Beschikking van de Commissie

van 4 oktober 2000

betreffende de steunregeling voor de varkenshouderij in Portugal

(kennisgeving geschied onder nummer C(2000) 2755)

(Slechts de tekst in de Portugese taal is authentiek)

(2001/86/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op Verordening (EEG) nr. 2759/75 van de Raad van 29 oktober 1975 houdende een gemeenschappelijke ordening der markten in de sector varkensvlees(1), laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 1365/2000(2), en met name op artikel 21,

Na de belanghebbenden overeenkomstig het genoemde artikel te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken(3),

Overwegende hetgeen volgt:

I

PROCEDURE

(1) Naar aanleiding van artikelen in de pers heeft de Commissie de Portugese autoriteiten bij brief van 8 december 1998 om uitleg over een reeks steunmaatregelen voor de varkenshouderij sector verzocht.

(2) Bij brief van 16 december 1998, geregistreerd op 21 december 1998, heeft de permanente vertegenwoordiging van Portugal bij de Europese Unie de Commissie overeenkomstig artikel 88, lid 3, van het Verdrag kennis gegeven van de bovengenoemde steunregeling.

(3) De aangemelde steunmaatregelen zijn vastgesteld bij Besluit (Decreto-Lei) nr. 4/99 van 4 januari 1999(4) en zijn bekendgemaakt in het Portugese Staatsblad.

(4) Bij brief van 17 maart 1999, geregistreerd op 18 maart 1999, heeft de permanente vertegenwoordiging van Portugal bij de Europese Unie aan de Commissie de door haar bij brief van 5 februari 1999 gevraagde aanvullende inlichtingen verstrekt.

(5) Bij brief SG(99) D/4066 van 4 juni 1999 heeft de Commissie Portugal kennis gegeven van haar besluit tot inleiding van de procedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag ten aanzien van de bovengenoemde steunregeling. Deze regeling is geregistreerd als steunmaatregel C 31/99.

(6) Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen(5) bekendgemaakt. De Commissie heeft de belanghebbenden uitgenodigd hun opmerkingen over de betrokken steunmaatregel kenbaar te maken.

(7) Bij brieven van 4 augustus 1999, geregistreerd op 5 augustus 1999, van 23 september 1999, geregistreerd op 28 september 1999 en van 22 juni 2000, geregistreerd op 26 juni 2000, hebben de Portugese autoriteiten de Commissie hun opmerkingen over de inleiding van de procedure toegezonden.

(8) De Commissie heeft van de andere belanghebbenden geen opmerkingen ontvangen.

II

BESCHRIJVING

(9) Besluit nr. 4/99 geldt voor de gesloten bedrijven waar biggen geproduceerd, opgefokt en slachtrijp gemaakt worden.

(10) Op grond van artikel 2 van het genoemde besluit wordt aan bedrijven die kortlopende leningen hebben aangegaan waarin is voorzien bij de Besluiten (Decretos-Lei) nr. 145/94 van 24 mei 1994 en nr. 298/98 van 28 oktober 1998 uitstel van terugbetaling verleend en een rentesubsidie toegekend. Door dit uitstel wordt de termijn voor de terugbetaling van kapitaal en rente met één jaar verlengd.

(11) Bij artikel 3 van Besluit nr. 4/99 wordt een aanvullende kortlopende kredietlijn geopend met gesubsidieerde leningen voor de bovengenoemde bedrijven. De maximumlooptijd van de leningen is één jaar.

(12) Op grond van de beide maatregelen wordt de rente normaliter met 70 % verlaagd (met 100 % voor bedrijven met niet meer dan 20 zeugen). De rente zal worden berekend aan de hand van de bij Besluit nr. 359/89 van 18 oktober 1989 vastgestelde referentierentevoet(6), behalve indien deze rentevoet hoger is dan de bankrente. In dat geval wordt de renteverlaging berekend op basis van de daadwerkelijk toegepaste rente.

(13) Bij de inleiding van de procedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag is de Commissie ervan uitgegaan dat de betrokken maatregelen voldeden aan de voorwaarden van artikel 87, lid 1, van het Verdrag.

(14) De toekenning van kortlopende leningen met rentesubsidie is in Portugal een klassiek middel om handicaps in de landbouwsector te compenseren. In Besluit nr. 145/94 van 24 mei 1994 is de nationale steunregeling vastgesteld, die tot en met 30 juni 1998 toepassing was. Deze regeling is vervangen door de huidige bij Besluit nr. 298/98 van 28 september 1998 vastgestelde regeling die in overeenstemming gebracht is met de nieuwe Gemeenschapsvoorschriften die zijn bepaald in de Mededeling van de Commissie inzake steunmaatregelen van de staten in de vorm van kortlopend krediet met rentesubsidie in de landbouw ("beheerskredieten")(7).

(15) De beide verordeningen zijn overeenkomstig artikel 88, lid 3, van het Verdrag meegedeeld en goedgekeurd op grond van de voor staatssteun geldende bepalingen (maatregelen N 382/94 en N 408/98). Bij brief nr. SG(99) D/419 van 21 januari 1999 heeft de Commissie Portugal gemeld dat zij besloten had geen bezwaar te maken tegen de nu geldende regeling (maatregel N 408/98).

(16) De Commissie was van mening dat de onderzochte regeling ter aanvulling van de goedgekeurde steunregelingen aan geen van de voorwaarden voor de toekenning van kortlopend krediet in de landbouwsector voldeed. In de eerste plaats bedraagt de maximumlooptijd van de leningen meer dan één jaar. Ten tweede gelden beide maatregelen (uitstel van terugbetaling en nieuwe kredietlijn) specifiek voor varkenshouders en komen niet alle marktdeelnemers in de landbouwsector voor deze steun in aanmerking. Ten derde overschrijdt de maximumhoogte van de rentesubsidie klaarblijkelijk het verschil tussen de door een typische marktdeelnemer in de landbouwsector betaalde rente en de rente die in de overige bedrijfstakken van de betrokken lidstaat betaald wordt. Daarom kwam de Commissie tot de slotsom dat de voorschriften van de Gemeenschap inzake staatssteun in de vorm van kortlopend krediet met rentesubsidie in de landbouw niet in acht genomen waren.

(17) Ingevolge de beweringen dat de varkenshouders niet in aanmerking komen voor de huidige regeling inzake kortlopend krediet (maatregel N 408/98), heeft de Commissie Portugal voorts verzocht haar de wettelijke voorschriften toe te zenden waaruit zou blijken dat de varkenshouders van deze steunregeling uitgesloten zijn.

(18) De Commissie was van oordeel dat de betrokken maatregelen niet als investeringen konden worden aangemerkt, omdat de voorschriften voor investeringen die toentertijd voor de landbouwproductie waren vastgesteld in Verordening (EG) nr. 950/97(8) en in de kaderregeling inzake staatssteun voor investeringen voor de verwerking en de afzet van landbouwproducten(9), uitsluitend betrekking hadden op de aanschaf van materiële goederen. De Commissie was ook van mening dat de aangemelde steunmaatregelen niet als steun voor ondernemingen in moeilijkheden konden worden aangemerkt in de zin van de toen geldende communautaire richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden(10).

(19) Aangezien de Portugese autoriteiten geen andere rechtsgrond voor het onderzoek en de mogelijke goedkeuring van de steunmaatregelen naar voren hebben gebracht, was de Commissie van oordeel dat de betrokken steun als steun voor de bedrijfsvoering moet worden beschouwd, d.w.z. steun om de varkenshouders normaal door henzelf te dragen bedrijfskosten te besparen. Deze steun wordt volgens de communautaire rechtspraak, en met name op grond van het arrest van het Gerecht van eerste aanleg van 8 juni 1995 in zaak T-459/93, Siemens NV tegen Commissie(11) als onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt beschouwd. Volgens de Commissie waren de betrokken steunmaatregelen bovendien in strijd met de betrokken gemeenschappelijke marktordening.

III

OPMERKINGEN VAN PORTUGAL

(20) De Portugese autoriteiten hebben bij brieven van 4 augustus 1999, 23 september 1999 en 22 juni 2000 hun opmerkingen kenbaar gemaakt.

(21) De Portugese autoriteiten bevestigen daarin dat de in Besluit nr. 298/98 van 28 september 1998 (maatregel N 408/98) de enige nationale voorschriften zijn voor de toekenning van kortlopende leningen in de landbouwsector. Bijgevolg wordt in de algemene regeling voor de toekenning van een kortlopend krediet met een rentesubsidie geen uitzondering gemaakt voor de varkenshouderijsector.

(22) Portugal voert aan dat de maatregelen getroffen zijn omdat de Portugese varkenshouderijsector niet van grote betekenis is en in een moeilijke financiële situatie verkeert, die in de laatste tijd nog verergerd wordt door de zware crisis in die sector. Volgens Portugal worden de varkenshouders door de kredietinstellingen als klanten met een hoog risico beschouwd en kunnen zij slechts leningen tegen een hoge rente afsluiten. Bijgevolg bestaat er ernstig gevaar voor een groot aantal faillissementen in de betrokken sector.

(23) Portugal concludeert dat de steun als een uitzonderlijke maatregel moet worden beschouwd om het voortbestaan van een volledige bedrijfstak te verzekeren.

IV

BEOORDELING

(24) Op grond van artikel 87, lid 1, van het Verdrag zijn steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, voorzover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.

(25) Op grond van artikel 21 van Verordening (EG) nr. 2759/75 zijn de artikelen 87, 88 en 89 van het Verdrag van toepassing op de productie van en de handel in de in artikel 1 van die verordening genoemde producten.

(26) In de Gemeenschap wordt 22,31 miljoen ton vlees en andere producten van varkens en van de intensieve veeteelt(12) geproduceerd. De Portugese productie bedraagt 540000 ton. De handel in deze producten tussen Portugal en de overige lidstaten bereikt een aanzienlijke omvang: in 1997 bedroeg de invoer in Portugal 75900 ton, terwijl de uitvoer 4100 ton bereikte. De waarde van de uitvoer bedroeg 6 miljoen EUR, de waarde van de invoer 160,5 miljoen EUR.

(27) De betrokken maatregelen kunnen derhalve de handel in varkensvlees tussen de lidstaten beïnvloeden, aangezien deze de marktdeelnemers in één bepaalde lidstaat, maar niet die in de overige lidstaten bevoordelen. De maatregelen hebben een rechtstreeks en onmiddellijk effect op de productiekosten van de varkenshouders in Portugal. Het levert hun een financieel voordeel op ten opzichte van de bedrijven in de overige lidstaten die geen dergelijke steun ontvangen. Bijgevolg gaat het om steun die de concurrentie vervalst of dreigt te vervalsen.

(28) Op grond van de bovenstaande overwegingen moet de betrokken regeling als staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag worden aangemerkt.

Mogelijke uitzonderingen op grond van artikel 87 van het Verdrag

(29) Op het in artikel 87, lid 1, van het Verdrag vastgelegde onverenigbaarheidsbeginsel zijn uitzonderingen mogelijk.

(30) De in artikel 87, lid 2, van het Verdrag bepaalde uitzonderingen zijn hier echter duidelijk niet van toepassing. Overigens hebben de Portugese autoriteiten zich hierop ook niet beroepen.

(31) De uitzonderingen van artikel 87, lid 3, van het Verdrag moeten bij het onderzoek van een steunprogramma ten behoeve van een specifieke regio of sector of van een specifieke toepassing van een algemene steunregeling restrictief worden opgevat. Zij kunnen met name slechts worden toegestaan wanneer de Commissie tot de slotsom komt dat de steun noodzakelijk is om één van de nagestreefde doelstellingen te bereiken. Door steunmaatregelen te aanvaarden die niet aan deze voorwaarden voldoen, zou worden toegestaan dat het handelsverkeer tussen de lidstaten verstoord wordt en de concurrentie vervalst wordt zonder dat dit door gemeenschappelijk belang kan worden gerechtvaardigd, alsmede dat de marktdeelnemers van bepaalde lidstaten onrechtmatig bevoordeeld worden.

(32) Volgens de Commissie hebben de steunmaatregelen niet ten doel de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang te bevorderen en zijn zij er evenmin op gericht een ernstige verstoring van de economie van een lidstaat op te heffen in de zin van artikel 87, lid 3, onder b), van het Verdrag. Ook zijn de maatregelen niet bedoeld om de cultuur en de instandhouding van het culturele erfgoed te bevorderen in de zin van artikel 87, lid 3, onder d), van het Verdrag. Derhalve moet worden onderzocht of de voorgenomen maatregelen in aanmerking komen voor een van de in artikel 87, lid 3, onder a) of c), bedoelde uitzonderingen.

Artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag

(33) Op grond van deze uitzondering kan steun die de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën vergemakkelijkt, als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden beschouwd, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad.

(34) De beide maatregelen (uitstel van betaling en nieuwe kredietlijn) kunnen als steun in de vorm van kortlopend krediet met rentesubsidie in de landbouw worden beschouwd, waarvoor de desbetreffende richtsnoeren van de Gemeenschap gelden(13). Op grond van deze richtsnoeren:

- mag de looptijd van het gesubsidieerde krediet niet langer zijn dan één jaar;

- mogen de goedkope leningen niet gebruikt worden om op gronden die niet uitsluitend verband houden met moeilijkheden om een dergelijke lening te verkrijgen, selectief steun te verlenen voor bepaalde sectoren of bedrijven in de landbouw;

- mag het subsidie-element van de lening niet meer bedragen dan het verschil tussen de rente die aan een typische ondernemer in de landbouwsector wordt aangerekend, en de rente die in andere bedrijfstakken in de betrokken lidstaat wordt betaald voor niet voor investeringen bestemd kortlopend krediet voor een vergelijkbaar bedrag per marktdeelnemer.

(35) Bij de inleiding van de procedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag ten aanzien van de betrokken steunmaatregelen, is de Commissie tot de slotsom gekomen dat aan geen enkele van de bovengenoemde voorwaarden is voldaan. De Commissie heeft er ook nota van genomen dat Portugal de redenering waarop haar besluit tot inleiding van die procedure gebaseerd was, niet aangevochten heeft.

(36) In de eerste plaats bedraagt de maximumlooptijd van de leningen meer dan één jaar. Zowel in Verordening nr. 145/94 als in Verordening nr. 298/98 is een maximumlooptijd van één jaar voor de kortlopende leningen bepaald. Doordat echter op grond van het huidige besluit uitstel van terugbetaling aan de varkenshouders wordt verleend, wordt de termijn voor de aflossingen in het kader van de vroegere bepalingen met maximaal een jaar verlengd. Voor de betrokken bedrijven komt dit neer op een maximumlooptijd van twee jaar voor kortlopend krediet.

(37) Ten tweede gelden de beide maatregelen (uitstel van terugbetaling en nieuwe kredietlijn) specifiek voor varkenshouders en niet voor alle marktdeelnemers in de landbouwsector. Portugal voert in zeer algemene bewoordingen aan dat de varkenshouders wegens de crisis op de markt als klanten met een hoog risico worden beschouwd, voor wie een hogere rente bij het afsluiten van leningen wordt toegepast. De Commissie geeft toe dat de crisis op de varkensvleesmarkt einde 1998 de Portugese varkenshouders in een moeilijke financiële situatie gebracht kan hebben en hun mogelijkheid om leningen af te sluiten nadelig beïnvloed kan hebben. De toekenning van kortlopend krediet heeft echter ten doel structurele tekortkomingen in de mogelijkheden tot het opnemen van krediet te verhelpen en niet een occasionele marktcrisis aan te pakken. Portugal heeft niet kunnen aantonen dat de varkenshouderijsector het in vergelijking met de overige landbouwsectoren permanent moeilijker heeft om krediet te verkrijgen, waardoor een hogere subsidie bij kortlopend krediet gerechtvaardigd zou zijn.

(38) Ten derde is de rentesubsidie groter dan het verschil tussen de rente die aan een typische marktdeelnemer in de landbouwsector wordt aangerekend, en de rente die in de overige bedrijfstakken in de betrokken lidstaat wordt betaald. In het slechtste geval kan de rentesubsidie inderdaad zelfs 100 % bedragen.

(39) Volgens de Commissie kunnen de te beoordelen maatregelen evenmin als investeringssteun worden aangemerkt, omdat deze steun uitsluitend betrekking heeft op de aanschaf, de bouw of de wederopbouw van onroerend goed en op de aankoop van machines.

(40) De Portugese autoriteiten hebben in hun opmerkingen erop gewezen dat het om noodmaatregelen ging die bestemd waren om de moeilijke stituatie van de varkenshouders te verhelpen en om een groot aantal faillissementen in de sector te voorkomen. Bijgevolg moet de Commissie nagaan in hoeverre de communautaire richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden(14) in acht genomen zijn. Overeenkomstig punt 101 van deze richtsnoeren onderzoekt de Commissie de verenigbaarheid met de gemeenschappelijke markt van alle reddings- en herstructureringssteun die zonder toestemming van de Commissie wordt toegekend, op de grondslag van de ten tijde van de toekenning van de steun geldende richtsnoeren. Bij de goedkeuring van Besluit nr. 4/99 van 4 januari 1999 waren de communautaire richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden(15) van 1997 van toepassing. Bijgevolg moet de Commissie de steunmaatregelen aan deze richtsnoeren toetsen.

(41) Wat de definitie "ondernemingen in moeilijkheden" betreft, aanvaardt de Commissie dat de Portugese varkenshouders (evenals de overige varkenshouders in de Gemeenschap) einde 1998 door een zware marktcrisis werden getroffen. De aangemelde maatregelen gelden echter voor alle varkenshoudersbedrijven zonder uitzondering en zonder dat deze vooraf als "onderneming in moeilijkheden" erkend behoeven te zijn op basis van objectieve boekhoudkundige en financiële gegevens.

(42) Op grond van punt 2.1 van de toepasselijke communautaire richtsnoeren is reddingssteun erop gericht een onderneming die met een aanzienlijke verslechtering van haar financiële situatie wordt geconfronteerd, tot uiting komend in een acute liquiditeitscrisis of technische insolventie, te helpen haar positie tijdelijk te handhaven, terwijl een analyse van haar moeilijkheden kan worden uitgevoerd en een passend plan kan worden opgesteld om de toestand te verhelpen. Reddingssteun geeft dus een korte adempauze voor de financiële problemen van de onderneming, doorgaans niet langer dan zes maanden, waarin een oplossing op lange termijn kan worden uitgewerkt. Herstructureringssteun daarentegen wordt verleend als onderdeel van een haalbaar, samenhangend en ingrijpend plan om de levensvatbaarheid van een onderneming op lange termijn te herstellen.

(43) De Commissie keurt reddingssteun goed voorzover deze:

- bestaat in kassteun in de vorm van een kredietgarantie of af te lossen kredieten tegen een rente gelijk aan de marktrente;

- zich qua bedrag beperkt tot het strikt noodzakelijke voor de voortzetting van de exploitatie van een onderneming (bijvoorbeeld dekking van de loonkosten, lopende leveringen);

- alleen wordt uitgekeerd voor de periode (over het algemeen niet langer dan zes maanden) die nodig is voor de vaststelling van de noodzakelijke en mogelijke herstelmaatregelen;

- wordt gerechtvaardigd door dringende sociale redenen en ten gevolge heeft dat de situatie van de industrie of de landbouwsector in andere lidstaten uit het evenwicht wordt gebracht; en

- in beginsel eenmalig is.

(44) In het voorliggende geval is de Commissie van oordeel dat althans aan de in het eerste en het derde streepje genoemde voorwaarden niet is voldaan. De leningen met uitstel van terugbetaling en de nieuwe leningen zijn inderdaad toegekend tegen een rente die lager is dan de marktrente. Bovendien overschrijdt de termijn van een jaar voor het uitstel van terugbetaling en voor nieuw kortlopend krediet de voorgeschreven maximumtermijn van zes maanden. Ook is in de steunregeling geen termijn bepaald waarbinnen de toekomstige levensvatbaarheid van ieder varkenshoudersbedrijf moet worden geëvalueerd. Bijgevolg kunnen de betrokken maatregelen niet aangemerkt worden als reddingssteun in de zin van de terzake geldende communautaire richtsnoeren.

(45) De betrokken maatregelen kunnen evenmin als herstructureringssteun worden aangemerkt. De steun kan namelijk ook worden toegekend zonder haalbaar, samenhangend en ingrijpend plan om de levensvatbaarheid van een onderneming op lange termijn te herstellen. Daarom is het onnodig de maatregelen aan de specifieke criteria voor herstructureringssteun te toetsen.

(46) Aangezien de Portugese autoriteiten geen andere rechtsgrond voor het onderzoek en de mogelijke goedkeuring van de steunmaatregelen hebben aangevoerd, moet de steun als steun voor de bedrijfsvoering worden beschouwd, d.w.z. steun om de varkenshouders bedrijfskosten te besparen die zij normaal zelf hadden moeten dragen. Steun voor de bedrijfsvoering wordt in principe als onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt beschouwd, omdat hij niet bijdraagt tot de ontwikkeling van de economische activiteiten in de zin van artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag. Derhalve moet de Commissie, gelet op de bij de rechtspraak vastgestelde beginselen, en met name op het in overweging 19 genoemde arrest, concluderen dat de maatregel niet in aanmerking komt voor een van de in artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag bedoelde uitzonderingen.

Artikel 87, lid 3, onder a), van het Verdrag

(47) De Portugese autoriteiten hebben zich niet uitdrukkelijk beroepen op de in artikel 87, lid 3, onder a), bedoelde uitzondering. De door Portugal ingevoerde steunmaatregelen waren namelijk bedoeld om een bepaalde sector te ondersteunen. Bovendien is het sedert jaren de vaste beleidslijn van de Commissie om in de landbouwsector, die de productie, verwerking en afzet van de producten van bijlage I omvat, de betaling van steun voor de bedrijfsvoering in alle regio's te verbieden, ook in die welke onder artikel 87, lid 3, onder a), van het Verdrag vallen. Wegens de aard van dergelijke steun kan deze een belemmering vormen voor het functioneren van de gemeenschappelijke marktordeningen, die voorrang hebben boven de in het Verdrag vastgelegde mededingingsregels. Volgens vaste rechtspraak van het Hof van Justitie, en met name in het arrest in zaak 177/78, Pigs and Bacon - Commissie tegen McCarren(16) en in het arrest van 12 juni 1990 in zaak 35/88, KYDEP(17) mogen de lidstaten geen maatregelen treffen die de in de gemeenschappelijke marktordening vastgelegde prijsregeling kunnen ondergraven. Wegens de voorrang van het gemeenschappelijk landbouwbeleid boven de in het Verdrag vastgelegde mededingingsregels (vgl. artikel 36 van het Verdrag) mogen nationale maatregelen die een belemmering vormen voor een gemeenschappelijke marktordening, in geen geval op grond van een uitzonderingsbepaling in het kader van een staatssteunregeling worden goedgekeurd. Deze beleidslijn is herhaaldelijk bevestigd(18) en is onlangs opgenomen in de communautaire richtsnoeren voor staatssteun in de landbouwsector(19).

(48) Op grond van de bovenstaande overwegingen moet worden geconcludeerd dat de aangemelde maatregelen moeten worden beschouwd als staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag en niet voor de in de leden 2 en 3 van dat artikel bepaalde uitzonderingen in aanmerking komen.

V

CONCLUSIES

(49) De Commissie is van mening dat de door Portugal toegepaste steunmaatregelen als staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag moeten worden aangemerkt. De Commissie betreurt het feit dat Portugal in strijd met artikel 88, lid 3, van het Verdrag de bovenbedoelde steunmaatregelen onwettig ten uitvoer heeft gelegd.

(50) Om de bovengenoemde redenen komt de steun die onder artikel 87, lid 1, van het Verdrag valt, niet in aanmerking voor de in artikel 87, leden 2 en 3, bepaalde uitzonderingen. Deze steun is derhalve onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt.

(51) In gevallen zoals deze, waar niet-aangemelde steun wordt toegekend voordat de Commissie haar definitieve besluit heeft genomen, verhindert het dwingende karakter van de in artikel 88, lid 3, van het Verdrag vastgestelde procedureregels, waarvan het Hof van Justitie de rechtstreekse werking heeft erkend in zijn arresten van 19 juni 1973 (zaak 77/72, Carmine Capolongo tegen Azienda Agricola Maya)(20), van 11 december 1973 (zaak 120/73, Gebr. Lorenz GmbH tegen Bondsrepubliek Duitsland)(21) en van 22 maart 1977 (zaak 78/76, Steinicke und Weinlig tegen Bondsrepubliek Duitsland)(22), dat de betrokken steunmaatregelen met terugwerkende kracht worden gelegaliseerd (arrest van 21 november 1991 in zaak C-354/90, Fédération nationale du commerce extérieur des produits alimentaires e.a. tegen Frankrijk)(23).

(52) In artikel 14, lid 1, van Verordening (EEG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 88 van het EG-Verdrag(24) is bepaald dat, indien negatieve beschikkingen worden gegeven in gevallen van onrechtmatige steun, de Commissie beschikt dat de betrokken lidstaat alle nodige maatregelen dient te nemen om de steun van de begunstigde terug te vorderen. Deze terugbetaling is nodig om de vroegere situatie te herstellen door alle financiële voordelen ongedaan te maken die de begunstigde van de onrechtmatig verleende steun heeft genoten sinds de datum waarop deze steun is uitgekeerd.

(53) In artikel 14, lid 2, van Verordening (EG) nr. 659/1999 is bepaald dat de terug te vorderen steun de rente omvat die wordt berekend op basis van een door de Commissie vastgesteld passend percentage. De rente is betaalbaar vanaf de datum waarop de onrechtmatige steun voor de begunstigde beschikbaar was tot de datum van terugbetaling van de steun.

(54) De steun moet worden terugbetaald overeenkomstig de procedures van het Portugese recht. De betrokken steunbedragen worden vermeerderd met rente die wordt berekend vanaf de datum waarop de steun is verleend tot de datum van de daadwerkelijke terugbetaling ervan. De rente wordt berekend op basis van het marktrentetarief dat wordt gehanteerd voor de berekening van het subsidie-equivalent in het kader van de regionale steun(25).

(55) Deze beschikking doet niets af aan eventuele latere besluiten van de Commissie met betrekking tot de financiering van het gemeenschappelijk landbouwbeleid uit het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds van de Landbouw (EOGFL),

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De door Portugal bij Besluit nr. 4/99 van 4 januari 1999 toegekende steun voor de varkenshouderij in de vorm van uitstel van terugbetaling van kortlopende leningen en van nieuw kortlopend krediet is onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt.

Artikel 2

1. De Portugese autoriteiten nemen alle nodige maatregelen om binnen twee maanden na de kennisgeving van deze beschikking de in artikel 1 bedoelde en ontwettig ter beschikking gestelde steun van de begunstigden terug te vorderen.

2. De terugvordering vindt plaats volgens de procedure waarin de Portugese wetgeving voorziet. De terug te vorderen steun omvat rente vanaf de datum waarop de steun voor de begunstigden beschikbaar was tot de datum van de daadwerkelijke terugbetaling. De rente wordt berekend op grond van de referentierentevoet die wordt gehanteerd voor de berekening van het nettosubsidie-equivalent in het kader van regionale steunregelingen.

Artikel 3

Portugal deelt de Commissie binnen twee maanden vanaf de kennisgeving van deze beschikking mee welke maatregelen het heeft genomen om hieraan te voldoen.

Artikel 4

Deze beschikking is gericht tot de Portugese Republiek.

Gedaan te Brussel, 4 oktober 2000.

Voor de Commissie

Franz Fischler

Lid van de Commissie

(1) PB L 282 van 1.11.1975, blz. 1.

(2) PB L 156 van 29.6.2000, blz. 5.

(3) PB C 220 van 31.7.1999, blz. 19.

(4) Diário da República, serie I-A, nr. 2 van 4 januari 1999.

(5) Zie voetnoot 3.

(6) Momenteel 8 %.

(7) PB C 44 van 16.2.1996, blz. 2.

(8) PB L 142 van 2.6.1997, blz. 1.

(9) PB C 29 van 2.2.1996, blz. 4.

(10) PB C 283 van 19.9.1997, blz. 2.

(11) Jurisprudentie 1995, blz. II-1675.

(12) Bron:

Eurostat 1997.

(13) Zie voetnoot 7.

(14) PB C 288 van 9.10.1999, blz. 2.

(15) Zie voetnoot 10.

(16) Jurispr. 1979, blz. 2161.

(17) Jurispr. 1990, blz. I-3125.

(18) XXe Verslag over het mededingingsbeleid, 1990, punten 337 en 374; XXIe Verslag over het mededingingsbeleid, 1991, punten 316 en 317; XXIIe Verslag over het mededingingsbeleid, 1992, punten 503 en 504; XXIIIe Verslag over het mededingingsbeleid 1993, punten 547 en 548; XXVe Verslag over het mededingingsbeleid, 1995, punten 238-240; XXVIe Verslag over het mededingingsbeleid, 1996, punten 251-255.

(19) PB C 28 van 1.2.2000, blz. 2.

(20) Jurispr. 1973, blz. 611.

(21) Jurispr. 1973, blz. 1417.

(22) Jurispr. 1977, blz. 595.

(23) Jurispr. 1991, blz. I-5505.

(24) PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1.

(25) PB C 74 van 10.3.1998, blz. 9.