Mededeling van de Commissie betreffende een ontwerp van een richtlijn tot wijziging van Richtlijn 80/723/EEG betreffende de doorzichtigheid in de financiële betrekkingen tussen lidstaten en openbare bedrijven

(1999/C 377/02)

De Commissie heeft een ontwerp van een richtlijn tot wijziging van richtlijn 80/723/EEG betreffende de doorzichtigheid in de financiële betrekkingen tussen lidstaten en openbare bedrijven.

De Commissie is voornemens de richtlijn vast te stellen na van de opmerkingen van de belanghebbenden kennis te hebben genomen.

Daarom nodigt de Commissie belanghebbenden hierbij uit hun eventuele opmerkingen over de navolgende ontwerp-richtlijn kenbaar te maken.

Deze opmerkingen moeten uiterlijk twee maanden na de datum van deze mededeling in het bezit van de Commissie zijn en kunnen aan het volgende adres worden gezonden: Europese Commissie

Directoraat-generaal Concurrentie

Directoraat H, Eenheid 3

Rue de la Loi/Wetstraat 200 B - 1049 Brussel Fax (32-2) 296 95 80

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 86, lid 3,

(1) Overwegende dat Richtlijn 80/723/EEG van de Commisie(1), laatstelijk gewijzigd bij Richtlijn 93/84/EEG(2), de lidstaten de verplichting oplegt ervoor zorg te dragen dat de financiële betrekkingen tussen overheden en openbare bedrijven doorzichtig zijn; dat op grond van Richtlijn 80/723/EEG bepaalde financiële gegevens door de lidstaten dienen te worden bewaard en op verzoek aan de Commissie dienen te worden verstrekt, terwijl andere gegevens in de vorm van jaarlijkse verslagen moeten worden overgelegd;

(2) Overwegende dat verschillende sectoren van de economie die in het verleden door het bestaan van nationale, regionale of lokale monopolies werden gekenmerkt, door het Verdrag of door regelgeving van de lidstaten en van de Gemeenschap geheel of gedeeltelijk voor mededinging zijn of worden opengesteld; dat dit proces duidelijk heeft gemaakt dat het belangrijk is ervoor zorg te dragen dat de mededingingsregels van het Verdrag op eerlijke en doeltreffende wijze in deze sectoren worden toegepast en met name dat er geen sprake is van misbruik van een machtspositie in de zin van artikel 82 van het Verdrag, noch van overheidssteun in de zin van artikel 87 van het Verdrag, tenzij deze verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, onverminderd de mogelijke toepassing van artikel 86, lid 2, van het Verdrag;

(3) Overwegende dat de lidstaten in deze sectoren aan bepaalde ondernemingen vaak bijzondere of uitsluitende rechten verlenen of aan bepaalde ondernemingen die met het beheer van diensten van algemeen economisch belang belast zijn, vergoedingen of een andere vorm van compensatie toekennen; dat deze ondernemingen dikwijls ook met andere ondernemingen concurreren;

(4) Overwegende dat in artikel 86, lid 1, van het Verdrag is bepaald dat de lidstaten met betrekking tot openbare bedrijven en ondernemingen waaraan zij bijzondere of uitsluitende rechten verlenen, geen enkele maatregel mogen nemen of handhaven welke met de regels van het Verdrag in strijd is; dat artikel 86, lid 2, van het Verdrag in strijd is; dat artikel 86, lid 2, van het Verdrag van toepassing is op ondernemingen die met het beheer van diensten van algemeen economisch belang zijn belast; dat in artikel 86, lid 3, van het Verdrag is bepaald dat de Commissie over de toepassing van artikel 86 waakt en passende richtlijnen of beschikkingen tot de lidstaten richt; dat de Commissie, om over de toepassing van artikel 86 van het Verdrag te kunnen waken, over de nodige informatie dient te beschikken; dat dit meebrengt dat de voorwaarden dienen te worden omschreven om tot doorzichtigheid te komen;

(5) Overwegende dat de complexiteit die het gevolg is van het feit dat verschillende soorten openbare en particuliere ondernemingen bijzondere of uitsluitende rechten hebben verkregen of met het beheer van diensten van algemeen economisch belang zijn belast, dat eenzelfde onderneming een hele reeks activiteiten kan uitoefenen en dat de markten in de verschillende lidstaten in uiteenlopende mate zijn geliberaliseerd, de toepassing van de mededingingsregels, en met name van artikel 86 van het Verdrag, kan bemoeilijken; dat het bijgevolg noodzakelijk is dat de lidstaten en de Commissie over gedetailleerde gegevens betreffende de interne organisatie van deze ondernemingen kunnen beschikken, en vooral over afzonderlijke, betrouwbare rekeningen betreffende de verschillende activiteiten van eenzelfde onderneming, zoals deze zouden dienen te worden opgesteld indien de betrokken activiteiten door verschillende ondernemingen werden uitgeoefend; dat dergelijke gegevens niet altijd beschikbaar of niet altijd voldoende gedetailleerd of betrouwbaar zijn;

(6) Overwegende dat deze rekeningen inzicht moeten geven in de scheiding tussen de verschillende activiteiten, in de met elke activiteit veband houdende kosten en opbrengsten, in de methoden voor de toerekening van de kosten en opbrengsten en in het gebruik van de netto-opbrengst van elke activiteit; dat dergelijke afzonderlijke rekeningen beschikbaar moeten zijn voor, enerzijds, de producten of diensten waarvoor de betrokken lidstaat de onderneming een bijzonder of uitsluitend recht heeft verleend of haar met het beheer van een dienst van algemeen economisch belang heeft belast en, anderzijds, elk ander product of elke andere dienst waarvoor de onderneming werkzaam is;

(7) Overwegende dat het aan de lidstaten opleggen van de verplichting om ervoor zorg te dragen dat de betrokken ondernemingen een dergelijke gescheiden boekhouding voeren, het geschikste middel is om een eerlijke en doeltreffende toepassing van de mededingingsregels op deze ondernemingen te waarborgen; dat de Commissie een mededeling over de diensten van algemeen belang in Europa(3) heeft vastgesteld, waarin zij de betekenis van deze diensten beklemtoont; dat het noodzakelijk is rekening te houden met de betekenis van de betrokken sectoren, waarbij het om diensten van algemeen belang kan gaan, met de sterke marktpositie die de betrokken ondernemingen mogelijkerwijs bekleden, en met de kwetsbaarheid van de opkomende mededinging in de sectoren die worden geliberaliseerd; dat het overeenkomstig het evenredigheidsbeginsel voor verwezenlijking van de fundamentele doelstelling van doorzichtigheid noodzakelijk en passend is voorschriften voor een dergelijke gescheiden boekhouding vast te stellen; dat deze richtlijn niet verder gaat dan nodig is om de beoogde doelstellingen overeenkomstig artikel 5, derde alinea, van het Verdrag te verwezenlijken;

(8) Overwegende dat in sommige sectoren de door de Gemeenschap vastgestelde bepalingen de lidstaten en bepaalde ondernemingen de verplichting tot het voeren van een gescheiden boekhouding opleggen; dat het noodzakelijk is voor alle economische activiteiten in de gehele Gemeenschap een gelijke behandeling te waarborgen en de verplichting om een gescheiden boekhouding te voeren tot alle vergelijkbare situaties te doen uitstrekken; dat deze richtlijn geen wijziging dient te brengen in de specifieke regels die met hetzelfde doel in andere communautaire bepalingen zijn neergelegd, en niet van toepassing dient te zijn op de activiteiten van ondernemingen die door die bepalingen worden bestreken;

(9) Overwegende hat het thans niet noodzakelijk is aan ondernemingen met een totale netto-omzet van minder dan 40 miljoen EUR de verplichting op te leggen om een gescheiden boekhouding te voeren, omdat deze op de mededinging slechts een beperkt effect kunnen hebben; dat het thans niet noodzakelijk is met betrekking tot de verstrekking van bepaalde categorieën diensten de verplichting op te leggen om een gescheiden boekhouding te voeren, omdat deze slechts in beperkte mate een ongunstige invloed op de handel tussen lidstaten kunnen hebben; dat deze richtlijn alle andere regels betreffende het verstrekken van informatie door de lidstaten aan de Commissie onverlet laat;

(10) Overwegende dat het in gevallen waarin een onderneming na een open, doorzichtige en niet-discriminerende procedure bijzondere of uitsluitende rechten heeft verkregen of waarin de compensatie voor het verrichten van diensten van algemeen economisch belang na een open, doorzichtige en niet-discriminerende procedure is vastgesteld, thans niet noodzakelijk voorkomt om aan de betrokken ondernemingen de verplichting op te leggen een gescheiden boekhouding te voeren;

(11) Overwegende dat in artikel 295 van het Verdrag is bepaald dat het Verdrag de regeling van het eigendomsrecht in de lidstaten onverlet laat; dat er geen sprake mag zijn van ongerechtvaardigde discriminatie tussen openbare en particuliere ondernemingen bij de toepassing van de mededingingsregels; dat deze richtlijn op zowel openbare als particuliere ondernemingen van toepassing dient te zijn;

(12) Overwegende dat de administratieve territoriale indeling van lidstaat tot lidstaat verschilt; dat deze richtlijn op de overheden op alle nieveaus in elke lidstaat van toepassing dient te zijn,

(13) Overwegende dat Richtlijn 80/723/EEG bijgevolg dienovereenkomstig dient te worden gewijzigd,

HEEFT DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD:

Artikel 1

Richtlijn 80/723/EEG wordt als volgt gewijzigd:

1. De titel komt als volgt te luiden:

"Richtlijn 80/723/EEG van de Commissie van 25 juni 1980 betreffende de doorzichtigheid in de financiële betrekkingen tussen lidstaten en openbare bedrijven en de financiële doorzichtigheid binnen bepaalde ondernemingen".

2. De artikelen 1 en 2 komen als volgt te luiden:

"Artikel 1

1. De lidstaten verschaffen volgens de in deze richtlijn vervatte regeling doorzichtigheid in de financiële betrekkingen tussen overheden en openbare bedrijven door opening van zaken te geven over:

a) de rechtstreekse beschikbaarstellingen van openbare middelen door overheden aan de betrokken bedrijven;

b) beschikbaarstellingen van openbare middelen door de overheden via openbare bedrijven of financiële instellingen;

c) de daadwerkelijke besteding van deze openbare middelen.

2. De lidstaten dragen ervoor zorg dat de financiële en organisatorische structuur van elke, tot het voeren van een gescheiden boekhouding verplichte onderneming volgens de in deze rchtlijn vervatte regeling doorzichtig is, zodat daaruit duidelijk blijkt:

a) welke kosten en opbrengsten met de verschillende activiteiten verband houden;

b) volgens welke methoden, tot in bijzonderheden, de kosten en opbrengsten aan de verschillende activiteiten worden toegerekend, en

c) welk gebruik van de netto-opbrengsten van de verschillende activiteiten wordt gemaakt.

Artikel 2

1. In deze richtlijn wordt verstaan onder:

a) 'overheden', alle overheden, waaronder de staat, de regionale en de lokale overheden alsmede alle andere territoriale overheden;

b) 'openbaar bedrijf', elk bedrijf waarop overheden rechtstreeks of middellijk een dominerende invloed kunnen uitoefenen uit hoofde van eigendom, financiële deelneming of de desbetreffende voorschriften;

c) 'openbare bedrijven die werkzaam zijn in de industriesector', alle bedrijven waarvan ten minste 50 % van de totale jaaromzet in de industrie wordt behaald. Het gaat hierbij om bedrijven waarvan de werkzaamheden onder sectie D-Industrie (met name subsectie DA tot en met subsectie DN) van de Statistische Nomenclatuur van de economische activiteiten in de Europese Gemeenschap-NACE (Rev. 1)(4) vallen;

d) 'tot het voeren van een gescheiden boekhouding verplichte onderneming', elke onderneming waaraan een lidstaat overeenkomstig artikel 86, lid 1, van het Verdrag een bijzonder of uitsluitend recht heeft verleend of die overeenkomstig artikel 86, lid 2, van het Verdrag met het beheer van een dienst van algemeen economisch belang is belast en met betrekking tot deze dienst in enigerlei vorm, waaronder subsidie of compensatie, overheidssteun ontvangt;

e) 'verschillende activiteiten', enerzijds producten of diensten met betrekking tot welke aan een onderneming een bijzonder of uitsluitend recht is verleend, of diensten van algemeen economisch belang waarmee een onderneming is belast en, anderzijds, elk ander product met betrekking tot hetwelk of elke andere dienst met betrekking tot welke de onderneming werkzaam is;

f) 'bijzondere rechten', rechten die door een lidstaat aan een beperkt aantal ondernemingen worden verleend bij wege van een wetgevend of bestuursrechtelijk besluit waarbij binnen een bepaald geografisch gebied:

- het aantal van deze ondernemingen tot twee of meer wordt beperkt, of

- verscheidene concurrerende ondernemingen worden aangewezen, of

- aan een onderneming of aan ondernemingen wettelijke of bestuursrechtelijke voordelen worden toegekend waardoor enige andere onderneming aanzienlijk wordt bemoeilijkt dezelfde activiteit binnen hetzelfde geografische gebied onder in wezen gelijkwaardige voorwaarden uit te oefenen.

2. Dominerende invloed wordt vermoed te kunnen worden uitgeoefend, wanneer de overheden, al dan niet rechtstreeks, ten aanzien van het bedrijf:

a) de meerderheid van het geplaatste kapitaal van dat bedrijf bezitten,

b) over de meerderheid van de stemrechten verbonden aan de door genoemd bedrijf uitgegeven aandelen beschikken of

c) meer dan de helft der leden van het orgaan van bestuur, van beheer of van toezicht van genoemd bedrijf kunnen benoemen."

3. In artikel 3 wordt "artikel 1" vervangen door de woorden "artikel 1, lid 1".

4. Het volgende artikel wordt ingevoegd:

"Artikel 3 bis

1. Om de in artikel 1, lid 2, bedoelde doorzichtigheid te waarborgen, nemen de lidstaten de nodige maatregelen om ervoor te zorgen dat voor elke, tot het voeren van een gescheiden boekhouding verplichte onderneming:

a) de verlies- en winstrekeningen voor de verschillende activiteiten gescheiden zijn;

b) alle kosten en opbrengsten, op grond van consequent toegepaste en objectief te rechtvaardigen beginselen inzake kostprijsadministratie correct worden toegerekend;

c) de beginselen inzake kostprijsadministratie volgens welke de gescheiden boekhouding wordt gevoerd, duidelijk zijn vastgelegd.

2. Lid 1 is slechts van toepassing op activiteiten die niet onder toepassing van specifieke, door de Gemeenschap vastgestelde bepalingen vallen, en laat de verplichtingen die voor de lidstaten uit het Verdrag of uit deze specifieke bepalingen voortvloeien, onverlet.".

5. De artikelen 4 en 5 komen als volgt te luiden:

"Artikel 4

1. Wat de in artikel 1, lid 1, bedoelde doorzichtigheid betreft, vallen onder deze richtlijn niet de financiële betrekkingen tussen overheden en:

a) openbare bedrijven voor het verlenen van diensten welke het handelsverkeer tussen de lidstaten niet aanmerkelijk kunnen beïnvloeden;

b) centrale banken;

c) openbare kredietinstellingen ten aanzien van depots van openbare fondsen door de overheden tegen normale marktcondities;

d) openbare bedrijven waarvan de totale netto-omzet minder dan 40 miljoen EUR heeft bedragen gedurende de twee boekjaren waarin de in artikel 1, lid 1, bedoelde beschikbaarstelling of besteding van middelen heeft plaatsgevonden. Voor de openbare kredietinstellingen geldt als drempel een balanstotaal van 800 miljoen EUR.

2. Wat de in artikel 1, lid 2, bedoelde doorzichtigheid betreft, is deze richtlijn niet van toepassing:

a) op ondernemingen, met betrekking tot diensten waarvan de levering de handel tussen lidstaten niet op merkbare wijze ongunstig kan beïnvloeden;

b) op ondernemingen waarvan de totale netto-omzet minder dan 40 miljoen EUR bedraagt;

c) op ondernemingen die voor een redelijke periode en na een open, doorzichtige en niet-discriminatoire procedure overeenkomstig artikel 86, lid 1, van het Verdrag bijzondere of uitsluitende rechten hebben verkregen of overeenkomstig artikel 86, lid 2, van het Verdrag met het beheer van diensten van algemeen economisch belang belast zijn.

Artikel 5

1. De lidstaten nemen de nodige maatregelen opdat de gegevens inzake de in artikel 1, lid 1, bedoelde financiële betrekkingen gedurende vijf jaar, gerekend vanaf het eind van het boekjaar waarin de openbare middelen ter beschikking van de betrokken openbare bedrijven zijn gesteld, ter beschikking van de Commissie blijven.

Wanneer evenwel de openbare middelen in een later boekjaar worden gebruikt, vangt de termijn van vijf jaar aan aan het einde van dat boekjaar.

2. De lidstaten dragen ervoor zorg dat de in artikel 1, lid 2, bedoelde gegevens betreffende de financiële en organisatorische structuur van de ondernemingen gedurende vijf jaar, te rekenen vanaf het einde van het boekjaar waarop de gegevens betrekking hebben, ter beschikking van de Commissie blijven.

3. Op verzoek van de Commissie en voor het geval zij zulks nodig acht, doen de lidstaten haar de in de leden 1 en 2 bedoelde gegevens toekomen, alsmede de eventueel ten behoeve van de oordeelsvorming nodige gegevens, in het bijzonder de nagestreefde doelstellingen.".

6. In artikel 5 bis, lid 3, wordt het woord "ecu" vervangen door "EUR";

7. In artikel 6, lid 1, worden de woorden "artikel 5, lid 2," vervangen door de woorden "artikel 5, lid 3,".

Artikel 2

De lidstaten doen de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in werking treden om uiterlijk op 31 december 2000 aan deze richtlijn te voldoen. Zij stellen de Commissie daarvan onverwijld in kennis.

Wanneer de lidstaten deze bepalingen aannemen, wordt in die bepalingen naar de onderhavige richtlijn verwezen of wordt hiernaar verwezen bij de officiële bekendmaking van die bepalingen. De regels voor deze verwijzing worden vastgesteld door de lidstaten.

Artikel 3

Deze richtlijn treedt in werking op de twintigste dag volgende op die van haar bekendmaking in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen.

Artikel 4

Deze richtlijn is gericht tot de lidstaten.

(1) PB L 195 van 29.7.1980, blz. 35.

(2) PB L 254 van 12.10.1993, blz. 16.

(3) PB C 281 van 26.9.1996, blz. 3.

(4) PB L 83 van 3.4.1993, blz. 1..