Beschikking van de Commissie

van 15 februari 2000

betreffende de steunmaatregelen die Duitsland ten behoeve van de Dessauer Geräteindustrie GmbH heeft genomen

(kennisgeving geschied onder nummer C(2000) 515)

(Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2001/1/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen(1) te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken, en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I. PROCEDURE

(1) Bij schrijven van 26 mei 1998, op 29 mei 1998 geregistreerd onder nummer NN 63/98, heeft Duitsland de Commissie overeenkomstig artikel 88, lid 3, van het Verdrag in kennis gesteld van steunmaatregelen ten behoeve van de Dessauer Geräteindustrie GmbH (DGI). De Commissie heeft bij schrijven van 23 juni 1998 aanvullende vragen gesteld, die in brieven van 7 augustus en 22 september 1998, geregistreerd op dezelfde data, werden beantwoord. Verdere informatie werd op 11 november 1998, geregistreerd op 12 november 1998, op 6 december 1998, geregistreerd op 7 december 1998, op 18 en 21 januari 1999, geregistreerd op dezelfde data, alsmede op 27 januari 1999, geregistreerd op 28 januari 1999, verstrekt.

(2) Op 18 februari 1998 ontving de Commissie informatie van Duitsland, die op 5 maart 1999 werd bevestigd, volgens welke de onderneming dreigde insolvent te worden.

(3) De Commissie heeft Duitsland bij schrijven van 18 mei 1999 in kennis gesteld van haar besluit om wegens deze steunmaatregelen de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden. Bij schrijven van 25 juni 1999, geregistreerd op 29 juni 1999, reageerde Duitsland op het inleiden van de procedure en deelde het de Commissie mede dat op 30 maart 1999 de insolventieprocedure betreffende de DGI was geopend.

(4) Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure werd in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen bekendgemaakt(2). De Commissie heeft de belanghebbenden aangemaand hun opmerkingen betreffende de steunmaatregelen te maken. De opmerkingen die de Commissie van de belanghebbenden heeft ontvangen, zijn Duitsland bij schrijven van 22 september 1999 en 18 november 1999 voorgelegd, en Duitsland werd de gelegenheid geboden dienaangaande opmerkingen te maken.

II. BESCHRIJVING

A. Ontvanger

(5) De DGI is de rechtsopvolger van de Dessauer Gasgeräte GmbH. Deze onderneming ontwikkelt, produceert en verkoopt gas- en elektrische fornuizen (vrijstaande en inbouwfornuizen), gasverwarmingstoestellen en schakelkasten. Sedert december 1994 fungeert de firma als holdingmaatschappij voor vier dochterondernemingen: Dessauer Umform-Oberflächentechnik GmbH, Dessauer Gasgeräte GmbH, Dessauer Schaltschrankbau GmbH en Dessanova Vermögensverwaltungs GmbH.

(6) In 1998 telde het concern 234 personeelsleden en gaf het, bij een omzet van 33,48 miljoen DEM, verliezen te zien ten bedrage van circa 7 miljoen DEM. Het is een KMO in de zin van de Communautaire Kaderregeling inzake overheidssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen(3).

(7) De voornaamste vestigingsplaats van de onderneming in Duitsland is Dessau, in de deelstaat Saksen-Anhalt, waar het werkloosheidspercentage bij de 23,7 % ligt. De onderneming realiseert haar omzet voor 99 % op de Duitse markt, en de overblijvende 1 % in andere lidstaten.

B. Privatisering

(8) De DGI werd na een aanbestedingsprocedure die voor iedereen openstond en doorzichtig en onvoorwaardelijk was in december 1994 met terugwerkende kracht tot 1 januari 1994 geprivatiseerd. De onderneming werd voor 10 miljoen DEM aan de meestbiedende, de heer Michael Schröer, verkocht.

(9) Eind 1994 was de omzet met 60 % gedaald, en men kwam overeen de koopprijs tot 1 DEM te verlagen. In het kader van de privatisering nam de Treuhandanstalt (THA) diverse maatregelen ten gunste van de onderneming, voor een totaal bedrag van 71,05 miljoen DEM. Deze maatregelen vielen onder de door de Commissie goedgekeurde THA-regeling E 15/92(4).

(10) Daarenboven ontving de onderneming in het tijdvak 1993-1995 in het kader van de "Gemeinschaftsaufgabe" tot verbetering van de regionale en economische structuur - een goedgekeurde steunregeling - financiële hulp ten bedrage van 3,95 miljoen DEM (Gemeinschaftsaufgabemiddelen van Saksen-Anhalt)(5).

(11) Op 30 oktober 1996 verkocht de heer Schröer 45 % van de aandelen van de onderneming aan de heer Jürgen Franz Berger, en 35 % aan de heer Lothar Karl Riegel, in beide gevallen voor 1 DEM. Zelf behield hij 20 % van de aandelen.

C. Herstructurering

1. Problemen

(12) De stijging van de omzet tussen 1991 en 1993 was het gevolg van de overschakeling van stadsgas op aardgas in de nieuwe deelstaten. Nadat de overschakeling voltooid was, daalde de omzet in 1994 aanzienlijk. In 1995 daalde de omzet ten opzichte van het voorgaande jaar nogmaals met 30 %. In 1996 werden de eerste maatregelen ter verhoging van de productiviteit en ter verlaging van de kosten genomen.

(13) Een ander probleem was een sedert 1993 opgetreden technisch defect in de productie, als gevolg waarvan de door de onderneming vervaardigde fornuizen moesten worden teruggeroepen(6). Aangezien het defect een hoog gezondheids- en veiligheidsrisico opleverde, waren onmiddellijke corrigerende maatregelen vereist. De totale kosten van het herstel van de gebreken bedragen 14,55 miljoen DEM. De verzekeringsmaatschappij van de DGI, Colonia Versicherung AG, zal 20 % van deze kosten voor haar rekening nemen(7).

(14) De onderneming heeft zich in het verleden op de laagste prijsklasse in de nieuwe deelstaten geconcentreerd. Haar traditionele markt is verzadigd en staat bloot aan sterke concurrentie van Oost-Europese ondernemingen die de betrokken goederen goedkoop aanbieden. De onderneming wil een plaats veroveren als leverancier van hoogwaardige producten, hetgeen een heroriëntering op de ontwikkeling van moderne, kwalitatief hoogwaardige producten vereist.

(15) Om de beschikking te krijgen over liquide middelen verkocht de DGI onroerende goederen, die op 13 maart 1997 door de Bundesanstalt für vereinigungsbedingte Sonderaufgaben (BvS) voor 5,4 miljoen DEM werden gekocht(8). Van dit bedrag werd 4,45 miljoen DEM uitbetaald, en de overblijvende 0,95 miljoen DEM werd verrekend met een bestaande schuldvordering van de BvS aan de DGI, die 2,88 miljoen DEM bedroeg. Voor het nog openstaande bedrag van 1,93 miljoen DEM werd uitstel van terugbetaling verleend(9). De Commissie stelt vast dat het totale bedrag van het gedeelte van deze schuld waarvoor uitstel van betaling is verleend in het verslag betreffende de insolventieprocedure van de DGI als 2,66 miljoen DEM is opgevoerd.

2. Herstructureringsplan

(16) Het herstructureringsplan bestreek de jaren 1997-2000. Volgens de door Duitsland ingediende gegevens beliepen de kosten van de herstructurering in totaal 27,1 miljoen DEM en betroffen deze verschillende aspecten:

- nieuwe oriëntatie van de productie en daarmee verbonden innovatie van producten,

- automatisering en modernisering van de productie-installaties,

- kostenverlaging,

- verhoging van de productiviteit.

(17) Het programma "Herd 2000" had de DGI in staat moeten stellen een grotere variëteit aan modern uitgevoerde gas- en elektrische fornuizen te vervaardigen. Bij de schakelkasten werd ernaar gestreefd om door middel van een op de vraag afgestemde productie beter rekening te houden met de wensen van de afnemers en de levertijden te verkorten. De DGI verwachtte dat zij dankzij deze heroriëntering van haar productie een plaats zou kunnen veroveren op de voor deze onderneming belangrijkste relevante markten in de hoogste prijsklasse.

(18) Vele van de bestaande productie-installaties beantwoordden niet aan de huidige stand van de techniek en moesten bijgevolg worden gemoderniseerd. Het programma omvatte de aankoop, de automatisering en de modernisering van machines en installaties, met als doel de productie te rationaliseren en de kosten te drukken.

(19) De sluiting van de vestiging Merenberg/Reichborn was de eerste kostenverlagende maatregel. Voorts was men voornemens om via nieuwe onderhandelingen met de leveranciers de kosten van inkoop van materiaal met maximaal 10 % te verlagen, door de invoering van flexibele werktijden de arbeidskosten te drukken en door een betere betalingsdiscipline het aantal vorderingen aan de onderneming te verminderen.

(20) De DGI was voornemens om door middel van een aantal maatregelen de productiviteit te verhogen: PPS-systeem, dagelijkse controle van de voorraden, beschikbaarheid van producten op basis van de vraag, voorcalculatorische kostprijs, kostencalculatie per eenheid, optimalisering van het bedrijfsproces, teamwork en premies, prestatiebeloning, herstructurering op het niveau van het management en de doelstellingen ervan.

(21) De door Duitsland verstrekte gegevens, die inhouden dat de ondergang van het bedrijf onder andere te wijten zou zijn aan het feit dat er geen aanspraak kan worden gedaan op bijkomende financiële middelen, kunnen betekenen dat er verdere herstructureringsmaatregelen zijn genomen, ten aanzien waarvan de Commissie echter geen nadere bijzonderheden van Duitse zijde heeft ontvangen.

3. Kosten van de herstructurering

(22) Overzicht:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(23) Tot de door Duitsland gemelde oorspronkelijke herstructureringskosten behoorde een bedrag van 13,2 miljoen DEM, waarvoor een particuliere banklening en een borgstelling van de deelstaat Saksen-Anhalt vereist waren. In de loop van de daaropvolgende correspondentie verklaarde Duitsland dat noch de lening noch de borgstelling werden toegekend. Volgens de Duitse opvatting was het gevolg daarvan dat het oorspronkelijke bedrag van de vereiste herstructureringskosten 13,2 miljoen DEM te hoog was uitgevallen.

(24) De constatering dat de ondergang van de onderneming onder andere te wijten was aan het feit dat een lening ten bedrage van 13,2 miljoen DEM niet kon worden opgenomen, betekent echter dat de totale kosten van de herstructurering aanzienlijk hoger waren dan in het herziene overzicht was aangegeven en dat deze in totaal 40,3 miljoen DEM belopen. Bijgevolg waren de door Duitsland ingediende gegevens ter staving van het herziene overzicht hetzij onvolledig hetzij misleidend; in ieder geval waren zij niet in overeenstemming met de economische realiteit.

D. Financiële maatregelen

(25) De financiële maatregelen waren als volgt tussen de BvS, de deelstaat Saksen-Anhalt en de investeerders verdeeld:

Financiële bijdrage van de BvS

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(26) De BvS nam de kosten voor de opheffing van gebreken, die 14,55 miljoen DEM beliepen, op zich door financiële steun te verlenen ten bedrage van 5 miljoen DEM en een renteloze lening toe te kennen ten belope van 9,55 miljoen DEM. Als zekerheid voor deze lening diende de claim van de DGI op haar verzekeringsonderneming, Colonia Versicherung AG, waarvan deze onderneming ten gunste van de BvS afstand heeft gedaan. Ingevolge een akkoord zou de verzekering 20 % van de totale kosten dekken (circa 2,91 miljoen DEM). Met dit bedrag zou de lening worden verminderd en het zou bijgevolg deel uitmaken van de eigen bijdrage van de investeerder.

Financiële bijdrage van de deelstaat Saksen-Anhalt

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Financiële bijdrage van de investeerders

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(27) Zoals uit het bovenstaande blijkt, beloopt de financiële bijstand van de overheid ten minste 17,22 miljoen DEM, waarvan 3,38 miljoen DEM als investeringsbijdragen en 0,27 miljoen DEM als investeringspremies werden verstrekt, beide goedgekeurde steunregelingen. Steunmaatregelen ten belope van minimaal 13,57 miljoen DEM, namelijk het uitstel van terugbetaling alsmede een toelage en een lening voor de opheffing van de gebreken, vallen echter niet onder de goedgekeurde steunregelingen en moeten daarom door de Commissie worden beoordeeld.

E. Marktanalyse

1. Huishoudelijke gas- en elektrische toestellen

(28) De belangrijkste relevante markt voor de onderneming is ten minste Europa. Er bestaan geen handelsbelemmeringen, en ten aanzien van de technische harmonisering geldt de gemeenschapswetgeving betreffende elektrische apparaten in de EVA-landen die de EER-overeenkomst hebben ondertekend. De grote Europese fabrikanten zijn in de regel binnen hun respectieve "nationale territoria" sterk vertegenwoordigd. Als gevolg van de integratie van de Gemeenschap en de EVA-landen en de daaruit voortvloeiende opheffing van handelsbelemmeringen zijn de markten niet langer beperkt tot het nationale grondgebied(10).

(29) De Gemeenschap vormt nog steeds een van de grootste afzetmarkten, hoewel de betekenis van Europa in vergelijking met de Aziatische regio afneemt. De concurrentiedruk die van de derde landen, en met name de Aziatische en Oost-Europese landen uitgaat, zal wellicht nog stijgen, hetgeen reeds een negatief effect heeft op het marktaandeel van de fabrikanten in de Gemeenschap. De algemene trend op de markt leidt tot een snel om zich heen grijpend proces van concentratie, met een toenemend aantal overnames en joint ventures en het plaatsen van de productie en bedrijfsvoering op pan-Europese basis.

(30) Onder de Europese fabrikanten van elektrische en niet-elektrische verwarmingstoestellen neemt Duitsland de eerste plaats in. Bij verwachte groeipercentages van circa 2,5 % voor de komende jaren zijn de prognoses ten aanzien van de consumptie in Duitsland evenals in Italië gematigd optimistisch. De algemene ontwikkeling gaat in de richting van innovatie van de productie, comfort voor de eindgebruikers, milieubescherming en energiebesparing(11).

(31) Deze markt is verzadigd en lijdt aan overcapaciteit(12). In de komende jaren worden op de Europese markten bescheiden groeipercentages van 2 à 3 % verwacht.

(32) Volgens de gegevens die naar aanleiding van het inleiden van de officiële controleprocedure werden ingediend, bevindt de markt voor fornuizen zich sedert enige jaren in een fase van achteruitgang en wordt zij beheerst door Oost-Europese fabrikanten, die duidelijk lagere prijzen kunnen bieden.

2. Industriële schakelkasten

(33) De secundaire activiteit van de DGI is de vervaardiging en verkoop van schakelkasten voor binnenopstelling, die personen tegen ongewild contact met de ingebouwde toestellen en de toestellen in zekere mate tegen vuil, stof en corrosie moeten beschermen. Deze markt is nauw verbonden met die voor de bijbehorende apparatuur (schakeltoestellen). Als gevolg van de overcapaciteit in de sector stroomopwekking en de dalende investeringen is de groei op deze markt in de afgelopen vijf jaar langzamer gaan verlopen(13).

III. INLEIDING VAN DE FORMELE ONDERZOEKSPROCEDURE

(34) Op 24 april 1999 werd de formele onderzoeksprocedure vergezeld van een uitnodiging tot het verstrekken van inlichtingen ingeleid, aangezien herstel van de rentabiliteit uiterst twijfelachtig scheen te zijn, en wel vooral omdat het plan tot herstel van de levensvatbaarheid van de onderneming blijkbaar niet op een realistische basis berustte. De door Duitsland verstrekte gegevens betreffende de totale kosten van de herstructurering waren hetzij onvolledig, hetzij misleidend en strookten blijkbaar niet met de economische realiteit. Niet in de laatste plaats was de markt verzadigd en leed deze aan overcapaciteit, terwijl het plan niet in een noemenswaardige capaciteitsvermindering voorzag.

IV. REACTIES VAN BELANGHEBBENDEN

(35) Na de publicatie van de brief aan Duitsland in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen in juli 1999 ontving de Commissie opmerkingen van de curator van de DGI en van het Verenigd Koninkrijk. Deze opmerkingen zijn aan Duitsland medegedeeld en deze lidstaat is in de gelegenheid gesteld zijnerzijds opmerkingen terzake te maken.

V. BEOORDELING

(36) Op 18 mei 1999 werd Duitsland door middel van een verzoek om inlichtingen uitgenodigd de Commissie binnen een maand de nodige gegevens te verstrekken ter beoordeling van de maatregelen in het kader van het onderzoek. De Commissie betreurt dat Duitsland niet is ingegaan op dit verzoek om inlichtingen en gaat daarom overeenkomstig artikel 13, lid 1, van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad(14) tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 88 van het EG-Verdrag bij de hiernavolgende beoordeling uit van de beschikbare informatie.

A. Steun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag

(37) Financiële maatregelen van de staat ten behoeve van een in moeilijkheden verkerende onderneming in de bovengenoemde sector kunnen de mededinging vervalsen en de handel tussen de lidstaten nadelig beïnvloeden. De individuele maatregelen dienen ingevolge artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag te worden onderzocht.

(38) De verkoop van onroerend goed aan de BvS kan niet als steun worden aangemerkt aangezien hierbij de voorwaarden van de markt in acht werden genomen en de beginselen werden geëerbiedigd die in de mededeling van de Commissie betreffende staatssteunelementen bij de verkoop van gronden en gebouwen door openbare instanties(15) zijn vastgelegd.

(39) De investeringsbijdragen ten belope van 3,38 miljoen DEM waren gebaseerd op een door de Commissie goedgekeurde regeling. De daarin aangegeven maxima werden gerespecteerd(16). De investeringspremies ten bedrage van 0,27 miljoen DEM berustten eveneens op een goedgekeurde steunregeling en blijven binnen de daarin vastgelegde maxima(17). Bijgevolg behoeven deze maatregelen niet door de Commissie te worden beoordeeld, hoewel er bij de evaluatie van de evenredigheid rekening mee dient te worden gehouden.

(40) Zowel het uitstel van terugbetaling van het bedrag van 1,93 miljoen DEM, respectievelijk 2,66 miljoen DEM als een subsidie van 5 miljoen DEM en een lening van 6,64 miljoen DEM worden als nieuwe steunmaatregelen beschouwd. Voor deze maatregelen werden overheidsmiddelen gebruikt, en er moet worden gesproken van vervalsing, respectievelijk het gevaar van vervalsing van de mededinging en van een ongunstige beïnvloeding van de handel tussen lidstaten. Hierdoor zijn de onderneming voordelen toegekend die zij in een dergelijke moeilijke situatie van een particuliere investeerder niet had kunnen verwachten. Bijgevolg bedragen de niet binnen de werkingssfeer van goedgekeurde steunregelingen vallende nieuwe steunmaatregelen die voor de herstructurering van de DGI gelden en door de Commissie dienen te worden beoordeeld in totaal ten minste 13,57 miljoen DEM.

B. Uitzonderingen uit hoofde van artikel 87, lid 3, onder c) van het EG-Verdrag

(41) Volgens artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag zijn steunmaatregelen van de staten die ten gunste van bepaalde ondernemingen worden toegekend onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt in zoverre zij het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden en de mededinging op de gemeenschappelijke markt vervalsen, respectievelijk dreigen te vervalsen. Dergelijke steunmaatregelen zijn in de regel onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt voorzover zij niet onder de uitzonderingsregelingen van hetzij artikel 87, lid 2, hetzij artikel 87, lid 3, vallen.

(42) De uitzonderingsregeling van artikel 87, lid 2, van het EG-Verdrag is in het onderhavige geval niet van toepassing, aangezien de steunmaatregelen noch van sociale aard zijn en aan individuele verbruikers worden toegekend, noch voor het herstel van schade dienen die is veroorzaakt door natuurrampen of andere buitengewone gebeurtenissen, terwijl ze evenmin aan de economie van bepaalde streken van de Bondsrepubliek Duitsland worden toegekend.

(43) Verdere uitzonderingen worden in artikel 87, lid 3, onder a) en c), van het EG-Verdrag behandeld. In het onderhavige geval is artikel 87, lid 3, onder c), van toepassing aangezien de voornaamste bedoeling van de steun niet de regionale ontwikkeling is maar het herstel van de rentabiliteit op lange termijn van een onderneming in moeilijkheden. Volgens deze regeling staat het ter beoordeling van de Commissie steunmaatregelen van de staten toe te laten die met het oog op de ontwikkeling van bepaalde bedrijfstakken worden toegekend voorzover zij de handel niet zodanig beïnvloeden dat zulks in strijd is met het gemeenschappelijk belang. In haar communautaire kaderregeling voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden(18) heeft de Commissie de voorwaarden voor een positieve uitoefening van haar beoordelingsbevoegdheid aangegeven. Naar de mening van de Commissie is geen van de andere communautaire kaderregelingen, bijvoorbeeld ten aanzien van onderzoek en ontwikkeling, voor kleine en middelgrote ondernemingen, dan wel voor werkgelegenheid en opleiding, van toepassing.

1. Herstel van de rentabiliteit

(44) Voor de toekenning van herstructureringssteun is nodig dat er een uitvoerbaar, samenhangend en verstrekkend herstructureringsplan voorhanden is, in het kader waarvan de rentabiliteit van de onderneming op lange termijn binnen een passende termijn en op basis van realistische uitgangspunten kan worden hersteld. In het geval van de DGI trad het huidige plan in 1997 in werking en zou dit uiterlijk in 2000 volledig zijn uitgevoerd. De Commissie stelt vast dat het verwachte resultaat niet werd bereikt.

(45) Overzicht

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(46) Zoals bij analyse van de cijfers blijkt, liep de omzet in 1998 terug, herstelde deze zich in 1999 en steeg hij in het laatste jaar van uitvoering van het herstructureringsplan met 25 %. Het plan was voornamelijk gebaseerd op het verwachte succes van de nieuwe fornuizen en de naar de wensen van de klanten vervaardigde schakelkasten, die door de DGI zouden worden ontwikkeld, hetgeen een aanzienlijke stijging van de omzet ten gevolge zou hebben en bijgevolg het herstel van de rentabiliteit op lange termijn zou verzekeren. Uitgaande van de marktsituatie was deze veronderstelling blijkbaar niet realistisch en waren er externe factoren in het spel waarop de onderneming geen invloed had.

(47) In het verslag betreffende de insolventieprocedure van de DGI wordt onomwonden verklaard dat de marktstrategie van de onderneming verkeerd was. Vastgesteld wordt dat het onrealistisch was om de dalende vraag naar fornuizen te willen compenseren met het verhoopte succes van een nieuw fornuis. Wat de klantgerichte schakelkasten betreft, was volgens het bericht de verwachte penetratie van deze markt, die door een concurrent wordt beheerst, niet op realistische prijshypothesen gebaseerd(19).

(48) Het herstructureringsplan, dat ter staving van de herziene berekening van de herstructureringskosten was voorgelegd, was hetzij onvolledig hetzij misleidend. De totale kosten van de herstructurering waren 13,2 miljoen DEM te laag aangegeven en waren dus in feite aanzienlijk hoger dan in de herziene berekening was opgevoerd. Bijgevolg was het voorgenomen herstel van de rentabiliteit van de onderneming op lange termijn niet op de economische realiteit gebaseerd.

(49) De Commissie komt tot de conclusie dat het plan niet op realistische veronderstellingen berustte en bijgevolg niet geschikt was om de rentabiliteit op lange termijn van de DGI te herstellen.

2. Geen onaanvaardbare vervalsing van de concurrentie

(50) In het kader van het herstructureringsplan moeten maatregelen worden genomen om negatieve effecten voor de concurrenten zoveel mogelijk te compenseren. Anders zou de in het kader van de privatisering toegekende bijstand strijdig zijn met het algemeen belang en zou deze niet overeenkomstig artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag kunnen worden toegekend.

(51) Wanneer objectieve beoordeling van de omstandigheden op het gebied van vraag en aanbod aantoont dat er op de relevante markt binnen de Gemeenschap, waarop de onderneming actief is, sprake is van structurele overcapaciteit, dan moet in het herstructureringsplan derhalve een in verhouding tot het toegekende steunbedrag staande bijdrage tot de herstructurering van de op de relevante markt actieve bedrijfstak worden geleverd door middel van een onomkeerbare verlaging of opheffing van capaciteit.

(52) In verband met de herstructurering werden er maatregelen tot aanpassing van de productie genomen(20). Volgens de door Duitsland ingediende gegevens zou het jaarlijks door de onderneming geproduceerde aantal eenheden na de uitvoering van het herstructureringsplan met 8500 zijn gedaald. Dit zou hoofdzakelijk zijn bereikt door een deel van de productie naar de Tsjechische Republiek te verplaatsen. Aangezien de relevante markt op zijn minst uit Europa bestaat kan de Commissie de verplaatsing van de productie naar een ander Europees land niet als een duurzame capaciteitsvermindering in de zin van de kaderregeling beschouwen. Bovendien vertegenwoordigt de totale productie na de aanpassing volgens de gegevens die Duitsland heeft ingediend slechts een bezetting van de productiecapaciteit van 54 %. Vast staat dus dat de potentiële capaciteit van de onderneming onveranderd is gebleven en dat de vermindering geenszins duurzaam is.

(53) De Commissie bevestigt dat zowel de primaire als de secundaire markten waarop de DGI actief is verzadigd zijn en aan overcapaciteit lijden. Desondanks had de DGI niet voorzien in capaciteitsvermindering en had zij een verhoging van de omzet verwacht. Ook al wordt ervan uitgegaan dat de DGI een KMO is die zich in een steunregio in de zin van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag bevindt(21), kan de Commissie niet uitsluiten dat er onaanvaardbare concurrentievervalsingen zullen optreden, gezien de kennelijke toestand van overcapaciteit op de relevante markten. Voorts stelt de Commissie vast dat de DGI 234 personeelsleden telt en bijgevolg de criteria voor een KMO in de zin van de kaderregelingen inzake overheidssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen(22) zo goed als overschrijdt.

3. Verhouding tot de kosten en baten van de herstructurering

(54) De omvang en intensiteit van de bijstand moeten beperkt blijven tot het voor de herstructurering noodzakelijke minimum en in verhouding staan tot de uit het oogpunt van de Gemeenschap verwachte baten. Daarom moeten de investeerders een eigen financiële bijdrage leveren tot het herstructureringsplan. Daarenboven moet de bijstand in zodanige vorm worden verstrekt dat de onderneming niet de beschikking krijgt over een liquiditeitsoverschot, die zij voor agressieve en de markt verstorende activiteiten zou kunnen gebruiken, die geen verband houden met het herstructureringsproces.

(55) In het geval van de DGI werden liquide middelen ten bedrage van in totaal 15,29 miljoen DEM toegekend. Het uitstel van terugbetaling heeft geen gevolgen voor de liquiditeit. Niettemin komt de ontvanger in het genot van steun ten bedrage van minimaal 17,22 miljoen DEM.

(56) In de door Duitsland ingediende herziene berekening zijn de herstructureringskosten met 27,11 miljoen DEM opgevoerd, maar deze cijfers vallen blijkbaar ongeveer 13 miljoen DEM te laag uit en belopen bijgevolg in totaal 40,31 miljoen DEM. Derhalve kan niet worden vastgesteld of de ter dekking van deze kosten beschikbaar gestelde financiële middelen voldoende zijn geweest voor de herstructurering.

(57) De investeerders hebben zich ertoe verbonden uit eigen middelen in totaal 9,88 miljoen DEM bij te dragen. Aangezien de totale kosten van de herstructurering niet vaststaan is het moeilijk de evenredigheid van de eigen bijdrage van de investeerders te evalueren; deze lijkt 24 tot 36 % van de herstructureringskosten uit te maken.

4. Volledige uitvoering van het herstructureringsplan

(58) De onderneming moet het bij de Commissie ingediende herstructureringsplan volledig uitvoeren. Duitsland heeft de Commissie niet medegedeeld in welke mate het herstructureringsplan ten tijde van de opening van de insolventieprocedure was uitgevoerd, hoewel hierom bij de inleiding van de procedure, die vergezeld ging van een verzoek om inlichtingen, uitdrukkelijk was verzocht. Gezien het ontbreken van deze gegevens en het feit dat het tijdvak van herstructurering zich van 1997 tot 2000 uitstrekte en de onderneming op 3 maart 1999 de insolventieprocedure aanvroeg, acht de Commissie deze voorwaarde van de kaderregeling niet vervuld.

VI. CONCLUSIES

(59) De Commissie stelt vast dat Duitsland de steun ten gunste van de DGI in strijd met artikel 88, lid 3, van het Verdrag heeft toegekend en dat deze steun onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De steun die Duitsland aan de Dessauer Geräteindustrie GmbH (DGI) heeft verleend ten bedrage van ten minste 6,93 miljoen EUR (13,57 miljoen DEM), vermeerderd met rente, is onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt. Overeenkomstig de beschikbare informatie omvat deze steun de volgende maatregelen:

- een lening van de Bundesanstalt für vereinigungsbedingte Sonderaufgaben (BvS) ten bedrage van 3,39 miljoen EUR (6,64 miljoen DEM),

- een subsidie van de BvS ten bedrage van 2,55 miljoen EUR (5 miljoen DEM),

- de aflossing van een schuld aan de BvS waarvoor uitstel van terugbetaling was verleend en die volgens de gegevens die Duitsland heeft verstrekt 0,98 miljoen EUR (1,93 miljoen DEM) beloopt en in het verslag betreffende de insolventieprocedure van de DGI als 1,36 miljoen EUR (2,66 miljoen DEM) is opgevoerd (het is niet duidelijk welk van deze beide bedragen het juiste is), inclusief de desbetreffende opgelopen rente.

Artikel 2

1. Duitsland neemt alle nodige maatregelen om de in artikel 1 genoemde, op onwettige wijze toegekende steun van de ontvanger terug te vorderen.

2. De terugvordering van deze steun geschiedt volgens de nationale procedures. Voor de terug te vorderen steun wordt rente in rekening gebracht vanaf het tijdstip waarop de onwettige steun ter beschikking stond van de ontvanger tot de datum van feitelijke terugbetaling. De rente wordt op basis van het voor de berekening van het subsidie-equivalent van de regionale bijstand gebruikte referentiepercentage berekend.

Artikel 3

Duitsland deelt de Commissie binnen twee maanden na de betekening van deze beschikking mede welke maatregelen het heeft genomen om aan de beschikking uitvoering te geven.

Artikel 4

Deze beschikking is gericht tot de Bondsrepubliek Duitsland.

Gedaan te Brussel, 15 februari 2000.

Voor de Commissie

Mario Monti

Lid van de Commissie

(1) PB C 213 van 24.7.1999, blz. 12.

(2) Zie voetnoot 1.

(3) PB C 213 van 23.7.1996, blz. 4.

(4) E 15/92, SG(92) D/17613 van 8 december 1992. Punt 3 van de THA-regeling E15/92 houdt in dat wanneer er geen bieder kan worden gevonden die bereid is een positieve prijs te betalen en de Treuhandanstalt niettemin tot verkoop besluit, er sprake kan zijn van een subsidie ingeval de sluiting van de onderneming de goedkoopste oplossing zou zijn. De Commissie moet in kennis worden gesteld van dergelijke verkopen tegen negatieve prijzen wanneer de onderneming meer dan 1000 werknemers telt. Bij de DGI waren minder dan 1000 personeelsleden werkzaam en het bedrijf bleef beneden de in de regeling aangegeven grenswaarden, zodat de maatregelen onder deze regeling vielen.

(5) 21e kaderplan van de Gemeinschaftsaufgabe ter verbetering van de regionale economische structuur. Maatregelen die binnen de werkingssfeer van deze wet vallen worden beschouwd als regionale investeringssubsidie in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag en werden overeenkomstig de in artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag vervatte uitzonderingsregeling goedgekeurd (steunmaatregel N 292/92).

(6) Tot oktober 1998 waren 27000 fornuizen gecontroleerd. De onderneming ging ervan uit dat alle defecten vóór eind 2000 zouden zijn opgeheven.

(7) De DGI heeft afstand gedaan van haar verhaalsrecht tegen Colonia Versicherung AG ten gunste van de BvS, zodat het door Colonia Versicherung AG uitbetaalde bedrag rechtstreeks aan de BvS werd overgemaakt.

(8) Deze verkoop vond plaats overeenkomstig de beginselen die in de mededeling van de Commissie betreffende staatssteunelementen bij de verkoop van gronden en gebouwen door openbare instanties zijn vervat (PB C 209 van 10.7.1997). Bij de verkoop werden de marktvoorwaarden in acht genomen, terwijl de marktwaarde werd vastgesteld door een onafhankelijke taxateur (architect Heinz Spies, benoemd door de Kamer van Koophandel van Dortmund) op basis van algemeen erkende marktindicatoren en schattingscriteria.

(9) Dit bedrag diende volgens overeenkomst op 30 juni 1999 en op 30 juni 2000 in termijnen en met rente te zijn terugbetaald (waarbij het rentepercentage 2 punten boven het officiële disconto van de Deutsche Bundesbank ligt). De betaling is door een persoonlijke borgstelling van de heer Schröer ten belope van 1 miljoen DEM en door de onderneming met 0,931 miljoen DEM aan voorraden en inventaris gewaarborgd.

(10) Beschikking van de Commissie van 21 juni 1994, zaak nr. IV/M.458 (PB C 187 van 9.7.1994).

(11) "Panorama of European Industry" 1997, deel 2, 13-60 NACE (herziening 1) 29.7.

(12) Schrijven van DG Ondernemingen, 01520 van 17 februari 1999.

(13) "Panorama of European Industry" 1997, deel 2, 15-8, NACE (herziening 1) 31.20.

(14) PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1.

(15) PB C 209 van 10.7.1997.

(16) Investeringsbijdragen uit hoofde van het 27e kaderplan van de Gemeinschaftsaufgabe ter verbetering van de regionale economische structuur (N 100/98). Volgens punt 2.5 van dit plan mogen tot 50 % van de vereiste investeringen met middelen van de Gemeinschaftsaufgabe worden bekostigd.

(17) Overeenkomstig de Wet op de investeringspremies mag in het geval van KMO's maximaal 10 % van de tot eind 1998 uitgevoerde en gesteunde investeringen door investeringspremies worden gefinancierd. Vanaf 1999 wordt dit maximum tot 20 % verhoogd.

(18) PB C 368 van 23.12.1994.

(19) In deze sector werd voor 1998 een omzet van 15 tot 18 miljoen DEM verwacht; in feite werd slechts 5 miljoen DEM bereikt.

(20) Tot deze maatregelen behoorden de verplaatsing van de productie van reserveonderdelen naar andere ondernemingen, de uitbesteding van het onderhoud en de aanpassing van verschillende takken van de productie.

(21) Arrest van het Hof van 14 januari 1997 in zaak C 169/95 Koninkrijk Spanje/Commissie, Jurisprudentie 1997, blz. I-135.

(22) Zie voetnoot 3.