Advies van de Raad

van 21 januari 2003

over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Finland voor de periode 2002-2006

(2003/C 26/07)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening (EG) nr. 1466/97 van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid(1), en met name op artikel 5, lid 3,

Gezien de aanbeveling van de Commissie,

Na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité,

BRENGT HET VOLGENDE ADVIES UIT:

Op 21 januari 2003 heeft de Raad het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Finland voor de periode 2002-2006 onderzocht. De Raad stelt met voldoening vast dat het begrotingssaldo, dat in 2001 hoger uitviel dan in de prognoses, naar verwachting gedurende de gehele programmaperiode positief zal blijven. Bovendien wordt, anders dan in het vorige programma, verwacht dat de schuldquote, ondanks het feit dat deze in 2001 hoger uitviel dan geraamd, gedurende de programmaperiode praktisch elk jaar verder zal afnemen. De Raad is van mening dat het geactualiseerde programma strookt met de globale richtsnoeren voor het economisch beleid (GREB).

In het macro-economische scenario dat in het geactualiseerde programma wordt geschetst, wordt uitgegaan van een aantrekkende economische activiteit in 2002 en 2003, wat lijkt te worden bevestigd door de meest recente gegevens. Vervolgens zal de groei van het BBP iets vertragen tot onder het trendmatige percentage, als gevolg van de druk op het arbeidsaanbod. Gezien de gunstige externe factoren waarvan wordt uitgegaan, is de geraamde vertraging van de BBP-groei in de latere jaren van het programma een nogal voorzichtige prognose.

De Raad neemt er nota van dat in het programma wordt voorspeld dat het overheidsoverschot aanzienlijk zal afnemen, van 4,9 % van het BBP in 2001 tot net iets meer dan 2 % van het BBP in 2004(2), waarna het in de latere jaren van het programma weer zal oplopen tot 3 % als gevolg van de geplande uitgavenbeheersing. De Raad constateert dat alle overheidsniveaus verantwoordelijk zijn voor de verslechtering van de financiële situatie tussen 2002-2004, en dat alleen de socialezekerheidsfondsen, die zich voorbereiden op de komende leeftijdgerelateerde uitgavendruk, zorgen voor een overschot op het niveau van de algemene overheid. De verwachte daling van het voor de conjunctuur gecorrigeerde begrotingssaldo met 11/2 procentpunt van het BBP tussen 2002-2004 is deels ook te wijten aan de daling van het in 2000 geregistreerde uitzonderlijk hoge niveau van de vennootschapsbelasting; de daling van het voor de conjunctuur gecorrigeerde overschot komt echter op een moment dat de economie krachtig zou moeten aantrekken, wat lijkt te wijzen op een procyclisch begrotingsbeleid.

De Raad merkt op dat, afgezien van de conjuncturele aanpassing van de uitzonderlijk hoge uitgangspositie van 2000, de verwachte daling van het begrotingsoverschot hoofdzakelijk het gevolg is van het feit dat de inkomstenbelastingen tussen 2000-03 sterker worden verlaagd dan oorspronkelijk was gepland, en dat de discretionaire uitgaven van de centrale overheid in 2001-02 hoger uitvallen dan was voorzien. Hoewel dankzij de hoge overschotten enige (begrotings)ruimte is ontstaan, neemt de Raad nota van de kennelijk gebruikelijke tendens om af te wijken van de uitgavenrichtsnoeren op middellange termijn, het belangrijkste instrument van het begrotingsbeleid. Deze afwijkingen wekken enige verontrusting, omdat, in het programma wordt uitgegaan van een strikte uitgavenbeheersing, om het hoge overschot de komende jaren te handhaven, maar ook van een daling van de verhouding tussen ontvangsten en BBP. Daarom herhaalt de Raad zijn aanbeveling van vorig jaar - die ook aansluit bij de GREB van 2002 - dat de Finse overheid zich strikt moet houden aan de uitgavenplafonds voor de middellange termijn.

De Raad constateert tevens dat het tempo van de schuldvermindering gedurende de programmaperiode nogal laag ligt, gezien de comfortabele grote primaire begrotingsoverschotten, maar ziet in dat dit hoofdzakelijk voortvloeit uit een netto-accumulatie van financiële activa en dat de financiële activa van de overheid de bruto schuld kennelijk overtreffen. Omdat Finland bovengemiddeld kwetsbaar is voor een druk op de uitgaven in verband met de vergrijzing van de bevolking, dringt de Raad er niettemin bij de Finse regering op aan de huidige grote overschotten op de middellange termijn te handhaven, zodat de schuldquote steeds verder kan afnemen.

De Raad stelt vast dat het verwachte overschot op de overheidsbegroting tijdens de gehele programmaperiode volledig beantwoordt aan de vereisten van het Stabiliteits- en Groeipact. Dat is bijna uitsluitend te danken aan een overschot op de rekeningen van de socialezekerheidsinstanties, die zich voorbereiden op de leeftijdgerelateerde uitgavendruk. Bovendien zou, ondanks het verwachte tekort bij de centrale overheid en de lagere overheden, het voor conjunctuurinvloeden gecorrigeerde overheidsoverschot van naar schatting tenminste 2 % van het BBP voldoende veiligheidsmarge moeten bieden om te voorkomen dat bij normale conjunctuurschommelingen de referentiewaarde van 3 % van het BBP wordt overschreden.

De Raad is ingenomen met de onlangs ingevoerde maatregelen om de financiële stabiliteit op middellange termijn bij de lagere overheden te verbeteren. De Raad beveelt aan, overeenkomstig de globale richtsnoeren voor het economisch beleid van 2002 en het geactualiseerde stabiliteitsprogramma, te waarborgen dat de nagestreefde doelstellingen worden verwezenlijkt. In verband hiermee zou het wenselijk zijn een controlemechanisme in te voeren om toe te zien op de wetgeving die lagere overheden ertoe verplicht hun begroting over een termijn van drie jaar in evenwicht te houden.

De Raad is verheugd over de aandacht die in het stabiliteitsprogramma uitgaat naar de houdbaarheid van de overheidsuitgaven. De Raad is van mening dat op basis van het huidige beleid de openbare financiën voldoende basis lijken te bieden om de begrotingsgevolgen van de vergrijzing op te vangen, dankzij de aanhoudende begrotingsoverschotten en de hervorming van het pensioenstelsel dat in hoge mate voorgefinancierd is.

De Raad neemt tevens nota van de geplande en lopende hervormingen die erop gericht zijn de arbeidsparticipatie van oudere werkenden te vergroten, en moedigt de Finse autoriteiten aan de hervormingen volgens het tijdschema van het stabiliteitsprogramma voort te zetten.

De Raad merkt op dat de belastingdruk in Finland hoog is in vergelijking met andere geïndustrialiseerde landen. Finland staat voor de zware opgave de geplande belastinghervormingen door te voeren zonder afbreuk te doen aan de prestaties van het afgelopen decennium, die voor houdbare overheidsfinanciën hebben gezorgd.

(1) PB L 209 van 2.8.1997.

(2) Met uitzondering van 2004 betekent dit een bijstelling naar boven van de begrotingsdoelstellingen ten opzichte van het vorige programma, mede dankzij het feit dat het overschot in 2001 hoger uitviel dan verwacht.