AANBEVELING VAN DE COMMISSIE

van 21 december 1999

betreffende veilige en efficiënte informatie- en communicatiesystemen aan boord van voertuigen: Europese verklaring inzake beginselen voor de mens/machine-interface

(kennisgeving geschied onder nummer C(1999) 4786)

(Voor de EER relevante tekst)

(2000/53/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap en in het bijzonder op artikel 211,

Overwegende hetgeen volgt:

(1) Het belang van veilige mens/machine-interfaces voor informatie- en communicatiesystemen aan boord van voertuigen is reeds herhaaldelijk benadrukt in resoluties, conclusies en adviezen van verschillende Europese instellingen, zoals de conclusies van de Raad van 17 juni 1997, de resolutie van het Europees Parlement van 8 oktober 1998 en het advies van het Comité van de Regio's van 14 mei 1998(1) over mededeling COM(97)223 van de Commissie van 20 mei 1997 over een communautaire strategie en een communautair kader voor de invoering van telematica voor het wegvervoer in Europa, en de resolutie van de Raad van 17 juni 1997(2) over de invoering van telematica in het wegvervoer, in het bijzonder met betrekking tot elektronische tolheffing.

(2) Met betrekking tot consumentenbescherming wordt een grondslag gegeven door Richtlijn 92/59/EEG van de Raad van 29 juni 1992 inzake algemene productveiligheid(3) en de resolutie van de Raad van 17 december 1998 over gebruiksaanwijzingen voor technische gebruiksgoederen(4), die echter niet specifiek genoeg is in het hier betreffende domein.

(3) Telematica-apparatuur aan boord van voertuigen zal in de nabije toekomst grote gevolgen hebben voor het wegvervoer en zal de chauffeur van nuttige informatie voorzien, op voorwaarde dat de chauffeur niet wordt afgeleid, gestoord of overladen door het communicatieproces en/of de door de extra apparatuur geleverde informatie.

(4) De marktkansen voor de industrie en de leveranciers van diensten met toegevoegde waarde moeten niet onnodig worden belemmerd en de ontwikkeling van toekomstige, veilige en innovatieve producten en het gebied van informatie- en telecommunicatietechnologieën aan boord van voertuigen zou moeten worden aangemoedigd.

(5) Er dienen beginselen te worden opgesteld die op een vrijwillige basis dienen te worden opgevolgd door de relevante marktdeelnemers.

(6) Er dienen algemene veiligheidsvereisten te worden opgesteld voor producten om handelsbelemmeringen op te heffen in de interne markt.

(7) Een Europese verklaring inzake beginselen voor de mens/machine-interface van informatie- en communicatiesystemen aan boord van voertuigen is essentieel voor de maximalisering van hun veiligheidspotentieel. Deze verklaring inzake beginselen dient volledig rekening te houden met eerder uitgevoerd werk in het kader van andere internationale organisaties zoals de Europese conferentie van de ministers van Vervoer en de Verenigde Naties.

(8) De Commissie voert verdere werkzaamheden uit om de beginselen verder uit te breiden, de beginselen gedetailleerder uit te leggen, de bestaansredenen van de beginselen te beschrijven en zo nodig goede en slechte voorbeelden te geven, en zal waar mogelijk nader ingaan op de controleprocedures.

(9) De diensten van de Commissie zullen informatie van de lidstaten verzamelen over de ondernomen stappen en de evaluatieresultaten betreffende de naleving van deze beginselen door de industrie, en dienen zo nodig aanvullend onderzoek uit te voeren.

(10) Na een eerste periode van twee jaar en afhankelijk van het naleven van de verklaring van beginselen inzake mens/machine-interface voor informatie- en communicatiesystemen aan boord van voertuigen, zal de Commissie overwegen of aanvullende maatregelen nodig zijn, zoals de aanpassing van Richtlijn 92/53/EEG van de Raad van 18 juni 1992 tot wijziging van Richtlijn 70/156/EEG inzake de onderlinge aanpassing van de wetgevingen van de lidstaten betreffende de goedkeuring van motorvoertuigen en aanhangwagens daarvan(5), of door de invoering van een aanvullende richtlijn, gebruik makend van CEN/ISO-normen.

(11) De hierboven vermelde vereisten kunnen niet bereikt worden op nationaal niveau,

DOET DE VOLGENDE AANBEVELING:

1. De Europese autoconstructie- en toeleveringsindustrie die informatie- en communicatiesystemen aan boord van voertuigen levert en/of installeert en/of ontwerpt, bestaande uit zowel OEM-leveranciers (Original Equipment Manufacturer) als fabrikanten van apparatuur voor inbouw achteraf, met inbegrip van invoerders, zou moeten voldoen aan de hierbij gevoegde verklaring inzake beginselen en worden uitgenodigd om hierover een vrijwillige overeenkomst af te sluiten. Deze verklaring inzake beginselen geeft een samenvatting van de essentiële veiligheidsaspecten waarmee rekening dient te worden gehouden bij de mens/machine-interface van informatie- en communicatiesystemen aan boord van voertuigen, en gaat in op al deze systemen die bedoeld zijn voor gebruik door de chauffeur tijdens het rijden. In deze context gaan de beginselen ervan uit dat de primaire taak van de chauffeur erin bestaat het voertuig veilig te besturen in een complexe, dynamische verkeersomgeving.

Deze beginselen zijn geldig:

- of het systeem rechtstreeks betrekking heeft op de besturingstaak of niet,

- zowel voor draagbare als voor permanent geïnstalleerde systemen zoals telefoons,

- zowel voor OEM-fabrikanten als voor leveranciers van systemen voor inbouw achteraf, met inbegrip van importeurs, voor alle soorten wegvoertuigen die op de Gemeenschapsmarkt worden geleverd.

2. De lidstaten worden uitgenodigd om de industrie aan te moedigen deze verklaring inzake beginselen na te leven en om na te gaan of deze beginselen door de industrie worden nageleefd, met inbegrip van de leveranciers van systemen voor inbouw achteraf.

3. De lidstaten dienen de Commissie binnen twaalf maanden na bekendmaking van deze aanbeveling in kennis te stellen van de maatregelen die zij en hun industrie hebben getroffen, en dienen binnen 24 maanden de resultaten te verstrekken van hun evaluatie met betrekking tot de naleving van deze beginselen door de industrie.

Gedaan te Brussel, 21 december 1999.

Voor de Commissie

Erkki LIIKANEN

Lid van de Commissie

(1) Comité van de Regio's 256/97, 14 mei 1998.

(2) PB C 194 van 25.6.1997, blz. 5.

(3) PB L 228 van 11.8.1992, blz. 24.

(4) PB C 411 van 31.12.1998, blz. 1.

(5) PB L 225 van 10.8.1992, blz. 1.

BIJLAGE

BEGINSELEN VOOR DE MENS/MACHINE-INTERFACES VAN INFORMATIE- EN COMMUNICATIESYSTEMEN AAN BOORD VAN VOERTUIGEN

1. Doelstellingen:

In deze verklaring van beginselen worden de essentiële veiligheidsaspecten samengevat waarbij rekening dient te worden gehouden bij mens/machine-interfaces (MMI) van informatie- en communicatiesystemen aan boord van voertuigen.

Deze verklaring van beginselen zal vooral nuttig zijn voor fabrikanten die rekening moeten houden met de consequenties van het MMI-ontwerp voor de veiligheid. Deze verklaring gaat vooral in op de ontwerp- en installatiekwesties en heeft daarom betrekking op de volgende kritieke punten:

- Hoe moeten informatie- en communicatiesystemen worden ontworpen en geplaatst zodanig dat het gebruik ervan verenigbaar is met de taak van het besturen van het voertuig?

- Hoe moet de informatie worden weergegeven zodanig dat de aandacht van de bestuurder voor de weg niet negatief wordt beïnvloed?

- Hoe moet de interactie met het systeem worden ontworpen zodanig dat de bestuurder een veilige beheersing over het voertuig behoudt, het systeem als comfortabel en betrouwbaar ervaart, en alert kan blijven voor onverwachte gebeurtenissen?

Om geen onnodige belemmeringen of randvoorwaarden op te leggen voor de innovatieve ontwikkeling van producten, bestaat deze verklaring van beginselen voornamelijk uit doelstellingen die door de MMI moeten worden bereikt.

2. Toepassingsgebied:

Deze verklaring van beginselen is van toepassing op alle informatie- en communicatiesystemen die zijn bedoeld voor gebruik door de bestuurder tijdens het rijden. In deze context gaan de beginselen ervan uit dat de belangrijkste taak van de bestuurder bestaat in het veilig besturen van het voertuig in een complexe, dynamische verkeersomgeving.

Ten behoeve van deze verklaring wordt met de term "systeem" verwezen naar de functies en onderdelen, zoals displays en bedieningsorganen, die de interface en interactie tussen het systeem en de bestuurder verzorgen.

Deze beginselen zijn opgesteld met het oog op het ontwerp en de installatie van individuele systemen. Wanneer er in een voertuig meer dan één systeem aanwezig is, moeten de systemen in het ideale geval zich aan de bestuurder voordoen als één geïntegreerde bestuurdersinterface, waarbij de volledige installatie eveneens moet voldoen aan deze verklaring van beginselen.

De belangrijkste onderwerpen in deze verklaring zijn algemeen ontwerp, installatie, presentatie van de informatie, interactie met displays en bedieningsorganen, systeemgedrag en informatie over het systeem.

De verklaring van beginselen gaat niet in op aspecten van informatie- en communicatiesystemen die niet rechtstreeks op MMI betrekking hebben, zoals elektrische kenmerken, materiaaleigenschappen, systeemprestaties en juridische aspecten.

3. Bestaande bepalingen:

Deze verklaring van beginselen treedt niet in de plaats van regelgeving en normen, die de fabrikanten immers altijd dienen op te volgen en te gebruiken.

- Van toepassing zijnde EG-richtlijnen met daaropvolgende wijzigingen (o.a.):

- gezichtsveld van bestuurders van motorvoertuigen:

Richtlijn 90/630/EEG van de Commissie(1),

- binneninrichting van motorvoertuigen (delen van het interieur met uitzondering van achteruitkijkspiegel(s), plaats van de bedieningsorganen, dak of rol- of schuifdak, de rugleuning en achterzijde van de zitplaatsen):

Richtlijn 74/60/EEG van de Raad(2),

- binneninrichting van autovoertuigen (identificatie van bedieningsorganen, verklikkerlichten en meters):

Richtlijn 78/316/EEG van de Raad(3);

- Resolutie van de Raad van 17 december 1998 over gebruiksaanwijzingen voor technische gebruiksgoederen(4);

- Richtlijn 92/59/EEG van de Raad van 29 juni 1992 inzake algemene productveiligheid(5);

- VN/ECE-regelgeving (Economische Commissie voor Europa), die door de Gemeenschap is erkend, na de recente goedkeuring van de herziene overeenkomst van 1958;

- Normen en normen in voorbereiding waarnaar in de beginselen impliciet wordt verwezen:

- ISO 4513 Road Vehicles - Visibility. Method for Establishment of Eyellipse for Driver's Eye Location (Plaatsing in het blikveld van de bestuurder),

- ISO 2575 Road Vehicles - Symbols for Controls, Indicators and Tell-tales (Symbolen voor bedieningsorganen, meters en verklikkerlichten),

- ISO 4040 Road Vehicles - Location of Hand Controls, Indicators and Tell-tales (Plaatsing van bedieningsorganen, meters en verklikkerlichten),

- ISO 3958 Road Vehicles - Passenger Car Driver Hand Control Reach (Plaatsing binnen handbereik van bedieningsorganen in personenauto's),

- ISO (DIS) 15005 Road Vehicles - Traffic Information and Control Systems (TICS) Dialogue Management Principles (Dialoogbeheer),

- ISO (DIS) 15006 Road Vehicles - Traffic Information and Control Systems (TICS) Auditory Presentation of Information (Auditieve presentatie van informatie),

- ISO (DIS) 15008 Road Vehicles - Traffic Information and Control Systems (TICS) Ergonomic aspects of In-Vehicle Infomation Presentation (Ergonomische aspecten van informatiepresentatie aan boord van voertuigen),

- ISO (DIS) 11429 Ergonomics - System Danger and non Danger Signals with Sounds and Lights (Geluids- en lichtsignalering van gevaren).

Alle normen kunnen worden herzien en de gebruikers van deze verklaring van beginselen zouden gebruik dienen te maken van de recentste uitgaven van de genoemde normen.

In het algemeen is het voor de verschillende betrokken fabrikanten, leveranciers en installateurs duidelijk waar de verantwoordelijkheid ligt voor het toepassen van deze beginselen. Wanneer de verantwoordelijkheid bij meer dan één betrokken partij ligt, wordt de partijen aanbevolen gebruik te maken van deze beginselen als een beginpunt om hun respectieve rollen expliciet vast te leggen.

De verantwoordelijkheid van de bestuurder met betrekking tot een veilig gedrag gedurende het besturen van het voertuig en het aangaan van interactie met de systemen, blijft uiteraard onveranderd.

4. Algemene ontwerp-beginselen:

Het systeem moet worden ontworpen om de bestuurder te ondersteunen en mag niet leiden tot mogelijk gevaarlijk gedrag van de bestuurder of van andere weggebruikers.

Het systeem moet zodanig worden ontworpen dat de displays of besturingselementen van het systeem de aandacht van de bestuurder niet in zodanige mate afleiden dat te weinig aandacht voor de besturing zelf overblijft.

Het systeem dient niet te worden ontworpen om de bestuurder af te leiden of visueel amusement te bieden.

5. Installatiebeginselen:

Het systeem moet worden geplaatst en aangesloten in overeenstemming met de relevante regelgeving, normen en instructies van de fabrikant voor het installeren van een dergelijk systeem in voertuigen.

Geen van de delen van het systeem mag het zicht van de bestuurder op de weg belemmeren.

Het systeem mag geen voor de primaire bestuurderstaak noodzakelijke besturingsorganen of displays aan het zicht onttrekken.

Visuele displays dienen zoveel als mogelijk in de normale blikrichting van de bestuurder te worden geplaatst.

Visuele displays dienen te worden ontworpen en geïnstalleerd zodanig dat zij niet verblinden en geen reflecties veroorzaken.

6. Beginselen betreffende de presentatie van de informatie:

Visueel weergegeven informatie moet zodanig zijn dat de bestuurder de aangeboden informatie in een zo korte tijd kan opnemen dat de besturing er niet negatief door wordt beïnvloed.

Voorzover beschikbaar dient gebruik te worden gemaakt van internationaal overeengekomen normen met betrekking tot de leesbaarheid, hoorbaarheid, iconen, symbolen, woorden, acroniemen of afkortingen.

Informatie met betrekking tot de bestuurderstaak moet steeds op tijd beschikbaar en nauwkeurig zijn.

Het systeem mag geen informatie aanbieden die kan leiden tot gevaarlijk gedrag van de bestuurder of van andere weggebruikers.

Het systeem mag geen oncontroleerbare geluidsniveaus produceren die waarschuwingen van in het voertuig of daarbuiten zouden kunnen overstemmen.

7. Beginselen met betrekking tot de interactie met de displays en bedieningsorganen:

De bestuurder moet altijd ten minste één hand op het stuur kunnen houden tijdens de interactie met het systeem.

Op spraak gebaseerde communicatiesystemen dienen te voorzien in handenvrij spreken en luisteren.

Het systeem mag geen lange en niet te onderbreken sequenties van interactie vereisen.

De bedieningsorganen van het systeem moeten zodanig worden ontworpen dat zij kunnen worden bediend zonder de primaire besturingstaak negatief te beïnvloeden.

De bestuurder moet het tempo van de interactie met het systeem kunnen instellen.

Het systeem mag de bestuurder niet verplichten tot tijdkritieke reacties bij het geven van input aan het systeem.

De bestuurder moet een onderbroken sequentie van interactie met het systeem weer kunnen oppakken bij het punt van onderbreking of op een ander logisch punt.

De bestuurder moet controle kunnen uitoefenen over auditieve informatie wanneer afleiding of irritatie mogelijk is.

De reacties van het systeem (bijvoorbeeld feedback of bevestiging) naar aanleiding van input door de bestuurder, dienen snel beschikbaar en duidelijk waarneembaar te zijn.

Systemen die niet met de veiligheid verband houdende dynamische visuele informatie aanbieden, moeten kunnen worden omgeschakeld in een toestand waarin deze informatie niet aan de bestuurder wordt doorgegeven.

8. Beginselen met betrekking tot het gedrag van het systeem:

Visuele informatie die geen verband houdt met de besturing en die de bestuurder in aanzienlijke mate kan afleiden (bijvoorbeeld TV, video en automatisch over het scherm rollende beelden en tekst) moeten kunnen worden uitgeschakeld of mogen alleen worden gepresenteerd op een zodanige wijze dat de bestuurder deze niet kan zien wanneer het voertuig in beweging is.

De aanwezigheid, het in bedrijf zijn of het gebruik van een systeem mag geen negatieve invloed uitoefenen op de displays of bedieningsorganen die nodig zijn voor de primaire besturingstaak en voor de verkeersveiligheid.

Systeemfuncties die niet bedoeld zijn voor gebruik door de bestuurder tijdens het rijden, moeten worden geblokkeerd voor interactie tijdens het in beweging zijn van het voertuig, of er moet worden voorzien in een duidelijke waarschuwing bij onbedoeld gebruik.

De bestuurder moet informatie ontvangen over de actuele toestand van het systeem en van alle eventuele storingen die van invloed kunnen zijn op de veiligheid.

Bij gedeeltelijke of totale storing van het systeem moet het voertuig bestuurbaar blijven, of moet ten minste op veilige wijze tot stilstand kunnen worden gebracht.

9. Beginselen betreffende de informatie over het systeem:

Het systeem dient vergezeld te gaan van goede instructies voor de bestuurder met betrekking tot het gebruik en relevante aspecten van installatie en onderhoud.

De instructies betreffende het systeem moeten correct en eenvoudig zijn.

De instructies betreffende het systeem moeten worden opgesteld in een taal of in een vorm die door de bestuurder kan worden begrepen.

De instructies moeten een duidelijk onderscheid maken tussen de aspecten van het systeem die bedoeld zijn voor gebruik door de bestuurder tijdens het rijden en de aspecten (bijvoorbeeld specifieke functies, menu's enz.) die niet zijn bedoeld voor gebruik tijdens het rijden.

Alle productinformatie moet worden ontworpen om op accurate wijze de functies van het systeem te beschrijven.

In de productinformatie moet duidelijk worden gemaakt of bijzondere vaardigheden vereist zijn om van het systeem gebruik te maken, en of het product ongeschikt is voor bepaalde gebruikers.

Beschrijvingen van gebruik van het systeem (bijvoorbeeld beschrijvingen, foto's en schetsen) mogen geen onrealistische verwachtingen wekken bij de potentiële gebruiker, noch onveilig of illegaal gebruik aanmoedigen.

(1) PB L 341 van 6.12.1990, blz. 20.

(2) PB L 38 van 11.2.1974, blz. 2.

(3) PB L 81 van 28.3.1978, blz. 3.

(4) PB C 411 van 31.12.1998, blz. 24.

(5) PB L 228 van 11.8.1992, blz. 24.