. De tweede hoofdas heeft betrekking op steun voor de economische hervormingen in de context van de tenuitvoerlegging van de Associatieovereenkomst en omvat met name begrotingssteun, ter ondersteuning van een beleid op de middellange termijn voor macro-economische stabilisatie en verregaande structurele hervormingen, evenals maatregelen ter verbetering van het concurrentievermogen van het bedrijfsleven.

- De steun aan Tunesië moet worden toegespitst op twee elkaar aanvullende hoofdassen. De eerste daarvan heeft betrekking op steun voor de economische hervormingen in de context van de Associatieovereenkomst, en omvat in grote lijnen de volgende activiteiten: begrotingssteun ten behoeve van het proces van economische hervorming, bijstand ter ondersteuning van de economische ontwikkeling (met inbegrip van steun voor de ontwikkeling van de financiële sector), bevordering van interne investeringen, een programma voor beroepsopleiding en modernisering van de economische infrastructuur. De tweede hoofdas heeft betrekking op verbetering van het sociale evenwicht, en omvat met name activiteiten ter ondersteuning van de plattelandsontwikkeling en het scheppen van werkgelegenheid, ook in micro-ondernemingen.

- De steun aan Algerije moet zich voornamelijk richten op twee elkaar aanvullende hoofdgebieden. Het eerste daarvan is de ondersteuning van het sociaal-economisch evenwicht door verbetering van het instrumentarium ten behoeve van het maatschappelijk welzijn, teneinde op korte termijn een aantal fundamentele maatschappelijke noden aan te pakken en werkgelegenheid te scheppen, alsmede door ondersteuning van de sector huisvesting. Ook milieumaatregelen zijn noodzakelijk. Het tweede hoofdgebied is de ondersteuning van de economische hervormingen door middel van programma's voor structurele aanpassing, bevordering van de ontwikkeling van het midden- en kleinbedrijf, herstructurering van de industrie en modernisering en ontwikkeling van de financiële sector.

13. Voor wat betreft de Mashrak:

- De steun aan Egypte moet worden gebaseerd op twee elkaar aanvullende hoofdassen. De financiële samenwerking moet vooral gericht zijn op verbetering van het sociale evenwicht. Zij dient het volgende te omvatten: een bijdrage aan het sociaal ontwikkelingsfonds ter verbetering van de dienstverlening, armoedebestrijding en het scheppen van werkgelegenheid, en een programma ter hervorming van het basisonderwijs. Bovendien moet een aantal milieumaatregelen worden genomen. De tweede hoofdas heeft betrekking op ondersteuning van de economische hervormingen en dient het name het volgende te omvatten: een programma voor de modernisering van de industrie, een programma voor beroepsopleiding en een verdieping en verruiming van de financiële sector.

- De samenwerking met Jordanië moet hoofdzakelijk bestaan uit een programma voor structurele aanpassingen, dat de nodige begrotingssteun moet omvatten om verbetering te brengen in de zeer onevenwichtige macro-economische situaties en om de structurele economische hervormingen te bevorderen, waarbij de behoeften van de meest gevoelige maatschappelijke sectoren niet uit het oog mogen worden verloren. Er kunnen eventueel ook andere initiatieven worden genomen, zoals de ontwikkeling van de markt voor risicodragend kapitaal, zulks ter bevordering van het bedrijfsleven. Op sociaal gebied kunnen maatregelen op het stuk van de beroepsopleiding worden getroffen, alsmede milieumaatregelen.

- Wat Libanon betreft, moet worden doorgegaan met het geven van steun aan het proces van de wederopbouw. Op het gebied van het sociaal-economische evenwicht moet de nadruk worden gelegd op versterking van de administratieve capaciteit van de Staat, met inbegrip van de plaatselijke autoriteiten, en het beheer van de overheidsdiensten. In de sectoren watervoorziening en milieubescherming moeten ook maatregelen worden getroffen. Tevens moet steun worden verleend voor maatregelen met betrekking tot de economische hervorming, de wederopbouw, de uitbreiding van de particuliere sector, risicodragend kapitaal, beroepsopleiding en certificering.

- De samenwerking met Syrië moet, ter begeleiding van de geleidelijke liberalisering van de economie, worden toegespitst op verbetering van het overheidsapparaat, met name voor wat betreft de openbare nutsvoorzieningen en de sociale diensten, de plaatselijke overheid en de nationale ministeries. Hiermee wordt een tweevoudig doel nagestreefd: een gunstiger klimaat scheppen voor de particuliere sector enerzijds, en verbetering van de levensomstandigheden van de bevolking anderzijds. Bovendien moet steun worden verleend voor modernisering van de banksector.

- Sinds 1993 is de Europese Unie de belangrijkste financiële partner van de Palestijnse Autoriteit geweest. Het hoofddoel van deze samenwerking is bevordering van de Palestijnse economie, teneinde haar afhankelijkheid van Israël te verminderen voor ontwikkeling van haar produktiecapaciteit en vergemakkelijking van haar integratie in de regionale en internationale handel. Prioriteiten van de bijstand zijn: de wederopbouw en het herstel van de basisinfrastructuur, het opzetten van de Palestijnse institutionele infrastructuur, alsmede de ontwikkeling van de particuliere sector.

14. In het programma voor Turkije krijgen, enerzijds, maatregelen voor de noodzakelijke economische aanpassing en, anderzijds, steun voor maatschappelijke dienstverlening en het milieu prioriteit en is de ondersteuning van de totstandkoming van een douaneunie de algemene doelstelling. Daarom worden maatregelen getroffen ter bevordering van het concurrentievermogen van kleine en middelgrote ondernemingen en voor de ontwikkeling van de administratie door institutionele samenwerking. Bovendien zijn de activiteiten in de sociale sectoren gericht op de behoeften van de armen op onderwijs en gezondheid.

Steun bij het economische overgangsproces

15. De partnerlanden in het Middellandse-Zeegebied hebben hulp nodig om de weg vrij te maken voor vrijhandel met de Gemeenschap en de levensstandaard van de bevolking te verhogen. De algemene doelstelling van het optreden van de Gemeenschap is het verstevigen van de concurrentiepositie van de economieën van de partnerlanden, teneinde vooral door verbetering van de exportprestaties duurzame economische groei te bewerkstelligen.

Hiertoe wordt in het bijzonder bijstand verleend op de volgende gebieden:

- Scheppen van een gunstig klimaat door versterking van het macro-economische kader en ontwikkeling van de wetgeving en de instellingen die voor een concurrerende markteconomie vereist zijn. Voor de partners die klaar zijn voor het invoeren van de noodzakelijke hervormingen moet daartoe de structurele aanpassing in nauwe samenwerking met de instellingen van Bretton Woods worden ondersteund.

- Scheppen van een passend wettelijk en administratief kader dat stabiel en betrouwbaar is en strookt met de doelstellingen van het euro-mediterrane partnerschap.

- Vereenvoudiging van het handelsverkeer, onder meer inhoudende bijstand op het gebied van douane en indirecte belastingen, harmonisatie van normen en veterinaire en fytosanitaire voorschriften, alsmede ontwikkeling van instrumenten voor handelsbevordering door de versterking van exportbevorderingsprogramma's.

- Harmonisatie van milieuwetgeving en milieunormen en de versterking van instellingen op milieugebied.

- Ontwikkeling van de financiële sector door middel van steun op beleidsniveau en bijstand ter versterking van de centrale banken, ter ontwikkeling van de handelsbanken en verbreding en verruiming van de financiële markten. Hierbij wordt bijzondere aandacht geschonken aan het stimuleren van de binnenlandse besparingen en investeringen, alsmede aan het bevorderen van investeringen in de regio, met name uit Europa. Het is vooral van belang het aanbod van financiële diensten te verbeteren, met name de toegang van particuliere kleine en middelgrote ondernemingen, zowel in de steden als op het platteland, tot langlopende kredieten.

- Verbetering van de bedrijfsprestaties, in het bijzonder door middel van modernisering van het midden- en kleinbedrijf, en door het bevorderen en op gang brengen van nieuwe bedrijven, door bedrijfsadvies, scholing en voorlichting.

- Samenwerking tussen het Europese en mediterrane bedrijfsleven, met name het midden- en kleinbedrijf, door middel van bij voorbeeld networking, joint ventures, licentiëring, franchising, uitbesteding en gespecialiseerde dienstencentra.

- Stimulering van de privatisering, zodat overdracht van eigendom, management en controle aan de particuliere sector gewaarborgd wordt.

- Samenwerking in de sectoren energie, vervoer, water en telecommunicatie met betrekking tot het beleid, de koppeling en interoperabiliteit van infrastructuur en netwerken, verbetering van de kwaliteit en terugbrengen van de kosten van dienstverlening, industriële samenwerking met inbegrip van industriegebieden en onderzoek en technologische ontwikkeling.

- Steun voor zeer kleine bedrijven om ondernemers te stimuleren en alle geledingen van de samenleving aan de economische groei te laten bijdragen.

- Ontwikkeling van het menselijk potentieel door verbetering van beheer, targeting en kwaliteit van beroeps- en managementopleidingen.

- Verbetering van het innovatievermogen van de partners door verbetering van de capaciteit voor onderzoek en technologische ontwikkeling en de mechanismen voor overdracht van technologie, en ondersteuning van de ontwikkeling van een nationaal innovatiebeleid.

Versterking van het sociaal-economisch evenwicht

16. Om de negatieve gevolgen op de korte termijn van de economische overgang te verlichten en de samenleving beter op de toekomst voor te bereiden is het van groot belang dit proces te begeleiden met passende sociale maatregelen.

- Ontwikkeling van het platteland is nog steeds van wezenlijk belang om de armoede te bestrijden en te voorkomen dat tussen de stads- en plattelandsbevolking een steeds grotere welvaartskloof ontstaat. Dit geldt vooral in het Middelandse-Zeegebied waar een groot deel van de bevolking voor zijn inkomen van het platteland afhankelijk is. Versterking van de uittocht naar de stad kan ernstige gevolgen hebben op sociaal, politiek en milieugebied. Verhoging van de landbouwproduktiviteit en ontwikkeling van kleine en zeer kleine bedrijven spelen een belangrijke rol bij verbetering van de levensstandaard op het platteland. Om in bepaalde essentiële behoeften zoals watervoorziening, riolering en energievoorziening te voorzien zijn gerichte programma's nodig.

- Bijzondere aandacht moet worden geschonken aan het behoud van het ecologisch evenwicht in de partnerlanden, door ondersteuning van de capaciteitsopbouw met betrekking tot milieu-effectrapportage, milieubeheer, milieuwetgeving en naleving daarvan. Voor milieuprojecten kan rentesubsidie worden verleend op leningen van de Europese Investeringsbank ter compensatie van de kosten van verbetering van het milieu.

- Steun moet worden verleend aan programma's ter verbetering van de levensomstandigheden in stedelijke gebieden. Waar nodig moet een sociaal vangnet worden opgezet door middel van een pro-actief werkgelegenheidsbeleid en maatregelen ter bestrijding van de armoede. Hiervoor kan een sociaal fonds worden opgezet ter bevordering van de werkgelegenheid voor kansarme maatschappelijke sectoren en ter ondersteuning van doelgerichte maatregelen op het gebied van gezondheidszorg en onderwijs. Bijstand kan worden verleend bij het formuleren van sociaal beleid, met name ten aanzien van ziektekosten- en werkloosheidsverzekeringen en pensioenregelingen.

- Verbeteringen in de sociale infrastructuur en de verstrekking van sociale diensten moeten worden gesteund. De eerstelijnsgezondheidszorg kan worden gefinancierd als onderdeel van de strategische doelstelling om de bevolkingsgroei terug te brengen. Tevens moet de bevordering van betere huisvesting worden gesteund.

- Steun moet worden verleend aan verbeteringen op onderwijs- en opleidingsgebied, met name ten aanzien van het basisonderwijs en beroepsonderwijs voor meisjes en vrouwen, vooral op het platteland.

- Maatregelen ter bevordering van versterkte samenwerking op het gebied van visserij en duurzame exploitatie van mariene hulpbronnen.

Ontwikkeling van de burgerlijke samenleving

17. De ontwikkeling van de burgerlijke samenleving moet worden ondersteund door maatregelen ter bevordering van mensenrechten, democratisering en de rechtsstaat. Steun voor dergelijke maatregelen kan gedecentraliseerde samenwerking omvatten. De samenwerking op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling en overdracht van technologie moet worden gestimuleerd. Daarbij moeten contacten tussen de openbare en de particuliere sector tot stand worden gebracht. Steun moet worden verleend aan culturele activiteiten die de dialoog tussen culturele organisaties en netwerken bevorderen. Transmediterrane activiteiten op het gebied van informatie en communicatie moeten worden versterkt in het kader van de ontwikkeling van een werkelijk euromediterrane informatiemaatschappij. Een actieve rol van de sociale partners en niet-gouvernementele organisaties moet worden aangemoedigd.

Richtsnoeren voor het regionale indicatieve programma

18. De regionale samenwerking moet een aanvulling zijn op de bilaterale samenwerking en betrekking hebben op de drie hoofdterreinen van het euromediterrane partnerschap. Onder de in de Verklaring van Barcelona en in bijlage II van de MEDA-verordening genoemde aspecten en terreinen van economische en sociale ontwikkeling die in aanmerking komen voor financiële steun, geven de volgende de belangrijkste tendens weer van de huidige bilaterale indicatieve programma's tussen de Gemeenschap en de afzonderlijke partners in het Middellandse-Zeegebied. De resultaten van de bijeenkomsten die in het kader van de follow-up van de Interministeriële Conferentie van Barcelona worden georganiseerd, worden daarbij naar behoren in aanmerking genomen. De algemene doelstelling is het verbeteren van het wederzijds begrip tussen de partners. Middelen daartoe zijn het verwerven van meer kennis over regionale problemen van politieke, economische, sociale en culturele aard, het stimuleren van de uitwisseling van de beste praktijk op allerlei gebied, de overdracht van kennis en het bevorderen van projecten van gemeenschappelijk belang. De Europese Unie blijft bovendien haar steun verlenen aan het vredesproces in het Midden-Oosten.

19. Op politiek gebied, zoals bij bilaterale programma's, kan door maatregelen in het kader van de MEDA-verordening steun worden verleend ten behoeve van:

- de ontwikkeling van de democratie en de eerbiediging van de mensenrechten,

- de verbetering van de transparantie en efficiency van het functioneren van overheidsinstellingen,

- versterking van de stabiliteit door bevordering van het onderling vertrouwen binnen de regio.

20. Op economisch en financieel gebied wordt bijstand verleend ter voorbereiding op vrijhandel door bevordering van het concurrentievermogen en vergemakkelijking van de economische overgang, met name ten aanzien van douaneregelgeving, oorsprongsregels, statistiek, normen en veterinaire en fytosanitaire voorschriften, alsmede bankwezen en effectenbeurzen.

Passende maatregelen zullen worden getroffen ten aanzien van vervoer, energie (gecoördineerd door het Euromediterrane Energieforum), telecommunicatie- en informatietechnologie, regionale samenwerking, toerisme, milieu, onderwijs en wetenschappen, watervoorziening en visserij. Gesteund wordt ook het vormen van netwerken tussen onderzoeks- en ontwikkelingscentra en ondernemingen, om overdracht van kennis en de oprichting van joint ventures te vereenvoudigen.

21. Op sociaal en cultureel gebied worden gedecentraliseerde uitwisselingsprogramma's tussen de niet-overheidssector in de Europese Unie en de mediterrane partnerlanden opgezet, voor het wetenschappelijk onderwijs, de media, plaatselijke gemeenschappen en technologie en op andere gebieden van gemeenschappelijk belang.

Ter ondersteuning van plaatselijke overheden, de culturele dialoog, de media, uitwisseling van jongeren en uitwisseling tussen niet-overheidsorganisaties worden verdere maatregelen genomen, zoals dialogen, projecten van gemeenschappelijk belang of netwerkvorming. Een en ander is vastgesteld in het kader van het euromediterrane partnerschap. Activiteiten op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling, overdracht van technologie, informatie en communicatie worden bevorderd door middel van moderne informatietechnologieën.

Tenslotte kan technische bijstand worden verleend ter bestrijding van drugs, terrorisme en de internationale misdaad. Deze maatregelen kunnen betrekking hebben op de uitwisseling van informatie, compatibiliteit van gegevens en versterking van het rechtsstelsel.

Periodieke toetsing en evaluatie achteraf

22. De Commissie schenkt de grootste aandacht aan het zorgvuldig beheer van bilaterale en regionale indicatieve programma's en de door middel hiervan gefinancierde afzonderlijke projecten. Deze programma's zullen regelmatig worden getoetst en achteraf geëvalueerd. Dergelijke analyses omvatten een beoordeling van de mate waarin specifieke doelstellingen zijn verwezenlijkt, de economische levensvatbaarheid en de kosten-batenverhouding van de diverse activiteiten, alsook hun bijdrage aan het euromediterrane partnerschap als geheel. Tevens zal bijzondere aandacht worden geschonken aan de manier waarop in de indicatieve programma's en projecten de in deze richtsnoeren geschetste belangrijkste vraagstukken zijn aangepakt. De resultaten van deze analyses zullen aan de Lid-Staten worden meegedeeld.

(1) De Europese Raad van Cannes stemde op 12 juni 1995 in met een totaalbedrag van 4 685 miljoen ecu voor de derde landen in het Middellandse-Zeegebied voor 1995-1999. Het MEDA-programma van ca. 3 424,5 miljoen ecu is daarvan het grootste deel. Het restant is bestemd voor specifieke protocollen per land en voor thematische begrotingslijnen.