*****

BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

van 9 december 1981

inzake een procedure op grond van artikel 85 van het EEG-Verdrag

(IV/30.307 - Brandverzekering (D))

(Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek)

(82/174/EEG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE

GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, en met name de artikelen 85 en 87,

Gelet op Verordening nr. 17 van de Raad van 6 februari 1962 (1), en met name op artikel 11, lid 5,

In overweging van het volgende:

I

(1) De Northern Assurance Company Limited (Northern) is een Britse onderneming die zich onder andere bezighoudt met de verzekering van industriële brandrisico's. In de Bondsrepubliek Duitsland is de onderneming vertegenwoordigd door een filiaal in Bremen, onder de aanduiding »The Northern Assurance Company Limited, London, Direktion fuer Deutschland".

(2) Bij de Commissie loopt een onderzoek wegens vermoede inbreuken op artikel 85, lid 1, van het EEG-Verdrag, dat betrekking heeft op premie- aanbevelingen van het Verband der Sachversicherer e.V. te Koeln, op het gebied van de industriële brand- en bedrijfsonderbrekingsverzekering.

(3) Het Directoraat-generaal voor de Concurrentie heeft Northern (Direktion fuer Deutschland) bij brief van 20 maart 1981 onder referte aan het doel van het onderzoek een aantal inlichtingen verzocht, die betrekking hebben op de marktpositie van de onderneming en haar gedrag in de Bondsrepubliek Duitsland. Tegelijkertijd was een gelijkluidend verzoek om inlichtingen gericht tot 16 andere verzekeraars in de EEG, die in de Bondsrepubliek Duitsland werkzaam zijn, maar daar slechts met filialen zijn vertegenwoordigd. De in het verzoek om inlichtingen aan de onderneming Northern gestelde en tot op heden niet beantwoorde vragen zijn in artikel 1 van deze beschikking weergegeven. Bij brief van 25 juni 1981 heeft het Directoraat-generaal voor de Concurrentie de onderneming Northern (Direktion fuer Deutschland) nogmaals aangemaand de gestelde vragen volledig te beantwoorden, evenwel zonder resultaat.

(4) De onderneming Northern meent dat artikel 85 van het EEG-Verdrag niet voor haar geldt en gaat er derhalve van uit dat zij de haar gestelde vragen niet behoeft te beantwoorden. Voorts betoogt zij dat de Commissie reeds van het Duitse Bundesaufsichtsamt fuer das Versicherungswesen antwoord had gekregen op de vragen 1 tot 4 en dat de vragen 5 tot 7 alleen door de zogenaamde leidende (Duitse) verzekeraars zinvol kunnen worden beantwoord.

II

(5) De inlichtingen die in artikel 1 van deze beschikking opnieuw worden verlangd, zijn in de zin van artikel 11, lid 1, van Verordening nr. 17 noodzakelijk om te kunnen nagaan of de genoemde premieaanbevelingen de handel tussen Lid-Staten ongunstig kunnen beïnvloeden en om de reactie van Northern op deze premieaanbevelingen te kunnen beoordelen. Zij vallen daarom binnen het kader van de bevoegdheid tot het vragen van inlichtingen welke de Commissie in artikel 11, lid 1, van deze verordening is toegekend, ten einde een onderzoek te kunnen instellen naar de bij artikel 85, lid 1, verboden overeenkomsten, besluiten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen.

(6) 1. De premieaanbevelingen op het gebied van de brand- en bedrijfsonderbrekingsverzekering, welke het Duitse Verband der Sachversicherer (VdS) in de zomer van 1980 heeft opgesteld en bij brieven van 13 juni en 1 augustus 1980 tot haar leden heeft gericht, kunnen indien zij de handel tussen Lid-Staten ongunstig kunnen beïnvloeden een middel opleveren tot beperking van de mededinging in de zin van artikel 85, lid 1, van het EEG-Verdrag. Bijna alle in de Bondsrepubliek Duitsland werkzame binnenlandse en buitenlandse brandverzekeraars behoren tot het VdS. Geen der bij het VdS aangesloten ondernemingen heeft zich van de door de bevoegde organen van het Verband opgestelde »niet-bindende" premieaanbevelingen gedistantieerd. Er kan derhalve op twee-erlei wijze sprake zijn van een gedraging in strijd met de vrije mededinging: (i) in de vorm van besluiten van een ondernemersvereniging (VdS) die ten doel hebben op merkbare wijze de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt te beperken, (ii) in de vorm van onderling afgestemde feitelijke gedragingen van de individuele bij het VdS aangesloten ondernemingen, tot welke de premieaanbevelingen zijn gericht.

(7) 2. Dat de premieaanbevelingen de handel tussen Lid-Staten ongunstig kunnen beïnvloeden kan voortvloeien uit het feit dat van de ondernemersvereniging (VdS) die deze heeft opgesteld, EG-brandverzekeraars met zetel buiten de Bondsrepubliek Duitsland lid zijn. Dit zou ook het geval kunnen zijn indien een aantal van deze EG-brandverzekeraars als leidende of als medeverzekeraars hun brandverzekeringsbedrijf in de Bondsrepubliek Duitsland met andere verzekeraars in de zin van de premierichtlijnen onderling hebben afgestemd.

(8) De EG-brandverzekeraars die in de Bondsrepubliek Duitsland werkzaam zijn zonder dat de zetel van hun onderneming daar gevestigd is, nemen deel aan de handel tussen Lid-Staten, dat wil zeggen aan het economisch verkeer tussen de staten. De omstandigheid dat zij volgens de voorschriften van het Duitse Versicherungsaufsichtsgesetz alleen daar werkzaam mogen zijn wanneer zij met een filiaal in de Bondsrepubliek Duitsland zijn vertegenwoordigd - tenzij voldaan is aan de voorwaarden van de richtlijn van de Raad inzake medeverzekering van 30 mei 1978 (1) - verandert daaraan niets. Wel staat het de nationale wetgever vrij, dergelijke vestigingen als zelfstandige binnenlandse ondernemingen te behandelen. Zij worden daardoor echter geen binnenlandse ondernemingen met eigen rechtspersoonlijkheid in de zin van de concurrentieregels van artikel 85 van het EEG-Verdrag.

(9) Daartegen kan niet worden ingebracht dat de prestatie die de kern van de werkzaamheid van een verzekeringsonderneming vormt, te weten dat zij bepaalde schaderisico's op zich neemt, in Duitsland zou worden verricht. Ook wanneer men het feit in aanmerking neemt dat de ondertekening van de verzekeringscontracten door de binnenlandse hoofdgemachtigde plaatsvindt, dat in Duitsland bepaalde financiële waarborgen voor de nakoming van de contractuele verplichtingen van de buitenlandse verzekeraar moeten bestaan en dat betalingen van de buitenlandse verzekeringsonderneming dikwijls plaatsvinden uit in het binnenland beschikbare geldbronnen, moet worden geconcludeerd dat een filiaal uit een oogpunt van mededinging slechts kan worden beschouwd als de verlengde arm van de buitenlandse verzekeraar. Typerend daarvoor zijn de tussentijdse inlichtingen welke de Commissie in het kader van het onderhavige onderzoek herhaaldelijk zijn verstrekt en waaruit blijkt dat het betrokken Duitse filiaal eerst ruggespraak moet houden met de leiding van de onderneming in het buitenland.

(10) Uit economisch oogpunt is een filiaal volledig afhankelijk van de goodwill van de achter hem staande buitenlandse verzekeraar. Het filiaal heeft dikwijls tot taak het dekken van risico's van Duitse dochtermaatschappijen van buitenlandse verzekeringsnemers, die met de buitenlandse verzekeraar internationale verzekeringscontracten hebben afgesloten. De bedrijfsleiding van de buitenlandse verzekeraar geeft niet alleen de commerciële politiek op het arbeidsterrein van het filiaal aan, bovendien wordt ook de buitenlandse onderneming als zodanig krachtens de door het filiaal gesloten verzekeringscontracten draagster van privaatrechtelijke rechten en verplichtingen, onverminderd de publiekrechtelijke voorschriften inzake toezicht op verzekeringen volgens dewelke vanuit het

oogpunt van organisatie en boekhouding transacties, die aan het filiaal zijn overgedragen, zelfstandig moeten worden afgewikkeld. De in Duitsland gerealiseerde winsten vloeien uiteindelijk af naar de buitenlandse verzekeringsonderneming en deze onderneming moet, indien er blijvend verliezen worden geboekt, de financiële middelen die het filiaal daar ter beschikking staan met behulp van haar buitenlandse bronnen aanzuiveren. Neemt men al deze omstandigheden in overweging dan zou het gekunsteld zijn, indien men aannam dat verzekeringsondernemingen met filialen in andere EG-Staten niet deelnemen aan het economisch verkeer tussen deze staten en de staat waar hun zetel gevestigd is.

(11) 3. De premieaanbevelingen van het VdS kunnen de handel tussen Lid-Staten mogelijkerwijze merkbaar ongunstig beïnvloeden, ook wanneer het Duitse marktaandel van de buitenlandse EG-verzekeraars relatief gering is (2,15 % van de geïnde bruto-premies in het boekjaar 1979). De handel tussen Lid-Staten kan steeds op merkbare wijze ongunstig worden beïnvloed wanneer een concurrentiebeperkende maatregel betrekking heeft op bijna het gehele volume van de handel tussen Lid-Staten, zoals dat dan kan worden vastgesteld of zich - onafhankelijk van deze concurrentiebeperking - in de afzienbare toekomst kan ontwikkelen.

(12) Zijn er, zoals in het onderhavige geval, in het licht van de natuurlijke en juridische omstandigheden die de omvang van de handel tussen de staten bepalen, slechts zwakke handelsstromen te constateren of te verwachten, dan mag daaruit niet - vanuit een aspect van onvoldoende waarneembaarheid - een vrijbrief worden afgeleid voor maatregelen die beogen deze handelsstromen in de richting van een verzwakking van de concurrentie te beïnvloeden. Om het Duitse marktaandeel van de zeventien bij het VdS aangesloten buitenlandse EEG-brandverzekeraars kan het onder deze omstandigheden niet gaan. Het staat namelijk vast dat dit marktaandeel bijna het totale volume van het economisch verkeer, tussen de staten van de Bondsrepubliek Duitsland en de sector industriële brandverzekering belichaamt en dat men in de afzienbare toekomst niet behoeft te rekenen op een noemenswaardige toeloop van nieuwe concurrenten met zetel in andere EG-staten.

III

(13) De Commissie is er in het kader van haar onderzoek op aangewezen, inlichtingen in te winnen over de individuele omstandigheden van de betrokken EG-verzekeraars die bij het VdS zijn aangesloten, maar hun zetel buiten de Bondsrepubliek Duitsland hebben. Dit is niet mogelijk door gegevens afkomstig van andere bronnen te verzamelen en op grond waarvan een globale beoordeling van de bedrijvigheid van deze verzekeraars in de Bondsrepubliek Duitsland kan worden gemaakt. De conclusies die uit dergelijke gegevens kunnen worden getrokken kunnen hoogstens volstaan om te suggereren dat de premieaanbevelingen van het VdS als besluiten van een ondernemersvereniging inbreuken maken op artikel 85, lid 1.

(14) Aangezien de Commissie verder moet onderzoeken in welke omvang de niet-Duitse EG-verzekeraars door onderling afgestemde feitelijke gedragingen in de zin van de premieaanbevelingen inbreuk hebben gemaakt op artikel 85, lid 1, heeft zij de van hen individueel verlangde en in bijna alle gevallen ook verstrekte gegevens van node.

(15) Het is niet juist dat - zoals de onderneming Northern beweert - het Bundesaufsichtsamt fuer das Versicherungswesen de in artikel 1 van deze beschikking gestelde vragen 1 tot 4 reeds ten overstaan van de Commissie heeft beantwoord. De door deze instantie verstrekte inlichtingen hebben betrekking op de gemeenschappelijke Duitse marktaandelen van de Britse, Italiaanse en Nederlandse brandverzekeraars, maar niet op de individuele premieontvangsten en uitgaven van deze verzekeraars.

(16) Ten aanzien van de vragen 5 tot 7 kan de Commissie geen genoegen nemen met de globale verzekering van de onderneming Northern dat zij de premieaanbevelingen van de VdS louter ter kennis heeft genomen en met het oog op haar commerciële politiek de nodige flexibiliteit moet bewaren. De Commissie moet in concreto weten hoeveel van de onder de premieaanbevelingen vallende verzekeringscontracten in de betrokken periode (1 juli 1980 - 31 maart 1981) konden worden gewijzigd, hoeveel er in feite gewijzigd zijn en om welke wijzigingen het daarbij ging.

(17) Dit geldt ook voor de zogenaamde medeverzekeringstransacties, waarbij één of meer verzekeringsondernemingen als medeverzekeraar naast de »hoofd"-verzekeraar optreden, die belast is met de onderhandelingen over de premietarieven en de verzekeringscondities in overleg met de medeverzekeraars. Juist in die gevallen is het van belang te weten of niet-Duitse EG-verzekeraars in onderlinge overeenstemming met de »leidende" Duitse verzekeraars contractuele aanpassingen in de richting van de premieaanbevelingen hebben aanvaard. IV

(18) Volgens artikel 15, lid 1, sub b), en artikel 16, lid 1, sub c), van Verordening nr. 17 kan de Commissie bij beschikking aan ondernemingen of ondernemersverenigingen

a) geldboeten opleggen van ten minste 100 en ten hoogste 5 000 rekeneenheden, wanneer zij opzettelijk of uit onachtzaamheid in antwoord op een verzoek als bedoeld in artikel 11, lid 3 of lid 5, een onjuiste inlichting verstrekken of inlichtingen niet verstrekken binnen de termijn, gesteld bij een krachtens artikel 11, lid 5, gegeven beschikking;

b) dwangsommen opleggen ten bedrage van ten minste 50 en ten hoogste 1 000 rekeneenheden voor elke dag waarmee de in de beschikking gestelde termijn wordt overschreden, ten einde hen te dwingen tot het volledig en juist verschaffen van een inlichting welke de Commissie heeft verlangd bij een krachtens artikel 11, lid 5, gegeven beschikking.

(19) In het onderhavige geval gaat het erom, de door de Commissie voor het eerst bij brief van 20 maart 1981 verlangde inlichtingen volledig te verkrijgen. Tegelijkertijd lijkt het juist, de onderneming Northern een overdenkingstermijn toe te staan, die haar in staat stelt de juridische consequenties van een voortgezette weigering om de informatie te verstrekken grondig onder ogen te zien. Met het oog daarop acht de Commissie het gewenst, voor de verstrekking der inlichtingen een termijn van twee maanden na betekening van deze beschikking vast te stellen,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De onderneming Northern Assurance Company Limited, te Londen is verplicht, binnen twee maanden na betekening van deze beschikking de inlichtingen te verstrekken in verband met de volgende vragen met betrekking tot haar activiteiten in Duitsland op het gebied van de industriële brand- en brandbedrijfsonderbrekingsverzekering:

1. Hoe hoog was het bedrag aan geïnde premies in het brandverzekeringsbedrijf en hoe hoog in het brandbedrijfsonderbrekingsverzekeringsbedrijf in de Bondsrepubliek Duitsland in de jaren 1978, 1979 en 1980?

2. Hoe hoog waren de gemiddelde premietarieven (gemeten aan het verzekerde bedrag) bij BV-verzekeringen en hoe hoog bij BVO-verzekeringen in de jaren 1978, 1979 en 1980?

3. Hoe hoog was het bedrag van de schade- uitkeringen in het BV- en het BVO-bedrijf in de jaren 1978, 1979 en 1980?

4. Hoe hoog waren de bedrijfskosten en andere kosten, met betrekking tot het BV- en het BVO-bedrijf in de jaren 1978, 1979 en 1980?

5. Hoeveel van de onder deelname van de onderneming gesloten BV- en BVO-contracten die onder het toepassingsgebied van de »Beginselen voor de Tarifering van de brand- en BVO-risico's in de Industrie en het Grootbedrijf" in de versie van 3 februari 1977 vallen, bestonden op 1 juli 1980?

6. a) Hoeveel van de onder 5 genoemde contracten waren op 1 juli 1980 meerjarige contracten?

b) Hoeveel van de contracten onder a) liepen ten einde op of vóór 31 maart 1981?

c) Hoeveel van de contracten onder b) zijn in de periode van 1 juli 1980 tot 31 maart 1981 voor meer dan één jaar verlengd?

7. a) Bij hoeveel van de onder 5 genoemde contracten is het premietarief sinds 1 juli 1980 verlaagd en bij hoeveel verhoogd?

b) Bij hoeveel van de onder 5 genoemde contracten kon vóór 31 maart 1981 geen wijziging van de premietarieven plaatsvinden, omdat de oorspronkelijke premietarieven nog steeds van toepassing waren?

Artikel 2

Deze beschikking is gericht tot de onderneming The Northern Assurance Company Limited te Londen EC3P 3DQ, St. Helen's, 1 Undershaft.

Tegen deze beschikking kan binnen twee maanden na betekening onder de in het EEG-Verdrag vastgestelde voorwaarden, met name conform de artikelen 173 en 185, beroep worden ingesteld bij het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen in Luxemburg.

Gedaan te Brussel, 9 december 1981.

Voor de Commissie

Frans ANDRIESSEN

Lid van de Commissie

(1) PB nr. 13 van 21. 2. 1962, blz. 204/62.

(1) PB nr. L 151 van 7. 6. 1978, blz. 25.