BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 21 december 1998 inzake de kennisgeving door het Koninkrijk Zweden van de nationale bepalingen inzake het gebruik van bepaalde kleurstoffen en zoetstoffen in levensmiddelen (kennisgeving geschied onder nummer C(1998) 4193) (Slechts de tekst in de Zweedse taal is authentiek) (Voor de EER relevante tekst) (1999/5/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 100 A, lid 4,

Overwegende hetgeen volgt:

DE FEITEN

1. De communautaire wetgeving

(1) Richtlijn 89/107/EEG van de Raad betreffende de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der lidstaten inzake levensmiddelenadditieven die in voor menselijke voeding bestemde waren mogen worden gebruikt (1) is op 21 december 1998 vastgesteld. In artikel 3, lid 2, van deze richtlijn wordt bepaald dat de Raad op voorstel van de Commissie volgens de procedure van artikel 100 A van het EG-Verdrag de lijst vaststelt van de additieven waarvan het gebruik met uitsluiting van enig ander additief wordt toegestaan, alsmede de lijst van levensmiddelen waaraan deze additieven mogen worden toegevoegd, de voorwaarden waaronder deze toevoeging mag plaatsvinden en, in voorkomend geval, een beperking qua technisch gebruiksdoel.

(2) Krachtens voornoemde bepaling heeft de Commissie drie voorstellen voor specifieke richtlijnen ingediend: het eerste voorstel voor zoetstoffen, het tweede voor kleurstoffen en het derde voor andere additieven. Deze voorstellen zijn overeenkomstig de bepalingen van artikel 6 van Richtlijn 89/107/EEG opgesteld na raadpleging van het Wetenschappelijk comité voor de menselijke voeding (WCMV). De Commissie heeft het WCMV namelijk verzocht de veiligheid van de additieven de beoordelen. De adviezen van het WCMV zijn door de Commissie als uitgangspunt voor de voorstellen gebruikt en zijn ook voortdurend in acht genomen tijdens de bespreking van deze voorstellen binnen het Europees Parlement en de Raad, totdat de richtlijnen uiteindelijk zijn vastgesteld. Derhalve zijn op 30 juni 1994 twee (2) specifieke richtlijnen volgens de procedure van artikel 100 A door het Europees Parlement en de Raad vastgesteld, die in de zin van artikel 3 van Richtlijn 89/107/EEG deel uitmaken van de algemene richtlijn, namelijk Richtlijn 94/35/EG inzake zoetstoffen die in levensmiddelen mogen worden gebruikt (3) en Richtlijn 94/36/EG inzake kleurstoffen die in levensmiddelen mogen worden gebruikt (4).

2. De nationale bepalingen

(3) De Zweedse overheid heeft op 1 december 1995 haar nationale maatregelen voor de omzetting van de Richtlijnen 94/35/EG en 94/36/EG vastgesteld (5). De lidstaten waren namelijk verplicht uiterlijk op 31 december 1995 de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in werking te doen treden om aan deze twee richtlijnen te voldoen. De Zweedse maatregelen zijn bij schrijven van 30 april 1996 aan de Commissie meegedeeld. In een eerder schrijven van 5 december 1995 hadden de Zweedse instanties de Commissie echter meegedeeld dat zij besloten hadden deze twee richtlijnen niet volledig om te zetten. Bij dit schrijven van 5 december 1995 had de Zweedse regering de Commissie namelijk overeenkomstig artikel 100 A, lid 4 van het EG-Verdrag in kennis gesteld van haar beslissing om in afwijking van deze Richtlijnen 94/35/EG en 94/36/EG haar nationale bepalingen te blijven toepassen inzake de voorwaarden voor het gebruik in levensmiddelen van azokleurstoffen (E 102: tartrazine, E 110: zonnegeel, E 122: azorubine, E 123: amarant, E 124: ponceau 4R, cochenille rood A, E 128: rood 2G, E 129: allurarood AC, E 151: zwart PN, E 154: bruin FK, E 155: bruin HT en E 180: litholrubine BK) en van cyclamaat (E 952: cyclaamzuur en Na- en Ca-zouten daarvan) (6).

(4) De Zweedse bepalingen inzake additieven zijn opgenomen in drie aparte teksten: de wet levensmiddelen (7), het besluit levenmiddelen (8) en de circulaire levensmiddelen (9). Deze circulaire bevat de positieve lijst met additieven die in Zweden zijn toegestaan en hun gebruiksvoorwaarden.

3. Azokleurstoffen

(5) In Richtlijn 94/36/EG inzake kleurstoffen wordt bepaald dat alleen de in bijlage I vermelde stoffen als kleurstof in levensmiddelen mogen worden gebruikt. Daarnaast bevat de richtlijn nog vier andere bijlagen. In bijlage II worden de levensmiddelen vermeld waarin geen kleurstoffen mogen worden gebruikt, behalve tenzij dit uitdrukkelijk in de bepalingen van de bijlagen III, IV of V is toegestaan. In bijlage III worden de levensmiddelen vermeld waaraan slechts bepaalde toegestane kleurstoffen mogen worden toegevoegd. Bijlage IV bevat de kleurstoffen die slechts in bepaalde levensmiddelen mogen worden gebruikt. Tenslotte worden in bijlage V de kleurstoffen vermeld die mogen worden gebruikt in alle levensmiddelen die niet in de bijlagen II en III zijn opgenomen. Zo bijkt uit Richtlijn 94/36/EG dat azokleurstoffen in specifieke maximale hoeveelheden mogen worden gebruikt in bepaalde levensmiddelen, namelijk alcoholvrije gearomatiseerde dranken, snoepgoed, banketbakkerswaren, consumptie-ijs, desserts, sauzen, mosterd, soep en bepaalde visproducten, maar ook in alcoholhoudende dranken, "cocktailkersen" en lumpkuit.

(6) In de circulaire van 1993 wordt het gebruik van azokleurstoffen slechts onder de volgende voorwaarden toegestaan:

- E 102 (tartrazine): "cocktailkersen" (maximaal 200 mg/kg), alcoholhoudende dranken en extracten voor de vervaardiging van soortgelijke dranken en mengsels van dranken (maximaal 500 mg/l);

- E 110 (zonnegeel): lumpkuit (maximaal 200 mg/kg), alcoholhoudende dranken en extracten voor de vervaardiging van soortgelijke dranken en mengsels van dranken (maximaal 500 mg/l);

- E 123 (amarant): alcoholhoudende dranken en extracten voor de vervaardiging van soortgelijke dranken en mengsels van dranken (maximaal 100 mg/l);

- E 124 (ponceau 4R, cochenille rood A): alcoholhoudende dranken en extracten voor de vervaardiging van soortgelijke dranken en mengsels van dranken (maximaal 100 mg/l);

- E 151 (briljantzwart BN, zwart PN): lumpkuit (maximaal 300 mg/kg);

- het gebruik van de kleurstoffen E 122 (azorubine), E 128 (rood 2G), E 129 (allurarood AC), E 154 (bruin FK), E 155 (bruin AT) en E 180 (litholrubine BK) is verboden.

4. Cyclamaat

(7) In Richtlijn 94/35/EG inzake zoetstoffen wordt bepaald dat uitsluitend in de bijlage vermelde zoetstoffen in de handel mogen worden gebracht teneinde aan de eindverbruiker te worden verkocht of voor de vervaardiging van levensmiddelen te worden gebruikt. In de bijlage van de richtlijn vermelde zoetstoffen die met het oog op de vervaardiging van levensmiddelen in de handel worden gebracht, mogen slechts voor de vervaardiging van de in de bijlage vermelde levensmiddelen en onder de daar gespecificeerde voorwaarden worden gebruikt. Zo blijkt uit Richtlijn 94/35/EG dat cyclamaat als zodanig in de handel mag worden gebracht en in specifieke maximale hoeveelheden mag worden gebruikt in bepaalde levensmiddelen met verminderde verbrandingswaarde of zonder toegevoegde suikers, namelijk gearomatiseerde dranken op basis van water, desserts, snoepgoed, consumptie-ijs, jam en dieetpreparaten.

(8) In de circulaire van 1993 wordt bepaald dat levensmiddelen die cyclamaat bevatten slechts in de handel mogen worden gebracht als de Dienst levensmiddelen daar uitdrukkelijk toestemming voor geeft. Een dergelijke toestemming is niet verleend. In de circulaire wordt slechts bepaald dat tafelzoetstoffen die als zoetmaker uitsluitend sacharine of cyclamaat of een mengsel van deze producten bevatten, met inachtneming van bepaalde etiketteringsvoorschriften in de handel mogen worden gebracht.

DE PROCEDURE

(9) De delegatie van Zweden bij de Europese Gemeenschappen heeft op 26 juli 1994, d.w.z. enkele weken na de vaststelling van de Richtlijnen 94/35/EG en 94/36/EG, met een beroep op artikel 151, lid 2, van de Toetredingsakte een eerste verzoek tot afwijking van deze richtlijnen bij het secretariaat-generaal van de Raad ingediend. Het dossier is vervolgens voor onderzoek doorgezonden naar de diensten van de Commissie. Bij de behandeling van het dossier is er een inhoudelijke discussie gevoerd tussen de vertegenwoordigers van de Zweedse instanties en de diensten van de Commissie. De diensten van de Commissie hebben de Zweedse instanties laten weten dat een afwijking gelet op de ter motivering van het verzoek naar voren gebrachte wetenschappelijke gegevens niet kon worden toegestaan. Op 23 december 1994 hebben de Zweedse instanties in een nieuw schrijven aan het secretariaat-generaal van de Raad kennis genomen van dit negatieve advies van de diensten van de Commissie en geconcludeerd dat er geen andere mogelijkheid was dan de procedure van artikel 151 af te sluiten. Daarbij hebben zij aangetekend dat Zweden, als het bij de vaststelling van de twee richtlijnen aan de stemming had kunnen deelnemen, tegen deze richtlijnen zou hebben gestemd.

(10) Bij schrijven van 5 december 1995 heeft de Zweedse regering opnieuw een verzoek tot afwijking van deze twee richtlijnen ingediend, waarbij een beroep werd gedaan op artikel 100 A, lid 4, van het EG-Verdrag. De Zweedse regering heeft in dit verzoek uitvoerig uiteengezet op grond van welke redenen zij besloten had de nationale wetgeving te handhaven. De kennisgeving is voor advies toegezonden aan de overige lidstaten. Duitsland, Griekenland, Spanje, Frankrijk, Portugal, Finland en het Verenigd Koninkrijk hebben hun zienswijze aan de Commissie meegedeeld. Geen van deze lidstaten heeft positief op het Zweedse verzoek gereageerd.

- Duitsland is van mening dat de door de Zweedse instanties aangevoerde argumenten geen afbreuk kunnen doen aan de adviezen van het WCMV op basis waarvan de richtlijnen zijn vastgesteld.

- Griekenland is van mening dat dit probleem gelet op de belangen van de interne markt op communautair niveau moet worden opgelost. Daartoe is reeds een systeem opgezet om toezicht te houden op de ontwikkeling van het verbruik van additieven.

- Spanje is van mening dat er geen toxicologische of epidemiologische studie is op grond waarvan strengere maatregelen dan de communautaire wetgeving zouden moeten worden genomen.

- Frankrijk is van mening dat de Zweedse beperkingen niet terecht lijken te zijn, aangezien de Zweedse instanties niet specifiek hebben aangetoond dat er sprake is van risico's voor de volksgezondheid.

- Portugal is van mening dat Zweden noch heeft aangetoond dat deze additieven risico's voor de gezondheid inhouden, noch dat deze gevaren ernstiger zijn voor de Zweedse consument.

- Finland is van mening dat de door Zweden aangevoerde motivering geen wetenschappelijke gegevens bevat op grond waarvan kan worden gesteld dat de situatie van de Zweedse bevolking uitzonderlijk is in vergelijking met de andere lidstaten.

- Het Verenigd Koninkrijk is van mening dat het Zweedse verzoek niet gebaseerd lijkt te zijn op factoren die slechts voor de Zweedse bevolking een rol spelen.

JURIDISCHE BEOORDELING

1. Beoordeling van de ontvankelijkheid

(11) De Richtlijnen 94/35/EG en 94/36/EG zijn op 30 juni 1994 vastgesteld. Op deze datum was Zweden nog geen lid van de Europese Gemeenschap, maar had het de status van waarnemer. Zweden heeft dan ook niet kunnen deelnemen aan de stemming over deze twee richtlijnen, maar heeft gesteld dat het, als het wel aan de stemming had kunnen deelnemen, tegen de vaststelling van deze richtlijnen had gestemd. Vervolgens heeft Zweden aangekondigd dat het van plan was een aanvraag voor een afwijking van deze richtlijnen in te dienen. Zweden heeft niet in het kader van de toetredingsonderhandelingen een afwijking van deze richtlijn kunnen bedingen, aangezien deze reeds zes maanden eerder, op 31 december 1993, zijn afgesloten. Zweden heeft ook geen beroep kunnen doen op de procedure van artikel 151, lid 2, van de Toetredingsakte. Hier wordt namelijk bepaald dat een nieuwe lidstaat gebruik kan maken van een tijdelijke afwijking van de besluiten van de instellingen die tussen 1 januari en 24 juni 1994, de datum van ondertekening van het Toetredingsverdrag, zijn vastgesteld. De desbetreffende richtlijnen zijn namelijk na deze datum op 30 juni 1994 vastgesteld. De Commissie heeft op 7 december 1995 een Zweedse kennisgeving krachtens artikel 100 A, lid 4, van het EG-Verdrag ontvangen, waarvan de ontvankelijkheid in het licht van de bepalingen van dit artikel moet worden onderzocht.

(12) Ter inleiding dient dienaangaande te worden opgemerkt dat de Commissie de kennisgeving van Zweden krachtens artikel 100 A, lid 4, vóór 31 december 1995, uiterste datum voor de omzetting van de Richtlijnen 94/35/EG en 94/36/EG, heeft ontvangen.

(13) De eerste alinea van lid 4 van artikel 100 A luidt als volgt: "Wanneer een lidstaat, nadat de Raad met gekwalificeerde meerderheid van stemmen een harmonisatiemaatregel heeft genomen, het noodzakelijk acht nationale bepalingen toe te passen die hun rechtvaardiging vinden in (. . . ), geeft hij daarvan kennis aan de Commissie". De Commissie is van oordeel dat deze formulering inhoudt dat de betrokken staat op het moment waarop deze zijn nationale bepalingen aan de Commissie meedeelt, de hoedanigheid van lidstaat dient te hebben. Deze bepaling moet overigens worden geïnterpreteerd in het licht van de doelstelling die daaraan ten grondslag ligt, namelijk een lidstaat de mogelijkheid te bieden onder bepaalde voorwaarden het recht te verwerven om af te wijken van een harmonisatiemaatregel waarmee hij niet heeft ingestemd, aangezien een dergelijke maatregel kan worden vastgesteld met een gekwalificeerde meerderheid van stemmen in plaats van met algemene stemmen, zoals het geval was vóór de inwerkingtreding van de Europese Akte, waaruit lid 4 van artikel 100 A afkomstig is.

(14) In het onderhavige geval is de Commissie derhalve van mening dat een kennisgeving van het Koninkrijk Zweden aan de Commissie met een verzoek tot afwijking van de Richtlijnen 94/35/EG en 94/36/EG krachtens artikel 100 A, lid 4, van het EG-Verdrag ontvankelijk is, aangezien Zweden niet in de gelegenheid was met de vaststelling van deze richtlijnen in te stemmen en deze kennisgeving vóór de uiterste datum voor de omzetting van de desbetreffende richtlijnen in zijn hoedanigheid als lidstaat heeft verricht.

2. Inhoudelijke beoordeling

(15) Overeenkomstig de bepalingen van artikel 100 A, lid 4, van het EG-Verdrag moet de Commissie nagaan of de nationale bepalingen waarvan krachtens dit artikel kennisgeving is gedaan, hun rechtvaardiging vinden in gewichtige eisen als bedoeld in artikel 36 of verband houden met de bescherming van het arbeidsmilieu of het milieu. In hun kennisgeving vermelden de Zweedse instanties de bescherming van de volksgezondheid als doelstelling. De Commissie moet derhalve nagaan of deze maatregelen nodig zijn en evenredig zijn met de doelstelling. Wanneer de Commissie tot de conclusie komt dat de nationale bepalingen in de kennisgeving gerechtvaardigd zijn, moet zij daarnaast nagaan of deze maatregelen geen middel tot willekeurige discriminatie of een verkapte beperking van de handel tussen de lidstaten vormen.

a) Motivering met beroep op een gewichtige eis: de bescherming van de volksgezondheid

i) Azokleurstoffen

(16) De Zweedse overheid heeft al in de jaren zeventig besloten het gebruik van azokleurstoffen in Zweden te beperken. Deze beperkende maatregelen zijn ingevoerd met het oog op de risico's van allergieën die door azokleurstoffen worden veroorzaakt. Azokleurstoffen kunnen namelijk bij bepaalde personen leiden tot allergische reacties of overgevoeligheidsreacties zoals netelroos en astma. De Zweedse instanties vermelden in hun kennisgeving een aantal epidemiologische studies bij de Zweedse bevolking, die volgens hen zouden wijzen op het bestaan van allergische problemen bij de Zweedse bevolking (10). Tevens verwijzen zij naar verschillende studies die in een andere lidstaat bij kinderen zijn uitgevoerd, die erop zouden wijzen dat het aantal kinderen dat aan een allergie lijdt vanwege redenen die verband houden met de azokleurstoffen die in deze andere lidstaat zijn toegestaan, in de tijd zou toenemen (11). De Zweedse instanties hebben overigens een afschrift van deze verschillende studies aan de Commissie toegezonden.

(17) De Commissie heeft kennis genomen van deze studies en trekt noch de gevolgde methodologie noch de resultaten daarvan in twijfel. De Commissie is van mening dat deze studies aansluiten bij degene die op hetzelfde gebied door het WCMV zijn uitgevoerd. Ook bij deze beoordelingen van het WCMV, op basis waarvan Richtlijn 94/36/EG inzake kleurstoffen destijds is vastgesteld, is namelijk gebleken dat bepaalde personen met intolerantieverschijnselen op azokleurstoffen reageren. De meest recente bevindingen van het WCMV over deze vraagstukken zijn te vinden in zijn verslag over ongewenste reacties op levensmiddelen en ingrediënten van levensmiddelen dat op 22 september 1995 is uitgebracht. In dit verslag stelt het WCMV dat azokleurstoffen en andere kleurstoffen in levensmiddelen weliswaar in een aantal gevallen incidenteel tot overgevoeligheidsreacties hebben geleid, maar dat de conclusie is dat dit zelden het geval is. Derhalve moet worden erkend dat de in Zweden toegepaste beperkende maatregelen inzake azokleurstoffen inderdaad op overwegingen in verband met de volksgezondheid berusten. Daarbij dient echter te worden nagegaan of deze Zweedse maatregelen gelet op dit streven om de volksgezondheid te beschermen nodig en evenredig zijn.

(18) De Zweedse instanties stellen in hun verzoek dat hun doelstelling de bescherming van de volksgezondheid is en dat om deze doelstelling te verwezenlijken het gebruik van additieven die schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid van de consument, zoveel mogelijk dient te worden beperkt. De Commissie sluit zich bij dit beginsel aan en herinnert eraan dat dit de grondslag vormt van de richtlijnen inzake additieven. In bijlage II van de kaderrichtlijn (89/107/EEG) inzake additieven worden de algemene criteria voor het gebruik van levensmiddelenadditieven vastgesteld. Volgens deze criteria mogen levensmiddelenadditieven alleen worden goedgekeurd i) indien er voldoende technische noodzaak kan worden aangetoond en het nagestreefde doel niet met andere economisch en technisch bruikbare methoden kan worden bereikt, ii) indien deze bij de voorgestelde hoeveelheden geen enkel gevaar voor de gezondheid van de consument opleveren, voorzover zulks op grond van de beschikbare wetenschappelijke gegevens kan worden beoordeeld, en iii) indien het gebruik ervan de consument niet misleidt. Het gebruik van een levensmiddelenadditief kan alleen worden overwogen indien is bewezen dat het voorgestelde gebruik van het additief voor de consument aantoonbare voordelen heeft. Om de eventuele schadelijke effecten van een levensmiddelenadditief of zijn derivaten te bepalen, moet dit worden onderworpen aan adequate toxiciteitsproeven en een toxicologische beoordeling. Bij deze beoordeling moet eveneens rekening worden gehouden met bijvoorbeeld de cumulatieve, synergetische en versterkende effecten van het gebruik ervan, alsmede met de intolerantie van de mens voor lichaamsvreemde stoffen. Zo is Richtlijn 94/36/EG vastgesteld op basis van de adviezen die het WCMV over de kleurstoffen heeft uitgebracht. In deze richtlijn is afdoende rekening gehouden met de adviezen van het WCMV waarin wordt gesteld dat azokleurstoffen bij sommige personen allergieën veroorzaken. Richtlijn 94/36/EG bevat namelijk een strikte specificatie van de voorwaarden voor het gebruik van azokleurstoffen, waarbij wordt vermeld in welke levensmiddelen - met uitsluiting van alle andere - deze additieven mogen worden gebruikt en wat de maximale hoeveelheden daarbij zijn. De Zweedse instanties willen echter verder gaan. Zij zijn van mening dat het gebruik van deze additieven nog verder moet worden beperkt aangezien ze niet technisch onmisbaar zijn. Aangezien azokleurstoffen als technologische functie hebben dat ze kleur geven aan levensmiddelen die zelf geen kleur hebben, om hun uiterlijk aantrekkelijker te maken, kan volgens de Zweedse instanties in deze behoefte worden voorzien met behulp van andere kleurstoffen, die geen risico's op allergie inhouden.

(19) De Commissie is het niet met dit standpunt eens. De Commissie kent namelijk geen andere kleurstoffen die elke azokleurstof kunnen vervangen om voor een gelijkwaardige kleuring van levensmiddelen te zorgen. Kleuring van levensmiddelen vormt een technologische behoefte. In de meeste gevallen kan een bepaalde kleur die voor commerciële doeleinden wordt gekozen om een aantrekkelijk uiterlijk aan een levensmiddel te geven, namelijk alleen worden verkregen door een bepaalde kleurstof te gebruiken. In een aantal gevallen kan er om technologische redenen in verband met de effectiviteit (uniforme kleuring) en de stabiliteit (duurzame kleuring) van de kleurstof in het eindproduct voor een specifiek levensmiddel slechts één bepaalde kleurstof worden gebruikt. Zo kan het gebruik van azokleurstoffen in een bepaald commercieel verband en om technologische redenen noodzakelijk worden om voor bepaalde levensmiddelen, zoals snoepgoed of dranken, een specifieke kleur te verkrijgen.

(20) Bovendien constateert de Commissie dat de aangemelde Zweedse maatregelen niet afgestemd lijken op de aangegeven doelstelling, namelijk de bescherming van de volksgezondheid, aangezien zij voor het verwezenlijken van deze doelstelling de vereiste samenhang ontberen. De beperkende maatregelen gelden namelijk uitsluitend voor azokleurstoffen. Dit zijn echter niet de enige additieven die risico's op allergische reacties inhouden. Zo kunnen bijvoorbeeld uitgaande van het reeds genoemde verslag van het WCMV van 22 september 1995 ook bepaalde andere kleurstoffen worden genoemd, zoals sulfieten en benzoaten. Daarnaast kan worden gewezen op een studie die door de Zweedse instanties zelf in hun kennisgeving wordt genoemd, met als titel "Intolerantie voor levensmiddelenadditieven en de strategieën van de Scandinavische landen om dit probleem het hoofd te bieden", waarin de aandacht wordt gevestigd op allergische reacties ten gevolge van benzoaten. De Commissie constateert dat voor deze andere veroorzakers van allergische reacties in Zweden geen beperkingen gelden die vergelijkbaar zijn met die voor azokleurstoffen.

(21) De Commissie is overigens van mening dat de communautaire wetgeving een adequate oplossing biedt voor het probleem dat voedingsallergieën in het algemeen inhouden. Zoals bij het voorgaande punt reeds is vermeld, wordt namelijk erkend dat een aantal additieven bij bepaalde personen tot allergische reacties kan leiden. De communautaire wetgever stelt dat het volstrekt legitiem is zoveel mogelijk te voorkomen dat deze personen worden blootgesteld aan het risico van allergische reacties. De communautaire wetgever acht het echter niet noodzakelijk het gebruik van deze additieven daarom volledig te verbieden. Op communautair niveau is gekozen voor een oplossing die berust op voorlichting van de consument: personen die een bekende allergie voor bepaalde ingrediënten hebben, moeten kunnen kiezen voor de consumptie van levensmiddelen die deze ingrediënten niet bevatten. Deze mogelijkheid wordt hun geboden door Richtlijn 79/112/EEG inzake de etikettering van levensmiddelen, aangezien hierin wordt bepaald dat de ingrediënten op de etikettering moeten worden vermeld. Met name moeten krachtens artikel 6 van Richtlijn 79/12/EEG alle additieven die een technologische functie in het eindproduct vervullen (zoals kleurstoffen die als functie hebben dat ze een kleur aan dit eindproduct geven), op de etikettering worden vermeld. Dit betekent dat azokleurstoffen altijd in de lijst van ingrediënten moeten worden opgenomen.

(22) In hun schrijven van 5 december 1995 erkennen de Zweedse instanties zelf dat deze etiketteringsmaatregelen in principe voldoende zijn om consumenten die allergisch kunnen zijn in staat te stellen de levensmiddelen te kiezen die zij willen consumeren. Daarbij tekenen de Zweedse instanties echter aan dat deze keuzemogelijkheid verdwijnt wanneer de desbetreffende levensmiddelen zonder verpakking worden aangeboden, zoals bijvoorbeeld in restaurants en schoolkantines het geval is. Wanneer in dit geval de etikettering ontbreekt, is de consument inderdaad niet in staat vooraf de lijst van ingrediënten te raadplegen.

(23) De Commissie is van mening dat dit feit op zich echter geen voldoende motivering vormt voor een volledig verbod op het gebruik van azokleurstoffen in deze levensmiddelen die zonder verpakking worden aangeboden. De Commissie herinnert er namelijk aan dat voor de oplossing van dit specifieke probleem van levensmiddelen die zonder verpakking aan de consument worden aangeboden, in overeenstemming met de bestaande communautaire wetgeving andere maatregelen kunnen worden genomen dan een verbod. In artikel 12 van Richtlijn 79/112/EEG wordt namelijk bepaald dat de lidstaten beslissen over de wijze waarop deze levensmiddelen worden geëtiketteerd, zoals de verplichting om bij los verkochte producten borden te plaatsen met bepaalde informatie over deze producten. Bovendien kunnen de lidstaten om alle consumenten volledige informatie over de inhoud van bepaalde levensmiddelen te verstrekken de restaurants ertoe verplichten de lijst van ingrediënten op de menukaart te vermelden. Het is waar dat de consumenten waar het hier om gaat, - snoepgoed en alcoholvrije dranken - zullen door kinderen vaker en in grotere hoeveelheden worden gebruikt dan door volwassenen. Kinderen kunnen echter niet worden beschouwd als "consument die op de samenstelling van het product let" zoals het Hof van Justitie bedoelt in zijn arrest van 26 oktober 1995 in zaak C-51/94 (12). De Commissie is echter van mening dat ook voor levensmiddelen die azokleurstoffen bevatten en zonder verpakking aan kinderen worden aangeboden, een andere (positieve) oplossing dan een verbod kan worden gevonden. De Commissie heeft namelijk uit de kennisgeving van de Zweedse instanties afgeleid dat de kinderen dit snoepgoed in de schoolomgeving consumeren. Volgens de Commissie kunnen de Zweedse scholen en de ouders zelf ervoor zorgen dat kinderen die aan een allergie leiden, geen producten in handen krijgen die bij hen tot allergische reacties kunnen leiden. Zo kunnen bijvoorbeeld in schoolkantines lijsten worden opgehangen met de ingrediënten van de voedingsmiddelen die aan de kinderen worden aangeboden, zodat een volwassene kan controleren of er op deze lijst producten voorkomen van de door een arts opgestelde lijst van ingrediënten die bij het desbetreffende kind allergische reacties veroorzaken.

(24) De Commissie heeft tevens nagegaan of azokleurstoffen voor de Zweedse bevolking in vergelijking met de bevolking van de andere lidstaten een specifiek gezondheidsprobleem opleveren. De Zweedse instanties wijzen in hun kennisgeving op verschillende epidemiologische studies. De Commissie heeft kennis genomen van deze studies en heeft ze grondig bestudeerd om te bepalen of hierin wordt aangetoond dat de Zweedse bevolking of een subgroep hiervan, zoals Zweedse kinderen, ten aanzien van allergische reacties op azokleurstoffen specifieke kenmerken heeft in vergelijking met de bevolking van de andere lidstaten.

(25) In de door de Zweedse instanties genoemde studies (13) wordt meestal de prevalentie van allergische problemen in Zweden in het algemeen beschreven. Zo blijkt uit deze studies dat de frequentie van allergieën bij kinderen hoger is dan bij volwassenen en aanzienlijk hoger in het noordelijk deel dan in de zuidelijke regio's van Zweden. In een andere studie die gedurende enkele jaren in Zweden is uitgevoerd, wordt gesteld dat het aantal gevallen van allergieën toeneemt. Deze studies benadrukken dat de geconstateerde allergische problemen veroorzaakt worden door het milieu en meer in het bijzonder de leefsituatie van personen op school of op het werk. In deze studies wordt geen bijzondere aandacht besteed aan allergieën in verband met de consumptie van levensmiddelen, laat staan de consumptie van levensmiddelen met additieven zoals azokleurstoffen. Studies op het gebied van de consumptie in Zweden van levensmiddelen die azokleurstoffen bevatten, zijn ook niet mogelijk vanwege het verbod en de gebruiksbeperkingen voor deze additieven in de desbetreffende nationale wetgeving. Uit de studie die lijkt te wijzen op een bijzondere gevoeligheid van Zweedse kinderen voor allergieën, zou echter kunnen worden afgeleid dat het eventuele gebruik door deze kinderen van levensmiddelen die azokleurstoffen kunnen bevatten (met name snoepgoed en koolzuurhoudende dranken), bij een groot aantal van deze kinderen tot allergische reacties zou kunnen leiden. In dit verband wijzen de Zweedse instanties in hun kennisgeving op een studie bij Deense scholieren waaruit blijkt dat additieven zoals bepaalde azokleurstoffen tot allergische problemen kunnen leiden en waarin de prevalentie van allergieën voor levensmiddelenadditieven bij Deense kinderen op 1 tot 2 % wordt geraamd.

(26) De Commissie dient na te gaan of uit al deze informatie die door de Zweedse instanties is ingediend, blijkt dat er een causaal verband bestaat tussen het (eventuele) gebruik in Zweden van levensmiddelen die azokleurstoffen bevatten en de specifieke risico's op allergieën bij de Zweedse bevolking en met name bij kinderen. Dit moet in verschillende stappen gebeuren.

(27) De Commissie moet allereerst nagaan of zij beschikt over de benodigde informatie om deze te kunnen vergelijken met de beschikbare informatie die op Europees of internationaal niveau is verzameld. De Zweedse instanties hebben gegevens ingediend met cijfers over de prevalentie van allergieën bij de Zweedse bevolking, maar zij hebben geen gegevens ingediend over de prevalentie van allergieën voor levensmiddelen of allergieën voor additieven en zij hebben derhalve de prevalentie van allergieën voor azokleurstoffen niet kunnen beoordelen. Het is echter niet mogelijk op basis van de beschikbare gegevens over de prevalentie van allergieën in het algemeen een raming te maken van de prevalentie van allergieën voor azokleurstoffen, aangezien zowel de mechanismen als de symptomen van allergieën van allergeen tot allergeen verschillen en een persoon die aan een bepaald soort allergie lijdt niet noodzakelijkerwijs gevoelig is voor een ander allergeen. De Commissie constateert derhalve dat de Zweedse instanties geen gegevens hebben verstrekt met cijfers over de prevalentie van allergieën voor azokleurstoffen in Zweden, hetgeen betekent dat zij geen vergelijking kan maken met de gemiddelden voor de Europese bevolking of de wereldbevolking om op die manier te bepalen of de Zweedse bevolking ten aanzien van de prevalentie van allergieën voor azokleurstoffen in een speficieke situatie verkeert.

(28) De Commissie heeft tevens getracht de situatie met behulp van het verslag van het WCMV van 22 september 1995 over schadelijke effecten van levensmiddelen en ingrediënten van levensmiddelen diepgaander te analyseren. In dit verslag stelt het WCMV dat volgens de beschikbare in de hele wereld uitgevoerde studies de prevalentie van voedingsallergieën bij de volwassen bevolking duidelijk lager dan 1 % is en bij kinderen enigszins hoger kan zijn. Het WCMV vermeldt verschillende studies waaruit blijkt dat de prevalentie van allergieën voor meer in het bijzonder levensmiddelenadditieven lager dan 0,1 % van de bevolking is. Het WCMV maakt in zijn verslag echter een belangrijk voorbehoud: genetische en milieufactoren alsmede voedingsgewoontes kunnen de prevalentie van voedingsallergieën verhogen. Het WCMV noemt als voorbeeld regio's waar allergenen in het milieu aanwezig zijn. Tevens noemt het WCMV regio's waar de consumptie van allergenen hoog is. Het WCMV komt tot de conclusie dat de prevalentie van voedingsallergieën sterk afhankelijk is van de geografische regio. De Commissie dient derhalve na te gaan of de Zweedse instanties via de studies die zij aan de Commissie hebben meegedeeld, inderdaad hebben aangetoond dat er sprake is van dergelijke genetische factoren, milieufactoren of voedingsgewoontes en in hoeverre deze een rol spelen. De Commissie heeft alle gegevens in het dossier bestudeerd maar heeft geen aanwijzingen kunnen vinden dat er sprake is van dergelijke factoren. Uit de door de Zweedse instanties genoemde studies is namelijk gebleken dat een aantal kinderen in Denemarken, een buurland van Zweden, als reactie op levensmiddelenadditieven allergieën ontwikkelt. Ook de Finse instanties hebben in het kader van de raadpleging van de lidstaten over het Zweedse verzoek tot afwijking meegedeeld dat zich bij kinderen in Finland een soortgelijke situatie voordoet. Uit deze laatste gegevens en de door de Zweedse instanties genoemde studies kan derhalve niet worden geconcludeerd dat de Zweedse bevolking, meer in het bijzonder Zweedse kinderen, in vergelijking met de bevolking van andere lidstaten en met name de directe buurlanden ten aanzien van allergieën in verband met azokleurstoffen in een specifieke situatie verkeert.

(29) De maatregelen van de Zweedse instanties in de jaren zeventig om het gebruik van azokleurstoffen te beperken blijken namelijk te zijn genomen bij wijze van preventief beleid en niet omdat gebleken was dat er sprake was van specifieke risico's voor de volksgezondheid. De preventieve aard van deze maatregelen wordt expliciet bevestigd in de door de Zweedse instanties verstrekte studie over de intolerantie voor levensmiddelenadditieven en de strategieën van de Scandinavische landen om dit probleem het hoofd te bieden. Het standpunt van de Zweedse instanties wijkt overigens af van dat van de instanties van Denemarken en Finland, die ten aanzien van hetzelfde probleem niet dezelfde strategie hebben gevolgd als de Zweedse instanties om de gebruiksvoorwaarden van azokleurstoffen in vergelijking met die van Richtlijn 94/36/EG te beperken, maar de etiketteringsmaatregelen voldoende hebben geacht.

(30) Gelet op al deze gegevens komt de Commissie tot de conclusie dat de Zweedse maatregelen, ook al zijn deze genomen met het oog op overwegingen in verband met de volksgezondheid, desalniettemin geen rechtvaardiging vinden in de noodzaak de volksgezondheid te beschermen.

ii) Cyclamaat

(31) De Zweedse Dienst levensmiddelen heeft reeds in de jaren zeventig besloten het gebruik van cyclamaat als levensmiddelenadditief te beperken. De in Richtlijn 94/35/EG opgenomen gebruiksvoorwaarden voor cyclamaat zijn minder strikt dan de in Zweden geldende voorwaarden. Naar het oordeel van de Zweedse instanties zijn er goede redenen in verband met de volksgezondheid om hun striktere nationale bepalingen te handhaven. De Zweedse instanties verwijzen naar studies waaruit blijkt dat de in Richtlijn 94/35/EG opgenomen gebruiksvoorwaarden voor cyclamaat bij bepaalde consumenten kunnen leiden tot overschrijding van de aanvaardbare dagelijkse inname (ADI).

(32) De specifieke communautaire richtlijnen inzake additieven zijn vastgesteld op basis van een strikte beoordeling van de veiligheid van alle additieven door het WCMV om ervoor te zorgen dat alleen de additieven waarvan het gebruik in levensmiddelen als ongevaarlijk is beoordeeld, in deze specifieke richtlijnen worden opgenomen en derhalve in de Gemeenschap mogen worden gebruikt. Bij de beoordeling van de veiligheid van een additief kan het nodig blijken ter bescherming van de volksgezondheid een aanvaardbare dagelijkse inname (ADI) vast te stellen. De ADI is de hoeveelheid die gemiddeld elke dag een leven lang zonder risico's kan worden geconsumeerd. De ADI, waarin een veiligheidsfactor van 100 tot 500 is opgenomen, wordt uitgedrukt in milligram per kilogram lichaamsgewicht (mg/kg lg). Wanneer een levensmiddelenadditief wordt goedgekeurd en de gebruiksvoorwaarden daarvoor worden bepaald, moet rekening worden gehouden met de technologische behoefte van dit additief (de dosis die nodig is om het gewenste effect te bereiken) en tevens met de waarschijnlijke dagelijkse consumptie van het additief in alle levensmiddelen om na te gaan of het toegelaten gebruik niet kan leiden tot een overschrijding van de voor het desbetreffende additief vastgestelde ADI.

(33) De Zweedse instanties zijn van mening dat de consumptie van cyclamaat onder de in Richtlijn 94/35/EG bepaalde voorwaarden met inachtneming van de daarin vastgestelde exacte grenswaarden tot een overschrijding van de ADI kan leiden als rekening wordt gehouden met het consumptieniveau in Zweden van de verschillende producten waarin cyclamaat mag worden gebruikt. De Zweedse instanties baseren zich op ramingen die door de Zweedse Dienst levensmiddelen zijn uitgevoerd om aan te tonen dat er een kans zou bestaan dat de ADI wordt overschreden bij subgroepen van de bevolking die het advies krijgen om dergelijke zoetstoffen te gebruiken, namelijk diabetici en personen die een dieet volgen, meer in het bijzonder kinderen. De door de Zweedse instanties vermelde cijfers hebben dus betrekking op de hoge consumptieniveaus die bij deze personen te constateren zouden zijn. Aangezien deze cijfers niet rechtstreeks beschikbaar zijn, zijn ze verkregen door extrapolatie van bestaande gegevens over de consumptie van levensmiddelen door huishoudens (14), waarbij deze gemiddelde consumptieniveaus met een factor 3 zijn vermenigvuldigd.

(34) De Zweedse instanties noemen een aantal voorbeelden van consumenten met een uiteenlopende leeftijd en derhalve gewicht die tot deze subgroepen van de bevolking behoren en wellicht grotere hoeveelheden levensmiddelen met zoetstoffen zullen consumeren dan de gemiddelde bevolking. Een van deze voorbeelden is het geval van een kind van 5 jaar dat elke dag een bepaalde hoeveelheid levensmiddelen met verminderde verbrandingswaarde of zonder toegevoegde suikers zou gebruiken, namelijk 600 ml gearomatiseerde dranken met 400 mg cyclamaat/l, 60 g snoepgoed met 500 mg cyclamaat/kg en 90 g roomijs met 250 mg cyclamaat/kg. Dit zou erop neerkomen dat dit kind dagelijks ongeveer 292 mg cyclamaat binnenkrijgt: de som van het cyclamaat in de dranken (600 ml × 400 mg/l = 240 mg), in het snoepgoed (60 g × 500 mg/kg = 30 mg) en in het roomijs (90 g × 250 mg/kg = 22 mg). Deze 292 mg wordt vergeleken met de toelaatbare dagelijkse consumptie voor dit kind van 20 kg. De toelaatbare dagelijkse consumptie wordt berekend door de ADI te vermenigvuldigen met het gewicht van de persoon. Aangezien de ADI door het WCMV is vastgesteld op 11 mg/kg lg (bevestigd in een advies van het WCMV van 14 december 1995), bedraagt de toelaatbare dagelijkse consumptie voor het kind 220 mg (20 kg × 11 mg/kg lg). De bij het kind geconstateerde dagelijkse consumptie van cyclamaat, die 292 mg zou bedragen, zou de toelaatbare consumptie van 220 mg derhalve ruimschoots overschrijden.

(35) De Commissie heeft alle door de Zweedse instanties verstrekte informatie grondig bestudeerd. Naar aanleiding van dit onderzoek heeft zij haar bedenkingen over de gekozen methodologie voor de raming van de hoge niveaus voor de consumptie van levensmiddelen die cyclamaat kunnen bevatten. De Commissie beseft met welke problemen de lidstaten in het kader van hun taak om de consumptie van levensmiddelenadditieven te volgen worden geconfronteerd bij de raming van de hoge consumptieniveaus die bij de bevolking en meer in het bijzonder bepaalde subgroepen van de bevolking zouden kunnen worden vastgesteld. Deze problemen zijn gedetailleerd geanalyseerd in een verslag dat in januari 1998 bij de Commissie is ingediend (15). In dit verslag wordt met name gesteld dat voor een additief dat van één bron afkomstig is (één groep levensmiddelen), de hoge niveaus kunnen worden geraamd door extrapolatie op basis van de beschikbare gemiddelde gegevens, waarbij een factor 3 wordt gebruikt. Daarentegen lijkt deze methode volgens het verslag niet geschikt voor de berekening van de consumptie van een bepaald additief wanneer dit afkomstig is van een aantal bronnen (zoals dranken, snoepgoed en desserts). Het is namelijk bekend dat er statistisch gesproken niet van kan worden uitgegaan dat een consument die een grote hoeveelheid levensmiddelen uit een bepaalde groep levensmiddelen consumeert, levensmiddelen uit andere groepen op dezelfde wijze, d.w.z. in grote hoeveelheden, consumeert. In dit verslag wordt dan ook aanbevolen een andere statistische methode te gebruiken die niet het risico inhoudt dat het reële consumptieniveau wordt overschat. De Commissie concludeert dat deze methode niet door de Zweedse instanties is gevolgd en daarom maakt zij een voorbehoud bij alle aan haar verstrekte cijfers. Naast deze bedenkingen ten aanzien van de extrapolatiemethoden vraagt de Commissie zich echter ook af of deze door de Zweedse instanties verstrekte cijfers wel realistisch zijn. De gevolgde statistische methode lijkt aan te tonen dat de ADI bij diabetici en met name diabetische kinderen significant wordt overschreden. De Commissie is er niet van overtuigd dat deze resultaten, die immers statistische gegevens zijn, wel echt in overeenstemming zijn met de realiteit. In deze cijfers wordt er namelijk geen rekening mee gehouden dat juist diabetici een subgroep van de bevolking vormen die meer dan alle andere consumenten een bijzonder belang hecht aan haar voeding, die overigens in de meeste gevallen om evenwichtig te zijn onder medisch toezicht staat. Hoe het ook zij, ongeacht de gevolgde methode blijkt naar het oordeel van de Commissie uit de door de Zweedse instanties verstrekte gegevens niet dat de Zweedse bevolking of subgroepen daarvan ten aanzien van de overschrijding van de ADI voor cyclamaat in een specifieke situatie verkeren in vergelijking met de bevolking van de andere lidststaten.

(36) De Commissie heeft nagegaan of de beperkende maatregelen die in Zweden van kracht zijn, evenredig zijn. Dit houdt in dat de door de Zweedse bepalingen beoogde doelstelling niet te verwezenlijken mag zijn met andere middelen die minder beperkingen opleggen aan de handel binnen de Gemeenschap. De Commissie herinnert eraan dat het gebruik van cyclamaat krachtens de richtlijn is toegestaan in een aantal levensmiddelen met verminderde verbrandingswaarde of zonder toegevoegde suikers, namelijk bepaalde gearomatiseerde dranken, bepaalde dranken op basis van vruchten of melk, desserts, snoepgoed, consumptie-ijs, jam en dieetpreparaten. In de circulaire van de Zweedse Dienst levensmiddelen uit 1993 wordt het gebruik van cyclamaat in levensmiddelen in principe verboden. Cyclamaat is in Zweden uitsluitend als tafelzoetstof toegestaan. De Zweedse maatregelen lijken naar het oordeel van de Commissie verder te gaan dat wat nodig is om het probleem het hoofd te bieden. De maatregelen lijken namelijk nogal ingrijpend te zijn aangezien ze in de praktijk neerkomen op een verbod op het gebruik van cyclamaat in levensmiddelen zonder meer. Een aanscherping van de voorwaarden voor het gebruik van cyclamaat in levensmiddelen, zoals een beperking van het aantal levensmiddelen waarin cyclamaat mag worden gebruikt, zou in de ogen van de Commissie een minder onredelijke maatregel zijn om overschrijding van de ADI van cyclamaat te voorkomen. Deze maatregelen lijken echter vooral geen rekening te houden met het feit dat de aanwezigheid van cyclamaat in levensmiddelen aan de consument wordt meegedeeld.

(37) De Commissie is namelijk van mening dat de bestaande communautaire wetgeving waarborgt dat de consumenten of, wanneer het om kinderen gaat, hun ouders of hun omgeving zoals de schoolleiding voldoende duidelijk en volledig worden ingelicht over de aanwezigheid van cyclamaat in levensmiddelen. Cyclamaat is namelijk een additief en de vermelding daarvan in de lijst van ingrediënten is krachtens de artikelen 3 en 6 van Richtlijn 79/112/EEG verplicht. Bovendien moet op de etikettering van producten die cyclamaat bevatten, krachtens Richtlijn 96/21/EG van de Raad van 29 maart 1996 tot wijziging van Richtlijn 94/54/EG van de Commissie betreffende de vermelding op het etiket van bepaalde levensmiddelen van andere verplichte gegevens dan die waarin Richtlijn 79/112/EEG voorziet (16), de vermelding "met zoetstof(fen)" worden aangebracht. Deze etiketteringsvoorschriften zijn verplicht voor producten die in voorverpakte vorm aan de consument worden aangeboden. Ten aanzien van producten die cyclamaat bevatten en niet in voorverpakte vorm worden aangeboden, herinnert de Commissie eraan dat de lidstaten krachtens artikel 12 van Richtlijn 79/112/EEG beslissen over de wijze waarop deze levensmiddelen worden geëtiketteerd, zoals de verplichting om bij los verkochte producten een bord aan te brengen met bepaalde informatie over deze producten. Samengevat concludeert de Commissie dat er etiketteringsvoorschriften bestaan, die overigens afdoende worden geacht door de instanties van de andere lidstaten die het niet nodig hebben geacht de voorwaarden voor het gebruik van cyclamaat aan te scherpen in vergelijking met de voorwaarden in Richtlijn 94/35/EG.

(38) De Commissie is van mening dat de momenteel in Richtlijn 94/35/EG opgenomen toepassingen van cyclamaat voldoende ingeperkt zijn en niet gauw zullen leiden tot risico's dat de ADI van het WCMV wordt overschreden. De richtlijn bevat zodanige voorwaarden voor het gebruik van cyclamaat dat er geen consumenten of groepen consumenten met een evenwichtig dieet zullen zijn waarbij de ADI gedurende langere tijd geregeld zal worden overschreden. Overigens herinnert de Commissie eraan dat deze communautaire bepalingen inzake cyclamaat altijd kunnen worden herzien. Zo zijn er drie omstandigheden die altijd tot een herziening van Richtlijn 94/35/EG kunnen leiden: i) in het kader van artikel 4 van Richtlijn 89/107/EEG dat een vrijwaringsclausule in de kaderwetgeving inzake additieven behelst, ii) op initiatief van de Commissie, zoals zou kunnen gebeuren naar aanleiding van het advies dat het WCMV in de tweede helft van 1999 over cyclamaat zal uitbrengen, en iii) in het kader van artikel 8 van Richtlijn 94/35/EG waarin wordt bepaald dat de lidstaten en de Commissie de ontwikkeling van de consumptie van zoetstoffen moeten volgen. Deze herziening kan gebeuren op basis van nieuwe gegevens, zoals een nauwkeurige studie naar de consumptieniveaus voor levensmiddelen die cyclamaat kunnen bevatten en naar de eventuele noodzaak om de gebruiksvoorwaarden voor cyclamaat uit te breiden met aanvullende beperkingen om ervoor te zorgen dat de ADI voor de consument niet wordt overschreden. Dit geldt echter niet voor de informatie die Zweden in het kader van zijn verzoek tot afwijking heeft meegedeeld. Overigens heeft de Commissie tot op heden van geen enkele lidstaat informatie in deze zin ontvangen.

(39) De Commissie constateert derhalve dat de Zweedse maatregelen de bescherming van de volksgezondheid als doelstelling hebben, maar verder gaan dan wat nodig is om deze doelstelling te verwezenlijken.

b) Het ontbreken van willekeurige discriminatie

(40) Aangezien de maatregelen geen rechtvaardiging vinden in de noodzaak de volksgezondheid te beschermen, behoeft de Commissie niet na te gaan of aan deze voorwaarde wordt voldaan.

c) Het ontbreken van verkapte beperkingen van de handel tussen de lidstaten

(41) Aangezien de maatregelen geen rechtvaardiging vinden in de noodzaak de volksgezondheid te beschermen, behoeft de Commissie niet na te gaan of aan deze voorwaarde wordt voldaan.

CONCLUSIE

(42) In het licht van de in het voorgaande uiteengezette overwegingen is de Commissie van oordeel dat de nationale bepalingen in de kennisgeving die krachtens artikel 100 A, lid 4, van het Verdrag door het Koninkrijk Zweden is ingediend inzake de voorwaarden voor het gebruik van azokleurstoffen en cyclamaat in levensmiddelen, ook al zijn deze bepalingen gericht op de bescherming van de gezondheid van personen, een van de belangrijke eisen als bedoeld in artikel 36 van het EG-Verdrag, desalniettemin niet gerechtvaardigd zijn aangezien ze niet strikt noodzakelijk zijn voor de verwezenlijking van deze doelstelling.

(43) De Commissie heeft derhalve gegronde redenen om ervan uit de gaan dat de nationale bepalingen in deze kennisgeving niet kunnen worden bevestigd,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De Zweedse nationale bepalingen in afwijking van de Richtlijnen 94/35/EG en 94/36/EG, waarvan kennis is gegeven krachtens artikel 100 A, lid 4, van het EG-Verdrag, worden niet bevestigd.

Artikel 2

Deze beschikking is gericht tot het Koninkrijk Zweden.

Gedaan te Brussel, 21 december 1998.

Voor de Commissie

Martin BANGEMANN

Lid van de Commissie

(1) PB L 40 van 11. 2. 1989, blz. 27. Richtlijn 89/107/EEG is laatstelijk gewijzigd bij Richtlijn 94/34/EG (PB L 237 van 10. 9. 1994, blz. 1).

(2) Er is een derde richtlijn (95/2/EG), maar die is in het kader van deze beschikking niet relevant.

(3) PB L 237 van 10. 9. 1994, blz. 3. Richtlijn 94/35/EG is laatstelijk gewijzigd bij Richtlijn 96/83/EG (PB L 48 van 19. 2. 1996, blz. 16). Een rectificatie is gepubliceerd in PB L 259 van 7. 10. 1994, blz. 33.

(4) PB L 237 van 10. 9. 1994, blz. 13.

(5) SLV FS 1995:31.

(6) SLV FS 1993:33.

(7) 1971:511.

(8) 1971:807.

(9) SLV FS 1993:33 en SLV FS 1995:31.

(10) Settipane G.A., Chafee F.H., Postman I.M., Levine M.I., Saker J.H., Barrik R.H., Nicholas S.S., Schwartz H.J., Honsinger R.W., Klein D.E., Significance of tartrazine sensitivity in chronic urticaria of unknown etiology. J. Allergy Clin. Immunl 1976; 57; 541-6.

Åberg N., Hässelmar B., Åberg B., Eriksson B., 1995. Increase of asthma, allergic rhinitis and eczema in Swedish schoolchildren between 1979 and 1991. Clin. and Exp. Allergy, Vol. 25, 815-819.

Slorach S.A. 1981. The problem with intolerance to food additives and Nordic strategies for dealing with it. Toxicology Forum Meeting, Genève, van 6 tot 9 april.

(11) Fuglsang G., Madsen C., Saval P., Osterballe O., 1993. Prevalence of intolerance to food additives among Danish school children. Pediatric and Allergy Immunology, 4: 123-129.

(12) Commissie van de Europese Gemeenschappen tegen Bondsrepubliek Duitsland, Jurispr. blz. I-3599.

(13) Zie punt 16.

(14) "Hushållens Livsmedelsinköp och kostvanor" HULK 1989, gegevens over de consumptie van levensmiddelen door huishoudens.

(15) Verslag van 16 januari 1998, door een aantal lidstaten waaronder Zweden bij de Commissie ingediend, met als titel "Development of Methodologies for the Monitoring of Food Additive Intake across the European Union". Dit verslag is samengesteld in het kader van een programma voor wetenschappelijke samenwerking overeenkomstig Richtlijn 93/5/EEG van de Raad van 25 februari 1993 betreffende de bijstand aan de Commissie en de samenwerking van de lidstaten bij het wetenschappelijk onderzoek van vraagstukken in verband met levensmiddelen.

(16) PB L 88 van 5. 4. 1996, blz. 5.