Mededeling inzake de tenuitvoerlegging van Richtlijn 89/618/Euratom van de Raad van 27 november 1989 betreffende de informatie van de bevolking over de bij stralingsgevaar toepasselijke maatregelen ter bescherming van de gezondheid en over de alsdan te volgen gedragslijn

(91/C 103/03)

Men het oog op de tenuitvoerlegging van Richtlijn 89/618/Euratom van de Raad van 27 november 1989 betreffende de informatie van de bevolking over de bij stralingsgevaar toepasselijke maatregelen ter bescherming van de gezondheid en over de alsdan te volgen gedragslijn [1], en na raadpleging van de in artikel 31 van het Euratom-Verdrag bedoelde groep wetenschappelijke deskundigen, deelt de Commissie het volgende mede betreffende de artikelen 5 en 6 van voornoemde richtlijn en de daarbij behorende bijlagen:

I. ALGEMENE OPMERKINGEN

1. Het doel van deze mededeling is de Lid-Staten hulp te bieden bij het omzetten van de richtlijn in nationaal recht.

Zij dient als een referentiedocument te worden beschouwd, aangezien de Lid-Staten alleen door de bepalingen van de richtlijn gebonden zijn.

Ter wille van het praktische nut van de mededeling is een aantal voorbeelden opgenomen van de manier waarop sommige Lid-Staten de doelstellingen hebben verwezenlijkt.

2. Deze op 27 november 1989 door de Raad goedgekeurde richtlijn is bedoeld ter aanvulling van Richtlijn 80/836/Euratom van de Raad van 15 juli 1980 houdende wijziging van de richtlijnen tot vaststelling van de basisnormen voor de bescherming van de gezondheid der bevolking en der werkers tegen de aan ioniserende straling verbonden gevaren [2], inzonderheid artikel 45 op grond waarvan de Lid-Staten verplicht zijn, ingeval zich een ongeval zou voordoen, te voorzien in interventieniveaus en -middelen om de gezondheid van de bevolking te beschermen.

3. Richtlijn 89/618/Euratom voorziet in twee soorten acties:

- in normale omstandigheden: de informatie vooraf van de bevolking die bij stralingsgevaar kan worden getroffen (artikel 5 van de richtlijn);

- bij stralingsgevaar: informatie van de feitelijk getroffen bevolking (artikel 6 van de richtlijn).

Deze twee soorten informatie vullen elkaar aan en dienen derhalve indien mogelijk allebei te worden verstrekt. Dit zou steeds moeten gebeuren voor de in artikel 2 bedoelde installaties en werkzaamheden. Als het om ongevallen bij het transport gaat, of bij het neerstorten van nucleair voortgestuwde satellieten, zal het dikwijls niet mogelijk zijn „informatie vooraf” te verschaffen, maar in veel gevallen kan een „eerste informatie” tijdens de vooralarmfase wel mogelijk zijn, bij voorbeeld als een satelliet begint aan een val die verschillende dagen of weken zal duren, of bij een schipbreuk waarbij de met radioactief materiaal geladen containers (nog) niet lekken. In die vooralarmfase kan „eerste informatie” worden gegeven als voorbereiding op de verdere informatie die noodzakelijk kan zijn als ten gevolge van het ongeval een grote hoeveelheid radioactiviteit vrijkomt.

4. De twee in de richtlijn genoemde soorten informatie hebben niet alleen betrekking op de beschermingsmaatregelen en op de bij stralingsgevaar te volgen gedragslijn, maar ook op de basiskennis van radioactiviteit en de effecten daarvan.

5. Uit de ervaringen in verband met de toepassing van artikel 8 van Richtlijn 82/501/EEG van de Raad van 24 juni 1982 inzake de risico's van zware ongevallen bij bepaalde industriële activiteiten [3], de zogenoemde „Seveso”-richtlijn, die betrekking heeft op de voorlichting van de bevolking over het risico van zware ongevallen met uitzondering van kernongevallen, is gebleken dat voorlichting van de bevolking over technische risico's alleen dan doeltreffend is als aan de volgende criteria wordt voldaan:

- een grote mate van samenwerking tussen de betrokken partijen (nationale, regionale en plaatselijke overheid, exploitant van de installatie).

Hiertoe kunnen overeenkomsten worden afgesloten over de onderlinge bevoegdheidsverdeling tussen de partijen, over de wijze en de tijdstippen waarop de informatie wordt verspreid, en over de inhoud van die informatie;

- de informatie van het publiek maakt integrerend deel uit van het rampenplan.

6. Wanneer soortgelijke aanbevelingen voor rampenplannen voor andere grote bedrijfsongevallen gelden, is het wellicht beter alle adviezen in één document te bundelen om het publiek niet nodeloos te vervelen of in de war te brengen.

II. INFORMATIE VOORAF

A. Informatieverspreiding (artikel 5)

1. Er moet een duidelijk onderscheid worden gemaakt tussen de regionale of plaatselijke bevolking die in de buurt van vaste installaties woont en waarvoor regionale of plaatselijke rampenplannen zijn opgesteld, en de bevolking in het algemeen die eventueel betrokken wordt bij een nationaal rampenplan dat ook betrekking kan hebben op ongevallen buiten het nationale grondgebied of op ongevallen waarbij geen vaste installaties betrokken zijn (bij voorbeeld ongevallen bij het transport van radioactieve stoffen).

De informatie vooraf die krachtens artikel 5 aan deze twee bevolkingsgroepen moet worden gegeven, is totaal anders. Aan de bevolking in de buurt van een vaste installatie moet uitvoeriger informatie worden verstrekt dan aan de overige bevolking, die immers minder kans loopt door stralingsgevaar te worden getroffen.

Bij voorlichting van de regionale of plaatselijke bevolking is het raadzaam het terrein voor te bereiden door van te voren alleen de sleutelfiguren van de informatieverspreiding specifiek voor te lichten, bij voorbeeld het personeel van de installaties, de plaatselijke politici en de pers, evenals degenen die rechtstreeks verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van het rampenplan.

2. De oprichting van plaatselijke comité's, bestaande uit vertegenwoordigers van de plaatselijke overheid, van de bevoegde nationale overheidsdiensten en van de betrokken organisaties, kan van doorslaggevend belang zijn om de plaatselijke bevolking voldoende en gedetailleerd te informeren.

3. Een van de meest geschikte middelen is het basisrampenplan, dat in begrijpelijke taal kan worden gesteld en op grote schaal onder de gehele bevolking verspreid.

Ook kan de bevolking onder door de bevoegde autoriteiten vastgestelde voorwaarden in staat worden gesteld om kennis te nemen van het regionale of plaatselijke rampenplan, waarbij rekening wordt gehouden met het confidentiële karakter van de informatie en met de nationale veiligheid.

4. Ook via schoolprogramma's op alle niveaus kan informatie worden verstrekt.

5. De Lid-Staten moeten zelf het initiatief tot voorlichting van de bevolking nemen, zonder dat die daarom hoeft te vragen (artikel 5, lid 3, van de richtlijn).

6. De Lid-Staten moeten vaststellen hoe de burgers individueel worden voorgelicht, bij voorbeeld door middel van persoonlijk geadresseerde brieven of brochures en hoe de plaatselijke bevolking als geheel wordt benaderd, bij voorbeeld via aanplakbiljetten binnen een bepaalde straal, door mededelingen in plaatselijke kranten, uitzendingen van de lokale radio of tv-zenders, tentoonstellingen met plattegronden, dossiers, geografische tabellen en maquettes, bezoeken aan de installaties, en openbare vergaderingen.

In openbare aankondigingen of in de via brieven of brochures verspreide informatie kan de overheid nader aangeven waar of bij welke instelling aanvullende informatie kan worden geraadpleegd of verkregen.

Om ervoor te zorgen dat de informatie vooraf op het kritieke moment niet is zoekgeraakt, kan ze worden opgenomen in publikaties die normaal gesproken ook in crisissituaties beschikbaar zijn (zoals het telefoonboek).

7. De Lid-Staten zijn verantwoordelijk voor het vaststellen van de frequentie waarmee de informatie wordt verspreid. De tussentijd moet voldoende kort zijn om te waarborgen dat op ieder ogenblik bijgewerkte informatie beschikbaar is (bij voorbeeld elke twee of drie jaar).

8. Ongeacht de normale frequentie van bijwerking van de voorlichting moet de informatie ook bijgewerkt worden bij elke belangrijke wijziging in het rampenplan die van praktisch belang is voor de bevolking, bij voorbeeld bij veranderingen in het alarmsysteem, in de beschermende maatregelen en in het geografische gebied dat door het rampenplan wordt bestreken.

B. Inhoud van de informatie (bijlage I van de richtlijn)

DOORZICHTIGHEID SCHEPT VERTROUWEN

1. In normale omstandigheden moet de informatie vooral een pedagogisch doel dienen en het publiek gerustellen omtrent het bestaan van rampenplannen, zowel op nationaal niveau voor de gevaren in verband met mobiele installaties en voor de gevaren die buiten het nationale grondgebied hun oorzaak vinden, als op regionaal of plaatselijk niveau voor de vaste installaties.

De bedoeling is dat de bevolking de boodschap ernstig opvat zonder meteen het gevaar te overschatten. Daarom moeten de mededelingen geloofwaardig zijn en de bevolking doen inzien dat de rampenplannen in een echte noodsituatie ook uitvoerbaar zijn.

2. De vier in bijlage I genoemde punten dienen in de informatie vooraf te zijn opgenomen, ook bij de voorlichting in het kader van nationale voorlichtingsprogramma's.

De Lid-Staten mogen, getuige artikel 11 van de richtlijn, ook andere dan de in bijlage I genoemde elementen in hun voorlichting opnemen.

Het is eveneens van belang informatie te verspreiden over stralingsbescherming in het algemeen, dus niet alleen over kernenergie, maar ook over alle stralingsbronnen die aanleiding kunnen geven tot acuut stralingsgevaar.

3. Basiskennis over radioactiviteit en de effecten daarvan

In het kader van de informatie vooraf kunnen de volgende elementen aan bod komen:

Basiskennis over radioactiviteit

De wetenschappelijke begrippen in verband met de fysische aspecten en de dosimetrie dienen in begrijpelijke taal te worden verklaard:

- de bgrippen „activiteit” en „dosis”;

-wetenschappelijke eenheden in verband met deze hoeveelheden (alleen Becquerel en Sievert behandelen);

-vergelijking tussen natuurlijke en kunstmatige radioactiviteit.

Gevolgen voor mens en milieu

-het verschil tussen bestraling en besmetting;

-onderscheid tussen onmiddelijke gevolgen en gevolgen op lange termijn;

-de verschillende manieren waarop de mens kan worden blootgesteld, inclusief via de voedselketen.

Het is wenselijk deze algemene informatie aan te vullen met gegevens over de algemene beginselen van de stralingsbescherming.

4. De verschillende soorten van stralingsgevaar en de gevolgen voor mens en milieu

De voorlichting van de bevolking die in de buurt van een installatie woont, dient de volgende elementen te omvatten:

-een eenvoudige uitleg van de op het terrein van de installatie verrichte werkzaamheden;

-de geringe kans op een ongeval dat voor de bevolking gevolgen heeft;

-de aard, omvang en verdeling in de tijd van de emissies (gas, stof, vloeistof) die bij een ongeval uit de installatie kunnen vrijkomen.

Om de gevolgen van de verschillende situaties uit te leggen, kan gebruik worden gemaakt van de INES (Internationale Schaal voor Nucleaire Incidenten).

5. Noodmaatregelen om de bevolking bij stralingsgevaar te alarmeren, te beschermen en hulp te bieden

-Wijze waarop alarm wordt gegeven (sirenes, radio, televisie, politie).

-Voor de plaatselijke rampenplannen: uitleg van de organisatie ervan en van de beschermende maatregelen.

6. Passende informatie over de door de bevolking bij stralingsgevaar te volgen gedragslijn

Voor het gedrag op korte termijn (eerste uren of dagen na het ongeval) kan de raad worden gegeven op het alarm te letten, binnenshuis te blijven, naar de radio te luisteren en te wachten op verdere instructies.

Voor de langere termijn kunnen aanwijzingen worden gegeven in verband met zelfbeschermingsmaatregelen, de naleving van de instructies in verband met decontaminatie en bij voorbeeld de voorzorgsmaatregelen bij de consumptie van levensmiddelen en drinkwater.

III. INFORMATIE BIJ STRALINGSGEVAAR

A. Informatieverspreiding (artikel 6 van de richtlijn)

1. Bij daadwerkelijk stralingsgevaar moet de informatie systematisch, snel en in alle openheid gebeuren, als men wil dat de feitelijk getroffen bevolking de juiste gedragslijn volgt. Dit is alleen mogelijk indien men het vertrouwen van de bevolking kan winnen.

De geloofwaardigheid van de informatie hangt grotendeels af van de tijd waarbinnen die verstrekt wordt, en van de organisatie van de informatieverspreiding.

Zoals bepaald in artikel 6, lid 1, moet de bevolking onmiddelijk geïnformeerd worden, aangezien het uitblijven van informatie en de onwetendheid van het publiek tot grote ongerustheid en onvoorspelbare reacties kunnen leiden; derhalve dienen de Lid-Staten reeds in de vooralarmfase de bevolking te verwittigen (bijlage II, punt 2).

Er moet voor directe informatiebronnen worden gekozen (landelijke, regionale en plaatselijke pers en radio, televisie, telefoon, eventueel beeldscherminformatie zoals teletekst).

Alles moet in het werk worden gesteld om te voorkomen dat tegenstrijdige berichten de wereld worden ingestuurd; er kan voor de coördinatie van de berichtgeving bij voorbeeld een nationaal bureau worden opgericht of aangewezen.

2. De Lid-Staten zijn verplicht het publiek over het stralingsgevaar te informeren zodra de situatie dusdanig is dat verwacht kan worden dat de bevolking in het jaar volgend op het ongeval, blootgesteld zal zijn aan meer dan de jaarlijkse dosislimiet die in de communautaire basisnormen inzake stralingsbescherming is vastgesteld (artikel 12 van Richtlijn 80/836/Euratom).

B. Inhoud van de informatie (bijlage II van de richtlijn)

De informatie moet aan de situatie zijn aangepast en behoeft niet steeds alle in bijlage II genoemde punten te bevatten. Er zijn verschillende situaties mogelijk:

- vooralarmsituaties (bijlage II, punt 2);

-situaties waarbij het soort ongeval bekend is (bijlage II, punt 1, onder a));

-situaties waarin beschermende maatregelen en acties vereist zijn (bijlage II, punt 1, onder b) en c): opties naar gelang van de situatie).

2. In de richtlijn worden de gemeenschappelijke doelstellingen van de rampenplannen op het gebied van de informatieverspreiding vastgesteld:

-de hoofdlijnen van de rampenplannen moeten van te voren aan de bevolking bekend worden gemaakt;

-zij dienen tevens overeenkomstig bijlage II van de richtlijn regelingen te bevatten voor voorlichting in een ongevalsituatie.

3. Afhankelijk van het specifieke geval dient de informatie uit volgende elementen te bestaan:

Informatie over het zich voordoende geval van stralingsgevaar

-plaats, datum en uur van het ongeval;

-soort stralingsgevaar;

-voornaamste eigenschappen van de bij het ongeval vrijgekomen radioactieve stoffen;

-bedreigde zone;

-te verwachten verloop van de situatie, met mogelijke invloed van klimaats- en meteorologische factoren.

Beschermingsinstructies

-personenverkeer in de open lucht, binnenshuis blijven;

-consumptie van levensmiddelen en drinkwater (aanlengen, schoonmaken);

-beperkingen en waarschuwingen in verband met de consumptie;

-plaats waar onbesmette levensmiddelen en onbesmet drinkwater verkrijgbaar zijn;

-gebruik van kleding en schoeisel;

-lichaamshygiëne;

-distributie van jodiumtabletten;

-evacuatiemaatregelen:

- openbaar vervoer (haltes en dienstregeling);

-reiswegen voor particuliere voertuigen en verkeersbeperkingen;

-plaats en capaciteit van schuilkelders;

-medische centra en maatregelen inzake medische verzorging.

4. Speciale instructies voor bepaalde bevolkingsgroepen

Voor zover nodig kan aanvullende informatie worden verstrekt voor kinderen en zwangere vrouwen (instructies in verband met de consumptie van levensmiddelen, informatie over de blootstelling van embryo en foetus) of voor de landbouwers (instructies in verband met de oogst en de bescherming van het vee).

Indien de informatie via artsen, leraren of journalisten wordt verspreid, moeten zij zo mogelijk reeds tijdens de vooralarmfase vollediger en uitvoeriger geïnformeerd worden.

Ook de directies van scholen, sociale instellingen (bij voorbeeld bejaardentehuizen), ziekenhuizen en bedrijven dienen reeds tijdens de vooralarmfase informatie en instructies te krijgen over de gedragslijn van de aan hen toevertrouwde groepen.

5. Medewerking van de bevolking

De bevolking moet worden opgeroepen om de instructies van de bevoegde autoriteiten na te leven (bij voorbeeld binnenshuis blijven, evacuatie).

6. Herhaling van de basiskennis over radioactiviteit en de gevolgen daarvan

In de praktijk kan het tijdens de eerste dagen na het ongeval moeilijk blijken om relevante aanvullende informatie te verstrekken in verband met de basiskennis over radioactiviteit en de effecten daarvan. Deze informatie kan wellicht beter op een later tijdstip worden verspreid.

IV. SLOTOPMERKINGEN

1. De Commissie verzoekt de Lid-Staten goed nota te nemen van deze mededeling bij de invoering of aanpassing van de voor het omzetten van de richtlijn in nationaal recht noodzakelijke voorschriften en administratieve praktijken.

2. De Commissie herinnert eraan dat de Lid-Staten krachtens artikel 33 van het Euratom-Verdrag verplicht zijn de wettelijke en bestuursrechtlijke ontwerpbepalingen ter naleving van de basisnormen aan de Commissie mede te delen, zodat deze eventueel aanbevelingen kan doen. Dit betekent met name dat alle ontwerpreglementen inzake het recht van de bevolking op voorlichting in verband met stralingsgevaar of rampenplannen aan deze procedure zijn onderworpen om in overeenstemming te zijn met de betrokken richtlijn.

[1] (1) PB nr. L 357 van 7. 12. 1989, blz. 31.

[2] (2) PB nr. L 246 van 17. 9. 1980, blz. 1.

[3] (3) PB nr. L 230 van 5. 8. 1982, blz. 1.

--------------------------------------------------