BESCHIKKING VAN DE RAAD van 15 december 1994 tot vaststelling van een specifiek programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling, inclusief demonstratie, op het gebied van milieu en klimaat (1994-1998) (94/911/EG)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 130 I, lid 4,

Gezien het voorstel van de Commissie (1),

Gezien het advies van het Europees Parlement (2),

Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité (3),

Overwegende dat het Europees Parlement en de Raad bij Besluit nr. 1110/94/EG (4) een vierde kaderprogramma voor communautaire acties op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (hierna OTO te noemen) hebben vastgesteld voor de periode 1994-1998, waarin met name de activiteiten zijn omschreven die moeten worden uitgevoerd op het gebied van milieu en klimaat; dat deze beschikking wordt vastgesteld in het licht van de overwegingen in de preambule van dat besluit;

Overwegende dat in artikel 130 I, lid 3, van het Verdrag is bepaald dat het kaderprogramma moet worden uitgevoerd door middel van specifieke programma's die binnen elke activiteit van het kaderprogramma worden ontwikkeld; dat in elk specifiek programma de nadere bepalingen voor de uitvoering ervan, de looptijd en de noodzakelijk geachte middelen worden vastgesteld;

Overwegende dat het voor de uitvoering van dit programma noodzakelijk geachte bedrag 532 miljoen ecu beloopt; dat de kredieten per begrotingsjaar worden vastgesteld door de begrotingsautoriteit, afhankelijk van de beschikbare middelen binnen de financiële vooruitzichten en de in artikel 1, lid 3, van Besluit nr. 1110/94/EG vastgestelde voorwaarden;

Overwegende dat in het kader van dit programma uit te voeren werkzaamheden bijdragen tot de uitbreiding van de wetenschappelijke kennis en de ontwikkeling van de technische vaardigheden die de Gemeenschap nodig heeft voor de vervulling van het haar in het derde deel, titel XVI, van het Verdrag verleende mandaat;

Overwegende dat dit programma een belangrijke bijdrage kan leveren tot de stimulering van de groei, de versterking van het concurrentievermogen en de ontwikkeling van werkgelegenheid in de Gemeenschap, zoals aangegeven in het Witboek "Groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid";

Overwegende dat de inhoud van het vierde kaderprogramma voor communautaire OTO-acties is vastgesteld in overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel; dat in dit specifieke programma de inhoud is omschreven van de overeenkomstig dat beginsel uit te voeren activiteiten op het gebied van milieu en klimaat;

Overwegende dat in Besluit nr. 1110/94/EG is bepaald dat een communautaire actie onder meer is gerechtvaardigd als het onderzoek bijdraagt tot de versterking van de economische en sociale samenhang van de Gemeenschap en de harmonieuze algemene ontwikkeling daarvan bevordert, met inachtneming van de wetenschappelijke en technische kwaliteit; dat dit programma beoogt bij te dragen tot de verwezenlijking van deze doelstellingen;

Overwegende dat de Gemeenschap enkel hoogwaardige OTO-activiteiten moet steunen;

Overwegende dat de regels voor de deelneming van ondernemingen, onderzoekcentra (waaronder het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (GCO)) en universiteiten alsmede de regels voor de verspreiding van de onderzoekresultaten, die zijn bepaald in de maatregelen bedoeld in artikel 130 J van het Verdrag op dit specifieke programma van toepassing zijn;

Overwegende dat bij de uitvoering van dit programma maatregelen moeten worden genomen ter bevordering van de deelneming van het midden- en kleinbedrijf (MKB), met name technologische stimuleringsmaatregelen;

Overwegende dat de Commissie moet voortgaan met haar inspanningen om de aanmeldings- en selectieprocedures te vereenvoudigen, te bespoedigen en doorzichtiger te maken om de uitvoering van het programma te bevorderen en het voor bedrijven, met name het MKB, onderzoekcentra en universiteiten, gemakkelijker te maken aan een communautair OTO-project deel te nemen;

Overwegende dat dit programma zal bijdragen tot een grotere synergie tussen de OTO-activiteiten op het gebied van milieu en klimaat door onderzoekcentra, universiteiten en bedrijven, met name het MKB, in de Lid-Staten en tussen deze activiteiten en overeenkomstige communautaire OTO-activiteiten;

Overwegende dat het passend kan zijn internationale samenwerking met internationale organisaties en derde landen op te zetten om dit programma uit te voeren;

Overwegende dat dit programma ook activiteiten moet omvatten voor de verspreiding en de exploitatie van OTO-resultaten, met name ten behoeve van het MKB, in het bijzonder in de Lid-Staten of regio's die het minst bij het programma zijn betrokken, alsmede activiteiten ter stimulering van de mobiliteit en de opleiding van onderzoekers binnen dit programma en voor zover nodig voor de goede uitvoering ervan;

Overwegende dat de eventuele sociaal-economische gevolgen en technologische risico's van dit programma moeten worden beoordeeld;

Overwegende dat de voortgang van dit programma voortdurend en systematisch moet worden bekeken teneinde het programma eventueel aan te passen aan de wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen op dit gebied; dat te zijner tijd ook een onafhankelijke evaluatie van de voortgang van het programma moet worden verricht, waarmee alle nodige elementen moeten worden aangereikt om de doelstellingen van het vijfde OTO-kaderprogramma te kunnen bepalen; dat na afloop van dit programma een eindevaluatie van de resultaten moet worden verricht in het licht van de in deze beschikking omschreven doelstellingen;

Overwegende dat in de resolutie van de Raad van de Europese Gemeenschappen en van de Vertegenwoordigers van de Regeringen der Lid-Staten, in het kader van de Raad bijeen, betreffende een beleidsplan en actieprogramma van de Gemeenschap inzake het milieu en duurzame ontwikkeling van 1 februari 1993 (5) wetenschappelijk onderzoek en technische vooruitgang zijn aangemerkt als een van de belangrijkste instrumenten voor de uitvoering van dit beleid;

Overwegende dat dit programma moet worden geïntegreerd in een algemene strategie van de Europese Gemeenschap om de internationale verplichtingen na te komen die voortvloeien uit de Conferentie van de Verenigde Naties over milieu en ontwikkeling, in het bijzonder wat de vermindering van de emissies van broeikasgassen betreft;

Overwegende dat de activiteiten in dit programma van zodanige aard zijn dat cooerdinatie met activiteiten in andere specifieke programma's en een betere wisselwerking met de activiteiten binnen andere instanties, zoals Eureka en COST, vereist zijn;

Overwegende dat de cooerdinatie in het bijzonder zal worden versterkt met de activiteiten in het GCO-programma en het programma betreffende samenwerking met derde landen en internationale organisaties;

Overwegende dat het GCO kan deelnemen aan indirecte werkzaamheden in het kader van dit programma;

Overwegende dat het GCO via zijn eigen programma van directe werkzaamheden ook zelf zal bijdragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen van het communautaire OTO op het door dit programma bestreken gebied;

Overwegende dat het Comité voor wetenschappelijk en technisch onderzoek (Crest) is geraadpleegd,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING VASTGESTELD:

Artikel 1

Voor de periode van (datum van aanneming van dit programma) tot en met 31 december 1998 wordt het in bijlage I nader omschreven specifiek programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling, inclusief demonstratie, op het gebied van milieu en klimaat vastgesteld.

Artikel 2

1. Het bedrag dat noodzakelijk wordt geacht voor de uitvoering van het programma beloopt 532 miljoen ecu, waarvan maximaal 7,4 % voor personeels- en huishoudelijke uitgaven van de Commissie.

2. Een indicatieve verdeling van de middelen is opgenomen in bijlage II.

3. De begrotingsautoriteit stelt voor elk begrotingsjaar de kredieten vast afhankelijk van de beschikbaarheid van middelen binnen de financiële vooruitzichten en overeenkomstig de voorwaarden die zijn weergegeven in artikel 1, lid 3, van Besluit nr. 1110/94/EG betreffende het vierde kaderprogramma, met inachtneming van de beginselen van goed beheer die worden genoemd in artikel 2 van het Financieel Reglement van toepassing op de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen.

Artikel 3

1. De algemene regels voor de financiële bijdrage van de Gemeenschap zijn weergegeven in bijlage IV van Besluit nr. 1110/94/EG.

2. De regels voor de deelneming van ondernemingen, onderzoekcentra en universiteiten en voor de verspreiding van de resultaten worden bepaald in de maatregelen, bedoeld in artikel 130 J van het Verdrag.

3. Bijlage III bevat de specifieke regels voor de uitvoering van dit programma, naast die waarnaar wordt verwezen in de leden 1 en 2.

Artikel 4

1. Teneinde onder meer een kosten-efficiënte uitvoering van dit programma te garanderen, bekijkt de Commissie voortdurend en systematisch, met passende hulp van onafhankelijke externe deskundigen, de voortgang van dit programma in het licht van de in bijlage I aangegeven doelstellingen, zoals deze zijn verruimd in het werkprogramma. In het bijzonder onderzoekt zij of de doelstellingen, prioriteiten en financiële middelen nog altijd aangepast zijn aan de ontwikkeling van de situatie. Indien nodig dient zij, met de resultaten van dit onderzoek als basis, voorstellen in ter aanpassing of aanvulling van dit programma.

2. Als bijdrage tot de algehele evaluatie van de communautaire werkzaamheden, die is vereist bij artikel 4, lid 2, van Besluit nr. 1110/94/EG, en overeenkomstig het in dat lid bepaalde tijdschema, laat de Commissie door onafhankelijke deskundigen een externe evaluatie uitvoeren van de werkzaamheden die in de loop van de vijf aan deze evaluatie voorafgaande jaren op het rechtstreeks onder dit programma vallende gebied zijn uitgevoerd, en van het beheer van de werkzaamheden in die periode.

3. Na afloop van dit programma laat de Commissie een onafhankelijke eindevaluatie van de verkregen resultaten uitvoeren in het licht van de doelstellingen omschreven in bijlage III van Besluit nr. 1110/94/EG en bijlage I van deze beschikking. Het verslag van de eindevaluatie wordt ingediend bij de Raad, het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité.

Artikel 5

1. Overeenkomstig de doelstellingen van bijlage I en de indicatieve financiële verdeling in bijlage II, wordt door de Commissie een werkprogramma opgesteld en zo nodig bijgewerkt. Hierin wordt het volgende nader omschreven:

- de wetenschappelijke en technologische doelstellingen en onderzoektaken, met vermelding van de beoogde eindgebruikers van de resultaten, indien van toepassing,

- het uitvoeringsschema, met inbegrip van data voor uitnodigingen tot het indienen van voorstellen,

- de voorgestelde financiële en beheersregelingen, inclusief specifieke bepalingen ter uitvoering van technologiestimulerende maatregelen voor het MKB en andere maatregelen met inbegrip van voorbereidende, begeleidende en ondersteunende maatregelen,

- regelingen voor de cooerdinatie met andere OTO-werkzaamheden in deze sector inzonderheid in het kader van het GCO-programma, het specifieke programma voor samenwerking met derde landen en in internationale organisaties en andere specifieke programma's, en, indien van toepassing, om te zorgen voor betere wisselwerking met werkzaamheden binnen andere instanties, zoals Eureka en COST,

- regelingen voor de verspreiding, bescherming en exploitatie van de resultaten van in het kader van dit programma uitgevoerde OTO-werkzaamheden.

2. De Commissie stelt op basis van het werkprogramma uitnodigingen tot het indienen van voorstellen voor projecten op.

Artikel 6

1. De Commissie wordt belast met de uitvoering van het programma.

2. In de gevallen als bedoeld in artikel 7, lid 1, wordt de Commissie bijgestaan door een comité bestaande uit vertegenwoordigers van de Lid-Staten en voorgezeten door de vertegenwoordiger van de Commissie.

3. De vertegenwoordiger van de Commissie legt het comité een ontwerp voor van de te nemen maatregelen. Het comité brengt over dit ontwerp advies uit binnen een termijn die de voorzitter kan vaststellen naar gelang van de urgentie van de materie. Het comité spreekt zich uit met de meerderheid van stemmen die in artikel 148, lid 2, van het Verdrag is voorgeschreven voor de aanneming van de besluiten die de Raad op voorstel van de Commissie dient te nemen. Bij de stemming in het comité worden de stemmen van de vertegenwoordigers van de Lid-Staten gewogen overeenkomstig genoemd artikel. De voorzitter neemt niet aan de stemming deel.

4. De Commissie stelt de beoogde maatregelen vast wanneer zij in overeenstemming zijn met het advies van het comité.

5. Wanneer de beoogde maatregelen niet in overeenstemming zijn met het advies van het comité of indien geen advies is uitgebracht, dient de Commissie onverwijld bij de Raad een voorstel in betreffende de te nemen maatregelen. De Raad besluit met gekwalificeerde meerderheid van stemmen.

6. Indien de Raad, na verloop van een termijn van drie maanden na de indiening van het voorstel bij de Raad, geen besluit heeft genomen, worden de voorgestelde maatregelen door de Commissie vastgesteld.

Artikel 7

1. De procedure van artikel 6, leden 2 tot en met 6, geldt voor:

- de opstelling en bijwerking van het werkprogramma, bedoeld in artikel 5, lid 1,

- de inhoud van de uitnodigingen tot het indienen van voorstellen, met de nadere bijzonderheden van de selectiecriteria,

- de evaluatie van de voor communautaire financiering voorgestelde OTO-activiteiten en van het geraamde bedrag van de bijdrage van de Gemeenschap voor iedere activiteit afzonderlijk wanneer deze ten minste 0,25 miljoen ecu bedraagt,

- iedere aanpassing van de in bijlage II vermelde indicatieve verdeling van het bedrag,

- specifieke bepalingen voor de financiële deelneming van de Gemeenschap in de diverse overwogen activiteiten,

- de maatregelen en opdrachten voor de beoordeling van het programma,

- elke afwijking van de in bijlage III weergegeven regels,

- deelneming aan de acties door rechtspersonen uit derde landen en internationale organisaties.

2. Wanneer krachtens lid 1, derde streepje, het bedrag van de communautaire bijdrage lager is dan 0,25 miljoen ecu, stelt de Commissie het comité in kennis van de projecten alsmede van het resultaat van de evaluatie ervan.

3. De Commissie licht het comité op gezette tijden in over het verloop van de uitvoering van het gehele programma.

Artikel 8

In derde landen gevestigde rechtspersonen kunnen per project en zonder financiële bijstand van de Gemeenschap aan dit programma deelnemen, indien zulks, met inachtneming van het beginsel van wederzijds voordeel, werkelijk bijdraagt tot de verwezenlijking van het programma.

Artikel 9

Deze beschikking is gericht tot de Lid-Staten.

Gedaan te Brussel, 15 december 1994.

Voor de Raad

De Voorzitter

A. MERKEL

(1) PB nr. C 228 van 17. 8. 1994, blz. 78.(2) PB nr. C 341 van 5. 12. 1994.(3) Advies uitgebracht op 14 september 1994 (nog niet verschenen in het Publikatieblad).(4) PB nr. L 126 van 18. 5. 1994, blz. 1.(5) PB nr. C 138 van 17. 5. 1993, blz. 1.

BIJLAGE I

WETENSCHAPPELIJKE EN TECHNOLOGISCHE DOELSTELLINGEN EN INHOUD Inleiding Dit specifieke programma weerspiegelt geheel de benadering van het vierde kaderprogramma door toepassing van de daarin aangegeven selectiecriteria en nadere uitwerking van de wetenschappelijke en technologische doelstellingen.

Hoofdstuk 3 (inleiding, deel A en deel B) van bijlage III, eerste activiteit, van genoemd kaderprogramma vormt een integrerend deel van dit programma.

Het programma zorgt voor de continuïteit die onmisbaar is voor de instandhouding en versterking van de OTO-capaciteit die in de loop van de vorige programma's is opgebouwd. Met het programma wordt niet alleen beoogd de inspanning om het OTO inzake milieu op Europees niveau gestalte te geven, voort te zetten en profijt te trekken van de resultaten daarvan, maar ook de invoering van speerpuntnetwerken te consolideren, waarbij waar nodig rekening wordt gehouden met de noodzaak om de samenhang te bevorderen.

Zoals uit de toelichting blijkt is het programma evenwel toegespitst op een beperkt aantal thema's en gebieden waar een actie van de Gemeenschap gerechtvaardigd is. De milieuproblemen worden echter steeds ingewikkelder, waardoor een interdisciplinaire aanpak en onderzoek naar systeemanalyse nodig worden.

Het programma omvat vier thema's: A. onderzoek inzake het natuurlijk milieu, milieukwaliteit en "global change", B. milieutechnologie, C. ruimtevaarttechnieken toepast voor milieubewaking en -onderzoek, en D. menselijke dimensie van veranderingen in het milieu.

Om het onderzoekwerk van de Gemeenschap te concentreren en sterker te profileren binnen de context van het wereldwijde onderzoek naar "global change" zullen de op dit gebied beoogde onderzoekwerkzaamheden worden uitgevoerd in het kader van het Europees net voor onderzoek naar "global change" (Enrich). De aldus opgezette activiteiten zullen een bijdrage leveren aan het bereiken van de doelstellingen van het Internationale geosfeer-biosfeer-programma (IGBP), het Wereldprogramma voor klimaatonderzoek (WCRP) en het Programma menselijke dimensies van de mondiale milieuverandering (HDP), en de resultaten kunnen gebruikt worden voor de uitvoering van het vijfde milieu-actieprogramma. Ook zal rekening worden gehouden met de wetenschappelijke behoeften die bij de vorming van het Mondiale klimaatobservatiesysteem (GCOS) en het Mondiale terrestrische observatiesysteem (GTOS) kenbaar zijn gemaakt. Daarnaast zullen de programma-activiteiten worden gecooerdineerd met die van het programma mariene wetenschappen en technologie.

Overeenkomstig het kaderprogramma moet het voor elk thema en de verschillende gebieden daarvan uitgevoerde onderzoek aan de volgende doelstellingen voldoen:

1. Het moet bijdragen tot een versterking van de wetenschappelijke grondslag die noodzakelijk is voor de uitvoering van het milieubeleid van de Gemeenschap door de ontwikkeling van de daarmee samenhangende strategische capaciteit, waar van toepassing via fundamenteel onderzoek, en door de concepten gezondheid en veiligheid van de mens, milieubescherming en duurzaam beheer van de natuurlijke hulpbronnen te verzoenen met de rechtmatige verwachtingen van Europa op het gebied van economische ontwikkeling en groei (thema's A tot en met D).

2. Het moet bijdragen tot de realisering van de doelstellingen van de mondiale onderzoekprogramma's inzake "global change" (thema's A, C en D) en moet daarom worden toegespitst op de aspecten waarbij alleen een actie van de Gemeenschap, in de vorm van in overleg met de Lid-Staten georganiseerde grote projecten, significante resultaten kan opleveren.

3. Het moet bijdragen tot de ontwikkeling van milieuprodukten, -technologieën, -technieken en -diensten die voorzien in nieuwe behoeften en waarvan de exploitatie een (duurzame) economische opleving tot stand kan helpen brengen en het creëren van nieuwe banen kan bevorderen, zoals wordt benadrukt in het Witboek van de Commissie "Groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid" (thema's B tot en met D).

Deze doelstellingen kunnen gemakkelijker worden bereikt door eerst na te gaan voor welke eindgebruikers de resultaten bestemd zijn, waar zulks dienstig is. Onderzoek ter ondersteuning van de wetenschappelijke basiskennis moet gericht zijn op specifieke onderzoekgemeenschappen, -netten en internationale programma's. Onderzoek ter fundering van de ontwikkeling en uitvoering van het milieubeleid van de Gemeenschap moet beantwoorden aan de behoeften van het beleidsplan/actieprogramma van de Gemeenschap op het punt van milieu en duurzame ontwikkeling (1) en van het Europees Milieuagentschap. De mogelijkheid van industriële exploitatie van de projectresultaten moet worden vergroot door oriëntering op specifieke industriegemeenschappen en -fora, vooral die waarbij het MKB is betrokken.

Deze acties zullen worden uitgevoerd op basis van een nauwe samenwerking tussen universiteiten, wetenschappelijke instellingen en bedrijven, waaronder het MKB, in de Lid-Staten.

Er zullen maatregelen voor technologische stimulering worden uitgevoerd, waarbij zal worden uitgegaan van de ervaring die is opgedaan met de Craft-actie en toekenning van de haalbaarheidspremies, om de deelneming van het MKB aan te moedigen en te vergemakkelijken, rekening houdend met de behoeften van het MKB in minder ontwikkelde gebieden.

Er kunnen regionale netten voor interdisciplinair onderzoek worden gevormd om de specifieke problemen van bepaalde Europese regio's, waaronder het Middellandse-Zeebekken, het Oostzeegebied, het Noordzeegebied, de Alpen en de noordelijke en arctische gebieden, met inbegrip van de noordpoolcirkel, in Europees perspectief te bestuderen.

Het GCO zal op zijn competentiegebieden aanvullende acties ten uitvoer brengen, meer in het bijzonder op de gebieden A.I (Klimaatverandering en de gevolgen voor onze natuurlijke hulpbronnen), A.II (Fysica en chemie in de atmosfeer, wisselwerking met de biosfeer en mechanismen van milieuveranderingsinvloeden), B.I (Instrumenten, technieken en methodes voor milieubewaking), B.II (Technologieën en methodes voor milieubescherming), alsook in thema C (Ruimtevaarttechnieken toegepast voor milieubewaking en -onderzoek) (2).

INHOUD A. Onderzoek inzake het natuurlijk milieu, milieukwaliteit en "global change"

In dit werkprogramma zal een duidelijke scheiding worden aangebracht tussen doelstellingen en taken in het kader van dit thema en met name de verwante onderdelen van het programma op het gebied van mariene wetenschappen en technologieën, en zo nodig andere specifieke programma's. Er zal rekening moeten worden gehouden met de relevante cooerdinatiemechanismen in het kader van Enrich.

Gebied I: Klimaatverandering en de gevolgen voor onze natuurlijke hulpbronnen

A.I.1. Fundamentele processen binnen het klimaatsysteem

Doelstellingen

- Een beter begrip en een betere beschrijving mogelijk maken van de fundamentele processen binnen het klimaatsysteem, met name wat betreft de wederzijdse beïnvloeding tussen die processen op mondiale en regionale schaal.

- De klimaatmodellen verbeteren door rekening te houden met nieuwste kennis omtrent voor het klimaat belangrijke processen en deze in modellen te verwerken.

Onderzoektaken

A.I.1.1. Analyse en beschrijving van de interacties tussen de atmosfeer en het aardoppervlak met onderzoek naar de rol van putten en reservoirs van broeikasgassen met betrekking tot de dynamische processen van het klimaatsysteem en de rol binnen de hydrologische cyclus met name op regionale schaal.

A.I.1.2. Analyse en beschrijving van de koppelingen tussen processen in de atmosfeer en oceaanstromingen.

A.I.1.3. Analyse en beschrijving van de koppelingen tussen de atmosfeer, de ijskappen en de oceanen en van hun rol binnen het kimaatsysteem.

A.I.1.4. Bestudering van de uitwisseling van warmte door straling, met inbegrip van de rol van broeikasgassen in de troposfeer en de lagere stratosfeer, wolken en hun dynamiek, alsook aërosolen.

A.I.1.5. Studies naar mondiale cycli van broeikasgassen, hun massabalans in de atmosfeer en hun fluxen en transformaties in de oceanen, de biosfeer en de lithosfeer.

A.I.2. Het klimaatsysteem in het verleden

Doelstelling

Een bijdrage leveren tot een gedetailleerde reconstructie van de klimatologische omstandigheden en de klimaatgebonden milieuomstandigheden om de documentatie over het klimaatsysteem en het inzicht in het functioneren ervan te vergroten.

Onderzoektaken

A.I.2.1. Reconstructie van de klimaat- en milieuomstandigheden op zowel mondiale als regionale schaal tijdens de recente kimaatcycli (± 250 000 jaar).

A.I.2.2. Verzamelen, valideren, analyseren en interpreteren van gegevens uit diepe kernboringen in oude ijslagen en daarmee samenhangend glaciologisch onderzoek. Modellering van de reologie van het ijs en van ijsstromen.

A.I.2.3. Reconstructie van de klimaatontwikkeling en van de klimaatvariaties in het holoceen en het late holoceen.

A.I.2.4. Analyse van de dynamica van de klimaatveranderingen en van de variabiliteit van het klimaat in het verleden.

A.I.3. Variabiliteit van het klimaat, klimaatsimulering en voorspelling van klimaatverandering

Doelstellingen

- Beschrijving van de ontwikkeling van het klimaat en zijn variabiliteit in het recente verleden (zoals de afgelopen 100 jaar) en schattingen hierover maken voor de komende 100 jaar, met name als respons op haalbaarheidsscenario's van veranderende concentraties van broeikasgassen en sulfaat-aërosolen in de atmosfeer, en aantasting van de ozonlaag.

- Verbetering van klimaatmodellen, in het bijzonder door het verbeteren van de weergave van de voornaamste dynamische, fysische, chemische en biologische processen waarvan wordt aangenomen dat zij de huidige situatie en de toekomstige evolutie van het klimaatsysteem aanmerkelijk beïnvloeden.

- Ontwikkeling van verbeterde scenario's voor klimaatverandering met regionale (Europese) resolutie voor het voorspellen van de effecten op milieu, maatschappij en economie.

Om dit doel te bereiken zullen de Europese centra voor klimaatmodellering via een gecooerdineerde actie worden ingeschakeld ten einde wetenschappelijke teams toegang te bieden tot de meest geavanceerde modellen en instrumenten.

Onderzoektaken

A.I.3.1. Ontwikkeling, validering en toepassing van verbeterde klimaatmodellen op basis van huidige en vroegere omstandigheden.

A.I.3.2. Analyse en beschrijving van het huidige klimaat en van de variabiliteit daarvan aan de hand van mondiale en regionale gegevens.

A.I.3.3. Analyse van de klimaatvariaties die worden voorspeld door de gangbare klimaatmodellen; ontwikkeling en toepassing van geschikte statistische methodes ten einde de aan de hand van de modellen opgestelde prognoses aan de werkelijke gegevens te toetsen.

A.I.3.4. Ontwikkeling van nieuwe en verbeterde scenario's voor klimaatverandering op zowel mondiale als regionale schaal.

A.I.3.5. Ontwikkeling van modellen voor seizoensvoorspellingen voor klimaatparameters, met inbegrip van modellen voor seizoensvoorspellingen van extreme omstandigheden (neerslag, droogte); ontwikkeling van valideringsmethodes voor deze modellen.

A.I.3.6. Ontwikkeling van methodes voor schaalverkleining ( "downscaling") om te komen tot een correcte simulatie van de variaties in het weer (e. g. neerslag) met een hoge resolutie in ruimte en tijd. Ontwikkeling van betere prognoses van veranderingen in soort, spreiding en frequentie van extreme meteorologische omstandigheden.

A.I.3.7. Studie van de terugkoppelingseffecten op het klimaatsysteem van zich op langere termijn (decennia/eeuwen) voltrekkende veranderingen in het milieu, met name veranderingen in de biosfeer en de hydrologische cyclus.

A.I.3.8. Studie van de veranderingen in het gemiddelde waterpeil van de zeeën, statistieken over het zeeniveau en over stormen en overstromingen, met name in gebieden met overstromingsrisico.

A.I.4. Gevolgen van klimaatveranderingen en andere milieufactoren voor natuurlijke hulpbronnen

Doelstelling

Evaluatie van de belangrijkste effecten op natuurlijke hulpbronnen en het vermogen tot duurzame aanpassing als gevolg van een veranderende antropogene belasting, en van veranderingen in en variabiliteit van het klimaat.

A.I.4.a) Europese waterreserves

Doelstelling

Verbetering van de kennis over de waarschijnlijke effecten van klimaatverandering en andere veranderingen in het milieu (met inbegrip van veranderende verlangens van de mens en van demografische druk) op oppervlaktewater- en grondwaterreserves, in termen van kwantiteit en kwaliteit, ten einde een beter inzicht te krijgen in de onderliggende processen en een basis te verschaffen voor de ontwikkeling van strategieën voor het toekomstige beheer daarvan.

Onderzoektaken

A.I.4.a)1. Ontwikkeling van methodes (met inbegrip van modellen) voor het schatten, voorspellen en verbeteren van de beschikbare waterreserves in het licht van veranderingen in het milieu, met name in regio's waar discrepanties tussen de beschikbare hoeveelheden en de vraag naar water te verwachten zijn.

A.I.4.a)2. Ontwikkeling van technieken om grondwaterreserves te beoordelen en te verbeteren, en de relatie tussen grondwater en interacties water/bodem in verschillende geologische omstandigheden te beoordelen, alsmede de migratie van verontreinigende stoffen door de verzadigde en onverzadigde grondwaterzone, en interacties zeewater/grondwater.

A.I.4.a)3. Ontwikkeling van studies aangaande geïntegreerde stroomgebieden en modellering van riviersystemen (met inbegrip van stromingsmodellen).

A.I.4.a)4. Ontwikkeling van technieken om de kwaliteit van oppervlakte- en grondwater dat is verontreinigd als gevolg van bepaalde landbouwpraktijken, een verkeerd grondgebruik of door andere bronnen, weer op peil te brengen.

A.I.4.a)5. Evaluatie en validering van technieken en methodes voor geïntegreerd beheer, van oppervlakte- en grondwater, in samenhang met passende acties in het telematicaprogramma.

A.I.4.a)6. Evaluatie van het effect van een verandering van het zeeniveau op de watervoorziening van de kustgebieden in samenhang met andere factoren.

A.I.4.a)7. Evaluatie van de effecten van klimaatverandering op de hoeveelheid en de kwaliteit van waterreserves in berggebieden, met inbegrip van de evaluatie van de Alpengletsjers als bronnen van water. Vaststelling van methodes voor toezicht op en evaluatie van het potentieel aan duurzame gebruiksmogelijkheden.

A.I.4.b) Landbouw, bossen en het natuurlijke milieu

Doelstelling

De te verwachten effecten van klimaatverandering en andere veranderingen in het milieu op de teelten, de bossen en andere terrestrische ecosystemen, en de consequenties daarvan voor de landhulpbronnen in Europa bestuderen en evalueren; een basis voor de evaluatie van het sociaal-economische effect van deze consequenties verschaffen, en voor de ontwikkeling van strategieën voor het beheer daarvan in de toekomst.

Onderzoektaken

A.I.4.b)1. Analyse en beschrijving van de lange-termijneffecten van de klimaatverandering en andere antropogene factoren op het natuurlijke milieu en op de duurzaamheid en produktiviteit van landbouw en bosbouw in Europa.

A.I.4.b)2. Ontwikkeling, validering en toepassing van regionale mechanistische modellen die de effecten van een klimaatverandering en een verandering van de met het klimaat samenhangende parameters, zoals de CO2-concentratie, op landbouw, bosbouw en natuurlijke ecosystemen beschrijven, rekening houdend met andere antropogene factoren.

A.I.4.b)3. Ontwikkeling van prognostische modellen voor het beoordelen van de reacties van de biodiversiteit op de lange-termijnveranderingen in het milieu; evaluatie van de gevolgen van klimaatverandering voor de biodiversiteit; ontwikkeling van een wetenschappelijke grondslag voor strategieën voor instandhouding in situ; vaststelling van criteria voor een optimale landschapsstructuur om het uitsterven van soorten te voorkomen en een juiste mate van diversiteit te handhaven.

A.I.4.b)4. Studie van de specifieke effecten van de klimaatverandering op het arctische bos en op marginale ecosystemen zoals watergebieden, toendra en taiga in het noordpool- en het subarctische gebied, en op mediterrane bossen.

A.I.4.b)5. Geïntegreerde studies van de effecten van de aantasting van de bergecosystemen door het klimaat en antropogene factoren en het leggen van verbanden aan de hand waarvan de sociaal-economische effecten kunnen worden geëvalueerd.

A.I.4.b)6. Ontwikkeling van modellen om de mogelijke effecten van een toeneming van de UV-B-straling op het milieu (zowel het natuurlijke als het stedelijke milieu) en de volksgezondheid te beoordelen.

A.I.4.b)7. Beoordeling van de wijze waarop landgebruik een invloed heeft op de eutrofiëring en de verontreiniging van aquatische systemen, zoals bij voorbeeld door middel van bosbouw, landbouw, urbanisatie, inzameling en verwerking van afval, waterafvoer, concentratie van specifieke industriële activiteiten in kustzones, toerisme, en civiele werken.

A.I.4.b)8. Bijdragen tot meer inzicht in veranderingen en herstel van bosecosystemen na bosbranden.

A.I.4.c) Landhulpbronnen en dreigende verwoestijning en bodemerosie in Europa

Doelstellingen

- Zorgen voor een geïntegreerde benadering om in de context van de klimaatverandering inzicht te verkrijgen in het proces van verwoestijning en bodemerosie in Europa, ten einde dat proces om te keren. Daarbij zal rekening worden gehouden met het complexe systeem van onderling afhankelijke factoren die leiden tot aantasting van de landhulpbronnen in voor verwoestijning en bodemerosie gevoelige gebieden.

- De wetenschappelijke grondslag ontwikkelen voor een rationeel beheer van de landhulpbronnen in bepaalde door verwoestijning en bodemerosie bedreigde of aangetaste Europese gebieden.

Onderzoektaken

A.I.4.c)1. Geïntegreerd onderzoek dat een kwalitatieve en kwantitatieve evaluatie mogelijk moet maken van de relatieve rol van de verschillende bij verwoestijning en bodemerosie optredende processen, namelijk klimatologische, hydrologische, biologische en met de bodem samenhangende processen.

A.I.4.c)2. Modellering van de complexe dynamiek van de verschillende betrokken processen, op verschillende ruimte- en tijdschalen, in door verwoestijning en bodemerosie getroffen of daarvoor gevoelige systemen inclusief de repercussies daarvan op het klimaat, met het doel de ontwikkeling van het verschijnsel te voorspellen.

A.I.4.c)3. Totstandbrenging van bruikbare gegevensbestanden aan de hand waarvan eventuele veranderingen kunnen worden opgespoord en modellen kunnen worden gevalideerd; inventarisatie van de indicatoren van mogelijke verwoestijning en bodemerosie.

A.I.4.c)4. Ontwikkeling en verbetering van maatregelen en bestrijdingsstrategieën voor het beheersen en terugdringen van de aantasting van terrestrische hulpbronnen in voor verwoestijning en bodemerosie gevoelige gebieden, inclusief een evaluatie van de belangrijkste technologische maatregelen.

Gebied II: Fysica en chemie van de atmosfeer, interactie met de biosfeer en mechanismen van de effecten van milieuverandering.

A.II.1. Fysica en chemie van de atmosfeer

Doelstellingen

- Inzicht verkrijgen in de processen waardoor de toestand en de ontwikkeling van de ozonlaag in de stratosfeer worden beheerst, met name de processen die kunnen leiden tot afbraak van die laag, en inzicht verkrijgen in het milieu-effect van menselijke activiteiten ten einde de veranderingen in de toestand te kunnen voorspellen.

- Inzicht verkrijgen in de in de troposfeer optredende chemische processen en deze kwantificeren; evalueren van de bijdrage van de regionale processen (op Europese schaal) aan de milieuverandering op het halfrond of op mondiale schaal.

Het is noodzakelijk om de infrastructuur voor het verzamelen en delen van gegevens die voortvloeien uit gezamenlijk ondernomen Europese experimenten, te verbeteren en de toegang tot gedeelde installaties om dergelijke experimenten uit te voeren (bij voorbeeld onderzoekvliegtuigen, gespecialiseerde grondwaarnemingsstations en geschikte laboratoriuminstallaties) te verbeteren. Het Enrich-mechanisme zal bij dergelijke activiteiten worden betrokken. Dit vereist voorts nauwe samenwerking met andere programma's.

Onderzoektaken

A.II.1.a) Chemie van de stratosfeer en afbraak van de ozonlaag

Erkend wordt dat wellicht steun noodzakelijk is om de toegang tot bepaalde grote installaties te vergemakkelijken om ervoor te zorgen dat de grootschalige gezamenlijke Europese experimenten die in het kader van onderstaande onderzoektaken worden overwogen, inderdaad kunnen worden uitgevoerd.

- Het verzamelen van gegevens over en interpretatie en modellering van de dynamiek en de ontwikkeling van de chemische samenstelling van de onderste lagen van de stratosfeer op hoge en gemiddelde breedte in het noordelijk halfrond; vaststelling van het begin en de omvang van de verstoringen van chemische aard en het daardoor veroorzaakte ozonverlies; in kaart brengen van de ontwikkelingen in tijd en ruimte van de concentratie van ozon en als sporen voorkomende verbindingen in de onderste lagen van de stratosfeer; beoordeling van de effecten van het transport van chemisch verstoorde lucht naar andere geografische breedtes en lengtes.

- Inzicht in en modellering van zowel de homogene als de heterogene processen die van invloed zijn op de verspreiding en de verdeling van actieve radicalen van halogenen, stikstof en waterstof binnen de stratosfeer; studie van de dynamiek en de samenstelling van de lucht in de onderste lagen van de stratosfeer; evaluatie van de verdeling en de ontwikkeling van UV-zonnestraling in Europa; evaluatie van de uitwisselingen tussen de troposfeer en de stratosfeer.

A.II.1.b) Fysica en chemie van de troposfeer

- Zelfreinigend vermogen van de atmosfeer: studie van de chemische en meteorologische processen die bepalend zijn voor de concentraties van oxyderende verbindingen zoals hydroxylradicalen en ozon, inclusief het effect van de uitlaatgassen van vliegtuigen en andere verbrandingsgassen op de hoeveelheid ozon in de atmosfeer, met inbegrip van de tendensen daarvan, en het effect van de emissies in het Middellandse-Zeegebied op de vrije troposfeer van andere regio's.

- Vaststelling van de oorsprong van aërosoldeeltjes in de atmosfeer de fysisch-chemische wijzigingen die deze ondergaan en de interacties tussen deze deeltjes en de wolken; studies naar de eigenschappen en de chemie van wolken.

- Vaststelling van de rol van natuurlijke emissies (gassen en deeltjes) in de chemie van de atmosfeer: afgifte van vluchtige organische verbindingen door de vegetatie en de bijdrage daarvan tot de vorming van ozon het vrijkomen van zwavel- en halogeenverbindingen door de biologische activiteit van het mariene milieu en het langs biologische weg vrijkomen van gereduceerde en geoxideerde vormen van stikstof; evaluatie van het effect van de emissies afkomstig van fossiele brandstoffen.

- Karakterisering van "chemische vroegtijdige waarschuwingssignalen" voor mogelijke mondiale veranderingen in de atmosfeer, zoals de vermindering van de in de troposfeer voorkomende hoeveelheid ozon in het Arctische gebied en de in de winter optredende hoge concentraties van salpeterigzuur in de steden (die moeten leiden tot regionale systemen voor vroegtijdige waarschuwing).

- Ontwikkeling en validering van modellen en evaluatie-instrumenten om de dynamica in ruimte en tijd van ozon in bergstreken te kunnen beschrijven.

A.II.2. In de biosfeer optredende processen

Doelstellingen

- Beter inzicht verkrijgen in de binnen de land-, water- en riviersystemen en kustecosystemen optredende processen en in de wijze waarop en mate waarin deze processen worden verstoord door de veranderingen in het milieu. Dit zou ook het gedrag en de effecten van giftige stoffen en de effecten van UV-B-straling moeten omvatten.

- Beter inzicht verkrijgen in de rol van de biodiversiteit in de ecosystemen, alsook inzicht in de mechanismen die bepalend zijn voor de instandhouding of ontwikkeling van de biodiversiteit en in de wijze waarop deze mechanismen worden beïnvloed door de veranderingen in het milieu, met inbegrip van de effecten van menselijke activiteiten.

Onderzoektaken

A.II.2.a) Het functioneren van de ecosystemen

A.II.2.a)1. Analyse van de binnen de ecosystemen optredende processen; inventarisatie van de verstoringen van deze processen die worden veroorzaakt door wijzigingen in de milieufactoren, rekening houdend met de variabiliteit daarvan in ruimte en tijd.

Het accent moet komen te liggen op primaire produktie en stromen van chemische elementen, organisch materiaal, water en energie binnen en tussen de ecosystemen (e. g. tussen het terrestrische en het kustecosysteem), op de fysisch-chemische en biologische mechanismen die deze stromen beheersen, met name de cyclus van het organische materiaal op de terugkoppelingsprocessen (e. g. die welke de gasemissies door de ecosystemen in de atmosfeer en de opname en afgifte van koolstof bepalen, enz.) en op biologische processen die van belang zijn voor het functioneren en de dynamica van populaties (demografische en genetische aspecten en ontwikkeling van de biomassa).

A.II.2.a)2. Kwantificering van de stromen van organische en anorganische verontreinigende stoffen binnen en tussen de ecosystemen; analyse van het gedrag en de omzetting van deze verontreinigende stoffen en van het effect daarvan op de processen die optreden in de ecosystemen; studies naar interacties tussen effecten van verontreinigende stoffen en eutrofiëring.

A.II.2.a)3. Ontwikkeling van indicatoren voor de milieu-effecten van verschillende verontreinigende stoffen en broeikasgassen. In voorkomende gevallen zal een onderscheid worden gemaakt naar regio, ter sturing van de keuze van de technologieën en de strategie in geval van uitwisseling tussen de uitstoot. Dit onderzoek kan bijdragen tot de definitie van indicatoren die door hun gevoeligheid een reductie van bepaalde verontreinigingen kunnen aangeven.

A.II.2.a)4. Studie van de factoren die bepalend zijn voor de stabiliteit van de structuren van de ecosystemen, alsook de aanpassing daarvan aan de weerstand daarvan tegen veranderingen in het milieu, met inbegrip van de reacties daarvan op verbeterde milieuomstandigheden.

A.II.2.a)5. Evaluatie van de effecten van natuurlijke en antropogene milieufactoren op beslissende biologische processen en structuren op het niveau van het ecosysteem.

A.II.2.a)6. Ontwikkeling van functionele analysemethodes als basis voor een geïntegreerd beheer van ecosystemen en geselecteerde habitats, met speciale nadruk op kwetsbare ecosystemen zoals alpine en bergecosystemen, watergebieden, eilanden en kustgebieden.

A.II.2.a)7. Bepaling en vergelijking van wisselwerkingen en verbanden tussen verschillende procesverschijnselen en effecten, op regionale en lokale schaal, zoals de verbanden tussen eutrofiëring en verontreiniging, en verandering in landgebruik; impact van fysische processen in tegengestelde situaties.

A.II.2.a)8. Studies op het gebied van ecotoxicologie, toegespitst op de verspreiding en effecten van toxische stoffen en combinaties van stoffen; gecombineerde effecten van verontreinigende stoffen en andere milieufactoren.

A.II.2.b) Met UV-B-straling samenhangende veranderingen in de processen (3)

A.II.2.b)1. Verbetering van de precisie waarmee het verband kan worden vastgesteld tussen de stralingsdosis, bij een bepaalde golflengte van de UV-straling, en de respons, wat betreft de meest significante effecten.

A.II.2.b)2. Identificatie van de mechanismen die bepalend zijn voor het aanpassingsvermogen, tolerantie en de gevoeligheid van levende organismen wat betreft het genotype en het fenotype.

A.II.2.b)3. Kwantificering van de synergieën en antagonismen tussen UV-B-straling en de overige factoren die bepalend zijn voor de mondiale milieuverandering, bij voorbeeld stijging van de temperatuur en toename van de CO2-concentratie.

A.II.2.b)4. Evaluatie van de opeenvolgende secundaire effecten van UV-B-straling op de binnen de ecosystemen optredende processen en de biogeochemische cycli, bij voorbeeld veranderingen in de samenstelling, de soorten combinaties, de ontbindingssnelheid, de concurrentie, enz.

A.II.2.c) Biodiversiteit en veranderingen in het milieu

A.II.2.c)1. Inzicht in de rol van de biodiversiteit (met inbegrip van de dynamica van populaties) bij de instandhouding van de structuur, het functioneren en de stabiliteit van ecosystemen.

A.II.2.c)2. Inzicht in de mechanismen die de biologische diversiteit regelen op het niveau van het landschap (onderzoek naar biologische diversiteit op lagere organisatieniveaus kan in dit verband nodig zijn). Evaluatie van de effecten van landschapversnippering.

B. Milieutechnologie

Gebied I: Instrumenten, technieken en methodes voor milieubewaking

Doelstellingen

- Analyse- en bewakingsmethodes helpen ontwikkelen en verbeteren voor emissies van verontreinigende stoffen en bepaalde milieucompartimenten om de veranderingen in het milieu beter te kunnen bewaken en voorspellen.

Deze bijdrage zal worden geleverd a) in de vorm van gecooerdineerde werkzaamheden waarbij de potentiële gebruikers en de producenten van instrumenten, het GCO voor de onder zijn bevoegdheid vallende gebieden en het OTO-programma "Metingen en proeven" zullen worden betrokken; met deze gecooerdineerde werkzaamheden wordt beoogd de behoeften van de potentiële gebruikers te inventariseren en de ontwikkelingswerkzaamheden te sturen; b) door middel van OTO-projekten voor gezamenlijke rekening in cooerdinatie met het OTO-programma "Metingen en proeven".

- Procedures en methodes ontwikkelen voor het inventariseren en bestuderen van de milieuveranderingen (land- en kustmilieu van de binnenwateren).

Deze doelen zullen er onder andere op gericht zijn tegemoet te komen aan de behoeften van het Europees Milieuagentschap.

Onderzoektaken

B.I.1. Bijdragen tot de ontwikkeling van instrumenten met een passende specificiteit, respons, nauwkeurigheid en precisie voor het meten op de grond of in de lucht van als sporen voorkomende verbindingen en van aërosolen in de atmosfeer tussen het emissiepunt en de vrije troposfeer, die ten grondlag liggen aan belangrijke verschijnselen in het milieu (afbraak van de ozonlaag, wijzigingen in het UV-stralingspatroon, fotochemische reacties, enz.).

B.I.2. Bijdragen tot de ontwikkeling van analysemethodes voor het identificeren en meten van bepaalde verontreinigende stoffen en bestanddelen van industrieel afvalwater en niet-industrieel afvalwater.

B.I.3. Bijdragen tot de ontwikkeling van nieuwe sensoren, bij voorbeeld biosensoren voor toepassingen op het gebied van milieubewaking waar conventionele methodes uit een oogpunt van onder andere gevoeligheid, selectiviteit, precisie, betrouwbaarheid, bemonstering, on-line bewaking, en rendement ontoereikend blijken.

B.I.4. Ontwikkeling en validering van methodes en procedures voor gebruik op de grond en aan boord van vliegtuigen (methodes en procedures voor gebruik in de ruimte vallen onder thema C) voor het in een vroeg stadium opsporen van veranderingen in het continentale en het kustmilieu en voor de bestudering van de ontwikkeling van dergelijke veranderingen.

B.I.5. Ontwikkeling van nieuwe technologieën voor een verbetering van de UV-B-dosimetrie.

B.I.6. Ontwikkeling van nieuwe technieken (archeometrie) om de milieuomstandigheden uit het verleden te kunnen reconstrueren.

Gebied II: Technologieën en methodes voor evaluatie van de risico's voor het milieu en voor milieubescherming en -herstel

Doelstellingen

- Ontwikkeling van methodes voor inventariseren, begrijpen, inschatten, vergelijkende evaluatie en beheer en terugdringen van risico's voor het milieu, de natuurlijke hulpbronnen en de gezondheid en veiligheid van de mens als gevolg van landbouwpraktijken, industriële procédés, produkten (inclusief chemische produkten), stedelijke ontwikkeling en cultureel erfgoed.

- Bijdragen tot de ontwikkeling van industriële processen en synthetische produkten die minder risico voor het milieu opleveren; bijdragen tot de ontwikkeling, verbetering en toepassing van, zowel preventieve als remediërende technologieën.

Deze bijdrage zal worden geleverd a) in de vorm van gecooerdineerde werkzaamheden waarbij de wetenschapsmensen die tot taak hebben milieurisico's en grote industrierisico's te analyseren en te doorgronden, de bedrijven die werken aan de benodigde technologische ontwikkelingen, de bedrijven die kunnen profiteren van deze technologische ontwikkelingen, het GCO voor de onder zijn bevoegheid vallende gebieden, de wetgevende instanties alsook het OTO-programma "industrie- en materiaaltechnologie" betrokken zullen zijn; b) in de vorm van OTO-projecten voor gezamenlijke rekening in cooerdinatie met de relevante OTO-programma's.

Onderzoektaken

B.II.1. Methodes voor het inschatten en beheren van risico's voor mens en milieu

B.II.1.1. Verbetering van de methodes voor evaluatie van de blootstelling buiten de werkplek aan risico's en gevaren voor de gezondheid en het milieu, veroorzaakt door chemische produkten in het milieu (met name voor vroege blootstellingsindicatoren); ontwikkeling van methodes voor een adequate effectbeoordeling, inclusief methodes die dierproeven kunnen vervangen. Onder dit onderzoekthema valt ook risicoprognose. De sleutelelementen daarvan zijn validering van de huidige ramings- en testmethodes door verbetering van de kwaliteit van de gebruikte gegevens en wetenschappelijke hypotheses. Het gaat hierbij met name om de validering van extrapolaties, bij voorbeeld van in vitro naar in vivo, van diermodellen naar de mens, van het laboratorium naar het veld, van hoge naar lage doses, van langdurige naar kortstondige blootstelling, van een specifieke bevolkingsgroep naar kwetsbare groepen, en van de blootstelling aan één enkele verbinding naar de blootstelling aan een combinatie van chemische produkten.

B.II.1.2. Het verkrijgen van meer inzicht in de mechanismen die ten grondslag liggen aan de onbedoelde uitstoot door de industrie van produkten die schadelijk zijn voor het milieu of de gezondheid van de mens; ontwikkeling van systemen voor veiligheidsbeheer en effectbestrijding. Het onderzoek dient zich in de eerste plaats te richten op materialen, produktiesystemen en bedrijvigheden die door hoge toxiciteit brand- en explosiegevaar, wijdverbreid gebruik in de industrie of fysische eigenschappen (e. g. de neiging wolken te vormen die dicht bij de grond blijven hangen of zich verspreiden in complexe ruimten met obstakels) de oorzaak zijn van op grote afstand van de bron optredende risico's. De werkzaamheden met betrekking tot dit thema dienen samen te hangen met het beleid van de Europese Unie inzake preventie van ongevallen in de industrie en op de werkplek, en gericht zijn op de ontwikkeling van lenigende technieken, methoden en beproefde evaluatiemiddelen.

Aan de hand van de luchtverontreiniging als voorbeeld zullen alle genoemde aspecten worden geïntegreerd in een paradigma voor risicobeheer met betrekking tot de bewaking van de luchtkwaliteit; dit behelst karakterisering van de emissies, evaluatie van blootstelling en de effecten daarvan, bio-observatie en risicoanalyse, alsook het leveren van een bijdrage tot de ontwikkeling van beheersmaatregelen.

B.II.2. Analyse van de levenscyclus van industriële en synthetische produkten

Ontwikkeling en validering van methodes voor analyse en evaluatie van de levenscyclus van industriële en synthetische produkten, bij voorbeeld papierprodukten en verpakkingen

B.II.3. Technologieën voor milieubescherming en -herstel

B.II.3.1. Bijdragen tot de ontwikkeling en verbetering van industriële procédés en produkten om ongewenste milieu-effecten te voorkomen of deze zoveel mogelijk te beperken.

B.II.3.2. Bijdragen tot de ontwikkeling en verbetering van geïntegreerde technologieën om de emissies (vast, vloeibaar en gasvormig) in het milieu tot een minimum te beperken. De technologische keuzes moeten gebaseerd zijn op een grondig inzicht in de wisselwerking tussen verontreinigingen.

B.II.3.3. Bijdragen tot de ontwikkeling en verbetering van nieuwe technologieën voor recycling van materialen, inclusief de afbraak daarvan tot te hergebruiken grondstoffen en de terugwinning van energie en afval. Studie van systemen ter bevordering van de geschiktheid van produkten voor recycling.

B.II.3.4. Bijdragen tot de ontwikkeling en verbetering van processen voor de behandeling van organisch afval van industrie, landbouw en stedelijke gebieden. Studie naar systemen en microbiologische processen ter bevordering van het veilig recycleren van organische en voedingsstoffen.

B.II.3.5. Beheer van gevaarlijke afvalstoffen: ontwikkeling van veilige procédés voor de behandeling van die afvalstoffen, inclusief recycling van materialen of terugwinning van energie om zo nodig de operatie rendabel te maken. Behandeling van residuen met het oog op ontgifting, stabilisatie en veilige verwijdering.

B.II.3.6. Het programma zal bijdragen tot de ontwikkeling van technologieën voor de sanering van verontreinigde industrieterreinen en niet meer gebruikte stortplaatsen; ontwikkeling van snelle, niet-invasieve methodes voor het opsporen en meten van verontreinigende stoffen en studie van adsorptie/desorptieprocessen, van het traject en van de biodisponibiliteit van verontreinigende stoffen, om adequate methodes voor sanering in situ tot stand te helpen brengen.

B.II.4. Technologeën voor de bescherming en sanering van historische plaatsen

Overeenkomstig het beleid van de Gemeenschap zal het onderzoek inzake bescherming en behoud van het cultuurbezit worden geïntensiveerd. Een verbreding van de wetenschappelijke grondslag voor de inventarisatie en de evaluatie van de effecten van de toegepaste technologieën is noodzakelijk. Het onderzoek met betrekking tot dit thema zal worden aangevuld met een evaluatie van de milieurisicofactoren (inclusief de effecten van het toerisme) voor een reeks materialen, via de ontwikkeling en verbetering van niet-destructieve analyse- en meetmethodes, methodes voor het in kaart brengen van risico's en schade, enz.

Gebied III: Technologieën voor het voorspellen, voorkomen en inperken van natuurlijke risico's

Doelstelling

Het verkrijgen van kwantitatieve gegevens en het ontwikkelen van fysische modellen om de methoden voor het voorspellen, bewaken en beheersen van natuurrampen en natuurlijke risico's te verbeteren. Vergelijking tussen theoretische voorspellingen, observaties en veldmetingen zou moeten worden bevorderd, evenals multidisciplinaire benaderingen.

Onderzoektaken

B.III.1. Hydrologische en hydrogeologische risico's

B.III.1.1. Ontwikkeling en validering van methodologieën voor de preventie van overstromingen aan de hand van in situ en via teledetectie verkregen gegevens, inclusief de ontwikkeling van methodologieën voor modellering van de spreiding van neerslag in ruimte en tijd, met name in gebieden met complexe structuur. Ontwikkeling van en experimenten met overstromingsmodellen (modellen van de watertoevoer), waarbij ook het gedrag van sneeuw- en ijslagen in aanmerking wordt genomen. Ontwikkeling van en experimenten met het koppelen van meteorologische en hydrologische modellen teneinde het voorspellen van overstromingen van rivieren te verbeteren. Ontwikkeling van geïntegreerde modellen van watervoorraden en rivieren om de regionale en lange-termijngevolgen van waterbouwkundige werken aan rivieren te evalueren.

B.III.1.2. Studie naar trends, bewaken en in kaart brengen van de risico's van overstromingen, aardverschuivingen en lawines, met name in bergachtige gebieden, en met name in verband met de effecten van een verandering in landgebruik en toerisme en met een verandering in sneeuw- en ijsdek. Verbetering van de controle op aardverschuivingen, modderstromen en lawines, en van alarmeringstechnieken, met inbegrip van de mechanismen die deze veschijnselen op gang brengen. Evaluatie van mechanismen die leiden tot vervorming onder invloed van de zwaartekracht en aardverschuivingen op gang brengen.

B.III.2. Aardbevingsrisico

B.III.2.1. Ontwikkeling van geavanceerde technologieën voor de observatie en analyse van druk, trek en verschuivingen in gebieden met een grote kans op seismische, economische en sociale effecten, met inbegrip van studies naar actieve breuklijnen, en herhalingstijden tussen gebeurtenissen. Ook kan worden overwogen te streven naar meer inzicht in de risico's van tsunami's. Ontwikkeling van geavanceerde instrumentatie voor het opsporen en lokaliseren van aardbevingen en lokale grondbewegingen als gevolg van specifieke effecten op een bepaalde plaats. Meer specifieke studies zouden kunnen worden verricht naar de respons van de verschillende soorten rots op aardbevingen, breuklijnmechanismen in poreuze media en geomorfologische respons op aardbevingen.

B.III.2.2. Ontwikkeling van geavanceerde automatische sensoren voor permanente bewaking en controle van met aardbevingen samenhangende verschijnselen, met inbegrip van de effecten op de menselijke habitat, in uit tektonisch oogpunt strategische zones, die zich tijdens of voorafgaand aan seismische activiteit voordoen. Integratie en validering van alarmeringssystemen en van de hierboven genoemde systemen voor het voorspellen van aardbevingen en tsunami's. Verbetering en harmonisatie van de structuren en technische inrichtingen voor de acquisitie, de transmissie, de opslag en de uitwisseling op Europees niveau van gegevens over aardbevingen. Toepassing van prognosemodellen met plaatselijke geologische en geotechnische omstandigheden op stadsplanning en stedebouw.

B.III.2.3. Verbetering van de Europese databanken op het gebied van seismische risico's en zo nodig steun voor gemakkelijker toegang tot grote installaties, met name voor experimenten met en het testen van nieuwe structuren en materialen die het meest geschikt zijn om seismische risico's te verminderen.

B.III.3. Risico van vulkanische activiteit

B.III.3.1. Ontwikkeling van automatische sensoren voor de bewaking van geofysische en geochemische verschijnselen, gekoppeld aan permanent fundamenteel onderzoek naar de aard en het gedrag van vulkanen, en de voortgezette bestudering met gebruikmaking van de natuurlijke "laboratoriumvulkanen" in Europa. Ontwikkeling en validering van systemen voor automatische bewaking van vulkanische activiteit. Ontwikkeling van en uitvoering van experimenten met teledetectietechnieken voor het opsporen van de typische rookpluimen die wijzen op erupties. Ontwikkeling van methodes voor gegevensverwerking om de aanwijzingen uit deze diverse informatiebronnen te integreren (b. v. bewakingsgegevens en in situ verkregen geofysische en geochemische gegevens).

B.III.3.2. Ontwikkeling van mobiele alarmeringssystemen

B.III.4. Bosbranden

Het in kaart brengen van brandrisico's en evalueren van brandschade via teledetectie; modellering van het gedrag van branden; verbetering van de benodigde wetenschappelijke grondslag voor de ontwikkeling van instrumenten voor de beheersing en beperking van bosbranden; verfijning van de risico-indicatoren, verzamelen en analyseren van statistische gegevens over bosbranden.

C. Ruimtevaarttechnieken, toegepast voor milieubewaking en -onderzoek

Als relatief nieuwe technologie heeft Aardobservatie (AO) nog verder onderzoek- en ontwikkelingswerk en praktische toepassingen nodig om het volledige potentieel te ontplooien; de bedoeling is om zo de maatschappij resultaten te kunnen laten zien die in verhouding staan tot de investeringen die in de ruimtevaart worden gedaan, en het vermogen te verbeteren het aardsysteem te observeren en te begrijpen op mondiaal, regionaal en lokaal niveau, de Commissie en de Lid-Staten te helpen hun eigen beleid efficiënter uit te voeren, en het gebruik van aardobservatiegegevens uit te breiden om zo de dienstensector voor het verschaffen van dergelijke informatie te ontwikkelen.

Gebied I: Methodologisch onderzoek en proefprojecten

Doelstellingen

- De technische en wetenschappelijke capaciteit in Europa op het gebied van verwerking en interpretatie van aardobservatiegegevens verbeteren en doelgericht sturen.

- Toepassingen voor aardobservatiegegevens van Europees belang ontwikkelen en de kwaliteit en het rendement van de daarmee verkregen informatie vebeteren.

Deze doelstellingen zullen er onder andere op gericht zijn tegemoet te komen aan de behoeften van het Europees Milieuagentschap.

Onderzoektaken

De op dit gebied gefinancierde onderzoekprojecten moeten worden geconcentreerd op toepassingsgebieden die verband houden met het milieubeleid van de Europese Gemeenschap, met inbegrip van de relevante aspecten van de andere takken van beleid van de Gemeenschap. De projecten zouden verband moeten houden met andere geschikte onderzoekactiviteiten binnen het kaderprogramma, met name op de gebieden van mariene wetenschappen en technologie, landbouw, bosbouw en visserij.

Activiteiten voor gezamenlijke rekening en gecooerdineerde werkzaamheden zullen worden aangevuld door de eigen werkzaamheden van het GCO op gebieden waar het bevoegd is en passend onderzoek onderneemt, door te zorgen voor nauwere samenwerking tussen milieuonderzoekers, AO-wetenschappers, bedrijven die een toegevoegde waarde genereren, operationele gebruikers en de leveranciers van via teledetectie verkregen gegevens.

C.I.1. Methodologisch onderzoek zal moeten zijn gericht op het oplossen van specifieke problemen van hoge prioriteit in het gebruik van AO. Een dergelijk onderzoek moet worden uitgevoerd via nauwe samenwerking van wetenschappers uit verschillende toegepaste wetenschappen en van ontwerpers van instrumenten om ervoor te zorgen dat de AO-gegevens volledig worden benut.

De volgende technische thema's zullen worden behandeld:

- Ontwikkeling van verbeterde gegevensverzamelingen van aardobservatie-instrumenten die geschikt zijn voor aanpassing aan de gegevensstructuur van systemen voor geografische informatie. Dit zal het gemakkelijker maken de aardobservatiegegevens te integreren in de gegevens in de statistische informatiesystemen die van bijzonder belang zijn voor klimaatverandering en de vroegtijdige detectie en bestudering van milieuverandering in het land- en kustmilieu, milieubewaking, milieubescherming, landbouw, bosbouw en visserij.

- Verbetering van de samenwerking tussen gebruikers van satellietgegevens voor milieudoeleinden teneinde te bereiken dat meer gebruik wordt gemaakt van AO-gegevens en -technologieën en dat de overdracht van passende gegevens voor bepaalde toepassingen wordt bevorderd.

- Ontwikkeling van generieke instrumenten en technieken voor geautomatiseerde voorbewerking, interpretatie en integratie van via teledetectie en op de grond verkregen gegevens. Ontwikkeling van methodes voor gegevensreducering. Op de gebieden waarop het GCO competent is en passend onderzoek verricht naar expertsystemen, neurale netwerken, parallelle verwerking en geïntegreerde geografische informatiesystemen (GIS), zal het zorgen voor een aanvullende inbreng voor projecten die op dat gebied worden ondernomen. Met name zullen voor de GIS modellen en passende gegevensstructuren worden ontwikkeld om de via aardobservatie verkregen gegevens te integreren in de statistische informatiesystemen.

- Ondersteuning van de planning van metingen in situ en van campagnes voor gegevensverzameling op de grond, alsook verbetering van de procedures voor het calibreren en valideren van gegevens.

C.I.2. De proefprojecten zijn bedoeld om het rendement van sensoren aan boord van satellieten en vliegtuigen in een operationele omgeving van geselecteerde toepassingen te testen.

De proefprojecten moeten voortbouwen op voorgaande gecooerdineerde werkzaamheden op dit gebied en normaliter de volgende elementen omvatten: analyse van de operationele behoeften van de samenwerkende gebruiker(s) en van de waarde van de uit aardobservatie verkregen informatie op basis van de kwaliteit daarvan; vaststelling van een aangepast gegevensverschaffingstraject en van geschikte verwerkingsschema's om de nodige informatie te verkrijgen; opstelling van een uitvoeringsplan waarin wordt aangegeven op welke wijze een nauwe samenwerking met een gebruiker tot stand zal worden gebracht; vaststelling van een preoperationeel proefsysteem.

Indien nodig zullen koppelingen met de overeenkomstige werkzaamheden van het GCO worden overwogen, met name op het gebied van milieubewaking, evaluatie van de tropische bossen, het gebruik van biomassa als brandstof, bewaking van de landbouw, en de kleur van de oceanen.

Ook kan worden gedacht aan proefprojecten in het kader van het opzetten van het Centrum voor Aardobservatie (CEO) (gebied III) om de infrastructuur voor gegevensverwerking en -beheer te testen en de vorming van samenhangende groepen gebruikers te ondersteunen.

Gebied II: Onderzoek en ontwikkeling op het gebied van potentiële toekomstige operationele activiteiten

Ter ondersteuning van het ontwikkelen van een beleid treedt de Commissie op als belangrijke klant en tevens als opdrachtgever voor andere gebruikers, en zij legt zich daarbij met name toe op het bevorderen van de ontwikkeling van rendabele operationele diensten en activiteiten. Dit vereist een systeembenadering om inzicht te krijgen in de operationele behoeften, met inbegrip van het vaststellen van de groep gebruikers, instrumenten, taken, infrastructuur aan de grond voor het beheer van de gegevens, gegevensverwerking en -verspreiding. Om de doelstelling van dit programma te halen kan steun worden verleend aan de ontwikkeling van instrumenten in gevallen waar het duidelijk is dat de huidige of geplande satellietmissies niet voldoende zijn om de behoeften aan milieuonderzoek of -bewaking te dekken. De specificaties van de instrumenten die in het kader van deze actie moeten worden gefinancierd, moeten worden vastgesteld door de groep van gebruikers.

Doelstelling

- De behoeften van de klant op het niveau van de Europese Gemeenschap aan operationele aardobservatieactiviteiten per satelliet bepalen en evalueren.

- Ervoor zorgen dat de ruimte-instrumenten die voor het beleid van de Europese Gemeenschap van belang zijn, zodanig worden gedefinieerd en ontwikkeld dat zij beantwoorden aan de behoeften van bestaande en potentiële gebruikers.

Onderzoektaken

C.II.1. Het onderzoek zou moeten worden geconcentreerd op het bepalen van de behoeften van de gebruikers in verband met het beleid van de Europese Gemeenschap voor satelliet- en vliegtuigdiensten voor het verkrijgen van operationele gegevens en op het vaststellen van de benodigde instrumenten, taken en structuren aan de grond, zonder daarbij de rentabiliteit uit het oog te verliezen.

C.II.2. De ontwikkeling van nieuwe instrumenten moet worden voorafgegaan door een bepaling van de behoeften van de gebruikers. Overeenkomstig bovengaande doelstellingen zal worden bekeken of de operationele karakteristieken moeten worden verbeterd en moet worden voortgebouwd op de prototypen van de instrumenten die via de programma's van het Europees Ruimteagentschap en de operationeel gerichte Europese ruimte-organisaties zoals Eumetsat zijn ontwikkeld. De voltooiing van de ontwikkeling van de instrumenten Vegetation en AMAS, die gebaseerd zijn op acitiviteiten van de ruimteorganisaties van de Lid-Staten, is van bijzonder belang en zal in overeenstemming met bovenstaande doelstellingen in overweging worden genomen; het resultaat daarvan zal als uitgangspunt worden gebruikt voor het behandelen van soortgelijke voorstellen in de toekomst.

Gebied III: Centrum voor Aardobservatie (CEO)

Een doeltreffende infrastructuur aan de grond is noodzakelijk om de groeiende groep gebruikers optimaal gebruik te kunnen laten maken van de beschikbare gegevens en de invoering van operationele toepassingen mogelijk te maken.

Doelstelling

Het Centrum voor Aardobservatie zal bijdragen tot de totstandkoming van een gecooerdineerd, gedecentraliseerd Europees netwerk voor aardobservatie, het "Europees Aardobservatiesysteem" (EEOS), om het gebruik en de waarde van de aardobservatiegegevens te vergroten.

Onderzoektaken

De werkzaamheden worden geconcentreerd op:

C.III.1. bevordering van betere communicatie tussen afzonderlijke gebruikers en gebruikersgroepen;

C.III.2. stimuleren van het scheppen van produkten van hoge kwaliteit waar en wanneer deze noodzakelijk zijn;

C.III.3. bevorderen van verbeterde normalisatie van de gegevens en kwaliteitsborging;

C.III.4. cooerdinering van ontwerp en werking van bestaande en toekomstige gedecentraliseerde gegevensarchieven en -bestanden en diensten voor de levering van gegevens;

C.III.5. verbetering van de bekendheid van aardobservatiegegevens, -diensten en -deskundigheid.

Een ontwerp-programma voor het opzetten en installeren van het CEO zal aan het eind van de verkennende studie, die volgens schema in de zomer van 1995 moet zijn afgerond, worden voorgesteld.

D. Menselijke dimensie van de veranderingen in het milieu

Gebied I: Sociaal-economische oorzaken en effecten van milieuveranderingen

Alle activiteiten in dit deel van het programma moeten nauw worden gecooerdineerd met de OTO-programma's voor niet-nucleaire energie, vervoer, gericht sociaal-economisch onderzoek en samenwerking met derde landen en internationale organisaties.

Doelstellingen

- Meer inzicht verkrijgen in de belangrijkste sociale en economische krachten die leiden tot veranderingen in het milieu op mondiaal en Europees niveau.

- De belangrijkste risico's en effecten van de milieuveranderingen voor de economie en de samenleving, en meer bepaald voor de ontwikkeling van de Europese Gemeenschap, inschatten.

- inzicht verkrijgen in de interactie van produktie- en consumptiepatronen, hun ontvankelijkheid voor verandering en de milieu-effecten van dergelijke veranderingen op mondiaal en Europees niveau.

Deze doelstellingen zullen er onder andere op gericht zijn tegemoet te komen aan de behoeften van het Europees Milieuagentschap.

Onderzoektaken

D.I.1. Analyse van de totale en relative bijdragen van de voornaamste economische activiteiten en van sociale gedragspatronen en consumptiepatronen tot de veranderingen in het milieu op mondiaal en Europees niveau; ontwikkeling van adequate kwalificaties en indicatoren van milieubelasting en van modellen die inzicht geven in die kritische interacties die tot milieuaantasting leiden, en voorspellingen daarvan mogelijk maken.

D.I.2. Evaluatie van de grootte van de effecten van veranderingen in het milieu op de samenleving en op essentiële economische factoren zoals landbouw, bosbouw, verwerkende industrie, vervoer en toerisme, en cruciale infrastructuursectoren zoals energie- en watervoorziening, met bijzondere aandacht voor uit milieu- en sociaal oogpunt uiterst kwetsbare regio's (b. v. bergstreken, kustgebieden, rivierenstelsels, stedelijke gebieden, alpiene zones, regio's met hoge werkloosheid).

D.I.3. Evaluatie van de verbanden tussen liberalisatie van de handel en duurzamere consumptiepatronen en de effecten daarvan op milieu en op de economisch en maatschappelijke ontwikkeling in Europa en de ontwikkelingslanden.

Gebied II: Economische en sociale respons op milieuproblemen

Doelstellingen

- Inventariseren en vergroten van de scala van mogelijkheden voor sociale en economische maatregelen om het hoofd te bieden aan kritieke milieusituaties.

- Ontwikkelen van economische en sociale indicatoren en criteria aan de hand waarvan de bij de realisering van duurzame ontwikkeling gemaakte voortgang kan worden beoordeeld.

Onderzoektaken

D.II.1. Vaststelling van passende kwantitatieve indicatoren van "duurzame ontwikkeling", in ruimte en tijd, in economische sleutelsectoren op basis van de totale natuurlijke en menselijke hulpbronnen, de ecologische draagkracht (met inbegrip van de ecologische diversiteit en het functioneren van de ecosystemen), de doeltreffendheid van materialen en het energiegebruik (industrieel metabolisme), waarbij rekening wordt gehouden met ethische milieuoverwegingen (b. v. geen afwenteling op huidige of toekomstige generaties).

D.II.2. Studie naar culturele, historische en op waarden berustende barrières voor duurzame ontwikkeling.

D.II.3. Verbetering van instrumenten voor de evaluatie en vergelijking van verschillende milieupolitieke instrumenten.

D.II.4. Verbetering van methodologische benaderingen die het mogelijk maken milieukosten en -baten te verrekenen in de economische indicatoren en boekhoudsystemen; vaststelling van de fundamentele benaderingen wat betreft de toepassing van boekhoudsystemen die op verschillende niveaus voor milieufactoren zijn gecorrigeerd; verbetering van technieken voor toerekening van milieukosten; evaluatie van hypotheses en ethische implicaties onder vermelding van alternatieve systemen voor evaluatie van de milieucomponent.

D.II.5. Ontwikkeling van strategieën en instrumenten voor het bereiken van duurzame ontwikkeling in essentiële economische sectoren als landbouw, bosbouw, ontwikkelingshulp, energie, toerisme en vervoer en verbetering van de economische doeltreffendheid van en de wetenschappelijke grondslag voor een zo optimaal mogelijke combinatie van milieu-instrumenten (reguleringsmaatregelen en economische stimulansen), uitvaardiging van milieunormen en kwaliteit daarvan, met bijzondere aandacht voor sectoren en problemen die geografische en bestuurlijke grenzen overschrijden.

Gebied III: Integratie van wetenschappelijke kennis en economische en sociale overwegingen bij de opstelling van het milieubeleid

Doelstellingen

- Het gebruik van wetenschappelijke kennis analyseren en verbeteren en methodes ontwikkelen om de onzekerheid bij het uitstippelen van het milieubeleid weg te nemen.

- Generieke en interdisciplinaire benaderingen ontwikkelen om te komen tot een optimale combinatie van wetenschappelijke en sociaal-economische risico-inschatting bij het beheer van milieurisico's.

- De capaciteit voor het gebruik van milieustatistieken versterken met het oog op het opstellen van het betrokken beleid.

- Analyseren en verbeteren van modellen en instrumenten voor het omgaan met milieurisico's waar oorzaken en gevolgen internationale en regionale grenzen overschrijden.

Onderzoektaken

D.III.1. Ontwikkeling van nieuwe benaderingen die erop gericht zijn wetenschappelijke en sociaal-economische parameters te integreren in het beheer van natuurlijke en technologische risico's. Uitvoering van case studies met betrekking tot complexe problemen waarbij verscheidene milieucompartimenten betrokken zijn met het doel het geïntegreerde risicobeheer op lokaal en regionaal niveau te bestuderen en te verbeteren (b. v. Middellandse-Zeegebied, watergebieden, het Alpengebied, het stedelijk milieu; afval en problemen in verband met het waterbeheer).

D.III.2. Evaluatie en verbetering van de methodes en procedures voor het gebruik van wetenschappelijke kennis bij de opstelling, de uitvoering en de evaluatie van het milieubeheer en andere beleidstakken; bestudering van alternatieve benaderingen om rekening te houden met de bij het uitstippelen van het beleid optredende wetenschappelijke onzekerheid, zulks met inachtneming van essentiële milieuprincipes zoals het "voorzorgsbeginsel".

D.III.3. Ontwikkeling van modellen die de verbanden zichtbaar moeten maken tussen milieuaantastingen en andere relevante fysische en sociaal-economische variabelen. Daartoe moeten het concept en de invulling van de informatiesystemen inzake milieuaantastingen en van de technieken voor de integratie van milieugegevens worden verbeterd.

D.III.4. Ontwikkeling van methodes voor de evaluatie van milieugegevens en voor de vertaling daarvan in bruikbare informatie, d. w. z. bruikbaar voor beleidmakers en groeperingen van algemeen belang.

Gebied IV: Duurzame ontwikkeling en technologische veranderingen

Doelstellingen

- Inzicht verkrijgen in de fundamentele parameters van uit het oogpunt van het milieu duurzame technologische ontwikkeling en van de interacties daarvan met het concurrentievermogen en de werkelegenheid binnen de Europese Gemeenschap.

- Methodologieën ontwikkelen voor het evalueren en maximaliseren van de bijdrage van het OTO aan duurzame ontwikkeling.

Onderzoektaken

D.IV.1. Ontwikkeling en toepassing van criteria (e. g. economische criteria, wetgevingscriteria, potentiële werkgelegenheid, sociale acceptatie) om een samenhangend geheel van technologieën te definiëren die concurrentievoordeel opleveren als gevolg van een verbetering van het milieu, hetzij door "generieke" innovatie zoals minimaal materiaalgebruik, verbetering van het ontwerp van produkten, enz., hetzij door een systematische evaluatie van de mogelijke technologische reacties op cruciale milieuproblemen (e. g. opwarming van de aarde, aantasting van de ozonlaag, vermindering van de biodiversiteit, waterschaarste, aantasting van de bodem, enz.).

D.IV.2. Ontwikkeling van methodes voor de evaluatie van de kosten, risico's en baten van technologieën met aanzienlijke milieu-effecten, waarbij een geïntegreerde benadering wordt gevolgd voor de evaluatie op regionaal niveau, produktieniveau en op het niveau van de processen (b. v. kosten/batenanalyse, eco-audits, cumulatieve milieu-effectbeoorderling, analyse van industrieel metabolisme van de levenscyclus, technische conversie); integratie van duurzaamheidscriteria in de planning, de evaluatie en het gebruik van de Europese OTO-activiteiten.

D.IV.3. Verduidelijking van de verbanden tussen de maatschappelijke voorkeuren die gebaseerd zijn op milieuoverwegingen en op door technische veranderingen ingegeven overwegingen, bij voorbeeld sociale acceptatie van bepaalde technologieën, voorkeur van de samenleving voor "groene" produkten; het effect van nieuwe ideeën op het gebied van milieubescherming zoals beheer van de levenscyclus, uitbreiding van de aansprakelijkheid van de producent, enz.; ontwikkeling van een samenstel van indicatoren van milieuvriendelijkheid/commercieel rendement; uitvoering van case studies van succesvolle pogingen voor duurzame ontwikkeling op ondernemingsniveau.

D.IV.4. Verduidelijking van de verbanden tussen verschillende typen milieupolitieke instrumenten (wetgeving, instrumenten om de markt te sturen) en het effect daarvan op de technologische ontwikkeling.

(1) Resolutie van 1 februari 1993 (PB nr. C 138 van 17. 5. 1993, blz. 1).(2) Een beschrijving van de beoogde activiteiten van het GCO op deze gebieden staat in het voorstel voor een beschikking van de Raad betreffende de activiteiten van het GCO (doc. COM(94) 68 def - 94/0095 (CNS) van 30 maart 1994). Een uittreksel uit dat voorstel is bij deze beschikking gevoegd.(3) De verbetering van de UV-B-stralingsdosimetrie door verfijning van de meettechnieken wordt behandeld in het kader van gebied I van de milieutechnologie.

BIJLAGE II

INDICATIEVE VERDELING VAN HET NOODZAKELIJK GEACHTE BEDRAG "(in miljoen ecu)

"" ID="1">Thema A

" ID="1">Natuurlijk milieu, milieukwaliteit en "global change"

> ID="2">250

"" ID="1">Thema B

" ID="1">Milieutechnologie

> ID="2">133

"" ID="1">Thema C

" ID="1">Ruimtevaarttechnieken, toegepast voor milieubewaking en -onderzoek

> ID="2">109

"" ID="1">Thema D

" ID="1">Menselijke dimensie van milieuverandering

> ID="2">40

"" ID="1">Totaal

> ID="2">532 (1) (2)

"">

Deze indeling sluit niet uit dat een zelfde project tot verschillende gebieden kan behoren.

(1) Waarvan

- maximaal 3,8 % voor personeelsuitgaven en 3,6 % voor huishoudelijke uitgaven;

- 5 miljoen ecu voor de verspreiding en optimalisering van de resultaten;

- 2 % voor opleiding;

- maximaal 5 % voor specifieke maatregelen ten behoeve van het MKB.(2) Een bedrag van 320 miljoen ecu, gelijk aan het verschil tussen het voor dit programma noodzakelijk geachte bedrag en het binnen het vierde OTO-kaderprogramma gereserveerde bedrag voor "Milieu en Klimaat", wordt uitgetrokken voor het specifieke OTO-programma, uit te voeren door middel van directe werkzaamheden (GCO) enerzijds en werkzaamheden in het concurrentieel kader, ter wetenschappelijke en technische ondersteuning van het Gemeenschapsbeleid (1995-1998) anderzijds.

BIJLAGE III

SPECIFIEKE REGELS VOOR DE UITVOERING VAN HET PROGRAMMA Dit programma zal worden uitgevoerd door middel van werkzaamheden onder contract, waarbij de Gemeenschap een financiële bijdrage levert aan door derde partijen of door met derde partijen geassocieerde GCO-instanties uitgevoerde OTO-activiteiten:

1. Werkzaamheden voor gezamenlijke rekening van het volgende type:

1.1. OTO-projecten uitgevoerd door ondernemingen, onderzoekcentra en universiteiten, indien van toepassing met inbegrip van fundamenteel onderzoek dat van belang is voor de industrie.

Normaliter zal de Gemeenschap niet meer dan 50 % van de kosten van het project financieren; naarmate het project marktgerichter is, daalt het percentage van de bijdrage. De universiteiten en andere instellingen die geen analytische begrotingsboekhouding voeren ontvangen een vergoeding op basis van 100 % van de bijkomende kosten.

1.2. Maatregelen ter stimulering van technologiegebruik, om de deelname van het MKB aan OTO-activiteiten aan te moedigen en te vergemakkelijken:

- door het toekennen van premies voor het uitvoeren van de verkennende fase van een OTO-activiteit, inclusief het zoeken van partners, gedurende een periode van maximaal twaalf maanden. De premies worden toegekend aan geselecteerde projectvoorstellen die normaliter moeten zijn ingediend door ten minste twee niet gelieerde MKB's uit twee verschillende Lid-Staten. De premie dekt maximaal 75 % van de kosten van de verkennende fase, met dien verstande dat aan elk MKB waarvan de aanvraag gehonoreerd wordt ten hoogste 45 000 ecu wordt toegekend, en

- door het ondersteunen van onderzoekprojecten in samenwerkingsverband, waarmee kleine en middelgrote ondernemingen met hetzelfde soort technische problemen doch onvoldoende onderzoekfaciliteiten andere rechtspersonen in de arm nemen om voor hen OTO te doen. Voor onderzoekprojecten in samenwerkingsverband waarbij kleine en middelgrote ondernemingen zonder onderlinge band uit ten minste twee verschillende Lid-Staten betrokken zijn bedraagt de Gemeenschapsfinanciering normaliter 50 % van de onderzoekkosten.

Na de initiële uitnodiging kunnen in beide gevallen te allen tijde voorstellen worden ingediend gedurende de periode waarvoor het uitgevoerde werkprogramma geldt.

Deze activiteiten zullen worden aangevuld met specifieke voorbereidende, begeleidende en ondersteunende maatregelen.

2. Speciaal bij dit programma passende maatregelen:

- ondersteuning van financieringsinfrastructuur of faciliteiten die voor de uitvoering van een gecooerdineerde actie nodig zijn.

De Gemeenschapsfinanciering kan maximaal 50 % van de kosten van die maatregelen bedragen.

3. Voorbereidende, begeleidende en ondersteunende maatregelen, zoals:

- conferenties, studiebijeenkomsten, workshops of andere wetenschappelijke of technische bijeenkomsten, waaronder ook vergaderingen voor intersectoriële of multidisciplinaire cooerdinatie;

- gebruik van externe deskundigheid, waaronder toegang tot wetenschappelijke gegevensbanken;

- wetenschappelijke publikaties en activiteiten op het gebied van de verspreiding, bekendmaking en exploitatie van resultaten, in cooerdinatie met de werkzaamheden, verricht onder de derde activiteit; vanaf het begin en gedurende de gehele looptijd van de OTO-projecten, waarvan de partners een belangrijk netwerk zullen vormen voor de verspreiding en exploitatie van de resultaten, zal rekening worden gehouden met de factoren die het gebruik van de resultaten kunnen bevorderen;

- studies ter beoordeling van de sociaal-economische gevolgen en eventuele milieurisico's van alle projecten van dit programma. Deze studies zullen in nauwe samenwerking met de programma's voor niet-nucleaire energie, vervoer, internationale samenwerking en gericht sociaal-economisch onderzoek worden uitgevoerd ter verzekering van optimale exploitatie en verder gebruik van de uitkomsten;

- opleidingsactiviteiten in verband met onder dit programma vallend onderzoek;

- onafhankelijke evaluatie van het beheer en de uitvoering van het programma;

- ontwikkeling van internationale wetenschappelijke samenwerking, in het bijzonder op het gebied van het "global change"-onderzoek, ook met de ontwikkelingslanden;

- maatregelen ter ondersteuning van de werking van netwerken voor het verschaffen van informatie en gedecentraliseerde bijstand aan het midden- en kleinbedrijf, in cooerdinatie met de Euromanagement OTO-audit actie.

De Gemeenschapsfinanciering bedraagt maximaal 100 % van de kosten van deze maatregelen.

4. Gecooerdineerde werkzaamheden die bestaan in de cooerdinatie, vooral in de vorm van "overlegnetwerken", van OTO-projecten, die deel uitmaken van het programma en van OTO-projecten die door de overheid of door particuliere instanties worden gefinancierd. Gecooerdineerde werkzaamheden kunnen ook dienen voor de cooerdinatie die nodig is voor de werking van de themanetwerken waarin, via OTO-projecten voor werkzaamheden voor gezamenlijke rekening, fabrikanten, netwerkexploitanten, software-ondernemingen, dienstverrichters, gebruikers, universiteiten en onderzoekcentra rond één technologische of industriële doelstelling worden samengebracht.

De Gemeenschapsbijdrage kan gaan tot 100 % van de kosten van deze maatregelen.

Uittreksel uit het voorstel voor een beschikking van de Raad voor het GCO-programma (COM(94) 68 def. - 94/0095 (CNS)) betreffende de activiteiten die worden beoogd door het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (GCO) op de gebieden die het onderwerp vormen van het specifieke programma "Milieu en klimaat"

Het GCO zal een bijdrage leveren aan de bevordering van de milieubescherming, nauw gecooerdineerd met het programma van werkzaamheden voor gezamenlijke rekening, via de volgende drie sectoren:

- het natuurlijk milieu, milieukwaliteit en "global change";

- milieutechnologie;

- ruimtevaarttechnieken toegepast voor milieubewaking en -onderzoek.

De Europese Gemeenschap dient een aanzienlijke bijdrage te leveren aan de internationale onderzoekactiviteiten op het gebied van "global change", onder meer door deel te nemen aan belangrijke initiatieven die door de wetenschappelijke gemeenschap zijn opgezet, bij voorbeeld het internationale geosfeer-biosfeer programma (IGBP) - de werkzaamheden van het Europese IGAC (International Global Atmosphere Chemistry) Project Office (EIPO) in verband met het IGBP zullen in Ispra plaatsvinden - het World Climate Research Programme (WCRP) en het Human Dimension Programme (HDP).

In dit verband zal het GCO zijn onderzoekactiviteiten vooral concentreren op:

- monitoring en onderzoek, met name met behulp van teledetectietechnieken, van de interacties tussen biosfeer en atmosfeer en tussen de processen die plaatsvinden op het land en in de oceaan en de betrokken paramaters alsmede de relatie met de verandering van het klimaat;

- fysische en chemische analyses van de processen in de atmosfeer (met name onderzoek van zwavel in de atmosfeer), waarbij vooral wordt gekeken naar het gedrag van biogene en antropogene emissies. In dit verband zullen zowel metingen worden verricht als modellen worden opgesteld;

- "global change"-monitoring teledetectie, gebaseerd op de ontwikkeling van geavanceerde aardobservatietechnieken. Dit betreft onderzoek en ontwikkeling van technieken om gegevens van satellietwaarnemingen te gebruiken voor de bewaking van het mariene milieu en van de veranderingen van het terrestrische ecosysteem. Tevens moet een aantal geavanceerde technieken (waaronder statistische) worden ontwikkeld om het nieuwe aardobservatiesysteem te kunnen gebruiken.

Op dit onderzoekgebied zal een belangrijke bijdrage worden geleverd aan de totstandbrenging van het CEO (Center for Earth Observation).

Wetenschappers en besluitvormers hebben nauwkeurige en samenhangende aardobservatiegegevens nodig die een lange periode bestrijken. Om aan deze dringende behoefte tegemoet te komen moet de Europese Gemeenschap het centrum voor aardobservatie opzetten in nauwe samenwerking met de Lid-Staten en het Europees Ruimteagentschap (ESA). Dit project moet er op lange termijn voor zorgen dat er voortdurend samenhangende aardobservatiegegevens beschikbaar komen; er zal een gedecentraliseerd netwerk van betrokken Europese instituten worden opgezet, zodat de gebruikers, de instituten die thematische analyses verrichten en de computercentra in één samenwerkingsverband worden bijeengebracht. Het GCO kan in dit netwerk een spilfunctie vervullen, terwijl in het kader van de programma's voor gezamenlijke rekening steun kan worden verleend aan de nationale onderdelen van het netwerk.

Het GCO zal ook meewerken aan het Enrich-netwerk door zijn wetenschappenlijke werkzaamheden op het gebied van "global change" ter beschikking te stellen.

Het GCO zal een bijdrage blijven leveren aan een betere kwaliteit van het milieu, hoofdzakelijk door zijn werkzaamheden op het gebied van de kwaliteit van lucht en water en de beoordeling van de risico's van chemische produkten en afvalstoffen. Ook het onderzoek in verband met de luchtkwaliteit in gebouwen en het onderzoek naar verontreiniging door metaalsporen zullen worden voortgezet.

Het onderzoek op het gebied van de innoverende milieubeschermingstechnologie zal worden gericht op:

- het verbeteren van de industriële veiligheid en het milieubeheer door de industrie, onderzoekinstanties en de overheid innoverende methodologieën aan te reiken (vooral rekeninstrumenten) om de veiligheid van chemische installaties te beoordelen;

- het ontwikkelen van controlemechanismen voor chemische reacties die het gevaar lopen onbeheersbaar te worden, en gereedschappen waarmee de dispersie van toxische of ontvlambare stoffen en de gevolgen van deflagratie en detonatie kunnen worden voorzien.