*****

BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

van 20 december 1989

inzake een procedure op grond van artikel 85 van het EEG-Verdrag

(IV/32.265 - Concordato Incendio)

(Slechts de tekst in de Italiaanse taal is authentiek)

(90/25/EEG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE

GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap,

Gelet op Verordening nr. 17 van de Raad van 6 februari 1962, eerste verordening over de toepassing van de artikelen 85 en 86 van het Verdrag (1), laatstelijk gewijzigd bij de Akte van Toetreding van Spanje en Portugal, en met name op de artikelen 2, 6 en 8,

Gezien de op 4 februari 1988 door de Concordato italiano incendio rischi industriali ingediende aanmelding en het verzoek om een negatieve verklaring, betreffende zijn op 1 januari 1988 in werking getreden statuten en de op die datum in werking getreden overeenkomst,

Na bekendmaking van het essentiële gedeelte van de aanmelding overeenkomstig artikel 19, lid 3, van Verordening nr. 17 (2),

Na raadpleging van het Raadgevend Comité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities,

Overwegende hetgeen volgt:

I. DE FEITEN

A. De aanmelding

(1) Op 4 februari 1988 is bij de Commissie een overeenkomst aangemeld die op 1 januari 1988 in werking is getreden en betrekking heeft op de activiteiten van een vereniging zonder winstoogmerk van verzekeringsmaatschappijen onder de naam »Concordato italiano incendio rischi industriali", hierna »Concordato" genoemd. Een tarief voor het vaststellen van de nettopremies en de algemene standaardcondities voor de werkzaamheden van de Concordato zijn later medegedeeld.

De aanmelding is verricht ter verkrijging van een negatieve verklaring, subsidiair vrijstelling overeenkomstig artikel 85, lid 3, van het Verdrag.

Op verzoek van de Commissie zijn in de aangemelde tekst enkele wijzigingen aangebracht, ten einde de verplichting om het tarief en de polisvoorwaarden toe te passen te vervangen door een aanbeveling en om de anonimiteit van de ondernemingen te waarborgen die, omdat zij van de algemene standaardvoorwaarden zijn afgeweken, de Concordato daarvan op de hoogte moeten stellen. De aldus gewijzigde tekst is op 2 mei 1988 door de Algemene Ledenvergadering goedgekeurd en wordt momenteel toegepast. De lijst van de leden omvat 28 maatschappijen met zetel in Italië, die in de deelsector industrieel brandrisico op het tijdstip van aanmelding ten minste 50 % van de markt vertegenwoordigden en in de sector brandverzekering in zijn geheel 23 %.

De eerste vier bij de Concordato aangesloten maatschappijen hebben bij voorbeeld 28 % van de brandverzekering van industriële risico's en de eerste vier van de 111 niet-leden die op deze markt werkzaam zijn 23 % in handen.

a) Structuur en doeleinden

(2) De Concordato heeft ten doel de beginselen toe te passen die voor de verzekeringstechniek gelden, met name door haar leden de middelen ter beschikking te stellen om een behoorlijk beheer en een betere kwaliteit van dienstverlening te waarborgen. De werkzaamheid van de Concordato ligt op het gebied van de brandverzekering van industriële risico's, zoals die in het tarief »Industriële Risico's", hierna »IR-tarief" genoemd, zijn omschreven, gelegen binnen het grondgebied van Italië, alsmede de aanvullende dekking bij brandverzekering, zelfs indien deze niet onder het IR-tarief, met inbegrip van de schadeverzekering voor activiteitsonderbreking valt.

(3) In het kader van zijn doelstellingen oefent de Concordato technische activiteiten uit waaronder:

- de indicatie van de interventiecriteria van de verzekeraars;

- het uitwerken van industriële brandrisicostatistieken voor gemeenschappelijk gebruik, aan de hand waarvan de nettopremies worden berekend;

- het bijwerken van nettopremietarieven en alle andere berekeningswijzen;

- de vaststelling, samen met het betrokken lid, van de nettopremies voor de risico's die, wegens omvang of aard ervan, niet in het tarief staan;

- de bestudering van preventiemaatregelen en de studie van buitenlandse markten;

b) Wijze van opereren

(4) Voor de taxatie van de risico's worden de leden uitgenodigd uit te gaan van de nettopremietarieven in het IR-tarief, waarbij de provisies en de algemene kosten komen die op basis van de interne rentabiliteit van elk van hen worden berekend.

De leden hebben een standaardbrandpolis tot hun beschikking waarin de definities en de standaardcondities staan vermeld.

(5) De leden kunnen van de algemene standaardcondities afwijken. Indien de afwijking echter op de regelmatigheid van de statistieken van invloed kan zijn, moet zij de Concordato ter kennis worden gebracht. De verdeling van de risico's in medeverzekering is vrij en staat open voor niet aangesloten ondernemingen.

c) Wijze van deelneming

(6) Aan de Concordato kunnen alle ondernemingen deelnemen die vergunning hebben om Italië tot werkterrein te hebben, zelfs indien zij daar niet gevestigd zijn.

De leden vormen twee categorieën, namelijk »Concordatairs" en »aangeslotenen", naar gelang het niveau van de premies die zijn geïnd in het jaar dat aan dat van het verzoek om aansluiting voorafgaat, al dan niet een bepaald bedrag haalt, dat om de twee jaar door de vergadering wordt vastgesteld en dat overeenkomt met ongeveer 2 % van de markt.

De aangeslotenen zijn van rechtswege lid van de Algemene Vergadering maar, anders dan de Concordatairs, niet van de andere organen. Op het tijdstip van aanmelding waren 19 leden Concordatairs en 9 leden aangeslotenen.

(7) In geval van wijziging in de Concordato-overeenkomst, kunnen de leden die tegen deze wijzigingen hebben gestemd, in de Algemene Vergadering die deze goedkeurt, uit de Concordato treden.

De overeenkomst is op 1 januari 1988 in werking getreden; zij geldt voor twee jaar en wordt aan het eind daarvan stilzwijgend verlengd. Het lid dat uit de Concordato wil treden, moet de voorzitter inlichten in de maand juni van het jaar waarin de overeenkomst afloopt. De voorzitter licht de andere leden over de uittreding in; deze hebben in dat geval het recht in de maand september eveneens de overeenkomst op te zeggen.

d) Organen van de Concordato

(8) De organen van de Concordato zijn:

- de Algemene Vergadering;

- het Voorzitterschap (voorzitter en vice-voorzitter);

- het Uitvoerend Comité;

- het Centraal Bureau;

- het College van accountants.

(9) De Algemene Vergadering

De Algemene Vergadering komt ten minste twee maal per jaar bijeen; zij heeft exclusieve bevoegdheid om over wijzigingen in de basisovereenkomst van de Concordato te beraadslagen.

De besluiten worden genomen indien zij na stemming de absolute meerderheid van de aanwezige of vertegenwoordigde leden hebben verkregen.

(10) Het Voorzitterschap

De voorzitter en de vice-voorzitter worden bij toerbeurt en bij loting uit de aangesloten Concordatairs gekozen. Hun mandaat duurt twee jaar. Zij mogen niet uit dezelfde maatschappij komen, noch uit maatschappijen die tot eenzelfde groep behoren.

(11) Het Uitvoerend Comité

Van het Uitvoerend Comité maken deel uit:

- de leden die voor een bepaald bedrag premies hebben geïnd (1);

- de Concordatairs die niet in het Uitvoerend Comité door een tot dezelfde groep behorende maatschappij zijn vertegenwoordigd;

- het voorzitterschap en de directeur van het Centraal Bureau.

De leden die geen deel uitmaken van het comité, kunnen aan zijn vergaderingen deelnemen, maar hebben daar geen stemrecht. Het comité komt, daartoe door de voorzitter geconvoceerd, ten minste vier maal per jaar bijeen. Het neemt alle besluiten

inzake de werkzaamheden van de Concordato. De besluiten worden genomen met absolute meerderheid van de maatschappijen die op het moment van de stemming aanwezig of vertegenwoordigd zijn.

(12) Het Centraal Bureau

Het Centraal Bureau is samengesteld uit het personeel van de Concordato en vormt haar centrum van administratie en beheer.

e) Verdeling van de exploitatiekosten

(13) De exploitatiekosten worden aan de hand van de volgende sleutel verdeeld:

- 20 % in gelijke delen ten laste van Concordatairs die in industriële risico's ten minste 20 % van het totaal van de premies innen dat elk van deze leden in de rechtstreekse brandverzekering in Italië in het voorafgaande jaar heeft geïnd;

- 20 % in gelijke delen ten laste van alle leden;

- 60 % ten laste van alle leden aan de hand van de geïnde premies.

B. Opmerkingen van derden

Naar aanleiding van de bekendmaking overeenkomstig artikel 19, lid 3, van Verordening nr. 17 zijn geen opmerkingen van derden binnengekomen.

II. JURIDISCHE BEOORDELING

A. Artikel 85, lid 1, van het Verdrag

1. Ondernemingen

(14) In de zin van artikel 85 zijn de bij de Concordato aangesloten verzekeringsmaatschappijen ondernemingen en is de Concordato een ondernemersvereniging.

2. Overeenkomsten tussen ondernemingen

(15) De aangemelde overeenkomst is een overeenkomst tussen ondernemingen. De activiteiten van de Concordato bij de vaststelling van nettopremietarieven en algemene standaardcondities berusten op besluiten van haar Algemene Vergadering en van haar andere organen, die daarmee besluiten van ondernemersverenigingen zijn in de zin van artikel 85 van het Verdrag.

3. Beperkingen van de mededinging

(16) De beperkingen van de mededinging die voorkomen in de aangemelde teksten vloeien voort uit besluiten van de vereniging met betrekking tot:

- de uitnodiging aan de leden om voor het vaststellen van hun commerciële premie uit te gaan van de nettopremietarieven uit het IR-tarief, welke hun door de Concordato zijn medegedeeld. De nettotarieven zijn het resultaat van de opstelling van statistieken door de organen van de Concordato op basis van gegevens omtrent schade-evenementen welke door de leden zijn medegedeeld;

- de aanbeveling aan de leden om gebruik te maken van de definities en de algemene condities welke door de Concordato zijn opgesteld.

(17) Door deze restricties wordt de mededinging tussen de leden beperkt omdat zij ertoe strekken twee fundamentele facetten van hun commercieel gedrag éénvormig te maken:

- de nettopremie die als basis voor de commerciële premie dient, en

- de algemene condities.

(18) Al behelst de overeenkomst niet uitdrukkelijk een verplichting om de nettopremies te gebruiken maar slechts een uitnodiging daartoe, gaat het voor de leden niettemin om een beperking. Het doel van de aanbeveling van de Concordato om de nettopremies (en de standaardcondities) toe te passen is juist de voornaamste elementen van de dekking van dit type risico's eenvormig te maken. Deelneming aan de Concordato zou, gezien haar doelstellingen en de betrokken financiële verbintenissen, geen zin hebben indien de deelnemers niet het voornemen hadden van de resultaten van het werk van de Concordato gebruik te maken en aan de besluiten van zijn organen gevolg te geven; anderzijds houdt de overeenkomst uitdrukkelijk voor de risico's die niet in het IR-tarief zijn opgenomen, in, dat de zuivere premie van deze risico's door het comité in overeenstemming met het betrokken lid wordt berekend; het feit dat voor de risico's buiten het IR-tarief de vaststelling van een zuivere premie uitdrukkelijk is voorzien, bevestigt het bestaan van deze beperking voor de risico's in het IR-tarief. Dat de aanbeveling om de nettotarieven van de Concordato te gebruiken tot risico's buiten industriële risico's wordt uitgebreid, accentueert de concurrentiebeperking nog meer. Voor geen enkel risico stellen de leden namelijk zelfstandig hun nettopremie vast en zij zijn derhalve sterk gebonden bij de vaststelling van hun commerciële premie.

(19) Dat de leden de vrijheid is gegeven om van de algemene condities welke door de Concordato zijn vastgesteld af te wijken, ontneemt aan de verbintenis de restrictieve strekking ervan niet.

In een dergelijk geval zijn de leden namelijk verplicht de eventuele afwijkingen op te geven indien deze van invloed kunnen zijn op de statistieken welke in het belang van de leden worden opgesteld. Het is duidelijk dat onder dergelijke omstandigheden zelfs met de afwijkingen van de algemene condities rekening zal worden gehouden om de nettopremie vast te stellen.

(20) Ten slotte blijft wel ieder lid vrij om zelfstandig, uitgaande van zijn eigen commerciële beleid, de kostenmarge (algemene kosten, provisies, winst) vast te stellen die bij de nettopremie moet worden opgeteld om de commerciële premie te verkrijgen, maar de aangemelde aanbeveling heeft niettemin tot doel en tot gevolg de mededinging tussen de ondernemingen die normaal gezien met elkaar zouden concurreren, te beperken.

4. Ongunstige beïnvloeding van de handel tussen Lid-Staten

(21) De overeenkomst kan de handel tussen Lid-Staten ongunstig beïnvloeden waar op deze markt in Italië buitenlandse maatschappijen opereren. De ongunstige beïnvloeding van de handel is rechtstreeks in geval zij aan de Concordato deelnemen of indien een lid zich voor medeverzekering tot een buitenlandse maatschappij wendt.

Onrechtstreekse ongunstige beïnvloeding kan er zijn in het geval waarin zulk een maatschappij geen lid van de Concordato wordt. Zelfs al blijft zij in beginsel vrij haar condities en tarieven vast te stellen, moet zij in de praktijk rekening houden met het gemeenschappelijk beleid van de Concordato-leden, die te zamen ten minste 50 % van de markt vertegenwoordigen.

(22) Bovendien kan de handel tussen Lid-Staten ook in zoverre nog ongunstig worden beïnvloed omdat het IR-tarief weliswaar uitsluitend voor in Italië gelegen goederen geldt, maar een deel daarvan aan niet in Italië gevestigde ondernemingen uit de Gemeenschap kan toebehoren.

B. Artikel 85, lid 3, van het Verdrag

De overeenkomst, het tarief en de algemene condities in de aanmelding voldoen aan de vier voorwaarden voor toepassing van artikel 85, lid 3, van het Verdrag.

1. Verbetering van de produktie of de verdeling der produkten

(23) De uitoefening van de brandverzekeringsactiviteit op het terrein van industriële risico's vereist een grondige kennis van de sector, zowel ten aanzien van de taxatie van het risico als ten aanzien van de preventie daarvan.

(24) De werkzaamheden van een organisatie als de Concordato die haar leden de middelen wil verschaffen om een behoorlijk beheer en een betere kwaliteit van dienstverlening te waarborgen en, daaronder,

- de indicatie van de interventiecriteria van de verzekeraars;

- het opstellen voor gemeenschappelijk gebruik van industriële brandrisicostatistieken en de berekening van dezelfde premies;

- bijwerking van deze nettopremietarieven en andere berekeningswijzen;

- het vaststellen, samen met het betrokken lid, van zuivere premies voor de risico's die door omvang of aard ervan niet in het tarief zijn opgenomen,

kunnen, omdat zij de verwerving van de onmisbare gespecialiseerde kennis vergemakkelijken, als een goed middel worden beschouwd om de door de leden geboden verzekeringsservice te verbeteren.

Ook het vaststellen van een basisdekking en het opstellen van een referentietarief voor de nettopremie dragen, doordat zij het beroep op medeverzekering vergemakkelijken, tot verbetering van de verdeling van deze diensten bij.

(25) Bovendien vergemakkelijkt de Concordato met de middelen en de technische bijstand welke zij hun ter beschikking stelt voor sommige maatschappijen de toegang tot een markt als die van industriële brandrisico's waartoe zij slechts met grote moeilijkheden toegang hadden kunnen krijgen. Een vergemakkelijkte toegang is, althans potentieel, in staat zorg te dragen voor een groter aantal subjecten op de markt, hetgeen enerzijds bijdraagt tot een vergroting van de totale capaciteit op de markt en anderzijds een groter aantal ondernemingen onderling met elkaar in concurrentie brengt en dus een bijdrage levert tot de verbetering van de produktie en tot de verdeling van de diensten van het verzekeringsbedrijf.

2. Voordeel voor de verbruiker

(26) Een billijk aandeel van de uit de activiteiten van de Concordato voortvloeiende voordelen gaat naar de gebruikers.

De gebruikers hebben immers te doen met verzekeringsmaatschappijen die, dank zij de gespecialiseerde kennis welke hun door de Concordato wordt geboden, contracten kunnen aanbieden die wat taxatie van risico, preventie en tarifering van de premie betreft aan iedere behoefte zijn aangepast.

Het bestaan van standaardcondities geeft de gebruikers de mogelijkheid de door de verschillende maatschappijen geboden condities gemakkelijker te vergelijken en zo met kennis van zaken een keuze te maken. De gebruikers kunnen daadwerkelijk, dank zij het bestaan van standaardvoorwaarden en de nettopremie, een vergelijking maken en kiezen, niet alleen op basis van de commerciële premie die van hen wordt verlangd, maar ook op basis van de dekking en alle andere diensten die van een verzekeringsmaatschappij worden verwacht waaronder met name die inzake preventie en schadevaststelling.

3. Onmisbaarheid van de beperkingen

(27) De uitnodiging aan de leden om van de nettopremies en van de algemene condities van de Concordato gebruik te maken is nodig om de doeleinden van de overeenkomst te bereiken. Deze twee uitnodigingen vloeien namelijk logisch voort uit de activiteiten van de Concordato, die tot doel heeft enerzijds de toegang tot de markt voor industriële brandrisico's te vergemakkelijken en anderzijds de leden de middelen te verschaffen om een behoorlijk beheer en een betere kwaliteit van dienstverlening te waarborgen. Vanuit dat gezichtspunt lijkt het onontbeerlijk de leden, waaronder enkele die op het betreffende gebied een zeer beperkte erva ring hebben, uit te nodigen genoemde middelen te gebruiken. Alleen indien zij weten dat de nettopremies en de standaardvoorwaarden worden toegepast, of ten minste als referentie worden gebruikt, hebben alle deelnemers in die sector, zowel verzekeraars als verzekerden, een waardevolle basis om de uitvoering of de kwaliteit van de aangeboden diensten te evalueren. De verplichting de van de standaardcondities afwijkende dekkingscondities op te geven, indien zij invloed kunnen hebben op de statistieken, maakt mogelijk dat de laatstgenoemde homogeen kunnen blijven en is om die reden gerechtvaardigd. In die zin blijven de aan de betrokken maatschappijen opgelegde restricties tot het strikt noodzakelijke beperkt.

4. Uitschakeling van de mededinging

(28) De aangemelde overeenkomst geeft de leden niet de mogelijkheid voor een wezenlijk deel van de betrokken verzekeringsdiensten de mededinging uit te schakelen. Enerzijds zijn namelijk de leden vrij hun commerciële premie voor alle risico's aan de hand van hun eigen kostentarief vast te stellen en anderzijds hebben zij de mogelijkheid van de aanbevelingen van de Concordato af te wijken en kunnen zij haar normaal toegepaste condities aanpassen aan de specifieke aspecten van een bepaald geval, mits zij de afwijkingen die de statistieken kunnen beïnvloeden, melden. Dit systeem houdt dus een aanzienlijke mate van concurrentie tussen de leden in stand. Bovendien blijft hun marktaandeel in de brandsector en ook in de deelsector »industriële brandrisico's" weliswaar groot, maar toch betrekkelijk omdat de leden zich met andere, zeer machtige verzekeringsmaatschappijen in levendige concurrentie bevinden. De Concordato kan derhalve niet de mededinging op een wezenlijk deel van de betrokken markt uitschakelen.

C. De artikelen 6 en 8 van Verordening nr. 17

(29) De aanmelding van de overeenkomsten door de Concordato ter fine van een beschikking in toepassing van artikel 85, lid 3, is op 4 februari 1988 geschied; in toepassing van artikel 6, lid 1, van Verordening nr. 17 kan de beschikking van de Commissie op 4 februari 1988 ingaan.

Om de geldigheidsduur van de beschikking overeenkomstig artikel 8, lid 1, van Verordening nr. 17 vast te stellen moet rekening worden gehouden met de aard van de markt in de betrokken sector en met name met de beperkte invloed van de Concordato op de concurrentievoorwaarden binnen de gemeenschappelijke markt; op grond daarvan is een periode van tien jaar gerechtvaardigd,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De bepalingen van artikel 85, lid 1, van het EEG-Verdrag worden voor de tussen 4 februari 1988 en 3 februari 1998 begrepen periode overeenkomstig artikel 85, lid 3, buiten toepassing verklaard voor de op 4 februari 1988 aangemelde overeenkomst alsmede voor het tarief voor industriële risico's en de algemene standaardcondities die aan de overeenkomst zijn gehecht.

Artikel 2

Deze beschikking is gericht tot Concordato italiano incendio rischi industriali, met zetel te Milaan, Corso Vittorio Emanuele 22.

Gedaan te Brussel, 20 december 1989.

Voor de Commissie

Leon BRITTAN

Vice-Voorzitter

(1) PB nr. 13 van 21. 2. 1962, blz. 204/62.

(2) PB nr. C 259 van 12. 10. 1989, blz. 3.

(1) Thans vastgesteld op 6 miljard lire hetgeen overeenkomt met ongeveer 2 % van de markt.