BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 9 maart 1993 betreffende steun die de Regering van het Verenigd Koninkrijk voor de verwerving van Rover Group Holdings aan British Aerospace verleend heeft en waarmee de steun wordt overschreden die goedgekeurd was bij Beschikking 89/58/EEG, waarbij de maximale steun voor deze operatie is goedgekeurd en bepaalde voorwaarden zijn opgelegd (Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek)

(93/349/EEG)DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, inzonderheid op artikel 93, lid 2, eerste alinea,

Na belanghebbenden overeenkomstig artikel 93 te hebben aangemaand hun opmerkingen kenbaar te maken,

Overwegende hetgeen volgt:

I Op 28 april 1992 leidde de Commissie een procedure overeenkomstig artikel 93, lid 2, in (1) ten aanzien van door de Regering van het Verenigd Koninkrijk genomen maatregelen die verder gaan dan die waarvoor bij Beschikking 89/58/EEG van de Commissie (2), hierna "Beschikking van 1988" genoemd, goedkeuring was verleend. De Commissie was van mening dat deze maatregelen in de zin van artikel 92, lid 1, van het EEG-Verdrag staatssteun voor British Aerospace, hierna "BAe" te noemen, vormden met het oog op de verwerving van de "Rover Group". Het met de maatregelen gemoeide bedrag werd geraamd op 44,4 miljoen £ Sterling. Voorts was de Commissie van oordeel dat deze steunmaatregelen onrechtmatig waren, omdat zij met de Beschikking van 1988 in strijd waren en niet bij de Commissie waren aangemeld.

De bij de inleiding van de procedure genoemde maatregelen van de Regering van het Verenigd Koninkrijk vormden het voorwerp van een beschikking van de Commissie van 17 juli 1990 (3), hierna "Beschikking van 1990" genoemd. In zijn arrest van 4 februari 1992 in zaak C-294/90 (BAe en Rover Group Holdings/Commissie) (4) heeft het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen de Beschikking van 1990 nietig verklaard, voor zover daarin de Regering van het Verenigd Koninkrijk werd gelast het bedrag van de door de Commissie als staatssteun aangemerkte maatregelen van BAe terug te vorderen. Het Hof wees het arrest naar aanleiding van een door BAe tegen de Beschikking van 1990 ingesteld beroep en stelde BAe op procedurele gronden in het gelijk, namelijk dat de Commissie bij haar Beschikking van 1990 de procedurevoorschriften van artikel 93, lid 2, van het Verdrag niet had nageleefd. Het Hof heeft over de Beschikking van 1990 niet ten gronde uitspraak gedaan.

Bij schrijven van 13 juli 1992 verklaarde de Britse Regering dat zij geen opmerkingen had naar aanleiding van het schrijven van 28 april 1992 waarbij deze procedure werd ingeleid. Op 18 juni 1992 ontving de Commissie opmerkingen van BAe, welke hierna zijn samengevat in deel VIII en beoordeeld in deel IX. De opmerkingen van BAe werden op 23 juni 1992 aan de Britse Regering meegedeeld; de Britse Regering heeft naar aanleiding daarvan geen opmerkingen gemaakt.

In het kader van de reeds bij schrijven van 28 april 1992 ingeleide procedure heeft de Commissie bij schrijven van 30 juli 1992 het Verenigd Koninkrijk erop gewezen dat, indien de betreffende steun onverenigbaar wordt geacht met de gemeenschappelijke markt, te gelegener tijd, dat wil zeggen wanneer een definitieve ongunstige beslissing zou worden genomen, rente over de betreffende hoofdsom met ingang van de datum van daadwerkelijke betaling van de steun wordt ingevorderd, ten einde alle onterechte voordelen die BAe en de Rover Group genoten hebben, teniet te doen. Afschriften van dit schrijven zijn op dezelfde dag naar BAe en de Rover Group verstuurd.

Bij schrijven van 25 september 1992, waarvan de inhoud in deel X is samengevat, beantwoordde de Regering van het Verenigd Koninkrijk het schrijven van de Commissie van 28 april 1992. BAe beantwoordde het schrijven van de Commissie van 30 juli 1992 met een op 26 augustus 1992 gedateerd schrijven, waarvan de inhoud is samengevat in deel VIII, onder ix) tot en met xii). Een afschrift van dit schrijven werd aan de Regering van het Verenigd Koninkrijk toegezonden; de Britse Regering heeft naar aanleiding van dit schrijven geen opmerkingen gemaakt.

II De Beschikking van 1988 werd gegeven naar aanleiding van de aanmelding door de de Regering van het Verenigd Koninkrijk van haar voornemen om tot een bedrag van 800 miljoen £ Sterling aan de Rover Group nieuw kapitaal te verstrekken voor schuldafschrijving in het kader van de Rover Group-verkoop door de Regering aan BAe. In de beschikking worden de achtergronden van de aanmelding, de context van de verkoop aan BAe, alsook de criteria en motieven die aan de beschikking van de Commissie en de daarin opgelegde voorwaarden ten grondslag liggen, uitvoerig beschreven. De belangrijkste, voor de onderhavige beschikking relevante punten uit die van 1988, die noch door de Regering van het Verenigd Koninkrijk, noch door enige andere partij is aangevochten, laten zich als volgt samenvatten:

- het bedrag van de door de Britse Regering voorgenomen schuldafschrijving ten belope van 800 miljoen £ Sterling was hoger dan de overnameprijs van 150 miljoen £ Sterling die BAe voor de Rover Group betaalde, hetgeen inhield dat de Regering de Rover Group zou verkopen tegen een negatieve prijs van 650 miljoen £ Sterling. Dit zou derhalve staatssteun in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag betekenen;

- de Commissie concludeerde dat de netto-schuld van de Rover Group op 30 juni 1988 feitelijk slechts 569,2 miljoen £ Sterling bedroeg en niet 801,1 miljoen £ Sterling zoals door de Regering van het Verenigd Koninkrijk staande werd gehouden; in laatstgenoemd bedrag was 231,9 miljoen £ Sterling bedrijfskapitaal begrepen, dat niet als financiële schuld beschouwd kon worden;

- de Commissie was het ermee eens dat de door British Aerospace voor de Rover Group te betalen overnameprijs van 150 miljoen £ Sterling redelijk overeenkwam met de werkelijke netto-marktwaarde van de onderneming;

- herstructureringssteun voor Rover kon uit hoofde van artikel 92, lid 3, onder c), verenigbaar worden geacht met de gemeenschappelijke markt in het licht van, onder meer, de bepalingen van het ondernemingsplan van de Rover Group voor de periode 1988 tot 1992 en de verplichting van BAe om het herstructureringsplan volledig ten uitvoer te leggen; dergelijke steun diende echter aan een aantal strikte voorwaarden gebonden te zijn;

- het bedrag van de herstructureringssteun diende, gezien alle voorgaande voorwaarden met inbegrip van het herstructureringsplan, beperkt te blijven tot 469 miljoen £ Sterling om te voldoen aan het criterium dat de steun in verhouding moet staan tot de problemen die men ermee tracht op te lossen; alle steun boven dit bedrag werd niet verenigbaar met de gemeenschappelijke markt geacht, aangezien de Rover Group hierdoor in een gunstiger financiële positie zou komen te verkeren dan zijn concurrenten in de Gemeenschap.

Op basis hiervan hechtte de Commissie haar goedkeuring aan staatssteun voor de Rover Group tot een maximumbedrag van 469 miljoen £ Sterling. Dit betekende feitelijk dat de Regering van het Verenigd Koninkrijk de onderneming verkocht voor een negatieve prijs van 319 miljoen £ Sterling, zijnde de schuldafschrijving van 469 miljoen £ Sterling verminderd met de overnameprijs van 150 miljoen £ Sterling. Aan deze goedkeuring waren zes bijzondere voorwaarden verbonden:

- de voorgenomen en aangemelde voorwaarden voor de verkoop van de Rover Group aan BAe mochten niet gewijzigd worden;

- de steun mocht uitsluitend voor de terugbetaling van de financiële schulden van de Rover Group worden gebruikt;

- tot en met 1992 mocht geen verdere steun aan Rover verleend worden, met uitzondering van regionale steun van ten hoogste 78 miljoen £ Sterling;

- het ondernemingsplan van Rover diende eind 1992 te zijn voltooid overeenkomstig de aan de Commissie medegedeelde bijzonderheden;

- terugbetaling aan de Britse Regering vanwege onderbesteding of overschatting van de aan de Commissie medegedeelde schulden diende uiterlijk bij de voltooiing van het ondernemingsplan te geschieden;

- er diende een eind te worden gemaakt aan bepaalde, door het parlement aan de Rover Group gegeven garanties en aan de onderneming mochten geen nieuwe garanties voor door haar aangegane verplichtingen worden gegeven.

III De Beschikking van 1990 was gebaseerd op bewijsmateriaal dat na de vaststelling van de Beschikking van 1988 beschikbaar kwam. Uit dit bewijsmateriaal bleek dat de Regering van het Verenigd Koninkrijk in strijd met de voorwaarden in de Beschikking van 1988, de voorwaarden voor de verkoop van de Rover Group zodanig gewijzigd had dat aanvullende steun tot een bedrag van 44,4 miljoen £ Sterling aan BAe en de Rover Group verleend was. Dit punt komt in deel IV aan de orde.

In de Beschikking van 1990 werd voorts de door BAe voor de Rover Group betaalde overnameprijs opnieuw beoordeeld in het licht van nieuwe relevante informatie die beschikbaar was gekomen en door de Britse Regering was verstrekt. Deze informatie bestond onder meer uit de briefwisseling van andere belanghebbende partijen met het "Department of Trade and Industry" (het Britse Ministerie van Handel en Industrie), hierna "DTI" genoemd, een advies aan de Regering over de wijze van verkoop van de Rover Group, desbetreffende correspondentie met de Britse belastingautoriteiten, een financieel overzicht betreffende de Rover Group per 30 juni 1988, alsmede een prognose van de winst en de "cash flow" die eerder was opgesteld. De Commissie stelde vast dat het niet verstrekken van deze informatie door de Britse Regering een gebrek aan medewerking betekende. De informatie zelf echter vormde voor de Commissie geen aanleiding te menen dat de in de Beschikking van 1988 vastgestelde negatieve prijs van 319 miljoen £ Sterling voor de verkoper en de koper een onredelijke prijs was, gezien, onder meer, de herstructureringsverplichtingen en de verplichting voor BAe om de kernactiviteiten van de Rover Group niet binnen vijf jaar te verkopen. Deze laatste verplichting heeft een aanzienlijk prijsverlagend effect gehad.

IV Op 21 november 1989 werd door het hoofd ( "Controller and Auditor General") van de "National Audit Office" (de Britse Nationale Rekenkamer), hierna "NAO" genoemd, een rapport gepubliceerd met als bijlage een geheim memorandum van de NAO, waaruit bleek dat de Britse Regering aan BAe aanvullende financiële concessies had gedaan, welke verder gingen dan die waarvoor in de Beschikking van 1988 goedkeuring verleend was. De waarde van deze concessies werd door de NAO op 38 miljoen £ Sterling geraamd. De voornaamste conclusie van het rapport van de NAO was dat de overnameprijs van de Rover Group lager was dan de werkelijke waarde van de onderneming. In het memorandum werd ook het bestaan onthuld van begeleidende brieven bij het koopcontract, de identiteit van andere kandidaatkopers en het bestaan van taxaties van de Rover Group die waren opgesteld door de handelsbank ( "merchant bank") die de Regering bij de verkooptransactie adviseerde.

Daarop volgden een briefwisseling en verscheidene bijeenkomsten tussen de Commissie en de Britse autoriteiten, in de loop waarvan de in het NAO-memorandum vermelde documenten, alsmede aanvullende gegevens en documenten aan de Commissie verstrekt werden. Hieruit zijn de volgende feiten gebleken, die het voorwerp van de onderhavige beschikking zijn:

a) De Britse Regering heeft BAe steun tot een bedrag van 9,5 miljoen £ Sterling verstrekt ter dekking van een deel van de kosten van 13,6 miljoen £ Sterling die BAe bij het verwerven van de aandelen van minderheidsaandeelhouders van Rover maakte.

Het bedrag van 9,5 miljoen £ Sterling werd gekozen ten einde onder de drempel van 10 miljoen £ Sterling te blijven; daarboven is op grond van de "Industrial Development Act" van 1982 parlementaire goedkeuring noodzakelijk. De president van BAe werd bij schrijven van 14 juli 1988 door de minister van Handel en Industrie van deze concessie en van de redenen daarvoor in kennis gesteld. Volgens de Britse autoriteiten werd de Commissie ten tijde van de Beschikking van 1988 mondeling van deze concessie op de hoogte gesteld.

b) De Britse Regering heeft 1,5 miljoen £ Sterling aan de Rover Group betaald ter dekking van de advieskosten die de onderneming in verband met de verkoop had gemaakt.

Destijds voerden de Britse autoriteiten aan dat dit bedrag overeenkwam met de kosten van juridische en economische adviezen aan de Rover Group in verband met de verkoop en dat het geen steun was die op de concurrentiepositie van de Rover Group van invloed kon zijn. De president van BAe werd bij schrijven van 14 juli 1988 van de minister van Handel en Industrie van deze concessie in kennis gesteld.

c) De betaling van de overnameprijs voor de Rover Group van 150 miljoen £ Sterling werd van 12 augustus 1988 tot 30 maart 1990 uitgesteld, hetgeen BAe volgens de Britse autoriteiten een netto-voordeel van 22 miljoen £ Sterling opleverde.

Volgens de Britse autoriteiten hield deze concessie verband met het feit dat moeilijk met zekerheid kon worden vastgesteld welk gebruik BAe van de belastingvoordelen van Rover zou maken. Bij schrijven van 14 juli 1988 van de minister van Handel en Industrie werd de president van BAe door de Britse autoriteiten in kennis gesteld van hun instemming met het voorstel van BAe om de betaling uit te stellen. Het voordeel van dit uitstel voor BAe werd berekend op basis van de veronderstelling dat BAe anders het bedrag van 150 miljoen £ Sterling tegen de basisrentevoet geleend zou hebben. De Britse autoriteiten stelden zich evenwel op het standpunt dat dit bruto-voordeel van 33,4 miljoen £ Sterling diende te worden verminderd met het bedrag dat BAe aan extra belasting betaalde over de hogere winst die het gevolg was van het uitstellen van de betaling.

V De Commissie heeft een volledig nieuwe beoordeling van bovenvermelde feiten uitgevoerd. Zij is tot de conclusie gekomen dat alle genoemde concessies staatssteun vormen in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag en dat deze steun onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt.

Alvorens de bovengenoemde concessies afzonderlijk te bespreken, wil de Commissie een algemene opmerking maken: de voornaamste conclusie in de Beschikking van 1988 betreffende staatssteun bij de verkoop van de Rover Group aan BAe was dat, aangezien Rover een onderneming met een positieve boekwaarde was die tegen een negatieve prijs aan BAe werd verkocht na onderhandelingen waarvan derden waren uitgesloten, de verkoopvoorwaarden per definitie staatsteun van de verkoper aan de koper inhielden. Hieruit volgt dat elke latere herziening van de verkoopwaarden die betrekking heeft op financiële kosten welke uitsluitend voor rekening van de verkoper komen, de prijs nog meer negatief maakt en nieuwe staatssteun vormt.

Wat de concessies afzonderlijk betreft, zij het volgende opgemerkt:

a) De aan BAe verstrekte steun van 9,5 miljoen £ Sterling is staatssteun in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag. Zoals blijkt uit het schrijven van 12 juli 1988 van de minister van Handel en Industrie aan de president van BAe, werd de betaling hiervan gefinancierd "door middel van directe steun aan BAe uit hoofde van artikel 8 van de "Industrial Development Act" ". Met andere woorden, de steun werd gefinancierd uit een goedgekeurde steunregeling. Dergelijke betalingen vormen per definitie staatssteun. Doordat bovendien de voorwaarden voor de verkoop van Rover aan BAe werden gewijzigd ten opzichte van die waarvoor de Commissie haar goedkeuring verleend had, ten einde exclusief aan BAe een financieel voordeel te geven, werd de staatssteun die deze verkoopvoorwaarden inhielden, verhoogd.

Deze steun vormde geen onderdeel van de aangemelde verkoopvoorwaarden en hield derhalve een wijziging in van de voorgenomen verkoopwaarden, hetgeen in strijd is met de eerste voorwaarde van artikel 1 van de Beschikking van 1988. De bewering van de Britse Regering als zou de Commissie van deze concessie op de hoogte gesteld zijn, is onjuist. Een dergelijk voorstel is gedaan door de minister van Handel en Industrie aan het lid van de Commissie dat destijds met mededingingszaken was belast, maar werd door laatstgenoemde resoluut van de hand gewezen. In de brief van 12 juli 1988 van het DTI aan BAe werd het bedrag van 9,5 miljoen £ Sterling aanbevolen in plaats van de werkelijke kosten van 13,5 miljoen £ Sterling, omdat voor steun van meer dan 10 miljoen £ Sterling parlementaire goedkeuring noodzakelijk was en dergelijke steun derhalve "een groter risico inhield dat zij zou worden aangevochten en bijgevolg terugbetaling zou worden geëist".

b) De aan de Rover Group betaalde 1,5 miljoen £ Sterling voor advieskosten vormen staatssteun in de zin van artikel 92, lid 1. Het gaat hier om gebruikelijke transactiekosten, die in de uiteindelijke verkoopprijs moeten worden verrekend. Door deze steun werd een financieel voordeel gegeven aan de Rover Group en werd evenals in het geval van bovenstaand punt a) de in de Beschikking van 1988 goedgekeurde staatssteun verhoogd.

c) Het uitstel met 20 maanden van de betaling van de overnamesom, dat BAe een voordeel van ongeveer 33,4 miljoen £ Sterling opleverde, is staatssteun in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag. De datum waarop in een transactie als de overname van de Rover Group door BAe de overnamesom voor een onderneming betaald wordt, is duidelijk een van de meest wezenlijke transactievoorwaarden. Evenals in het geval van de voorgaande punten a) en b) kreeg BAe hierdoor een financieel voordeel en werd de in de Beschikking van 1988 goedgekeurde staatssteun verhoogd.

Bij de berekening van de waarde voor BAe van dit uitstel van 20 maanden van de betaling van de overnamesom heeft de Commissie eerder, bij het opstellen van haar Beschikking van 1990, de door de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk voorgestelde methode overgenomen. Dit hield in dat de berekening werd gebaseerd op de fictieve rente die BAe op een lening van 150 miljoen £ Sterling gedurende 20 maanden had moeten betalen, op basis van de veronderstelling dat BAe bij het afsluiten van een kortlopende lening van 150 miljoen £ Sterling bij een particuliere bank de basisrente zou hebben moeten vergoeden. De Commissie is het ermee eens dat BAe deze middelen op verschillende wijzen had kunnen opnemen, bij voorbeeld uit interne kasmiddelen, een langlopende lening tegen gunstigere voorwaarden, enz. BAe voert inderdaad aan dat de onderneming de noodzakelijke middelen kon en zou hebben opgenomen langs de weg van een emissie van langlopende, 25-jaarsobligaties tegen rentelasten van 10,97 % voor de emittent. Betoogd wordt dat dit in de eerste 20 maanden 26,8 miljoen £ Sterling zou hebben gekost en geen 33,4 miljoen £ Sterling, zoals de Britse Regering berekend heeft. Bij de berekening van BAe wordt ervan uitgegaan dat in de betreffende periode drie halfjaarlijkse rentebetalingen verschuldigd zouden zijn geweest. Alle andere consequenties van het opnemen van een 25 jaar lopende lening ter dekking van een 20 maanden durende verplichting, zoals alle rentebetalingen die in de resterende 280 maanden van de lening verschuldigd zouden zijn, en het risico van rente- en inflatieschommelingen, worden echter niet vermeld. De Commissie kan niet ermee instemmen dat deze gekunstelde berekeningsmethode van de waarde voor BAe van het uitstel van 20 maanden voor de betalingsverplichting een redelijke maatstaf vormt. De verklaring van BAe betekent in feite dat het door de Regering verleende uitstel tot uitstel van het opnemen van een 25 jaar lopende lening leidde. De waarde van dit uitstel houdt geen verband met de daadwerkelijke voorwaarden waarop een dergelijke lening zou kunnen zijn opgenomen. De concessie leidde slechts tot uitstel van het opnemen van de lening. Derhalve kan de Commissie de waarde van het uitstel slechts baseren op de fictieve rente die betaald zou moeten worden op een lening die voor deze periode van 20 maanden zou zijn opgenomen. Het voorstel van de Britse autoriteiten om bij de berekening van deze fictieve rente uit te gaan van de basisrente, is de meest logische en realistische benadering, aangezien de basisrente de laagste rente is waartegen banken in het VK aan hun beste cliënten kortlopende leningen verstrekken. Derhalve concludeert de Commissie dat de waarde van de staatssteun die het uitstel met zich bracht, 33,4 miljoen £ Sterling bedraagt.

De Commissie kan de argumentatie van de VK-autoriteiten bij het mededelen van deze steun niet aanvaarden, namelijk dat het "bruto"-bedrag van de steun met 11,4 miljoen £ Sterling moet worden verminderd om rekening te houden met het feit dat de financiële lasten van een dergelijke lening de winstgevendheid van BAe en bijgevolg de af te dragen belasting verlaagd zouden hebben (bij een tarief van 35 % voor de vennootschapsbelasting), hetgeen zou leiden tot een "netto"-bedrag van 22 miljoen £ Sterling. Hier kan een vergelijking worden getrokken met de beoordeling van het steunelement in leningen waarover een verlaagde of in het geheel geen rente wordt betaald. In dergelijke gevallen is het het vaste gebruik van de Commissie om de volledige bruto-waarde van de renteverlaging als het staatssteunelement in de lening te beschouwen. Ook in het onderhavige geval houdt de Commissie daarom vast aan haar vaste gebruik bij de bepaling van de staatssteun, hetgeen in deze omstandigheden de bruto-waarde van het uitstel is. Derhalve is de Commissie van oordeel dat de waarde van deze staatssteun op 33,4 miljoen £ Sterling moet worden gesteld.

In de Beschikking van 1988 werd vastgesteld dat de goedgekeurde steun aan de Rover Group, en bijgevolg de niet-aangemelde steun voor dezelfde operatie, de mededinging vervalst en het handelsverkeer tussen de Lid-Staten ongunstig beïnvloedt in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag. Het feit dat BAe, de daadwerkelijke begunstigde van het grootste deel van deze steun, zich ook bezighoudt met een groot aantal andere commerciële activiteiten in de Gemeenschap en in de hele wereld, doet aan deze conclusie niets af. Vanaf het moment van de verkoop van Rover aan BAe was laatstgenoemde via de volledige eigendom van de Rover Group, de voortbestaande economische eenheid, rechtstreeks betrokken bij de handel in motorvoertuigen tussen de Lid-Staten.

VI Deze steunmaatregelen, die niet onder het toepassingsgebied van de oorspronkelijke aanmelding van de schuldafschrijving van 800 miljoen £ Sterling voor de Rover Group vallen, hadden overeenkomstig de bepalingen van artikel 93, lid 3, van het Verdrag bij de Commissie moeten worden aangemeld. Aangezien de Britse Regering haar voornemen tot het verlenen van deze aanvullende steun niet vooraf heeft aangemeld, was de Commissie niet in staat haar standpunt over de maatregelen te bepalen alvorens deze ten uitvoer werden gelegd. Bijgevolg is deze steun onrechtmatig, omdat de verlening ervan in strijd is met artikel 93, lid 3.

In dit verband dient eraan te worden herinnerd dat, gezien de dwingende aard van de in artikel 93, lid 3, vastgelegde procedureregels, die ook vanuit een oogpunt van de openbare orde van belang zijn en waarvan de rechtstreekse werking door het Hof van Justitie in zijn arrest van 19 juni 1973 in zaak 77/72 (Capolongo/Maya) (5) bevestigd is, de onrechtmatigheid van de betrokken steun niet a posteriori kan worden gedekt.

VII Bij de beantwoording van de vraag of de drie bovenvermelde steunmaatregelen al dan niet met de gemeenschappelijke markt verenigbaar zijn, moet de Commissie alle relevante feiten in aanmerking nemen, met inbegrip van de economische en de marktomstandigheden waarmee reeds in de Beschikking van 1988 rekening werd gehouden en de in de beschikking opgelegde voorwaarden (zie rechtsoverweging 20 van het arrest van het Hof van Justitie van 3 oktober 1991 in zaak C-261/89, (Italië/Commissie)) (6). In dit verband dient eraan te worden herinnerd dat de drie aanvullende steunmaatregelen van de Britse Regering ten gunste van BAe zowel ertoe strekten als ten gevolge hadden dat de voorwaarden voor de verkoop van de Rover Group voor BAe gunstiger werden dan die welke de Commissie in haar Beschikking van 1988 als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag en onder de door haar gestelde voorwaarden goedgekeurd had. De Commissie stelde deze voorwaarden, omdat daarmee de maximale steun bepaald werd die, gezien de in het herstructureringsplan voor de jaren 1988-1992 vastgelegde verplichtingen, als verenigbaar met artikel 92, lid 3, onder c), beschouwd kon worden. De tenuitvoerlegging van dit herstructureringsplan blijft de basis waarop de verenigbaarheid van de goedgekeurde steun van 469 miljoen £ Sterling en de niet-goedgekeurde steun van 44,4 miljoen £ Sterling moeten worden beoordeeld. De Commissie heeft echter geen aanwijzingen dat de omstandigheden of feiten zodanig gewijzigd zijn dat een heroverweging van de conclusie waartoe zij in haar Beschikking van 1988 kwam, namelijk dat 469 miljoen £ Sterling voor deze operatie het maximumbedrag aan staatssteun was dat als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt beschouwd kon worden, gerechtvaardigd zou zijn. Bovendien hebben noch de Britse Regering, noch BAe enig argument hiervoor aangevoerd. Derhalve moet worden geconcludeerd dat alle aanvullende steun die na de Beschikking van 1988 voor de overname van de Rover Group aan BAe verstrekt is, onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt.

VIII De door BAe gemaakte opmerkingen kunnen als volgt worden samengevat:

i) De door de Britse Regering aan BAe gedane aanvullende concessies ( "de voordelen") hebben er niet toe geleid dat de Rover Group tegen een te lage prijs aan BAe verkocht is.

ii) De voordelen hebben geen invloed gehad en konden geen invloed hebben op de bedrijfsvoering van de Rover Group na de verkoop aan BAe, en kunnen het handelsverkeer niet hebben vervalst.

iii) BAe en de Rover Group treft geen blaam en zij hebben steeds te goeder trouw gehandeld.

iv) Zonder de voordelen zou BAe de Rover Group niet gekocht hebben en zou "de verwezenlijking van de doelstellingen van de Commissie in gevaar zijn gebracht".

v) Door terugbetaling van de voordelen zouden BAe en de Rover Group gestraft worden, terwijl de Britse Regering daar een onterecht financieel voordeel bij zou hebben.

vi) De voordelen vormen geen staatssteun: een particuliere investeerder die zich ten tijde van de verkoop in de positie van de Britse Regering zou hebben bevonden, zou met de drie concessies akkoord zijn gegaan, met name als hij de verkoop niet in gevaar wilde brengen en zich jegens de minderheidsaandeelhouders sociaal verantwoordelijk voelde.

vii) Er zijn geen aanwijzingen dat de voordelen het handelsverkeer in de Gemeenschap op enigerlei wijze ongunstig hebben beïnvloed; het is niet aantoonbaar dat zij na de toekenning door de Regering op enige onderneming van BAe invloed hebben gehad.

viii) Zelfs als de voordelen als staatssteun moeten worden aangemerkt, zijn zij niet correct becijferd, en wel om drie redenen: ten eerste zou de Commissie de voordelen naar evenredigheid over de verschillende BAe-ondernemingen hebben moeten verdelen; ten tweede heeft de Commissie de waarde van het uitstellen van de betaling van de overnameprijs voor de Rover Group te hoog geraamd, doordat zij is uitgegaan van de hiertoe door de Britse Regering opgegeven rentevoet; ten derde moet de Commissie bij elke eis tot terugbetaling van steun rekening houden met de belastingdruk op het voordeel dat BAe had bij het uitstellen van de betaling van de overnameprijs.

ix) Als de Beschikking van 1990 rechtsgeldig was geweest, zou de terugbetaling van de rente zijn bepaald overeenkomstig de in 1990 gebruikelijke praktijk van de Commissie, dat wil zeggen met ingang van de voor terugbetaling van de steun bepaalde datum, zoals aangekondigd in de mededeling betreffende het inleiden van de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag. De Commissie kan zich derhalve niet beroepen op het feit dat zij zelf in 1990 geen rechtsgeldige beschikking gegeven heeft, om BAe en de Rover Group in een nadeliger positie te brengen door hierop een administratieve praktijk van toepassing te laten zijn die zij eerst later heeft ingevoerd.

x) Reeds lang wordt in ontwikkelde rechtsstelsels het beginsel gehanteerd dat wijzigingen, niet alleen in de wetgeving maar ook in de administratieve praktijk, geen terugwerkende kracht hebben. In verband hiermee heeft het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen in zijn arrest van 12 november 1987 in zaak 344/85 (Ferriere San Carlo SpA/Commissie) (7) een beschikking van de Commissie nietig verklaard, omdat de Commissie zich daarin niet had gehouden aan de praktijk die op het daadwerkelijke tijdstip gebruikelijk, maar ten tijde van de aangevochten beschikking gewijzigd was.

xi) De arresten van het Hof van Justitie die in het schrijven van 30 juli 1992 worden aangehaald, vormen geen grond voor de stelling dat de rente altijd met ingang van de datum waarop de onrechtmatige staatssteun is verstrekt, verschuldigd is. In geen van beide gevallen heeft het Hof een dergelijke uitspraak gedaan. In de beschikking van de Commissie waar het in zaak C-142/87 (Commissie/België (Tubemeuse)), arrest van 21 maart 1990 (8), om ging, was geen terugbetaling van rente gelast; de feiten in zaak C-354/90 (FNCEPA), arrest van 21 november 1991 (9), wijken zelfs nog sterker af van die waarop deze procedure betrekking heeft.

xii) Als de Commissie de nieuwe praktijk van toepassing zou laten zijn op de uitgestelde betaling, zou zij BAe een dubbele boete opleggen. BAe zou feitelijk een boete over een andere boete moeten betalen en de Britse Regering zou een grote meevaller hebben ten gevolge van de vaststelling dat zij onrechtmatig gehandeld heeft. Dit komt omdat door de verplichting om vanaf de datum van daadwerkelijke ontvangst van de steun rente te betalen, de positie van BAe slechter wordt dan in het geval dat de Britse Regering en BAe niet zouden zijn overeengekomen om de betaling van de overnameprijs voor de Rover Group uit te stellen. Feitelijk wordt een nieuwe boete toegevoegd aan die welke het gevolg zijn van het feit dat de Commissie bij de berekening van de fictieve rente op het uitstellen van de betaling van de overnameprijs voor de Rover Group geen rekening houdt met de werkelijke rentevoet die BAe in 1988 op de vermogensmarkt had kunnen verkrijgen, en van de uiteenlopende gevolgen van de belastingheffing in het Verenigd Koninkrijk op de steun en de terugbetaling daarvan.

In het volgende gedeelte worden deze argumenten punt voor punt behandeld.

IX BAe voert aan (zie deel VIII, onder i)) dat uit het inleiden van deze procedure overeenkomstig artikel 93, lid 2, duidelijk blijkt dat "de Commissie er vrijwel zeker van uitgaat dat in verband met de voordelen de Britse Regering de Rover Group tegen een te lage prijs aan BAe verkocht heeft". Dit is onwaar. Reeds in haar Beschikking van 1990 heeft de Commissie duidelijk gemaakt dat zij de door BAe voor de Rover Group betaalde prijs opnieuw heeft onderzocht in het licht van alle documenten die na de Beschikking van 1988 beschikbaar waren gekomen. Zij stelde evenwel vast dat de daaruit blijkende feiten geen wijziging brachten in haar oorspronkelijke oordeel dat de contante overnameprijs van 150 miljoen £ Sterling, dan wel de negatieve prijs van 319 miljoen £ Sterling waarvoor, indien rekening wordt gehouden met de schuldafschrijving van 469 miljoen £ Sterling, de Britse Regering de Rover Group verkocht heeft, gezien alle aan de verkoop verbonden voorwaarden voor zowel de koper als de verkoper een billijke prijs was. Het argument van BAe dat de Regering van het Verenigd Koninkrijk de Commissie de onjuiste voorstelling van zaken gaf als zou BAe de Rover Group hebben willen kopen op de in de Beschikking van 1988 bepaalde voorwaarden, doet niet ter zake. De Commissie baseert haar beschikkingen niet op de vraag of de in deze beschikkingen gestelde voorwaarden aanvaardbaar zijn voor de betrokken partijen, maar wil ervoor zorgen dat de steunmaatregelen voldoen aan de in het Verdrag bepaalde criteria voor verenigbaarheid met de gemeenschappelijke markt.

In dit geval was in de Beschikking van 1988 een maximumsteunbedrag bepaald, dat als verenigbaar kon worden beschouwd.

Met het argument in deel VIII, onder ii), voert BAe aan dat er geen sprake kan zijn van een causaal verband tussen het verlenen van de voordelen en de bedrijfsvoering bij de Rover Group. "Toen BAe de Rover Group eenmaal overgenomen had, was dit bedrag verleden tijd." De Commissie is het niet eens met de stelling dat op haar de verplichting rust aan te tonen hoe het commerciële gedrag van een onderneming na de ontvangst van staatssteun afwijkt van het gedrag indien die steun niet zou zijn verstrekt. Het is zonder meer absurd een dergelijke verplichting op te leggen en dit zou ook de rol van de Commissie bij het toezicht op staatssteun die het handelsverkeer tussen de Lid-Staten ongunstig beïnvloedt, ondermijnen. Hoe dan ook staat vast dat het verlenen van steun aan een onderneming die handel drijft in de Gemeenschap, het intracommunautaire handelsverkeer ongunstig beïnvloedt en de mededinging vervalst, omdat door dergelijke steun de financiële positie van de onderneming verbeterd wordt.

Wat het argument in deel VIII, onder iii), betreft, is de Commissie van oordeel dat, geheel los van de specifieke omstandigheden in deze zaak, het niet noodzakelijk is vast te stellen dat een partij geen blaam treft of niet te goeder trouw handelde, om terugbetaling van onrechtmatige en onverenigbare staatssteun te verlangen (zie onder andere Beschikking 92/11/EEG van de Commissie (10) (Toyota, VK)). Het bewijsmateriaal in de voorliggende zaak wijst er juist op dat de Britse Regering en BAe zich volledig ervan bewust waren dat de door de Regering toegekende voordelen mogelijk tot problemen in verband met artikel 92 van het Verdrag konden leiden. Het schrijven van 12 juli 1988 van de minister van Handel en Industrie aan de president van BAe rechtvaardigt niet de stelling dat de Britse Regering en BAe zich niet ervan bewust waren dat de concessies waarover destijds onderhandeld werd, indien ontdekt, waarschijnlijk tot ernstige problemen voor de Commissie zouden leiden. In zijn brief noemde de minister drie mogelijkheden om de aangemelde overnamevoorwaarden te wijzigen door uitstel van de betaling van de tegenprestatie van 150 miljoen £ Sterling, in de volgende bewoordingen: "Wat het uitstellen van de betaling van de tegenprestatie van 150 miljoen £ Sterling betreft, kan ik drie mogelijkheden voorstellen, in oplopende volgorde van de omvang van het risico dat de Europese Commissie zich met het uitstel zal gaan bemoeien, in welk geval zij terugbetaling zou kunnen eisen van de uitgespaarde fictieve rente. (. . .) Ik ben gaarne bereid te kiezen voor de mogelijkheid waaraan U de voorkeur geeft".

Met het argument in deel VIII, onder iv), suggereert BAe dat terugbetaling van de voordelen door BAe "de doelstellingen van de Commissie" in gevaar zou brengen. Ten onrechte schrijft BAe aan de Commissie bij de beoordeling van deze zaak twee doelstellingen toe: ten eerste dat de Rover Group niet in handen van de overheid zou moeten blijven, maar aan een particuliere koper verkocht moest worden, en ten tweede dat de Rover Group aan BAe diende te worden verkocht en niet aan een van de concurrenten van de Rover Group. Dit waren niet de doelstellingen van de Commissie. Deze waren uitsluitend erop gericht ervoor te zorgen dat de in artikel 92 van het Verdrag bepaalde criteria en doelstellingen worden nageleefd. De privatisering van de Rover Group was een zaak van de Regering van het Verenigd Koninkrijk. Wat het tweede punt betreft, zou, zoals BAe betoogt, een veronderstelde verkoop van de Rover Group aan een concurrent zeker tot andere mededingingsproblemen hebben kunnen leiden dan die waartoe de verkoop aan BAe leidde, doch deze zouden niet tot categorieën hebben behoord die in het licht van artikel 92 dienden te worden beoordeeld.

Wat de argumenten in deel VIII, onder v), betreft, kan de Commissie niet ermee akkoord gaan dat zij bij de beoordeling van de mate waarin staatssteunmaatregelen met de gemeenschappelijke markt verenigbaar zijn, moet afzien van het geven van een beschikking die voor de rechtstreeks betrokkenen onaanvaardbaar is of dat zij ervoor zou moeten zorgen dat de voorwaarden in haar beschikking zodanig zijn dat het aangemelde project zeker doorgang vindt. In tegenstelling tot hetgeen BAe beweert, probeert de Commissie niet "een transactie te wijzigen ten gunste van één partij en in hoge mate ten nadele van de andere partij, die steeds te goeder trouw handelde". De oorspronkelijke beschikking van de Commissie was gebaseerd op de aangemelde voorwaarden voor de verkoop van de Rover Group. De gewijzigde verkoopvoorwaarden werden niet bij de Commissie aangemeld. Integendeel, zij werden met opzet voor de Commissie geheim gehouden, en wel in zodanige mate dat BAe geen grieven kan hebben tegen de Commissie in verband met haar conclusies ten aanzien van de herziene voorwaarden zoals die uiteindelijk uit het onderzoek van de NAO bleken. Ook de beweerde onrechtvaardigheid van het financiële voordeel voor de Britse Regering dat het gevolg is van de steunterugbetaling door BAe, doet voor de doeleinden van artikel 92 niet ter zake. Het wezenlijke doel van terugbetaling van onrechtmatig ontvangen staatssteun is het herstel van de status quo ante en daarmee het ongedaan maken van de vervalsing van de mededinging.

Met het argument in deel VIII, onder vi), houdt BAe staande dat een particuliere verkoper, die zich ten tijde van de verkoop in de positie van de Britse Regering zou bevinden, met de drie aan BAe gedane concessies akkoord zou zijn gegaan en dat deze derhalve geen staatssteun vormen. BAe voert aan dat deze concessies alle werden verleend uit hoofde van afdwingbare bepalingen in een bindende overeenkomst tussen BAe en de Regering, dat BAe een waardevolle tegenprestatie leverde (namelijk dat zij de overname liet doorgaan) en dat elke concessie op zichzelf een gebruikelijke commerciële transactie inhield, waarmee naar verwachting een particuliere verkoper in de positie van de Britse Regering akkoord zou zijn gegaan. De Commissie daarentegen is van oordeel dat de vraag of de concessies verbindend waren onder het interne recht van het Verenigd Koninkrijk, voor de beoordeling van de vraag of deze concessies staatssteun vormen, van geen belang is. Bij haar beoordeling van gevallen van staatssteun kan de Commissie niet beperkt worden door de beweerde rechtsgeldigheid van de onderzochte transacties, met name wanneer deze transacties niet eens aan haar bekendgemaakt zijn.

De Commissie begrijpt om welke redenen de partijen deze concessies overeenkwamen, namelijk om de volledige consequenties van de bevindingen van de Commissie ten aanzien van de voorwaarden voor de overname van de Rover Group te ontwijken; dit blijkt duidelijk uit de brief van 6 juli 1988 van de president van BAe aan de minister van Handel en Industrie. Men kan evenwel niet aanvoeren dat BAe enige waardevolle tegenprestatie leverde voor deze concessies. De concessies vormden een eenzijdige "herziening van de voorwaarden voor de overname van de Rover Group" (schrijven van 6 juli 1988) in vergelijking met de aangemelde overnamevoorwaarden en kwamen alle uitsluitend voor rekening van de Britse Regering. Zelfs als men ermee zou kunnen instemmen dat een particuliere verkoper met deze, door de koper op het laatste moment bij wijze van "normaal gebruik" gevraagde concessies akkoord zou zijn gegaan, doet dit niets af aan het feit dat de concessies een zeer wezenlijke wijziging van de bij de Commissie aangemelde contractuele bepalingen inhouden. Aangezien de voorwaarden voor de aangemelde overname op zichzelf reeds een aanzienlijk bedrag aan staatssteun impliceerden, vormt elke wijziging van deze voorwaarden waardoor aan BAe eenzijdige financiële concessies gedaan worden, noodzakelijk ook staatssteun. Dat deze concessies naar hun aard staatssteun zijn, blijkt voorts uit de argumentatie van BAe zelf, namelijk dat zonder deze concessies de overname geen doorgang zou vinden.

Wat het argument in deel VIII, onder vii), betreft, heeft de Commissie haar standpunt over het gevolg van de steunmaatregelen voor het intracommunautaire handelsverkeer reeds in deel V, laatste alinea, uiteengezet.

Wat het argument in deel VIII, onder viii), betreft, heeft de Commissie in deel V reeds de vraag besproken waarom het niet noodzakelijk is de steun in verband te brengen met of "naar evenredigheid te verdelen" over de verschillende commerciële activiteiten van BAe. Ook heeft zij toegelicht op welke basis zij de waarde van de staatssteun die met het uitstellen van de betaling van de overnamesom gemoeid is, heeft berekend. De Commissie is niet van oordeel dat de fiscale gevolgen van dit uitstel voor BAe en van enige navolgende eis aan de Regering om de steun terug te vorderen, in deze berekening een rol moeten spelen. De modaliteiten van de nationale belastingstelsels zijn in dit verband een zaak van de nationale autoriteiten. Het is niet aan de Commissie hierin in te grijpen of met deze modaliteiten rekening te houden, behalve wanneer zij worden aangepast om aan afzonderlijke ondernemingen een bijzonder gunstige behandeling te verlenen en hierin bijgevolg op zichzelf waarschijnlijk elementen van staatssteun aanwezig zijn die voor de concurrentie tussen ondernemingen in verschillende Lid-Staten rechtstreekse gevolgen hebben. In het voorliggende geval is daar geen sprake van. De Commissie houdt bij de berekening van de bruto- en nettosteunequivalenten, voor wat de verenigbaarheid ervan betreft, inderdaad rekening met de fiscale gevolgen van de steun, maar dit doet niets af aan het feit dat de steun door het bruto-bedrag gevormd wordt.

In het antwoord op de argumenten in deel VIII, onder ix), x) en xi), moet ten aanzien van de bewering dat BAe's positie thans slechter wordt door een uitdrukkelijke verplichting om de rente terug te vorderen, worden opgemerkt dat in de Beschikking van 1990 slechts de terugbetaling van de totale steun van 44,4 miljoen £ Sterling werd verlangd en niet uitdrukkelijk werd verlangd de rente over deze hoofdsom terug te vorderen. Uit bedoelde beschikking kan echter niet worden afgeleid dat er geen rente diende te worden teruggevorderd, dat wil zeggen dat als aan de beschikking uitvoering zou zijn gegeven, er geen rente terugvorderbaar zou zijn geweest. Gezien de economische argumentatie in het arrest van het Hof van Justitie van 21 maart 1990 in de "Tubemeuse"-zaak (aangehaald in deel VIII, onder xi)) is terugbetaling van zowel de rente als de hoofdsom noodzakelijk om de vroegere toestand te herstellen (rechtsoverweging 66 van het arrest). Anders zou aan de begunstigde van de onrechtmatige steun een onterecht financieel voordeel, dat wil zeggen aanvullende steun in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag verleend worden, welk voordeel zoals in het onderhavige geval in verband met het uitstellen van de datum van daadwerkelijke terugbetaling door het aanvechten van de beschikking voor het Hof van Justitie, nog groter zou kunnen worden. Bovendien hebben BAe en de Rover Group in de tussenliggende periode een financieel voordeel kunnen genieten waarop zij volgens de Commissie helemaal geen recht hadden. Tenslotte moet worden opgemerkt dat het arrest van het Hof van Justitie in de "Tubemeuse"-zaak werd gewezen vóórdat de Commissie haar Beschikking van 1990 in de onderhavige zaak gaf, en dat dit arrest de lijn van de vaste rechtspraak voortzet betreffende het doel en de noodzaak van het terugvorderen van onrechtmatig verleende staatssteun.

BAe houdt staande (zie deel VIII, onder ix)) dat, als de Beschikking van 1990 niet onrechtmatig zou zijn geweest, terugbetaling van de rente zou zijn verlangd in overeenstemming met de in 1990 gangbare praktijk, dat wil zeggen met ingang van de datum voor terugbetaling van de steun die in het schrijven van de Commissie van 17 juli 1990 vastgesteld was, waarbij de Britse autoriteiten in kennis werden gesteld van de afwijzende beschikking van de Commissie en van de vordering tot terugbetaling van 44,4 miljoen £ Sterling, derhalve per 18 augustus 1990. Dit is juist: het was destijds vast gebruik van de Commissie om in beschikkingen waarin terugvordering van onrechtmatig betaalde staatssteun verlangd werd, te bepalen dat dergelijke steun werd teruggevorderd overeenkomstig de bepalingen van intern recht, met inbegrip van die welke betrekking hebben op rente wegens te late betaling van aan de Staat verschuldigde bedragen. Op dit punt golden (en gelden nog steeds) in het Verenigd Koninkrijk de volgende regels:

a) in procedures voor het "High Court" betreffende de terugbetaling van een schuld of vergoeding van schade kan bij elk bedrag met betrekking waartoe een arrest wordt gewezen, de enkelvoudige rente opgeteld worden tegen een rentevoet die het Hof toepasselijk acht of die in de regels van het Hof is vastgelegd, welke rente kan worden berekend vanaf de datum waarop de reden voor de procedure ontstond (artikel 35A van de "Supreme Court Act" (1981));

b) uit hoofde van bovenvermeld artikel 35A moet een partij uitdrukkelijk rentebetaling vorderen ( "Supreme Court Rules", Order 18, rule 8 (4));

c) de rente wordt in elk geval berekend vanaf de datum waarop het arrest gewezen wordt en is van toepassing op alle bedragen die door of aan de Kroon verschuldigd zijn (artikel 24, leden 1 en 2, van de "Crown Proceedings Act" (1947)).

Na haar Beschikking van 1990 voerde de Commissie in maart 1991 de praktijk in om in de beschikkingen betreffende terugvordering van onrechtmatig betaalde staatssteun te verlangen dat de rente over het bedrag van de steun wordt teruggevorderd vanaf de datum van de feitelijke betaling van de steun (hetgeen aan de Lid-Staten werd medegedeeld). Deze praktijk bestond echter nog niet, toen de Beschikking van 1990 gegeven werd. De Commissie gaat derhalve mee met het argument van zowel de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk als BAe dat in deze zaak deze praktijk niet met terugwerkende kracht moet worden toegepast, met name in verband met de datum met ingang waarvan de rente berekend moet worden. Hieruit volgt dat uit hoofde van de bepalingen van intern recht als correcte datum moet worden aangemerkt die van het daadwerkelijke tijdstip, dat wil zeggen het tijdstip waarop de Beschikking van 1990 gegeven werd. Voorts volgt hieruit dat de financiële positie van BAe en van de Rover Group, vergeleken met die in juli 1990, niet nadelig wordt beïnvloed, indien hun de verplichting opgelegd wordt rente te betalen over de betreffende hoofdsom met ingang van de datum waarop deze hoofdsom krachtens het bepaalde in de Beschikking van 1990 zou moeten zijn terugbetaald, dat wil zeggen 17 augustus 1990.

In dit verband dient eraan te worden herinnerd dat de Regering van het Verenigd Koninkrijk na de Beschikking van 1990 de Commissie meedeelde voornemens te zijn aan de bepalingen van de beschikking gevolg te geven en dat hiertoe procedures werden aangespannen voor het "High Court" tegen zowel BAe als de Rover Group: tegen de eerste onderneming voor de terugvordering van het bedrag van 42,9 miljoen £ Sterling, tegen de tweede voor de terugvordering van het bedrag van 1,5 miljoen £ Sterling. In beide gevallen verlangde de eiser (het "DTI") in zijn dagvaarding ". . . interest pursuant to Section 35A of the Supreme Court Act 1981 . . . at such rate as to the Court may seem just for the period from 18th August 1990 until the date of the issue of the Writ herein and for the period from the date herein until judgment or sooner payment". Derhalve is het aan de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk de rentevoet te bepalen waartegen het bovengenoemde bedrag aan rente vastgesteld wordt, overeenkomstig de wetgeving en de praktijk die op het daadwerkelijke tijdstip bij de terugvordering in het Verenigd Koninkrijk van schulden aan de Staat van een vergelijkbare of (in voorkomend geval) geheel gelijke aard gebruikelijk waren.

Voor een antwoord op het in deel VIII, onder xii), samengevatte argument is het voldoende erop te wijzen dat de Commissie, als reactie op de door de partijen gemaakte opmerkingen, thans niet tracht te vorderen dat de rente wordt berekend vanaf de datum van de feitelijke ontvangst van de steun, doch slechts vanaf die waarop de hoofdsommen uit hoofde van de Beschikking van 1990 moeten worden terugbetaald, indien deze beschikking niet vanwege een vormfout door het Hof van Justitie nietig zou zijn verklaard. Voorts moet worden opgemerkt dat in de onderhavige beschikking bij het herstellen van deze vormfout alle betrokken partijen in de gelegenheid gesteld zijn hun opmerkingen aan de Commissie kenbaar te maken en dat op deze wijze wat zowel BAe als de Rover Group betreft is voldaan aan het arrest van het Hof van Justitie van 4 februari 1992 (aangehaald in deel I, tweede alinea). Hoe dan ook berusten de argumenten in deel VIII, onder xii), op een misvatting, die erin bestaat dat BAe de berekening van de hoofdsom van een van de steunmaatregelen (33,4 miljoen £ Sterling voor het uitstellen van de betaling van de overnameprijs van de Rover Group) verward heeft met de op die hoofdsom te betalen rente, nadat de hoofdsom berekend was. Beide bedragen worden ten onrechte als "boetes" aangemerkt. De Commissie heeft het probleem van de berekening van de betreffende hoofdsom reeds besproken (in deel V, punt c), en onder viii) hiervóór) en blijft bij haar standpunt dat de gebruikte methode tot een billijk resultaat leidt. Het gaat derhalve niet om een "boete". Ook is geen sprake van een "boete" als verlangd wordt dat over de aldus berekende hoofdsom rente wordt betaald, omdat BAe en de Rover Group anders een onterecht financieel voordeel zouden genieten.

X In haar schrijven van 25 september 1992 aan de Commissie heeft de Regering van het Verenigd Koninkrijk opnieuw verklaard voornemens te zijn gevolg te geven aan een nieuwe beschikking van de Commissie strekkende tot terugvordering van de steun ten bedrage van 44,4 miljoen £ Sterling die met de verkoop van de Rover Group gepaard ging, doch op voorwaarde dat de rente zou worden berekend vanaf een na de openbaarmaking van een dergelijke beschikking te bepalen datum. Het voorstel van de Commissie in haar schrijven van 30 juli 1992 zou, zo wordt aangevoerd, BAe en de Rover Group feitelijk bestraffen voor het met succes aanvechten van de Beschikking van 1990 en dit kan niet als billijk en redelijk beschouwd worden. Tenslotte zou hierdoor de taak van de Regering van het Verenigd Koninkrijk om voor terugvordering van de steun van BAe en de Rover Group te zorgen, worden bemoeilijkt.

De inhoudelijke en juridische elementen in de opmerkingen van de Regering van het Verenigd Koninkrijk zijn reeds in het bovenstaande behandeld. Wat de overwegingen van rechtvaardigheid en billijkheid betreft, moet worden opgemerkt dat toestaan dat de begunstigde van onrechtmatige staatssteun een financieel voordeel behaalt door de steun gedurende een aanzienlijke periode vast te houden, niet alleen onrechtmatig, maar ook onrechtvaardig is, met name jegens concurrenten in een gevoelige industriële sector die geen onterechte staatssteun genoten hebben.

XI Indien steun onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, kan de Commissie - gebruik makend van de mogelijkheden die haar worden geboden door artikel 93, lid 2, van het Verdrag en het arrest van het Hof van Justitie van 12 juli 1973 in zaak 70/72 (Commissie/ Bondsrepubliek Duitsland) (11), dat bevestigd is in zijn arrest van 24 februari 1987 in zaak 310/85 (Deufil/Commissie) (12) - verlangen dat de Lid-Staten de verleende steun bij de begunstigden terugvorderen. Hiertoe moeten de Britse autoriteiten onmiddellijk de steun ten bedrage van 44,4 miljoen £ Sterling terugvorderen die door de Britse Regering aan BAe en de Rover Group verleend is en die onverenigbaar is verklaard; terugvordering hiervan dient te geschieden overeenkomstig de bepalingen van intern recht die op het daadwerkelijke tijdstip op de terugbetaling van schulden aan de Staat van toepassing waren,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De aanvullende steunmaatregelen tot een bedrag van 44,4 miljoen £ Sterling die de Regering van het Verenigd Koninkrijk ten gunste van British Aerospace heeft genomen voor diens overname van de Rover Group, waarmee de steun wordt overschreden die bij Beschikking 89/58/EEG was goedgekeurd, zijn onrechtmatig, aangezien door de verlening van deze steun artikel 93, lid 3, van het Verdrag is geschonden. Deze steunmaatregelen zijn voorts onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag.

Artikel 2

De Regering van het Verenigd Koninkrijk dient ervoor te zorgen dat de in artikel 1 bedoelde steun ongedaan wordt gemaakt door terugbetaling van 44,4 miljoen £ Sterling door British Aerospace en de Rover Group aan genoemde Regering. Dit bedrag wordt vermeerderd met het rentevoordeel dat British Aerospace en de Rover Group hebben genoten, welke rente voor beide partijen wordt berekend vanaf 18 augustus 1990 tegen een rentevoet die wordt vastgesteld overeenkomstig de op 18 augustus 1990 voor terugbetaling van schulden aan de Staat geldende bepalingen van intern recht van het Verenigd Koninkrijk.

Artikel 3

De Regering van het Verenigd Koninkrijk dient de Commissie binnen één maand na de kennisgeving van deze beschikking mede te delen welke maatregelen zij heeft genomen om daaraan gevolg te geven.

Artikel 4

Deze beschikking is gericht tot het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland.

Gedaan te Brussel, 9 maart 1993.

Voor de Commissie

Karel VAN MIERT

Lid van de Commissie

(1) PB nr. C 122 van 14. 5. 1992, blz. 3.

(2) PB nr. L 25 van 28. 1. 1989, blz. 92.

(3) PB nr. C 21 van 29. 1. 1991, blz. 2.

(4) Jurisprudentie 1992, blz. I-493.

(5) Jurisprudentie 1973, blz. 611.

(6) Jurisprudentie 1991, blz. I-4437.

(7) Jurisprudentie 1987, blz. 4435.

(8) Jurisprudentie 1990, blz. 959.

(9) Jurisprudentie 1991, blz. I-5505.

(10) PB nr. L 6 van 11. 1. 1992, blz. 36.

(11) Jurisprudentie 1973, blz. 813.

(12) Jurisprudentie 1987, blz. 901.