BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 4 november 1992 betreffende de steun die de Spaanse Regering heeft verleend aan de onderneming Merco (voedingsmiddelensector) (Slechts de tekst in de Spaanse taal is authentiek)

(93/133/EEG)DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, en met name op artikel 93, lid 2, eerste alinea,

Na overeenkomstig genoemd artikel de belanghebbenden te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken, en na kennis te hebben genomen van die opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I Bij telexberichten van 20 december 1990 en van 23 april 1991 heeft de Commissie, na een klacht, Spanje gevraagd inlichtingen te verstrekken over de steun die deze aan de overheidsonderneming Merco zou hebben verleend in de vorm van een kapitaalinbreng van 5 900 miljoen peseta.

Bij brief van haar Permanente Vertegenwoordiging van 27 mei 1991 heeft Spanje bevestigd dat in 1990 aan de onderneming Merco 5 900 miljoen peseta is betaald in de vorm van een kapitaalinbreng, op grond van een beslissing van haar twee openbare aandeelhouders, te weten de "Dirección General del Patrimonio del Estado" en het Forppa (Fondo para la ordenación y regulación de la producción de los precios agrarios).

Op grond van de informatie waarover zij beschikte, was de Commissie van oordeel dat deze kapitaalinbreng van 5 900 miljoen peseta een maatregel was die alleen diende om de verliezen van Merco weg te werken en dat een particuliere investeerder die handelt zoals in een markteconomie normaal is, niet tot een dergelijke kapitaalinbreng zou zijn overgegaan. Bijgevolg ging het om een steunmaatregel in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag.

Aangezien deze steun tot verstoring van de concurrentie kon leiden en het handelsverkeer van de betrokken produkten tussen de Lid-Staten ongunstig kon beïnvloeden, heeft de Commissie besloten de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag in te leiden.

Bij brief van 23 juli 1991 heeft de Commissie Spanje aangemaand haar opmerkingen te maken, en de in de bijlage bij het telexbericht van 23 april 1991 gevraagde inlichtingen te vervolledigen. Tevens werden de andere Lid-Staten en de overige belanghebbenden aangemaand hun opmerkingen te maken (1).

II Spanje heeft bij brief van 4 oktober 1991 haar opmerkingen meegedeeld. Zij is van mening dat de kapitaalinbreng van 5 900 miljoen peseta geen steunmaatregel van de Staat is in de zin van artikel 92 van het Verdrag. De beslissing van de openbare aandeelhouders was immers ingegeven door een economisch criterium, nu Spanje had besloten de onderneming te reorganiseren en alleen de rendabele activiteiten voort te zetten.

Die reorganisatie omvatte naast de afstoting van de divisie olie, een kapitaalinjectie van 5 900 miljoen peseta. De divisie olie lag aan de basis van een groot deel van de rendabiliteitsproblemen van de onderneming, die in 1990 een verlies leed van ongeveer 2 022 miljoen peseta.

Toch zijn de Spaanse autoriteiten van oordeel dat de kapitaalinbreng, zelfs als die als een steunmaatregel van de Staat zou worden beschouwd, met de gemeenschappelijke markt verenigbaar is, aangezien die financiële inbreng nodig was voor de uitvoering van het plan om de activiteiten van de onderneming via afstoting van de divisie olie te verminderen. Bovendien zouden, aangezien de activiteit van deze divisie olie zich vooral in achtergebleven gebieden ontwikkelt, de uitzonderingen van artikel 92, lid 3, onder a) en c), van het Verdrag op de bijstand van toepassing zijn.

Spanje geeft echter toe dat kapitaalinbreng van 5 900 miljoen peseta niet voldoende is om Merco opnieuw rendabel te maken en dat nog andere hervormingen nodig zullen zijn, met name wat de financiële structuur van de onderneming betreft.

In het kader van de procedure hebben drie belanghebbende derden hun opmerkingen te kennen gegeven. Die opmerkingen zijn bij brieven van 13 november 1991 en van 24 januari 1992 aan Spanje meegedeeld.

III De overheidsonderneming Mercorsa (Mercados en origen de productos agrarios) is in 1972 opgericht bij decreet nr. 3178/70 van het Ministerie van Landbouw van 15 oktober 1970. In 1987 heeft het zijn handelsnaam veranderd in Merco.

De openbare aandeelhouders zijn de Dirección General del Patrimonio del Estado (Ministerie van Financiën), die 69,3 % van het kapitaal in handen heeft, en het Forppa (een van het Ministerie van Landbouw afhankelijke overheidsinstelling), dat over 30,7 % van de aandelen beschikt.

Merco is actief op het gebied van de afzet van landbouwprodukten. Het bedrijf heeft een kapitaal van 8 782 miljoen peseta en heeft 900 werknemers in dienst. De activiteiten vinden plaats in 55 bij de produktieplaatsen gevestigde centra voor aankoop van landbouwprodukten, die voor de afzet in Spanje en het buitenland zorgen.

In 1990 bedroeg de omzet ongeveer 71 000 miljoen peseta. In dat jaar kon de onderneming op grond van die omzet als een van de belangrijkste van Spanje worden beschouwd. Dat cijfer was over de verschillende divisies van de onderneming verdeeld als volgt:

"" ID="01">Groenten en fruit> ID="02">95 713> ID="03">6 002,1"> ID="01">Olijfolie> ID="02">158 657> ID="03">32 717,7"> ID="01">Granen en zaden> ID="02">878 812> ID="03">23 760,7"> ID="01">Oliehoudende zaden en katoen> ID="02">92 133> ID="03">6 960,4"> ID="01">Andere produkten> ID="02">1 793> ID="03">1 190,7 "> ID="01">Totaal > ID="02">1 227 108> ID="03">70 632 ">

Onder de naam Uteco-Jaén, stond Merco in 1990, wat het bottelen van olijfolie betreft, in Spanje op de derde plaats, met 8,9 % van de totale Spaanse verkoop ofte wel 29 798 773 liter. Ter vergelijking: in 1986 stond het bedrijf slechts op de twaalfde plaats, met 1,7 % van de verkoop.

Uit het verslag van de door Price Waterhouse in 1991 uitgevoerde audit over het boekjaar 1990 blijkt dat Merco in 1990 een deficit van 8 727 miljoen peseta had geleden. Daarbij moeten nog de tekorten van de vorige boekjaren worden gevoegd (9 800 miljoen peseta). Op 31 december 1990 bedroeg het totale deficit dan ook 18 527 miljoen peseta. Volgens datzelfde verslag zou Merco zijn activiteiten alleen kunnen voortzetten als nog extra kapitaal zou worden ingebracht.

Het jaarverslag van Merco over 1990 laat voor de verschillende divisies van de onderneming de volgende resultaten zien:

(in miljoen peseta)

Groenten en fruit 1 560,3

Olijfolie 2 480,2

Granen 369,2

Oliehoudende zaden en katoen + 250,3

(79,4 minder dan het jaar voordien)

Voorts blijkt uit dat jaarverslag dat Merco op 31 december 1990 een niet-commerciële schuld van ongeveer 33 000 miljoen peseta had: 30 000 miljoen kortlopende en 2 966 miljoen langlopende schuld.

IV In het verleden heeft Merco andere, zeer omvangrijke staatssteun ontvangen. Bij brief van 27 december 1990 heeft de Commissie de Spaanse autoriteiten ervan op de hoogte gebracht dat zij de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag, die zij had ingeleid met betrekking tot de aan de ondernemingen Mercorsa (Merco), Olcesa en Uteco-Jaén/Merco-Jaén verleende bijstand (Steunmaatregel nr. C 28/90 ex NN 17/89), had beëindigd om de volgende redenen:

Wat de onderneming Mercorsa (Merco) betreft, was de Commissie van oordeel dat de bijstand in de vorm van een kapitaalsverhoging van vóór de toetreding dateerde. De Spaanse autoriteiten hadden immers aangetoond dat de kapitaalsverhoging van 1 592 miljoen peseta in 1986 deel uitmaakte van een ruimere operatie waartoe al vóór 1 januari 1986 was besloten in het kader van een herstructureringsplan.

Tegen het krediet met verlaagde rentevoet van 2 340 miljoen peseta dat in 1987 aan Uteco-Jaén/Merco-Jaén was verleend, kon volgens de Commissie geen bezwaar worden gemaakt op grond van de artikelen 92 tot 94 van het Verdrag, aangezien was aangetoond dat het genoemde krediet van 1987 verband hield met uitgaven die Merco sinds 1984 had gedaan om Uteco-Jaén te herstructureren. Met de bijstand die de staat via Merco had verleend, was bijgevolg een juridische verplichting nagekomen die voortvloeide uit wet 12/1984, die was uitgevaardigd vóór de toetreding van Spanje tot de Gemeenschap en die de Staat verplicht tot financiële sanering van Uteco-Jaén tot een bedrag van 15 410 miljoen peseta. Merco had sinds 1984 de middelen voor de herstructurering voorgeschoten en aangewend.

Inzake het in 1986 aan Uteco-Jaén/Merco-Jaén toegekende krediet van 2 500 miljoen peseta ten slotte was de Commissie van oordeel dat de artikelen 92 en 93 van het Verdrag op het ogenblik dat tot die bijstand aan die onderneming was besloten, in Spanje nog niet van toepassing waren.

V Volgens artikel 92, lid 1, van het Verdrag zijn steunmaatregelen van de Staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde produkties vervalsen, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de Lid-Staten ongunstig beïnvloedt.

De Commissie heeft in september 1984 haar standpunt inzake overheidsparticipaties in het kapitaal van ondernemingen bepaald; dit standpunt heeft zij bij brief van 17 september 1984 aan de Lid-Staten meegedeeld (2).

Volgens deze mededeling is er sprake van staatssteun als de Staat nieuw kapitaal in ondernemingen inbrengt in omstandigheden die niet aanvaardbaar zouden zijn voor een particulier investeerder die handelt volgens de in een markteconomie normale voorwaarden. Dat is het geval wanneer de financiële positie van de onderneming en met name de structuur en de omvang van de schuldenlast zodanig zijn dat het niet gerechtvaardigd lijkt, binnen een redelijke termijn, te rekenen op een normaal rendement (in dividenden of in waarde) van de geïnvesteerde kapitalen of wanneer de onderneming, alleen uit hoofde van een te kleine bruto-zelffinancieringsmarge, niet in staat zou zijn op de kapitaalmarkt de nodige financiële middelen voor een investeringsprogramma te verkrijgen.

Het Hof van Justitie heeft het beleid van de Commissie bevestigd (3).

Om te weten of het bij kapitaalinbreng om staatssteun gaat moet, zo stelt het Hof, worden nagegaan of de onderneming in kwestie de nodige financiering op de kapitaalmarkt had kunnen verkrijgen. Als blijkt dat de steunontvangende onderneming zonder die staatssteun niet had kunnen overleven omdat zij het nodige kapitaal niet bij een particuliere investeerder had kunnen vinden, kan terecht worden geconcludeerd dat de ontvangen bijstand staatssteun is.

Gezien de financiële verliezen van Merco in 1990, een deficit van 8 727 miljoen peseta, waarbij nog de tekorten van de vorige boekjaren ten bedrage van 9 800 miljoen peseta moeten worden gevoegd, en de omvang van de schuldenlast, die op 31 december 1990 bestond uit ongeveer 33 000 miljoen peseta niet-commerciële schulden (zie punt III), is het weinig waarschijnlijk dat dit bedrijf op de kapitaalmarkt voldoende middelen had kunnen verkrijgen om zijn voortbestaan veilig te stellen. Geen enkel particulier bedrijf dat zich bij zijn beslissingen door winstverwachtingen laat leiden en geen rekening houdt met sociale, regionaal-politieke of sectoraal-politieke overwegingen, zou namelijk tot een dergelijke kapitaalinbreng zijn overgegaan. Bijgevolg is de kapitaalinbreng van 5 900 miljoen peseta een steunmaatregel van de Staat in de zin van artikel 92, lid 1.

Overigens hebben de Spaanse autoriteiten de Commissie geen elementen aangereikt waaruit kan worden geconcludeerd dat de balans van de onderneming de kapitaalinbreng op commerciële gronden rechtvaardigt.

Hierbij moet eraan worden herinnerd dat de Spaanse autoriteiten in hun brief van 4 oktober 1991 zelf hebben toegegeven dat de kapitaalinbreng van 5 900 miljoen peseta niet voldoende was om het bedrijf Merco opnieuw rendabel te maken. Hieruit blijkt duidelijk dat die kapitaalinbreng moet worden beschouwd als een steunmaatregel van de Staat in de zin van artikel 92, lid 1. Deze steun heeft verhinderd dat het aanwezige marktmechanisme zijn normale uitwerking zou hebben - namelijk dat het deze niet-competitieve onderneming zou uitschakelen - en heeft ze zodoende kunstmatig in leven gehouden.

VI De in 1990 aan Merco verleende steun beïnvloedt het handelsverkeer tussen de Lid-Staten ongunstig, aangezien alle door deze onderneming in de handel gebrachte landbouwprodukten deel uitmaken van het handelsverkeer tussen de Lid-Staten (zie de volgende tabel).

"" ID="01">Katoenzaad (1) > ID="02">2 224> ID="03">12 688> ID="04">144> ID="05">639> ID="06">8> ID="07">40> ID="08">2 912> ID="09">16 343> ID="10">1 159> ID="11">6 098> ID="12">0> ID="13">0 "> ID="01">Zonnebloempitten (2) > ID="02">648 485> ID="03">1 201 479> ID="04">50 889> ID="05">82 539> ID="06">26 476> ID="07">41 546> ID="08">465 820> ID="09">995 496> ID="10">17 617> ID="11">25 436> ID="12">6 177> ID="13">11 242 "> ID="01">Olijfolie (3) > ID="02">788 033> ID="03">314 168> ID="04">444 828> ID="05">190 717> ID="06">27 490> ID="07">13 861> ID="08">1 124 864> ID="09">436 486> ID="10">778 905> ID="11">319 417> ID="12">57 428> ID="13">23 720 "> ID="01">Granen (4) > ID="02">5 295 436> ID="03">24 429 093> ID="04">164 350> ID="05">537 775> ID="06">188 341> ID="07">863 848> ID="08">6 220 824> ID="09">26 954 427> ID="10">250 932> ID="11">767 024> ID="12">445 821> ID="13">2 179 137 "> ID="01">Fruit (5) > ID="02">5 276 044> ID="03">7 190 975> ID="04">1 656 086> ID="05">2 715 977> ID="06">117 714> ID="07">165 046> ID="08">6 050 293> ID="09">7 508 485> ID="10">1 961 096> ID="11">2 769 572> ID="12">127 143> ID="13">155 823 "> ID="01">Groenten (6) > ID="02">5 439 985> ID="03">12 034 124> ID="04">790 849> ID="05">1 059 719> ID="06">169 819> ID="07">528 943> ID="08">6 216 291> ID="09">13 414 299> ID="10">964 981> ID="11">1 292 583> ID="12">211 850> ID="13">703 320 ""A: EG-invoer uit Spanje.

B: Invoer in Spanje uit de Gemeenschap.

>

Als door de overheid verstrekte financiële steun de positie van bepaalde ondernemingen verbetert ten opzichte van die van hun concurrenten in de Gemeenschap, moet ervan worden uitgegaan dat die steun die concurrenten benadeelt. Dit geldt te meer als de steun, zoals in dit geval, het mogelijk maakt dat een onderneming die normaal had moeten verdwijnen, haar financiële positie verbetert.

Uit een en ander volgt dat de steun aan Merco het handelsverkeer tussen de Lid-Staten ongunstig kan beïnvloeden en de concurrentie kan vervalsen, en bijgevolg onder artikel 92, lid 1, van het Verdrag valt.

VII Zoals bij artikel 93, lid 3, van het Verdrag is bepaald, had de Commissie over deze steun moeten worden ingelicht. Aangezien Spanje dit heeft verzuimd, heeft de Commissie zich over de geplande maatregel niet kunnen uitspreken vóór die werd uitgevoerd. Bijgevolg is deze steun al sinds de vaststelling ervan strijdig met het Gemeenschapsrecht, aangezien artikel 93, lid 3, van het Verdrag niet is nageleefd.

Gelet op het dwingende karakter van de in artikel 93, lid 3, van het Verdrag vastgestelde procedurevoorschriften, die ook uit een oogpunt van openbare orde van belang zijn en waarvan het Hof van Justitie in zijn arresten van 19 juni 1973 (4), van 11 december 1973 (5), van 22 maart 1977 (6) en van 21 november 1991 (7) de directe toepasselijkheid heeft erkend, kan de onwettigheid van de steun niet a posteriori ongedaan worden gemaakt.

Als de steun onverenigbaar is met de interne markt, kan de Commissie bovendien gebruik maken van een mogelijkheid waarover zij beschikt op grond van een arrest van het Hof van Justitie van 12 juli 1973 (8) bekrachtigd in een arrest van 24 februari 1987 (9) en in een van 20 september 1990 (10), en de Lid-Staten ertoe verplichten het hele bedrag van de onrechtmatig toegekende steun van de begunstigden terug te vorderen.

VIII In artikel 92, lid 1, van het Verdrag is bepaald dat steunmaatregelen met de aldaar vermelde kenmerken in principe onverenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt.

De in artikel 92, lid 2, van het Verdrag bedoelde uitzonderingen zijn in dit geval, gezien de aard en de doelstellingen van de overwogen steun, niet van toepassing. Spanje heeft zich trouwens niet op deze uitzonderingen beroepen.

Ingevolge artikel 92, lid 3, van het Verdrag moeten, ter wille van de goede werking van de gemeenschappelijke markt en om rekening te houden met de doelstelling van artikel 3, onder f), van het Verdrag, de uitzonderingen op het beginsel van de onverenigbaarheid van de steun restrictief worden uitgelegd bij het onderzoek van steunregelingen of afzonderlijke steunmaatregelen.

Met name mogen afwijkingen slechts worden toegestaan als de Commissie zich ervan heeft kunnen vergewissen dat, als geen steun werd verleend, het marktmechanisme op zich er niet toe zou leiden dat de eventuele begunstigden een van de opgesomde doelstellingen nastreven.

Toepassing van de uitzonderingen op gevallen waarin de steun niet tot een dergelijke doelstelling bijdraagt of voor het bereiken daarvan niet noodzakelijk is, komt neer op bevoordeling van ondernemingen van bepaalde Lid-Staten, die daardoor hun financiële positie kunstmatig kunnen verbeteren, heeft een ongunstige invloed op het handelsverkeer tussen de Lid-Staten en vervalst de concurrentie, zonder dat dit kan worden gerechtvaardigd op grond van het gemeenschappelijk belang, zoals aangegeven in artikel 92, lid 3, van het Verdrag.

Op grond van het voorgaande valt de in deze beschikking bedoelde steun niet onder de uitzonderingen van artikel 92, lid 3, van het Verdrag.

De uitzonderingen van artikel 92, lid 3, onder a) en c), voor steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde regio's te bevorderen of te vergemakkelijken, zijn niet van toepassing op de steunmaatregel in kwestie.

Artikel 92, lid 3, onder a), voorziet in een uitzondering voor steunmaatregelen ter bevordering van de ontwikkeling van streken waar de levensstandaard abnormaal laag is of waar een ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst. Artikel 92, lid 3, onder c), voorziet ook in een uitzondering voor de ontwikkeling van bepaalde regio's. Hierbij dient erop te worden gewezen dat, hoewel het mogelijk is dat Merco sommige van zijn activiteiten verder heeft ontwikkeld in regio's die voor regionale bijstand als bedoeld in artikel 92, lid 3, onder a) en c), in aanmerking komen, de steun in kwestie niet is toegekend op grond van programma's voor regionale bijstand, maar van ad hoc-beslissingen van Spanje, in de vorm van discretionaire kapitaalsverhogingen.

Zelfs als deze steun als regionale bijstand zou worden beschouwd, komt hij daarom nog niet in aanmerking voor de uitzonderingen van artikel 92, lid 3, onder a) en c), aangezien bijstand die op grond van dit artikel wordt toegekend, moet bijdragen tot de lange-termijnontwikkeling van de regio - wat in dit geval op zijn minst betekent dat de bijstand de onderneming opnieuw rendabel had moeten maken, een doel dat, volgens de tot dusver aan de Commissie verstrekte inlichtingen, bij Merco niet is bereikt - zonder dat dit onaanvaardbare negatieve gevolgen heeft voor de concurrentie in de Gemeenschap.

Wat de in artikel 92, lid 3, onder b), vermelde uitzonderingen betreft, is het duidelijk dat de steun in kwestie geen steun is voor een project van gemeenschappelijk Europees belang, en ook niet gericht is op het opheffen van een ernstige verstoring in de Spaanse economie. Spanje heeft trouwens nooit deze motieven aangevoerd om de steunmaatregel te verantwoorden.

Ten slotte is er de uitzondering van artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag voor steunmaatregelen die de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid moeten vergemakkelijken. De Commissie is in dit verband van oordeel dat bepaalde sectorale steunmaatregelen verenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt als twee voorwaarden, die zijn aangegeven in artikel 92, lid 3, onder c), zijn vervuld: enerzijds moet de steun uit communautair standpunt noodzakelijk zijn voor de ontwikkeling van de sector en anderzijds mag hij de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt, niet zodanig veranderen dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad.

De kapitaalinbreng van 5 900 miljoen peseta in Merco in 1990 is, gelet op de in punt VI beschreven financiële toestand van het bedrijf, een steunmaatregel die niet verenigbaar kan worden geacht met de gemeenschappelijke markt.

De in de opmerkingen van de Spaanse autoriteiten vermelde reorganisatie, die erin bestaat dat de divisie olie wordt afgestoten, kan immers niet worden beschouwd als een toereikend herstructureringsprogramma. In de eerste plaats heeft Merco onlangs al steun ontvangen in het kader van een herstructureringsplan dat de onderneming opnieuw rendabel had moeten maken (zie punt IV), en bijgevolg lijkt een nieuwe herstructurering in 1990 niet verantwoord.

Voorts hebben de Spaanse autoriteiten in hun opmerkingen toegegeven dat de kapitaalinbreng van 5 900 miljoen peseta niet voldoende is om de onderneming opnieuw te laten renderen (zie punt II). Bovendien zal de afstoting van de divisie olie de rendabiliteit van Merco evenmin kunnen garanderen. Hierbij moet voor ogen worden gehouden dat de andere divisies, behalve die voor oliehoudende zaden en katoen, in 1990 ook financiële verliezen leden (zie punt III).

Aangezien de steun niet vooraf was gemeld, hij is gebruikt om verliezen te compenseren en de financiële schuld te verminderen, hij geen deel uitmaakt van een toereikend herstructureringsplan en hij de concurrenten in de Gemeenschap heeft kunnen benadelen door de concurrentiekracht van de onderneming op peil te houden via een kunstmatige verbetering van haar financiële positie, is hij niet verenigbaar met de gemeenschappelijke markt.

Bovendien blijkt uit de arresten van het Hof van Justitie in de reeds genoemde zaak 234/84 en in zaak 40/85, België/Commissie (11), duidelijk dat dergelijke steunmaatregelen niet aan de voorwaarden voor een van de in artikel 92 bedoelde afwijkingen beantwoorden als zij niet bijdragen tot de gezondmaking van het bedrijf, dat wil zeggen als niet mag worden verwacht dat de exploitatie zonder verdere steun binnen een redelijke termijn rendabel zal worden. In dit geval is, zoals de Spaanse autoriteiten hebben erkend, de kapitaalinbreng van 5 900 miljoen peseta niet voldoende om Merco weer rendabel te maken.

Naarmate de integratie van de markt in het kader van de totstandbrenging van de interne markt zonder binnengrenzen vordert, wordt verstoring van de concurrentie door steunmaatregelen steeds scherper aangevoeld door concurrenten die niet van die steun profiteren. Bij haar onderzoek van de steunmaatregelen moet de Commissie ook hiermee rekening houden. In dit verband is zij van oordeel dat alle economische subjecten recht hebben op een gelijke, met het Verdrag verenigbare behandeling.

Bijgevolg kan zij herstructureringssteun alleen in uitzonderlijke situaties goedkeuren. Dergelijke steun moet vergezeld gaan van een volwaardig herstructureringsplan en kan pas worden toegekend als is bewezen dat de instandhouding van een onderneming en het herstel van haar rendabiliteit het belang van de Gemeenschap het beste dienen. De Commissie moet er met name op toezien dat de steun er niet toe leidt dat de begunstigden hun marktaandeel kunnen vergroten of behouden ten koste van concurrenten die geen dergelijke steun ontvangen.

Derhalve moet worden geconcludeerd dat de aan Merco verleende steun het mogelijk heeft gemaakt dit bedrijf kunstmatig draaiende te houden en zijn liquidatie - een normaal gevolg van het marktmechanisme - uit te stellen, en de concurrenten heeft verhinderd hun marktaandeel te vergroten.

De aan Merco in de vorm van een kapitaalinjectie van 5 900 miljoen peseta toegekende steun is dan ook niet verenigbaar met de gemeenschappelijke markt, aangezien hij aan geen enkele voorwaarde voor de toepassing van de in artikel 92, lid 3, van het Verdrag bedoelde afwijkingen voldoet.

IX Zoals vermeld in punt VI, kan de Commissie in een geval als het onderhavige eisen dat de Lid-Staten de begunstigden van onrechtmatig toegekende steun tot terugbetaling verplichten.

Gelet op een en ander moet de steun van 5 900 miljoen peseta in de vorm van een kapitaalinbreng ten gunste van Merco ongedaan worden gemaakt en terugbetaald. Voor de terugbetaling moeten de procedures en de bepalingen van de Spaanse wetgeving worden toegepast, met name die inzake rente over achterstallige schuldvorderingen van de Staat, welke rente moet ingaan op de datum waarop de betrokken steun is toegekend. Deze maatregel is nodig om de vroegere toestand te herstellen door alle financiële voordelen weg te nemen die het bedrijf sinds de datum waarop het deze onwettige steun heeft ontvangen, ten onrechte heeft kunnen genieten.

Met deze beschikking wordt niet vooruitgelopen op de consequenties die de Commissie eventueel zal trekken wat de financiering van het gemeenschappelijk landbouwbeleid door het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds (EOGFL) betreft.

Bij brieven van 1 en van 31 juli 1992 hebben de Spaanse autoriteiten meegedeeld dat Spanje tot totale liquidatie van het bedrijf heeft besloten. De Commissie is van oordeel dat dit element geen invloed heeft op de verplichting tot terugbetaling van de steun.

Hierbij moet in de eerste plaats worden opgemerkt dat het ongedaan maken van onwettige steun via terugvordering het logische gevolg is van de constatering van de onwettigheid (12).

Als de verplichting tot terugbetaling bij liquidatie van een onderneming zou vervallen, zouden de voorschriften inzake steunmaatregelen van de Staten, en de bepalingen inzake de terugvordering van onwettige en onverenigbare steun, die de Commissie heeft vastgesteld en waaraan zij altijd heeft vastgehouden, hun inhoud verliezen (13). Het zou immers volstaan dat een onderneming die financiële steun van de Staat heeft ontvangen, geliquideerd wordt om te verhinderen dat de artikelen 92 en 93 van het Verdrag op haar worden toegepast.

Voorts dient eraan te worden herinnerd dat alle argumenten waaruit zou blijken dat de terugvordering van de steun, gezien de liquidatie van een onderneming, zonder voorwerp is, reeds zonder succes voor het Hof van Justitie zijn aangevoerd (14),

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De door Spanje toegekende steun in de vorm van een kapitaalinbreng van 5 900 miljoen peseta in de onderneming Merco in 1990 is onwettig, nu hij in strijd met de procedurevoorschriften van artikel 93, lid 3, van het Verdrag is toegekend. Bovendien is deze steun onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag omdat hij niet beantwoordt aan de voorwaarden voor de in artikel 92, lid 3, van het Verdrag bedoelde afwijkingen.

Artikel 2

Spanje moet de in artikel 1 bedoelde steun ongedaan maken en van de onderneming Merco terugbetaling eisen binnen twee maanden na de kennisgeving van deze beschikking.

Ten aanzien van deze terugbetaling moeten de procedures en de bepalingen van de nationale wetgeving worden toegepast, met name die inzake de achterstallige rente betaalbaar over de schuldvorderingen van de Staat, rente die moet ingaan op de datum waarop de betrokken onwettige steun is toegekend.

Artikel 3

Spanje deelt binnen twee maanden na de kennisgeving van deze beschikking aan de Commissie mee welke maatregelen zij heeft getroffen om daaraan te voldoen.

Artikel 4

Deze beschikking is gericht tot het Koninkrijk Spanje.

Gedaan te Brussel, 4 november 1992.

Voor de Commissie

Ray MAC SHARRY

Lid van de Commissie

(1) PB nr. C 246 van 21. 9. 1991, blz. 4.

(2) Mededeling aan de Lid-Staten betreffende de deelneming van overheidsinstanties in het kapitaal van ondernemingen (Bulletin EG 9-1984).

(3) Zie onder meer de arresten van 10 juli 1986 (zaak 234/84, België/Commissie, Jurispr. 1986, blz. 2263) en van 21 maart 1991 (zaak C-305/89, Italië/Commissie, Jurispr. 1991, blz. I-1603).

(1) GN-code 1207 20.

(2) GN-code 1206 00.

(3) GN-code 1509.

(4) GN-hoofdstuk 10.

(5) GN-hoofdstuk 8.

(6) GN-hoofdstuk 7.

(4) Zaak 77/72, Capolongo, Jurispr. 1973, blz. 611.

(5) Zaak 120/73, Lorenz, Jurispr. 1973, blz. 1471.

(6) Zaak 78/76, Steinike & Weinlig, Jurispr. 1977, blz. 595.

(7) Zaak C-354/90, Syndicat National des Négociations et Transformateurs de Saumon, Jurispr. 1991, blz. I-5505.

(8) Zaak 70/72, Commissie/Duitsland, Jurispr. 1973, blz. 813.

(9) Zaak 310/85, Deufil, Jurispr. 1987, blz. 901.

(10) Zaak C-5/89, Commissie/Duitsland, Jurispr. 1990, blz. I-3437.

(11) Jurispr. 1986, blz. 2321.

(12) Arrest van 21 maart 1990 in zaak C-142/87, België/Commissie, Jurispr. 1990, blz. I-959.

(13) Zie Mededeling van de Commissie (PB nr. C 318 van 24. 11. 1983, blz. 3).

(14) Zaak C-142/87, rechtsoverwegingen 49, 50 en 51.