BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 29 oktober 1997 inzake een procedure op grond van artikel 85 van het EG-Verdrag en artikel 53 van de EER-Overeenkomst (IV/35.830 - Unisource) (Slechts de teksten in de Engelse, de Nederlandse, en de Zweedse taal zijn authentiek) (Voor de EER relevante tekst) (97/780/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte,

Gelet op Verordening nr. 17 van de Raad van 6 februari 1962, eerste verordening over de toepassing van de artikelen 85 en 86 van het Verdrag (1), laatstelijk gewijzigd bij de Akte van Toetreding van Oostenrijk, Finland en Zweden, en met name op de artikelen 6 en 8,

Gezien de aanmelding ter verkrijging van een ontheffing, die op 4 maart 1996 overeenkomstig artikel 4 van Verordening nr. 17 is ingediend,

Gezien de samenvatting van de aanvraag en de aanmelding, die overeenkomstig artikel 19, lid 3, van Verordening nr. 17 en artikel 3 van Protocol nr. 21 van de EER-Overeenkomst is bekendgemaakt (2),

Na raadpleging van het Raadgevend Comité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities,

Overwegende hetgeen volgt:

I. DE FEITEN

A. Inleiding

(1) Unisource NV, hierna "Unisource" genoemd, is op 24 april 1992 opgericht als een gemeenschappelijke onderneming waarin PTT Telecom BV, de Nederlandse telecommunicatie-exploitant, en Swedish Telecom International, een dochteronderneming van Televerket, voorgangster van Telia AB, een Zweedse telecommunicatie-exploitant, ieder een belang van 50 % hadden, met het oog op de bijeenvoeging van de internationale "value added"-netten van beide partijen. Partijen hebben de betrokken netten met ingang van 1 januari 1993 daadwerkelijk overgedragen.

De gemeenschappelijke onderneming werd voor het eerst uitgebreid, toen op 4 november 1992 Schweizerische PTT-Betriebe, hierna "Zwitserse PTT" genoemd, in Unisource Satellite Services BV, en nogmaals uitgebreid toen eerstgenoemde op 1 juli 1993 in Unisource NV ging deelnemen. In de loop van 1994 openden Unisource en Telefónica onderhandelingen met het oog op de toetreding van Telefónica tot Unisource. Het resultaat van deze onderhandelingen waren de oorspronkelijke overeenkomsten, die op 29 september 1995 overeenkomstig Verordening (EEG) nr. 4064/89 van de Raad (3) bij de Commissie zijn aangemeld en waarbij Unisource International NV, een gemeenschappelijke onderneming van Unisource en Telefónica, werd opgericht.

(2) Op 6 november 1995 kwam de Commissie tot de slotsom dat de aangemelde transactie geen concentratie in de zin van artikel 3, lid 2, van de concentratieverordening was en stelde overeenkomstig artikel 6, lid, onder a), van genoemde verordening een beschikking (4) in deze zin vast. Overeenkomstig die beschikking van de Commissie en op verzoek van partijen is de aanmelding omgezet in een aanmelding overeenkomstig Verordening nr. 17.

(3) Naar aanleiding van voortgezette onderhandelingen tussen partijen, die parallel aan de beoordeling door de Commissie van Unisource International NV werden gevoerd, is de structuur van de transactie gewijzigd. In die nieuwe opzet zou Telefónica in ruil voor een belang van 25 % in het kapitaal van Unisource haar dochterondernemingen Telefónica Transmisión de Datos SA en Telefónica VSAT SA in Unisource inbrengen. De gewijzigde transactie werd uiteindelijk op 4 maart 1996 aangemeld.

Op 18 april 1997 kondigden Telefónica en BT aan dat zij een strategische alliantie waren aangegaan. Deze alliantie zal in eerste instantie betrekking hebben op gezamenlijke activiteiten van de nieuwe partners op het Amerikaanse continent, maar vervolgens met betrekking tot Spanje, de rest van Europa en de rest van de wereld ook verdere verbintenissen omvatten.

Naar aanleiding van deze openbare aankondiging heeft de Commissie Unisource en Telefónica om informatie verzocht over de gevolgen van deze nieuwe alliantie voor de deelneming van Telefónica in Unisource. Beider antwoorden bevestigden dat Unisource, de aandeelhouders van Unisource en Telefónica besprekingen voerden over de terugtrekking van deze laatste uit Unisource. Deze terugtrekking zal worden geformaliseerd zodra beide partijen over een aantal relevante aangelegenheden overeenstemming bereiken. Volgens Unisource maakt Telefónica sinds 18 april 1997 niet langer deel uit van enig besluitvormend orgaan van Unisource.

Dientengevolge moet het standpunt, dat ten aanzien van de aanmelding moet worden ingenomen, op de volgende veronderstellingen worden gebaseerd:

- slechts de overeenkomst inzake de inbreng van Telefónica zal niet van kracht blijven;

- er zouden veranderingen optreden met betrekking tot de activiteiten in Spanje en in Zuid-Amerika. Alle verwijzingen naar de deelname van Telefónica en/of naar Spanje zijn derhalve geschrapt;

- Telefónica krijgt de volle eigendom terug van de aandelen die zij oorspronkelijk in Unisource had ingebracht, namelijk het Spaanse openbaar geschakelde datanetwerk en Telefónica's satellieteenheid. Bovendien zal zij haar huidige aandelen aan de overige aandeelhouders verkopen;

- ten slotte zal Telefónica hangende de afronding van de lopende onderhandelingen met Unisource verantwoordelijk blijven voor de distributie van Unisource-producten in Spanje aan bestaande klanten van deze diensten.

Indien een of meer van deze veronderstellingen onjuist blijken, zal de Commissie de onderhavige beschikking mogelijk in het licht van artikel 8 van Verordening nr. 17 moeten herzien.

B. De aandeelhouders van Unisource

(4) PTT Telecom BV, hierna "PTT Telecom" genoemd, is de telecommunicatie-exploitant in Nederland, waar deze onderneming binnenlandse en internationale telecommunicatiediensten en -infrastructuur aanbiedt.

Koninklijke PTT Nederland NV (KPN), een naamloze vennootschap, is eigenares van alle aandelen van PTT Telecom. Thans heeft de Nederlandse staat ongeveer 44 % van de uitstaande gewone aandelen van KPN in handen (KPN is tevens eigenares van PTT Post).

De omzet van KPN in 1994 bedroeg 18 592 miljoen Fl. (8 769 miljoen ecu), waarvan 12 686 miljoen Fl. (ongeveer 6 000 miljoen ecu) voor rekening kwam van PTT Telecom.

(5) Schweizerische PTT-Betriebe (Zwitserse PTT) is een publiekrechtelijke instelling met rechtspersoonlijkheid, die onderdeel is van de Zwitserse federale overheid en zich op het gebied van post en telecommunicatie beweegt. De totale omzet van de Zwitserse PTT in 1994 bedroeg 13 838 miljoen Zfr. (8 989 miljoen ecu), waarvan 9 256 miljoen Zfr. (6 010 miljoen ecu) voor rekening kwam van de telecommunicatieactiviteiten.

(6) Telia AB, hierna "Telia" genoemd, is een telecommunicatie-exploitant die in Zweden binnenlandse en internationale telecommunicatiediensten en -infrastructuur aanbiedt. Het is een besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid naar Zweeds recht. Alle aandelen van Telia zijn in handen van de Zweedse staat.

De omzet van Telia bedroeg in 1995 41 066 miljoen Zkr. (4 729 miljoen ecu).

C. De gemeenschappelijke onderneming: Unisource

(7) Unisource is een houdstermaatschappij, die in de telecommunicatiesector actief is en zeven werkmaatschappijen heeft. De totale omzet van de groep bedroeg in 1994 933 miljoen Fl. (443 miljoen ecu). Het nettoresultaat was 41,072 miljoen Fl. (20 miljoen ecu) negatief.

1. Structuur van Unisource

(8) Unisource wordt bestuurd door een raad van bestuur en een raad van commissarissen.

- De raad van bestuur heeft de dagelijkse leiding van de zaken van Unisource en bestaat uit drie leden, die met eenparigheid van stemmen door de algemene vergadering van aandeelhouders worden aangewezen. De drie leden zijn de voorzitter/president-directeur, de vice-voorzitter/financieel directeur en de vice-voorzitter/directeur zakelijke dienstverlening. Alle besluiten van de raad van bestuur worden bij meerderheid van stemmen genomen (5).

- De raad van commissarissen houdt toezicht op de leiding van de onderneming door de raad van bestuur en op de algemene gang van zaken bij Unisource en de werkmaatschappijen. De raad van commissarissen bestaat uit drie leden, die door de algemene vergadering van aandeelhouders benoemd worden. Elke aandeelhouder wijst één lid aan. De raad heeft een voorzitter; het voorzitterschap roteert om de twee jaar.

De meeste besluiten van de raad van commissarissen (waaronder de jaarlijkse begroting en het ondernemingsplan) worden met eenparigheid van de uitgebrachte stemmen genomen (6).

Elke werkmaatschappij heeft haar eigen directie of managementteam, die/dat met de dagelijkse gang van zaken bij de dochteronderneming is belast.

- De raad van commissarissen brengt verslag uit aan de algemene vergadering van aandeelhouders.

2. Werkterrein van Unisource

(9) Volgens Unisource kunnen de activiteiten van de groep in drie hoofdgebieden worden onderscheiden: zakelijke dienstverlening, particuliere dienstverlening en netwerkdiensten. Op deze terreinen zijn de navolgende dochterondernemingen actief:

a) Zakelijke dienstverlening

(10) Unisource Business Networks, hierna "UBN" genoemd, is verantwoordelijk voor het aanbieden van pan-Europese naadloze "end-to-end"-netwerkdiensten, diensten met variabele bandbreedte, berichtendiensten en "outsourcing". UBN heeft dochterondernemingen in België, Denemarken, Duitsland, Spanje, Italië, Luxemburg, Nederland, Finland, Zweden, het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen en Zwitserland.

(11) Voorts zijn de binnenlandse pakketgeschakelde datanetwerken (PSDN) van de drie Unisource-moederondernemingen in 1993 in de UBN-dochters in de betrokken landen ingebracht.

De UBN-dochterondernemingen zijn eigenares van en exploiteren de dataknooppunten, de ermee verbonden databases en de netwerkcontrolecentra. Basisdiensten (huurlijnen) worden door de betrokken Unisource-aandeelhouder aangeboden aan de in zijn land actieve UBN-dochter. De Unisource-aandeelhouder verkoopt de Unisource-diensten door aan zijn plaatselijke afnemers. De netten worden gebruikt om het aanbieden van pan-Europese en van zuiver binnenlandse diensten te ondersteunen. Binnenlandse diensten die specifiek voor een bepaald land zijn, worden onder de merknaam "Unisource" verricht.

Alle nationale netten zijn gebaseerd op dezelfde technologie. Zij zijn met elkaar verbonden via een gezamenlijk ruggengraat ("backbone")-netwerk dat eigendom is van Unisource (Unidata). De PSDN-diensten die in elk land beschikbaar zijn, worden aangepast aan de Unidata PSDN-dienst van Unisource, teneinde een PSDN-basisdienst met een groter bereik te creëren.

Ten slotte gebruiken de drie PSDN en Unidata elkaars internationale X.75-"gateways".

(12) Unisource Voice Services, hierna "UVS" genoemd, is feitelijk een bedrijfsonderdeel van UBN, dat pan-Europese spraak-IVPN ("International Virtual Private Network")- en andere diensten voor gesloten gebruikersgroepen levert.

(13) Unisource Satellite Services, hierna "USS" genoemd, biedt internationale "value-added"-, spraak-, video-, tekst- en datacommunicatiediensten aan, waarvoor van vaste en VSAT ("very small aperture terminal")-satellietterminals gebruik gemaakt wordt. USS maakt het mogelijk dat UBN-diensten worden uitgebreid tot verafgelegen gebieden, die niet terrestrisch worden bestreken.

b) Particuliere dienstverlening

(14) Unisource Card Services, hierna "UC" genoemd, biedt particuliere en zakelijke, achterafbetaalde telefoonkaarten aan.

(15) Unisource Mobile, hierna "UM" genoemd, biedt pan-Europese GSM-diensten aan. Zij vraagt ook vergunningen aan voor exploitanten van mobiele netten in Europa, buiten de eigen landen van Unisource.

UM heeft drie dochterondernemingen, GEAB AB in Zweden, GEAB Norge AS in Noorwegen en TMG GmbH in Duitsland, die in de genoemde landen als distributeurs en kleinhandelsverkooppunten voor binnenlandse mobiele diensten fungeren. Zo treedt GEAB in Noorwegen op als distributeur van Telenor Mobile en Netcom; TMG is in Duitsland een dienstverrichter voor de Duitse D1-, D2- en E Plus-netwerken.

(16) Thans ontwikkelt UM een virtueel mobiel netwerk om tegen een aanzienlijke korting ten opzichte van de tarieven voor standaard-"roaming"naadloze pan-Europese mobiele telefoniediensten op basis van GSM-technologie te kunnen aanbieden.

c) Netwerkdiensten

(17) Unisource Carrier Services, hierna "UCS" genoemd, heeft thans de taak de internationale netten (7) van de Unisource-aandeelhouders te beheren. UCS is opgezet als een beheermaatschappij: het is de aandeelhouders van Unisource niet toegestaan hun internationale netten en vergunningen aan UCS over te dragen.

Thans biedt UCS slechts aan de Unisource-aandeelhouders diensten aan. In 1997 zal echter voor eigen rekening worden begonnen met het verrichten van netwerkdiensten voor derden en wel op basis van de netwerkdiensten die van de Unisource-aandeelhouders (en andere exploitanten) worden betrokken en geïntegreerd aan dienstverrichters worden doorverkocht. De voorwaarden voor het aanbieden van netwerkdiensten worden vastgelegd in leveringsovereenkomsten tussen elke Unisource-aandeelhouder en UCS (8).

(18) UCS is een cruciaal onderdeel van Unisource. In de toekomst zal UCS telecommunicatiediensten ten behoeve van andere verrichters van telecommunicatiediensten ("carrier's carrier services") gaan aanbieden. Hiertoe legt het bedrijf in de landen waar zulks is toegestaan, op basis van SDH-technologie (9) een pan-Europees net (PEN) met mondiale verbindingsmogelijkheden aan.

Het PEN wordt een geïntegreerd en centraal beheerd net, dat in Europa naadloze telecommunicatiediensten zal aanbieden. Het zal profiteren van zijn aanwezigheid in vele Europese landen, waardoor het voordelen biedt boven het huidige systeem van bilaterale afspraken.

Het PEN wordt in twee fasen tot stand gebracht. De eerste fase, die in het derde kwartaal van 1996 moet zijn voltooid, is een variabel net met grote capaciteit voor de vier landen van de Unisource-partners, met gecentraliseerd beheer en ondersteuning van cliënten. De tweede fase moet op 1 januari 1998 zijn afgerond. Dan moet het netwerk tot andere landen dan die van de aandeelhouders zijn uitgebreid en moet het zijn verbeterd om cliënten signaal- en intelligentenetwerkdiensten te kunnen aanbieden.

De diensten die op het PEN worden aangeboden, bestaan uit geschakelde doorvoerdiensten, geschakelde knooppuntdiensten, diensten met variabele bandbreedte, verwerking van PSTN- en PSDN-verbindingen en signaaldiensten.

(19) Buiten deze structuur bestaat een andere dochteronderneming, Itema (om te dopen in Unisource Information Services), die actief is op het gebied van de informatietechnologie. Itema levert aan de Unisource-groep en aan bepaalde gezamenlijke projecten van de Unisource-alliantie informatie ("IS-"information services)- en informatietechnologie ("IT-")diensten. Ook speelt de onderneming een leidende rol in de harmonisatie van de IS/IT-diensten van de aandeelhouders van Unisource.

Er is een beheerovereenkomst gesloten om het beheer en de coördinatie van, alsmede het toezicht op bepaalde projecten en programma's aan Itema uit te besteden. Voor haar werkzaamheden ontvangt Itema een algemene beheervergoeding.

3. De Unisource-alliantie: het "one telecom country"-concept

(20) Volgens het Unisource-document "Organisatie en beheer" is een van de doelstellingen van de alliantie "het verbeteren van de doorlooptijd en de kostprijsefficiency door samenvoeging of coördinatie van de activiteiten van de moedermaatschappijen en het bereiken van doorzichtigheid van de diensten tussen moederlanden". Dit is de definitie van hetgeen de partijen aanduiden als het "one telecom country"-concept. Dat concept is vertaald in een structuur die onafhankelijk en gescheiden is van die van Unisource en uit de volgende zogeheten "boards" van het samenwerkingsverband bestaat:

- de "Network Board" (NB)

De taak ervan is het nemen van strategische besluiten over netwerkproblemen, zodat een transparant net tot stand gebracht wordt en alle mogelijkheden worden benut om de kosten te verminderen en de binnenlandse netten en netwerkarchitectuur van de aandeelhouders onderling en met UCS te harmoniseren en integreren (zie hierna). Lid van de NB zijn de president-directeuren van de betrokken ondernemingen.

- de "Service and Distribution Board" (S& DB)

De taak hiervan is het nemen van strategische beslissingen omtrent het gezamenlijke dienstenpakket en de coördinatie, harmonisatie en integratie van de binnenlandse diensten van de moederondernemingen, zowel onderling als met de betrokken Unisource-diensten.

- de "R& D Board"

Deze is verantwoordelijk voor het nemen van strategische beslissingen over gezamenlijk onderzoek en ontwikkeling (O& O) van dienstenpakketten en over de optimalisering van O& O. Voorts ondersteund hij de NB en S& DB.

- de "Purchasing Board." (PB)

Deze is hoofdzakelijk belast met het opstellen van gezamenlijke adviezen en het nemen van besluiten over gebieden waarop gezamenlijke inkoop loont, alsmede voor harmonisatie van de inkoop en logistiek, zowel bij ondersteunende systemen als bij de benadering van de markt waarop leveranciers actief zijn.

- de "IT Board"

Deze is verantwoordelijk voor het nemen van strategische besluiten over de planning, aanschaf en implementatie van IT voor de deelnemers aan de alliantie, de harmonisatie van nationale IT-systemen van de moederondernemingen onderling en met die van Unisource.

D. De aangemelde overeenkomsten

1. De overeenkomsten

(21) Partijen hebben de navolgende overeenkomsten aangemeld:

- de overeenkomst betreffende de gemeenschappelijke onderneming en de aandeelhouders, alsmede de bijlagen daarbij;

- de inbrengovereenkomst;

- de statuten;

- het huishoudelijk reglement;

- de akte betreffende de aandelenuitgifte; en

- de non-concurrentieovereenkomsten voor UBN, USS, UC en UM.

2. Contractuele bepalingen

a) Non-concurrentiebedingen

(22) Overeenkomstig artikel 19 van de overeenkomst betreffende de gemeenschappelijke onderneming en de aandeelhouders mogen partijen buiten Unisource om en onafhankelijk van elkaar alle werkzaamheden verrichten, ongeacht of deze tot het terrein van de samenwerking behoren. Op het tijdstip waarop zij overeenkomen een werkmaatschappij op te zetten, deze te verwerven of daarin deel te nemen, moeten zij echter onderhandelen en overeenstemming bereiken over een non-concurrentieovereenkomst, die specifiek is afgestemd op die bedrijfsactiviteiten die door de betrokken werkmaatschappij zullen worden verricht.

Tot op heden zijn vier non-concurrentieovereenkomsten gesloten voor bedrijfsactiviteiten van: UBN, USS, UC en UM.

- Ingevolge de non-concurrentieovereenkomst voor de activiteiten van UBN besluiten partijen hun internationale "value-added"-netwerkdiensten samen te brengen in UBN. Met uitzondering van de Infonet-diensten zal geen van de drie dus parallel diensten aanbieden die vergelijkbaar zijn met die in het pakket van UBN. Alle drie zullen op hun respectieve binnenlandse markten als agent of distributeur het UBN-dienstenpakket aanbieden.

- Ingevolge de non-concurrentieovereenkomst voor USS zal geen van de partijen parallel VSAT-diensten aanbieden die vergelijkbaar zijn met die in het pakket van USS. Elk ervan zal op haar respectieve binnenlandse markten als agent of distributeur het USS-dienstenpakket aanbieden.

- Ingevolge de non-concurrentieovereenkomst voor UC hebben partijen besloten de eigendom en exploitatie van het technische platform voor telefoonkaartdiensten (andere dan voor gebruik in telefooncellen) en de productontwikkeling daarvan in UC te concentreren. Geen van de partijen zal daarom parallel diensten aanbieden die vergelijkbaar zijn met die in het pan-Europese dienstenpakket van UC. Wel blijft elke partij haar eigen telefoonkaarten (andere dan voor gebruik in telefooncellen) op de eigen nationale markt verkopen; UC verkoopt en distribueert haar kaarten in een werkelijk pan-Europese omvang.

- Het non-concurrentiebeding voor UM-diensten (GSM en DCS 1800) verlangt van de Unisource-aandeelhouders dat zij niet parallel, buiten hun eigen gebied als aanbieders van pan-Europese mobiele diensten optreden die tot het dienstenpakket van UM behoren. Elke partij blijft evenwel haar GSM-diensten in eigen land en in het buitenland aanbieden via de desbetreffende "roaming"-overeenkomsten die in het kader van het memorandum van overeenstemming voor GSM gesloten zijn.

b) Distributie van de diensten

(23) De diensten van UBN (10), UVS en USS worden gedistribueerd door exclusieve distributeurs. Elke Unisource-aandeelhouder is in zijn eigen land exclusieve distributeur (Telia is daarnaast ook exclusieve distributeur voor Denemarken en Noorwegen). Exclusieve distributeurs zullen buiten hun gebied niet actief afnemers werven en zijn gebonden aan non-concurrentiebedingen (11).

E. De relevante markten

(24) De betrokken relevante markten zijn (12):

1. Productmarkten

a) De markten voor niet-concessiediensten voor bedrijfstelecommunicatie

(25) Via UBN, UVS en USS richt Unisource zich op de markten voor op de klant afgestemde pakketten bedrijfstelecommunicatie- en pakketgeschakelde datacommunicatiediensten, tezamen aangeduid als "niet-concessiediensten voor bedrijfstelecommunicatie". De aan te bieden diensten behoren tot de volgende categorieën:

- spraakdiensten voor bedrijven: mondiale VPN ("virtual private network")-diensten, diensten voor internationale gratis telefoongesprekken, diensten voor bepaalde kaarten en gewone doorverkoopdiensten, alsmede geschakelde digitale diensten;

- datacommunicatiediensten waarvoor onder meer de X.25-, "Frame Relay"- en Internet protocollen (IP) gebruikt worden;

- speciale transmissie voor spraak- en datadiensten: variabele bandbreedte en VSAT;

- op de klant afgestemde netwerkoplossingen: aanschaf van systemen/apparatuur, "op maat" gemaakte en variabele diensten en "outsourcing";

- verbeterde diensten op basis van platforms: berichtendiensten, met inbegrip van toegang tot telex, interconnectie met lokale netten (LAN), elektronische documentenuitwisseling (EDI-"electronic document interchange"), video- en audioconferentiediensten.

b) De markt voor diensten voor reizigers

(26) De markt voor telecommunicatiediensten ten behoeve van reizigers omvat diensten waarmee wordt voorzien in de behoeften van personen die zich niet op hun normale lokatie (thuis of de werkplek) bevinden. De belangrijkste diensten die in deze categorie worden aangeboden, zijn telefoonkaartdiensten (dit wil zeggen vooruitbetaalde kaarten met of zonder code en achterafbetaalde kaarten), ook die welke gecombineerd worden met krediet- en andere merkkaarten voor diensten ("affinity cards").

(27) De pan-Europese mobiele GSM-diensten die door UM ontwikkeld worden, zijn eveneens vooral bedoeld om in de behoeftendiensten voor reizigers te voorzien. Zij worden echter ook beschouwd als een mobiele GSM-uitbreiding voor de vaste "private" of "virtual private" (VPN)-netten van zakelijke cliënten, om welke reden thans niet uit te sluiten valt dat deze diensten in de toekomst tot de eerdergenoemde markt zullen moeten worden gerekend.

c) De markt voor telecommunicatiediensten ten behoeve van andere telecommunicatiebedrijven ("carrier services")

(28) De markt voor telecommunicatiediensten ten behoeve van andere telecommunicatiebedrijven omvat het verhuren van transmissiecapaciteit en het leveren van daarmee verband houdende diensten aan derde bedrijven die telecommunicatieverbindingen en -diensten aanbieden. Met de liberalisering en mondialisering van de telecommunicatiemarkten is zowel bij bestaande als bij nieuwe telecommunicatiebedrijven de vraag naar efficiënte, hoogwaardige transmissiecapaciteit voor telecommunicatieverkeer toegenomen. In verband hiermee staat het traditionele model van afzonderlijke afspraken met andere individuele telecommunicatie-exploitanten ("carriers") in toenemende mate onder druk van marktpartijen die over een mondiale netwerkinfrastructuur beschikken en telecommunicatiebedrijven een gamma van diensten aanbieden. De belangrijkste diensten zijn:

- geschakelde doorvoer, dit wil zeggen transport van verbindingen via bilaterale faciliteiten van de telecommunicatieonderneming aan het beginpunt, de doorvoerende onderneming en de onderneming aan het eindpunt; in dit geval hebben noch de onderneming aan het beginpunt, noch die aan het eindpunt onderlinge bilaterale faciliteiten nodig doch slechts met het doorvoerende telecommunicatiebedrijf,

- speciale ("dedicated") doorvoer, dit wil zeggen aanbieding van huurlijnen voor het transport van verbindingen via het binnenlandse netwerk van het doorvoerende telecommunicatiebedrijf; huurlijnfaciliteiten die voor dit doel gebruikt worden, zijn onder meer discrete-spraaklijnen en digitale lijnen met hoge bandbreedte, die voor zowel spraak- als datadiensten gebruikt kunnen worden,

- het aanbieden van knooppunten voor verbindingen, waarbij de aanbieder de internationale verbindingen geheel of gedeeltelijk voor zijn rekening neemt; het aanbod hiervan is meestal gericht op in opkomst zijnde telecommunicatiebedrijven, die via bilaterale faciliteiten onderlinge verbindingen met de aanbieder hebben en waarvan het internationale verkeer wordt samengevoegd met ander verkeer op het mondiale netwerk van de aanbieder, en

- doorverkoopdiensten voor dienstverrichters die niet over eigen internationale telecommunicatiefaciliteiten beschikken.

De vraag naar telecommunicatiediensten ten behoeve van andere telecommunicatiebedrijven is steeds meer afkomstig van alternatieve telecommunicatiebedrijven; om redenen van technische afhankelijkheid en de commerciële gevoeligheid van cliëntgegevens vertrouwen deze hun internationale verkeer liever niet toe aan de gevestigde telecommunicatie-exploitanten (TO's - "telecommunications operators").

Telecommunicatiediensten ten behoeve van andere telecommunicatiebedrijven worden afgenomen door gevestigde en in opkomst verkerende telecommunicatiebedrijven. Bij beide groepen gaat het om afnemers die goed zijn ingevoerd. De in opkomst verkerende telecommunicatiebedrijven kunnen worden onderscheiden in de op eigen faciliteiten gebaseerde telecommunicatiebedrijven, die telecommunicatiediensten via alternatieve infrastructuur of via kabeltelevisienetwerken leveren en daarmee naar grotere efficiëntie in het transport van het internationale verkeer van hun cliënten streven en de niet op eigen faciliteiten gebaseerde telecommunicatiebedrijven en dienstverleners, die hun concurrentievoordeel trachten te behouden door voor het internationale verkeer van hun cliënten niet van een plaatselijke TO afhankelijk te worden.

2. Geografische markten

(29) Met de in het onderstaande beschreven uitzonderingen betreffende nationale markten, is het geografische bereik van de diensten die Unisource via haar verschillende dochterondernemingen verkoopt, grensoverschrijdend regionaal, in dit geval pan-Europees. Het valt echter niet uit te sluiten dat bepaalde diensten worden aangeboden met een mondiaal bereik, afhankelijk van de behoeften van specifieke gebruikers.

a) De markten voor niet-concessiediensten voor bedrijfstelecommunicatie

(30) Er bestaat een rechtstreeks verband tussen de kosten en de prijs van diensten binnen de categorie niet-concessiediensten voor bedrijfstelecommunicatie en het door de klanten verlangde geografische bereik. De verschillen zijn aanzienlijk en zijn voornamelijk gebaseerd op de kosten van het huren van lijnen of van het aanleggen van een ad hoc-infrastructuur in andere delen van de wereld en het garanderen van een niveau van dienstverlening, zelfs in zeer afgelegen gebieden. In dit opzicht oefenen grote gebruikers van niet-concessiediensten voor bedrijfstelecommunicatie hun vraag uit op ten minste drie onderscheiden geografische niveaus: een mondiaal, een grensoverschrijdend regionaal (in dit geval pan-Europees) en een nationaal niveau.

Via UBN (en de nationale dochterondernemingen daarvan) worden door Unisource in de verschillende betrokken lidstaten pakketgeschakelde datacommunicatiediensten op grensoverschrijdend regionaal en op nationaal niveau aangeboden.

b) De markt voor diensten ten behoeve van reizigers

(31) De markt voor diensten ten behoeve van reizigers lijkt in toenemende mate mondiaal: reizigers verlangen diensten waarvan slechts één enkele factuur en geïntegreerde functies, zoals berichtensystemen, spraakbeantwoorders en informatiesystemen, deel uitmaken. De geografische beperkingen op de huidige dienstverlening aan reizigers zijn over het algemeen te wijten aan technische onvolkomenheden, die in de nabije toekomst zullen worden overwonnen, zoals de incompatibiliteit van mobiele communicatiesystemen en verschillen in vooruitbetaalde kaarten zonder individuele gebruikerscode. Het geografische bereik van de door Unisource aangeboden diensten kan echter voor de doeleinden van deze zaak in het midden worden gelaten, omdat, zelfs indien van beperkte geografische markten wordt uitgegaan, dit geen gevolgen heeft voor de beoordeling van de concurrentiepositie van partijen.

c) De markt voor telecommunicatiediensten ten behoeve van andere telecommunicatiebedrijven

(32) Zowel de vraag naar als het aanbod van telecommunicatiediensten ten behoeve van andere telecommunicatiebedrijven zijn naar de aard ervan ten minste grensoverschrijdend regionaal. De geografische nabijheid van de afnemer en de leverancier van geschakelde doorvoercapaciteit is nauwelijks relevant voor geschakelde doorvoer, waarvan telecommunicatiebedrijven gebruik maken als alternatief voor het exploiteren van eigen internationale lijnen of om pieken in het verkeer op dergelijke lijnen op te vangen. Ook diensten voor speciale doorvoer bieden op basis van kabelnetten of satellieten routeringscapaciteit via derde landen aan. Voorts biedt het gebruik van de diensten van knooppunten een alternatief voor het aangaan van een onbepaald aantal bilaterale overeenkomsten met afzonderlijke telecommunicatiebedrijven.

3. Marktaandelen van partijen

a) Grensoverschrijdende regionale markten

(33) Unisource schat haar marktaandelen voor 1994 op iets meer dan 5 % in de EER plus Zwitserland voor "value-added"-diensten aan ondernemingen (het merendeel van de diensten binnen de drie genoemde markten) en iets meer dan 15 % voor VSAT-diensten.

b) Nationale markten

(34) Op het gebied van binnenlandse pakketgeschakelde datacommunicatiediensten had Telia in 1995 een marktaandeel van 78 % in Zweden, PTT Telecom meer dan 95 % in Nederland en de Zwitserse PTT bijna 100 % in Zwitserland (13). De marktcijfers voor hetzelfde jaar ten aanzien van alle binnenlandse telecommunicatiediensten tezamen bedroegen 91 % voor Telia en nagenoeg 100 % voor PTT Telecom alsook voor de Zwitserse PTT.

4. Mededinging op de markten

a) Grensoverschrijdende regionale of mondiale markten

(35) Veel marktpartijen treden, alleen of samen met partners, toe - of zijn reeds toegetreden - tot de bovenomschreven grensoverschrijdende regionale of mondiale markten:

- de markt voor niet-concessiediensten voor bedrijfstelecommunicatie: verwacht wordt dat Concert van BT-MCI (14) en Atlas Global One op mondiaal niveau belangrijke marktdeelnemers zullen worden. Hierbij moeten ook enige andere belangrijke marktpartijen als Sita of IPSP ("International Private Satellite Partners") worden gevoegd,

- de markt voor diensten voor reizigers: veel ondernemingen verkopen actief telefoonkaarten, zoals bedrijven uit de VSA als AT& T, MCI en Sprint, en allianties als Global One. Voorts introduceren de meeste Europese telecommunicatie-exploitanten en enkele nieuwkomers op de markt "direct-to-home"- (rechtstreeks bellen)-diensten en "b.o."-diensten (betaling door opgeroepene, of "collect-call") aan om hun klanten in het buitenland te volgen,

- de markt voor telecommunicatiediensten ten behoeve van andere telecommunicatiebedrijven: alle telecommunicatie-exploitanten concurreren met elkaar bij het aanbieden van doorvoer- en knooppuntdiensten. Sommige ondernemingen treden op grensoverschrijdende regionale of op mondiale basis tot deze markt toe; hiervan zijn Global One en Hermes in beginsel de belangrijkste.

b) Nationale markten

(36) Elke aandeelhouder van Unisource heeft een aantal concurrenten op zijn thuismarkt voor pakketgeschakelde datacommunicatiediensten. Zo zijn deze diensten in Zweden volledig geliberaliseerd, terwijl in Nederland op 1 juli 1996 diverse vergunningen zijn verleend en op 1 juli 1997 volledige liberalisering is bereikt, en ook in Zwitserland zijn verscheidene vergunningen verstrekt. Enkele van deze ondernemingen (zoals het Zweedse Telenordia) zijn het binnenlandse verlengstuk van mondiale allianties.

F. Naar aanleiding van de opmerkingen van de Commissie aangebrachte wijzigingen en aangegane verbintenissen

(37) Enkele aspecten van de oorspronkelijk aangemelde overeenkomsten bleken in strijd te zijn met de mededingingsregels van de Gemeenschap. Bijgevolg heeft de Commissie bij brief van 7 mei 1996 partijen van haar bezwaren op de hoogte gesteld. Tijdens de aanmeldingsprocedure hebben partijen hun oorspronkelijke overeenkomsten gewijzigd en zijn zij jegens de Commissie verbintenissen aangegaan.

(38) Voorts heeft de Commissie brieven gericht tot de betrokken regeringen, waarin zij verzocht om informatie over de bestaande regelgeving en de te verwachten ontwikkeling daarvan. In deze brieven is, waar nodig, ook verzocht om wijzigingen in de regelgeving, die naar het oordeel van de Commissie noodzakelijk zijn om gelijke voorwaarden ("level playing field") te creëren. De resultaten hiervan worden samengevat in de overwegingen 68 tot en met 71.

1. Wijzigingen in de overeenkomsten

(39) De volgende verbintenissen komen overeen met wijzigingen in de aangemelde overeenkomsten.

a) De agentuurovereenkomsten

(40) Unisource verbindt zich ertoe dat zij noch haar dochterondernemingen als exclusieve agent van PTT Telecom of van Telia voor basisdiensten zullen optreden en tot het moment waarop in alle landen van de aandeelhouders van Unisource volledige liberalisering is bereikt, ook niet zullen worden betrokken bij het namens de aandeelhouders aanbieden van huurlijnen, behalve als afnemer van huurlijnen van de aandeelhouders voor eigen gebruikt. Met ingang van de datum waarop de ontheffing overeenkomstig artikel 85, lid 3, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 3, van de EER-Overeenkomst verleend wordt, beëindigt Unisource de exclusieve agentuurovereenkomst met PTT Telecom, voorzover deze op huurlijnen betrekking heeft.

(41) Unisource verbindt zich ertoe dat zij noch haar dochterondernemingen tot het tijdstip waarop in alle landen van de aandeelhouders van Unisource volledige liberalisering is bereikt, als exclusieve agent voor het aanbieden van huurlijnen namens de Zwitserse PTT zullen optreden, behalve als afnemer van huurlijnen van beide genoemde ondernemingen voor eigen gebruik.

b) Onderhandelingen over doorvoer

(42) Unisource verbindt zich ertoe dat zij noch haar dochterondernemingen, en met name UCS, in enigerlei hoedanigheid voor aandeelhouders van Unisource zullen optreden als enig verantwoordelijke bij onderhandelingen namens de aandeelhouders met exploitanten waaraan vergunning verleend is, over tarieven voor doorvoer in of via de landen van de Unisource-aandeelhouders; ook zal UCS tot het tijdstip waarop in alle landen van de aandeelhouders van Unisource volledige liberalisering is bereikt, niet bij dergelijke onderhandelingen namens de aandeelhouders worden betrokken.

2. Door de partijen aangegane verbintenissen: de aan deze beschikking verbonden voorwaarden

(43) Partijen zijn ook bepaalde bijkomende verbintenissen aangegaan. De naleving van elk van deze verbintenissen is overeenkomstig artikel 8, lid 1, van Verordening nr. 17 voorwaarde voor de geldigheid van deze beschikking.

a) Non-discriminatie

(44) Elke moedermaatschappij van Unisource heeft op haar thuismarkt een machtspositie voor ten minste het aanbieden van huurlijnen, welke de concurrenten van Unisource op die thuismarkt nodig hebben. Voorts heeft Unisource als eigenaar van de PSDN-netwerken op de drie thuismarkten van haar aandeelhouders een machtspositie ten aanzien van het aanbieden van infrastructuur en van diensten via die infrastructuur op deze drie markten. Om discriminatie te voorkomen, hetgeen zou neerkomen op misbruik van een machtspositie in strijd met artikel 86, en onverminderd de verplichting van partijen om de relevante communautaire en nationale wetgeving in acht te nemen, is de Commissie voornemens Unisource en/of haar moedermaatschappijen te verzoeken om aan het volgende te voldoen:

(45) Alle aandeelhouders verbinden zich ertoe alle transacties met i) enige andere aandeelhouder, en ii) enige op grond van de Unisource-overeenkomsten opgezette bedrijfsonderdelen, op niet-discriminerende, objectieve en zakelijke voorwaarden te sluiten, dit wil zeggen op voorwaarden die ten aanzien van concessiefaciliteiten en -diensten en van faciliteiten en diensten waarvoor zij na de volledige en daadwerkelijke liberalisering van telecommunicatie-infrastructuur en -diensten in elk van hun respectieve landen, een machtspositie in de zin van artikel 86 van het EG-Verdrag behouden, vergelijkbaar zijn met de aan derden geboden voorwaarden.

1. Huurlijnen (15)

(46) Alle aandeelhouders verbinden zich ertoe, voorzover dit nog niet het geval is, van het aanbieden van huurlijnen een afzonderlijke dienst te maken, waarvoor op basis van de grondslagen, regels en praktijken die momenteel op grond van nationaal of communautair recht worden toegepast, een afzonderlijke boekhouding wordt gevoerd.

(47) Alle aandeelhouders verbinden zich ertoe hun standaardvoorwaarden voor het verhuren van lijnen (binnenlands en internationaal) bekend te maken. In de voorwaarden moeten de technische specificaties van de lijnen, de termijn waarop deze kunnen worden geleverd, de termijn voor herstellingen, de tarieven en kortingen vermeld worden.

(48) Alle aandeelhouders verbinden zich ertoe alle typen lijnen die zij aan hun dochterondernemingen en aan Unisoure beschikbaar stellen, tegen dezelfde voorwaarden ook aan derden beschikbaar te stellen.

(49) PTT Telecom moet uit haar algemene voorwaarden alle bedingen schrappen waarin naar het gebruik van de huurlijnen (met name beding 11.10) en internationale huurlijnen ("half-circuits") wordt verwezen op enigerlei wijze die niet door technische overwegingen of bindende bepalingen is gerechtvaardigd, en verbindt zich ertoe dergelijke bedingen of bepalingen niet in te voeren (16).

2. Interconnectie

(50) Unisource en haar dochterondernemingen, en met name UBN, verbinden zich ertoe met ingang van het verlenen van de ontheffing overeenkomstig artikel 85, lid 3, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 3, van de EER-Overeenkomst derden op niet-discriminerende voorwaarden, waaronder prijs, beschikbaarheid van volume en kortingen, alsmede de kwaliteit van de geleverde interconnectie, toegang te geven en te laten houden tot de openbare datanetwerken (X.75 of een andere norm die daarvoor in de plaats mocht komen) van UBN-bedrijven in de respectieve landen. Deze voorwaarden moeten openbaar beschikbaar zijn. De prijs moet zijn gebaseerd op kosten, die op basis van een analytisch boekhoudsysteem zijn gedefinieerd en toegerekend.

(51) PTT Telecom maakt uiterlijk op de datum van vaststelling van deze beschikking een standaardovereenkomst voor interconnectie met betrekking tot de PSTN- en PSDN-netwerken openbaar; deze overeenkomst moet interconnectie op korte termijn en op doorzichtige wijze mogelijk maken en moet voor elke dienst afzonderlijk voorwaarden bepalen (waaronder technische normen en specificaties) die niet-discriminerend en voor elke dienst op de kostprijs gebaseerd zijn. De kosten moeten worden gedefinieerd en toegerekend op basis van een analytisch boekhoudsysteem. Een kopie van de interconnectieovereenkomst wordt aan de Commissie verstrekt.

Interconnectie moet mogelijk zijn op een redelijk aantal netwerkaansluitpunten en overeenkomstig internationale technische normen, zodat gezorgd wordt voor een zodanig adequate en efficiënte interconnectie dat interoperabiliteit van diensten mogelijk is. Er moeten een aantal regionale interconnectiepunten zijn waar internationaal gestandaardiseerde interfaces en signaalsystemen beschikbaar zijn en waar dit economisch haalbaar is. In elk geval moet aan elk redelijk verzoek om interconnectie, met inbegrip van bijzondere toegang tot het netwerk, worden voldaan op niet-discriminerende voorwaarden, die voor elke dienst afzonderlijk op de kosten zijn gebaseerd.

(52) PTT Telecom verbindt zich ertoe op niet-discriminerende voorwaarden toegang te blijven verlenen tot cliëntbestanden die noodzakelijk zijn om tegen op de kostprijs gebaseerde tarieven diensten op het gebied van (bijvoorbeeld: telefoon)gidsen te kunnen aanbieden.

(53) De Zwitserse PTT maakt uiterlijk op de datum van vaststelling van deze beschikking een standaardinterconnectieovereenkomst voor de PSTN- en PSDN-netwerken openbaar, die in overeenstemming moet zijn met de relevante Zwitserse regelgeving en met vergelijkbare vereisten in de communautaire regelgeving. Deze standaardovereenkomst moet transparante interconnectie op korte termijn mogelijk maken en moet voor elke dienst afzonderlijk voorwaarden inhouden die niet-discriminerend en op de kostprijs gebaseerd zijn. De kosten moeten worden gedefinieerd en toegerekend op basis van een analytisch boekhoudsysteem. Tevens zal een kopie van de interconnectieovereenkomst aan de Commissie worden verstrekt.

Interconnectie moet beschikbaar zijn op een redelijk aantal netwerkaansluitpunten en overeenkomstig internationale technische normen, zodat gezorgd wordt voor zodanig adequate en efficiënte interconnectie dat interoperabiliteit van diensten mogelijk is. Er dienen een aantal regionale interconnectiepunten te zijn, waar internationaal gestandaardiseerde interfaces en signaalsystemen beschikbaar zijn en waar dit economisch haalbaar is. In elk geval moet aan elk redelijk verzoek om interconnectie, met inbegrip van bijzondere toegang tot het netwerk, worden voldaan op niet-discriminerende voorwaarden, die voor elke dienst afzonderlijk op de kosten zijn gebaseerd.

(54) De Zwitserse PTT verbindt zich ertoe overeenkomstig de desbetreffende Zwitserse regelgeving op niet-discriminerende voorwaarden toegang te blijven verlenen tot cliëntbestanden die noodzakelijk zijn om tegen op de kostprijs gebaseerde tarieven diensten op het gebied van (bijvoorbeeld: telefoon)-gidsen te kunnen aanbieden.

(55) Telia verbindt zich ertoe interconnectie op korte termijn en op doorzichtige wijze mogelijk te maken op voorwaarden (waaronder technische normen en specificaties) die niet-discriminerend en voor elke dienst op de kostprijs gebaseerd zijn. De kosten moeten worden gedefinieerd en toegerekend op basis van een analytisch boekhoudsysteem.

Aan elk redelijk verzoek om interconnectie, met inbegrip van bijzondere toegang tot het netwerk, moet worden voldaan op niet-discriminerende voorwaarden, die voor elke dienst afzonderlijk op de kosten zijn gebaseerd.

b) Verbod op misbruik van vertrouwelijke informatie

(56) Unisource en haar dochterondernemingen, en met name UCS, verbinden zich ertoe geen vertrouwelijke informatie te verstrekken aan dochterondernemingen en/of aandeelhouders die op contracten met cliënten betrekking hebben en die zij in hun hoedanigheid van agent van de aandeelhouders van Unisource ontvangen.

(57) Alle aandeelhouders verbinden zich ertoe geen misbruik te maken van vertrouwelijke informatie die verband houdt met gegevens, zoals prijzen, die op contracten met cliënten betrekking hebben en die zij in hun hoedanigheid van aandeelhouder van Unisource, via hun vertegenwoordiging in enigerlei raad of comité van een bedrijf dat ingevolge de Unisource-overeenkomsten opgericht wordt, of als distributeur van Unisource-diensten verkrijgen.

(58) Alle aandeelhouders verbinden zich ertoe geen misbruik te maken van vertrouwelijke informatie over cliënten, die zij van een andere aandeelhouder verkrijgen via diens vertegenwoordiging in enigerlei raad of comité van een bedrijf dat ingevolge de Unisource-overeenkomsten opgericht wordt.

(59) Alle aandeelhouders zien er voorts op toe dat Unisource en haar dochterondernemingen geen toegang hebben tot vertrouwelijke informatie die verband houdt met gegevens, zoals prijzen, die op contracten met cliënten betrekking hebben en die door het verrichten van diensten aan concurrenten van Unisource verkregen worden.

c) Voorkoming van kruissubsidiëring

(60) Partijen zullen geen kruissubsidiëring in de zin van de richtsnoeren van de Commissie voor de toepassing van de EG-mededingingsregels in de telecommunicatiesector (17) toepassen.

(61) Alle aandeelhouders verbinden zich ertoe bedrijven die ingevolge de Unisource-overeenkomsten worden opgericht, niet te subsidiëren met behulp van inkomsten uit activiteiten die zij op grond van uitsluitende rechten exploiteren of met betrekking waartoe zij een machtspositie in de zin van artikel 86 van het EG-Verdrag hebben.

(62) Alle aandeelhouders moeten met name ervoor zorgen dat een bedrijf dat ingevolge de Unisource-overeenkomsten opgericht wordt i) zelf schuldenfinanciering verkrijgt, ii) niet exploitatiekosten, kostenafschrijvingen of andere uitgaven aan een bedrijfseenheid van de aandeelhouders toerekent, iii) de aandeelhouders dezelfde prijs aanrekent als het derden in rekening brengt voor het verrichten van diensten in commerciële hoeveelheden, en iv) producten en diensten die niet aan derden in commerciële hoeveelheden worden verkocht, aan aandeelhouders levert op basis van volledige kostenvergoeding of een andere prijsstellingsmethode die tussen onafhankelijke bedrijven gebruikelijk is.

(63) Alle aandeelhouders moeten zorgen voor doorzichtigheid door de regels, grondslagen en praktijken van de administratieve verslaglegging die momenteel krachtens nationaal of communautair recht gelden, na te leven. Dergelijke regels, grondslagen en praktijken betreffen onder meer de gehanteerde kostenstandaard, de voor de verwerking van kosten gevolgde gebruiken van administratieve verslaglegging en de gekozen toerekeningsmethode. Betalingen en overdrachten aan Unisource en Unisource-ondernemingen moeten op basis van periodiek opgestelde accountantsrapporten kunnen worden vastgesteld.

d) Voorkoming van bundeling

(64) PTT Telecom verbindt zich ertoe de verkoop van Unisource- en PTT Telecomdiensten niet te bundelen. Zolang PTT Telecom het uitsluitende recht heeft op het verrichten van concessiediensten, zal deze alleen zodanige gecombineerde offertes van Unisource- en van eigen diensten opstellen dat de afnemer uit de contracten de in rekening gebrachte prijs en de andere voorwaarden voor deze diensten kan opmaken. PTT Telecom moet ervoor zorgen dat elk van deze onderdelen op gelijkwaardige voorwaarden afzonderlijk beschikbaar is.

(65) De Zwitserse PTT verbindt zich ertoe de verkoop van eigen diensten en diensten van Unisource niet te bundelen. Zolang de Zwitserse PTT het uitsluitende recht heeft op het verrichten van concessiediensten, zal het alleen gecombineerde offertes van Unisource- en eigen diensten opstellen waarbij de afnemer uit de contracten de in rekening gebrachte prijs en andere voorwaarden voor deze diensten kan opmaken. De Zwitserse PTT moet ervoor zorgen dat elk van deze onderdelen op gelijkwaardige voorwaarden afzonderlijk beschikbaar is.

(66) Telia verbindt zich ertoe de verkoop van eigen diensten en diensten van Unisource niet te bundelen. Zolang Telia het uitsluitende recht heeft op het verrichten van concessiediensten, zal het alleen gecombineerde offertes van Unisource- en eigen diensten opstellen waarbij de afnemer uit de contracten de in rekening gebrachte prijs en andere voorwaarden voor deze diensten kan opmaken. Telia moet ervoor zorgen dat elk van deze onderdelen op gelijkwaardige voorwaarden afzonderlijk beschikbaar is.

(67) Alle bovenvermelde verbintenissen gelden vanaf de datum waarop de ontheffing wordt verleend en voor de duur van deze ontheffing.

3. Wijzigingen in de regelgeving van de landen die bij Unisource betrokken zijn

(68) Met de betrokken regeringen zijn besprekingen gevoerd over de stand van de liberalisering van elke rechtstreeks betrokken nationale markt en over het bestaan van regelgeving waarmee eerlijke mededingingsvoorwaarden in deze telecommunicatiemarkten wordt gewaarborgd. Deze besprekingen vonden hun weerslag in briefwisselingen met elk van die regeringen, die op 10 april 1996 begonnen.

- Zweden

(69) De telecommunicatiemarkt in Zweden is reeds volledig geliberaliseerd.

Bij brief van 25 april 1995 merkte de Zweedse minister van Telecommunicatie op dat de geldende wet op de telecommunicatie van 1 juli 1993 in 1997 wordt herzien. Deze herziening werd aangenomen. De belangrijkste wijzigingen betreffen de bevoegdheden van de regelgevende instantie (het nationale bureau voor post en telecommunicatie), die ten gevolge van Richtlijn 97/33/EG van het Europees Parlement en de Raad (Interconnectierichtlijn) (18) zijn verruimd.

- Nederland

(70) De Nederlandse regering heeft bevestigd de data voor de liberalisering van alternatieve infrastructuur, respectievelijk het volledig voor concurrentie openstellen van de telecommunicatiesector te zullen nakomen. Voorts is bevestigd dat er geen onafhankelijke regelgevende instantie is ingesteld.

In haar antwoord van 25 juni 1996 heeft de bevoegde Nederlandse minister vermeld dat het met ingang van 1 januari 1996 mogelijk is kabeltelevisienetten voor geliberaliseerde telecommunicatiediensten en als huurlijnen te gebruiken. Voorts heeft krachtens nieuwe wetgeving, die thans ter goedkeuring bij het Parlement voorligt, per 1 juli 1997 volledige liberalisering haar beslag gekregen. Voor het opzetten, onderhouden en exploiteren van vaste infrastructuur zijn op 1 juli 1996 twee nieuwe vergunningen zonder territoriale beperking afgegeven. Voorts zullen een groot aantal regionale vergunningen met territoriale beperkingen worden afgegeven. Aan andere nieuwe infrastructuurvergunningen is het recht en (na een overgangsperiode) de plicht verbonden om huurlijnen te leveren. Al die vergunningen hebben doorgangsrechten.

Eenieder mag zonder vergunning nieuwe vaste netten installeren. Dergelijke netten zullen worden gebruikt voor het aanbieden van huurlijnen of van telecommunicatiediensten (behalve spraaktelefonie). In dat geval bestaat echter geen doorgangsrecht.

Per 1 augustus 1997, ten slotte, werd een onafhankelijke regelgevende instantie in het leven geroepen.

- Zwitserland

(71) De Zwitserse regering heeft bevestigd met betrekking tot de liberalisering van alternatieve infrastructuur en de invoering van volledige mededinging op de markten voor telecommunicatie de data van 1 juli 1996, respectievelijk 1 januari 1998 te aanvaarden en dat er een onafhankelijke regelgevende instantie bestaat.

Bij brief van 2 juli en van 13 september 1996 heeft de Zwitserse minister van Verkeer, Communicatie en Energie verklaard dat de telecommunicatie in Zwitserland per 1 januari 1998 parallel aan de Gemeenschap volledig zal zijn geliberaliseerd. Op korte termijn zal een nieuwe wet worden aangenomen, waarbij de resterende beperkingen worden weggenomen.

Over de liberalisering van alternatieve infrastructuur heeft de minister opgemerkt dat met ingang van 1 mei 1996 15 proefvergunningen zijn verstrekt (het merendeel aan kabeltelevisie-exploitanten). Deze proefvergunningen betreffen het aanbieden van bepaalde telecommunicatiediensten aan abonnees (toegang tot Internet, datatransmissie, multimedia en telefonie binnen gesloten gebruikersgroepen). De inhoud van deze vergunningen is eind 1996 uitgebreid om de eigenaars van alternatieve infrastructuur in Zwitserland in staat te stellen commerciële activiteiten, met name het verrichten van bedrijfstelecommunicatiediensten, uit te voeren. Bedrijven die bij het aanbieden van dergelijke bedrijfstelecommunicatiediensten met de Zwitserse PTT concurreren, wordt toegestaan van dergelijke alternatieve infrastructuur gebruik te maken.

De huidige regelgevende instantie (Ofcom) wordt aangevuld met een van de Zwitserse federale overheid onafhankelijke commissie voor communicatiezaken. De nieuwe commissie wordt met name belast met besluiten waarbij er een belangenconflict tussen Ofcom als regelgevende instantie en de federale overheid als eigenaar van de Zwitserse PTT kan bestaan.

G. Opmerkingen van derden

(72) Naar aanleiding van de bekendmaking op grond van artikel 19, lid 3, van Verordening nr. 17 en artikel 3 van Protocol nr. 21 van de EER-Overeenkomst (19) hebben zeven belanghebbende derden opmerkingen bij de Commissie ingediend. Deze opmerkingen hadden met name betrekking op de door partijen aangebrachte wijzigingen en aangegane verbintenissen. In het algemeen waren de opmerkingen hierover positief. Sommige belanghebbenden merkten echter op dat deze ontoereikend waren om de mededingingssituatie in de betrokken landen te corrigeren en droegen suggesties aan om enkele verbintenissen nader uit te werken en uit te breiden. Vele commentaren gingen over de vraag of het dienstig is verplichtingen aan de aandeelhouders en aan de krachtens de Unisource-overeenkomsten opgerichte bedrijven op te leggen inzake accountantscontroles, boekhouding en verslaglegging als een middel om naleving van de voorwaarden te waarborgen. Ten slotte werd in bepaalde opmerkingen gewezen op het belang dat de Commissie alle allianties op gelijke voet behandelt, dat wil zeggen dat de Commissie voor deze allianties gelijke mededingingsvoorwaarden (een "level playing field") tot stand moet brengen.

(73) In andere opmerkingen werd verwezen naar de situatie van de regelgeving in de betrokken landen en werden zeer concrete moeilijkheden genoemd die daarvan het gevolg zijn.

(74) De Commissie heeft alle ontvangen opmerkingen nauwkeurig onderzocht en is tot de slotsom gekomen dat de daarin vervatte bezwaren reeds door haar waren opgeworpen en in bijzonderheden waren besproken met de partijen, die toereikende antwoorden en waarborgen hebben verstrekt. De opmerkingen hebben derhalve niet geleid tot enige wijziging van het inhoudelijke standpunt dat de Commissie in de bekendmaking op grond van artikel 19, lid 3, ten aanzien van de aangemelde overeenkomsten had ingenomen. In het belang van de rechtszekerheid komt het evenwel passend voor in deze beschikking de reikwijdte en de duur van de verplichtingen nader te verduidelijken, om bepaalde voorwaarden uit te breiden tot Telia, en om verplichtingen inzake accountantscontroles, boekhouding en verslaglegging aan Unisource en haar aandeelhouders op te leggen.

II. JURIDISCHE BEOORDELING

A. Artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst

1. Structurele gemeenschappelijke onderneming met het karakter van een samenwerkingsverband

(75) Unisource combineert de activiteiten van haar moedermaatschappijen op een aantal Europese markten en markten van derde landen voor geliberaliseerde telecommunicatiediensten en zal op deze markten ook nieuwe diensten ontwikkelen en overnemen. Deze gemeenschappelijke onderneming brengt ingrijpende wijzigingen in de structuren van de moedermaatschappijen mee, omdat deze hiermee een beslissende stap hebben gezet tot het aanbieden van diensten van een dusdanige aard en een schaal die ver uitstijgt boven hun huidige nationale activiteiten. Hiertoe hebben de moedermaatschappijen een groot aantal activa in verband met het aanbieden en de commercialisering van telecommunicatiediensten in Unisource gebundeld.

a) Gezamenlijke zeggenschap

(76) De structuur voor het beheer van Unisource, zoals beschreven in overweging 8, betekent dat geen van de moedermaatschappijen in een positie verkeert afzonderlijk op de besluitvorming van Unisource een beslissende invloed uit te oefenen.

b) Coördinatie van het mededingingsgedrag van de moedermaatschappijen

(77) Voorafgaand aan de Unisource-transactie waren haar leden ten minste potentiële concurrenten bij het verrichten van alle diensten die aan Unisource zijn overgedragen.

Na de transactie blijven de Unisource-aandeelhouders daadwerkelijke concurrenten van elkaar op de grensoverschrijdende regionale markten voor i) niet-concessiediensten voor bedrijfstelecommunicatie, met name voor het verrichten van internationale en/of nationale "virtual private network" (IVPN- respectievelijk VPN)diensten, en ii) diensten voor reizigers, met name voor achteraf betaalde kaarten en mobiele GSM-telefonie.

- Op de markt voor niet-concessiediensten voor bedrijfstelecommunicatie kunnen de Unisource-aandeelhouders hun bestaande IVPN/VPN-diensten (20) aan hun klanten op basis van bilaterale overeenkomsten met andere telecommunicatie-exploitanten blijven verkopen.

Voorts zijn zij ook daadwerkelijke of potentiële concurrenten bij de distributie van de Infonet-diensten. Volgens de bestaande plannen zal elke Unisource-aandeelhouder op zijn eigen grondgebied, buiten Unisource-verband, Infonet-diensten blijven distribueren.

- Wat de markt voor diensten voor reizigers betreft, kan een nationale cliënt binnen diens nationale grondgebied en op dat van enige andere partij een kaart van elke aandeelhouder gebruiken, in concurrentie met de Unisource-kaart en met de kaart van die andere partij.

- Op GSM-gebied zal elke Unisource-aandeelhouder binnen zijn eigen grondgebied GSM-netwerkexploitant blijven. Voorts belet geen van de clausules van de aangemelde overeenkomsten de partners om "roaming"-overeenkomsten met andere GSM-exploitanten te sluiten. Elke GSM-gebruiker die abonnee van een van de partners is, kan zijn apparatuur dus gebruiken op het grondgebied van de andere partners, evenals op dat van enige andere exploitant waarmee een "roaming"-overeenkomst is gesloten.

(78) Concluderend is de Commissie van mening dat Unisource nog steeds een structurele gemeenschappelijke onderneming met het karakter van een samenwerkingsverband is, ondanks alle wijzigingen in haar structuur die zijn aangebracht sinds de Commissie ten aanzien van Unisource International NV een beschikking op grond van artikel 6, lid 1, onder a), van de concentratieverordening heeft vastgesteld (21).

2. Toepasselijkheid van artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst op Unisource

(79) De overeenkomst tussen de moedermaatschappijen van Unisource vallen onder artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst, aangezien zij de mededinging beperken en een ongunstige invloed hebben op de handel tussen lidstaten.

(80) Unisource beperkt de huidige en potentiële mededinging tussen haar moedermaatschappijen op Europees niveau en op hun respectieve thuismarkten.

- Unisource is eigendom van drie telecommunicatie-exploitanten die buiten hun respectieve nationale markten actief zijn. Voorts beschikt elk van deze organisaties over een web van bilaterale overeenkomsten met andere telecommunicatie-exploitanten, die de verrichting van diensten buiten de nationale grenzen van de deelnemende exploitanten mogelijk maken. In dit opzicht is de vorming van een alliantie als Unisource niet de enige objectieve manier waarop de moedermaatschappijen deze markten kunnen betreden.

- Met betrekking tot de op nationale markten verrichte diensten, blijkt uit het grote aantal verrichters van geliberaliseerde diensten in alle Europese landen, met inbegrip van de drie rechtstreeks betrokken nationale markten, waar Unisource actief zal zijn, dat de moedermaatschappijen over voldoende financiële en technologische middelen beschikken om zich zelfstandig op nationale markten in geheel Europa te kunnen richten.

Deze beperking van de mededinging is met name ernstig op de rechtstreeks betrokken nationale markten, waar elk van de moedermaatschappijen een machtspositie inneemt voor het verrichten van nationale diensten en voor huurlijnen. Afgezien van Zweden, waar de telecommunicatiemarkt reeds enkele jaren volledig is geliberaliseerd, bestond in Nederland tot zeer onlangs - 1 juli 1997 - een monopoliesituatie ten aanzien van de basisinfrastructuur en -diensten en zal in Zwitserland in dit opzicht tot 1 januari 1998 vrijwel een monopoliesituatie blijven bestaan.

3. Toepasselijkheid van artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst op de contractuele bepalingen

(81) De volgende bepalingen kunnen de mededinging verder beperken:

1. de "one telecom country"-structuur, zoals beschreven in overweging 20;

2. het algemene non-concurrentiebeginsel op grond van artikel 19 van de overeenkomst betreffende de gemeenschappelijke onderneming en de aandeelhouders en de non-concurrentieregelingen voor UBN, USS en UC en UM; en

3. de exclusievedistributieregelingen voor de activiteiten van UBN, UVS en USS.

(82) Hiervan moeten de "one telecom country"-structuur en het algemene non-concurrentiebeginsel op grond van artikel 19 van de overeenkomst betreffende de gemeenschappelijke onderneming en de aandeelhouders en de non-concurrentieregelingen voor UBN, USS en UC en UM als nevenrestricties worden beschouwd. Deze restricties worden derhalve niet afzonderlijk van Unisource beoordeeld in het licht van artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst. De moedermaatschappijen hebben Unisource opgericht als middel om hun aanwezigheid op de relevante grensoverschrijdende, en uiteindelijk Europese, markten te versterken.

- Hoewel de "one telecom country"-structuur de mate van coördinatie van het mededingingsgedrag van de moedermaatschappijen kan vergroten op gebieden die niet rechtstreeks tot de huidige kring van activiteiten van Unisource behoren, is deze structuur onlosmakelijk met Unisource verbonden, omdat beslissingen binnen Unisource op het gebied van bijvoorbeeld netwerkarchitectuur, gebruikte technologieën of O& O-coördinatie niet alleen gevolgen zullen hebben voor de specifieke netten die aan Unisource zijn overgedragen, maar ook voor andere netten die niet zijn overgedragen, maar voor de verrichting of distributie van de diensten van Unisource gebruikt zullen worden. Het succesvol verrichten van diensten voor internationale klanten moet immers, overeenkomstig hun wens, op naadloze wijze en op basis van "one-stop-shopping" geschieden.

- De algemene non-concurrentieverplichting en de daarop gebaseerde non-concurrentieovereenkomsten die ten aanzien van bepaalde activiteiten van Unisource zijn gesloten, zijn uitingen van de hechte betrokkenheid van de aandeelhouders bij Unisource.

(83) Anderzijds vallen de exclusievedistributieovereenkomsten met betrekking tot UBN, UVS en USS onder artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst, omdat zij tot doel of gevolg hebben dat elke betrokken nationale markt voor invoer van deze diensten uit andere EER-landen wordt afgesloten. Dit kan ongunstige gevolgen hebben voor de mededingingsvoorwaarden binnen de EER en Zwitserland. Anders dan de andere beperkingen kan de Commissie deze exclusievedistributieovereenkomsten niet als nevenrestricties bij de oprichting van de gemeenschappelijke onderneming beschouwen, omdat ook niet-exclusieve vormen van distributie mogelijk zijn die niet ten koste gaan van de kwaliteit of de commercialisering van de diensten.

4. Gevolgen voor de handel tussen lidstaten

(84) Gelet op de reikwijdte van de activiteiten en van de door haar dochterondernemingen aangeboden diensten, heeft de oprichting van Unisource, die betrekking heeft op de gezamenlijke ontwikkeling en verrichting van diensten in de gehele EER en in Zwitserland, naar de aard der zaak belangrijke gevolgen voor de handel tussen lidstaten, omdat Unisource aan klanten die behoefte hebben aan pan-Europese of zelfs mondiale diensten, niet-concessiediensten tussen elke twee lidstaten en binnen elke lidstaat zal aanbieden.

Deze zienswijze strookt voorts met de in de telecommunicatierichtsnoeren van de Commissie (22) verwoorde zienswijze dat overeenkomsten betreffende niet-concessiediensten, uitrustingen en ruimte-infrastructuur potentieel de handel tussen lidstaten beïnvloeden.

Bovendien draagt de bepaling betreffende exclusieve distributie bij tot de opsplitsing van de interne markt volgens nationale grenzen, omdat de moedermaatschappijen daardoor op hun respectieve thuismarkt beschermd worden. Deze bepaling, die geen nevenrestrictie is, beïnvloedt de handel tussen lidstaten en tussen lidstaten en de EVA-staten nadelig en valt derhalve onder artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst.

B. Artikel 85, lid 3, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 3, van de EER-Overeenkomst

1. Technische en economische vooruitgang

(85) Unisource is bezig met de ontwikkeling van waarlijk pan-Europese diensten op basis van de zuiver binnenlandse netwerken en diensten die van de moedermaatschappijen zijn ontvangen. Bovendien zal Unisource in staat zijn eerder dan haar moedermaatschappijen afzonderlijk aan de verzoeken van grote gebruikers om dergelijke diensten te voldoen. Voor de verrichting van deze diensten is ten minste een aanzienlijke aanwezigheid in het buitenland vereist.

(86) De Unisource-transactie zal ook de aanleg van een trans-Europees netwerk vergemakkelijken en tot een structuur leiden die de ondernemingen in staat stelt betere diensten aan klanten in geheel Europa te bieden. Dit geldt met name voor UCS, die, zoals opgemerkt in overweging 18, in de nabije toekomst een van de belangrijkste pijlers van de alliantie zal worden.

(87) Bovendien leidt Unisource tot aanzienlijke kostenbesparingen. Deze zullen betrekking hebben op aspecten van de exploitatie zoals de integratie en rationalisatie van netten, de exploitatiekosten, de technische ontwikkeling en onderhoud, het delen van de vaste kosten, het delen van financiële systemen, klantenbeheer- en factureringssystemen, de rationalisatie van reservecapaciteit of het bijeenbrengen van knowhow en intellectuele-eigendomsrechten. De kostenbesparingen zullen 1 % van de totale kosten in 1996 en tot 15 % van de totale kosten in 2000 bedragen.

(88) Ten slotte zullen de geharmoniseerde UBN-netwerken overeenkomstig de in deze beschikking vervatte voorwaarden ook leiden tot een verbetering van het dienstenniveau dat door concurrenten van Unisource wordt geboden, omdat zij in staat zullen zijn om i) interconnectie te verkrijgen met de door Unisource of haar aandeelhouders geëxploiteerde openbare pakketgeschakelde datanetwerken, of ii) toegang te verkrijgen tot deze openbare pakketgeschakelde datanetwerken via andere netten, met name het openbaar geschakelde telefoonnet (PSTN) en het ISDN-net, dan wel iii) interconnectie te verkrijgen met de andere netwerken van de moedermaatschappijen, met name het PSTN-net. Dit laatste net is van vitaal belang voor de levensvatbaarheid van een concurrerend aanbod van spraakdiensten. De voorwaarden betreffende huurlijnen zullen de positie van de concurrenten verder verbeteren.

(89) De exclusievedistributieregelingen zullen de distributie verbeteren, doordat de distributeurs hun marketinginspanningen op hun respectieve grondgebieden zullen concentreren. In elk geval hebben partijen bevestigd dat de exclusiviteit in zoverre niet aan passieve verkoop in de weg staat, dat klanten altijd in staat zullen zijn te kiezen wie zij als hoofddistributeur wensen. Voorts zullen bij de levering en distributie van pan-Europese diensten aan klanten bijna altijd fysiek de activiteiten van meer dan één distributeur betrokken zijn, om alle landen te kunnen bestrijken waar de klant faciliteiten heeft.

2. Voordelen voor de consument

(90) Unisource zal de tijd verkorten die de moedermaatschappijen afzonderlijk nodig hebben voor de ontwikkeling en het op de markt brengen van nieuwe telecommunicatiediensten in een snel veranderende technologische en commerciële marktomgeving. Zakelijke klanten zullen sneller dan anders het geval zou zijn, de voordelen van zowel een breder aanbod van nieuw ontwikkelde diensten als lagere prijzen genieten. Een grotere keuze aan telecommunicatiediensten en de daarmee verbonden kostenvoordelen zullen externe effecten hebben op andere segmenten van de telecommunicatiemarkt en andere economische sectoren en zullen bijdragen tot een verbetering van de concurrentiepositie van de Europese ondernemingen ten opzichte van andere concurrenten op mondialiserende markten.

Voorts zal de consolidatie van Unisource als levensvatbaar alternatief de keuze aan pan-Europese diensten voor klanten vergroten.

(91) Het exclusievedistributiemechanisme zal ertoe leiden dat er voor elk contract één contactpersoon is. Dit is een groot voordeel voor klanten, en met name voor die met grensoverschrijdende of mondiale telecommunicatiebehoeften, die zich tot dusver tot per land of regio verschillende aanspreekpunten dienden te wenden.

3. Onmisbaarheid

(92) Middelgrote telecommunicatie-exploitanten lijken voor het bedienen van een in toenemende mate mondiaal wordend klantenbestand geneigd te zijn tot het aangaan van structurele strategische allianties, die een zo groot mogelijk deel van Europa bestrijken. Het blijkt ook noodzakelijk om bij elke alliantie een geïntegreerd management te hebben, wil men het vertrouwen van de klant winnen. Zulks is het geval voor Unisource en haar drie huidige moedermaatschappijen.

Bovendien zullen partijen slechts door hun krachten te bundelen in staat zijn om, zoals Unisource, een assortiment pan-Europese diensten tot stand te brengen tegen lagere kosten en een kortere doorlooptijd.

(93) Wat de exclusieve distributie betreft, behouden deelnemers aan allianties zich in ruil voor hun investering in de alliantie het recht van distributie in hun respectieve thuislanden voor. In dit opzicht is deze distributie van de pan-Europese diensten van Unisource onmisbaar. Zoals bovendien hierboven is opgemerkt, is passieve verkoop mogelijk. Klanten kiezen immers niet zelden om bijzondere redenen voor een andere distributeur binnen een alliantie. Ook moet in aanmerking worden genomen dat bij contracten doorgaans meer dan één distributeur betrokken is, waardoor de negatieve gevolgen van de exclusievedistributieregelingen zullen worden afgezwakt.

Bovendien heeft de Commissie ten aanzien van andere, vergelijkbare allianties erkend dat exclusieve distributie beter de intellectuele-eigendomsrechten van de moedermaatschappijen beschermt dan andere regelingen (23). In dit opzicht vormt het uitsluitende karakter een prikkel om niet alleen de bestaande intellectuele-eigendomsrechten, maar ook nieuwe ontwikkelingen in andere markten, die buiten het bereik van Unisource vallen, met de gemeenschappelijke onderneming te delen.

4. Geen uitschakeling van de mededinging

(94) De mededingingssituatie in de drie betrokken markten uit het oogpunt van de regelgeving is als volgt: voor elk van deze markten zijn ten minste twee vergunningen voor alternatieve infrastructuur afgegeven per 1 juli 1996, op welke datum deze vergunningen in Nederland werden toegekend. In dit opzicht kunnen andere verrichters van telecommunicatiediensten met Unisource concurreren zonder volledig afhankelijk te zijn van de moedermaatschappijen van Unisource (24).

(95) Deze omstandigheid vermindert de bezwaren die de Commissie in het licht van dit criterium op grond van artikel 85, lid 3, heeft. Aangezien het echter enige tijd zal duren voordat deze ruimere keuze gunstige gevolgen zal opleveren, heeft de Commissie nader onderzocht of op het grensoverschrijdend regionaal en het binnenlands niveau van de in het voorgaande omschreven relevante markten aan deze voorwaarden wordt voldaan. Haar conclusies luiden:

a) Nationale markten

(96) De voorwaarden en wijzigingen die met betrekking tot de oorspronkelijk aangemelde transactie aan partijen en aan Unisource zijn opgelegd, waarborgen dat de machtspositie van elk van de aandeelhouders of van Unisource (als eigenaar - via de respectieve UBN-werkmaatschappij - van de nationale PSTN-netten in Nederland, Zweden en Zwitserland) in hun respectieve landen niet wordt versterkt. Aangezien de concurrentie op nationale markten in veel gevallen afkomstig is van lokale vestigingen van andere allianties met een grensoverschrijdende regionale of zelfs mondiale reikwijdte, zullen de gevolgen van deze voorwaarden bovendien bijdragen tot een verbetering van de positie van deze andere allianties, omdat zij beter in staat zullen zijn hun klanten op de nationale markten van de Unisource-moedermaatschappijen te bedienen.

- Met de voorwaarden wordt beoogd zeker te stellen dat derde concurrenten van Unisource in elk van de landen van haar moedermaatschappijen (waar deze machtsposities innemen) op geen enkele wijze door de moedermaatschappijen worden gediscrimineerd. Daarom is bijzondere nadruk gelegd op toegang tot de infrastructuur en de huurlijnen van de moedermaatschappijen. Het is duidelijk dat, zelfs wanneer alternatieve infrastructuur beschikbaar komt, de concurrenten voor het bedienen van hun klanten nog steeds in grote mate afhankelijk zullen zijn van de infrastructuur van de gevestigde telecommunicatieorganisatie, die als enige de nodige reikwijdte bestrijkt.

- Met betrekking tot interconnectie heeft de Commissie in aanmerking genomen dat, Telia uitgezonderd, de moedermaatschappijen interconnectiediensten zelfs niet aan derden verschaffen, zodat het verzoek aan partijen om interconnectiediensten in te voeren een noodzakelijke voorwaarde was om derden in staat te stellen tot de markt toe te treden. Om ervoor te zorgen dat de interconnectievoorwaarden reële gevolgen hebben, heeft de Commissie bovendien bijkomende voorwaarden opgelegd betreffende de openbaarmaking van standaardovereenkomsten en voorwaarden inzake interconnectie enerzijds en van de tarieven en voorwaarden van huurlijnen anderzijds. Ten slotte is het vermogen van derden om concurrerende diensten aan te bieden ook afhankelijk van de mogelijkheid toegang te verkrijgen tot cliëntenbestanden, welke nodig zijn om diensten op het gebied van telecommunicatiegidsen (bijvoorbeeld telefoongidsen) aan te bieden.

- Bovendien zijn aanvullende voorwaarden opgelegd betreffende het voorkomen van kruissubsidies, het voeren van een gescheiden boekhouding en het toepassen van analytische boekhoudsystemen, om te waarborgen dat Unisource en haar concurrenten alle PSTN- of datanetwerken in de landen op gelijke voorwaarden kunnen gebruiken.

- Door hun afhankelijkheid van de moedermaatschappijen zijn derde concurrenten nog steeds zeer kwetsbaar. Daarom heeft de Commissie voorwaarden opgelegd betreffende het voorkomen van misbruik van vertrouwelijke informatie. Informatie over klanten is zeer waardevol, en indien deze informatie niet zeer goed wordt beschermd, zullen derde concurrenten in een zeer moeilijke positie verkeren. Partijen hebben uit de Unisource-overeenkomsten ook de oorspronkelijk aangemelde bedingen verwijderd, krachtens welke Unisource of een dochteronderneming aangewezen werd als tussenpersoon van de moedermaatschappij voor internationale huurlijnen ("half-circuits"). Aangezien de vraag naar deze internationale huurlijnen afkomstig is van met Unisource concurrerende dienstverrichters of van multinationale ondernemingen en andere exploitanten van particuliere netten, zou de agentuurovereenkomst Unisource met betrekking tot de toegang tot informatie een concurrentievoordeel hebben opgeleverd.

- De voorwaarde dat de moedermaatschappijen de verkoop van Unisource en eigen diensten niet mogen bundelen, maakt mogelijke verschillen in berekening controleerbaar en zorgt daarmee ervoor dat de voorwaarden om discriminatie te voorkomen, in de praktijk effect sorteren. De verkoop van pakketten van verschillende diensten op grond van één enkel contract is een gangbare handelspraktijk in de telecommunicatiesector. Op geliberaliseerde telecommunicatiemarkten wordt het dienstverrichters met een machtspositie doorgaans verboden de verkoop van verschillende diensten te bundelen en kortingen op dienstenpakketten te verlenen zonder te specificeren i) welke voorwaarden aan elke afzonderlijke dienst zijn verbonden, en ii) voor welke afzonderlijke dienst(en) korting wordt verleend. Ook moeten dienstverrichters met een machtspositie alle tarieven openbaar maken en bewijzen dat kortingen op dienstenpakketten gerechtvaardigd worden door besparingen die specifiek met het aanbieden van diensten in pakketverband verband houden. Deze verplichtingen zijn in de voorwaarde verwerkt.

b) Grensoverschrijdende regionale markten

(97) Zoals in overweging 35 is opgemerkt, ondervindt Unisource aanzienlijke concurrentie op de grensoverschrijdende regionale markten voor niet-concessiediensten voor bedrijfstelecommunicatie, diensten voor reizigers en diensten ten behoeve van andere telecommunicatiebedrijven. Vrijwel alle allianties in de telecommunicatiesector trachten tot deze markten toe te treden.

Voorts bestaat de aanvankelijke doelgroep uit grote, geavanceerde ondernemingen, die een uitgebreide kennis van de markt (veel ondernemingen hebben tot dusver zelf in hun telecommunicatiebehoeften voorzien) en een sterke onderhandelingspositie bezitten.

Deze klanten kunnen druk op allianties uitoefenen om beter in hun behoeften te voorzien (en de prijzen te verlagen). De "European Virtual Private Netwerk Users Association" (EVUA) is een duidelijk voorbeeld van deze tendens onder grote klanten. De totale uitgaven van de EVUA-leden aan spraaktelecommunicatie bedraagt 2 miljard US-dollar per jaar.

(98) Ten slotte waarborgen de in overweging 105 uiteengezette verplichtingen inzake boekhouding en verslaglegging dat de krachtens de Unisource-overeenkomsten opgerichte bedrijven en de aandeelhouders voldoende informatie vergaren om de Commissie in staat te stellen controle uit te oefenen op hun mededingingsgedrag. Deze verplichtingen zullen nationale rechterlijke instanties ook in staat stellen de bewijsstukken op te vragen met betrekking tot inbreuken op de in deze beschikking vervatte inhoudelijke voorwaarden en tot vermeende mededingingbeperkende gedragingen, indien derden zich in verband hiermee tot de nationale rechter wenden.

(99) Bij schrijven van 7 mei 1996 hebben de diensten van de Commissie echter een voorbehoud gemaakt voor de activiteiten van UCS. De betrokkenheid van UCS bij onderhandelingen over tarieven voor doorvoer met andere telecommunicatie-exploitanten hebben geleid tot een geringere keuze aan deze diensten voor andere telecommunicatie-exploitanten, aangezien zij vóór UCS afzonderlijke offertes van de drie moedermaatschappijen konden verkrijgen. Dientengevolge beperken de activiteiten van UCS de mededinging tussen de moedermaatschappijen in een sector waarin zij daadwerkelijke concurrenten zijn. Bovendien zal dit type verkeer - voornamelijk internationaal spraakverkeer - tot ten minste het tijdstip waarop in alle betrokken landen volledige liberalisering is bereikt, geen deel uitmaken van de kring van Unisource-activiteiten.

Naar aanleiding van het standpunt van de Commissie hebben partijen de in overweging 42 uiteengezette verbintenis aangeboden.

(100) Ten aanzien van de exclusieve distributie heeft de Commissie geconcludeerd dat de mogelijkheid van passieve verkoop en, belangrijker, de toenemende beschikbaarheid van alternatieve infrastructuur en de niet-discriminerende voorwaarden voor interconnectie met de nationale PSTN-netten de eventuele mededingingbeperkende gevolgen van de exclusievedistributieovereenkomst zullen verminderen.

(101) In het licht van het voorgaande, en gelet op de gewijzigde nationale regelgeving in de respectieve landen en op de aan partijen opgelegde voorwaarden, kan worden geconcludeerd dat aan de voorwaarde van artikel 85, lid 3, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 3, van de EER-Overeenkomst op het stuk van het niet-uitschakelen van de mededinging wordt voldaan.

5. Conclusie

(102) De Commissie is tot de slotsom gekomen dat ten aanzien van de oprichting van Unisource en de in het voorgaande besproken afzonderlijke beperkingen aan alle voorwaarden voor een ontheffing op grond van artikel 85, lid 3, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 3, van de EER-Overeenkomst wordt voldaan.

C. Duur van de ontheffing, voorwaarden en verplichtingen

(103) Overeenkomstig artikel 8 van Verordening nr. 17 en van Protocol nr. 21 bij de EER-Overeenkomst wordt een beschikking op grond van artikel 85, lid 3, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 3, van de EER-Overeenkomst voor een bepaalde termijn gegeven en kunnen hieraan voorwaarden en verplichtingen worden verbonden. Op grond van artikel 6 van Verordening nr. 17 kan de datum waarop de beschikking in werking treedt, niet vroeger zijn dan die van de aanmelding. In dit opzicht bedraagt de geldigheidsduur van de beschikking in de onderhavige zaak, voorzover hierbij ontheffing wordt verleend:

1. ten aanzien van de oprichting van Unisource en de daarmee verbonden overeenkomsten als in het voorgaande omschreven, vijf jaar, ingaande op 1 juli 1996 (25);

2. ten aanzien van de activiteiten van Unisource of van enige dochteronderneming daarvan, met name UCS, als uitsluitend verantwoordelijke voor de onderhandelingen over tarieven voor doorvoer naar of via landen van de Unisource-aandeelhouders, de periode vanaf de datum waarop in de laatste van de drie landen van de aandeelhouders van Unisource volledige liberalisering is bereikt, tot het verstrijken van de hierboven, onder 1, bedoelde periode van vijf jaar;

3. ten aanzien van de exclusieve levering van huurlijnen door Unisource of door enige dochteronderneming van Unisource namens haar aandeelhouders, de periode vanaf de datum waarop in de laatste van de drie landen van de aandeelhouders van Unisource volledige liberalisering is bereikt, tot het verstrijken van de hierboven, onder 1, bedoelde periode van vijf jaar.

(104) Aan deze beschikking zijn de in de overwegingen 44 tot en met 67 beschreven voorwaarden verbonden. Voorts zijn aan deze beschikking een aantal verplichtingen verbonden. Deze voorwaarden en verplichtingen zijn onmisbaar om te voorkomen dat de mededinging op de relevante markten in de EER wordt uitgeschakeld. Op verzoek van partijen zal de Commissie, indien de omstandigheden zich vóór het verstrijken van de ontheffingsduur ingrijpend wijzigen, opnieuw onderzoeken of enige aan deze beschikking verbonden specifieke voorwaarde of verplichting noodzakelijk is.

(105) De in het onderstaande beschreven verplichtingen zijn, voorzover zij verband houden met bestaande verplichtingen krachtens het nationale of het Gemeenschapsrecht, bedoeld om te waarborgen dat partijen zich stellig verbinden tot naleving van de toepasselijke regelgeving. Deze verplichtingen blijven voor de duur van de ontheffing van kracht. Overeenkomstig artikel 8, lid 3, onder b), van Verordening nr. 17 kan de Commissie deze beschikking intrekken wanneer partijen welke van deze verplichtingen dan ook niet nakomen.

1. Accountantscontroles

De boekhouding van Unisource en al haar dochterondernemingen wordt jaarlijks aan een accountantscontrole onderworpen. De controle dient in boekhoudkundig opzicht te bevestigen dat:

a) de transacties tussen deze bedrijven enerzijds en de aandeelhouders van Unisource anderzijds op voorwaarden zijn gesloten die tussen onafhankelijke ondernemingen gebruikelijk zijn;

b) de ondernemingen zich aan de boekhoudkundige procedures hebben gehouden;

c) de berekende cijfers accuraat zijn.

De eerste controleverslagen, die betrekking hebben op het kalenderjaar, dienen binnen zes maanden na afloop van 1997 aan de Commissie te worden voorgelegd.

2. Verplichtingen inzake boeken en bescheiden

Elke aandeelhouder en elk krachtens de Unisource-overeenkomsten opgericht bedrijf houden alle boeken en bescheiden, die dienstig zijn om aan te tonen dat de eerdergenoemde voorwaarden zijn nageleefd, voor de Commissie ter inzage beschikbaar.

3. Inzage van boeken en bescheiden

Om de Commissie in staat te stellen de naleving van de genoemde voorwaarden door de aandeelhouders van Unisource te waarborgen en te beoordelen, verschaffen elke aandeelhouder en elk krachtens de Unisource-overeenkomst opgericht bedrijf op een redelijke termijn, gedurende de kantooruren, en zonder dat de Commissie een beroep behoeft te doen op haar verificatiebevoegdheid ingevolge Verordening nr. 17 de Commissie toegang tot zijn bedrijfspanden en -terreinen voor inspectie van de boeken en bescheiden die onder de in punt 2 bedoelde verplichtingen vallen, alsmede voor het vragen van mondelinge uitleg over deze documenten.

4. Verplichtingen inzake verslaglegging

Elke aandeelhouder en elk krachtens de Unisource-overeenkomsten opgericht bedrijf verstrekken de Commissie met het oog op de beoordeling of zij aan de eerdergenoemde verplichtingen hebben voldaan:

a) alle voor deze beoordeling noodzakelijke boeken en bescheiden die in het bezit zijn of onder de zeggenschap vallen van de aandeelhouders of de krachtens de Unisource-overeenkomsten opgerichte bedrijven, zulks halfjaarlijks en met ingang van één jaar na de datum van de in artikel 1 van deze beschikking bedoelde ontheffing, en

b) aanvullende schriftelijke of mondelinge inlichtingen.

(106) Deze beschikking laat de toepassing van artikel 86 van het EG-Verdrag en van artikel 54 van de EER-Overeenkomst onverlet,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

Overeenkomstig artikel 85, lid 3, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 3, van de EER-Overeenkomst, worden hierbij artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst voor een tijdvak van vijf jaar, ingaande op 1 juli 1996, buiten toepassing verklaard voor:

1. de gemeenschappelijke onderneming Unisource, zoals aangemeld bij de Commissie met inbegrip van de bijkomende verplichtingen inzake i) de "one telecom country"-structuur, die aan de moedermaatschappij zijn opgelegd, en ii) het algemene non-concurrentiebeginsel op grond van artikel 19 van de overeenkomst betreffende de gemeenschappelijke onderneming en de aandeelhouders en de non-concurrentieregelingen voor de activiteiten van Unisource Business Networks, Unisource Voice Services, Unisource Cards en Unisource Mobile;

2. de exclusievedistributieregelingen voor de activiteiten van Unisource Business Networks, Unisource Voice Services en Unisource Satellite Services.

Artikel 2

Overeenkomstig artikel 85, lid 3, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 3, van de EER-Overeenkomst, worden hierbij artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst van de datum waarop in het laatste van de landen van de aandeelhouders van Unisource volledige liberalisering is bereikt, tot die waarop het in artikel 1 van de onderhavige beschikking bedoelde tijdvak van vijf jaar eindigt, buiten toepassing verklaard voor de activiteiten van Unisource of van enige dochteronderneming daarvan, met name Unisource Carrier Services (UCS), als uitsluitend verantwoordelijke voor de onderhandelingen over de tarieven voor doorvoer naar of via de landen van de Unisource-aandeelhouders.

Artikel 3

Overeenkomstig artikel 85, lid 3, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 3, van de EER-Overeenkomst, worden hierbij artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst van de datum waarop in het laatste van de landen van de aandeelhouders van Unisource volledige liberalisering is bereikt, tot die waarop het in artikel 1 bedoelde tijdvak van vijf jaar eindigt, buiten toepassing verklaard voor de exclusieve levering van huurlijnen door Unisource of door enige dochteronderneming daarvan namens haar aandeelhouders.

Artikel 4

Aan de in de artikelen 1, 2 en 3 vervatte ontheffing van de toepassing van artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag en van artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst worden de volgende voorwaarden verbonden:

I. Non-discriminatie

1. Alle aandeelhouders verbinden zich ertoe alle transacties met i) enige andere aandeelhouder, en ii) enig op grond van de Unisource-overeenkomsten opgezet bedrijfsonderdeel, op niet-discriminerende, objectieve en zakelijke voorwaarden te sluiten, dit wil zeggen op voorwaarden die vergelijkbaar zijn met de aan derden geboden voorwaarden, ten aanzien van concessiefaciliteiten en -diensten en van faciliteiten en diensten waarvoor zij na de volledige en daadwerkelijke liberalisering van telecommunicatie-infrastructuur en -diensten in elk van hun respectieve landen, een machtspositie in de zin van artikel 86 van het EG-Verdrag behouden.

2. Inbreuken op het onder 1 bedoelde vereiste worden niet als een schending van deze voorwaarde beschouwd, tenzij die inbreuken ingrijpende gevolgen voor de markt hebben.

a) Huurlijnen

1. Alle aandeelhouders verbinden zich ertoe, voorzover dit nog niet het geval is, van het aanbieden van huurlijnen een afzonderlijke dienst te maken, waarvoor op basis van de grondslagen, regels en praktijken die momenteel op grond van nationaal of van communautair recht worden toegepast, een afzonderlijke boekhouding wordt gevoerd.

2. Alle aandeelhouders verbinden zich ertoe hun standaardvoorwaarden voor het verhuren van lijnen (binnenlands en internationaal) bekend te maken. In de voorwaarden moeten de technische specificaties van de lijnen, de termijn waarbinnen deze kunnen worden geleverd, de termijn voor het uitvoeren van herstellingen, de tarieven en kortingen worden vermeld.

3. Alle aandeelhouders verbinden zich ertoe alle typen lijnen die zij aan hun dochterondernemingen en aan Unisource beschikbaar stellen, tegen dezelfde voorwaarden ook aan derden beschikbaar te stellen.

4. PTT Telecom moet uit haar algemene voorwaarden alle bedingen schrappen waarin naar het gebruik van de huurlijnen (namelijk beding 11.10) en internationale huurlijnen ("half-circuits") wordt verwezen op enigerlei wijze die niet door technische overwegingen of bindende bepalingen wordt gerechtvaardigd, en verbindt zich ertoe dergelijke bedingen of bepalingen niet op te nemen.

5. Inbreuken op de in de punten 1 tot en met 4 vervatte vereisten worden niet als een schending ervan beschouwd, tenzij die inbreuken ingrijpende gevolgen voor de markt hebben.

b) Interconnectie

1. Unisource en haar dochterondernemingen, en met name Unisource Business Networks (UBN), verbinden zich ertoe met ingang van het verlenen van een ontheffing overeenkomstig artikel 85, lid 3, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 3, van de EER-Overeenkomst derden op niet-discriminerende voorwaarden, waaronder prijs, beschikbaarheid van volume en kortingen, alsmede de kwaliteit van de geleverde interconnectie, toegang te geven en te laten houden tot de openbare datanetwerken (X.75 of een andere mogelijk daarvoor in de plaats komende norm) van UBN-bedrijven in de afzonderlijke landen. Deze voorwaarden moeten voor het publiek beschikbaar zijn. De prijs moet zijn gebaseerd op de kosten, die zijn gedefinieerd en toegerekend op basis van een analytisch boekhoudsysteem.

2. PTT Telecom maakt uiterlijk op de datum van deze beschikking een standaardovereenkomst voor interconnectie met betrekking tot de PSTN- en PSDN-netten openbaar; deze overeenkomst moet transparante interconnectie op korte termijn mogelijk maken en voor elke dienst afzonderlijk voorwaarden (waaronder technische normen en specificaties) inhouden die niet-discriminerend en voor elke dienst op de kostprijs gebaseerd zijn. De kosten moeten worden gedefinieerd en toegerekend op basis van een analytisch boekhoudsysteem. Een kopie van de interconnectieovereenkomst wordt tevens aan de Commissie verstrekt.

3. Interconnectie moet beschikbaar zijn op een redelijk aantal aansluitpunten overeenkomstig internationale technische normen, zodat voor een zodanige adequate en efficiënte interconnectie wordt zorg gedragen dat interoperabiliteit van diensten wordt gewaarborgd. Er moeten een aantal regionale interconnectiepunten zijn waar internationaal gestandaardiseerde interfaces en signaalsystemen beschikbaar zijn en waar dit economisch haalbaar is. Aan elk redelijk verzoek om interconnectie, met inbegrip van bijzondere toegang tot het net, moet op niet-discriminerende voorwaarden die voor elke dienst afzonderlijk op de kosten zijn gebaseerd, worden voldaan.

4. PTT Telecom BV verbindt zich ertoe op niet-discriminerende voorwaarden toegang tot cliëntenbestanden te blijven verlenen, welke bestanden noodzakelijk zijn om tegen op de kostprijs gebaseerde tarieven diensten op het gebied van gidsen te kunnen aanbieden.

5. De Zwitserse PTT maakt uiterlijk op de datum van deze beschikking een standaardinterconnectieovereenkomst voor de PSTN- en PSDN-netten openbaar, welke in overeenstemming moet zijn met de relevante Zwitserse regelgeving en gelijkwaardig aan vergelijkbare vereisten in de communautaire regelgeving. Deze standaardovereenkomst moet transparante interconnectie op korte termijn mogelijk maken en moet voor elke dienst afzonderlijk voorwaarden inhouden die niet-discriminerend en op de kostprijs gebaseerd zijn. De kosten moeten worden gedefinieerd en toegerekend op basis van een analytisch boekhoudsysteem. Een afschrift van de interconnectieovereenkomst wordt tevens aan de Commissie verstrekt.

6. Interconnectie moet beschikbaar zijn op een redelijk aantal aansluitpunten overeenkomstig internationale technische normen, zodat wordt zorg gedragen voor zodanige adequate en efficiënte interconnecties dat interoperabiliteit van diensten wordt gewaarborgd. Er moeten een aantal regionale interconnectiepunten zijn, waar internationaal gestandaardiseerde interfaces en signaalsystemen beschikbaar zijn en waar dit economisch haalbaar is. Aan elk redelijk verzoek om interconnectie, met inbegrip van bijzondere toegang tot het net, moet op niet-discriminerende voorwaarden, die voor elke dienst afzonderlijk op de kosten zijn gebaseerd, worden voldaan.

7. De Zwitserse PTT verbindt zich ertoe overeenkomstig de desbetreffende Zwitserse regelgeving op niet-discriminerende voorwaarden toegang tot cliëntenbestanden te blijven verlenen, welke bestanden noodzakelijk zijn om tegen op de kostprijs gebaseerde tarieven diensten op het gebied van gidsen te kunnen aanbieden.

8. Telia verbindt zich ertoe transparante interconnectie op korte termijn mogelijk te maken op voorwaarden (waaronder technische normen en specificaties) die niet-discriminerend en voor elke dienst op de kostprijs zijn gebaseerd. De kosten moeten worden gedefinieerd en toegerekend op basis van een analytisch boekhoudsysteem. Aan elk redelijk verzoek om interconnectie, met inbegrip van bijzondere toegang tot het net, moet op niet-discriminerende voorwaarden, die voor elke dienst afzonderlijk op de kosten zijn gebaseerd, worden voldaan.

9. Inbreuken op de in de punten 1 tot en met 8 vervatte vereisten worden niet beschouwd als een schending van deze voorwaarde, tenzij die inbreuken ingrijpende gevolgen voor de markt hebben.

II. Verbod op misbruik van vertrouwelijke informatie

1. Unisource en haar dochterondernemingen, en met name Unisource Carrier Services (UCS), verbinden zich ertoe aan dochterondernemingen en/of aandeelhouders geen vertrouwelijke informatie te verstrekken die op contracten met cliënten betrekking heeft en die zij in hun hoedanigheid van agent van de Unisource-aandeelhouders ontvangen.

2. Alle aandeelhouders verbinden zich ertoe geen misbruik te maken van vertrouwelijke informatie die verband houdt met gegevens (zoals prijzen) die op contracten met cliënten betrekking hebben en die zij in hun hoedanigheid van aandeelhouder van Unisource, via hun vertegenwoordiging in enigerlei raad of comité van een bedrijf dat ingevolge de Unisource-overeenkomsten wordt opgericht, of als distributeur van Unisource-diensten verkrijgen.

3. De aandeelhouders verbinden zich ertoe geen misbruik te maken van vertrouwelijke informatie over cliënten, die zij van een andere aandeelhouder verkrijgen via diens vertegenwoordiging in enigerlei raad of comité van een bedrijf dat ingevolge de Unisource-overeenkomsten wordt opgericht.

4. Alle aandeelhouders dragen er voorts zorg voor dat Unisource en haar dochterondernemingen geen toegang hebben tot vertrouwelijke informatie die verband houdt met gegevens (zoals prijzen) die betrekking hebben op contracten met cliënten en die deze door het verrichten van diensten voor concurrenten van Unisource hebben verkregen.

5. Inbreuken op de in de punten 1 tot en met 4 vervatte vereisten worden niet als een schending van deze voorwaarde beschouwd, tenzij die inbreuken ingrijpende gevolgen voor de markt hebben.

III. Voorkoming van kruissubsidiëring

1. De aandeelhouders passen op een bedrijf dat ingevolge de Unisource-overeenkomsten wordt opgericht, uit inkomsten uit activiteiten die zij op grond van uitsluitende rechten exploiteren of met betrekking waartoe zij in een machtspositie verkeren, geen kruissubsidiëring toe.

2. De aandeelhouders dragen er met name zorg voor dat een bedrijf dat ingevolge de Unisource-overeenkomsten wordt opgericht i) zelf schuldenfinanciering verkrijgt, ii) geen exploitatiekosten, kostenafschrijvingen of andere uitgaven aan een bedrijfseenheid van de aandeelhouders toerekent, iii) de aandeelhouders dezelfde prijs aanrekent als die welke aan derden voor het verrichten van diensten in commerciële hoeveelheden in rekening wordt gebracht, en iv) producten en diensten die niet aan derden in commerciële hoeveelheden worden verkocht, aan aandeelhouders levert op basis van volledige kostenvergoeding of een andere prijsstellingsmethode die tussen onafhankelijke bedrijven gebruikelijk is.

3. De aandeelhouders waarborgen doorzichtigheid door de thans krachtens nationaal of communautair recht geldende boekhoudkundige regels, grondslagen en praktijken na te leven. Dergelijke regels, grondslagen en praktijken omvatten de gehanteerde kostenstandaard, de voor de verwerking van kosten gevolgde boekhoudkundige conventies en de gekozen toerekeningsmethode. Betalingen en overdrachten aan Unisource en aan Unisource-ondernemingen moeten op basis van periodiek opgestelde accountantsrapporten kunnen worden vastgesteld.

4. Inbreuken op de in de punten 1, 2 en 3 vervatte vereisten worden niet als een schending van deze voorwaarde beschouwd, tenzij die inbreuken ingrijpende gevolgen voor de markt hebben.

IV. Voorkoming van bundeling

1. PTT Telecom verbindt zich ertoe de verkoop van door Unisource en PTT Telecom verstrekte diensten niet te bundelen. Zolang PTT Telecom in een dominante positie verkeert met betrekking tot het aanbieden van telecommunicatiediensten en/of van infrastructuren, zal zij slechts op een zodanige wijze gecombineerde offertes van Unisource- en van eigen diensten opstellen dat de afnemer uit de contracten de in rekening gebrachte prijs en de andere voorwaarden voor deze diensten kan opmaken en zal zij er zorg voor dragen dat elk van deze onderdelen op gelijkwaardige voorwaarden afzonderlijk beschikbaar is.

2. De Zwitserse PTT verbindt zich ertoe de verkoop van eigen diensten en die van Unisource niet te bundelen. Zolang de Zwitserse PTT in een dominante positie verkeert met betrekking tot het aanbieden van telecommunicatiediensten en/of van infrastructuren, zal deze slechts op een zodanige wijze gecombineerde offertes van Unisource- en van eigen diensten opstellen dat de afnemer uit de contracten de in rekening gebrachte prijs en de andere voorwaarden voor deze diensten kan opmaken en zal zij er zorg voor dragen dat elk van deze onderdelen op gelijkwaardige voorwaarden afzonderlijk beschikbaar is.

3. Telia verbindt zich ertoe de verkoop van eigen diensten en die van Unisource niet te bundelen. Zolang Telia in een dominante positie verkeert met betrekking tot het aanbieden van telecommunicatiediensten en/of van infrastructuren, zal zij slechts op een zodanige wijze gecombineerde offertes van Unisource- en eigen diensten opstellen dat de afnemer uit de contracten de in rekening gebrachte prijs en de andere voorwaarde