Beschikking van de Commissie

van 11 december 2002

betreffende staatssteunmaatregel C 46/2001 - Centrales de trésorerie ten uitvoer gelegd door Frankrijk

(kennisgeving geschied onder nummer C(2002) 4827)

(Slechts de tekst in de Franse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2003/883/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, in het bijzonder artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Na de belanghebbenden overeenkomstig genoemd artikel te hebben aangemaand hun opmerkingen kenbaar te maken(1),

Overwegende hetgeen volgt:

I. PROCEDURE

(1) In 1997 heeft de Raad Ecofin ingestemd met een resolutie betreffende een gedragscode inzake de belastingregeling voor ondernemingen(2) met als doel een einde te maken aan schadelijke fiscale praktijken. Naar aanleiding van de toezeggingen die de Commissie heeft gedaan in het kader van deze gedragscode heeft zij in 1998 een mededeling gepubliceerd over de toepassing van de regels betreffende steunmaatregelen van de staten op maatregelen op het gebied van de directe belastingen op ondernemingen(3) (hierna "de Mededeling"). Daarin herhaalt zij er streng op te willen toezien dat deze regels nauwgezet worden nageleefd en volgens het beginsel van gelijke behandeling worden toegepast. De onderhavige procedure past in dit kader.

(2) Bij schrijven van 4 augustus 1999 (D/63323) heeft de Commissie om inlichtingen verzocht over de Franse regeling inzake centrales de trésorerie, ofwel concernfinancieringsmaatschappijen. De inlichtingen zijn verstrekt bij schrijven van de Permanente Vertegenwoordiging van Frankrijk bij de Europese Unie van 12 oktober 1999 (A/37816).

(3) Bij schrijven SG(2001) D/289747 van 11 juli 2001 heeft de Commissie Frankrijk in kennis gesteld van haar besluit de formele onderzoeksprocedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag in te leiden ten aanzien van de fiscale regeling voor concernfinancieringsmaatschappijen. Bij schrijven van 31 oktober 2001 (A/38577) heeft Frankrijk zijn opmerkingen met betrekking tot de inleiding van dit onderzoek kenbaar gemaakt.

(4) Het besluit van de Commissie om de procedure in te leiden is gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie(4). De Commissie heeft de belanghebbenden aangemaand hun opmerkingen kenbaar te maken met betrekking tot de betrokken maatregel. Er werden geen opmerkingen ontvangen.

II. BESCHRIJVING VAN DE MAATREGEL

(5) Het statuut van de centrales de trésorerie (hierna "concernfinancieringsmaatschappijen") werd goedgekeurd op 3 november 1998 en geeft recht op een bijzondere fiscale behandeling die werd vastgesteld in een Instructie van de Direction générale des impôts van 16 april 1999 (hierna "de Instructie"). In deze Instructie, van kracht vanaf 1 januari 1999, worden aanwijzingen gegeven voor de toepassing van de artikelen 39.1° 3 en 131 quater van de Code général des impôts (hierna "CGI"), die betrekking hebben op de fiscale behandeling van de rente die door een onderneming wordt uitgekeerd aan vennoten over bedragen die zij ter harer beschikking stellen.

(6) Artikel 39.1° 3 van de CGI voorziet in de beperking van de aftrekbaarheid van de rente die aan vennoten wordt uitgekeerd over de bedragen die zij boven hun aandeel in het kapitaal in de vennootschap laten of ter harer beschikking stellen, ongeacht de rechtsvorm van de vennootschap. De beperking wordt uitgedrukt als een referentiepercentage dat gelijk is aan het jaarlijkse gemiddelde van de gemiddelde effectieve tarieven die door de kredietinstellingen worden gehanteerd voor leningen met variabele rentevoet aan ondernemingen met een oorspronkelijke looptijd van meer dan twee jaar. Volgens de Instructie mag de Franse belastingdienst afwijkingen toestaan op deze beperking voor transacties die worden verricht in het kader van concernfinancieringsmaatschappijen.

(7) Artikel 131 quater van de CGI voorziet in de vrijstelling van de bronheffing voor transacties die worden verricht op lopende rekeningen door buiten Frankrijk gevestigde vennoten in het geval van derde of gelieerde ondernemingen. De Instructie preciseert voorts dat deze maatregel ook geldt voor transacties op lopende rekeningen van vennoten, tussen een moedermaatschappij en haar dochterondernemingen of kleindochterondernemingen in het kader van een overeenkomst tussen bedrijven van hetzelfde concern betreffende de oprichting van een concernfinancieringsmaatschappij, waarvan de belastingdienst op de hoogte werd gebracht.

(8) Om voor de regeling in aanmerking te komen moet een concernfinancieringsmaatschappij gevestigd zijn in Frankrijk in de vorm van een dochteronderneming die binnen een concern belast is met het centraliseren van de kasstromen tussen de ondernemingen die tot het concern behoren. De maatschappij moet zich bezighouden met het effectief ontvangen van de kasstromen van de ondernemingen van het concern die bij overeenkomst aan haar gebonden zijn en met het voorzien in de financieringsbehoeften van deze ondernemingen.

(9) Alleen ondernemingen die direct of indirect onder de zeggenschap van eenzelfde onderneming vallen en deze onderneming zelf kunnen partij zijn bij deze overeenkomst. Voorts komen voor de maatregel alleen concerns in aanmerking met vestigingen in ten minste drie verschillende lidstaten.

III. REDENEN VOOR DE INLEIDING VAN DE PROCEDURE

(10) Bij de beoordeling van de informatie die door de Franse autoriteiten werd verstrekt, heeft de Commissie zich op het standpunt gesteld dat het toestaan van een afwijking op de beperking van de aftrekbaarheid van de rente, uitsluitend voorbehouden aan concernfinancieringsmaatschappijen, een selectief voordeel is dat niet wordt gerechtvaardigd door de aard of de opzet van het stelsel.

(11) Voorts oordeelde de Commissie dat de verhoging van de vrijstelling van de bronheffing voor rente die buiten Frankrijk door concernfinancieringsmaatschappijen wordt uitgekeerd, niet kon worden aangemerkt als een specifiek voordeel, want een dergelijke vrijstelling gold reeds voor alle rente die door ondernemingen buiten Frankrijk aan derde of gelieerde bedrijven wordt uitgekeerd.

IV. OPMERKINGEN VAN FRANKRIJK

(12) De Franse autoriteiten hebben opgemerkt dat de Commissie bij de inleiding van de procedure de vrijstelling van de bronheffing op rente die buiten Frankrijk door concernfinancieringsmaatschappijen wordt uitgekeerd, niet heeft aangemerkt als staatssteun. Frankrijk oordeelt daarom dat het van weinig samenhang getuigt dat de Commissie de afwijking op de beperking van de aftrekbaarheid van de rente voor concernfinancieringsmaatschappijen als een voordeel betitelt, aangezien oogmerk en toepassingsgebied van de beide maatregelen identiek zijn.

(13) Frankrijk stelt dat van de afwijking op de beperking van de aftrekbaarheid van de rente voor concernfinancieringsmaatschappijen geen voordeel kan worden verwacht. De afwijking heeft volgens het land in werkelijkheid weinig praktische gevolgen gehad sinds de regeling in januari 1999 van kracht is geworden, omdat het hoogst toegestane percentage, gedefinieerd als het gemiddelde effectieve rentetarief dat door de kredietinstellingen wordt gehanteerd voor leningen met variabele rentevoet, bijna altijd dicht bij de marktrente ligt.

(14) Voorts heeft Frankrijk aangevoerd dat de afdeling statistiek van de Direction générale des impôts slechts acht overeenkomsten heeft geteld die werden geregistreerd door ondernemingen die voldeden aan de voorwaarden voor de toepassing van deze twee maatregelen. Dit zou erop wijzen dat de regeling geen concrete voordelen oplevert.

(15) Volgens de Franse autoriteiten is de afwijking op de beperking van de aftrekbaarheid van rente voor concernfinancieringsmaatschappijen van concerns met vestigingen in ten minste drie landen geen selectieve maatregel omdat het hen geen enkel voordeel oplevert ten opzichte van concerns die van de maatregel zijn uitgesloten. Met betrekking tot de belastbare grondslag op het niveau van het concern leidt de maatregel louter tot een verplaatsing van de belastingheffing van de concernfinancieringsmaatschappij naar de gelieerde onderneming. Voorzover de rente aftrekbaar is van het bedrijfsresultaat van de concernfinancieringsmaatschappij wordt deze vervolgens bij de gelieerde onderneming belast als financieel product, terwijl in een situatie waarin een beperking van de aftrekbaarheid van de rente geldt, de niet-aftrekbare en dus bij de dochteronderneming belaste rente in mindering wordt gebracht op het bedrijfsresultaat van de moedermaatschappij omdat deze in dat geval wordt aangemerkt als uitgekeerde winst en derhalve wordt vrijgesteld uit hoofde van de vrijstellingsregeling voor participaties tussen moeder- en dochterbedrijven.

(16) Volgens de Franse autoriteiten is de afwijking op de beperking van de aftrekbaarheid van de rente voor concernfinancieringsmaatschappijen gerechtvaardigd wegens de aard en de opzet van de regeling inzake de aftrekbaarheid van de rente voor transacties op lopende rekeningen van vennoten. De instelling van een beperking van de aftrekbaarheid van de rente die een onderneming uitkeert aan haar vennoten, introduceert het rechtsvermoeden dat het abnormaal is wanneer de aftrekbaarheid ten opzichte van de marktrente een zeker niveau overschrijdt, waardoor geschillen met betrekking tot de vaststelling van het normaal te hanteren tarief worden voorkomen. Een dergelijk vermoeden is niet relevant wanneer in het kader van de relatie tussen de vennoten en de onderneming een overeenkomst tot centralisering van de kasstromen is gesloten, aangezien de commerciële relatie tussen de leninggever en de leningnemer zwaarder weegt dan de vennootschapsrelatie tussen de moedermaatschappij en de dochteronderneming. Op dat moment geldt voor de aftrekbaarheid van de rente als enige voorwaarde dat deze conform dient te zijn met de marktrente tussen onafhankelijke derden. Deze logica vormt tevens de rechtvaardiging voor de Franse administratieve doctrine op grond waarvan sinds 1984 rente die door een dochteronderneming wordt uitgekeerd aan haar moedermaatschappij in de hoedanigheid van kredietinstelling niet aan beperkingen is gebonden.

V. BEOORDELING VAN DE MAATREGEL

Inleiding

(17) Na bestudering van de opmerkingen van Frankrijk blijft de Commissie bij haar standpunt zoals naar voren gebracht in haar schrijven van 11 juli 2001(5) waarbij de procedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag werd ingeleid. De opmerkingen van Frankrijk hebben haar twijfels niet kunnen wegnemen en derhalve komt zij tot de slotsom dat de onderzochte fiscale maatregel moet worden aangemerkt als onrechtmatige bedrijfssteun welke onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt uit hoofde van artikel 87, lid 1, van het Verdrag. Zij concludeert daarentegen dat Frankrijk en de begunstigde ondernemingen in deze zaak het gewettigd vertrouwen hadden dat de steun toelaatbaar was en derhalve zal zij niet overgaan tot terugvordering van de steun.

(18) Meer bepaald kan de Commissie niet akkoord gaan met de gelijkstelling, door de Franse autoriteiten, van enerzijds de vrijstelling van de bronheffing op rente uitgekeerd buiten Frankrijk en anderzijds de afwijking op de beperking van de aftrekbaarheid van de rente voor transacties op lopende rekeningen van vennoten. Zij is van oordeel dat het gaat om twee maatregelen met verschillende toepassingsgebieden die derhalve afzonderlijk moeten worden behandeld.

Vrijstelling van de bronheffing

(19) Met betrekking tot de vrijstelling van de bronheffing op buiten Frankrijk uitgekeerde rente voorzag artikel 131 quater van de CGI reeds in een algemene vrijstelling van dergelijke inhoudingen(6). In de Instructie wordt alleen gepreciseerd dat rente die buiten Frankrijk wordt uitgekeerd door concernfinancieringsmaatschappijen, welke vallen onder de voorwaarden bij de punten 3 tot en met 9 van genoemde Instructie, in aanmerking komen voor de bestaande vrijstelling.

(20) Overeenkomstig punt 13 van de Mededeling zijn zuiver belastingtechnische maatregelen, zoals vrijstelling van inhouding aan de bron, algemene maatregelen die buiten het toepassingsgebied vallen van artikel 87, lid 1, van het Verdrag voorzover deze voor alle ondernemingen op het grondgebied op voet van gelijkheid toegankelijk zijn.

(21) Op grond hiervan concludeert de Commissie derhalve dat de vrijstelling van de bronheffing op rente die wordt uitgekeerd buiten Frankrijk wegens het algemene karakter ervan, zoals bevestigd door de Instructie wat de toepassing van deze vrijstelling op concernfinancieringsmaatschappijen betreft, niet kan worden beschouwd als een steunmaatregel in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag.

Regeling inzake de aftrek van rente uitgekeerd aan vennoten

(22) Met betrekking tot de afwijking op de beperking van de aftrekbaarheid van de rente uitgekeerd op bedragen die door vennoten ter beschikking worden gesteld van een onderneming, is de Commissie van oordeel dat deze fiscale maatregel moet worden aangemerkt als een steunmaatregel in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag, omdat deze voldoet aan elk van de vier criteria die hieronder worden toegelicht.

Voordeel

(23) Ten eerste verschaft de maatregel een voordeel dat de lasten verlicht die een onderneming normaal moet dragen. De beperking van de aftrekbaarheid van de rente op transacties op lopende rekeningen van vennoten verricht door concernfinancieringsmaatschappijen stelt hen in staat de belastbare grondslag te verlagen. Zoals gesteld bij punt 9 van de Mededeling kan een voordeel worden verschaft door een vermindering van de belastingdruk, in het bijzonder een verlaging van de belastbare grondslag van een onderneming, tengevolge van een aanvullende verlaging welke bij wijze van uitzondering wordt toegestaan ten opzichte van de gewone maximaal toegestane aftrek. De concernfinancieringsmaatschappijen en de ondernemingen waartoe zij behoren ontvangen een voordeel telkens dat genoemde maatschappijen op hun belastbare grondslag de volledige rente in mindering kunnen brengen die werd uitgekeerd aan de vennoten van de ondernemingen terwijl Franse ondernemingen in dezelfde situatie wel aan de beperking gehouden zijn.

(24) Met betrekking tot de opmerking van Frankrijk, bedoeld bij overweging 13, als zou de maatregel in werkelijkheid weinig praktische gevolgen hebben gehad omdat het hoogste percentage in het merendeel der gevallen dicht bij de marktrente zou liggen, constateert de Commissie dat het bestaan van enkele gevallen waarin sprake is van een voordeel, ofwel de loutere mogelijkheid dat de regeling voordelen verschaft, volstaat om de maatregel aan te merken als een steunmaatregel voorzover is voldaan aan de andere voorwaarden van artikel 87, lid 1.

(25) De Commissie neemt nota van het argument van Frankrijk, zoals bedoeld bij overweging 15, als zou de afwijking op de beperking slechts leiden tot een verschuiving van de belastingheffing van de concernfinancieringsmaatschappij naar de vennoot en geen enkel comparatief voordeel zou verschaffen op het niveau van het betrokken concern in vergelijking met concerns die zijn uitgesloten van de maatregel. Op grond van de vergelijking die de Franse autoriteiten maken met betrekking tot het niveau van de effectieve belastingheffing bij een concern, afhankelijk van de vraag of de door een concernfinancieringsmaatschappij aan haar moedermaatschappij uitgekeerde bedragen de vorm hebben van aftrekbare rente of van uitgekeerde winst (dividend), kan in geen enkel geval worden uitgesloten dat sprake is van een voordeel aangezien het gaat om de vergelijking van verschillende situaties die variëren afhankelijk van externe parameters. Het bedrag van het uitgekeerde dividend is immers afhankelijk van het behalen van door de dochteronderneming uit te keren winst evenals van keuzes die worden gemaakt ten aanzien van het ondernemingsbestuur, terwijl de fiscale behandeling daarentegen wordt bepaald door de omvang van het kapitaal van de moedermaatschappij en de fiscale voorschriften - in het bijzonder de internationale regels - die van toepassing zijn. Te dien aanzien betreft de door Frankrijk genoemde situatie een zeer beperkt geval, waarin meer bepaald wordt verondersteld dat de moedermaatschappij en de dochteronderneming onderworpen zijn aan hetzelfde niveau van effectieve belastingheffing. Deze redenering berust voorts op de hypothese dat de voordelen van de dochteronderneming volledig worden uitgekeerd aan de moedermaatschappij. Tot slot veronderstelt de redenering van Frankrijk dat de moedermaatschappij beroep kan doen op een regeling inzake vrijstelling van participaties tussen moedermaatschappijen en dochterondernemingen, hetgeen niet altijd het geval is.

(26) De Commissie voegt daar nog aan toe dat bij het onderzoek van de aard van een voordeel dat door een maatregel wordt verschaft, gekeken moet worden naar het nationale stelsel van de desbetreffende lidstaat en niet naar een stelsel dat voorziet in een hypothetische gelijke behandeling tussen staten, waarop Frankrijk zich impliciet beroept.

(27) Op basis hiervan komt de Commissie tot de conclusie dat de afwijking op de beperking van de aftrekbaarheid van rente die wordt uitgekeerd aan vennoten van dien aard is dat een voordeel wordt verschaft aan concernfinancieringsmaatschappijen en aan de concerns waartoe zij behoren.

Staatsmiddelen

(28) Ten tweede wordt het voordeel bekostigd met staatsmiddelen. In onderhavige zaak leidt de verlaging van de belastbare grondslag van in Frankrijk gevestigde concernfinancieringsmaatschappijen tot de derving van belastinginkomsten welke staatsmiddelen zijn.

Ongunstige beïnvloeding van de mededinging en het handelsverkeer tussen de lidstaten

(29) Ten derde gaat van de maatregel een ongunstige invloed uit op de mededinging en het handelsverkeer tussen de lidstaten. Dit criterium is vervuld omdat de concernfinancieringsmaatschappijen actief moeten zijn in een multinationale context, waarbij sprake is van intracommunautair handelsverkeer. Het voordeel dat aan concernfinancieringsmaatschappijen wordt verschaft, versterkt de positie van het geheel van ondernemingen en concerns waartoe zij behoren in vergelijking met de positie van andere concurrerende ondernemingen of concerns in verschillende sectoren, waarvan ten minste enkele zich kenmerken door intracommunautair handelsverkeer.

(30) Zoals benadrukt bij punt 11 van de Mededeling wordt hieraan niet afgedaan door een relatief kleine omvang van de steun(7), hetgeen wordt ingeroepen door Frankrijk.

Selectiviteit

(31) Tot slot is de Commissie van oordeel dat de bepalingen van de Instructie selectief zijn omdat deze bepaalde ondernemingen bevoordelen; deze zijn immers uitsluitend van toepassing op concernfinancieringsmaatschappijen van concerns met vestigingen in ten minste drie lidstaten. Uitgesloten zijn dus met name de ondernemingen die behoren tot concerns die uitsluitend in Frankrijk of in slechts twee lidstaten gevestigd zijn.

Rechtvaardiging wegens de aard of de opzet van het stelsel

(32) Frankrijk heeft aangevoerd dat de regeling inzake de onbeperkte aftrekbaarheid van rente, zoals van toepassing op concernfinancieringsmaatschappijen, gerechtvaardigd wordt door de logica van de beperking zelf. Wegens de bijzondere relatie tussen vennoot en onderneming zou een beperking een rechtsvermoeden introduceren dat het abnormaal is dat de aftrekbaarheid van de rente ten opzichte van de marktrente een zeker niveau overschrijdt, waardoor geschillen over de bepaling van het normaal te hanteren percentage zouden worden voorkomen. Een dergelijk vermoeden zou niet relevant zijn in het kader van een overeenkomst inzake de centralisering van de kasstromen, aangezien de commerciële relatie tussen leningnemer en leninggever zwaarder zou wegen dan de relatie tussen moedermaatschappij en dochteronderneming. Om die reden zou voor de aftrekbaarheid van de rente alleen als voorwaarde hoeven te gelden dat deze overeenstemt met de marktrente tussen onafhankelijke derden.

(33) De Commissie kan dit argument niet aanvaarden omdat Frankrijk niet heeft toegelicht waarom uitsluitend in de context van concernfinancieringsmaatschappijen de commerciële relatie zwaarder zou wegen dan de relatie tussen moedermaatschappij en dochteronderneming in vergelijking met een situatie waarin centrale financieringsfuncties worden verricht door dochterondernemingen die niet onder een overeenkomst in de zin van de Instructie vallen. Bovendien heeft Frankrijk niet uitgelegd waarom de centraliseringsactiviteiten van een Franse onderneming ten behoeve van een concern dat alleen in Frankrijk of in twee lidstaten is gevestigd, zou verschillen van die van de concernfinancieringsmaatschappijen die wel voor de regeling in aanmerking komen. Derhalve is de Commissie van mening dat de algemene beperking op de aftrekbaarheid voor concernfinancieringsmaatschappijen die in aanmerking komen voor de regeling niet als irrelevant kan worden beschouwd wegens de specifieke kenmerken van financieringsmaatschappijen ten opzichte van andere ondernemingen die gelijkaardige activiteiten uitvoeren. De omstandigheid dat de rente die door een dochteronderneming wordt betaald aan de moedermaatschappij in de hoedanigheid van kredietinstelling in aanmerking komt voor een vergelijkbare vrijstelling, doet aan deze beoordeling niets af, want deze vrijstelling rechtvaardigt op zichzelf niet de specificiteit van de regeling die uitsluitend bedoeld is voor bepaalde concernfinancieringsmaatschappijen. De afwijking op de algemene beperkingsregel uitsluitend voor concernfinancieringsmaatschappijen die gevestigd zijn in ten minste drie landen kan derhalve niet worden gerechtvaardigd door de aard en de opzet van het stelsel.

(34) De Commissie concludeert derhalve dat het gaat om een steunmaatregel in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag.

Verenigbaarheid

(35) Zoals reeds benadrukt in het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure lijkt de onderhavige maatregel apriori voor geen van de uitzonderingen van artikel 87, leden 2 en 3, van het Verdrag in aanmerking te komen. De Franse autoriteiten hebben geen bezwaar gemaakt tegen de beoordeling van de Commissie te dien aanzien, die als volgt kan worden samengevat.

(36) De uitzonderingen van artikel 87, lid 2, van het Verdrag, betreffende steunmaatregelen van sociale aard aan individuele gebruikers, steunmaatregelen tot herstel van de schade veroorzaakt door natuurrampen of andere buitengewone gebeurtenissen en steunmaatregelen aan bepaalde streken van de Bondsrepubliek Duitsland, zijn in onderhavige zaak niet toepasbaar.

(37) De uitzondering van artikel 87, lid 3, onder a), van het Verdrag, voor steunmaatregelen ter bevordering van de economische ontwikkeling van streken waar de levensstandaard abnormaal laag is of waar een ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst, kan niet worden ingeroepen, aangezien het gaat om een regeling waarvan het territoriale toepassingsgebied onbeperkt is.

(38) Evenmin kan voor de regeling inzake de concernfinancieringsmaatschappijen een beroep worden gedaan op de uitzondering voor de categorie steunmaatregelen om de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang te bevorderen van artikel 87, lid 3, onder b), van het Verdrag, noch op de uitzondering van artikel 87, lid 3, onder d), van het Verdrag, aangezien de regeling niet gericht is op de bevordering van de cultuur of het in stand houden van het culturele erfgoed.

(39) Voorts zijn de fiscale voordelen die worden toegekend in het kader van de regeling voor de concernfinancieringsmaatschappijen niet van dien aard dat deze in aanmerking komen voor de uitzondering van artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag, op grond waarvan toestemming kan worden verleend voor steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën te vergemakkelijken, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. Het gaat hier namelijk om bedrijfssteun waarbij de begunstigde ondernemingen, of de concerns waartoe zij behoren, worden vrijgesteld van bepaalde lasten die zij normaal moeten dragen.

(40) Om deze redenen is de steunmaatregel onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt.

Terugvordering

(41) De onderzochte maatregelen kunnen niet worden beschouwd als bestaande steunregelingen in de zin van artikel 88, lid 1, van het Verdrag en van artikel 1, onder b), van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag(8). De maatregelen werden namelijk ten uitvoer gelegd na de inwerkingtreding van het Verdrag, werden nooit aangemeld bij de Commissie overeenkomstig artikel 88, lid 3, van het Verdrag, zijn niet verjaard en vormden steun vanaf het moment van inwerkingtreding ervan. Zij vormen dus nieuwe steun. Indien op onrechtmatige wijze toegekende staatssteun onverenigbaar blijkt met de gemeenschappelijke markt, is het vanzelfsprekend de steun van de begunstigden terug te vorderen overeenkomstig artikel 14 van Verordening (EG) nr. 659/1999. De terugvordering van de steun heeft ten doel, in de mate van het mogelijke, de concurrentiesituatie te herstellen die bestond vóór de steun werd toegekend. Noch het niet-bestaan van een precedent voor de toepassing van de staatssteunregels op de keuze van de berekeningsmethode voor de belastbare grondslag, noch de vermeende onduidelijkheid van het communautaire beleid op het gebied van staatssteun zouden een afwijking van dit basisbeginsel rechtvaardigen.

(42) Artikel 14, lid 1, van Verordening (EG) nr. 659/1999 bepaalt evenwel: "De Commissie verlangt geen terugvordering van de steun indien zulks in strijd is met een algemeen beginsel van het Gemeenschapsrecht". Volgens de rechtspraak van het Hof en de eigen besluitvormingspraktijk van de Commissie zou een bevel tot terugvordering van de steun een algemeen beginsel van Gemeenschapsrecht schenden indien, door een optreden van de Commissie, bij de begunstigde het gewettigd vertrouwen is ontstaan dat de steun overeenkomstig de communautaire regelgeving werd toegekend.

(43) In de zaak Van den Bergh en Jurgens(9) heeft het Hof geoordeeld:

"Volgens vaste rechtspraak van het Hof kan op het beginsel van bescherming van het gewettigd vertrouwen een beroep worden gedaan door iedere ondernemer bij wie een instelling gegronde verwachtingen heeft opgewekt. Wanneer echter een voorzichtig en bezonnen handelaar de vaststelling van een voor zijn belangen nadelige communautaire maatregel kan voorzien, kan hij zich niet op dit beginsel beroepen wanneer die maatregel wordt vastgesteld.".

Frankrijk heeft de Commissie geen enkel argument verstrekt omtrent het bestaan van een gewettigd vertrouwen bij de begunstigden van de regeling. Op grond van de rechtspraak van het Hof(10) is de Commissie echter gehouden hoe dan ook rekening te houden met bijzondere omstandigheden die, overeenkomstig artikel 14, lid 1, van Verordening (EG) nr. 659/1999, rechtvaardigen dat zij afziet van de eis tot terugvordering van de onrechtmatig verleende steun indien dit in strijd is met een algemeen beginsel van het Gemeenschapsrecht, zoals eerbiediging van het gewettigd vertrouwen van de begunstigden.

(44) De Commissie heeft in deze zaak vastgesteld dat er gelijkenissen zijn tussen de Franse regeling inzake concernfinancieringsmaatschappijen en de regeling die in België werd ingevoerd bij Koninklijk Besluit 187 van 30 december 1982 betreffende de belastingheffing op coördinatiecentra. Beide regelingen hebben betrekking op activiteiten binnen een concern en omvatten specifieke regels voor de vaststelling van de belastbare grondslag. Op 2 mei 1984 besloot de Commissie deze regeling niet aan te merken als staatssteun in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag. Dit besluit werd weliswaar niet gepubliceerd, maar het feit dat de Commissie had besloten om geen bezwaar te maken tegen de Belgische regeling voor coördinatiecentra werd destijds bekendgemaakt in het Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid en in een antwoord op een parlementaire vraag(11).

(45) In dit verband merkt de Commissie op dat zij haar besluit betreffende de Belgische regeling voor coördinatiecentra had genomen voordat de Franse regeling werd goedgekeurd. Deze goedkeuring geschiedde overigens voordat de bekendmaking werd gepubliceerd. De Commissie concludeert derhalve dat er sprake was van een gewettigd vertrouwen bij de begunstigden van de regeling en de Franse overheid waardoor de terugvordering van de steun wordt verhinderd en zal derhalve geen terugvordering verlangen.

VI. CONCLUSIES

(46) De Commissie concludeert dat de Franse regeling voor concernfinancieringsmaatschappijen een steunmaatregel is in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag en dat Frankrijk de steunmaatregel op onrechtmatige wijze ten uitvoer heeft gelegd in strijd met artikel 88, lid 3, van het Verdrag.

(47) Het standpunt dat de Commissie in het verleden met betrekking tot bepaalde fiscale maatregelen ten gunste van multinationale ondernemingen heeft ingenomen, heeft echter bij de Franse autoriteiten en de begunstigden van de regeling het gewettigd vertrouwen kunnen doen ontstaan dat de regeling voor concernfinancieringsmaatschappijen verenigbaar was met de regels betreffende steunmaatregelen van de staten. De Commissie concludeert dat terugvordering van de steun in strijd zou zijn met het algemeen beginsel van de eerbiediging van het gewettigd vertrouwen en zal derhalve geen terugvordering van de steun verlangen,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De door Frankrijk ten uitvoer gelegde steunmaatregel, in de vorm van het toestaan van een afwijking op de beperking van de aftrekbaarheid van de rente voor concernfinancieringsmaatschappijen, ingesteld bij de Instructie van de Direction générale des impôts van 16 april 1999 betreffende de regeling voor concernfinancieringsmaatschappijen, welke in werking trad op 1 januari 1999, is onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt.

Artikel 2

Frankrijk is gehouden de in artikel 1 bedoelde selectieve elementen te verwijderen uit de steunmaatregel die werd ingesteld bij de Instructie van de Direction générale des impôts van 16 april 1999 betreffende concernfinancieringsmaatschappijen.

Artikel 3

Frankrijk dient de Commissie binnen een termijn van twee maanden vanaf de datum van kennisgeving van onderhavige beschikking mede te delen welke maatregelen zijn genomen om deze beschikking na te leven.

Artikel 4

Deze beschikking is gericht tot de Franse Republiek.

Gedaan te Brussel, 11 december 2002.

Voor de Commissie

Mario Monti

Lid van de Commissie

(1) PB C 302 van 27.10.2001, blz. 7.

(2) PB C 2 van 6.1.1998, blz. 1.

(3) PB C 384 van 10.12.1998, blz. 3.

(4) Zie voetnoot 1

(5) Zie voetnoot 1.

(6) Artikel 131 quater CGI luidt: "de inkomsten uit buiten Frankrijk afgesloten leningen door Franse rechtspersonen met goedkeuring van de minister van Economische Zaken, Financiën en Privatisering (welke geacht wordt op algemene titel te zijn verleend bij administratieve instructie van de Direction générale des impôts in Frankrijk) zijn vrijgesteld van de voorheffing zoals bedoeld bij paragraaf III van artikel 125 A"; artikel 125 A III, betreffende de voorheffing op de opbrengst op beleggingen met vast rendement, luidt: "de voorheffing moet verplicht worden toegepast op voornoemde inkomsten welke worden ontvangen door personen die in Frankrijk niet hun fiscale woonplaats hebben; dezelfde bepaling is van toepassing op de inkomsten welke buiten Frankrijk worden uitgekeerd of die worden ontvangen door rechtspersonen welke niet statutair in Frankrijk gevestigd zijn".

(7) Zie het arrest van het Hof van Justitie van 14 september 1994, gevoegde zaken C-278/92, C-279/92 en C-280/92, Spanje/Commissie, Jurispr. 1994, blz. I-4103, punt 42.

(8) PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1.

(9) Arrest van het Hof van 11 maart 1987, zaak 265/85, Van den Bergh en Jurgens e.a. tegen Commissie, Jurispr. 1987, blz. 1155, punt 44.

(10) Arrest van het Hof van Justitie van 24 november 1987, zaak 223/85, RSV/Commissie, Jurispr. 1987, blz. 4617.

(11) Zie het besluit inzake de Belgische coördinatiecentra SG(84) D/6421 van 16 mei 1984 en het antwoord op schriftelijke vraag 1735/90 (PB C 63 van 11.3.91, blz. 37).