11. 5.90 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 116/5 
STEUNMAATREGELEN VAN DE STATEN 
C 19/89 (ex NN 109/88 en 110/88 
(Bondsrepubliek Duitsland) 
(Artikelen 92 tot en met 94 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische 
Gemeenschap) 
(90/C 116/04) 
Mededeling op grond van artikel 93, lid 2, van het EEG-
Verdrag aan de andere Lid-Staten en andere belangheb­
benden met betrekking tot steun welke de Duitse Rege­
ring heeft besloten toe te kennen aan de O & O-regelin­
gen „Technologieprogramm Wirtschaft" en „Programm 
Zukunftstechnologien" 
Bij onderhavige brief heeft de Commissie de Duitse 
Regering in kennis gesteld van haar besluit de op 14 juni 
1989 ingeleide procedure (') te sluiten. 
Bij brief van 14 oktober 1988 heeft de Duitse Regering 
bij de Commissie twee O & O-programma's van het 
Land Nordrhein-Westfalen aangemeld: 
— „Technologieprogramm Wirtschaft", 
— „Programm Zukunftstechnologien". 
Aangezien deze programma's ten uitvoer waren gelegd 
alvorens zij waren aangemeld, moesten zij worden gere­
gistreerd als niet aangemelde, dat wil zeggen onrechtma­
tige steunregelingen. 
De beoordeling van de zaak door de Commissie leidde 
tot de conclusie dat de aanmelding gedeeltelijk onvolle­
dig was omdat de Duitse Regering de omvang van kleine 
en middelgrote ondernemingen niet nader had gedefi­
nieerd. Voorts was dubieus of de regelingen in overeen­
stemming konden worden geacht met het communau­
taire kader voor staatssteun aan O & O omdat zij steun-
intensiteitspercentages beloofden tussen 20 en 30 % voor 
investeringen in de bouw van produktiefaciliteiten. 
De Commissie vroeg derhalve om nadere informatie over 
deze aspecten. 
Aangezien de Duitse autoriteiten deze informatie niet 
verstrekten en een eindbeschikking zonder deze informa­
tie niet kon worden genomen, heeft de Commissie op 14 
juni 1989 besloten de procedure van artikel 93, lid 2, van 
het EEG-Verdrag in te leiden. 
De Duitse Regering werd van dit besluit in kennis ge­
steld bij brief SG(89) D/8399 van 26 juni 1989. De an­
dere Lid-Staten werden hiervan op de hoogte gebracht 
bij brief SG(89) D/13311 van 23 oktober 1989. Derden 
werden in kennis gesteld via een bekendmaking in Publi­
katieblad van de Europese Gemeenschappen nr. C 272 
van 25 oktober 1989, bladzijde 5. 
(') PB nr. C 272 van 25. 10. 1989, blz. 5. Bij nota's van 11 september, 26 september, 9 november 
en 8 december 1989, heeft de Duitse Regering de ver­
langde nadere informatie over de regelingen verstrekt. 
Binnen de gestelde termijnen kwamen van andere 
Lid-Staten of andere belanghebbenden geen opmerkin­
gen binnen. 
De betrokken regelingen beogen de aanmoediging van O 
& O-activiteiten in de volgende bedrijfstakken: 
— producerende industrie, 
— bouwbedrijf, 
— handel, 
— diensten (exclusief vervoer), 
— vrije beroepen. 
Terwijl „Technologieprogramm Wirtschaft" O & 
O-projecten steunt waarbij grote, technologische en fi­
nanciële risico's komen kijken en zij op middellange ter­
mijn het commercieel exploiteerbare stadium kunnen be­
reiken, is het programma „Zukunftstechnologien" meer 
gericht op de oplossing van basisvraagstukken op natuur­
wetenschappelijk gebied. 
Het budget voor het „Technologieprogramm Wirt­
schaft" bedraagt 26,5 miljoen ecu in 1989 en 25,3 mil­
joen ecu in 1990. Het „Programm Zukunftstechnolo­
gien" heeft een budget van 28 miljoen ecu in 1989 en 
24,6 miljoen ecu in 1990. 
Krachtens de beide programma's, die worden beheerst 
door dezelfde richtlijnen, zal steun worden verstrekt in 
de vorm van rechtstreekse subsidies. 
Bij de aanmelding van de eerste versie hielden de richt­
snoeren voor de regeling steunintensiteitspercentages een 
bedrag in tussen 20 en 50 % van de brutoprojectkosten. 
Een duidelijk onderscheid tussen toegepast en basison­
derzoek — zoals omschreven in het communautaire ka­
der voor staatssteun — werd in de richtsnoeren tot de 
regelingen niet gegeven. Er werden daarin bij voorbeeld 
intensiteitspercentages van maximaal 40 % aangegeven 
voor O & O-projecten die in kleine en middelgrote be­
drijven zouden worden uitgevoerd, maar noch het sta­
dium van het onderzoek noch de omvang van de betrok­
ken onderneming werd duidelijk aangegeven. Voorts be­
vatten deze richtsnoeren de mogelijkheid intensiteitsper­
centages voor de steun toe te passen tussen 20 en 30 % 
voor investeringen voor de bouw van produktiefacilitei­
ten (punt 5.4.2 van de richtsnoeren). 
Nr. C 116/6 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 11.5.90 
Bij nota van 26 september 1989, deelde de Duitse Rege­
ring de Commissie mede dat de Regering van het Land 
Nordrhein-Westfalen de voorwaarden in de betrokken 
regelingen had gewijzigd. O & O-projecten die als toe­
gepast onderzoek moeten worden gekenmerkt worden 
nu gesteund op een niveau van 25 % terwijl industrieel 
basisonderzoek met intensiteiten van 50 °/o zal worden 
ondersteund. De Duitse autoriteiten hebben ook duide­
lijk gemaakt dat steunintensiteitspercentages van ten 
hoogste 40 % van de brutoprojectkosten voor toegepaste 
O & O-activiteiten alleen zullen worden toegepast op 
bedrijven waar het jaarlijkse gemiddelde aantal werkne­
mers niet meer dan 150 personen bedraagt en er zou 
geen steun meer worden toegekend voor de bouw van 
produktiefaciliteiten. 
In gevallen waarin de gesteunde bedrijven in steunzones 
gevestigd zijn, wilden de Duitse autoriteiten de steunin-
tensiteit uit hoofde van de onderhavige regelingen met 
maximaal 5 % of maximaal 10 % verhogen. Zij beloof­
den tevens de budgettaire middelen voor dit doel te be­
perken tot maximaal 5 % van het totale budget. 
Aangezien de genoemde O & O-activiteiten zijn gepro­
jecteerd voor toepassing door industrie en handel, heeft 
de Commissie de regelingen bestudeerd in het licht van 
artikel 92 van het EEG-Verdrag en met name aan de 
hand van de criteria in het communautaire kader voor 
staatssteun aan onderzoek en ontwikkeling. 
De Commissie is van oordeel dat de betrokken pro­
gramma's, in overeenstemming met het communautaire 
kader, beogen de bedrijven te bewegen tot investeringen 
in O & O-projecten die anders, wegens de kosten en de 
risico's die eraan verbonden zijn, niet zouden plaatsvin­
den. 
Steunintensiteitsniveaus hoger dan 25 % voor toegepaste 
industriële O & O kunnen alleen worden toegestaan in 
gevallen waarin bepaalde projecten van „bijzonder eco­
nomisch belang zijn, verband houden met communau­
taire projecten of programma's op hetzelfde vlak, in de 
minst bedeelde gebieden van of Gemeenschap zijn gesi­
tueerd, betrekking hebben op welbepaalde sociale voor­
zieningen of zeer specifieke risico's inhouden. Er kunnen 
speciale regelingen worden getroffen voor steun die reëel 
aan kleine en middelgrote ondernemingen ten goede 
komt" (punt 5.4 van de richtsnoeren). 
Aangezien de onderhavige regelingen beogen O & O-
activiteiten te stimuleren waarmee grote financiële tech­
nologische risico's gepaard gaan en aangezien alleen be­
drijven waar het jaarlijkse gemiddelde aantal werknemers 
niet meer dan 150 personen bedraagt extra steun kunnen 
aanvragen, kan ook een intensiteitsniveau van ten hoog­
ste 40 % voor toegepast onderzoek door de Commissie 
worden aanvaard. Volgens de genoemde criteria is het ook acceptabel dat 
ondernemingen die zijn gevestigd in steungebieden extra 
ondersteuning aanvragen. Deze ondersteuning, die niet 
kan worden gecumuleerd met de bovengenoemde moge­
lijkheden, zou in de steungebieden van het Land maxi­
maal 5 % en in de gebieden van de Gemeinschaftsauf-
gabe maximaal 10 % bruto bedragen en worden toege­
past tot een basisniveau van 20 %, zodat de werkelijke 
intensiteit normaal ten hoogste 25 % en in ieder geval 
nooit meer dan 30 % van de kosten van de gesubsidi­
eerde projecten zou bedragen. Verdere cumulering is in 
deze gebieden uitgesloten. Het budget voor deze speci­
fieke ondersteuning zou liggen tussen 3 en 5 % van de 
totale begroting in de regeling. 
Rekening houdend met deze aspecten, is de Commissie 
van mening dat de gewijzigde versies van de O & 
O-regelingen van het Land Nordrhein-Westfalen de om­
standigheden waaronder het handelsverkeer tussen 
Lid-Staten plaatsvindt niet ongunstig beïnvloeden in een 
mate die in strijd is met het gemeenschappelijke belang. 
Zij concludeert derhalve dat aan de voorwaarden in arti­
kel 92, lid 3, onder c), van het EEG-Verdrag is voldaan. 
De Commissie heeft daarom besloten de procedure van 
artikel 93, lid 2, van het EEG-Verdrag met betrekking 
tot de genoemde regelingen te sluiten. 
Niettemin verzoekt zij de Duitse Regering jaarlijks over 
de toepassing van de regelingen verslag uit te brengen. 
Deze verslagen dienen informatie te bevatten over alle 
gevallen waarin kleine en middelgrote ondernemingen 
worden gesteund en waarin regionale aspecten hebben 
geleid tot een verhoging van het fundamentele intensi­
teitspercentage. Zo nodig kan de Commissie dan aan de 
Duitse Regering dienstige maatregelen voorstellen in 
toepassing van artikel 93, lid 1, van het EEG-Verdrag. 
Zij kan de Duitse Regering ook verzoeken een voor­
beeld in te dienen van de richtsnoeren voor de regelingen 
inclusief de wijzigingen die in de nota van 26 september 
1989 werden aangekondigd toen zij in werking werden 
gesteld. 
Voorts moge de Commissie de Duitse Regering herinne­
ren aan haar verplichting om alle individuele projecten 
uit hoofde van de regelingen waarbij de totale kosten 20 
miljoen ecu overschrijden, aan te melden. 
Ten slotte herinnert de Commissie de Duitse Regering 
eraan, dat de steunregeling niet overeenkomstig artikel 
93, lid 3, van het Verdrag is aangemeld, en verzoekt zij 
haar de nodige maatregelen te nemen om te voorkomen 
dat dergelijke inbreuken op de procedureregels in de 
toekomst nog voorkomen. 
De andere Lid-Staten en andere belanghebbenden zullen 
van dit besluit in kennis worden gesteld via de publikatie 
van deze brief in het Publikatieblad van de Europese Ge­
meenschappen.