SPECIAAL VERSLAG VAN DE REKENKAMER over opgenomen en verstrekte leningen (Opmerkingen, artikel 206 bis EEG-Verdrag en 180 bis Euratom-Verdrag)

Het onderhavige verslag werd door de Rekenkamer ingevolge de artikelen 206 bis EEG-Verdrag en 180 bis Euratom-Verdrag aangenomen op haar zitting van 19 juli 1982, nadat het op 16 april 1982 aan de Commissie van de Europese Gemeenschappen voor commentaar was toegezonden. De reacties van deze Instelling zijn afzonderlijk aan dit verslag toegevoegd.

INHOUD

>PIC FILE= "T0035534">

>PIC FILE= "T0035535">

HOOFDSTUK 1 INLEIDING

Achtergrond

1.1. In het verleden is de uitvoering van het beleid van de Gemeenschap steeds gefinancierd uit de communautaire begroting, die op haar beurt geheel werd gefinancierd uit ontvangsten van de begroting (1). In de periode 1975 t/m 1981 valt echter een belangrijke wijziging waar te nemen ; de Gemeenschap doet steeds vaker een beroep op leningen in plaats van op ontvangsten uit de begroting, als methode voor het financieren van nieuwe activiteiten van de Gemeenschap. In die periode heeft de Raad drie leningsmechanismen ingesteld, te weten voor de betalingsbalansleningen, de Euratom-leningen en leningen krachtens het Nieuw Communautair Instrument (NCI). De leningen die krachtens elk van deze mechanismen worden verstrekt, worden uitsluitend gefinancierd uit leningen die de Commissie namens de Gemeenschap aangaat. De instelling van deze mechanismen vormde een belangrijke aanvulling op de leningsmechanismen die vóór 1975 op communautair niveau reeds bestonden, te weten de leningen van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) en die van de Europese Investeringsbank (EIB).

1.2. Deze nieuwe mechanismen worden hieronder samengevat, onder vermelding - per mechanisme - van de doelstellingen en de plafonds van de op te nemen leningen waarvoor de Raad vóór 1 januari 1982 goedkeuring heeft verleend:

1975:

Betalingsbalansleningen - (3 miljard US $ of 2 291 miljoen Ecu): Leningen aan Lid-Staten, ter ondersteuning van hun betalingsbalans (2).

1977:

Euratom-leningen - (1 miljard Ecu): Leningen voor de ontwikkeling van de mogelijkheden om elektriciteit op te wekken met behulp van kernenergie (3).

1978:

NCI-leningen - (1 miljard Ecu): Leningen ter stimulering van investeringen in de Gemeenschap in de sectoren energie, infrastructuur en industrie, om daarmee de regionale dispariteiten te verminderen en de werkgelegenheidssituatie te verbeteren (4).

1981:

NCI-leningen - (1 miljard Ecu, minus de EIB-leningen voor hetzelfde doel): Leningen ter stimulering van investeringen bestemd voor het herstel van de produktiemiddelen en de wederopbouw van de economische en sociale infrastructuur in de Italiaanse gebieden die getroffen zijn door de aardbeving van 1980 (5). Het door de Raad voor deze maatregel goedgekeurde bedrag wordt gevoegd bij de 1 miljard Ecu die in 1978 aan het NCI zijn toegewezen.

1981:

Leningen ter ondersteuning van de betalingsbalans - (6 miljard Ecu): Dit mechanisme treedt in de plaats van dat van 1975 en derhalve zijn de bepalingen ervan uitsluitend van toepassing op nieuwe aan de Lid-Staten te verstrekken betalingsbalansleningen (6).

1981:

Leningen voor het nieuw communautair instrument - (80 miljoen Ecu, minus de EIB-leningen voor hetzelfde doel): Leningen ter stimulering van investeringen bestemd voor het herstel van de produktiemiddelen en de wederopbouw van de economische en sociale infrastructuur in de in Griekenland in februari/maart 1981 door aardbevingen getroffen gebieden (7).

In 1980 heeft de Commissie bij de Raad een voorstel ingediend voor herziening van het leningsmechanisme van het Nieuw Communautair Instrument, waarmee met name werd beoogd afschaffing van het plafond voor het opnemen van NCI-leningen en invoering van het gelijktijdig aangaan van leningen in tranches. De Raad heeft de activiteiten van het Nieuw Communautair Instrument, verricht krachtens het besluit van 1978, onder de loep genomen en is in oktober 1981 in principe met de voortzetting van het NCI-mechanisme akkoord gegaan. In maart 1982 heeft de Raad de Commissie gemachtigd voor het nieuw communautair instrument lenin- (1) EEG-Verdrag, artikel 199 : "De ontvangsten en uitgaven van de begroting moeten in evenwicht zijn.". (2) Verordening (EEG) nr. 397/75 van de Raad van 17 februari 1975, PB nr. L 46 van 20.2.1975 (3) Besluit 77/270/Euratom van de Raad van 29 maart 1977, PB nr. L 88 van 6.4.1977. (4) Besluit 78/870/EEG van de Raad van 16 oktober 1978, PB nr. L 298 van 25.10.1978. (5) Besluit 81/19/EEG van de Raad van 20 januari 1981, PB nr. L 37 van 10.2.1981. (6) Verordening (EEG) nr. 682/81 van de Raad van 16 maart 1981, PB nr. L 73 van 19.3.1981. (7) Besluit 81/1013/EEG van de Raad van 14 december 1981, PB nr. L 367 van 23.12.1981. gen aan te gaan tot een bedrag dat de tegenwaarde van 1 miljard Ecu in hoofdsom niet mag overschrijden (8).

1.3. Het totale bedrag van de in de periode van 1976 t/m 1981 krachtens dit mechanisme verstrekte leningen blijkt uit tabel 1.1.

>PIC FILE= "T0035536">

Omvang, doel en opzet van het verslag

1.4. Dit verslag beperkt zich tot de leningen die uitsluitend worden gefinancierd uit door de Commissie opgenomen leningen, en worden toegekend krachtens de mechanismen voor de betalingsbalans-, Euratom- en NCI-leningen, inclusief de speciale leningen voor projecten in door aardbevingen getroffen gebieden in Italië en Griekenland. Het houdt zich tevens bezig met de rentesubsidies (9) die kunnen worden verleend voor bepaalde NCI- en EIB-leningen.

In dit verslag komen noch de EGKS-leningen, noch de in het kader van de financiële protocollen tussen de Commissie en bepaalde niet-Lid-Staten verstrekte leningen, noch de leningen die in het kader van het Europees Ontwikkelingsfonds zijn verstrekt, aan de orde.

1.5. Het verslag beoordeelt de procedures ter zake van de besluitvorming t.a.v. de leningen en het financieel beheer van de mechanismen, zowel door de Commissie als door haar agenten, de EIB en het Europees Fonds voor monetaire samenwerking (EFMS) (10). Deze procedures berusten in de eerste plaats op de besluiten van de Raad tot instelling van de mechanismen, en in de tweede plaats op de bilaterale samenwerkingsovereenkomsten tussen de Commissie en de EIB betreffende de praktische uitvoering van deze besluiten van de Raad. Ook de bepalingen inzake de financiële controle op de mechanismen zijn onder de loep genomen.

1.6. Dit verslag is niet gebaseerd op een afzonderlijke analyse van elk van de mechanismen voor het opnemen en verstrekken van leningen, maar op een onderzoek naar alle mechanismen te zamen met betrekking tot een bijzonder onderwerp.

Hoofdstuk 2 schetst de partiële manier waarop momenteel de mechanismen in de communautaire begroting zijn opgenomen, alsmede de voorstellen van de Commissie tot wijziging van deze opzet en wel door de opgenomen en verstrekte leningen te integreren in de afdeling Commissie van de communautaire begroting.

Hoofdstuk 3 beschrijft de doelstellingen van de verschillende mechanismen en de voorwaarden die de Raad voor de uitvoering ervan heeft vastgesteld. (8) Besluit 82/169/EEG van de Raad van 15 maart 1982, PB nr. L 78 van 24.3.1982. (9) i) Verordening (EEG) nr. 1736/79 van de Raad van 3 augustus 1979 betreffende rentesubsidies in het kader van het EMS voor EIB- en NCI-leningen aan Italië en Ierland, PB nr. L 200 van 8.8.1979.

ii) Besluiten 81/1013/EEG en 81/19/EEG van de Raad betreffende rentesubsidies voor EIB- en NCI-leningen ten behoeve van Italiaanse en Griekse gebieden die door aardbevingen zijn getroffen.

(10) Het Europees Fonds voor monetaire samenwerking (EFMS) is opgericht bij Verordening (EEG) nr. 907/ 73 van de Raad, PB nr. L 89 van 5.4.1973.

Hoofdstuk 4 analyseert de bestaande besluitvormingsprocedures ten aanzien van de leningen, zowel binnen de Commissie als tussen de Commissie en de EIB.

Hoofdstuk 5 bespreekt de procedures voor het financieel beheer van de mechanismen.

Hoofdstuk 6. bespreekt de manier waarop de externe controle op de mechanismen is geregeld.

Overzicht van de opmerkingen

Besluitvormingsprocedures

1.7. Euratom-leningen: a) Het is moeilijk een analyse te geven van de besprekingen over een project binnen de Gezamenlijke groep Commissie/EIB, omdat van de vergaderingen van deze werkgroep geen echte notulen worden bijgehouden.

(punt 4.37)

b) De door de EIB bij de evaluatie van een project gehanteerde criteria zijn niet expliciet opgenomen in de samenwerkingsovereenkomst tussen de Commissie en haar agent, de EIB.

(punt 4.37)

1.8. NCI-leningen: a) De Commissie, die moet beslissen of een project al dan niet ontvankelijk is, heeft de algemene richtsnoeren van de Raad betreffende de ontvankelijkheid voor NCI-leningen niet expliciet geïnterpreteerd.

(punt 4.38)

b) Evenmin als dat bij de Euratom-leningen het geval is, houdt de Gezamenlijke groep Commissie/EIB notulen bij van haar besprekingen over projecten waarvoor NCI-leningen worden aangevraagd.

(punt 4.39)

c) De krachtens het NCI-mechanisme verstrekte leningen lijken equivalent met EIB-leningen, met dit verschil dat de eerstgenoemde leningen uit door de Commissie opgenomen leningen worden gefinancierd.

(punt 4.40)

d) Er bestaat geen samenhang tussen de taakverdeling voor het NCI-mechanisme van 1978 en die voor het Euratom-mechanisme van 1977.

(punt 4.41)

e) De Rekenkamer is van oordeel dat het beter zou zijn als de Commissie, in het belang van de samenhang tussen de mechanismen en gezien de rechtstreekse financiële verantwoordelijkheid van de Commissie voor de door haar opgenomen leningen, de verantwoordelijkheid kreeg voor het nemen van de beslissing over het al dan niet verstrekken van NCI-leningen.

(punt 4.41)

1.9. Rentesubsidies in het kader van het EMS: a) De samenwerkingsovereenkomst tussen de Commissie en de EIB over de praktische uitvoering van de rentesubsidies in het kader van het EMS behoeft een aantal belangrijke verduidelijkingen ten aanzien van het besluitvormingsproces.

(punt 4.44)

b) In de samenwerkingsovereenkomst staan niet de criteria vermeld, die worden aangelegd bij de eerste selectie van projecten waarvoor rentesubsidie wordt aangevraagd.

(punt 4.44 i))

c) In de samenwerkingsovereenkomst staan niet de criteria vermeld, die worden aangelegd voor de verdeling over NCI- en EIB-leningen van de jaarlijkse kredieten op de begroting (200 miljoen ERE) voor de subsidies in het kader van het EMS.

(punt 4.44 ii))

d) In de samenwerkingsovereenkomst staat niet de interpretatie vermeld die de Commissie geeft aan de richtsnoeren van de Raad voor projecten die voor rentesubsidie ontvankelijk zijn.

(punt 4.44 iii))

e) Het is het besluit van de EIB om de NCI-lening en/of de EIB-lening voor een project te verstrekken dat bepaalt of dat project een uit de communautaire begroting gefinancierde rentesubsidie in het kader van het EMS krijgt.

(punt 4.45)

f) Dit besluitvormingsproces lijkt in strijd met artikel 205 van het EEG-Verdrag, waarin de Commissie belast wordt met de uitvoering van de begroting.

(punt 4.45)

Financieel beheer

1.10. Mechanisme voor betalingsbalansleningen: a) Door de Commissie te sluiten overeenkomsten worden vóór ondertekening niet aan de finan- cieel controleur van de Commissie ter goedkeuring voorgelegd.

(punt 5.24)

b) De rekenplichtige van de Commissie dient: (i) vast te stellen volgens welke methode het EFMS de rekeningen van de Bank voor Internationale Betalingen (BIB) controleert,

(ii) bij de kredietinstellingen en/of bij de centrale banken van de begunstigde Lid-Staten na te gaan wat aan het eind van het jaar de uitstaande bedragen van de verstrekte en opgenomen leningen zijn.

(punt 5.23)

1.11. Euratom- en NCI-leningen: a) Er bestaat geen samenhang tussen de regelingen voor het financieel beheer van de mechanismen voor Euratom- en NCI-leningen.

(punten 5.9 t/m 5.11)

b) DG XVIII administreert de financiële transacties die aan de bovenbedoelde mechanismen verbonden zijn, onafhankelijk van zowel de financieel controleur als de rekenplichtige van de Commissie.

(punt 5.27)

c) DG XVIII heeft zijn eigen systeem voor financiële administratie, onafhankelijk van de rekenplichtige van de Commissie.

(punt 5.26)

d) De financieel controleur van de Commissie wordt niet betrokken bij de overeenkomst, en evenmin wordt zijn goedkeuring gevraagd voor de individuele financiële transacties die op de opgenomen en verstrekte leningen betrekking hebben.

(punten 5.13, 5.14 en 5.25)

e) De concentratie van taken in DG XVIII is in strijd met het basisprincipe van de interne controle en met de eigen voorstellen van de Commissie voor het integreren van opgenomen en verstrekte leningen in de begroting.

(punten 5.28 t/m 5.31)

1.12. Rentesubsidies in het kader van het EMS: a) De omvang van de kredieten op de begroting die uiteindelijk gebruikt worden, is afhankelijk van het besluit van de EIB om een lening te verstrekken en niet zozeer van het besluit van de Commissie omtrent de ontvankelijkheid.

(punten 5.16 en 5.32)

b) De Commissie beschikt niet over originele bewijsstukken voor de betaling van rentesubsidies op EIB-leningen.

(punten 5.17 en 5.33)

c) Uit de samenwerkingsovereenkomst tussen de Commissie en de EIB over de rentesubsidies in het kader van het EMS kan niet worden afgeleid op welke grond 75 % van het jaarlijks rentepercentage is gekozen voor de berekening van de contante waarde van de rentesubsidies.

(punten 5.18 en 5.34)

d) Er zijn verschillen gemaakt bij het toekennen door de EIB van rentesubsidies aan Italiaanse en Ierse projecten.

(punten 5.19 en 5.35)

Externe controle van de mechanismen

1.13. Mechanisme van de betalingsbalansleningen: a) In de richtlijn van het EFMS voor zijn agent, de BIB, dient een clausule voor te komen waarin het recht van de Rekenkamer om de administratie van de opgenomen en verstrekte betalingsbalansleningen te controleren, wordt vastgelegd.

(punten 6.2 t/m 6.6)

1.14. Mechanisme van de NCI-leningen en rentesubsidies in het kader van het EMS: a) De bilaterale samenwerkingsovereenkomsten tussen de Commissie en de EIB bevatten aanvullende controleclausules die in strijd zijn met de controlebepalingen van artikel 206 van het EEG-Verdrag. Derhalve dienen deze clausules te worden ingetrokken.

(punten 6.4 t/m 6.7)

Algemeen

1.15. De invoering van deze mechanismen kan niet worden uitgelegd als het resultaat van een besluit van de Raad over de financiering van het beleid van de Gemeenschap. Derhalve verschilt de taakverdeling ter zake van het verstrekken en administreren van de leningen van het ene mechanisme tot het andere.

(punt 7.1)

1.16. De Rekenkamer meent dat het beter zou zijn als de Commissie interne procedures invoerde voor de besluitvorming over en het financieel beheer van de opgenomen en verstrekte leningen, die analoog zijn met de procedures die in het Financieel Reglement zijn opgenomen.

(punt 7.6)

1.17. Als algemene regel zouden de samenwerkingsovereenkomsten/ -contracten tussen derden en de Commissie of andere communautaire Instellingen automatisch een controleclausule moeten bevatten, waarin duidelijk wordt gesteld dat de controlebepalingen van het Verdrag van toepassing zijn.

(punt 7.5)

HOOFDSTUK 2 PRESENTATIE VAN DE MECHANISMEN IN DE BEGROTING

Begrotingssituatie

2.1. In de Raadsbesluiten krachtens welke in de periode van 1975 t/m 1981 de mechanismen voor het opnemen en verstrekken van leningen tot stand zijn gekomen, is voor elk mechanisme expliciet bepaald dat a) de krachtens deze mechanismen verstrekte leningen uitsluitend mogen worden gefinancierd uit leningen die de Commissie namens de Gemeenschap heeft opgenomen,

b) de krachtens deze mechanismen opgenomen leningen uitsluitend mogen worden gebruikt voor het verstrekken van dienovereenkomstige leningen.

Deze voorwaarden sluiten de mogelijkheid dat door de Commissie geleende gelden worden omgesluisd om begrotingsuitgaven zoals het Sociaal, het Regionaal of het Landbouwfonds te financieren, uit.

2.2. De opgenomen en verstrekte leningen voor de NCI- en de Euratom-mechanismen en het mechanisme voor de betalingsbalansleningen zijn niet afhankelijk van jaarlijkse kredieten die door de begrotingsautoriteiten worden goedgekeurd en in de communautaire begroting worden opgenomen, en zijn evenmin onderworpen aan de bepalingen van het Financieel Reglement dat op die begroting van toepassing is. Het totale bedrag van de in een begrotingsjaar opgenomen en verstrekte leningen is in de eerste plaats afhankelijk van het cumulatieve totaal van de door de Raad voor elk van de mechanismen goedgekeurde opgenomen leningen en in de tweede plaats van de goedgekeurde ontvankelijke leningaanvragen. Derhalve zijn de leningsverrichtingen vrij van budgettaire dwang en bepaalt alleen de Raad, en niet de begrotingsautoriteiten gezamenlijk, hoe groot hun totale bedrag is.

Begrotingsgarantie

2.3. De Commissie is wettelijk verplicht de rente en aflossingen te betalen van de leningen die zij namens de Gemeenschap opneemt. Indien derhalve de ontvanger van een NCI-, Euratom- of betalingsbalanslening in gebreke blijft op de vervaldatum rente of aflossing aan de Commissie te betalen, is deze laatste, optredende namens de Gemeenschap, verplicht deze betalingen uit haar eigen begrotingsmiddelen te doen. In de afdeling Commissie van de begroting zijn daarom posten pro memorie opgenomen, die de begrotingsgarantie vormen voor de door de Gemeenschap ten behoeve van de betalingsbalans-, Euratom- en NCI opgenomen leningen. Naast deze begrotingsgarantie bevatte het mechanisme voor de betalingsbalansleningen van 1975 een garantie van de niet-begunstigde Lid-Staten voor de betaling van rente en aflossing op de opgenomen betalingsbalansleningen (en wel overeenkomstig vaste percentages) voor het geval een Lid-Staat niet voldoet aan zijn verplichtingen in verband met een betalingsbalanslening. Het mechanisme voor de betalingsbalansleningen van 1981 bevat geen waarborg van de niet-begunstigde Lid-Staten en hier is alleen de garantie van de communautaire begroting toepasbaar.

Althans tot en met 31 december 1981 is voor geen van de mechanismen ooit een beroep gedaan op de begrotingsgarantie en dit feit is een aanwijzing voor de relatieve kracht van de mechanismen.

Presentatie in de begroting

2.4. In verband met het bovenstaande is de presentatie van de mechanismen in kwestie in de begroting beperkt tot: i) posten pro memorie (11), aangevende de begrotingsgarantie, a) ten laste waarvan uitgaven van de Commissie in verband met het in gebreke blijven van ontvangers van leningen kunnen worden geboekt;

b) ten gunste waarvan inkomsten van de Commissie in verband met claims op ontvangers van leningen die niet aan hun verplichtingen voldoen, kunnen worden geboekt;

ii) bijlage II van de afdeling Commissie van de begroting van de Gemeenschappen: (11) Zo waren de posten pro memorie voor Euratom-leningen in de begroting 1981 : uitgaven : artikel 3.2.9, inkomsten : artikel 9.4.1.

gegevens over de opgenomen en verstrekte leningen en het beheer daarvan zijn, overeenkomstig artikel 73, lid 5, van het Financieel Reglement van 21 december 1977 (12), in deze bijlage opgenomen.

Voorstellen van de Commissie tot integratie in de begroting

2.5. In 1978 heeft de Commissie voorstellen (13) bij de Raad ingediend, met het doel het Financieel Reglement van 21 december 1977 dat op de algemene begroting van toepassing is, te wijzigen, en daarbij de presentatie van de opgenomen en verstrekte leningen in de begroting te verbeteren. Bij een bestudering van de manier waarop momenteel de opgenomen en verstrekte leningen, zoals geschetst in punt 2.4 in de begroting worden gepresenteerd, was de Commissie van mening dat vanuit het standpunt van de begrotingsautoriteiten deze methode niet resulteerde in de vereiste doorzichtigheid ten aanzien van de terugbetaling van de geleende en de uitgeleende gelden en de betaling van de kosten, en dat, gezien vanuit het standpunt van de kredietinstellingen, de methode niet bepaalde hoe de door de Gemeenschap gegeven garantie om aan de aangegane verplichtingen uit eigen middelen te voldoen, zou functioneren.

2.6. De Commissie adviseerde in haar voorstel de algemene begroting in twee delen te splitsen.

Deel I zou dan de posten pro memorie blijven bevatten, ten einde uitgaven te registreren die niet worden gedekt door betalingen van de ontvangers van leningen en eventuele inkomsten te boeken die voortvloeien uit de uitoefening door de Commissie van haar recht om op te treden tegen wanbetalers.

Deel II zou dan de volgende gegevens voor het begrotingsjaar in kwestie, het lopende begrotingsjaar en het daaraan voorafgaande begrotingsjaar bevatten: i) de jaarlijkse bedragen van de opgenomen en in verband daarmee verstrekte leningen,

ii) de jaarlijkse aflossingen aan de Gemeenschap en door de Gemeenschap aan de kredietinstellingen,

iii) de jaarlijkse rentebedragen betaald of verschuldigd aan de Gemeenschap en door de Gemeenschap betaald of verschuldigd aan de kredietinstellingen,

iv) de jaarlijkse termijnen ter dekking van de door de Gemeenschap gemaakte kosten van uitgifte en de sommen die jaarlijks aan de Gemeenschap verschuldigd zijn ter dekking van de kosten van het beheer van deze verrichtingen voor het opnemen en verstrekken van leningen, alsmede, aan de uitgavenzijde, betaling van dezelfde bedragen die door de Gemeenschap betaalbaar of verschuldigd zijn.

Het opnemen in deel II van de algemene begroting van de bedragen die betrekking hebben op de verrichtingen voor het opnemen en verstrekken van leningen alsmede de betaling van aflossingen op de hoofdsom en van renten zou, binnen de door de Raad in de basisverordeningen vastgelegde limieten, jaarlijks de machtiging vormen voor het opnemen en verstrekken van leningen, aflossen op de hoofdsom en betalen van rente en bijkomende kosten.

In haar advies heeft de Rekenkamer het voorstel van de Commissie ondersteund, al heeft zij om enkele wijzigingen in de tekst (14) verzocht.

De Raad heeft tot nu toe nog geen beslissing over het voorstel van de Commissie genomen.

HOOFDSTUK 3 BESCHRIJVING VAN DE MECHANISMEN

Samenvatting

3.1. Dit hoofdstuk geeft een beschrijving van de doelstellingen van elk van de mechanismen en de voorwaarden die van toepassing zijn op de krachtens zo'n mechanisme opgenomen en verstrekte leningen.

Doelstellingen van de mechanismen

Mechanisme voor de betalingsbalansleningen

3.2. In de tweede helft van 1973 en in 1974 had een aantal Lid-Staten, als gevolg van de stijging van (12) PB nr. L 356 van 31.12.1977. (13) PB nr. C 160 van 6.7.1978. (14) Aan de Raad verzonden op 27 juli 1978 ; gepubliceerd in PB nr. C 139 van 5.6.1979. de aardolieprijzen, problemen met de betalingsbalans. Om deze moeilijkheden te verzachten en de situatie rond de betalingsbalans te verbeteren, besloot de Commissie in 1975 een nieuw financieel mechanisme in te stellen, waarbij de Commissie namens de Gemeenschap leningen zou opnemen, hetzij rechtstreeks bij derde landen of bij financiële instellingen, hetzij op de internationale kapitaalmarkt, en vervolgens deze gelden tegen identieke voorwaarden zou doorlenen aan de Lid-Staten die daarom vroegen. Als tegenprestatie zouden de begunstigde Lid-Staten zich dan verplichten te voldoen aan een reeks voorwaarden voor economisch beleid, die door de Raad waren vastgesteld en bedoeld waren om hun betalingsbalans te verbeteren.

3.3. Het nieuwe, in 1981 ingevoerde mechanisme voor betalingsbalansleningen volgt dezelfde principes als dat van 1975, maar verschilt ervan in enkele technische punten. Deze verschillen zijn onder meer : een plafond van 6 miljard Ecu aan totaal cumulatief geleend bedrag, de mogelijkheid van aflossing van de lening in termijnen en de opneming van een clausule voor vervroegde aflossing in de overeenkomst inzake de lening. De doelstellingen van het mechanisme blijven echter in wezen dezelfde.

Mechanisme voor de Euratom-leningen

3.4. De doelstelling van het in 1977 ingevoerde mechanisme voor Euratom-leningen was de financiering van de ontwikkeling van kernenergie voor de opwekking van elektriciteit, zodat de afhankelijkheid van de Gemeenschap van externe energiebronnen zou kunnen worden verminderd. Gezien de omvangrijke financiële middelen die nodig zijn om de kernenergie te helpen ontwikkelen en in het bijzonder voor het plaatsen van de noodzakelijke basisinstallaties, heeft de Raad besloten dat de Gemeenschap voor het lenen van gelden een beroep moest doen op de kapitaalmarkt. Deze bedragen moesten vervolgens worden doorgeleend aan ondernemingen in de vorm van leningen ter financiering van projecten in verband met de industriële opwekking van elektriciteit in kerncentrales en industriële installaties voor de splijtstofcyclus.

Mechanisme voor de NCI-leningen

3.5. Het mechanisme voor de NCI-leningen, dat in 1987 door de Raad is ingesteld, had tot doel investeringsprojecten in de Gemeenschap te bevorderen en zodoende bij te dragen tot een toenemende convergentie en integratie van het economisch beleid van de Lid-Staten. De investeringsprojecten in de sectoren energie, industrie en infrastructuur moesten overeenstemmen met communautaire prioriteiten en de regionale dispariteiten verminderen en de werkgelegenheidssituatie verbeteren.

3.6. Na de aardbeving van november 1980 in Italië (15) en die van februari en maart 1981 in Griekenland (16) besloot de Raad het bestaande besluit van 1978 inzake het NCI uit te breiden met de mogelijkheid leningen te verstrekken bestemd voor het herstel van de produktiemiddelen en de wederopbouw van de economische en sociale infrastructuur in de in Italië en Griekenland door aardbevingen getroffen gebieden. Deze NCI-leningen voor projecten in de door aardbevingen getroffen gebieden in Italië en Griekenland profiteren automatisch van een jaarlijkse rentesubsidie van 3 % voor een maximale periode van twaalf jaar.

Overeenkomstig het besluit van de Raad van 1978 betreffende het NCI, heeft de Commissie in 1980 de Raad voorgesteld het NCI-mechanisme voort te zetten. In 1981 is de Raad, na de NCI-activiteiten overeenkomstig het besluit van 1978 onder de loep genomen te hebben, hiermee in principe akkoord gegaan. In maart 1982 heeft de Raad de Commissie gemachtigd leningen aan te gaan tot een bedrag van 1 miljard Ecu ter financiering van NCI-leningen.

Rentesubsidies in het kader van het EMS

3.7. De resolutie van de Raad van 5 december 1978 betreffende de invoering van het Europees Monetair Stelsel (EMS) bevatte maatregelen die genomen moesten worden om de economieën van de minder welvarende Lid-Staten te versterken. De Commissie werd verzocht (17) een voorstel in te dienen voor het verlenen van rentesubsidies van 3 % voor NCI- en EIB-leningen, op voorwaarde dat de contante waarde van deze subsidies, verdeeld in jaarlijkse tranches van 200 miljoen Ecu, voor een periode van vijf jaar een totaal van 1 miljard Ecu niet overschrijden. De Raad nam in augustus 1979 een besluit over de invoering van de rentesubsidies in het kader van het EMS. Overwogen werd dat de kostenverlaging voor de ontvangers van NCI- en EIB-leningen, dank zij de verlening van de rentesubsidies, de investeringen in de minder welvarende Lid-Staten die werkelijk en ten volle aan het Euro- (15) Besluit 81/19/EEG van de Raad van 20 januari 1981, PB nr. L 37 van 10.2.1981, betreffende de buitengewone hulp van de Gemeenschap ten behoeve van de wederopbouw van de in november 1980 in Italië door een aardbeving getroffen gebieden. (16) Besluit 81/1013/EEG van de Raad van 14 december 1981, PB nr. L 367 van 23.12.1981, betreffende de buitengewone hulp van de Gemeenschap ten behoeve van de wederopbouw van de in februari/maart 1981 in Griekenland door aardbevingen getroffen gebieden. (17) De Europese Raad heeft de Instellingen van de Gemeenschap (door het inzetten van het NCI alsmede de EIB) ook verzocht gedurende een periode van vijf jaar tot een bedrag van maximaal 1 miljard ERE leningen beschikbaar te stellen aan de minder welvarende Lid-Staten die werkelijk en ten volle aan het Europees Monetair Stelsel deelnemen. pees Monetair Stelsel deelnamen, te weten Italië en Ierland (18), zou stimuleren.

Evenals voor de NCI-leningen moeten de projecten die voor de rentesubsidies in het kader van het EMS in aanmerking willen komen, de vermindering van de regionale dispariteiten en verbetering van de werkgelegenheidssituatie tot doel hebben.

Voorwaarden die op de mechanismen van toepassing zijn

3.8. In de besluiten van de Raad waarbij de mechanismen (voor betalingsbalans-, NCI- en Euratom-leningen) werden ingesteld, zijn de voorwaarden opgesomd die op deze mechanismen van toepassing zijn. Gemakshalve is de beschrijving van deze voorwaarden niet afzonderlijk per mechanisme opgezet, maar onder verwijzing naar de globale toepasselijke voorwaarden. Deze gegevens zijn opgenomen in tabel 3.1.

Principe van overeenstemming: Voor de drie leningsmechanismen leent de Commissie, namens de Gemeenschap, gelden met als enig doel, deze gelden uit te lenen aan derden. De Commissie mag voor elk afzonderlijk mechanisme slechts gelden lenen ten belope van het bedrag van de leningen die zij verstrekt. Aldus bestaat er voor elk mechanisme directe overeenstemming tussen het totaal van het geleende en van het uitgeleende bedrag.

Plafond: De Raad stelt de maximale omvang vast van de opgenomen leningen krachtens elk van deze leningsmechanismen, en per definitie bepaalt dit plafond als gevolg van het principe van overeenstemming tevens de omvang van de verstrekte leningen. Sinds 1975 zijn deze limieten voor het aangaan van leningen door de Raad verhoogd. Het plafond voor de leningen in het kader van de ondersteuning van de betalingsbalans die in het kader van het mechanisme van 1981 mogen worden opgenomen, is bij voorbeeld vastgesteld op 6 miljard Ecu in hoofdsom, terwijl dit krachtens het mechanisme van 1975 nog 2 291 miljoen Ecu (3 miljard US $, tegen de koers van 31 december 1980) voor hoofdsom en interesten bedroeg. Bovendien berust het plafond van 1981 op het totaal uitstaande bedragen, terwijl het plafond van 1975 berustte op de totale gecumuleerde opgenomen leningen.

Het maximaal mogelijke bedrag van de krachtens elk van de mechanismen te verstrekken leningen, dat zelf wordt bepaald door het totaal van de door de Raad goedgekeurde op te nemen leningen, beliep per 31 december 1981: >PIC FILE= "T0035537">

De bovenstaande plafonds betekenen absolute, door de Raad goedgekeurde limieten voor het totale gecumuleerde bedrag aan opgenomen leningen per mechanisme, met uitzondering van het mechanisme voor betalingsbalansleningen van 1981, dat uitgaat van het totale uitstaande bedrag aan opgenomen leningen.

Communautaire financiering van projecten: Tot 31 december 1981 hadden vrijwel alle projecten waarvoor een NCI- of Euratom-lening was verstrekt, ook een EIB-lening ontvangen, hoewel het ontvangen van de laatste geen vereiste is voor het ontvangen van de eerste.

Garanties: Er moeten overheids- en/of particuliere waarborgen worden verkregen voor de te verstrekken leningen, behalve voor die welke krachtens het mechanisme voor de betalingsbalansleningen worden verstrekt. De garantie van de Gemeenschap voor de door haar opgenomen leningen is al besproken in punt 2.3.

Rentepercentage: Voor de mechanismen voor betalingsbalans- en Euratom-leningen moeten de voorwaarden t.a.v. de betaling van aflossingen en interesten identiek zijn. Afsluitingskosten en lopende kosten van deze verrichtingen komen rechtstreeks ten laste van de ont- (18) Besluit 79/691/EEG van de Raad van 3 augustus 1979, PB nr. L 200 van 8.8.1979. >PIC FILE= "T0035538"> vanger van de lening. Voor de leningen krachtens het NCI-mechanisme dienen de voorwaarden inzake de aflossing van de hoofdsom, inzake de rentevoet en inzake de betaling van de rente zodanig te worden vastgesteld dat de kosten in verband met het opnemen en het verstrekken van de leningen gedurende de looptijd van de opgenomen en de verstrekte leningen gedekt zijn.

Rentesubsidies: a) NCI-leningen en EIB-leningen (25) (uitsluitend die aan Italië en Ierland (26) kunnen profiteren van gekapitaliseerde rentesubsidies van 3 %, te financieren uit de begroting van de Gemeenschap in het kader van het Europees Monetair Stelsel.

b) NCI-leningen en EIB-leningen aan Italië voor de door een aardbeving getroffen gebieden profiteren gedurende een periode van twaalf jaar automatisch van een jaarlijkse rentesubsidie van 3 %, die gefinancierd wordt uit de begroting van de Gemeenschap (27).

c) NCI-leningen en EIB-leningen aan Griekenland ten behoeve van de door aardbevingen getroffen gebieden, profiteren gedurende een periode van maximaal twaalf jaar van een jaarlijkse rentesubsidie van 3 %, die uit de communautaire begroting wordt gefinancierd (28).

Voor Euratom-leningen en betalingsbalansleningen worden geen rentesubsidies verleend.

3.9. De voornaamste voorwaarden die van toepassing zijn op de in dit verslag behandelde leningsmechanismen alsmede aanduiding van de administratieve verantwoordelijkheid voor de opgenomen en verstrekte leningen staan vermeld in tabel 3.1 (blz. 12).

HOOFDSTUK 4 BESLUITVORMINGSPROCEDURES : LENINGEN EN RENTESUBSIDIES

Samenvatting

4.1. De door de Raad voor te verstrekken leningen vastgestelde besluitvormingsprocedures verschillen van het ene leningsmechanisme tot het andere. Aangezien bepaalde aspecten van deze procedures voor meer dan een mechanisme kunnen gelden, is het toch nuttig afzonderlijk de procedures te schetsen die voor elk van de mechanismen gelden.

De leningen die de Commissie opneemt zijn een gevolg van een besluit van de Raad, de Commissie of de EIB om een lening te verstrekken ; de procedures voor het opnemen van leningen komen in hoofdstuk 5 aan de orde.

De basis voor de besluitvormingsprocedures betreffende de te verstrekken leningen is in wezen tweeledig. In de eerste plaats worden in het besluit van de Raad tot invoering van het mechanisme de administratieve, beheerstechnische en financiële verantwoordelijkheden vastgelegd. In de tweede plaats wordt in de bilaterale samenwerkingsovereenkomsten tussen de Commissie en haar agenten, met name de EIB, de praktische uitvoering van de besluiten van de Raad geregeld.

Mechanisme voor de leningen ter ondersteuning van de betalingsbalans

4.2. De besluitvormingsprocedures voor dit mechanisme worden omschreven in a) Verordening (EEG) nr. 397/75 van de Raad (29), voor de in de periode van 1975 t/m 1980 verstrekte leningen,

b) Verordening (EEG) nr. 682/81 van de Raad (30) voor de nieuwere leningen.

Hoewel het mechanisme van 1981 in bepaalde opzichten verschilt van dat van 1975, blijken de basisbesluitvormingsprocedures, zoals in de verordeningen van de Raad vastgelegd, onveranderd. Aangezien tot 31 december 1981 nog geen betalingsbalansleningen krachtens het mechanisme van 1981 waren verstrekt, heeft de onderstaande beschrijving van de procedures betrekking op de in 1976 en 1977 krachtens het mechanisme van 1975 aan Italië en Ierland verstrekte leningen.

Rol van de Commissie

4.3. De procedures die de Commissie voorafgaande aan het besluit van de Raad om een lening (25) Verordening (EEG) nr. 1736/79 van de Raad van 3 augustus 1979, PB nr. L 200 van 8.8.1979. (26) Besluit 79/691/EEG van de Raad van 3 augustus 1979 ter uitvoering van Verordening (EEG) nr. 1736/ 79 van de Raad, PB nr. L 200 van 8.8.1979. (27) Besluit (EEG) 81/19/EEG van de Raad (artikel 3) van 20 januari 1981, PB nr. L 137 van 10.2.1981. (28) Besluit 81/1013/EEG van de Raad (artikel 3) van 14 december 1981, PB nr. L 367 van 23.12.1981. (29) PB nr. L 46 van 20.2.1975. (30) PB nr. L 73 van 19.3.1981. >PIC FILE= "T0035539"> te verstrekken, heeft gevolgd, bestonden uit het voeren van onderhandelingen en het doen van voorstellen aan de Raad betreffende: a) de voorwaarden van de lening : ten aanzien van de hoofdsom en de rentevoet dienen voor de op te nemen en de te verstrekken lening dezelfde voorwaarden te gelden;

b) de voorwaarden inzake het economisch beleid die op het verstrekken van de lening van toepassing moeten zijn.

Voorwaarden

4.4. Het Directoraat-generaal Economische en financiële zaken (DG II) van de Commissie heeft voor de leningen die in de jaren 1976 en 1977 krachtens het mechanisme van 1975 zijn opgenomen de onderhandelingen met de kredietinstellingen gevoerd. Na afsluiting van deze onderhandelingen heeft de Commissie aan het Monetair Comité (31) verzocht advies over de voorwaarden uit te brengen. Met inachtneming van het resultaat van deze raadpleging heeft de Commissie haar officiële voorstel betreffende de voorwaarden van de lening aan de Raad voorgelegd. Wanneer de Raad de voorwaarden unaniem goedkeurde, machtigde zij vervolgens de Commissie om, namens de Gemeenschap, de overeenkomsten voor het opnemen en het verstrekken van de leningen te sluiten met respectievelijk de kredietinstellingen en de vertegenwoordigers van de desbetreffende Lid-Staten. In tegenstelling tot de besluitvormingsprocedures voor de mechanismen voor de Euratom- en de NCI-leningen die in dit hoofdstuk besproken zullen worden, is het mechanisme voor de betalingsbalansleningen het enige waarbij de Raad, en niet de Commissie of de EIB, over elke afzonderlijke lening beslist.

Voorwaarden voor een economisch beleid

4.5. De uitdrukkelijke bedoeling van het leningmechanisme ter ondersteuning van de betalingsbalans was, de Lid-Staten te helpen de problemen als gevolg van de voortdurende stijging van de prijzen voor aardolieprodukten op te lossen. Een Lid-Staat aan wie een betalingsbalanslening werd verstrekt, verplichtte zich te voldoen aan bepaalde voorwaarden ten aanzien van zijn economisch beleid die als een conditie voor het verstrekken van de lening werden beschouwd.

Evenals dat het geval was met de onderhandelingen over de voorwaarden van de leningen, was DG II verantwoordelijk voor het opstellen van het voorstel voor de voorwaarden t.a.v. het economisch beleid. Eerst werd nog het Monetair Comité om advies gevraagd en daarna werd het voorstel door de Commissie bij de Raad ingediend. De Raad besliste in principe over het voorstel van de Commissie op dezelfde dag als waarop hij besliste over de verstrekking van de lening en over de voorwaarden van de lening.

De Commissie kreeg de taak om, in samenwerking met het Monetair Comité, periodiek na te gaan of het economisch beleid van de Lid-Staat wel in overeenstemming was met de overeengekomen voorwaarden voor de betalingsbalanslening (32).

Mechanisme voor de Euratom-leningen

4.6. De procedures met betrekking tot de beslissingen over Euratom-leningen zijn vastgelegd in de volgende stukken, waarin de verantwoordelijkheden van respectievelijk de Raad, de Commissie en de EIB worden afgebakend: a) Besluit 77/270/Euratom van de Raad van 29 maart 1977, waarbij de Commissie wordt gemachtigd tot het aangaan van leningen ten einde een bijdrage te leveren tot de financiering van kerncentrales en van industriële installaties voor de splijtstofcyclus (33);

b) richtsnoeren van de Raad van 29 maart 1977 voor de Commissie, die zijn opgenomen in de notulen van de vergadering van de Raad van 29 maart 1977;

c) samenwerkingsovereenkomst (34) tussen de Commissie en de EIB betreffende de praktische uitvoering van het besluit van de Raad en van de richtsnoeren.

Mededeling van investeringen

4.7. Krachtens de meldingsprocedure als bedoeld in de artikelen 41 t/m 44 van het Euratom-Verdrag, stelt een onderneming wiens industriële activiteiten genoemd worden in de lijst van bijlage II van het Verdrag (35) de Commissie (en ter informatie de Lid-Staat op wiens grondgebied de voorgenomen investering zal plaatsvinden), op de hoogte van investeringsprojecten die verband houden met nieuwe installaties en ook met vervangingen en verbouwingen. Het Directoraat-generaal Energie (DG (31) Ingesteld bij artikel 105, lid 2, van het EEG-Verdrag. (32) Artikel 6 van Verordening (EEG) nr. 398/75 van de Raad van 17 februari 1975, PB nr. L 46 van 20.2. 1975. (33) PB nr. L 88 van 6.4.1977. (34) Brief van de EIB van 5 augustus 1977 en antwoordschrijven van de Commissie van 11 oktober 1977. (35) In bijlage II van het Euratom-Verdrag worden onder meer "kernreactoren van elk type en voor elk doel" genoemd. XVII) van de Commissie onderzoekt de voorgestelde investering, en brengt aan de Commissie advies uit. Nadat zij de onderneming geraadpleegd heeft, stelt zij de Lid-Staat in kwestie op de hoogte van haar mening.

Aanvraag voor een Euratom-lening

4.8. Wanneer een bepaalde onderneming de mogelijkheid overweegt een deel van haar investeringen via een Euratom-lening te financieren, vinden er besprekingen plaats tussen DG XVII (Energie), DG XVIII (Krediet en investeringen), de EIB en de eigen bankiers van de aanvrager. Wanneer de onderneming dan officieel een aanvraag voor een Euratom-lening indient, legt de Commissie het project in overeenstemming met de punten 2 en 3 van de samenwerkingsovereenkomst voor advies voor aan de EIB.

Ontvankelijkheidscriteria

4.9. De criteria die worden aangelegd om de ontvankelijkheid van de projecten voor een Euratom-lening te beoordelen, zijn opgenomen in Besluit 77/270/Euratom van de Raad van 29 maart 1977 en de richtsnoeren van de Raad voor de Commissie (36). a) Beleidscriteria:

Het project moet i) aan de Commissie worden gemeld overeenkomstig de procedures als bedoeld in de artikelen 41 t/m 44 van het Euratom-Verdrag;

ii) naar het oordeel van de Commissie, voldoen aan de doelstellingen en de criteria van het communautair energie- en milieubeleid;

iii) betrekking hebben op de industriële produktie van elektriciteit in kerncentrales en op industriële installaties voor de splijtstofcyclus;

iv) in overeenstemming zijn met het mededingingsbeleid van de Gemeenschap.

Projecten waarbij meer dan één Lid-Staat is betrokken, genieten voorrang.

b) Financiële criteria: i) De onderneming die voor het project verantwoordelijk is, moet naar het oordeel van de Commissie, en gezien het advies van de EIB, financieel gezond zijn.

ii) Er moeten eersterangs waarborgen en zekerheden beschikbaar zijn.

iii) Euratom-leningen worden beperkt tot 20 % van de totale kosten van een project.

iv) Aangezien een project voor de ontwikkeling van kernenergie vaak zowel een Euratom- als een EIB-lening ontvangt, is het mogelijk dat een maximumpercentage voor de totale financiering van een project door de Gemeenschap wordt vastgesteld.

Deze criteria worden nog aangevuld met de eigen criteria van de EIB die zij bij het bestuderen van het project aanlegt. De conclusies van de analyse van de EIB worden neergelegd in de aanbeveling die deze aan de Commissie doet.

Rol van de EIB

4.10. De EIB ontvangt een aanvraag voor een Euratom-lening hetzij via de Commissie, hetzij rechtstreeks als onderdeel van een tot de EIB gerichte financieringsaanvraag. In het laatste geval dient de EIB de Commissie in te lichten.

De samenwerkingsovereenkomst voor Euratom-leningen bepaalt dat de EIB bij de evaluatie van een project voor een Euratom-lening dezelfde financiële, economische en technische criteria moet aanleggen als zij doet wanneer zij datzelfde project beoordeelt voor een EIB-lening. Deze EIB-criteria zijn echter niet opgenomen in de samenwerkingsovereenkomst.

De EIB heeft twee maanden de tijd om aan de Commissie een aanbeveling te doen over een Euratom-lening voor een bepaald project. Over het algemeen is of wordt aan een project waarvoor een Euratom-lening wordt verstrekt, ook een EIB-lening toegekend.

Rol van de Commissie

Gezamenlijke groep Commissie/EIB

4.11. Het advies van de EIB over een project voor een Euratom-lening wordt onder de loep genomen door de Gezamenlijke groep Commissie/EIB. Deze permanente werkgroep is door de Commissie in 1975 opgericht voor het onderhouden van de steeds groeiende contacten tussen haar en de EIB. Zij fungeert als adviesorgaan van de Commissie, en hoewel haar adviezen een niet-bindend karakter hebben, speelt zij niettemin een sleutelrol in het besluitvormingsproces binnen de Commissie. (36) Notulen van de vergadering van de Raad van 29 maart 1977, betreffende de uitvoering van Besluit 77/270/Euratom van de Raad.

De groep bestaat uit vertegenwoordigers van achttien directoraten-generaal van de Commissie, onder wie de financieel controleur van de Commissie. DG II treedt op als voorzitter en als secretaris van de werkgroep.

Zij bespreekt alle projecten die de Commissie door de EIB worden voorgelegd voor een advies van de Commissie, zoals het geval is met de EIB-leningen overeenkomstig artikel 21 van de statuten van de EIB, een beslissing van de Commissie over een Euratom-lening, een ontvankelijkheidsbeslissing inzake NCI-leningen en rentesubsidies in het kader van het EMS.

De Gezamenlijke groep Commissie/EIB houdt, als regel, geen notulen van haar vergaderingen bij. Indien echter binnen de groep over een project verschillend wordt gedacht, ontvangen de leden van de groep de schriftelijke standpunten van de directoraten-generaal in kwestie.

De besluitvormingsprocedures van de Commissie, nadat eenmaal het advies van de Gezamenlijke groep over een project is ontvangen, verschillen al naar gelang van het mechanisme in kwestie : EIB-lening, NCI-lening, of rentesubsidie in het kader van het EMS.

Commissiebeslissing over Euratom-lening

4.12. Wanneer de Gezamenlijke groep Commissie/EIB na bestudering van het advies van de EIB en bespreking van het project uit de respectieve gezichtspunten eenstemmig besluit een gunstig advies uit te brengen over een Euratom-lening voor het project, keurt de Commissie het goed volgens de "schriftelijke procedure", ingeleid door DG XVIII. Het voorstel van DG XVIII aan de Commissie omvat: a) een beschrijving van het project,

b) de aanbeveling van de EIB,

c) een verwijzing naar het advies van de Gezamenlijke groep.

Indien de meningen in de Gezamenlijke groep verdeeld blijven, wordt de beslissing in een vergadering van de Commissie genomen. Nadat de Commissie heeft besloten de lening te verstrekken, is DG XVIII gemachtigd de noodzakelijke leningen aan te gaan.

Mechanisme voor de NCI-leningen

4.13. De procedures voor de beslissingen over het verstrekken van een lening krachtens het NCI-mechanisme van 1978 liggen vast in onderstaande documenten, waarin de respectieve verantwoordelijkheden van de Raad, de Commissie en de EIB zijn afgebakend: a) Besluit 78/870/EEG van de Raad van 16 oktober 1978 (37),

b) Statuten van de Europese Investeringsbank (38),

c) Samenwerkingsovereenkomst van 27 november 1978 tussen de EIB en de Commissie, inclusief de toelichting in de bijlage van de overeenkomst van dezelfde datum.

Aan NCI- en EIB-leningen (39) voor ontvankelijke projecten in Italië en Ierland (40) kunnen, in het kader van het EMS, rentesubsidies van 3 % worden verleend. Deze subsidies, die uit de communautaire begroting worden gefinancierd, zijn in 1979 ingesteld en de jaarlijkse kredieten ervoor zijn op 200 miljoen ERE vastgesteld. De procedures voor deze subsidies worden in de punten 4.24 t/m 4.34 behandeld.

4.14. De invoering door de Raad (in 1980 en 1981) van NCI-leningen voor projecten in de door aardbevingen getroffen gebieden van Italië en Griekenland, heeft aan het NCI-mechanisme een nieuwe dimensie toegevoegd. Hoewel de verdeling van de taken voor deze leningen tussen de Commissie en de EIB onveranderd bleef, zijn er verschillen in de besluitvormingsprocedures. Deze verschillen ten opzichte van de procedures voor het NCI-lenings-mechanisme van 1978 komen in punt 4.23 aan de orde.

Voor deze leningen wordt gedurende maximaal twaalf jaar een jaarlijkse rentesubsidie van 3 % verleend. De voor deze interestsubsidies bestaande verschillen in procedures, vergeleken met die voor de rentesubsidies in het kader van het EMS, worden uiteengezet in de punten 4.35 en 4.36.

Aanvraag voor een NCI-lening

4.15 Alle aanvragen voor een NCI-lening worden, hetzij rechtstreeks, hetzij via de Commissie of de Lid-Staat aan de EIB voorgelegd. De Commissie ontvangt vervolgens van de EIB het verzoek om een beslissing over de ontvankelijkheid van het project voor een NCI-lening.

Ontvankelijkheidscriteria

4.16. In artikel 2 van het besluit van de Raad betreffende het NCI wordt bepaald dat de Raad met (37) PB nr. L 298 van 25.10.1978. (38) Protocol betreffende de Statuten van de Europese Investeringsbank, EEG-Verdrag. (39) Verordening (EEG) nr. 1736/79 van de Raad van 3 augustus 1979, PB nr. L 200 van 8.8.1979. (40) Besluit 79/691/EEG van de Raad van 3.8.1979 houdende toepassing van Verordening (EEG) nr. 1736/79, PB nr. L 200 van 8.8.1979. eenparigheid van stemmen goedkeuring voor tranches van de NCI-leningen verleent en de richtsnoeren vaststelt in overeenstemming waarmee de Commissie beslist over de ontvankelijkheid van de projecten voor NCI-leningen. De ontvankelijkheidsrichtsnoeren van de Raad die zijn vastgesteld voor het opnemen van de twee tranches van in totaal 1 miljard Ecu die tot nu toe (31 december 1981) voor het NCI zijn goedgekeurd, waren: a) De investering moet in overeenstemming zijn met de communautaire regelingen welke op het betreffende gebied van toepassing zijn.

b) De investering moet een bijdrage leveren tot de oplossing van de belangrijkste structurele problemen van de Gemeenschap en in het bijzonder tot de vermindering van de regionale dispariteiten in de Gemeenschap en de verbetering van de werkgelegenheidssituatie.

Naast deze ontvankelijkheidscriteria besliste de Raad ook nog ten aanzien van elke op te nemen tranche welke soorten investeringen in de sector van de energie, infrastructuur en industrie (41) een NCI-lening kregen.

Rol van de Commissie

Gezamenlijke groep

4.17. Alle verzoeken om een beslissing over de ontvankelijkheid van een project voor een NCI-lening die de Commissie (DG II) voorgelegd krijgt van de EIB, worden bij de Gezamenlijke groep Commissie/EIB voor advies ingediend ; in deze groep heeft men DG XVI (Regionaal beleid) en DG XVII (Energie) in het bijzonder de bestudering van de projecten in respectievelijk de sector infrastructuur en de sector energie toevertrouwd.

In de periode van 1979 t/m 1981 is het verzoek van de EIB aan de Commissie om een beslissing over de ontvankelijkheid van een project voor een NCI-lening vaak voorafgegaan door een verzoek van de EIB aan de Commissie om advies betreffende een EIB-lening voor hetzelfde project.

4.18. Afgezien van de inlichtingen die individuele directoraten-generaal van de Commissie mogelijk als gevolg van hun regelmatige contacten met nationale overheden en organisaties binnen de Lid-Staten hebben verkregen, vormen twee basisdocumenten, die door de EIB aan DG II ter hand worden gesteld, de basis voor de beoordeling van een project door de werkgroep. Dit zijn: a) het inlichtingenblad van de EIB voor de Commissie, waarin het advies van deze laatste wordt ingewonnen over een EIB-lening voor een project. In dit inlichtingenblad wordt een algemene beschrijving van het project gegeven;

b) de nota van de EIB aan de Commissie, waarin deze laatste voor hetzelfde project gevraagd wordt om een beslissing ten aanzien van de ontvankelijkheid voor een NCI-lening.

In deze nota wordt: i) in het kort de omschrijving van het project bijgewerkt (bij voorbeeld wijzigingen in het schema voor de voltooiing van het project, veranderingen enz.);

ii) vermeld waarom de EIB van mening is dat het project voor een NCI-lening ontvankelijk is;

iii) een schets gegeven van het algemeen financieringsschema, door aan te geven welke percentages de EIB, het NCI, andere communautaire fondsen en overheidsfondsen aan de financiering deelnemen;

iv) het bedrag van de reeds voor dit project verstrekte EIB-leningen vermeld.

Beslissing van de Commissie over de ontvankelijkheid

4.19. In artikel 2 van het besluit van de Raad van 1978 wordt bepaald dat de Commissie beslist over de ontvankelijkheid van de projecten voor NCI-leningen in overeenstemming met de richtsnoeren van de Raad voor de ontvankelijkheid (zie punt 4.16). Indien de Gezamenlijke groep een gunstig advies uitbrengt over een project, neemt het lid van de Commissie dat verantwoordelijk is voor het Directoraat-generaal Economische en financiële zaken namens de Commissie de beslissing over de ontvankelijkheid voor het NCI. Indien er geen eenstemmigheid heerst in de groep, wordt het project in een vergadering van de Commissie besproken en al dan niet goedgekeurd. (41) Artikel 2 van Besluit 79/486/EEG van de Raad van 14 mei 1979 ; PB nr. L 125 van 22.5.1979 en artikel 1 van Besluit 80/1103/EEG van de Raad van 25 november 1980, PB nr. L 326 van 2.12.1980.

Investeringen in de sector energie omvatten projecten die bijdragen tot een grotere onafhankelijkheid, zekerheid en diversificatie van de communautaire energievoorziening ; de investeringen verzekeren de ontwikkeling, de exploitatie, het vervoer en de opslag van energievoorraden, waarbij in het bijzonder aandacht zal worden besteed aan energiebesparing en de ontwikkeling van alternatieve energiebronnen.

Investeringen in de sector infrastructuur omvatten vervoer, telecommunicatie, landbouwvoorzieningen, waterleidingen en milieubescherming.

Investeringen in de sector industrie omvatten met het oog op toekomstige behoeften gebouwde fabrieken en woningen mits deze deel uitmaken van een samenhangend project voor economische en industriële ontwikkeling van regionaal belang.

Indien de beslissing van de Commissie over de ontvankelijkheid negatief uitvalt, mag de EIB geen NCI-lening ten behoeve van het project verstrekken ; luidt de beslissing positief, dan neemt de EIB de zaak in studie en beslist of en zo ja op welke voorwaarden de lening wordt verstrekt.

Rol van de EIB

4.20. Indien de Commissie een project ontvankelijk verklaart voor een NCI-lening, beslist de EIB of de lening al dan niet wordt verstrekt. De beslissing van de EIB wordt genomen overeenkomstig haar eigen statuten en de gebruikelijke criteria (42). Zij legt bij de bestudering van de projecten voor NCI-leningen dezelfde criteria aan als voor EIB-leningen.

Indien het project ontvankelijk is voor zowel een EIB- als een NCI-lening, bepaalt de EIB de passende financieringsvorm voor het project (43): a) uitsluitend voor een NCI-lening,

b) uitsluitend voor een EIB-lening,

c) een EIB- + een NCI-lening en de respectieve percentages daarvan.

Deze bepaling is belangrijk, want uitzonderingen van gering belang daargelaten, hebben alle projecten waarvoor tot 31 december 1981 een NCI-lening was verstrekt, ook een EIB-lening ontvangen.

4.21. De besluiten ten aanzien van de leningen worden genomen door de Raad van Bewind van de EIB, op voorstel van de Directie. De leden van de Raad van Bewind worden benoemd door de Lid-Staten (44) ; ook de Commissie wijst een bewindvoerder aan. Indien de Directie van de EIB besluit een NCI-lening voor een project dat de Commissie reeds ontvankelijk heeft verklaard niet aan de Raad van Bewind aan te bevelen, wordt de Commissie door de EIB van dit besluit op de hoogte gebracht. De Commissie kan dan overleg plegen met de EIB en een ambtenaar opdracht geven de dossiers in te zien. De Directie behoudt echter het recht haar standpunt te handhaven (45). Voor zover de Rekenkamer bekend is, heeft deze situatie zich op 31 december 1981 nog nooit voorgedaan. Wanneer de EIB wel besluit een NCI-lening te verstrekken, wordt de leningsovereenkomst zowel door de EIB als door de Commissie ondertekend.

4.22. In punt 3.1 van de toelichting in de bijlage van de samenwerkingsovereenkomst, wordt overeenkomstig de bepalingen van het besluit van de Raad inzake het NCI erkend dat de Commissie bepaalt of al dan niet projecten ontvankelijk zijn. Tevens wordt echter bepaald dat aangezien de EIB de afzonderlijke projecten bestudeert en ze met de potentiële ontvangers van de leningen afwerkt, het soepel functioneren van het NCI-mechanisme afhankelijk is van de omstandigheid of de diensten van de EIB in staat zijn a priori na te gaan of de voor NCI-leningen ingediende projecten wel ontvankelijk zijn. De EIB heeft derhalve binnen het raam van de voorwaarden van de overeenkomst gezocht naar aanwijzingen, hoe de Commissie de ontvankelijkheidsrichtsnoeren van de Raad, te weten vermindering van de regionale dispariteiten en verbetering van de werkgelegenheidssituatie interpreteert door het soort project, de locatie en het gewenste sociale/economische effect van het project vast te stellen. De Commissie heeft deze criteria niet expliciet bekendgemaakt.

NCI-"aardbevings"-leningen

4.23. De procedures voor de "aardbevingsleningen" van het NCI zijn afgeleid van die welke voor het besluit inzake het NCI van 1978 zoals hierboven in de punten 4.13 t/m 4.22 is geschetst, gelden, namelijk : de Commissie neemt een besluit ten aanzien van de ontvankelijkheid en de EIB beslist of de lening al dan niet wordt verstrekt.

Momenteel, 31 december 1981, zijn slechts de NCI-leningen ten behoeve van de door de aardbeving in Italië getroffen gebieden het onderwerp geweest van een samenwerkingsovereenkomst betreffende de praktische uitvoering van het besluit van de Raad van 20 januari 1981.

Er is in feite sprake van twee samenwerkingsovereenkomsten: i) een overeenkomst tussen Italië, de EIB en de Commissie, gedateerd 3 februari 1981;

ii) een overeenkomst, gedateerd 30 maart 1981, tussen de EIB en de Commissie houdende aanvullingen op de bepalingen van de samenwerkingsovereenkomst betreffende het NCI van 27 november 1978 (zie punt 4.13).

Een van de aanvullende bepalingen van de samenwerkingsovereenkomst van 30 maart 1981 behelst dat, wanneer een project waarvoor de EIB reeds een NCI-lening heeft verstrekt nog geheel of gedeeltelijk onvoltooid is, het Italiaanse Ministerie van Financiën het recht heeft om, met toestemming van de EIB en de Commissie, hiervoor een ander project in de plaats te stellen. (42) Artikel 5 van Besluit 78/870/EEG van de Raad van 16 oktober 1978, PB nr. L 298 van 25.10.1978 en de samenwerkingsovereenkomst tussen de EIB en de Commissie van 27 november 1978, punt 9, toelichting op de samenwerkingsovereenkomst van 27 november 1978, punt 5.1. (43) Samenwerkingsovereenkomst van 27 november 1978, punt 10. (44) Statuut van de EIB, artikel 11, lid 2. (45) Punt 5.2 van de toelichting in de bijlage van de samenwerkingsovereenkomst.

Rentesubsidies in het kader van het Europees Monetair Stelsel

4.24. De besluitvormingsprocedures voor de rentesubsidies in het kader van het EMS zijn vastgesteld in de volgende documenten, waarin de verantwoordelijkheden van respectievelijk de Commissie, de EIB en de Lid-Staten zijn afgebakend. a) Verordening (EEG) nr. 1736/79 van de Raad van 3 augustus 1979 betreffende de subsidiëring van bepaalde leningen in het kader van het Europees Monetair Stelsel (46),

b) Besluit 79/691/EEG van de Raad van 3 augustus 1979 houdende toepassing van de onder (a) bedoelde verordening (47),

c) Samenwerkingsovereenkomst van 17 september 1979 tussen de Commissie en de EIB.

4.25. De Raad heeft besloten (48) dat Ierland en Italië voldeden aan de dubbele voorwaarde, namelijk dat zij de minst welvarende Lid-Staten zijn en werkelijk en ten volle medewerken aan de mechanismen van het Europees Monetair Stelsel. Derhalve hebben tot 31 december 1981 slechts voor ontvankelijke projecten in Italië en Ierland verstrekte EIB- en NCI-leningen een rentesubsidie in het kader van het EMS gekregen.

4.26. Om de selectie van de projecten die voor rentesubsidies in aanmerking komen, te vereenvoudigen, heeft de Raad besloten dat de Lid-Staten in overleg met de Commissie indicatieve programma's moesten opstellen waarin in het bijzonder het totale bedrag en de categorie van de beoogde investeringen moesten worden vermeld (49).

Om te voldoen aan deze voorwaarde hebben de Lid-Staten in kwestie (Italië en Ierland) hun regionale ontwikkelingsprogramma's voor de sector van de infrastructuur in eerste instantie aan de Commissie voorgelegd.

Ontvankelijkheidscriteria

4.27. De ontvankelijkheidsrichtsnoeren voor de rentesubsidies die zijn vastgesteld in artikel 5 van de Verordening (EEG) nr. 1736/79 van de Raad zijn: a) De investering moet in overeenstemming zijn met de communautaire regels welke op de betreffende sectoren van toepassing zijn.

b) De verstrekte leningen moeten worden geconcentreerd op de financiering van infrastructuurprojecten en -programma's.

c) De investering moet bijdragen tot de oplossing van de structurele problemen van de betrokken staat en, in het bijzonder, tot de vermindering van de regionale dispariteiten en de verbetering van de werkgelegenheidssituatie.

d) De investering moet voldoen aan de bepalingen van het Verdrag inzake de mededinging.

Tot op zekere hoogte zijn deze criteria in overeenstemming met die van de ontvankelijkheidsrichtsnoeren voor de NCI-leningen (zie punt 4.16).

Selectie van de projecten

4.28. De eerste voorselectie van de projecten wordt door de EIB uitgevoerd in overleg met de betrokken Lid-Staat.

Dit is in overeenstemming met artikel 4 van Verordening (EEG) nr. 1736/79 van de Raad waarin wordt bepaald:

"Verzoeken tot verlening van de bij deze verordening bedoelde rentesubsidies worden voor advies ingediend bij de Lid-Staat op het grondgebied waarvan het project zal worden uitgevoerd",

en met de clausule in de samenwerkingsovereenkomst, waarin wordt gezegd dat de EIB wanneer zij overeenkomstig haar statuten een aanvraag voor een lening ontvangt die betrekking heeft op een project dat op het eerste gezicht voor rentesubsidie in aanmerking komt, aan de Lid-Staat in kwestie zal vragen om advies over de lening en aan de Commissie om een beslissing over de ontvankelijkheid voor rentesubsidie (50).

Advies van de Lid-Staat

4.29. In aansluiting op deze voorselectie van projecten waarvan moet worden nagegaan of ze voor rentesubsidies in aanmerking kunnen komen, vraagt de EIB het advies van de Lid-Staat op het grondgebied waarvan het project zal worden uitgevoerd. In geval van gunstig advies van de Lid-Staat (51) verzoekt de EIB de Commissie om een beslissing over de ontvankelijkheid van het project. De verlening van een interestsubsidie is daarom afhankelijk van het gunstig advies van de Lid-Staat. (46) PB nr. L 200 van 8.8.1979. (47) PB nr. L 200 van 8.8.1979. (48) Besluit 79/691/EEG van de Raad van 3.8.1979, PB nr. L 200 van 8.8.1979. (49) Artikel 3 van Verordening (EEG) nr. 1736/79 van de Raad van 3 augustus 1979. (50) Artikel 6 van de samenwerkingsovereenkomst van 17 september 1979. (51) Artikel 5 van Verordening (EEG) nr. 1736/79 van de Raad van 3 augustus 1979, PB nr. L 200 van 8.8.1979.

Rol van de Commissie

Gezamenlijke groep

4.30. In geval van gunstig advies van de Lid-Staat, legt de EIB het project voor aan de Commissie, die een beslissing neemt over de ontvankelijkheid. Het project wordt bestudeerd door de Gezamenlijke groep die moet nagaan of het voldoet aan de ontvankelijkheidscriteria. In haar verzoek aan de Commissie om een ontvankelijkheidsbeslissing verwijst de EIB naar eventuele eerdere beslissingen en adviezen van de Commissie ten aanzien van NCI-en/of EIB-leningen voor hetzelfde project.

Ontvankelijkheidsbeslissing van de Commissie

4.31. Indien het advies van de Gezamenlijke groep inzake de ontvankelijkheid unaniem gunstig is, heeft het Lid van de Commissie onder wie het Directoraat-generaal Economische en financiële zaken (DG II) ressorteert, volmacht om namens de Commissie te beslissen en deze beslissing aan de EIB door te geven. Indien in de groep geen unaniem advies tot stand kan komen, wordt het project in een vergadering van de Commissie besproken en valt daar de beslissing.

Indien de Commissie beslist dat een project ontvankelijk is, resulteert deze beslissing in betalingsverplichtingen op dé begroting van de Commissie, mits aan de volgende voorwaarden wordt voldaan: a) de overeenkomst zowel voor een EIB- als een NCI-lening moet worden medeondertekend;

b) op het ogenblik van de ondertekening moet de Lid-Staat nog meewerken aan de mechanismen van het EMS;

c) de kredieten moeten op de begroting beschikbaar zijn.

Indien de Commissie van mening is dat het project niet ontvankelijk is, mag de EIB voor het project, onverschillig of hiervoor een NCI- of een EIB-lening wordt verstrekt, geen EMS-rentesubsidie verlenen.

Rol van de EIB

4.32. De eerste voorselectie van projecten door de EIB, in overleg met de Lid-Staat, is al in punt 4.28 genoemd. De uiteindelijke beslissing van de EIB een lening met rentesubsidie te verstrekken overeenkomstig artikel 6 van Verordening (EEG) nr. 1736/ 79 van de Raad is echter afhankelijk van: a) het gunstig advies van de Lid-Staat,

b) - als dat advies gunstig is - de beslissing van de Commissie dat het project ontvankelijk is.

Het is dan aan de Raad van Bewind van de EIB om, op voorstel van de Directie van de EIB, te beslissen of voor het project een gesubsidieerde lening, als bedoeld in punt 4.21, wordt verstrekt.

4.33. Indien de EIB besluit een gesubsidieerde EIB- of NCI-lening te verstrekken, deelt zij aan de Commissie mede op welke datum de overeenkomst voor de lening is ondertekend. De Commissie is verplicht, mits voldaan is aan de in punt 4.31 bedoelde voorwaarden, om binnen de twee maanden na de datum van ondertekening van de leningsovereenkomst de door de EIB als het gekapitaliseerde bedrag berekende som over te maken.

4.34. In de periode van 1979 t/m 1981 werd gemiddeld 88 % van de rentesubsidies in het kader van het EMS toegekend aan EIB-leningen en 12 % aan NCI-leningen.

Rentesubsidies op NCI- en EIB-"aardbevingsleningen" voor Italië en Griekenland

4.35. Zoals vermeld in punt 4.23, is alleen ten aanzien van de leningen voor door aardbevingen getroffen gebieden in Italië tussen de Commissie en de EIB een samenwerkingsovereenkomst gesloten ; er zijn van de communautaire begroting in 1981 noch voor de EIB-, noch voor de NCI-aardbevingsleningen voor Italië betalingen van rentesubsidies verricht, hoewel er wel leningsovereenkomsten werden gesloten.

4.36. De besluitvormingsprocedures voor deze rentesubsidies verschillen in onderstaande opzichten van die voor de rentesubsidies in het kader van het EMS: i) Het feit dat de Lid-Staat aan de EIB een project voor een EIB- of een NCI-lening voorlegt, betekent dat de Lid-Staat gunstig adviseert over het verlenen van subsidie (52).

ii) De Commissie beslist over het verlenen van de rentesubsidie, dit in tegenstelling tot de subsidies in het kader van het EMS, waarbij de Commissie alleen beslist over de ontvankelijkheid (53).

iii) Er bestaan geen bijzondere ontvankelijkheidscriteria voor deze rentesubsidies, in tegenstelling tot de rentesubsidies in het kader van het EMS. (52) Artikel 4 van de samenwerkingsovereenkomst van 3 februari 1981. (53) Artikel 3 van Besluit 81/19/EEG van de Raad van 20 januari 1981, PB nr. L 37 van 10.2.1981.

Dat komt, omdat een in een door een aardbeving getroffen gebied uit te voeren project waarvoor een NCI- en/of EIB-lening wordt verstrekt, automatisch profiteert van een jaarlijkse rentesubsidie van 3 % (54).

iv) Indien een project geheel of gedeeltelijk onvoltooid is, kan het Italiaanse Ministerie van financiën, met toestemming van de Commissie en de EIB, een ander project hiervoor in de plaats stellen waarvoor niet alleen de lening wordt bestemd, maar dat tevens in aanmerking komt voor de rentesubsidie die aan het oorspronkelijk goedgekeurde project was verleend (55).

Deze rentesubsidies zijn ook verschillend voor wat de berekeningsmethode en wijze van betaling door de Commissie betreft ; deze verschillen komen in de punten 5.20 en 5.36 aan de orde.

Opmerkingen

Euratom-leningen

4.37. Hoewel de formele aspecten van de besluitvormingsprocedures bij de Commissie heel duidelijk zijn, is de wijze waarop de diensten van de Commissie hun onderzoek verrichten moeilijk te analyseren, gezien het feit dat er geen notulen bestaan van de vergaderingen van de Gezamenlijke groep Commissie/EIB (zie punt 4.17).

Bij gebrek aan notulen is het onduidelijk op welke basis de Gezamenlijke groep Commissie/EIB de aanbevelingen van de EIB over een project evalueert, aangezien specifieke (economische, financiële en technische) evaluatiecriteria van de EIB voor projecten niet expliciet in de samenwerkingsovereenkomst worden vermeld. Naar de mening van de Rekenkamer dienen in het kader van de besluitvormingsprocedures die tussen de Commissie en de EIB is overeengekomen, de evaluatiecriteria van de EIB expliciet in de samenwerkingsovereenkomst te worden vermeld.

NCI-leningen

4.38. De besluitvormingsprocedures voor een NCI-lening voor een project bestaat in wezen uit de volgende twee stadia: i) de beslissing van de Commissie over de ontvankelijkheid van het project voor een NCI-lening;

ii) de beslissing van de EIB om, in geval een gunstig advies aan de Commissie, de NCI-lening al dan niet te verstrekken.

Ten aanzien van stadium i) is in de toelichting op de samenwerkingsovereenkomst de bepaling opgenomen dat de EIB in objectieve bewoordingen op de hoogte moet worden gesteld van haar interpretatie van de richtsnoeren die de Raad voor de ontvankelijkheid heeft gegeven, n. 1. de vermindering van de regionale dispariteiten en de verbetering van de werkgelegenheidssituatie. De Rekenkamer heeft van de Commissie vernomen dat de EIB zich niet op deze bepaling heeft beroepen en dat de Commissie dergelijke criteria niet expliciet heeft vastgesteld.

De ontvankelijkheidsrichtnoeren die de Raad voor NCI-leningen heeft gegeven zijn van algemene aard. De Rekenkamer is derhalve van mening dat de Commissie bij haar interpretatie van deze richtsnoeren de ontvankelijkheidscriteria, die zij aanlegt om na te gaan of een project wel of niet met de richtsnoeren in overeenstemming is, dient vast te leggen. De opstelling van dergelijke criteria dient vooraf te gaan aan het besluitvormingsproces van de Commissie en met name de bespreking in de Gezamenlijke groep Commissie/EIB.

4.39. Het is moeilijk een analyse te maken van de aard van de evaluatie door de Gezamenlijke groep van projecten voor NCI-leningen, en na te gaan of de evaluatie wordt uitgevoerd aan de hand van criteria waarover in de groep overeenstemming bestaat, maar die niet vastliggen. Dit is een gevolg van verscheidene factoren.

In de eerste plaats heeft de Commissie, zoals hierboven reeds aangeduid, de criteria aan de hand waarvan zij de ontvankelijkheidsrichtsnoeren van de Raad interpreteert, niet vastgelegd.

In de tweede plaats brengt noch DG XVI (Regionaal beleid), noch DG XVII (Energie) schriftelijk rapport uit aan de groep over hun detailonderzoek van de infrastructuur- en energieprojecten.

In de derde plaats bestaan de notulen van de Gezamenlijke groep uit een lijst met genomen beslissingen (bij voorbeeld goedgekeurd, afgekeurd, aangehouden enz.) zonder commentaar op de behandelde projecten.

4.40. Tot nu toe bestaan de krachtens het NCI-mechanisme aan projecten verstrekte leningen uit aanvullingen op door de EIB in het kader van haar eigen systeem verstrekte leningen. Dit blijkt uit het feit dat in de periode 1979 t/m 1981 vrijwel alle verstrekte NCI-leningen betrekking hadden op de projecten waarvoor reeds EIB-leningen waren verstrekt of waarvoor binnenkort een dergelijke lening zou worden verstrekt. Dit is geen toeval, maar houdt eerder verband met de volgende omstandigheden: (54) Artikel 2 van Besluit 81/19/EEG van de Raad van 20 januari 1981, PB nr. L 37 van 10.2.1981. (55) Artikel 6 van de samenwerkingsovereenkomst van 3 februari 1981.

in de eerste plaats het feit dat de EIB behalve over de verstrekking van haar eigen leningen ook over de NCI-leningen beslist;

in de tweede plaats het feit dat de EIB dezelfde financiële economische en technische criteria hanteert bij haar beoordeling van de projecten voor zowel NCI- als EIB-leningen;

in de derde plaats de gelijkvormigheid van de ontvankelijkheidsrichtsnoeren van het NCI, d.w.z. vermindering van de regionale dispariteiten en verbetering van de werkgelegenheidssituatie, en de taken van de EIB, te weten het toekennen van leningen en waarborgen ter vergemakkelijking van de financiering van projecten ter ontwikkeling van onderontwikkelde regio's;

in de vierde plaats het feit dat de Commissie haar eigen interpretatie van de algemene ontvankelijkheidsrichtsnoeren van de Raad niet uitdrukkelijk heeft geformuleerd;

in de vijfde plaats de grote mate van overeenkomst tussen de sectoren en gebieden die zowel in het NCI- en het EIB-systeem voor investeringen in aanmerking komen.

Uit het voorafgaande blijkt dat het NCI-leningmechanisme, op de naam na, geheel gelijkwaardig is aan de leningen verstrekt uit eigen middelen van de EIB, behalve dan dat voor het NCI de Commissie degene is die noodzakelijke middelen leent.

4.41. De huidige verdeling van de taken voor het NCI-mechanisme is zodanig dat de Commissie de gelden leent en over de ontvankelijkheid van de projecten beslist, terwijl de EIB beslist of voor deze projecten al dan niet NCI-leningen worden verstrekt. Nadat de EIB besloten heeft tot verstrekking van een NCI-lening, hetgeen slechts mogelijk is indien de Commissie zich vooraf gunstig heeft uitgesproken over de ontvankelijkheid van het betrokken project, dient de Commissie, conform punt 7.1 van de aan de samenwerkingsovereenkomst gehechte brief, de overeenkomst betreffende de NCI-lening met de EIB mede te ondertekenen.

De Rekenkamer meent dat het beter zou zijn dat de Commissie ook de belissingsbevoegdheid over de verstrekking van de NCI-leningen zou krijgen. Een zodanige verdeling van taken zou logischer zijn en op één lijn liggen met de voor het mechanisme van de Euratom-leningen geldende taakverdeling, krachtens welke de Commissie de leningen opneemt en beslist over de te verstrekken leningen, terwijl de EIB als agent van de Commissie optreedt door de projecten te analyseren en als administratiekantoor voor de verstrekte leningen te fungeren.

Afgezien van het feit dat deze taakverdeling logischer en consequenter zou zijn, zou zij ook in overeenstemming zijn met de financiële verantwoordelijkheid die de Commissie draagt voor de door haar krachtens het NCI-mechanisme namens de Gemeenschap opgenomen leningen. Deze verantwoordelijkheid komt tot uitdrukking in de posten pro memorie in de afdeling Commissie van de communautaire begroting en in de volgende artikelen:

In artikel 5 van Besluit 78/870/EEG van de Raad van 16 oktober 1978 wordt gezegd dat de EIB transacties krachtens dit mandaat verricht namens en voor rekening en risico van de Gemeenschap.

In punt 17 van de samenwerkingsovereenkomst wordt bepaald dat de verantwoordelijkheid van de Bank beperkt is tot de juiste uitvoering, volgens goed bankiersgebruik, van bovenbedoelde taken.

In punt 8.1 van de toelichting in de bijlage van de samenwerkingsovereenkomst van 17 oktober 1978 tussen de Commissie en de EIB, wordt gezegd dat de communautaire begroting de verantwoordelijkheid op zich moet nemen voor de vertraging bij het overmaken van aflossingen op de hoofdsom en interestbetalingen.

Met betrekking tot de antwoorden van de Commissie (bijlage 2) wil de Rekenkamer erop wijzen dat haar opmerkingen een rationalisatie beogen van de bij de leningsoperaties - opnemen en doorgeven van gelden - gevolgde besluitvormingsprocedures. Deze rationalisatie zou inhouden dat voor het NCI-mechanisme dezelfde taakverdeling geldt als sinds 1977 voor het Euratom-mechanisme geldt en dat dus de Commissie leningen aangaat en beslist over de uit de opbrengst daarvan te verstrekken leningen en de EIB daarbij een adviserende functie heeft.

Voorts hebben de door de Commissie in haar antwoord aangedragen argumenten betreffende de zogenaamde belangrijke verschillen tussen het Euratom- en het NCI-mechanisme de Kamer niet kunnen overtuigen. Het antwoord van de Commissie gaat voorbij aan het feit dat de EIB voor het Euratom-mechanisme een belangrijke rol speelt, en wel ten eerste door aan de Commissie een advies uit te brengen over de projecten en ten tweede door als administratiekantoor voor de verstrekte leningen te fungeren.

4.42. Identieke overwegingen gelden voor de NCI-aardbevingsleningen aan Italië en Griekenland voor wat de beslissingsbevoegdheid t.a.v. de leningen betreft (zie punt 4.41).

In het besluit van de Raad van 15 maart 1982 betreffende het NCI-leningsmechanisme, waarin de Commissie wordt gemachtigd ter financiering van NCI-leningen 1 miljard Ecu te lenen, is dezelfde taakverdeling opgenomen als voor het NCI-leningsmechanisme van 1978 (56). (56) Besluit 82/169/EEG van de Raad van 15 maart 1982, PB nr. L 78 van 24.3.1982.

Rentesubsidies in het kader van het EMS

4.43. Na de eerste selectie van de projecten door de EIB, als bepaald in de samenwerkingsovereenkomst, bestaan de besluitvormingsprocedures in verband met de rentesubsidies in het kader van het EMD in hoofdzaak uit drie fasen: a) het advies van de Lid-Staat ter zake van een rentesubsidie voor het project,

b) indien het advies van de Lid-Staat gunstig luidt, de ontvankelijkheidsbeslissing van de Commissie over dit project,

c) indien de ontvankelijkheidsbeslissing gunstig is, de beslissing van de EIB om voor het project een gesubsidieerde lening te verstrekken, waarbij de subsidie direct uit de begroting van de Commissie wordt gefinancierd.

4.44. Na bestudering van de geldende besluitvormingsprocedures is de Rekenkamer van oordeel dat de eerste voorselectie waaraan de projecten, voorafgaande aan een beslissing over hun ontvankelijkheid, met het oog op de toekenning van rentesubsidie worden onderworpen, door de Commissie in plaats van door de EIB dient te geschieden, aangezien deze selectie betrekking heeft op de begrotingskredieten. Verder behoeven de volgende aspecten opheldering: i) de criteria die bij die eerste selectie van projecten worden aangelegd;

ii) de criteria die worden aangelegd bij de verdeling van de totale jaarlijkse kredieten (200 miljoen ERE) voor de rentesubsidies in het kader van het EMS over de NCI-leningen en de EIB-leningen;

iii) de criteria die zoals zij bij de NCI-leningen worden aangelegd bij de beoordeling of ingediende projecten in overeenstemming zijn met de ontvankelijkheidsrichtsnoeren van de Raad.

Met betrekking tot de punten i) en ii) hierboven vindt een selectie van projecten plaats. De ontvankelijkheidscriteria voor NCI-leningen en rentesubsidies in het kader van het EMS zijn gelijk, de beoordelingscriteria van de EIB voor NCI- en EIB-leningen zijn identiek, en alle EIB- en NCI-leningen die aan Italië en Ierland worden toegekend voor investeringen in de sector infrastructuur zijn theoretisch ontvankelijk voor rentesubsidies in het kader van het EMS. Niet alle EIB- en NCI-leningen voor Italiaanse en Ierse projecten krijgen echter rentesubsidie. Er moet hier dus een selectie plaatsvinden, al was het alleen maar vanwege de omvang van de beschikbare jaarlijkse kredieten op de begroting (200 miljoen ERE).

4.45. De huidige taakverdeling tussen de Commissie en de EIB werpt voor wat de rentesubsidies in het kader van het EMS betreft, een principieel probleem op. De rentesubsidies in het kader van het EMS worden gefinancierd uit de afdeling Commissie van de communautaire begroting. Derhalve is de Commissie, overeenkomstig artikel 205 van het EEG-Verdrag, verantwoordelijk voor de uitvoering van de begroting onder haar eigen verantwoordelijkheid en binnen de grenzen der toegekende kredieten.

Noch in het besluit van de Raad, noch in de samenwerkingsovereenkomst voor de rentesubsidies in het kader van het EMS wordt bepaald dat de Commissie over de subsidies beslist ; in plaats daarvan wordt bepaald dat de Commissie beslist over de ontvankelijkheid en de EIB over de gesubsidieerde leningen. De ontvankelijkheidsbeslissing van de Commissie kan resulteren in het verlenen van de rentesubsidie, en doet dat ook meestal. Het is echter de EIB die, door haar beslissing om voor een project al dan niet een EIB- of een NCI-lening te verstrekken, in feite bepaalt of en in welke mate de kredieten van de Commissie op de begroting worden gebruikt (56.1).

De Rekenkamer vraagt de Commissie of deze situatie niet in strijd is met artikel 205 van het Verdrag. Een en ander kan niet zonder meer worden rechtgetrokken door het besluit van de Raad zodanig te wijzigen, dat expliciet wordt vermeld dat de Commissie over de subsidies beslist. In plaats hiervan dient de bevoegdheid te beslissen over de NCI-leningen van de EIB over te gaan naar de Commissie zoals de Rekenkamer in punt 4.41 adviseert.

Als reactie op de opmerkingen van de Commissie (bijlage 2) wil de Kamer erop wijzen dat de Commissie, als zij eenmaal een beslissing over de ontvankelijkheid heeft genomen, weinig speelruimte overblijft om de omvang van de in een bepaalde periode te betalen rentesubsidie te beïnvloeden. Wat de "drie voorwaarden" betreft, is er slechts één waarvan de Commissie kan bepalen of deze vervuld is, namelijk door te verklaren dat de begroting in de nodige kredieten voorziet. Over de ondertekening van de leningsovereenkomsten kan de EIB ten aanzien van de door haar zelf verstrekte leningen volledig vrij beslissen (88 % van de begrotingskredieten (56.1) Artikel 8 van de samenwerkingsovereenkomst bepaalt dat een door de Commissie genomen gunstige ontvankelijkheidsbeslissing een betalingsverplichting ten laste van de EG-begroting inhoudt mits a) de leningsovereenkomst is ondertekend,

b) de Commissie de Bank niet heeft medegedeeld dat de betrokken Lid-Staat opgehouden heeft volledig en daadwerkelijk deel te nemen aan het Europees Monetair Stelsel of een andere in het reglement gestelde voorwaarde niet heeft vervuld en

c) de kredieten waarin de begroting voor de betaling van de rentesubsidies voorziet, toereikend zijn.

voor rentesubsidies in het kader van het EMS in de periode 1979-1981), terwijl voor de NCI-leningen geldt dat de Commissie, wanneer zij eenmaal beslist heeft dat een project ontvankelijk is voor een NCI-lening, zoals reeds opgemerkt (4.41, eerste alinea), verplicht is de leningsovereenkomst met de EIB mede te ondertekenen. Wat betreft de voorwaarde dat de Lid-Staat daadwerkelijk en volledig deelneemt aan het EMS, is het ook duidelijk dat dit een kwestie is waar de Commissie volledig buiten staat.

Rentesubsidies op NCI-aardbevingsleningen

4.46. Hoewel de bepalingen van het besluit van de Raad betreffende de rentesubsidies voor Italië in vergelijking met de verordening van de Raad betreffende de rentesubsidies in het kader van het EMS nauwkeuriger lijken, omdat hier wordt gezegd dat de Commissie de rentesubsidies moet toekennen, is in werkelijkheid de situatie dezelfde als voor de rentesubsidies in het kader van het EMS.

In de eerste plaats krijgen alle EIB- en NCI-leningen ten behoeve van door aardbevingen getroffen gebieden automatisch een rentesubsidie, anders dan de EMS-subsidies waarvan alleen bepaalde leningen aan Italië en Ierland kunnen profiteren.

In de tweede plaats is het, afhankelijk van de beschikbaarheid van kredieten op de begroting, het besluit van de EIB om de NCI- of EIB-leningen te verstrekkén dat bepaalt of de rentesubsidie van toepassing is en zo ja, in welke mate.

Hoewel in dit geval formeel gezien de bevoegdheid om te beslissen over rentesubsidies bij de Commissie berust en aldus wordt voldaan aan de bepalingen van het Verdrag (artikel 205), is het niettemin het besluit van de EIB om de lening te verstrekken dat daadwerkelijk bepaalt of de begrotingskredieten van de Commissie voor de rentesubsidies worden toegepast. Derhalve gelden dezelfde overwegingen als in punt 4.41 t.a.v. de overdracht van de bevoegdheid om over de NCI-leningen te beslissen van de EIB aan de Commissie.

HOOFDSTUK 5 FINANCIEEL BEHEER VAN DE MECHANISMEN

Samenvatting

5.1. In dit hoofdstuk wordt een schets gegeven van de financiële en administratieve procedures die voortvloeien uit de leningsbesluiten als bedoeld in hoofdstuk 4. Deze procedures variëren, evenals de besluitvormingsprocedures, van mechanisme tot mechanisme en hangen in hoofdzaak af van: i) het besluit van de Raad tot instelling van het mechanisme voor wat de globale taakverdeling betreft,

ii) de bilaterale samenwerkingsovereenkomsten, voor wat de praktische uitvoering van het besluit van de Raad betreft,

iii) interne beheersregelingen van de Commissie.

Mechanisme voor de leningen ter ondersteuning van de betalingsbalans

Opgenomen leningen

5.2. Alle leningen voor dit mechanisme die tot nu toe (31 december 1981) zijn opgenomen, zijn in 1976 en 1977 gesloten. Over deze opgenomen leningen, waarmee betalingsbalansleningen aan Lid-Staten zijn gefinancierd, is namens de Commissie onderhandeld door het Directoraat-generaal Economische en financiële zaken (DG II). Zoals vermeld in de punten 4.3 en 4.6, waren de overeengekomen voorwaarden, met name de rentevoet en de duur van de lening, zowel voor de opgenomen als voor de verstrekte leningen gelijk.

Administratie van het mechanisme

5.3. Hoewel de Commissie de leningen opneemt, is zij niet verantwoordelijk voor de kas en de boekhouding van het mechanisme. De Raad heeft de verantwoordelijkheid voor het treffen van de nodige maatregelen voor de administratie van de verstrekte betalingsbalansleningen en de opgenomen leningen opgedragen aan het Europees Fonds voor monetaire samenwerking (EFMS). Op zijn beurt heeft het EFMS (57) de Bank voor Internationale Betalingen als agent voor het voeren van de administratie aangewezen. (57) Artikel 10 van Verordening (EEG) nr. 398/75 van de Raad houdende toepassing van Verordening (EEG) nr. 397/75 van de Raad betreffende communautaire leningen. (58) Statuten van het EFMS, artikel 3 : "De Raad van Bestuur kan technische zaken betreffende de uitvoering van de verrichtingen van het Fonds opdragen aan een agent.".

5.4. Na ondertekening van de overeenkomsten voor het opnemen en verstrekken van de leningen door de Commissie, maken de kredietinstellingen de gelden rechtstreeks over aan de Bank voor Internationale Betalingen (BIB), voor doorbetaling aan de centrale bank van de begunstigde Lid-Staat. De aflossingen en de betalingen van interesten en kosten door de Lid-Staten worden door de centrale bank direct overgemaakt naar de BIB, die op haar beurt zorgt voor betaling aan de kredietinstelling. Derhalve passeren noch de door de Commissie namens de Gemeenschap geleende gelden, noch de verrichtingen inzake rente en aflossing in deze opgenomen en verstrekte leningen ooit de kas en de boekhouding van de Commissie.

5.5. In maart 1976 heeft het EFMS aan zijn agent, de BIB, richtlijnen verstrekt voor de administratie van de opgenomen en verstrekte betalingsbalansleningen. Krachtens deze richtlijnen ontvangt de Commissie van de BIB voor elke transactie betreffende de aflossing of rentebetaling op een opgenomen en verstrekte betalingsbalanslening (59): i) kopieën van telexberichten aan de centrale banken van de begunstigde Lid-Staten, vermeldende de vervaldata voor de betaling van hoofdsom en/of interest,

ii) schriftelijk bewijs van ontvangst door de BIB van de door de Lid-Staat/Lid-Staten verschuldigde bedragen, en van de daaropvolgende overmaking daarvan door de BIB namens de Commissie aan de kredietinstellingen,

iii) bankverklaringen betreffende de BIB-rekeningen, waaruit de overmaking van de centrale bank naar de rekeningen van de BIB en de daaropvolgende overmaking van de BIB naar de kredietinstellingen blijkt.

5.6. Het door de BIB opgestelde jaarverslag over de opgenomen en verstrekte betalingsbalansleningen wordt ter goedkeuring aan de Raad van bestuur van het EFMS voorgelegd. Een lid van de Commissie of diens vertegenwoordiger kan overeenkomstig artikel 1 van de statuten van het EFMS de vergaderingen van de Raad van bestuur bijwonen. Vervolgens zendt het EFMS het verslag door aan de Commissie, met het verzoek aan de laatste om binnen een maand haar goedkeuring eraan te hechten. In dit verslag worden in detail vermeld: i) ontvangsten en betalingen voor elke verstrekte en elke opgenomen lening,

ii) de aan het eind van het jaar uitstaande opgenomen en verstrekte leningen.

Mechanismen voor de Euratom- en NCI-leningen

Opgenomen leningen

5.7. Zowel krachtens het mechanisme voor de Euratom-leningen als dat voor de NCI-leningen wordt de Commissie door de Raad gemachtigd de noodzakelijke leningen op te nemen. De opbrengst van deze opgenomen leningen wordt gebruikt om de dienovereenkomstige Euratom- en NCI-leningen te financieren. De Commissie belast DG XVIII (Krediet en investeringen) met de taak om namens haar te onderhandelen over de noodzakelijke leningen en deze aan te gaan.

Administratie van de mechanismen

Opgenomen NCI- en Euratom-leningen

5.8. Zodra de leningen zijn aangegaan, is DG XVIII verantwoordelijk voor de administratie van deze NCI- en Euratom-leningen. Deze omvat het betalen van de rente, de aflossing alsmede van andere, bijkomende kosten. Voor dit doel heeft DG XVIII eigen bankrekeningen, en deze rekeningen zijn gescheiden van die welke onder de verantwoordelijkheid van de rekenplichtige van de Commissie vallen.

Verstrekte NCI- en Euratom-leningen

5.9. De EIB voert de administratie van de verstrekte Euratom- en NCI-leningen. Ten aanzien van de verstrekte Euratom-leningen, heeft de Commissie in 1977 de EIB een mandaat gegeven om als agent voor Euratom op te treden bij het administreren van deze leningen, terwijl het administreren van de NCI-leningen aan de EIB is opgedragen krachtens het besluit van de Raad waarbij in 1978 het NCI-mechanisme werd ingesteld.

5.10. Nadat eenmaal de overeenkomsten voor de opgenomen Euratom- en NCI-leningen zijn gesloten, worden de gelden door DG XVIII overgemaakt aan de EIB om ze aan de begunstigden te verstrek- (59) Artikel 6: Vijftien werkdagen voor elke vervaldag (van aflossingen en/of rentebetalingen) doet de agent namens het Fonds hiervan mededeling aan de centrale bank van het land dat een schuld heeft aan de Gemeenschap.

Artikel 7: De agent stelt namens het Fonds onmiddellijk de Commissie (DG II) in kennis van de verrichtingen die hij voor rekening van de Gemeenschap heeft gedaan.

Artikel 8: De agent stelt het verslag op dat het Fonds aan het einde van elk kalenderjaar ter informatie van de Commissie over de financiële verrichtingen die het in de loop van het jaar in verband met het opnemen en verstrekken van leningen heeft gedaan en dient dit bij de Raad van bestuur (van het EFMS) in.

ken als Euratom- en NCI-leningen. De EIB zorgt vervolgens voor a) de ontvangsten van aflossingen en rentebetalingen,

b) het overmaken van de ontvangen bedragen (minus de commissie voor de EIB) aan de Commissie, zodat deze laatste op haar beurt rente en aflossing kan betalen.

De EIB ontvangt 0,125 % per jaar van het uitstaand bedrag van de lening als commissie voor haar diensten, en deze commissie is begrepen in de interest die van de ontvanger van de Euratom- of NCI-lening wordt verlangd. De Commissie draagt deze kosten dus niet zelf.

5.11. In het kader van haar mandaat als agent van Euratom en in overeenstemming met punt 6 van de samenwerkingsovereenkomst, brengt de EIB jaarlijks aan de Commissie verslag uit over de uitvoering van haar mandaat. De Commissie zelf voegt jaarlijks bij haar ramingen in het kader van de begroting voor de Raad en het Europees Parlement, een overzicht van het door haar gevoerde beleid inzake het aangaan van leningen (60).

De Commissie stelt, in samenwerking met de EIB, jaarlijks een verslag op over het NCI en dient dit bij de Raad en het Parlement in.

Financiële administratie

5.12. DG XVIII voert zijn eigen financiële administratie van de opgenomen en verstrekte Euratom-leningen, aangezien het verantwoordelijk is voor de besluitvorming ten aanzien van zowel de opgenomen als verstrekte leningen. Voor de NCI-leningen voert DG XVIII alleen voor de opgenomen leningen een financiële administratie, aangezien de verstrekte leningen onder de verantwoordelijkheid van de EIB vallen.

Financiële controle

5.13. DG XVIII vraagt de financieel controleur van de Commissie niet om goedkeuring voor de overeenkomsten inzake de opgenomen en verstrekte leningen krachtens het Euratom- en het NCI-mechanisme.

5.14. De financiële transacties, die in verband met het Euratom- en het NCI-mechanisme door DG XVIII worden verricht, zijn niet onderworpen aan de goedkeuring van de financieel controleur van de Commissie.

NCI-aardbevingsleningen

5.15. Aangezien deze leningen worden verstrekt in het algemene kader van het Nieuw Communautair Instrument, zoals vastgesteld in 1978, gelden de hierboven voor het NCI omschreven procedures ook voor deze NCI-leningen ten behoeve van door aardbevingen getroffen gebieden in Italië en Griekenland.

Rentesubsidies in het kader van het EMS

5.16. De rentesubsidies in het kader van het EMS worden rechtstreeks gefinancierd uit de communautaire begroting, artikel 570 (61), en vallen derhalve onder de interne procedures van de Commissie voor verplichtingen en betalingen als omschreven in het Financieel Reglement van toepassing op de algemene begroting der Europese Gemeenschappen.

Na het besluit van de EIB om voor een project een gesubsidieerde NCI- en/of EIB-lening te verstrekken en na ondertekening van de overeenkomst inzake de lening, moet binnen twee maanden de rentesubsidie aan de EIB worden overgemaakt. Voor dat doel zendt de EIB haar berekening van de rentesubsidie naar de Commissie (DG II) ; deze laatste legt als ordonnateur vervolgens, overeenkomstig de procedures die vastgelegd zijn in het Financieel Reglement, de betalingsverplichting en de betalingsopdrachten ter goedkeuring voor aan de financieel controleur en ter betaling en boekhoudkundige verwerking aan de rekenplichtige.

5.17. Omdat de Commissie de overeenkomst inzake de lening medeondertekent, is zij op de hoogte van de voorwaarden die op de NCI-leningen van toepassing zijn. Derhalve verifieert DG II (ordonnateur) bij ontvangst ervan de berekening van de EIB van de contante waarde van de rentesubsidie en legt vervolgens de betalingsverplichting en de betalingsopdrachten voor aan de financieel controleur, te zamen met de oorspronkelijke bewijsstukken zoals voorgeschreven in het Financieel Reglement (62). Voor de EIB-leningen die tussen 1979 en 1981 bijna 88 % van de budgettaire kredieten uitmaakten, ligt de situatie echter anders. In deze gevallen beschikt DG II als ordonnateur noch over de overeenkomsten inzake leningen, noch over mededelingen inzake betalingen.

5.18. De rentesubsidies worden niet op jaarbasis uit de begroting van de Commissie betaald voor (60) Artikel 4 van Besluit 77/270/Euratom van de Raad van 29 maart 1977. (61) Artikel 520 van de begroting van de Gemeenschap voor 1982. (62) Artikel 41 van het Financieel Reglement van 21 december 1977 : "Bij de betalingsopdracht worden de oorspronkelijke bewijsstukken gevoegd.". elke verstrekte individuele lening, maar eerder als een bedrag ineens ter dekking van alle toekomstige voor elke afzonderlijke lening verschuldigde rentebetalingen.

De methode voor de berekening van de contante waarde van de rentesubsidie is door de Commissie en de EIB overeengekomen in de bilaterale samenwerkingsovereenkomst waarin wordt bepaald dat de samengestelde interest, toe te passen om de contante waarde van de subsidie te berekenen, gelijk is aan 75 % van de rentevoet die voor de lening zou hebben gegolden (63).

5.19. De rentesubsidies in het kader van het EMS worden, nadat zij door de Commissie aan de EIB zijn overgemaakt, verschillend gebruikt.

Voor de Ierse projecten is aan de Ierse begunstigden het bedrag van de rentesubsidie uitbetaald. Thans betalen zij de op de NCI- en/of EIB-leningen verschuldigde interesten aan de EIB tegen de volle rentevoet.

Voor de Italiaanse projecten is de rentesubsidie door de EIB achtergehouden. De rentebetalingen die de Italiaanse ontvangers van NCI- en/of EIB-leningen aan de EIB doen, geschieden derhalve tegen de gesubsidieerde rentevoet. De EIB zelf vergoedt aan de Commissie het verschil tussen de volle rente en de gesubsidieerde rentebedragen die zij van de Italiaanse begunstigden ontvangt. Derhalve houdt de EIB en niet de begunstigde het restant van de contante waarde onder haar berusting.

Rentesubsidies op aardbevingsleningen

5.20. Het voornaamste verschil tussen deze rentesubsidies op NCI- en EIB-leningen, vergeleken met de rentesubsidies in het kader van het EMS, is dat de eerstgenoemde door de Commissie worden uitbetaald telkens wanneer de rentebetalingen verschuldigd worden.

Voor de NCI-leningen ontvangt de Commissie via de EIB rentebetalingen tegen het gesubsidieerde tarief van de ontvangers van de leningen. Vervolgens financiert zij het verschil, dat gelijk is aan de rentesubsidie, rechtstreeks uit de begroting van de Commissie wanneer zij de interesten die op de opgenomen NCI-leningen verschuldigd zijn, betaalt.

Voor de EIB-leningen betaalt de Commissie op elke vervaldag uit de begroting aan de EIB het verschil tussen de volledige rente en het gesubsidieerde rentebedrag als overeengekomen in de overeenkomst van de EIB met de ontvanger van die lening.

Opmerkingen

Mechanisme voor de betalingsbalansleningen

5.21. De Commissie is, namens de Gemeenschap, verantwoordelijk voor de gelden die zij heeft geleend ter financiering van de betalingsbalansleningen. Deze verantwoordelijkheid blijkt uit: a) de posten pro memorie op de begroting,

b) de omstandigheid dat het EFMS aan de Commissie voorlegt : i) bijzonderheden van alle transacties en ii) het jaarverslag, ter goedkeuring,

c) de omstandigheid dat de opgenomen en verstrekte betalingsbalansleningen in de balans van de Commissie worden opgevoerd als activa en passiva van de Commissie.

5.22. De Commissie voert geen financiële administratie van de opgenomen en verstrekte betalingsbalansleningen, aangezien deze gelden niet via de balansrekeningen van de Commissie lopen. Indien de Commissie hiervoor een financiële administratie opzette zou dat, omdat deze gebaseerd zou zijn op de gegevens van de BIB, alleen maar een duplicaat van de reeds bestaande boekhouding van de BIB zijn.

5.23. De opgenomen en verstrekte betalingsbalansleningen komen voor in de balans van de Commissie en de Rekenkamer meent dat in het kader van de opstelling van die balans de rekenplichtige van de Commissie a) dient na te gaan volgens welke methode het EFMS de nauwkeurigheid van de rekeningen en de informatie in het jaarverslag van zijn agent, de Bank voor Internationale Betalingen, verifieert (64),

b) bij de kredietinstellingen en/of de centrale banken dient vast te stellen hoe groot aan het eind van het jaar het uitstaande bedrag aan opgenomen en verstrekte leningen is.

5.24. De overeenkomsten voor de opgenomen en verstrekte betalingsbalansleningen van de jaren 1976 en 1977 zijn, na goedkeuring van de Raad, namens de Commissie gesloten door het Directoraat-generaal Economische en financiële zaken (DG II). De financieel controleur van de Commissie heeft men niet daarbij betrokken.

De Rekenkamer vindt het beter dat de overeenkomsten inzake opgenomen en verstrekte leningen die door de Commissie namens de Gemeenschap wor- (63) Artikel 11 van de samenwerkingsovereenkomst tussen de Commissie en de EIB van 17 augustus 1979. (64) Brief van het EFMS van 13 januari 1981 bij het jaarverslag over 1980. den gesloten vóór ondertekening ter goedkeuring worden voorgelegd aan de financieel controleur van de Commissie ; dit in verband met de aansprakelijkheid van de Gemeenschap voor deze opgenomen en verstrekte leningen, zoals die tot uitdrukking komt in de posten pro memorie op de begroting van de Commissie.

De invoering van deze interne procedure is van bijzonder belang in verband met de reactivering van het mechanisme van de leningen ter ondersteuning van de betalingsbalans in 1981. Het door de Raad vastgestelde plafond van 6 miljard Ecu voor het totaal van de uitstaande betalingsbalansleningen is een aanwijzing dat nieuwe aanvragen van Lid-Staten voor dit type leningen te verwachten zijn.

Mechanismen voor de Euratom- en NCI-leningen

Financiële controle

5.25. De besluiten van de Raad (65) waarbij de mechanismen voor de Euratom-