*****

VERORDENING (EEG) Nr. 2671/88 VAN DE COMMISSIE

van 26 juli 1988

betreffende de toepassing van artikel 85, lid 3, van het Verdrag op groepen overeenkomsten tussen ondernemingen, besluiten van ondernemersverenigingen en onderling afgestemde feitelijke gedragingen in de sector van het luchtvervoer, die betrekking hebben op de gezamenlijke planning en cooerdinatie van de capaciteit, het delen van opbrengsten, het tariefoverleg met betrekking tot geregelde luchtdiensten en het toekennen van landings- en starttijden op luchthavens

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE

GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap,

Gelet op Verordening (EEG) nr. 3976/87 van de Raad van 14 december 1987 betreffende de toepassing van artikel 85, lid 3, van het Verdrag op bepaalde groepen overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen in de sector van het luchtvervoer (1), inzonderheid op artikel 2,

Na bekendmaking van de ontwerp-verordening (2),

Na raadpleging van het Adviescomité voor overeenkomsten en machtsposities in het luchtvervoer,

Overwegende hetgeen volgt:

(1) De Commissie is op grond van Verordening (EEG) nr. 3976/87 bevoegd bij verordening artikel 85, lid 3, van het Verdrag toe te passen op bepaalde groepen overeenkomsten, besluiten of onderling afgestemde feitelijke gedragingen welke rechtstreeks of onrechtstreeks verband houden met het verschaffen van luchtvervoerdiensten.

(2) Overeenkomsten, besluiten of onderling afgestemde feitelijke gedragingen die betrekking hebben op de gezamenlijke planning en cooerdinatie van de capaciteit, het delen van opbrengsten, het tariefoverleg en het toekennen van landings- en starttijden kunnen de mededinging beperken en de handel tussen Lid-Staten ongunstig beïnvloeden.

(3) Afspraken die de gezamenlijke planning en cooerdinatie van de capaciteit tot voorwerp hebben, kunnen bijdragen tot een zekere bestendigheid van de dienst tijdens de daguren, in stille perioden of op minder druk bevlogen routes, hetgeen de gebruikers van luchtvervoerdiensten ten goede komt. Dergelijke afspraken of onderling afgestemde feitelijke gedragingen mogen evenwel niet verbindend zijn voor de luchtvaartmaatschappijen en mogen niet meer zijn dan programma's die vatbaar zijn voor wijziging door eenvoudige kennisgeving. Dergelijke overeenkomsten of onderling afgestemde feitelijke gedragingen mogen geen beletsel vormen voor het inzetten van bijkomende capaciteit door de luchtvaartmaatschappijen. De bepalingen betreffende extra vluchten mogen geen bedingen bevatten die een afwijking van het programma afhankelijk stellen van een voorafgaand akkoord, noch bedingen waaruit geldelijke nadelen voortvloeien. Die overeenkomsten moeten iedere deelnemer de mogelijkheid bieden een zodanige overeenkomst binnen een redelijk korte termijn op te zeggen.

(4) Afspraken inzake het delen van opbrengsten kunnen voor de luchtvaartmaatschappijen een aansporing vormen om een lijn te exploiteren tijdens perioden van minder druk verkeer, en kunnen aldus de dienstverlening aan de cliëntèle verbeteren. Een opbrengstenverdeling mag de mededingingspositie van de meest concurrentiekrachtige maatschappij niet aantasten en moet dus binnen zekere perken blijven, wil zij in aanmerking kunnen komen voor een vrijstelling op grond van artikel 85, lid 3. Er moet een duidelijk verband bestaan tussen de opbrengstenverdeling en de uit de overeenkomst voortvloeiende verbetering van de vervoerdiensten. Aangezien de situatie voor de verschillende routes anders is, moet deze noodzakelijke relatie voor iedere route afzonderlijk merkbaar zijn. Een globale samenhang is onvoldoende.

(5) Bij Richtlijn 87/601/EEG van de Raad van 14 december 1987 betreffende de tarieven voor geregelde luchtdiensten tussen de Lid-Staten (3) is een nieuwe procedure voor de vaststelling van luchttarieven ingesteld die mede de voorwaarden schept voor scherpere prijsconcurrentie in deze sector. Ingevolge deze procedure zullen vernieuwende en concurrentiebevorderende voorstellen van de luchtvaartmaatschappijen minder gemakkelijk kunnen worden gedwarsboomd. De mededinging kan bijgevolg niet worden uitgeschakeld en de gebruikers halen er voordeel uit. Tariefoverleg tussen luchtvaartmaatschappijen kan worden toegestaan, op voorwaarde evenwel dat de deelneming aan dergelijk overleg vrijwillig is, dat het overleg deelnemende luchtvaartmaatschappijen niet in hun individuele handelingsvrijheid ten aanzien van de besproken prijzen en voorwaarden beperkt en dat de Commissie en de betrokken Lid-Staten ter verzekering van de doorzichtigheid steeds als waarnemer aan het overleg kunnen deelnemen.

(6) Afspraken betreffende het toekennen van landings- en starttijden op luchthavens en de opstelling van dienstregelingen kunnen een stap betekenen in de richting van een betere benutting van de luchthavencapaciteit, een doeltreffender gebruik van het

luchtruim, een veiliger luchtverkeersleiding en de noodzakelijke spreiding van de vervoerdiensten. Omdat de regeling voldoende veilig en doorzichtig moet zijn, zijn dergelijke overeenkomsten evenwel slechts aanvaardbaar indien alle belanghebbende luchtvaartmaatschappijen aan de besprekingen kunnen deelnemen en de verdeling zonder discriminatie en op doorzichtige wijze geschiedt.

(7) Overeenkomstig artikel 4 van Verordening (EEG) nr. 3976/87 moet worden bepaald dat de onderhavige verordening met terugwerkende kracht van toepassing zal zijn op overeenkomsten, besluiten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen die op de dag van inwerkingtreding van de onderhavige verordening bestaan, voor zover zij aan de voorwaarden van de onderhavige verordening voldoen.

(8) Overeenkomstig artikel 7 van Verordening (EEG) nr. 3976/87 moet worden vastgesteld in welke gevallen de Commissie de groepsvrijstelling kan intrekken.

(9) Met betrekking tot overeenkomsten die krachtens de onderhavige verordening automatisch zijn vrijgesteld, behoeft geen verzoek te worden ingediend zoals bedoeld in de artikelen 3 en 5 van Verordening (EEG) nr. 3975/87 van de Raad (1). Het blijft de ondernemingen evenwel vrijstaan, in geval van ernstige twijfel, van de Commissie een verklaring betreffende de verenigbaarheid van hun overeenkomsten met de onderhavige verordening te verlangen.

(10) Deze verordening staat toepassing van artikel 86 van het Verdrag niet in de weg,

HEEFT DE VOLGENDE VERORDENING

VASTGESTELD:

TITEL I

VRIJSTELLINGEN

Artikel 1

Artikel 85, lid 1, van het Verdrag wordt overeenkomstig artikel 85, lid 3, onder de in deze verordening genoemde voorwaarden buiten toepassing verklaard voor overeenkomsten tussen ondernemingen in de sector luchtvervoer, besluiten van verenigingen van ondernemingen in de sector luchtvervoer en onderling afgestemde feitelijke gedragingen tussen ondernemingen in de sector luchtvervoer die betrekking hebben op:

- de gezamenlijke planning en cooerdinatie van de op geregelde internationale luchtdiensten tussen luchthavens in de Gemeenschap in te zetten capaciteit,

- het delen van opbrengsten uit geregelde internationale luchtdiensten tussen luchthavens in de Gemeenschap,

- het voeren van overleg met het oog op de gemeenschappelijke uitwerking van voorstellen betreffende de tarieven voor het vervoer van passagiers en bagage op geregelde internationale luchtdiensten tussen luchthavens in de Gemeenschap, of

- het toekennen van landings- en starttijden en de opstelling van dienstregelingen voor zover deze op geregelde internationale luchtdiensten tussen luchthavens in de Gemeenschap betrekking hebben.

TITEL II

BIJZONDERE BEPALINGEN

Artikel 2

Bijzondere bepalingen betreffende de gezamenlijke planning en cooerdinatie van de capaciteit

De vrijstelling betreffende de gezamenlijke planning en cooerdinatie van de op geregelde luchtdiensten in te zetten capaciteit, geldt slechts voor zover:

a) de betrokken overeenkomsten, besluiten of onderling afgestemde feitelijke gedragingen niet met zich brengen dat de resultaten van deze planning en cooerdinatie voor de luchtvaartmaatschappijen verbindend zijn;

b) deze planning en cooerdinatie een betere spreiding van de luchtdiensten tijdens de minder drukke daguren, tijdens minder drukke perioden of op minder druk bevlogen routes tot doel hebben;

c) deze overeenkomsten, besluiten of onderling afgestemde feitelijke gedragingen het geenszins mogelijk maken van tevoren op rechtstreekse of onrechtstreekse wijze te bepalen welke capaciteit de deelnemers moeten inzetten, noch hoe deze zal worden verdeeld;

d) het iedere, aan deze planning en cooerdinatie deelnemende luchtvaartmaatschappij blijft vrijstaan, zonder voorafgaande instemming van de overige deelnemers, haar programma, zowel wat de capaciteit als wat de dienstregeling betreft, te wijzigen, zonder dat haar enige sanctie kan worden opgelegd;

e) deze overeenkomsten, besluiten of onderling afgestemde feitelijke gedragingen de deelnemende luchtvaartmaatschappijen vrijlaten met het oog op latere seizoenen hun medewerking aan de planning en cooerdinatie door eenvoudige kennisgeving met een opzeggingstermijn van ten hoogste drie maanden te beëindigen, zonder dat hun enige sanctie wordt opgelegd;

f) deze overeenkomsten, besluiten of onderling afgestemde feitelijke gedragingen niet tot doel hebben de capaciteit of dienstregeling van niet deelnemende luchtvaartmaatschappijen te beïnvloeden.

Artikel 3

Bijzondere bepalingen betreffende het delen van opbrengsten uit geregelde luchtdiensten

1. De vrijstelling betreffende het delen van opbrengsten uit geregelde luchtdiensten geldt slechts voor zover:

a) de overdracht van opbrengsten tot doel heeft het verlies goed te maken dat de ontvangende partij lijdt doordat zij heeft aanvaard in een bepaald seizoen op minder drukke daguren of tijdens minder drukke perioden vluchten in te leggen;

b) de overdracht slechts kan plaatsvinden in één richting, die van tevoren, bij de sluiting van de overeenkomst voor het betrokken seizoen, wordt vastgelegd;

c) de overdracht betrekking heeft op ten hoogste 1 % van de opbrengsten van de overdragende luchtvaartmaatschappij op de betrokken route, na aftrek van 20 % van deze opbrengsten als kostenvergoeding;

d) geen enkele deelnemende luchtvaartmaatschappij kosten van de andere te haren laste neemt;

e) iedere luchtvaartmaatschappij het recht heeft extra capaciteit in te zetten, en de overeenkomsten tussen de maatschappijen geen enkele bepaling bevatten die hetzij in economisch opzicht, hetzij langs de procedure van capaciteitstoewijzing aan de inzetting van extra capaciteit in de weg staat.

2. Indien een overeenkomst betrekking heeft op verscheidene routes, moet de overdracht van opbrengsten per route worden vastgesteld en moet met betrekking tot iedere route (stedenpaar of, bij combinatie van landingsplaatsen, stedengroep) afzonderlijk aan alle voorwaarden van lid 1 zijn voldaan.

Luchthavens die een zelfde stad bedienen, worden beschouwd als een zelfde landingsplaats.

Artikel 4

Bijzondere bepalingen betreffende het tariefoverleg

1. De vrijstelling betreffende het voeren van tariefoverleg geldt slechts voor zover:

a) dit overleg uitsluitend tot doel heeft gemeenschappelijk voorstellen uit te werken betreffende de prijzen die voor vervoer, samen met bagage, met een geregelde luchtdienst, door het publiek rechtstreeks aan een luchtvaartmaatschappij of aan haar erkende agenten moeten worden betaald, met inbegrip van de voorwaarden waaronder deze prijzen gelden, zoals bedoeld in artikel 4 van Richtlijn 87/601/EEG;

b) dit overleg enkel tarieven betreft die aan de luchtvaartautoriteiten van de betrokken Lid-Staten ter goedkeuring moeten worden voorgelegd; het overleg mag niet slaan op de capaciteit waarop dit tarief wordt toegepast;

c) de deelnemende luchtvaartmaatschappijen de tarieven waarop het overleg slaat, toepassen zonder discriminatie op grond van nationaliteit of verblijfplaats van de passagiers in de Gemeenschap;

d) iedere luchtvaartmaatschappij die diensten uitvoert of de toelating heeft gevraagd diensten uit te voeren op de betrokken route, gerechtigd, doch geenszins verplicht is aan dit overleg deel te nemen;

e) tariefvoorstellen die uit dit overleg voortvloeien de deelnemers niet binden, dit wil zeggen dat de deelnemers na het overleg daadwerkelijk hun individuele handelingsvrijheid behouden in die zin dat zij los van de andere luchtvaartmaatschappijen tarieven ter goedkeuring kunnen voorleggen en deze na goedkeuring kunnen toepassen;

f) dit overleg niet leidt tot een overeenkomst betreffende de vergoeding voor agentschappen of andere bestanddelen van de tarieven die het voorwerp van het overleg vormen;

g) elke deelnemer de Commissie onverwijld op de hoogte brengt van de voorlegging aan de luchtvaartautoriteiten van de betrokken Lid-Staten, van elk tarief dat het voorwerp van het overleg vormt.

2. a) De Commissie en de betrokken Lid-Staten moeten als waarnemer bij het bi- of multilaterale tariefoverleg worden toegelaten. Te dien einde zijn de luchtvaartmaatschappijen gehouden de betrokken Lid-Staten en de Commissie gelijktijdig met de deelnemers, maar minstens tien dagen van tevoren, van de datum, de plaats en het voorwerp van het overleg in kennis te stellen.

b) De kennisgeving geschiedt:

i) ten aanzien van de betrokken Lid-Staten: op de wijze die door de bevoegde autoriteiten van deze Lid-Staten zal worden vastgesteld;

ii) ten aanzien van de Commissie: op de wijze die van tijd tot tijd in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen wordt bekendgemaakt.

3. Een omstandig verslag over het overleg dient door of namens de betrokken luchtvaartmaatschappijen tezelfder tijd als aan de deelnemers, maar ten hoogste zes weken na het overleg, aan de Commissie te worden voorgelegd.

Artikel 5

Bijzondere bepalingen betreffende de verdeling van landings- en starttijden en dienstregelingen

1. De vrijstelling betreffende de verdeling van landings- en starttijden en het opstellen van dienstregelingen geldt slechts voor zover:

a) iedere luchtvaartmaatschappij die te kennen geeft belang te stellen in de tijden waarover overleg wordt gepleegd, aan het overleg met het oog op de verdeling van landings- en starttijden en de opstelling van dienstregelingen mag deelnemen;

b) indien prioriteitsregels werden opgesteld, deze niet rechtstreeks of onrechtstreeks verband houden met de identiteit of nationaliteit of met het soort diensten van de luchtvaartmaatschappijen en in die regels rekening wordt gehouden met door bevoegde nationale of internationale autoriteiten uitgevaardigde beperkingen of verdelingsvoorschriften. In dergelijke prioriteitsregels mag eveneens rekening worden gehouden met de door de luchtvaartmaatschappijen, op grond van het gebruik van bepaalde tijden gedurende het voorgaande overeenstemmende seizoen, verworven rechten;

c) de prioriteitsregels iedere belanghebbende op eenvoudig verzoek ter beschikking worden gesteld;

d) de prioriteitsregels zonder discriminatie worden toegepast, dat wil zeggen dat iedere luchtvaartmaatschappij uit hoofde van de regels voor haar diensten gelijke rechten heeft op landings- en starttijden. 2. a) De Commissie en de Lid-Staten moeten als waarnemer worden toegelaten bij het overleg met het oog op de verdeling van landings- en starttijden en de opstelling van dienstregelingen op communautaire luchthavens, dat vóór ieder seizoen op multilaterale basis plaatsvindt. Te dien einde zijn de luchtvaartmaatschappijen gehouden de betrokken Lid-Staten en de Commissie gelijktijdig met de deelnemers, maar ten minste tien dagen van tevoren, van de datum en plaats van dit overleg in kennis te stellen.

b) De kennisgeving geschiedt:

i) ten aanzien van de betrokken Lid-Staten: op de wijze die door de bevoegde autoriteiten van deze Lid-Staten zal worden vastgesteld;

ii) ten aanzien van de Commissie: op de wijze die van tijd tot tijd in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen wordt bekendgemaakt.

Artikel 6

Elke luchtvaartmaatschappij die in aanmerking wenst te komen voor toepassing van deze verordening, moet op eenvoudig verzoek van de Commissie te allen tijde in staat zijn aan te tonen dat aan de voorwaarden van de artikelen 2 tot en met 5 wordt voldaan.

TITEL III

DIVERSEN

Artikel 7

Overeenkomstig artikel 7 van Verordening (EEG) nr. 3976/87 kan de Commissie een krachtens de onderhavige verordening geldende vrijstelling intrekken, indien zij vaststelt dat in een bepaald geval een overeenkomst of een onderling afgestemde feitelijke gedraging die of een besluit dat op grond van deze verordening is vrijgesteld, desalniettemin bepaalde gevolgen heeft die met artikel 85, lid 3, onverenigbaar zijn of ingevolge artikel 86 van het Verdrag verboden zijn.

Artikel 8

Deze verordening treedt in werking op de dag volgende op die van haar bekendmaking in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen.

Zij is met terugwerkende kracht van toepassing op overeenkomsten, besluiten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen die op de dag van haar inwerkingtreding reeds bestaan, en zulks vanaf het tijdstip waarop aan de toepassingsvoorwaarden van deze verordening werd voldaan.

Zij geldt tot en met 31 januari 1991.

Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke Lid-Staat.

Gedaan te Brussel, 26 juli 1988.

Voor de Commissie

Peter SUTHERLAND

Lid van de Commissie

(1) PB nr. L 374 van 31. 12. 1987, blz. 9.

(2) PB nr. C 138 van 28. 5. 1988, blz. 3.

(3) PB nr. L 374 van 31. 12. 1987, blz. 12.

(1) PB nr. L 374 van 31. 12. 1987, blz. 1.