31.12.85 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/1
II
(Besluitenwaarvandepublikatienietvoorwaardeisvoordetoepassing)
RAAD
BESLUITVANDERAAD
van10december1985
totgoedkeuring vanhetwerkprogramma voor1986vanhetEuropeesprogrammavoor
onderzoekenontwikkelingophetgebiedvandeinformatietechnologie (ESPRIT)
(85/558/EEG)
DERAADVANDEEUROPESE GEMEENSCHAPPEN ,BESLUIT :
Artikel1
HetESPRlT-werkprogramma zoalsopgenomeninde
bijlage,wordtgoedgekeurdvoor1986.GeletophetVerdragtotoprichtingvandeEuropese
EconomischeGemeenschap ,
GeletopBesluit84/130/EEGvandeRaadvan
28februari1984inzakeeenEuropeesprogrammavoor
onderzoekenontwikkelingophetgebiedvandeinfor­
matietechnologie (ESPRIT)(>),inzonderheid oparti­
kel3,lid2,
GezienhetdoordeCommissieingediendeontwerp­
werkprogramma ,
Overwegende dathetinartikel4vanBesluit84/130/
EEGbedoeldeComitéisgeraadpleegd ;Artikel2
Alsstreefcijferkan25%vandetotalebijdragevande
Gemeenschap aannieuweprojectenwordentoegewe­
zenaannieuweprojectendieonderdeinartikel6,
lid2,derdestreepje,vanBesluit84/130/EEGbedoelde
drempelliggen.
Overwegende datdegeïdentificeerde projectenliggen
opdewerkgebieden diezijnomschrevenindebijlage
bijdatbesluit;
Overwegende datdefeitelijkebehoeftentenaanzien
vandebijdragevandeGemeenschap aannieuwepro­
jectendieonderdeinartikel6,lid2,derdestreepje,
vanBesluit84/130/EEGbedoeldedrempelliggen,
zorgvuldigzijngeanalyseerd ,hetgeentotdeconclusie
heeftgeleiddateenzekerematevanflexibiliteitis
vereist,Artikel3
Ditbesluitwordtvankrachtop1januari1986.
GedaanteBrussel,10december1985.
VoordeRaad
DeVoorzitter
F.BODEN
(')PBnr.L67van9.3.1984,blz.54.

Nr.L365/2 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.85
BIJLAGE
ESPRIT-WERKPROGRAMMA 1986
INHOUD
0.INLEIDING : 3
1.DEELPROGRAMMA 1:GEAVANCEERDE MICRO-ELEKTRONIKA 8
O&O-GEBIEDEN 1.1.SubmicronMOS 9
1.2.Submicronbipolair 10
1.3.Computergesteund ontwerpen(CAD) 12
1.4.Geïntegreerde schakelingenmetsamengestelde halfgeleiders....15
1.5.Opto-elektronika 17
1.6.Geavanceerde beeldschermtechnologie 19
1.7.Algemeneondersteunende onderzoekthema 's 19
2.DEELPROGRAMMA 2:PROGRAMMATUURTECHNOLOGIE 23
O&O-GEBIEDEN 2.1.Theorieën,methodenengereedschappen 23
2.2.Managementaspecten enindustriëleaspecten 28
2.3.Gemeenschappelijke omgeving 29
2.4.Evaluatieendemonstratieprojecten 31
3.DEELPROGRAMMA 3:GEAVANCEERDE INFORMATIEVERWERKING 32
O&O-GEBIEDEN 3.1.Kennisengineering 32
3.2.Externeinterfaces 35
3.3.Informatie-enkennisopslag 38
3.4.Computerarchitecturen 39
3.5.Ontwerp-ensysteemaspecten 41
3.6.Focusseringsprojecten 42
4.DEELPROGRAMMA 4:KANTOORSYSTEMEN 42
O&O-GEBIEDEN 4.1.Kantoorsysteemwetenschap enmenselijkefactoren 44
4.2.Geavanceerde werkstations enmens-machine-interfaces 46
4.3.Communicatiesystemen 51
4.4.Geavanceerde multimediaopslag-enterugzoeksystemen 53
4.5.Geïntegreerde kantoorinformatiesystemen 55
5.DEELPROGRAMMA 5:COMPUTERGEINTEGREERDE FABRICAGE 56
O&O-GEBIEDEN 5.1.Architectuurvangeïntegreerdesystemen 56
5.2.Computergesteund ontwerpenenengineering (CAD/CAE)57
5.3.Computergesteunde fabricage(CAM) 59
5.4.Flexibelefabricagesystemen 60
5.5.Subsystemen encomponenten 62
5.6.Toepassingen vanCIM-systemen 63

3i.12.85 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/3
INLEIDING
DezeinleidingiseenintegrerenddeelvanhetESPRIT-Werkprogramma 1986enis
onontbeerlijkvoordejuisteinterpretatiedaarvan
ESPRITmettechnologieprogramma 'sbuiten
deGemeenschap .0.1.ACHTERGROND
DeEuropeseEconomischeGemeenschap heeft
hetEuropeesStrategischProgrammavoorOnder­
zoekenOntwikkelingophetgebiedvandeInfor­
matietechnologie gelanceerd (ESPRIT).Het
ESPRIT-Programma heefttendoeldebevordering
vanpre-commerciële engeneriekeonderzoek-en
ontwikkelingswerkzaamheden ophetgebiedvan
deinformatietechnologie viaprojecteninsamen­
werkingsverband binnendeEuropeseGemeen­
schapwelkevooreendeeldoordeGemeenschap
wordengefinancierd .VoorESPRITiseen
beheersplan—hetjaarlijkswerkprogramma —
opgesteldmethetoogopeenbeterbeheerenver­
antwoordingvanhetprogramma .Nadathetelk
jaardoordeCommissieinoverlegmethet
ESPRIT-Beheerscomité isbijgesteld,wordthet
documenttergoedkeuringaandeRaadvoorge­
legd.0.3.INDELING
Hetdocumentbestaatuiteeninleidingenvijf
hoofdstukken dieovereenstemmen metdetechni­
schedeelprogramma 'svanESPRIT.
DeindelingvanESPRITO&Oinvijfdeelpro­
gramma'sishoofdzakelijkingegevendoorhetfeit
dathetprogrammadoordeGemeenschap moet
kunnenwordenbeheerd.Inwerkelijkheid zijner
onderlingerelatiestussendetechnischedeelpro­
gramma'senhetwerkprogramma geeftdebelang­
rijksteafhankelijkheden aan.
Iederdeelprogramma isverdeeldineenaantalO
&O-gebiedendieverderzijnonderverdeeld inO
&O-onderwerpen en-projecten .
IederO&O-onderwerp wordtuitgebreidbespro­
kenmetvermeldingvandeverwachtevoortzetting
vanwerkzaamheden uitdevoorgaandejaren(in
ditgeval1983en1984)endewerkzaamheden die
voor1985zijngepland.Ditishetderdevandezewerkprogramma 'senhet
heeftbetrekkingopdeperiode1986-1990 .
0.2.DOEL
Dedoelstellingen vanhetESPRIT-Werkpro ­
gramma1986zijn:
—hetfungerenalsrichtlijnvoorpotentiëleindie­
nersvanvoorstellendoorhetaangevenvan
hetbestrekenterreinvanhetvolledige
ESPRIT-Werkprogramma ;
—beschrijvingvandeprojectgebieden enhun
onderlingesamenhangmetinbegripvan
beschrijvingen vandelopendewerkzaamhe­
dendiehetresultaatzijnvandein1984en
1985gepubliceerde uitnodigingen tothet
indienenvanvoorstellen ;
—hetscheppenvaneenkadervoorbeoordeling
enherzieningvanlopendeprojectenteneinde
devorderingendaarvanafzonderlijk enin
onderlingesamenhanginteschatten;
—tedienenalseenreferentiedocument voor
overwegingen dieverbandhoudenmetcoördi­
natiewerkzaamheden inhetkadervan
ESPRITeninhetkadervananderecommu­
nautaireennationaleprogramma's,enals
basisvoorhetbepalenvanderelatievan0.4.DEESPRIT-AANPAK
DeaanpakvanESPRITbestaaterineentechnolo­
gischegrondslagteleggenwaardoordeGemeen­
schapinstaatwordtgestelddedoordenieuwe
informatietechnologie (IT)gebodenkansente
benutten,samenwerking tebevorderenenhetpad
teeffenenvoornormenvanEuropeseoorsprong .
ESPRITishetGemeenschapsprogramma datspe­
cifiekbedoeldisvoorO&Oineenfasewaarin
noggeensprakeisvanconcurrentieenwaarvoor
samenwerking opcommunautair niveauzinvolis.
Diesamenwerking isnoodzakeljkomprojecten
metkritischeomvanguittevoerenofomdenood­
zakelijkedeskundigheid samentebrengendie
andersverspreidisoverdeGemeenschap ofom
mogelijkheden tebiedenvoormarktuitbreiding .
Dooreenkadervastteleggenvoorparallelletech­
nischebenaderingen ,bevordertESPRITboven­
diendesamenwerking tussenbedrijvenonderling
entussenbedrijvenenuniversiteiten .

Nr.L365/4 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.85
geven,projectmanagement enindustriëleaspecten
omdezeindecontextvanbedrijfsvoering en
industrieteplaatsen,eengemeenschappelijke
geïntegreerde software-engineeringomgeving ,als­
medededemonstratie vandedoeltreffendheid
vannieuwesoftware-produktiemethodes .Hetpre-commerciële aspectvanESPRITbetreft
gebiedenwaaropbinnenvijfatienjaarhandels­
mogelijkheden kunnenwordenaangegrepen ,en
opdiemanierstaatHSPRITtussenhetfundamen­
teelonderzoekdatgewoonlijknietwordtbepaald
doorindustriëleprioriteitenentoegepasteindu­
striëleonderzoek-enontwikkelingswerkzaamhe ­
dendiebeantwoorden aanspecifiekebehoeften
opkortetermijn.
Bijdeselectieendevaststellingvandedoor
ESPRITtebehandelenIT-gebiedenhebbentwee
overwegingen eenbelangrijkerolgespeeld;de
menselijkheid :
i)defundamentele techniekenvoldoende
beheersen ;
ii)debeschikkenoversystemendiekunnenwor­
denaangepastaandezichwijzigendebehoef­
tenvandemarktterwijldekennisvanmark­
tendanweereeninvloedkanhebbenopde
ontwikkelingvandetechnologie .
Vijfgebiedenofdeelprogramma 'szijnvanstrate­
gischbelangvoordeGemeenschap .DEELPROGRAMMA 3—GEAVANCEERDE
INFORMATIEVERWERKING
Ditdeelprogramma zoektmiddelenomhetpresta­
tievermogenendedoeltreffendheid vancomputer­
systementeverbeterendoorgebruiktemakenvan
devooruitganginviersleutelgebieden ,namelijk
kennisengineering ,omvattendeontwikkelingvan
techniekenvoorvastlegging,representatie en
manipulatievankennis;externeinterfaces,waarin
deherkenning,deinterpretatieendesynthesevan
signalenbehandeldworden;informatie-enken­
nisopslag,ontwikkelinginkennis-engegevensba­
ses,detechniekenvoortoegangtotdezebasesen
dearchitectonische kenmerkenenfysischeeigen­
schappenvangeavanceerdegeheugenapparatuur ;
computerarchitectuur ,d.w.z.deontwikkelingvan
nieuwecomputerarchitecturen endebijbehorende
programmeeromgevingen ,waarbijspecialeaan­
dachtzalwordenbesteedaandetoepassingvan
parallellisme .DEELPROGRAMMA 1—GEAVANCEERDE
MICRO-ELEKTRON IKA
Geavanceerde micro-elektronika omvatinhet
kadervanditdeelprogramma alleonderzoek-en
ontwikkelingsaspecten dieeropgerichtzijnde
materiëleelemententeverschaffen voordever­
werving,verwerking ,opslag,transmissieenvisuele
weergavevangegevenswelkedoormoderneinfor­
maticaprodukten zijnvereist.Hetvormtbijgevolg
hethardware-fundament vandeinformatietechno ­
logie-industrie .
Ditdeelprogramma houdtzichvoornamelijkbezig
metdeprioritairegebiedendienodigzijnom
ervoortezorgendatEuropaeenconcurrentieposi­
tiehandhaaftbijhetvoorzienvandeIT-fabri­
cage-industrie metdezeessentiëlebestanddelen
metdevereistecapaciteit,involdoendehoeveel­
heidentegenconcurrerende prijzen.DEELPROGRAMMA 4—KANTOORSYSTEMEN
Deuitdagingwaarvoordeontwikkelingvankan­
toorsystemenstaat,omvathetbegrijpenenonder­
steunenvandetakenvankantoorpersoneel ,wat
meerbetekentdaneeneenvoudigeaanpassingvan
traditionelekantoorfuncties aandetechnologie ,
hetaanbrengenvanverbeteringen inmens-sys­
teeminterfaceswaardoordekantoorsystemen pro­
duktiefkunnenwordengebruiktdooruiteenlo­
pendegroepenkantoorpersoneel ,endeontwikke­
lingvansysteemgerichte benaderingen vankan­
toorproblemen .
Hetdeelprogramma isonderverdeeld invijfgebie­
den:
—kantoorsysteemwetenschap enmenselijke
factoren;
—geavanceerde werkstationsenmens-machine
interfaces ;
—communicatiesystemen ;
—geavanceerde multimediaopslag-enterug­
zoeksystemen ;
—geïntegreerdekantoorinformatiesystemen .DEELPROGRAMMA 2—
PROGRAMMA TUURTECHNOLOGIE
HetDeelprogramma Programmatuurtechnologie
streefternaaropcommunautair niveaudoeltref­
fendeenefficiëntemethodenterbeschikkingte
stellenvoordeindustriëleproduktievansoftware
vanhogekwaliteitenisbedoeldomteleidentot
eensnellereintroductievannieuweproduktenen
eenvermindering vandeonderhoudskosten van
software .
Dewerkzaamheden inhetdeelprogramma betref­
fentheorieën,methodenengereedschappen om
software-produktie eensolideengineeringbasis teDEELPROGRAMMA 5—
COMPUTERGEÏNTEGREERDE FABRICAGE (CIM)
Detweehoofddoelstellingen vanhetCIM-deel­
programmazijn:teneerste,detotstandbrenging in

31.12.85 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/5
Deverspreidingvanresultatenvanenhetbijeen­
brengenvaninformatievoorESPRITiseen
belangrijkelementvanhetprogramma .Dedoel­
stellingenervanzijndesnelletoepassingvan
onderzoekresultaten vanESPRITindeindustrie
vandeGemeenschap endebestegrondslagtevor­
menvoordeplanningenhetbeheervanhetpro­
gramma,envoordedeelnemersaandeprojecten.
Tedieneindewordenzowelklassiekemechanis­
menzoalspublikatiesofworkshopsofconferen­
tiesgebruikt,alsooknieuwerecommunicatieme­
thodesmetbehulpvanelektronischeapparatuur ,
bijvoorbeeldIES.deGemeenschap vaneenomgevingwaaringeau­
tomatiseerdefabricagesystemen metonderdelen
vanverschillende leveranciersgeïmplementeerd
kunnenworden,waarbijhetresulterendegeïnte­
greerdesysteemminimalefunctioneleredundantie
enmaximalesamenhangheeft;ententweede,de
ondersteuning vanindividuelewerkzaamheden
aangeselecteerde subsystemen ,interfacesen
gereedschappen ,waarvandeontwikkelingofver­
fijningvanstrategischbelangvoordeindustriein
deGemeenschap wordtgeachtenwaarvandeont­
werp-doelstellingen overeenkomen metdealge­
menearchitectuurvandeomgeving.
Dewerkzaamheden inhetdeelprogramma hebben
betrekkingopdetotalebehoeftenvanfabricageac­
tiviteiten,vandeplanningenhetontwerp-stadium
totreal-time-produktiebesturing .Ditomvatdus
computergesteund ontwerpen(CAD),computerge­
steundeengineering (CAE),computergesteunde
fabricage(CAM),flexiblebewerkings-enassem­
blagesystemen ,robotica,beproevingen enkwali­
teitscontrole .0.6.TELECOMMUNICATIE
Bijdeoorspronkelijke opstellingvandeESPRIT­
plannenwerdonderkenddattelecommunicatie
eenbelangrijkonderdeelvormtvaninformatie­
technologie .Destijdsishetonderwerpevenwel
nietalsdusdanigopgenomen .
Inseptember1983deeddeCommissieeenmede­
delingaandeRaadwaarinhettoenemendecono­
mischbelangvantelecommunicatie voordeeco­
nomischeontwikkelingvandeGemeenschap werd
aangetoondenzesactiegebieden werdenvoorge­
steld.
HettweedeactiegebiedvereistO&Oinsamen­
werkingsverband enwerkverdeling inhetpre-com­
merciëlestadium.DeCommissieheeftin1984een
PlanningExerciseophetgebiedvanTelecommu­
nicatie(PET)opstapelgezetinsamenwerking met
debelangrijksteEuropesebedrijvenendenatio­
nalePTT-laboratoria .Hetdoeldaarvanwasde
eventuelevoordelenvaneencommunautaire aan­
paktebepalenbijhetvaststellenvandetechnolo­
gischeontwikkelingsbehoeften waaraanmoetwor­
denvoldaanomvanaf1995indeGemeenschap
overdecapaciteittekunnenbeschikkenomgeïn­
tegreerdebreedbandcommunicatie (IBC)totstand
tebrengen.
Opgrondvanderesultatenvandezeplanning
exerciseheeftdeCommissiebijdeRaadeenvoor­
stelintweedeleningediend :
—definitievaneenIBC-referentiemodel aande
handwaarvandeverderewerkzaamheden
moetenwordenbepaaldvaneeninoverwe­
ginggenomenO&O-Programma ophet
gebiedvantelecommunicatie datdetotstand­
brengingvandeIBCmogelijkmoetmaken;
—eenreekstechnologische evaluatieactiviteiten
dieindeeersteplaatsdeontwikkeling van
hetreferentiemodel moetenondersteunen .
DeRaadheeftditvoorstelinjuli1985goedge­
keurdenthanswordtwerkgemaaktvanhetlance­0.5.UITVOERING VANHETPROGRAMMA EN
INFRASTRUCTUUR
DeCommissiebeheertencontroleertdeuitvoe­
ringvanhetprogramma .
Zijistevensverantwoordelijk voordeinfrastruc­
tuurnodigvoordeuitvoeringvanhetprogramma .
Eengedeeltevandezeinfrastructuur wordt
gevormddoorhetinformatie-uitwisselingssysteem
(IES).Eenandergedeelteisdeverspreidingvan
resultatenenrapporten,enhetbijeenbrengen van
informatie .Eenderdegedeeltebetrefthetonder­
lingeverbandtussenO&O-werkennormalise­
ringsactiviteiten .
HetESPRIT-informatie-uitwisselingssysteem
(IES)doetdienstalsmanagementgereedschap .
HetIESiseenopITgebaseerdgegevenscommu­
nicatiesysteem voordeuitwisselingvaninformatie
tussenafzonderlijke deelnemersaanESPRIT-pro­
jecten,hunmanagement -enbeleidsorganen ende
Gemeenschap endebijhetprogramma -ofpro­
jectmanagement betrokkennationaleoverheids­
diensten .
EenaantalO&O-projecteninESPRITzalde
wetenschappelijke entechnischegrondslagenleg­
genwaaroplaternormaliseringsactiviteiten geba­
seerdzullenworden.Omgekeerdzalextrawerk
nodigzijnvoorbepaaldedemonstraties vanhetop
elkaarinwerkenvannormen;ditwerkzalalsdeel
vandeinfrastructuur wordenbeschouwd .Bijhet
strevennaarnormalisatie zalwordenuitgegaan
vanhetvastgesteldealgemenebeleidvoorIT-nor­
malisatie,enerzalgeendubbelwerkwordenver­
richtmetbestaandeorganisatiesofactiviteiten .

Nr.L365/6Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.85
renvandedefinitiefasevaneenprogrammavoor
„OnderzoekophetgebiedvanGeavanceerde
Communicatie inEuropa(RACE)",waarbij
gebruikzalwordengemaaktvanderesultatenvan
relevanteESPRIT-projecten ;erzalworden
gezorgdvoorpassendecoïrdinatietussenbeide
programma's.
0.7.PROJECTTYPESvoorstellenontvangenengeëvalueerd .Injuli1985
werdeenlijstvangeselecteerdevoorstellenvastge­
steldvoorverderebespreking .Omaandeactiviteit
ophetgebiedvanprogrammatuurtechnologie
krachtbijtezettenwerdinseptember1985een
aanvullendeuitnodigingtothetindienenvan
voorstellengepubliceerddiedeinvullingvanhet
werkprogramma moetverbeteren .
VoordeelnameaandeontwikkelingvanIESen
dedienstendaarvoorisop14juli1984eenver­
zoekomvoorstellengepubliceerd .Erzijn25ant­
woordenontvangenengeëvalueerd .Verschillende
daarvanhebbenreedstotcontractengeleid.InhetESPRIT-Werkprogramma 1986iseen
onderscheidgemaakttussenprojectenvantypeA
entypeB.Zezijnalsvolgtgedefinieerd :
ProjectenvantypeAzijnprojectendieinhet
werkprogramma zijnbeschrevenenwaarvande
doelstellingen nauwkeurigzijngegeven.Gewoon­
lijkzijneruitgebreidepersoneleenfinanciëlemid­
delennodigeneenaanzienlijkeinfrastructuur met
duidelijkeenconstanteperspectieven .
ProjectenvantypeBmakendeeluitvanonder­
zoekthema'sdiewordengegevenindevormvan
eenniet-uitputtende opsommingvanvoorbeelden .
Erzijnmeestalmindermiddelennodig,maarze
zijnevengeschiktvoorbeheeraandehandvan
mijlpalenenherzieningscyclussen alsdegrotepro­
jecten.
0.8.HUIDIGESTANDVANHETPROGRAMMA
Inditwerkprogramma zijnthanslopendewerk­
zaamheden beschrevendiehetresultaatvormen
vandein1984gepubliceerde uitnodigingtothet
indienenvanvoorstellenofwerkzaamheden die
naarallewaarschijnlijkheid zullenaanvangenen
hetresultaatvormenvandeoproeptothetindie­
nenvanvoorstellenvoor1985.Destappendietot
dezewerkzaamheden hebbengeleidwarenals
volgt:
Eenvoorafgaande kennisgeving voordeelneming
aanhetESPRIT-Hoofdprogramma isgepubli­
ceerdop30december1983.Op28februari1984
keurdedeRaadvanMinistershetprogramma
goedvooreeneersteperiodevanvijfjaar.Het
Werkprogramma 1984werdgepubliceerd inhet
Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschap­
pen.
Eeneersteverzoekomvoorstellenvoorhethoofd­
programmaisop21maart1984gepubliceerd .In
antwoorddaaropzijnbijna450voorstellenont­
vangendieindeloopvandemaandenmeienjuni
1984zijngeëvalueerd .Injuli1984iseenlijstvan
geselecteerde voorstellensamengesteld voorver­
derebesprekingen endefinitievegoedkeuring .
Bovendienwerdeengrootdeelvandeindeproef­
faseverrichtewerkzaamheden inhethoofdpro­
grammavoortgezet .
In1985werdeentweedeverzoekomvoorstellen
opdezelfdewijzeafgehandeld .Erwerden4000.9.REIKWIJDTE VANHETWERKPROGRAMMA
ENVERWACHTE RESPONS
HetWerkprogramma 1986bestrijktdeperiode
1986-1990 .Datisvoldoendelangomdelooptijd
vandelangereprojectenteomvatten.Informatie­
technologieevolueertevenwelsnelenhetkandus
noodzakelijkblijkendeO&O-doelstellingen in
dejaarlijkseherzieningbijtestellen.
InhetWerkprogramma voor1986zijninvergelij­
kingmet1985minderbijzonderheden overtussen­
tijdsedoelstellingen opgenomen ,aangeziendeze
grotendeelsdezelfdezijnalsdievandelopende
projecten .
Dergelijketussentijdsedoelstellingen werdenin
vorigeversiesvanhetwerkprogramma vermeld
omeenreferentiebasis tescheppenvoorevaluatie,
zinvolmanagement enverderedetaillering .Zij
vormdeneenmiddelominteschattenhoede
algemenedoelstellingen vanhetprojectkunnen
wordenverwezenlijkt enzijwarenindicatorenen
eerstecontrolepunten aandehandwaarvancon­
creteprojectvoorstellen werdenonderzocht .Tus­
sentijdsedoelstellingen mogenevenwelnietwor­
denbeschouwdalswettelijkeverplichtingen zodat
voorstellenmetvolmaaktaanvaardbare einddoel­
stellingennietwordenafgewezenuitsluitend
omdatzezijnopgezetmetanderetussentijdse
doelstellingen dandeinditwerkprogramma voor­
gestelde.
Binneniedervandeonderscheiden gebiedenvan
ESPRITzijnerwerkzaamheden dieafhankelijk
kunnenzijnvandebekwaamheden ,techniekenof
technologieën dieopeenofmeeranderegebieden
wordenontwikkeld .
Methetoogopeenbeterepresentatiezijnde
beschrijvingen vanlopendewerkzaamheden kur­
siefgedrukt.Dezebeschrijvingen zijnonderge­
brachtonderdemeestvoordehandliggendetitel,
maarerzijopgewezendatdeprojectendieinhet
kadervanvorigewerkprogramma 'szijngeformu­
leerdinsommigegevallendethansgehanteerde
grenzentussenonderwerpenoverschrijden .

31.12.85PublikatiebladvandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/7
InhetWerkprogramma voor1986zijndeproject­
beschrijvingen voor1983/1984invergelijkingmet
1985bijgewerkt .Debijgewerktetekstheeftbetrek­
kingopwijzigingenindeuiteindelijkgesloten
contractentenopzichtevandeoorspronkelijke
formuleringvandevoorstellen .Invoorkomende
gevallenzijntevensderesultatenvanlopende
werkzaamheden opgegeven .
Demeestrecenteinformatieoverdeprojecten
voor1985diebijhetterpersegaan(oktober1985)
beschikbaarwas,isinhetWerkprogramma 1986
verwerkt.Erzijevenwelopgewezendattentijde
vandeopstellingvanhetWerkprogramma de
Commissiededefinitievebesprekingen overal
dezewerkzaamheden nogniethadbeëindigden
datinbepaaldegevallenwijzigingennoodzakelijk
kunnenblijken.
UithetWerkprogramma 1986blijktdat,hoewelop
eenaanzienlijkgedeeltevandetechnischegebie­
dendievoordeeerstefasevanESPRITzijngese­
lecteerdprojectenwordenuitgevoerd,ernog
enkelebelangrijkegebiedenzijnwaaropniets
gebeurt.Inelkhoofdstukvanhetwerkprogramma
zijndezegebiedennaderaangegevenonderde
titel„Vooruitzichten vooranderewerkzaamhe­
den'*.Dein1986eventueeltepublicerenuitnodigingen
tothetindienenvanvoorstellenzullenbetrekking
hebbenophetzijeenselectievanwerkzaamheden
waarvoornoggeenvoorstellenzijningediendhet­
zijwerkzaamheden voorprojectendievoortijdig
zijnbeëindigd,opvoorwaardedathetonderwerp
nogsteedsvanprioritairbelangisvoorhetberei­
kenvandeESPRIT-doelstellingen .Hetisde
bedoelingdatdenadezeoproepeninaanmerking
genomenprojectenspeciaaldesamenhangvande
werkzaamheden inhetkadervanESPRITverster­
kenenhetbereikenvandestrategischedoelstel­
lingennaderbijbrengen.
Dergelijkeoproepenzullenopeennauwkeurig
afgebakendterreinbetrekkinghebbenenerzullen
minderfinanciëlemiddelenmeegemoeidzijndan
degrotereuitnodigingen tothetindienenvan
voorstellendieindeafgelopenjarenzijngepubli­
ceerd.Indezeoproepenzalslechtseenselectie
wordenopgenomenvandegebiedendieindit
werkprogramma alspotentieelgeschiktzijnver­
meld.
Voordegenendievanplanzijnvoorstelleninte
dienenverdienthetderhalveaanbeveling de
publikatieaftewachtenvandemeergedetail­
leerdeoproep(en)waarindenoodzakelijke infor­
matiewordtverstrekt .
0.10.BESCHIKBARE MIDDELEN
DeverdelingvandemiddelendieintotaalvoorESPRITzijnuitgetrokkenoverdever­
schillendedeelprogramma 'skannaaraanleidingvaneenverderetechnologische evolu­
tieindewereldwordengewijzigd.Metnameinhetlichtvanderesponsvandeindu­
strieopverzoekenomvoorstellen ,moethetmogelijkzijnmiddelenvanhetenenaarhet
anderedeelprogramma overtehevelen—deonderverdeling vanESPRITinvijfgebie­
denspruitimmersvoortuitmanagementbehoeften enisnietintrinsiekaandeaardvan
dewerkzaamheden .
DeGemeenschapsbijdrage voordevijftechnischegebieden(inmiljoenEcu)dietot
dusverterondersteuning vanprojectenistoegewezen ,waarbijwordtaangenomendat
deprojectenwordenvoltooidzoalsgepland,isongeveeralsvolgtverdeeld:
TotaalPercentagevan
hettotaalDeelprogrammaJaarvanhetverzoekom
voorstellen
1983/1984 1985
1.Micro-elektronika 85,5 76,5
2.Programmatuurtechnologie 72,9 56,6
3.AIP 89,8 65,0
4.Kantoorsystemen 82,6 54,6
5.CIM 45,2 41,2
Totaal 376,0 293,924.2
19.3
23,0
20,5
13,0162,0
129,5
154.8
137,2
86,4
669.9 100,0
Deverschillenwelkesommigebedragenvertonentenopzichtevandevorigeperioden
moetenwordentoegeschreven aanhetfeitdatvoorvroegerewerkzaamheden naaraan­
leidingvaneenlatereoproepeennieuwvoorstelingewijzigdevormisingediend .
Dezebedragen,diealsplanningcijfers moetenwordenbeschouwd,zijngebaseerdopde
reeksprojectendiethansinuitvoeringzijnofwaaroverwordtonderhandeld .Zijzullen
moetenwordenbijgewerktnaarmatezichopdetechnischegebiedenveranderingen
voordoenindepositievandeprojectenencontracten .Hetisechternietdebedoeling
indezeglobaleverdelingoverdevijfgebiedenenigeveranderingtebrengen.

Nr.L365/8 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.85
Noten:
(1)Indecijfersvoor1983/1984zijndebijdragenvoordeproefprojecten in1983
begrepenenvoorprojectendienaaraanleidingvandeeersteuitnodigingtothet
indienenvanvoorstellenvoorhethoofdprogramma in1984zijnbegonnen .
(2)Decijfersvoor1985zijnrichtcijfersenmoetenmisschienwordenaangepastwan­
neerdeonderhandelingen overdecontractenzijnafgerond.
(3)Bijdecijfersvoorprogrammatuurtechnologie voor1985isrekeninggehoudenmet
deverwachteextrauitnodigingtothetindienenvanvoorstellen .
(4)Eventueleuitgavenvoorbeheereninfrastructuur zijnnietindezecijfersbegrepen.
DEELPROGRAMMA 1:
GEAVANCEERDE MICRO-ELEKTRONIKA
1.0.Inleiding
Geavanceerde micro-elektronika omvatindecontext
vanditdeelprogramma alleaspectenvanonderzoeken
ontwikkelingdiegerichtzijnopdebeschikbaarstelling
vandevoormoderneinformaticaprodukten benodigde
fysiekeelementenvoordeverzameling ,verwerking,
opslag,overdrachtenzichtbaarmaking vangegevens;
hetisderhalvedebasisvandeapparatuurvande
IT-industrie .
Ditdeelprogramma ismetnamegerichtopdeaan­
dachtsgebieden ,dienodigzijnomervoortezorgendat
Europaeenconcurrerende positiebehoudttenaanzien
vandeleveringvandezecomponenten ,dieessentieel
zijnbijdefabricagedoordeIT-industrieinEuropa,
metdevereistetechnischemogelijkheden ,invol­
doendehoeveelheden entegenconcurrerende prijzen.pliceerdheidvanhetontwerpendaarvanveroorzaakt .
Eeneffectievebeheersingvanditgecompliceerde ont­
werp-proces ishethoofddoelvancomputeronder­
steundontwerp(CAD)vanVLSI-systemen ,hetonder­
werpvangebied1.3.VijfnieuweA-projectenworden
momenteelopditgebiedbesproken .
Gebied1.5betreftonderzoeknaardemogelijkheden
vanopto-elektronische apparatuur ,metnameophet
gebiedvangegevenstransmissie .HetlopendeA-projeCt
opditgebiedzalwordenbijgewerktenverbeterddoor
nieuweconceptennaaraanleidingvantweevoorstellen
diezijningediendineenreactieopdeuitnodigingvan
1985.Erwordtmomenteelookonderhandeld overeen
nieuwB-project .
Geavanceerde beeldschermtechnologieën ishetonder­
werpvangebied1.6.Hierdoorwordtdemogelijkheid
gebodendealomtegenwoordige kathodestraalbuis als
belangrijkste techniekvoorbeeldschermen vangrote
afmetingentevervangendoorcompacterehalfgeleider­
equivalenten .EénnieuwB-projectismomenteelin
bespreking .
Degebieden1.8en1.9vanhetvorige(1985)Werkpro­
grammazijnnuondergebracht ineennieuwgebied1.7.
Hierzijnonderzoekthema 'ssamengebracht diemeer
innoverendzijnofoplangeretermijnwordenuitge­
voerddandeonderwerpen opdegebieden 1tot6als­
medekritieketechnologiegebieden entechniekenmet
eengemeenschappelijke basis.Ditomvatonderwerpen
alsbehuizingen ,opstellingvanmodellenvoorcompo­
nentenenspecialebewerkingsmaterialen en-technie­
ken.
Ookcomputergestuurde fabricagevanVLSIisnodig
terondersteuning vandetechnologieprogramma 's.
Hierwordendoorschaalverkleining envermindering
vandelaagdiktesteedshogereeisengesteldaande
procesbeheersing ,wanneerdeuiteindelijkeparameters
vandecomponenten afhankelijkzijnvaneengrootOverzichtvandewerkgebieden vanhetdeelprogramma
HethoofddoelvanhetProgrammavooronderzoeken
ontwikkeling vandemicro-elektronika isdemogelijk­
hedenvandeopsiliciumgebaseerdeMOS-enbipo­
lairetechnologiezovermogelijkoptevoeren(gebieden
1.1en1.2)endaarnaastverderteonderzoeken welke
mogelijkheden wordengebodendoordesamengestelde
halfgeleidermaterialen zoalsgalliumarsenide (gebied
1.4);dezeovertreffenopsleutelgebieden demogelijk­
hedenvansilicium.Opdegebieden1.1en1.2zijnvier
nieuweB-projecteninbespreking,tweeopelkgebied.
Opgebied1.4wordenéénnieuwA-projectentwee
nieuweB-projectenbesproken .
Hetmoetnietalleenmogelijkwordengemaaktchips
meteengrootaantalfunctiesteproduceren ,maarook
moetendeproblemenwordenaangepaktdiedegecom­

31.12.85 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/9
aantalvariabelen .Eenminimalisering vandemanipu­
latiedoordemenseneenaanpakvandebronnenvan
opbrengstbeperkende verontreiniging zijnindezesitua­
tiecruciaal.Bijeenbepaaldverontreinigingsniveau
treedterbijschaalverkleining eenscherpedalingvan
deopbrengstop.
Dezeproblemenkunnenwordenaangepaktdoor
geschikteprojectenvanhettyptBopditgebied.
Hetbovenstaande isookeen\oorbeeldvaneensitua­
tie,waarsamenwerking tussendeelprogramma 'szeer
waardevolkanzijn.Samenwerking metCIM-projecten
diezichbezighoudenmetsoortgelijkeproblemendient
tewordengestimuleerd .
Opgebied1.7wordenmomenteelzevennieuweprojec­
tenbesproken .1.1.2.Lopendeprojectenenprojecteninbespreking
Naareen3D-benadering vanSOI-materialen enverwer­
king"
Proj.Ref.245:A/84
Hetdoelvanditonderzoekinsamenwerkingsverband
vormtdebestuderingenontwikkeling vannieuwesili­
ciumtechnologieën welkevoordriedimensionale inte­
gratienoodzakelijkzijn.Deze3D-benadering biedtde
mogelijkheid vaneenhogeredichtheidsintegratie ,
hogerewerkingssnelheid enmultifunctionele signaal­
verwerking .Dedriebelangrijkstetechnologische fasen
diewordenuitgevoerdzijn:
a)groeivanSOl-actievelagenmetelektronische
eigenschappen dienoodzakelijkzijnvoorhetver­
wezenlijkenvancomponenten enschakelingenvan
hogekwaliteit;
b)eenzodanigestapelingvantweeactieveniveaus
datelkekwaliteitsaantasting vanreedsgereali­
seerdecomponenten wordtvermeden ;
c)SOI-processen vanenkelvoudigniveauvoorde
vervaardiging vanafzonderlijke componenten en
hunaansluiting ;ontwikkeling vaneenvolledig
procesmettweeactievelagen.O&O-gebied1.1:SubmicronMOS
Alseiswordtgesteldomalleafzonderlijkeprocesstap­
pen(zoalslithografie ,etsen,dopen)teontwikkelen ,ten
eindebijMOSeensubmicronstructuurgrootte teverwe­
zenlijken .Hetdoeliseenprocesteontwikkelenwaar­
medehetmogelijkisopeenchipenkelemiljoenen
componenten aanlogicaengeheugenaantebrengen.
Deverwachting isdatbenedenongeveer0,7umvoor
delithografiegebruikzalwordengemaaktvanandere
danoptischehulpmiddelen .Ookzalwordeningegaan
opdemodelvorming vanprocessenencomponenten .
Voorhetverwezenlijken vandezedoelstellingen moe­
tendekritischetechniekenwordenontwikkeldopmet
1.1en1.2gemeenschappelijke gebieden (ziegebied
1.7).,,Submicron-CMOS-technologie"
Proj.Ref.554:A/84
Hetprojectisgerichtopontwikkelingvandebouwstenen
dienoodzakelijkzijnvooreen0,5um-CMOS-proces dat
indeeersteplaatsgerichtisopdeproduktievanzeer
snelledigitaleschakelingen .Teneindehetprogrammade
bestekansopsuccestebieden,zijntweefasenvastgesteld
enopgezet.Deeersteisgerichtopeentussentijdsestap
op1um-niveau ,terwijldetweedeisafgestemdopdeuit­
eindelijke0,5um-CMOS-reeks.Bijbeëindigingvanhet
projectmoetendeIC-bedrijvenvanhetconsortiumop
proefschaalbeschikkenoverdebouwstenenvaneen
CMOS-proces waarmedeIC'skunnenwordenverwezen­
lijktmet0,5um-karakteristieken .
Tweeonderdelenvanbovenstaandproject554zullen
waarschijnlijk wordenuitgebreiddoortoevoegingvande
beidevolgendeprojecten:1.1.1.Doelstellingen :
Devoornaamstedoelstellingen vanhetglobaleVijfja­
renprogramma zijn:
—18maanden :ontwerpenevaluatievaneenproef­
chipmetmeerdan1000transistorengebaseerdop
1um-ontwerp-voorschriften meteensteek(metaal
plustussenruimte )van3um.
—3jaar:eersteexemplarenvandemonstratieschake ­
lingenmet0,5miljoentransistoren ,1um-ontwerp­
voorschriften ,metgegevensoverdevermogen/
snelheid-relatie enoverdevertragingstijd .
—4jaar:statistischegegevensinzakedehomogeniteit
opeenplakenopbrengstvoor1um-ontwerp-voor ­
schriftenentestschakelingen metmeerdan1000
transistorenmet0,7um-ontwerp-voorschriften en
eensteekvan2um.
—5jaar:eersteexemplarenvanschakelingen met
meerdan1miljoentransistoren ,0,7um-ontwerp­
voorschriften ,metgegevensoverdevermogen/
snelheid-relatie enoverdevertragingstijd .,,Submicroncontacttechnologie enbetrouwbaarheid "
Proj.Ref810:B/85
Dezewerkzaamheden beogendeontwikkelingvangoede
contacttechnologieën dieverenigbaarzijnmetdevervaar­
digingvanCMOSenbipolaireschakelingenmeteen
micron-ofsubmicronontwerp-voorschriften .

Nr.L365/10 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.85
onderlingpassendwordengemaaktteneindeintrinsiek
gegetterdeepi-plakkenmetgeringelekstroomteverkrij­
genvoorsubmicron-CMOS-componenten dieongevoelig
zijnvoorsofterrors.Erwordteenonderzoekingesteldnaardecontacteigen­
schappenmetbeproevingvandelevensduuronderver­
schillendebelastingenmetgebruikmaking vanuitge­
breidefalingsanalyses enmethetoogopeenkwantita­
tievebeoordelingvandecontactprestaties enbetrouw­
baarheid.
1.1.3.Vooruitzichten vooranderewerkzaamheden
Ditgebiedwordtvoldoendebestrekendoordegeselec­
teerdeprojecten;hetzalwaarschijnlijk nietworden
opgenomenindein1986tepublicerenuitnodiging(en )
tothetindienenvanvoorstellen .,,Poorttransistor vanhittevastmetaal"
Proj.Ref1125:B/85
Dezewerkzaamheden hebbenbetrekkingophetgebruik
vanwolfraamalspoortmateriaal :sputteringofchemische
dampneerslag wordenonderzochtenvergeleken:erwordt
eenstudiegemaaktvanverschillendepoortstructuren
zoalszuiverW,Woppolysiliciumofanderekussenlagen .
HetaccentzalkomenteliggenopW-oxide-Si-structuren
methetoogopdekarakterisering enbetrouwbaarheid .
Menzalzichechtertevensbezighoudenmetproceswijzi­
gingendievoorhetgebruikvanWnoodzakelijkzijnen
welkezullenwordenverwerktineendemonstratieschake ­
lingopsubmicronschaal .
,,Fysisch-chemische karakterisering vansiliciumoxynitri­
deninverbandmethunelektronischeeigenschappen "O&O-gebied1.2:Submicronbipolair
Hetalgemenedoelisdeontwikkelingvanspecifieke
bipolairesubmicron-processtappen diekunnenleiden
toteenvolledigeprocessequentie voorIC'smetzeer
hogeprestaties .
Hiertoezijndevolgendeontwikkelingen inhetproject­
gebiedopgenomen :
—algemeneconceptenvoorschakelingenwaarvande
evolutieparallelmoetlopenmetdievandetech­
nologie;
—eenverticalecomponentenstructuur diegeschiktis
voorsubmicronlithographie ;
—eengeschiktetechnologievoormeerlaagsverbin­
dingen;
—eenpassendecontact-enmeerlaagsverbindings ­
technologie ;
—eenpassendhogedissipatie,grootaantalpennen,
elektrischaagepastebedrading,behuizingen ;
—weergavevanprocessenencomponenten in
modellen .
Kritischetechniekenterondersteuning vandegebieden
1.1en1.2zijnvermeldonder1.7.Proj.Ref:369:B/84
Hetdoelvanhetprojectisindeeersteplaatsderelatie
vasttestellentussendefysisch-chemische enelektrische
eigenschappen vansiliciumoxynitride-film eninde
tweedeplaatsderelatietussendefysisch-chemische
eigenschappen endegroeiparameters .Ditonderzoek
wordtuitgevoerdmethetoogopmogelijketoepassing
vansiliciumoxynitriden indeIC-technologie ,bijvoor­
beeldinopNMOS-gebaseerde niet-vluchtigegeheugens
eninsubmicron-MOS-componenten .
,,SubstratenvoorCMOS-VLSI-technologie "
Proj.Ref509:B/84
Deel1:Hetopzettenvaneenintrinsiekgettering(IG)-
procesvoorplakkenmetmiddelmatighogezuurstofcon­
centratie.Hetproceszouonafhankelijk moetenzijnvan
hetsubstraattype (pofn)enmoetenkunnenresulterenin:
—eenhoog-defectieve bulkregion
—eendefectvrijedenudedzone1.2.1.Doelstellingen :
Devoornaamstedoelstellingen vanhetVijfjarenpro­
grammazijn:
—Iejaar:eersteprocesontwerpen ;evaluatieen
keuzevanessentiëleapparatuur
—2ejaar:opstellingvanontwerp-voorschriften voor
1micron
—3ejaar:demonstratievanhet1micron-proces voor
chipsmet10/20000poortenenschakelin­
genmeteenpoortvertraging van100ps
—4ejaar:opstellingvandefinitieveontwerp-voor­
schriftenvoor0,7micron-structuren
—5ejaar:beschikbaarheid vandeeersteexemplaren
van0,7micron-chips met20/50000poor­
tenVoordediktevandezezoneis1-10umalseenoptimaal
compromisvastgesteldvoorverschillendefactoren(lek­
stroom.ongevoeligheid voorlatch-upensofterror).
Deel2:Karakterisering vanepi-plakkenmetdiameters
van4en6inch.Dediktevandeepi-laagmoetinhet
bereikvan5-10umliggen,zowelvoorp+alsvoor
n+-substraten .Ditdiktebereikisgeschiktvoorsubmi­
cron-CMOS .TenslottemoetenIG-enepi-pocessen

31.12.85PublikatiebladvandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/11
1.2.2.Lopendeprojectenenprojecteninbespreking
,,Submicronbipolairetechnologie—1"
Proj.Ref.243:A/84
Dealgemenedoelstellingvanhetprogrammaisdeont­
wikkelingvanspecifiekebipolairesubmicron-processtap ­
penwelkeleidentotcompleteprocessequenties voorde
vervaardiging vanIC'smetzeerhogeprestaties.
Eengemeenschappelijk proefmaskerengemeenschappe­
lijkebeproevingsprocedure werdeninmiddelsgedefinieerd
enovereengekomen tussendepartnersteneindegoede
werkomstandigheden eneenpassendevergelijkingsbasis
tecreërenvoordoelmatigearbeidinsamenwerkingsver ­
band.
Inhetwerkprogramma zijntweebelangrijketijdstippen
geprojecteerd :
a)eind1987,intermediair 1um-proces;
demonstratievaneenpoortvertraging vancirca100
psbijeencomplexiteitvanKttot20000poorten
b)eind1989,submicronproces ;
demonstratie vaneenpoortvertraging vanminder
dan100psbijeencomplexiteitvanmeerdan20000
poorten.
Tweeonderdelenvandeprojectennr.243zullenwaar­
schijnlijkmetdebeidevolgendeprojectenwordenuitge­
breid:
,,Bipolairestructuurmetzeerhogeprestaties"
Proj.Ref1018:B/85
Dezewerkzaamheden beogendeontwikkelingenoptima­
liseringvanprocesschema 'svooreenzijwandbasiscon­
tactconstructie alsaanvullingopdesubmicronbipolaire
componenten ontwikkeldinhetkadervande,,submicron
bipolairetechnologie—/".
,,Polymerenmethogeprestatiesvoormeerlaagsverbin­
dingsisolatie "
Proj.Ref1025:B/85
Dezewerkzaamheden hebbenbetrekkingoponderzoek
enontwikkelingvanpolymerenmethogeprestatiesvoor
intermetallische isolatielagenmetofzondervermogentot
photocrosslinking .Dezepolymerenmethogeprestaties
zoudenoppolyimidegebaseerdeharsenzijnmet:kunnenvertragingstijden wordengerealiseerdvanminder
dan100psendeintegratievan50000poortenopeen
oppervlakvancirca100mm2.Hiervoormoetendecom­
ponentafmetingen kleinerwordendan1um,moeteen
passendetransistorstructuur wordenontwikkeldeneen
meerlaagsmetallisatie totvijflagenwordenontwikkeld .
Deuitvoerbaarheid vangeïntegreerdeschakelingenmet
hetaangeduideintegratieniveau metbehulpvanditpro­
ceszalbijvoltooiingvanhetprojectdoormiddelvaneen
passendeproefchipwordenaangetoond(demonstratie­
chip).
Daaraanvoorafgaandzalindegepastefasendestand
vandetechnologische ontwikkelingwordengedemon­
streerdaandehandvantweeanderedemonstratiechips .
DeeerstehiervaniseenECL-poortfiguratie metcirca
10000poorten.Dezekanalsvolgtwordengekarakteri­
seerd:
Voordetransistorwordtgebruikgemaaktvaneenzelf­
richtendeemitter-basisstructuur metpolySi-emitter en
-basis.Devoordelenmetbetrekkingtotdeprestaties
resulterenuiteenverminderingvanhettransistoropper­
vlakdoorzelfrichtendeprocessing ,uitdepolySi-emitter
enuiteenlagerebasisweerstand .Detyperendevertra­
gingenproduktvansnelheidenvermogenzijnrespectie­
velijk200psen0,7pj.Voorbedradingenvermogensver­
delingzijndriegemetalliseerde lagenaanwezigmeteen
organische/anorganischelaagvoordeisolatie.Indeeer­
stelaagbedraagtdemetaalsteek6um(zondervia's).
Hetoppervlakvandechipisongeveer150mm2enhet
karakteristiek energieverbruik is23W.Devoorgenomen
omhullingisgebaseerdopeenTAB-procesmeteencap­
tonfilmvanstandaardafmeting (35mm).
Momenteelzijndemeestewerkzaamheden inhetkader
vanhetprojectgeconcentreerd opdeprocesontwikkeling
voordeeerstedemonstratiechip .Eennauwkeurigedefi­
niëringvandetweededemonstratiechip vindtplaatsaan
heteindevanhettweedejaarvandeontwikkelingswerk ­
zaamheden .
,,EenCMOSbipolairprocesmetgrootvermogenvoor
VLSI-schakelingen "
Proj.Ref.412:A/84
DitprojectisgerichtopdeontwikkelingvaneenVLS1­
technologiewaarin,opéénchip,MOS-schakelingen met
dehoogstethansteverwezenlijken dichtheidworden
gecombineerd metbipolaireschakelingen vanovereen­
komstigedichtheid,maarmeteengroteregeschiktheid
voorspecifieketaken,metnameinterfacingmetexterne
apparatuur .Denadrukvaltbijhetprojectopdetechnolo­
gischeaspecten:ontwikkeling vanmethodenmetbehulp
waarvanzowelbipolairealsMOS-transistoren inver­
enigbareprocesstappen kunnenwordenvervaardigden
weltotafmetingendievergelijkbaar zijnmetdiewelke
thansalleenindeMOS-technologie wordenbereikt.
Naastdezewerkzaamheden optechnologisch gebied
moetenontwerp-methoden wordenontwikkeldvoorde
specifiekeschakelingstypen diewordenbeoogd,incombi­
natiemeteenstudieterbepalingvandemeestgeschikte
onderverdeling vansubsystementussendebeideschake­
lingstechnologieën voordeverschillendetoepassingsty­
pen.a)hogethermischeenchemischeweerstand
b)hoogstaande mechanische endiëlektrische eigen­
schappenincombinatiemeteengoedeetsweerstand .
,.Submicronbipolairetechnologie—II"
Proj.Ref281:A/84
Hetprojectisgerichtopdeontwikkelingvaneenbipo­
lairetechnologievooruiterstsnellegegevens-ensignaal­
verwerkingsprodukten .Metbehulpvandezetechnologie

Nr.L365/12Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.85
1.2.3.Vooruitzichten vooranderewerkzaamheden
Ditgebiedwordtvoldoendebestrekendoordegeselec­
teerdeprojecten;hetzalwaarschijnlijk nietworden
opgenomenindein1986tepublicerenuitnodiging(en )
tothetindienenvanvoorstellen .CAD-projecten enmaaktdeeluitvandeprojecten
voordeontwikkelingvannieuweVLSI-processen
(zie1.1en1.2);verenigbaarheid metCADisechter
vereist.
d)Erdientvoortewordengezorgddatontwikkeling
insamenwerkingsverband tussenuniversiteiten ,
industrietakken enonderzoekinstellingen wordt
gestimuleerdmethetoogopdeoverdrachtvan
know-howenteneindeCADopentestellenvoor
eengroteregemeenschap .
e)Erzalvoorwordengezorgddatcontactwordt
gehoudenmet,steunwordtverleendaanen
gebruikwordtgemaaktvanderesultatenvan
andereESPRIT-activiteiten .
0Detoepassingvankennis-engineering opCAD
dientdenadruktekrijgen.
g)WaarzulksdienstigisdientspecifiekeCAD-hard­
waretewordeninbegrepen .
h)Hetisvanvitaalbelanggebruiktemakenvande
resultatenvanlopendeEuropeseprojectendie,in
demeestegevallen,moeilijkkunnenworden
gekwantificeerd .O&O-gebied1.3:CAD
1.3.1.Doelstellingen
Debeidehoofddoelstellingen zijn;
a)ontwikkeling vangeavanceerde CAD-technieken
omdesteedstoenemendecomplexiteit vande
schakelingen opmicro-elektronikagebied te
beheersen ;
b)totstandbrenging vaneenpotentieelvoorhetont­
werpenvangecompliceerde VLSl-schakelingen dat
voordegeheleIT-gemeenschap indeEEGtoegan­
kelijkis.
Dealgemenedoestellingishetbinneneengemeen­
schappelijkkaderontwikkelenvaneengeïntegreerde
reeksvanoverdraagbare hulpmiddelen diegeschiktzijn
voorVLSI-schakelingen metenkelemiljoenencompo­
nenten.Dezehulpmiddelen moeten;
—eensnelwerkende gebruikersvriendelijke faciliteit
biedendiegemakkelijkkanwordenaangepastaan
technologische veranderingen ;
—systeemontwerpers instaatstellensnelgoedeont­
werpentemakendiekunnenwordengetestende
bijbehorendetestinformatie snelteverwerken ;
—faciliteitenbiedenvoordeoptimalisatie vanscha­
kelingentenaanzienvanbetrouwbaarheid enpres­
taties;
—methodenomvattenvooropcellengebaseerdeont­
werpenenbibliothekenmetaanpasbarebouwste­
nen;
—relevanteresultatenvanCAD-projecten inhet
kadervanVerordening (EEG)nr.3744/81assimi­
leren.1.3.2.Lopendeprojectenenprojecteninbespreking
,,CADvanhoogniveauvoorinteractieveopzetenont­
werp"
Proj.Ref.10:A/83
Navoltooiingvandeproeffaseiseenbegingemaaktmet
dehoofdfasevanhetCAD-projectophoogniveau.De
voornaamstepuntenvanditonderzoekomvattenonder
meerontwerp-methodiek ophoogniveaugebaseerdop
Petri-netten ,hiërarchischefloor-planning meteenhoge
matevanautomatisering ,analoogenalgemeencelont­
werp,modelleringvangegevensendatabase-beheer .
Eriseenhandboekuitgegevenmeteeninleidingtotont­
werpenvanhoogniveauwaarindedenkbeeldenzijnver­
werktvandemeestepartnersoverdetoepassingvan
Petri-nettenvoorhetontwerpvangelijkgerichtesystemen.
Ditwerkzalomhethalfjaarwordenbijgewerkt .
Eriseenoverzichtopgesteldvanalgorithmenenerzijn
voorstellengedaanvoorhetontwikkelenvaneenhiërar­
chischefloor-planner .Automatisering zalplaatsvindenop
basisvanalgorithmenvoorconstructieveplaatsingen
gesimuleerduitgloeien.
Inhetkadervandewerkzaamheden ophetgebiedvande
celbouwisalseersteresultaateenontwerpsysteem tot
standgekomenvooreencomputergesteund nominaal
ontwerpvancellendieinVLSI-schakelingen zullenwor­
dengebruikt.Erwerdeennieuweontwerp-methode uit­
gewerktvoorhetontwerpenvangeïntegreerdeschakelin­
genoptransistorniveau .
Indetoekomstzalhetaccentmeerkomenteliggenopde
ontwikkelingvangeschiktesoftware-hulpmiddelen endeStrategie
a)Erdienteenpositievepogingtewordenonderno­
menomdeopkomstaantemoedigenvaneenalge­
meneCADinfrastructuur enwelopzodanigewijze
dathetmerendeelvandehulpmiddelen kanwor­
dengecombineerd toteengeïntegreerdenopruime
schaaltoegankelijkpotentieelvanhulpmiddelen .
b)Voorzovermogelijkzulleninelkeprojectfase
gecompliceerde demonstratiechips centraalstaan.
c)Hetopstellenvanmodellenvoorcomponenten en
processenwordtnietgezienalsonderdeelvande

31.12.85 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/13
integratiedaarvanrondeengemeenschappelijke data­
base.
,,Geavanceerdealgorithmen ,architectuurenlavout-tech­
niekenvooropVLSIgerichtesignaalverwerkingschips '
Proj.Ref.97:A/83
Hethoofddoelvanditprojectvormtdeontwikkelingvan
CAD-systemen voorhetontwerpvanspecialegeïnte­
greerdesignaalverwerkingschips gebaseerdopvierver­
schillendearchitectuurtypen :
a)bit-serieelmethardebedrading
b)bit-parallelmethardebedrading
c)systolischeconfiguraties ,en
d)specifiekebusgeoriënteerde multiprocessors .
Voorelkarchitectuurtype vormthethuidigeontwerpvan
geïntegreerdeschakelingendeaccumulatievandeindu­
striëleontwerp-ervaring .Aandezeervaringwordteen
algemenemethodiekontleendwaarinwordtvoorgeschre­
ven:
1)opwelkewijzeeendigitaalsignaalverwerkingsalgo ­
rithmekanwordentoegepastindebeoogdearchitec­
tuur:
2)opwelkewijzedearchitectuurkanwordengeïnte­
greerdinsiliciummetgebruikmaking vaneentevoren
gedefinieerde celbibliotheek voorschakelingen .Isde
ontwerp-methodologie eenmaalgedefinieerd dan
wordenhieraanspecificatiesontleendvoorCAD­
hulpmiddelen dieverschillendeontwerp-taken moe­
tenverrichten .Debelangrijksteinspanningenworden
dangewijdaandeontwikkelingvandezehulpmidde­
lenenhetontwerpenvanschakelingscellen .
InhetkadervandezedeeltaakwerdhetCAD-hulpmid­
delAMAIontwikkeldvoorhetaantonenvandeuitvoer­
baarheidvanbovenvermelde aanpak.Hetsluitaanop
CAD-hulpmiddelen dieindeproeffasezijnontwikkeld
methetoogopdetotstandbrenging vaneenvolledigont­
werpsysteem voorbit-seriëlearchitectuurmetharde
bedrading .Metbehulpvanditontwerpsysteem kanhet
ontwerpenvancomplexedigitalefiltersvoorgeïnte­
greerdeschakelingen meteenontwerp-tijdvanminder
daneenweekvolledigwordengeautomatiseerd .Dit
CAD-systeem ismetsuccestoegepastbijhetontwerpvan
eenPCM-FDM-transmultiplexer meteencomplexiteit
van35000transistoren .
Voorhetopstellenvanontwerp-methodologieën voorde
overigedriehierbovenvermeldearchitectuurtypen (b)d)),
werdeennieuwemijlpaalbereiktmetdesuccesvolleorga­
nisatievanvijftechnischewerkvergaderingen bijdever­
schillendebetrokkenpartners.Dezevergaderingen heb­
benbijgedragentoteensterkerestimuleringvande
onderlingesamenwerking vandepartnerswaarmeereeds
indeproeffaseeenbeginwasgemaakt .Erzijnactieve
werkgroepensamengesteldbestaandeuittechnischperso­
neelvandeverschillendepartnersdiezichmetgezamen­
lijkeonderzoekactiviteiten bezighouden .
Bijdewerkzaamheden dievoltooidmoetenkunnenzijn
ophettijdstipwaarophetwerkprogramma wordtgepubli­
ceerd,zullendevolgendeinheikortopgesomdemijlpalen
wordenbereikt:ontwikkeling vanontwerp-methodolo ­
gieënvoordearchitectuurtvpen b)endj.Debeta-versievanhetFiltersyntheseprogramma FALCONzalworden
opgeleverd.Dealfa-versievanSAILPLANE (eennieuw
analysehulpmiddel voordebegrenzingscyclus )endeeind­
versievanCANDI(hulpmiddelvoorcoëfficiëntoptimali ­
satie)wordenopgeleverd .Deresultatenvaneenont­
werp-oefening voorarchitectuurvantyped)worden
samengevat .Terondersteuning vandesilicium-integratie
vandearchitecturenvantypeb)entyped)zullende
alfa-versiesvaneendata-weg-compiler eneencontroller
compilerwordenopgeleverd .Erzalverderevooruitgang
wordengeboektmetversieV.IIvanhetstandaardhulp­
middelCALMPvoorplaatsingenrouting.
,,Hetdoorherconfigureerbaarheid verwezenlijken vaneen
integratiesysteem opultragroteschaalmetgrote
opbrengstenhogebetrouwbaarheid "
Proj.Ref244:B/84
Project244isgerichtophetproducerenvangeïnte­
greerdeschakelingenopultragroteschaalmet1miljoen
transistoren doormiddelvaneenstandaard 2
um-CMOS-technologie metgebruikmaking vaneencon­
figuratievandefecttolerante architectuuraanheteinde
vandeproduktiecyclus .Redundantie brengtnieuwe
beperkingenmetzichvoorhetontwerp;zomoetbijvoor­
beeldelkelementairblokvanhetontwerpgemakkelijk
beproefbaarenteherstellenzijn,terwijldesilicium-toene­
mingnietgroterdan30°/omagzijn.
ErmoetenspecialeCAD-hulpmiddelen wordenontwik­
keldteneindeeenefficiëntgebruikmogelijktemaken
vandefecttolerante architecturen .Dezehulpmiddelen
moeteneenbijdrageleverenoppuntenzoals:opbrengst­
raming,beproevingsstrategie enbeproefbaarheid ,floor­
planning,bepalingvanafmetingentellenvanpennen,
redundantie ,taalvoorschakelingsrepresentatie enfor­
meleverificatie .
,,OpvoeringvanopbrengstenprestatiesvanIC'sdoor
centralisering vanhetontwerp"
Proj.Ref456:B/84
Indeeerstezesmaandenheeftmenzichbijditproject
beziggehouden metdevolgendetaken:
1.Ontwikkeling vaneenprogrammavooroptimalisatie
vanopbrengstenprestaties
2.Bestuderingvanpre-enpostprocessors voorschema­
tischeinputvanschakelingen
3.Verbeteringvantransistormodellen
4.Bepalingenparameterafwijkingen encorrelaties .
Indezeperiodeboektendepartnersdevolgenderesulta­
ten:
1.Ontwikkeling vaninterfacesvooroverdrachtvande
gegevensvandeprogramma 'svooronderlingeaan­
passingencentralisering vanhetontwerpnaarhet
SPICE-Programma
2.Koppelingvandeprogramma 'svooronderlingeaan­
passingencentralisering vanhetontwerpaanhet
gewijzigdeNetwerkanalyseprogramma
3.Onderzoekinzakedeschematischeinputvanschake­
lingen(SDSenPCAD)
4.Ontwikkeling vaneennieuwMOS-transistormodel

Nr.L365/14 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.85
5.Onderzoekinzakeparameterafwijkingen encorrela­
tiesbijdeproduktievanbipolaireenMOS-IC's.
Ineenvolgendeperiodevanzesmaandenzulleninhet
kadervanhetprojectdevolgendetakenwordenuitge­
voerd:
1.Verbeterdeaansluitingtussendeprogramma'svoor
centralisering vanhetontwerpenvoornetwerkana­
lyse
2.Ontwikkeling vaneeninterpretatie-eenheid voorde
berekeningvanschakelingskarakteristieken
3.Definiëringvaneenpre-processor voorschematische
inputvanschakelingen inhetOptimaliseringspro ­
gramma
4.Uitwerkingvancomputergestuurde parametermeet­
systemen
5.BeperkingvanCPU-tijdvoordeberekeningvanver­
gelijkingenvoorhetnieuweMOS-transistormodel .
„CKS1(CADvoorVLSI-systeem)
Proj.Ref.802:A/85
HetCVS-projectbeoogtdeverwezenlijking vaneengeïn­
tegreerdCAD-systeemdatindebehoeftenvandejaren
negentigkanvoorzienenwanneerdehalfgeleidertechno ­
logiedemogelijkheidbiedtchipsteproducerenmetonge­
veer1miljoentransistoren .MeteendergelijkCAD-sys­
teemmoetdeontwerp-tijdmeteenfactor10kunnen
wordenopgevoerdopbasisvannieuwehulpmiddelen voor
architectuursynthese insamenhangmetgeparametri­
seerdedigitaal/analogeceltoepassingstechnieken .CVS­
vorderingenhangeninsterkemateafvandelopende
CVT-projecten (Micro-elektronikaprogramma 3744/8.1,
MR-04-CVT )envanSPECTRE (projectnr.554
ESPRIT).deontwikkelaars vanCAD-systemen nuenindetoe­
komst.
,,Hulpmiddelen voorhetontwerpvangeavanceerdeIC's
(AIDA)"
Proj.Ref888:A/85
BijAIDAligthetindebedoelingeenonderzoekinte
stellennaardetoepassingvanmoderneprogrammerings­
techniekenenkennisbasistechnieken opdeontwikkeling
vanCAD-hulpmiddelen .Hetprogrammapunt vormteen
ontwerp-hulpmiddel metbehulpwaarvanoplossingen
wordenvoorgesteldennietzozeerdedenkbeeldenvande
ontwerperswordengeregistreerd engevalideerd .Hier­
doorwordtdeontwerperinstaatgesteldzijncreativiteit
daartoetepassenwaardezehetmeestdoelmatigisen
toteenverbeterdeontwerp-kwaliteit leidt.
Onderzoekenontwikkelingvindenplaatsmettoepassing
vanmoderneprogrammeringstechnieken (bijvoorbeeld
diewelkevoorexpertsystemen zijnontwikkeld)opVLSI­
CAD-hulpmiddelen .Depotentiëlebijdragevandeze
techniekenistweeledig:
1.Debasistechnieken kunnenbenutwordenvoorde
vervaardiging vannieuwehulpmiddelen dieveeleffi­
ciënterzijndandeconventionele .
2.Debasiskennisvanhetontwerpvangeïntegreerde
schakelingenkanindemachinewordenopgenomen
endoor,,expert"-moduleswordengebruiktonder
controlevaneensysteemontwerper .
BijhetAIDA-project ligthetindebedoelingdezebeide
gebiedenteverkennen ,experimentele hulpmiddelen te
ontwikkelenmetgebruikmaking vandezetechniekenen
teexperimenteren bijopindustriëleschaalindepraktijk
voorkomendegevallenomdevoordelenaantetonendie
zijzoudenkunnenbieden.
,,Ontwikkeling insamenwerkingsverband vaneengeïn­
tegreerd,hiërarchischenmultiview-VLSI-ontwerp-sys ­
teemmetonderverdeeld beheeropwerkstations"
Proj.Ref.991:A/85
Ditprojectisgerichtopdeontwikkelingvaneenvolledig,
geïntegreerd ,openenkosteneffectief ontwerpsysteem op
eengrootaantalverschillendewerkstations .Dewerk­
zaamhedenvormeneenuitbreidingvanprojectMR-09­
DFTvanhetMicro-elektronikaprogramma 3744/81en
zijngeconcentreerd opdata-modellen ,verspreidedata­
beheren,verificatievansubmicronstructuren ,geavan­
ceerdemeerniveaus-simulatie ,alsmedezei/beproevende
fout/tolerantie-synthesestructuren .Commerciële exploi­
tatieligtindebedoeling.
,,Hulpmiddelvoorhetontwerpvanopkennisgebaseerd
systeemvoormodulairVLSI-ontwerp"
Proj.Ref1058:A/85
Aanvullingopproject887
Hetprojectbeoogtdeontwikkelingvaneeninteractiefop
kennisgebaseerdsysteemvoorverificatievanelektrische .,,EuropeesCAD-integratieproject (ECIP)"
Proj.Ref887:A/85
Aanvullendprojectop1058
ECIPisgerichtopgegevensuitwisseling eninfrastruc­
tuurnormenmethetoogopdefiniëringenbevordering
vannormenindeEuropeseIT-industrie .Demogelijkhe­
denvaneensnelleuitwisselingvangegevensenCAD­
hulpmiddelen lijkeneenuiterstbelangrijkesectorvoorhet
inpraktijkbrengenvandetalrijkevoordelenvaneen
gemeenschappelijke ontwikkeling vanhulpmiddelen in
EuropaenomderesultatenvanESPRITtoegankelijkte
makenvooreengrotereEuropeseIT-gemeenschap .
Erzalwordengezorgdvooreendoelmatigecommunica­
tietussenhetECIP-projectenalleandereCAD-projecten
vanESPRIT ,zodaterinbeiderichtingenoverdrachtvan
ervaringplaatsvindt .Metnameproject1058,waaringea­
vanceerdehulpmiddelen wordenontwikkeld ,zalaanslui­
tenophetEClP-project .Opdezewijzezalervoorworden
gezorgddatdebinnenECIPontwikkeldenormenzijn
gebaseerdopdekennisvaneenuitgebreidscalavan
eisenenderhalveinbredekringaanvaardbaar zijnvoor

31.12.85 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/15
(HJBT).Erisfundamenteel onderzoekvereistophet
gebiedvandevervaardiging vanmaterialen,ionenim­
plantatieenIC-procestechnologieën .functionelejuistheidencorrectetimingvanflexibele
VLSI-modules zoalsdieresulterenuitsilicium-compilers .
Tijdensdemoduleontwerp-fase ishefsysteemsterkinter­
actief.
BijdeoproepvaneenmoduledoorhetFloorplanning­
Programmawordthetsysteemaangedrevendooreenop
regelsgebaseerdexpertsysteem waarvanzoweleentech­
nisch-werkstationversie alseenversiegebaseerdopeen
geavanceerde LISP-machine zalwordenontwikkeld .Er
iseenverificatiesnelheid geprojecteerd van20000tran­
sistoren,uuropeenwerkstation .Hetsysteemspreekt
tevensautomatisch eennieuwegolfvormigerelaxatie
switch-circuit level-simulator aan,gerealiseerdopeen
multiprocessor hardware-versneller .Ditresulteertinpres­
tatiesdie100tot300maalgroterzijndanvanSPICEen
waarmeeeenefficiënteennauwkeurigesimulatiemoge­
lijkistof4000transistorschakelingen .Voortszalhetmet
eennieuweinteractievemodedieopdegolfvormigeana­
lysetechniekisgebaseerd ,mogelijkzijnrealtime-gebrui­
kersinteractie teverwezenlijken ,ondersteunddooreen
geavanceerde multiwindow-gebruikersinterface .Erzal
wordenonderzochtofeenregister-transfer-functional ­
schakelniveausimulator kanwordenaangepastaande
hardware-accelerator .Eenopkennisgebaseerdeextrac­
torzaleenaansluitingverschaffenmetsymbolic/proce­
duralmodulelayout-generatoren .
Alsaanvullingopproject887(ECIP)zalwordengewaar­
borgddatdedoorECIPbevorderdenormenruimteblij­
venbiedenvoortoekomstige CAD-ontwikkelingen voor
VLSI.1.4.1.Doelstellingen
Despecifiekedoelstellingen vanhetprogrammazijn:
—Iejaar:demonstratie vandeuitvoerbaarheid van
opMESFETgebaseerdeschakelingen met1000
poorteneneenpoortvertraging (tpd)vanminder
dan100ps.Daarnaastdemonstratie vanfunda­
menteleHJBTen/ofHEMT-schakelingen (geen
ring-oscillatoren ).
—2ejaar:demonstratie vaneengeheugenvanten
minste1K(toegangstijdvanminderdan1ns,dissi­
patievanminderdan500mW)en/ofvanschake­
lingenvanovereenkomstige complexiteit .
Demonstratie vandeuitvoerbaarheid vanHEMT
en/ofHJBT-schakelingen met100poorten.
—3ejaar:evaluatievandeopbrengstbijeendemon­
stratieschakeling van1kofgelijkwaardige com­
plexiteitoptenminste10plakken.Demonstratie
vandeuitvoerbaarheid vaneen1K-HEMT-geheu­
genen/ofvergelijkbareHJBT-schakeling .
Vergelijkingvanverschillende technologieën (zo
mogelijkmetdezelfdeschakelingvoorelketechno­
logie).Besluitinzakedekeuzevaneenvandeze
technologieën .
—4ejaar:demonstratie vaneen16K-geheugen (of
daarmedegelijktestellen)indegekozentechnolo­
gie.
—5ejaar:demonstratievaneenomvangrijkeschake­
lingmeteencomplexiteitvan10-20000poorten,
eneenkwaliteitsfactor vanminderdan100femto­
joulesmeteenpoortvertraging vanminderdan
50ps.Dedemonstratieschakeling zoukunnenzijn
een16K-geheugenmeteentoegangstijdindeorde
vanenkelenanoseconden ,ofwelzouinjaar3kun­
nenwordengedefinieerdomdebehoeftentever­
vulleninandereonderdelenvanESPRIT(speciaal
eenhogesnelheiddata-bus)ofvandetelecommu­
nicatie-industrie (bijvoorbeeldsignaalverwerking ).1.3.3.Vooruitzichten vooranderewerkzaamheden
Ditgebiedwordtvoldoendebestrekendoordegeselec­
teerdeprojecten ;hetzalwaarschijnlijk nietworden
opgenomenindein1986tepublicerenuitnodiging(en )
tothetindienenvanvoorstellen .
O&O-gebied1.4:Geïntegreerde schakelingenmet
samengestelde halfgeleiders
Geïntegreerde digitaleschakelingenvansamengestelde
III-V-halfgeleidermaterialen biedenhetpotentiële
voordeelvaneenhogeresnelheiden/ofvanhetpro­
duktvansnelheidenvermogentenopzichtevansili­
cium-schakelingen opgrondvandegrotereelektronen­
mobiliteit .Detechnologievandezematerialenloopt
quacomplexiteitenkelejarenachteropdievansili­
ciumenermoetdanookveelonderzoekwordenver­
richtnaarmaterialenenprocessen.Degroeiendemarkt
voorsnelleschakelingen metlaagvermogenvraagtom
aanpakomdezekennistevergroten .
DetechnologiebehelstGaAs-schakelingen gebaseerd
opFETenGaAs/GaAlAs-heterojunctiestructuren op
basisvantransistorenmethogeelektronenmobiliteit
(HEMT)ofdeheterojunctie bipolairetransistoren1.4.2.Lopendeprojectenenprojecteninbespreking
,,Samengestelde halfgeleidermaterialen engeïntegreerde
schakelingen—I"
Proj.Ref232:A/84
Dealgemenedoelstellingvanditprogrammavormtde
ontwikkelingvangalliumarsenide digitalegeïntegreerde
schakelingstechnologieën metgebruikmaking vanGaAs-
MESFET-transistoren methogeelektronenmobiliteit
(HEMT/TEGFET)enheterojunctiebipolairetransisto­
ren(HBT)alsactieveelementenvandeschakeling .Deze
schakelingenwordenzodaniggeconfigureerd datdesnel­
heids-envermogensvoordelen vanGaAstenopzichtevan
siliciumopgepastewijzewordenaangetoond .

Nr.L365/16 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.85
Debeidebipolairelogischeschakelingendiewordenont­
wikkeldzijnemitter-gekoppelde logischeschakelingen
(ECL)engeïntegreerde injectieschakelingen (I2L).
Enkelvoudigeheterojunctie—MBT's(widegapemitter
andcollector)—DHBT'szullenwordenonderzochten
vergeleken .Tegelijkertijd zullenefficiënteanalytische
schakelmodellen voordezecomponentenwordenontwik­
keld.Erzalgebruikwordengemaaktvaneencombinatie
vannumeriekesimulatieenexperimentele verificatieom
devaliditeitvananalytischemodellenvoordiscretecom­
ponententewaarborgen .Deeerstetweejarenzullen
gewijdwordenaandeontwikkelingvantransistorenmet
hogeprestaties(3mm-emitter-breedteHBT'smeteenJT
vanmeerdan17GHz)metgoedeopbrengstenuniformi­
teitopsubstratenmeteendiametervan2".Eenvoudige
geïntegreerde schakelingenzoalsschakelingengedeeld
door2engedeelddoor4zullenwordenvervaardigdom
tekunnenfunctioneren meteenhogeinput-frequentie
(meerdan4GHz).Eenvandeuitdagingenvormtdever­
wezenlijkingvanniet-gelegeerde Ohmse-contacten waar­
medehetprogrammainzakemetallischelegeringen ,
zoalsplasma-gedeponeerd W-Sideuitvoeringmogelijk
maaktvangeavanceerdegeïntegreerde schakelingen .In
ditopzichterkentmendatdestandvandetechniekop
hetgebiedvandechemievanhethalfgeleideroppervlak
eenbelangrijkefactoris.
Indetweevolgendejarenzulleneenvoudigefront-end­
signaalverwerkingsproefschakelingen bijvoorbeeld(3bit
Adder)wordenvervaardigdtervaststellingvandetoepas­
baarheidvanHBT's.bijeensnelle8-bit-processor .
Indelaterefasevanditprojectwordensnelledemonstra­
tieschakelingen ontwikkeldzoalsdigitaal/analoog­
omzettersofsignaalverwerkingsschakelingen .,.Samengestelde halfgeleidermaterialen engeïntegreerde
schakelingen —II''
Proj.Ref.522:A/84
Dealgemenedoelstellingvanhetonderzoekprogramma
isdeontwikkelingvangeavanceerde aspectenvande
GaAs-digitalegeïntegreerdeschakelingstechnologieën en
dedaarmedeverbandhoudendedeskundigheid methet
oogopdemogelijkheidvandevervaardiging vansnelle
digitaleschakelingenmetgrootvermogen.Degehele
ICfabricagewordtnietalspreconcurrentieel beschouwd .
DigitalelC'svoordemonstratiedoeleinden wordenont­
wikkeldterevaluatievandeprestatiesvandeverschil­
lendelogischeschakelingstechnologieën .
Hetvolgendprojectresulteertuiteenherschikkingvande
tweevoorgaandelopendecontractennr.232ennr.522
metenkeleverbeteringenmethetoogopdedoelstellingen
vanhetwerkprogramma .
,,Geïntegreerde schakelingenmetsamengestelde halfge­
leiders"
Proj.Ref843:A/85
DitprojectomvateenSamenwerkingsprogramma vanzes
groteEuropesebedrijvenuitdrielandenwaarmede
getrachtzalwordenzeersnelleGaAS-VLSI-schakelingen
voorcommerciëleafzettevervaardigen .Debeschikbaar­
heidvangeavanceerdeschakelingenzalvannutzijnvoor
deEuropesejabrikantenvansystemenenuitrustinginde
IT-industrieenbijdragenhuninhetbezittestellenvan
denoodzakelijke concurrerende middelenopdewereld­
markt.
Hetprogrammaomvaleengedetailleerd onderzoek
inzaketweeactievecomponentenalspotentiëlekandida­
tenvoorLSI/VLSI-integratie ,namelijkMESFETsen
HEMT.Momenteelverkerenzijinuiteenlopende mate
vanvolgroeidheidmaarzijhebbentalvansleuteltechnie­
kengemeen,zoalsionenimplantatie ,geavanceerde li­
thografie(e-straalenI)SW),drogebewerkings-enzel­
frichtendetechnieken .Hiervanzullenalleaspectennaast
elkaarwordenbestudeerd ,vanmodelleringvancompo­
nententotfabricageopbrengst enallesinsamenwerkings­
verbandeninnauwoverlegzodatmetbeperktemiddelen
snellevorderingenkunnenwordengemaakt .
Gedurendedevijfjaardievoorditprogrammazijnuitge­
trokkenzullenverschillende essentiëledemonstratiemo ­
dellenmettoenemendecomplexiteitwordenvervaardigd
zoalstellers,multiplexers ,multipliers ,AtotDs,SRAMs
enpoortconfiguraties .Dezemoetenresultereninde
vereistefeedbackvoorontwerpentechnologieenbijdra­
gentotdegesteldeVLSI-doelstelling .
,.TechnologievanGaAs-GaALAsbipolairegeïntegreerde
schakelingen "
Proj.Ref971:A/85
HetOnderzoekprogramma heeftalsalgemeendoelde
ontwikkeling vangeavanceerde aspectenvandeproces­
technologieenbijbehorendedeskundigheid vanGAas/
GaALAs—bipolairegeïntegreerde schakelingen
(MBT's).,,CAD-methoden vooranalogeGaAs-monolithische IC's''
Proj.Ref.255:B/84
HetaccentvanhetOnderzoekprogramma ligtopdeont­
wikkelingvaneenvolledigeCAD-bibliotheek vantheore­
tischemodellenenexperimentele gegevensvoorpassieve
elementenenactievecomponentendievereistzijnvoor
GaAs-analoge IC's.Dewerkzaamheden beginnenmet
hetafleidenvanfysischemodellenengelijkwaardige
schakelingen voorverschillendeMESFET-typen enpas­
sieveelementenvoorzowelgeconcentreerde alsverspreide
benaderingen .DevolgendestapisCADvangroepenpas­
sieveenactievecomponenten voordegeïntegreerde
implementatie vanelementairejuncties.Inditverband
zal,naastdeanalysevanschakelingen tevenssimulatie
plaatsvinden vankoppelingtussenaanelkaargrenzende
elementenenwarmteverdeling .Indedaaropvolgende
fasemoetenmetbehulpvanspecialeanalysepro­
gramma'sanalogeIC'swordenbestudeerddiegedefi­
nieerdwordenalsfunctioneleblokkenvanhoogniveau.
Diteindprogramma voorCADomvatondermeerevalua­
tievandeopbouwvandelagenstructuur eneenanalyse
vandefoutgevoeligheid .Interactieveoptimalisatiewordt
opgezetineengebruikervriendelijk overdraagbaar pak­
ket.HetprojectbegintmetC-enX-band-onderzoek dat
zalwordenuitgebreidtot18GHz.DeCAD-mogelijkhe­
denzullenwordenaangetoondmetverschillendeGaAs­
IC-demonstratie-exemplaren ,metinbegripvancompo­
nentenmetsubmicronafmetingen .

31.12.85Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/17
tersmaarophetverschaffenvancomponenten ensub­
systemenvoortransmissiesmethogebit-snelheden .
Opmerking:Voordeverwezenlijking vandedoelstellin­
genvanditprogrammadientmenoverzeerruimemid­
delentebeschikkenwelkeinhetkadervanESPRIT
wellichtontbreken .Daartegenover staatdatdezedoel­
stellingeneenminimumvertegenwoordigen omcon­
currerendteblijven.,,HalfisolerendeGaAsmeigrotediameter"
Proj.Ref1128:B/85
BijGaAs-geïntegreerde schakelingen wordtgebruik
gemaaktvaneenactievelaagvanhetn-type,verkregen
doorrechtstreekseimplantatievandonorinhalfisole­
rendeplakken,gevolgddooruitgloeienomdeschadevan
deimplantatieteherstellen .OmLSI-schakelingen tever­
wezenlijkenmoetmendeeigenschappen beheersenvan
elkeafzonderlijkemicro-FETdieinditgevalvereistisen
ditisalleenmogelijkindienmendeactievelaagvanelk
exemplaarvolkomenondercontroleheeft.
Ditprojectisgerichtopdeomwikkelingvaneenindu­
striëleaanpakvoordevervaardiging vanhalfisolerende
GaAs-substraten metgrotediameter(2")diehetmogelijk
kunnenmakenuitersthomogenelagendoorionenim­
plantatietevervaardigenenaldusdeeigenschappen van
elkedaaropgemaaktemicro-FETtebeheersen .
Ermoetendriedoelstellingen wordenverwezenlijkt :
1.Vaststellingvanmethodenterdefiniëringvande
materiaalhomogeniteit voorplatenmeteendiameter
van2"engroter.Ditzalplaatsvindendoorcorrelatie
tussenresultatenvanmelingenaandemateriaal­
massaenaandaaruitgesnedenplakken.
2.Onderzoeknaardemogelijkheden totverbetering
vandekristalkwaliteit doorgebruikmaking vantwee
parallelleenelkaaraanvullende benaderingen
waarnatenslotteeenkeuswordtgemaaktuitdeze
beidetechniekenofeencombinatiedaarvan.
3.Hetmakenvangrotereplaten(2")vangoedekwali­
teitmetbehulpvandeonder1en2uitgewerkte
methoden .1.5.1.Doelstellingen
a)Geïntegreerde elektronische enoptischecomponen­
tenopéénchip:
—Iejaar:demonstratie vaneenmonolithische
fotodetectormetinterneversterking
—2ejaar:demonstratie vaneenmonolithisch
geïntegreerde ontvangermeteenbandbreedte
vantenminste2,5GHz
—3ejaar:demonstratie vaneengeïntegreerde
zendermeteenbandbreedtevanmeerdan2,5
GHz
Nahet3ejaardientbijverdereoptimalisaties vanont­
vanger,zenderenwellichtookrepeaters,rekeningte
wordengehoudenmetdelaatsteontwikkelingen inen
debehoeftenvandetelecommunicatie-industrie ,en
vananderegebiedenvanESPRIT.
b)Golflengtemultiplexing (WDM)metgeïntegreerde
optica:
—Iejaar:demonstratie vaneenDFB-lasermet
eendrempelstroom vanminderdan501mA;
demonstratie vaneenmeteengolfgeleider
gevoedefotodetector ;monolithischgolfgeleider
metlaagverlies(kleinerdan1dB/cm)
—2ejaar:demonstratie vanmodulatoren meteen
bandbreedtevan2,5GHzinhalfgeleiders
—3ejaar:demonstratie vaneengeïntegreerde
zendermeteenbandbreedte vanmeerdan
2,5GHz
—4ejaar:demonstratievangeïntegreerde WDM­
zender-enontvangermodules
Inditstadiummoetmenkunnenbeschikkenovereen
aantalbijdragenvanandereESPRIT-gebieden envan
detelecommunicatie-industrie omeendemonstratie­
verbindingmetzeerhogebit-snelheid (enkelegigabits)
tekunnenverwezenlijken .1.4.3.Vooruitzichten vooranderewerkzaamheden
Ditgebiedwordtvoldoendebestrekendoordegeselec­
teerdeprojecten ;hetzalwaarschijnlijk nietworden
opgenomenindein1986tepublicerenuitnodiging(en )
tothetindienenvanvoorstellen .
O&O-gebied1.5:Opto-elektronika
Debehoefteaanopto-elektronische componenten voor
telecommunicatie ,interneenexternecomputerverbin­
dingen,ultrabreedband beeldverwerking entransmis­
sieschakeling zalsteedsgroterworden.Toekomstige
generatiesvansingle-modecommunicatiesystemen
kunnengebruikmakenvancoherentedetectieenmeer­
kanaalsgolflengtemultiplexing enkunnenfasegemodu­
leerdzijn.Ditzaltotbetereprestatiesleidenenver­
enigbaarzijnmetgeïntegreerde optischelogischescha­
kelingen .Hierdoorzullenverwerking,combinatieen
routeringmetzeerhogesnelhedenmogelijkworden.In
halfgeleidervorm zullenzijtevensverenigbaarzijnmet
III-V-geïntegreerde schakelingen ,waardooreensnelle
elektrischeinterfacemogelijkwordt.Ditprogrammais
nietgerichtopopopto-elektronika gebaseerdecompu­1.5.2.Lopendeprojectenenprojecteninbespreking
,,OpInPgebaseerdeopto-elektronische schakelingen"
Proj.Ref.263:A/84
HetalgemenedoelvanhetOnderzoekprogramma vormt
eensignificanteopvoeringvandegegevenssnelheid bij

Nr.L365/18 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.85
enkeleexperimentelewerkzaamheden diebetrekkingheb­
benophetonderzoekinzakelage-kostentechnieken voor
interfacestussenvezelenchipeninzakehetverwerken
vanoptischevezelsopplatenmetgedrukteschakelingen .
Hetvolgendeprojectvormteenvoortzettingvanhetvoor­
afgaandelopendeprojectnr.380.
,,Optischeinterconnecties voorVLSIenIC'smethoge
bit-snelheid"
Proj.Ref.986:B/85
Deaanoptischetransmissiemedia inherentegroteband­
breedteenongevoeligheid voorcrosstalkbiedendemoge­
lijkheidomsignalenmetzeerhogebit-snelheidsnelte
verspreidenwaardoordetransmissielijn enrf-interferen­
tieproblemenwordenbezworendiezichbijIC'smetzeer
hogebit-snelheidvoordoen.Talrijkesignalenmetlage
bit-snelheidwaarvoornormaaleenbehuizingspen wordt
gebruiktkunnenviatijdmultiplexing wordengebundeld
toteengemakkelijkoverdraagbaar optischsignaalmet
hogebit-snelheidwelkedebehuizingviaéénoptischepen
verlaatenaldusgroteaantallenpennenbijVLSI-chips
wordenvermeden .
Hetvoorgesteldeprogrammaomvatdevolgendeonder­
delen:
Ontwerp,vervaardiging enevaluatievaneenfunctionele
optischeinterconnectieschakeling voordemonstratiedoel ­
eindenmeteencapaciteittotlGBs-1enwaarbijde
beperkingvanhetaantalpennenvoorVLSI-chipswordt
aangetoond .Onderzoekinzakeoptischeinterconnecties
tot5GBs'.Optimalisatie vandefysischeaspectenvan
optischeinterconnecties .Bestuderingvaneenuitgebreide
reekstoepassingen .
,,Moleculairetechniekvooropto-elektronika "
Proj.Ref.443:B/84
Hétprojectheeftalsdoelstellingdeontwikkeling van
nieuweorganischeelektro-optische enniet-lineaireopti­
schematerialen .Erbestaateentoenemendebehoefte
aandergelijkematerialenopdezichsneluitbreidende
gebiedenvangeïntegreerde opticaenoptischecommuni­
caties.Hetdoelvanhetprojectisdeproduktievan
nieuwematerialenvoordevervaardiging vancomponen­
tenwaaringebruikwordtgemaaktvanelektro-optische
effecten,frequentiemengeffecten vandetweedeordeen
effectenvandederdeorde.injormatietransmissiesystemen doorgebruiktemaken
vancomponenten metgroteprestatieenmeteengroot
aantalverschillendemultiplexing-technieken ,voorname­
lijkbijtoepassingvanuiteenlopendegolflengten .Gedu­
rendedeeerstedriejaarzullendeactiviteitenworden
geconcentreerd ophetverwezenlijken enhetgebruikvan
single-modediscretefunctieswelkegeschiktzijnvooreen
daaropaansluitendhybrideenmonolithischeintegratie.
Injaar3en4zalmenzichrichtenopvolledigehybride
integratie.Dewerkzaamheden metbetrekkingtotdeze
materialenzullengerichtwordenopreproduceerbare
groeivanheterostructuren methogekwaliteit,grote
homogeniteiteneengrootoppervlakgeschiktvoorlasers
meteenlagedrempelstroomdichtheid engoedgecontro­
leerdegolflengte ,voorfotodetectoren meteenlaagrest­
doopniveauenvoorgolfgeleidersmetlageverliezen.
Hettweededeelvanditprogrammaisgerichtopdeont­
wikkelingvandetechnologiedievereistisvoordever­
vaardigingvanelektronischecomponenten ineenvorm
diekanwordengeïntegreerdmetdeoptischecomponen­
ten.Erwordteenreekscomponentenonderzochtenver­
gelekendievooreenreeksfunctiesmoetenworden
gebruikt.Inverbandmethetbelangvanhetwerkenmet
langeregolflengtenzullenalleactiviteitenbetrekkingheb­
benophalfgeleidermaterialen gebaseerdopInP.Een
belangrijkpotentieelvoordeelvanhetprogrammavormt
hetfeitdatdetebestuderenmaterialennaarmenver­
wachteenzeerhogeprestatieinconventionele elektroni­
scheschakelingenbezitten.Hetprogrammakanaldus
resultereninzowelverbeterdeelektronischefunctiesalsin
verfijndeopto-elektronische schakelingen .
Naastditprogrammazallevensdemogelijkheidworden
onderzochtvandevervaardiging vaneengeïntegreerde
optischebronmetonafhankelijke regelingvanzoweluit­
gangsvermogen alsgolflengtemetgebruikmaking van
elektro-optisch effectenstroominjectie voorafstemming
vandistributievefeedback-(DFB)roosters.
,,Optischeinterconnecties voorVLSIenIC'smethoge
bit-snelheid "
Proj.Ref.380:B/84
DitOnderzoekprogramma vanspeculatieveaardwordt
uitgevoerdmethetoogoponderzoekvandetoepassing
vanoptischeinterconnectie terbeperkingvanhetaantal
pennenaandebehuizingendeelektromagnetische sto­
ringinVLSIensnellegeïntegreerde schakelingen enin
modulesdiedezecomponentenbevatten.Metdehuidige
studievaneenjaarinzakeeengedetailleerdonderzoek
naarderolenmogelijkheden vaninterconnecties ,is
vroegin1985eenbegingemaakt .Aanvankelijke werk­
zaamhedenomvattenondermeerontwerpstudies van
prestaties ,kostenenuitvoeringenvanoptischebronnen
endetectorenenkeuzevanoptischevezelsvooroptische
interconnecties .Erwerdenbeoordelingen opgesteldvan
debeperkingenvandeoptischeinterconnecties intermen
vanpowerbudgets,bit-snelheden entechnologische ver­
enigbaarheid enthanswordentechnologische toepassin­
genbestudeerdmetbetrekkingtotcommunicatieprotocol ­
len,prestatiegrenzen vanIC'seninzakedegevolgenvoor
processor-architecturen Eriseenbegingemaaktmet,.Fundamentele technologische studiesinzakeGalnAs
MISFETS"
Proj.Ref927:B/85
In0.53Ga0.47As epitaxiaalophalfisolerende Inp-sub­
stratengegroeidvormteenveelbelovendmateriaalvoor
snellelogischecomponenten evenalsgeïntegreerde
micro-opto-elektrische schakelingen voor1,3um-toepas­
singen.Opditmateriaalkunnenveldeffecttransistoren
metgeïsoleerdegate(MISFETs)wordenvervaardigd .

31.12.85Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/19
Hetprogrammaheeftdriedoelstellingen :
—indeeersteplaatseenbeterinzichtindefundamen­
televerschijnselen vandeisolator/InGaAs-interface ,
—indetweedeplaatshetonderzoeknaardemogelijk­
hedenvanionenimplantatie ,
—tenderdeeenevaluatievandeinvloedvandekwali­
teitvanhetInP-substraat .
Indiendezeaspectenzijnverkend,zullendetechnologi­
scheprocessenvoorsnellelogischeelementenengeïnteg­
reerdeopto-elektronika wordengeoptimaliseerd .
1.5.3.Vooruitzichten vooranderewerkzaamheden
Ditgebiedwordtvoldoendebestrekendoordegeselec­
teerdeprojecten ;hetzalwaarschijnlijk nietworden
opgenomenindein1986tepublicerenuitnodiging(en )
tothetindienenvanvoorstellen .ciumdatwordtneergeslagenineenhoog-vermogensglim ­
ontladingsproces .Voortszullenelementairedunne-laag­
transistor-(TFT)schakelingen wordenontwikkelden
onderzochtdiegeschiktzijnvoorschuifregisters voorbus­
versterkers ,terwijltevensversterkerprototypen metkorte
lengtemetLC-matrixschermen zullenwordengecombi­
neerdenbeproefd.
,,Doordunne-filmsiliciumtransist orenaangesproken com­
plexedisplaysmetvloeibarekristallenmetgrootopper­
vlak"
Proj.Ref833:B/85
Demarktvandraagbaredisplayswordtgedomineerd
doorLCD's.DoorLCD'stelatenfunctionerendoormid­
delvandunne-filmtransistoren zouhetmogelijkworden
dedisplayoptevoereninomvangencomplexiteittothet
peildatgeschiktisvoorwoordprocessors engrafischedis­
plays.Metonderhavigprojectwordtbeoogdeenonder­
zoekintestellennaareenlevensvatbaretechnologievoor
devervaardiging vangrote(AStotA4)complexe(tot
1000aanspreekbare lijnen)LCD-matrixen diegeacti­
veerdwordendoorpolykristallijne enamorfesilicium­
transistoren .Dunne-filmsiliciumcomponenten lijkeneen
hogereopbrengstengroterebetrouwbaarheid tebieden
dananderebenaderingen .Erzaleenuitgebreidonder­
zoekplaatsvindenopdevolgendegebieden:optimalisatie
vantransistorkarakteristieken ,opbrengst ,enstabiliteitop
groteoppervlakken ;uitrustingmetgrotecapaciteiten
grootoppervlakvoordevervaardiging enbewerkingvan
specialehalfgeleiders ;specialefabricagetechnieken voor
LCD's:kleursystemen ;interactievedisplays:menselijke
factoren.O&O-gebied1.6:Geavanceerde beeldschermtechnolo ­
gieën
1.6.1.Doelstellingen
Opvelegebieden,bijvoorbeeldwerkstations ,elektroni­
schekantoorapparatuur enz.,bestaaterinEuropagrote
behoefteaannieuwe,geavanceerde beeldschermsyste­
mendiedeconventionele kathodestraalbuis kunnen
vervangen .Zulkebeeldschermen moetengroteafmetin­
genhebben(A4engroter)enmiddelgroottothoog
oplossendvermogen .Demogelijkheid vankleuren­
weergaveisookwenselijkofzelfsnoodzakelijk .
Ophetogenblikwordentalrijkenieuwebenaderingen
onderzocht .Teneindeopkortetermijndemeest
geschiktemethodetedefiniërenomdezeproblematiek
aantepakkendienteenpogingtewordenondernomen
omdetechnologietedefiniërenwaarbijdebelangrijk­
stebeoefenaren vandezetechniekenindeGemeen­
schaphunkennisenervaringbundelen .
1.6.2.Lopendeprojectenenprojecteninbespreking
,,Materialenentechnologieën voorTFT'smethogemobi­
liteitvoorbusversterkers voorLC-beeldschermen "
Proj.Ref491:B/84
lndehuidigepraktijkbestaanperiferischeversterker­
schakelingen voorLC-beeldschermen metactievematrix
uitexterneIC-chips.Inhetkadervanditprojectwordt
voorgestelddunne-laagmaterialen entechnologieën voor
kolom-enlijnbusversterkers teontwikkelentervervan­
gingvandeexterneIC-chips.Devoornaamstetaak
bestaatuithetontwikkelenvaneenlage-temperatuur ­
neerslagproces voorhetdunnelaagmateriaal vandehalf­
geleiderdatverenigbaarismetdeglassubstraten dievoor
hetLC-displaywordengebruikt.Hetmateriaaldathier­
voorinhoofdzaakwordtvoorgesteldispolykristallijn sili­1.6.3.Vooruitzichten vooranderewerkzaamheden
Anderewerkzaamheden opditgebiedzijnafhankelijk
vanderesultatenvandeonder1.6.2.beschrevenpro­
jectenterdefinitievandetechnologie .Ditgebied
wordtvoldoendebestrekendoordegeselecteerde pro­
jecten;hetzalwaarschijnlijk nietwordenopgenomen
indein1986tepublicerenuitnodiging(en )tothet
indienenvanvoorstellen .
O&O-gebied1.7:Algemeneondersteuningswerkzaam ­
heden
1.7.1.Onderwerpen
Ditgebiedomvat;
—onderzoekthema 'swelkenognietzijnopgenomen
indemicro-elektronikagebieden van1.1totenmet
1.6;
—alleonderwerpen diedienenterondersteuning van
eenofmeervandegebiedenvan1.1totenmet1.6;
—onderzoekthema 'sdieverdergaandandeeerstesta­
diavanhetmicro-elektronikaprogramma datop
submicronontwikkeling isgericht.
Aangezienhierondereenuitgebreidgammavanactivi­
teitenvalt,werdhiervoorgeenspecifiekwerkpro­

Nr,L365/20 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.85
grammaopgesteld .Inplaatsdaarvanwordteenkorte
beschrijvinggegevenvanlopendeprojecten(innume­
riekevolgorde)enwordenaanwijzingen verstrekt
inzakeandereinaanmerkingkomendethema's.tronenbundelsysteem biedt,aansluitingopdeCAD­
omgeving ,patroonherkenning voorautomatischrichten
vandeelektronenbundel ,globalemethodologie ,even­
tueelgebaseerdopexpertsystemen terdefiniëringvande
diagnosestrategie ,nieuwehardware-schakelingen terver­
hogingvandeEBT-performance .Teneindeditalgemene
doelteverwezenlijken zalmenzichbezighoudenmetde
computersturing vanhetelektronenstraalsysteem ,interfa­
cingmetCAD-programmatuur ,identificatievanschake­
lingselementen ,methodologie voordiagnosevanont­
werp-fouten ,generatievantestpatronenvoorhetverwij­
derenvanelektronenstraalfouten ,ontwerpvoortoets­
baarheidvandeelektronenbundel ,enontwikkelingvan
elektronenbundelapparatuur .
,,Beoordelingvansilicium-MBE-lagen"
Proj.Ref305:B/84
Ditprojectisonderverdeeld indriedelen:
1.groeivansilicium-lagen doormoleculairebundelepi­
taxie(MBE)
2.voortzettingvaninsitu-metingen vanproceskarakte­
ristieken
3.implementatie enontwikkeling vantechniekenvoor
karakterisering vanMBE-lagen .Dezeinformatiezal
vervolgenswordenbenutvooroptimalisatie vande
groeiomstandigheden .1.7.2.Lopendeprojectenenprojecteninbespreking
,.Geavanceerde interconnectie voorVLSI"
Proj.Ref14:B/83
Dealgemenedoelstellingvanditprogrammavormtde
ontwikkelingvaninterconnecties methogedichtheiddie
verenigbaarzijnmet1micronMOSenbipolaireVLSI­
technologieën .Kenmerkendvoordezeinterconnectietech­
nologiezijnvierniveausvanmetaalinterconnectie met
lagesoortelijkeweerstandmethogeelektronenmigratie ­
weerstandenstabielelage-weerstandscontacten metde
onderliggende silicium-schakeling .
Deproeffasevanditprojectheeftgoedevorderingenen
samenwerking tussendepartnersteziengegeven.Erwer­
deneengemeenschappelijk proces,eengemeenschappe­
lijkproefmaskerengemeenschappelijke beproevingsme­
thodenvastgesteldteneindeeenpraktischegrondslagte
creërenvooronderzoekinsamenwerkingsverband .
In1985werdverdervanditkernprocesgebruikgemaakt
meteenverbeterdeopbrengstenmethetbereikenvande
eerstemijlpaal:erwerdbeslotendoortegaanmetpoly­
imidealsdiëlectricumvoorhetkernproces .
Devolgendemijlpaleninhetprogrammazijn:
september1985—specificatievoortestreticlevoor5
umenkleiner;
demonstratie vandemogelijkheid
vandroogetsenvanmetaal
geschiktvooreensteekvan5um;
december1985—■proefreticlegereed;
september1986—selectievaneenoptimaalproces;
demonstratie vandriemetaalni­
veausmeteensteekvan5um;
december1986—opbrengst-enbetrouwbaarheids­
gegevensvanoptimaalproces;
september1987—demonstratie vanviermetaalni­
veausmeteensteekvan3um.Deopzetisdatvierspecifiekeontwikkelingstaken worden
uitgevoerdmetbetrekkingtotvierspecifieketechnieken .
Derestvanhetprogrammazalverbandhoudenmetde
toepassingvanbestaandetechniekenendeinterpretatie
vanalledaarbijverkregenresultaten .
,,Plasmaneerslagtechnologie voordunne-filmmedia voor
magnetischeregistratie"
Proj.Ref.334:B/84
Naarverwachtzullenindenaastetoekomstregistratie­
mediaenkoppenvervaardigdvolgensdedunne-filmtech­
nologierivaliserenmetdeconventioneledeeltjesmedia en
conventionele koppen.Zowellongitudinalealsverticale
registratieindunnefilmsbeloveneensignificanteopvoe­
ringvandedichtheidvaninformatie .Inhetkadervandit
projectzullenpassendeneerslagtechnieken wordenbestu­
deerdwelkehogeneerslagsnelheden mogelijkmaken
voordeproduktievandergelijkefilmsopindustriële
schaal.Hierondervallenondermeermagnetronsputte­
ring,elektronenstraalverdamping enmetplasmaverbe­
terdemetaalorganische chemischeopdamping .
,,Silicium-op-isolator-systemen incombinatiemetlage
temperatuur"
Proj.Ref370:B/84,,Automatische valideringvanontwerpenvangeïnte­
greerdeschakelingenmetgebruikmaking vanE-beam"
Proj.Ref.271:B/84
Inhetkadervanhetprojectwordtgestreefdnaardeont­
wikkelingvaneenmethodevoorautomatischediagnose
vanontwerp-fouten inVLSI-componenten welkegeba­
seerdisopdewaarneembaarheidsfaciliteit dieeenelekBijditprojectzulleneenaantaltechniekenworden
gebruiktengecombineerd terverkrijgingvaneen-kristal­
lagenvangoedekwaliteitmetdiktentussen0,5en50um
vooreenuiteenlopende reekstoepassingen .Dezehebben

31.12.85 Pubhkatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/2
betrekkingzowelopsilicium-op-isolator (SOI)alsop
SOS(silicium-op-saffier)tenbehoevevangeïntegreerde
schakelingenmetgroteprestatie,alsmedevoorhetver­
krijgenvanalternatieven voordethansgebezigde
omslachtigediëlektrischeisolatie-(Dl)bewerkingen .
,,Profileringvandoopstqffenvoorsubmicronstructuren "
Proj.Ref.519:B/84
Hetdoelvanditprojectishetpotentieelteverwezenlijken
vooreenaccuratebepalingvanondiepedoopstofprofielen
zoalsdezeinsubmicroncomponenten wordengebruikt.
Teneindeditdoeltebereikenwordtdeontwikkelingvan
eénelektrischetechniek,d.w.z.weerstandspreiding ,
voorgesteldsamenmeteenvergelijkingvandezetechniek
mettweeandereniet-elektrische methoden ,d.w.z.
secundaireionenmassaspectrometrie (SIMS)enRuther­
ford-terugstrooiing (RBS).Deaandachtgaatbijhetpro­
jectindeeersteplaatsnaarontwikkelingentoepassing
vandetechniekvanweerstandspreiding ,terwijlde
anderetechniekenvoornamelijktervergelijkingworden
benut.Eenbelangrijknevenprodukt vandezebenadering
zijndegegevensdieeenbeterinzichtverschaffeninde
kinetikavandediffusie .Daarnaastwordendewerk­
zaamhedengeconcentreerd opprofileringvanfosforbo­
rium,arsenicumenantimoonwaarbijtevenshetgebruik
endebeoordelingaandeordezalkomenvannieuwe
snellewarmtebehandelingsmethoden zoalsstripverhit­
tings-enflitslampgloeien .
,,Onderzoekvanalleaspectenvandeinterconnectie van
geïntegreerdeschakelingenmeteengrootaantalpennen"
Proj.Ref.544:B/83-84
Ditprojectisgerichtopdevolgendedoelstellingen :
1.ontwikkelingvanalternatievemethodenvoorhetver­
bindenvandegeïntegreerde schakelingenmethet
interconnectiemedium :
2.ontwikkelingvaninterconnecties metgrootoppervlak
enhogedichtheiddoorgebruikmaking vanmeer­
laagspolymeertech nieken;
3.ontwikkeling vaninterconnecties metredelijkgroot
oppervlakenultrahogedichtheidgebaseerdopeen
combinatievandikke-laagdiëlektrika enadditieve
basismetaalelektroplateringsmethoden .
Hetligthierbijindebedoelingomalleinterconnectiesys­
temeninnietmeerdantweelagenuittevoerenendaar­
bijtekomentotlageproduktiekosten doorbeperkte
bewerkingengoedkopematerialen .
,,Plasmaetsenmethoogoplossendvermogeninhalfgelei­
dertechnologiefundamenten .procesenapparatuur"
Proj.Ref.574:B/84
Indeelektronischeindustriewordtalgemeenerkenddat
plasmaetseneenvitalerolzalvervullenindeverwezenlij­kingvandesubmicrontechnologie vanzowelsiliciumals
UI/Vhalfgeleidersystemen .Ermoetechternogveel
werkwordenverrichtomeeninzichttekrijgenindecom­
plexechemischeenfysischeverschijnselendiezichvoor­
doenbijdetoepassingvangeschiktediagnostische
methoden.Voordatmenzoveriszalhetvolledigepoten­
tieelvanhetplasmaetsennietkunnenwordengereali­
seerd.Hetalgeheleprogrammaisnoodzakelijkerwijze
interactiefenbrengttezamencentravandeskundigheid
ophetgebiedvandeplasmachemie en-fysica,producen­
tenvanapparatuurenleveranciersvanchemischestoffen
aandeelektronischeindustrie.Samengebundeld vormen
zijeenuniekecombinatievankennisenpotentieeldiedit
breedopgezetteprogrammatoteensucceskunnen
maken.
,,Integratieopplakschaal"
Proj.Ref.824:B/85
Hetontwerpendedemonstratievaneensysteemmet25
miljoentransistorenopeenenkelechipmoetwordenver­
wezenlijktdoorverbindingvandegoedecellenvaneen
plak.Hetgekozendemonstratiemodel iseen4Mbitstatic
RAMin1,4um-CMOS-technologie ,gebruikmakend
vanredundantieopintra-enintercelniveau methetoog
optolerantievooreindfouten .Erzalspecialeaandacht
wordenbesteedaantestfaciliteiten enteststrategie ,zowel
ophetniveauvandecellenalsopdatvancompleteplak­
ken.Nabeproevingwordenreconfiguratietechnieken toe­
gepasttervoorkomingvandefecteelementenindecel,
alsmedetervergrotingvandecelopbrengst .Decoderings­
logicaenexterngecontroleerde switcheswordengebruikt
terconfiguratievandegoedecellenopdeplak.
Erzalsoftwarewordenvervaardigdmethetoogopauto­
matischeselectievandeswitchesdiemoetenworden
geprogrammeerd omindevereisteinterconnectie teresul­
teren.Deopbrengstvanaluminiuminterconnectieverbin ­
dingenzalwordenverhoogddoorherstelvankortsluiting
enopencircuits.Erzaleenstudiewordengemaaktvan
dethermische enelektrischekarakteristieken vande
omhullingenvandebondingteneindeeenpassende
omhullingvoorhetdemonstratiemodel teontwikkelen .
,,BehuizingenvoorzeersnelledigitaleGaAs-IC's"
Proj.Ref.830:A/85
Bijditprojectzalmenzichrichtenopdeverschillende
eisenvoorhetontwerpvanbehuizingenwaarmedevol­
daankanwordenaandebehoeftenvandeGaAs-IC­
industrie .
Hetprojectmoetresulterenindevaststellingvanbehui­
zingsnormenincombinatiemetduidelijkomschrevenont­
werp-beginselen enfabricagemethoden .Hetprojectzal
leidentotdeopstellingvan4behuizingsontwerpen ,een8,
16,24en40I/O-leadpackagemetdenoodzakelijke ope­
rationelekarakteristieken voorhetmonterenenherme­
tischinkapselenvanGaAs-IC'svoorgebruikinzeer
snelledigitaletoepassingen .Erzaltijdenshetgehelepro­
jectopuitgebreideschaalgebruikwordengemaaktvan
verfijndecomputergesteunde ontwerp-technieken engesi­

Nr.L365/22 31.12.85 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen
lithograjieproces .Metnamegaathetomdeontwikkeling
vanlak-enmaskertechnologieën diegeschiktzijnvoor
0,5um-oplossingentevensverenigbaarmethogeregren­
zenvanhetoplossendvermogen .Bijdemaskertechnolo­
giezaldaaromgebruikwordengemaaktvanopSi-geba­
seerdemembranendiegeschiktzijnvoorgebruikbijkor­
teregolflengten(d.w.z.metgroteroplossendvermogen).
,,Geavanceerdemasker-enreticle-technologie voor
VLSI-submicron —micro-elektronische componenten"
Proj.Ref.1043:B/85
Ditprojectisgerichtopspecifiekesectorenvanhetmas­
kerfabricageproces voordeontwikkelingvannieuweuit­
rusting,materialenenprocessenmethetdoeldieontwik­
kelingentecombinerentoteenverbeterdemasker-en
reticle-technologie teneindetevoorzienindebehoeften
vandeplakkenfabricage voorgeavanceerdeencomplexe
componenten .muieerdemodellering ,waarvanhetwelslagenreedswerd
vastgesteldbijhet8I/O-leadpackage.Erzaleenonder­
zoekwordeningesteldnaardrietechnischebenaderingen
metbetrekkingtotdebouwvanomhullingen ,hetgebruik
vandirect-sealing-technieken ,glassjoiningfiredceramic
enco-firingglass-ceramic .Daarnaastzalaanverwant
onderzoekplaatsvindendatondermeerbetrekkingheeft
opmaterialen ,metallisatie ,warmtedissipatie ,enz.
Voorevaluatieenkwalificatiegoedkeuringsproeven zullen
proefomhullingen vanuiteenlopendontwerpwordenver­
vaardigd.Ditprojectvormteenaanvullingopproject958.
,,OmhullingenvoorVLSImetgrootvermogenvoorcom­
plexeelektronischesystemen"
Proj.Ref958:A/85
Ditprojectisgerichtophetaantonenvandeuitvoerbaar­
heidenopdeevaluatievandestructuurmethogedicht­
heidwaarmeeVLSI-chipswordenverbondenviaeenzeer
dichte(100tot125um-steek)TABinterconnectie opeen
multichip-substraat methogeprestaties .
Deelektrischeenthermischeprestatieswordengemeten
voordebeoordelingvandecapaciteitenvaneenderge­
lijkeconstructiediealsbasisbouwsteen zoukunnendie­
nenvaneensysteemmetzeerhogeprestaties(1GHz
clockof20-50nssysteemcyclustijd ).
Ditprojectvormteenaanvullingopprojectnr.830.
,,Algorithmenvooreensterkeenefficiëntehalfgeleidersi­
mulator"
Proj.Ref.962:A/85
Inhetkadervandezewerkzaamheden moetenvolledig
beproefdealgemenealgorithmenwordenontwikkeldvoor
driedimensionele simuleringvanhalfgeleidercomponen ­
ten.Dezealgorithmenzoudeneenoplossingmoetenbren­
genvoordestatischeaan-toestand vaneencomponent ,
ofvoortransiënteendynamischeklein-signaalomstan ­
digheden,waarbijrekeningwordtgehoudenmetdewis­
selwerkingtussencomponentwerking entemperatuurvan
hetkristalrooster .Dealgorithmenzullenwordengetestin
onderzoekcomputercodes dieinhetkadervanhetproject
zijnontwikkeldendezecodeszullenwordengevalideerd
aandehandvanreëlecomponenten .
Aangeziendezealgorithmenomvangrijkebehoeftenaan
computerwerkzaamheden vereisenzaleenzeerintensieve
interactieplaatsvindenlussenpassendealgorithmenen
debeschikbaarheid vancomputersmetgeavanceeerde
architecturen .Tevenswordteenstudieverrichtterafba­
keningvandetoepasbaarheid vanhetveronderstelde
fysischemodel,zowelwatbetreftdematerialenalsde
componentafmetingen .
,,0.5micron-röntgenlithografiemaskers ,lakkenenbeeld­
overdracht"
Proj.Ref1007:B/85
Hetdoelvandezewerkzaamheden vormt0,5micron­
röntgenlithografie totdewerkelijkedemonstratievanhet,,Ultragevoeligeanalysevanverontreinigingen voor
structurenenmaterialen"
Proj.Ref.1056:B/85
Metditprojectwordtdeontwikkelingbeoogdvaneen
geavanceerdefysischeanalysetechniek dievereistisvoor
dekarakterisering vanfabricagetechnologieën voorde
micro-elektronika .Detechniekdiegebaseerdisopsput­
teringenlaser-resonantie-ionisatie zaluiterstgevoelig
zijn,vrijzijnvanmatrixeffecten bijhetprofilerenvan
multilagenengeschiktzijnvoordriedimensionele profile­
ringmeteenhogeregevoeligheiddandestandaard
secundaireionenmassaspectrometrie .
1.7.3.Vooruitzichten vooranderewerkzaamheden
a)Onderzoekthema 'sophetgebiedvansubmicronfa­
bricageterondersteuning vandelopendeprojectge­
bieden1.1en1.2
Devolgendeonderwerpen zijnvastgesteldomverwer­
kingbijafmetingenvan0,5umenlagermogelijkte
maken:
1)0,5um-lithografie metproduktiedoorlooptijd en
bijbehorende resist-ontwikkeling dieverenigbaar
zijnmethetdrogeetsproces;
2)modelvorming vanprocessenencomponenten ,
inclusiefexperimentele verificatie .
b)Onderzoekthema 'svanhetB-type
1)Terondersteuning vandegebieden1.1en1.2:
—materialenenapparatuurvoorhetbewerken
vanhalfgeleiders ,
—fotogesteunde technologie ,

31.12.85Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/23
—hoge-snelheidbeproeving opdeplak,
—geautomatiseerde fabricageencontrole.—geavanceerdefysischeanalysetechnieken ,
—sensorsentransducers ,
—nieuwetechnologie entechniekenvoor
geavanceerdeinformatieopslag ,
—interconnect-technologieën .
Bijin1986tepublicerenuitnodiging(en )tothetindie­
nenvanvoorstellenzalprioriteitwordengegevenaan
modelvorming (metdemeestenadrukopGaAs),aan
apparatuurtenbehoevevangeautomatiseerde fabri­
cageencontroleeninterconnect-technologieën .2)Terondersteuning vandegebieden1.4en1.5:
—specifiekeCADvoorIII—Vgeïntegreerde
schakelingen ,
—modelleringvanoptischeelementen,
—betrouwbaarheid .
3)Anderealgemeneonderzoekthema 's:
—lithografie(röntgen-,ionen-,...),
—diverseactieveelementenophalfgeleiderma­
terialenmethogebeweeglijkheid ,
DEELPROGRAMMA 2
PROGRAMMATUURTECHNOLOGIE
UiteenbeoordelingvanhetDeelprogramma Program­
matuurtechnologie isgeblekenwelkgewichteraande
verschillende onderwerpen dienttewordengegeven.
Hetwordteventueelnietnoodzakelijkgeachtinhet
werkplanvoor1986desleutelactiviteiten diemoeten
wordenondersteundingrijpendtewijzigen.
O&O-gebied2.1:Theorieën,methoden
engereedschappen
Denoodzaakomdesysteemontwikkeling teondersteu­
nenmetrigoureuzeremethodenengereedschappen
vormteenhoofdthemavanhetwerkplanvoorprogram­
matuurtechnologie .Tevensismetingvandeprodukti­
viteitenvandesysteemkwaliteit en-prestatiesvan
grootbelang.2.0.Inleiding
In1983werddenoodzaakvaneenuitgebreidpro­
grammavoorprogrammatuurtechnologie gemotiveerd
methetfeitdatdeprogrammatuur dieinhetverdere
verloopvandezeeeuwwordtgeproduceerd insnel
temposteedscomplexerenomvangrijker zalworden.
Dezenoodzaakisnu,tweejaarnadeaanvangvande
ESPRIT-proeffase ,desteduidelijker .Dedoelstellin­
genvanhetESPRIT-Deelprogramma Programmatuur­
technologiewordeninverschillendeprogramma'sover
degehelewereldnagestreefd .
Dehoofdlijnenvanhetprogrammavoorprogramma­
tuurtechnologie wordenbepaalddoorhetbesefdatde
essentiëlethema'svooralbetrekkinghebbenopdeont­
wikkelingvanomgevingen ,methodesengereedschap­
penterondersteuning vanhetontwerpvansteedscom­
plexeresystemen(zowelapparatuur-alsprogramma­
tuurcomponenten )meteenhogekwaliteitenbetrouw­
baarheid,waareenhogerematevanproduktiviteit
wordtbereikt.Nutweejarenvanfase1vanESPRIT
zijnverstreken,looptereenaantalprojectenwaarinde
bovengenoemde essentiëlethema'swordenbehandeld,
zodatwijthanskunnenaangevenwelkegebiedenmoe­
tenwordenuitgebreiddanwelaanhetwerkplanvoor
programmatuurtechnologie moetenwordentoege­
voegd.
Indevolgendesectieswordendevoor1986wenselijk
geachteontwikkelingen naderaangegeven ,maarnaar
allewaarschijnlijkheid zalhetbelangrijkstethemavoor
1986wordengevormddoorhetfeitdaternieuwepro­
jectennodigzijnomtebevorderendatderesultaten
vanhetprogrammasnelwordenovergedragennaarde
industrie.Indeuitnodiging(en )tothetindienenvan
voorstellen,diein1986wordt(en)gepubliceerd ,zullen
daaromdevolgendeonderwerpen voornieuwewerk­
zaamhedenwordenvermeld:
i)hergebruikvanprogrammatuurcomponenten ;
ii)commerciëlebeschermingvanprogrammatuur ;
iii)demonstratieprojecten voordebeoordelingvan
methodesengereedschappen ineenindustriële
omgeving(zie2.4).2.1.1.Onderwerpen
Deonderwerpenvanditgebiedzijn:
Systeemgerichte aanpak
Formelemethodenvoorsysteemontwikkeling
Synergievanapparatuurenprogrammatuur
Eisen—engineering
Beveiligingvanprogrammatuur
Verbeteringvandehuidigemethodenvoorprogramma­
tuurontwikkeling
Herbruikbaarheid
Formelespecificatie
Rigoureuzetransformaties enmethoden
Geavanceerde methodenvoorprogrammatuurontwik ­
keling
Methodenvoorformelebeschrijvingenverificatievan
simultane,verspreide,ingebeddereal-time-systemen

Nr.L365/24 Pubhkatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.85
systemenendoordeanalysevanabstracteimple­
mentatiesissnelleprototypeontwikkeling mogelijk;
—voorhetprogrammeren wordtgedachtaan
Modula-enAda-achtigetalen.
Terondersteuning vandesemi-formeletransformaties
vansysteembeschrijvingen opverschillendeniveauswor­
denvaliderings-endocumentatiewerkzaamheden ver­
richt.
Naastdegemeenschappelijke PCTE-gereedschappen
wordteenverzamelinggereedschappen terondersteuning
vandeGRASPIN-methode ontwikkeld ,waarinin
belangrijkemategebruikwordtgemaaktvangrafische
techniekenenvanconceptenalsfocusseertechnieken ,
meervenstertechnieken ensimultanemanipulatievanver­
schillendecontexten .Systematische studievanhetsysteemontwikkelingspro ­
ces
ToepassingvanAl-techniekenhijdeontwikkeling
Beproevingendemonstratie inverbandmetkwaliteit,
betrouwbaarheid enconformiteit
Metriekvoorproduktenenontwikkelingsprocessen
2.12.Lopendeprojectenenprojecteninbespreking
Systeemgerichte aanpak
,,Formelemethodenvoorasynchronesystemen"
Proj.Kef.1033:B/85
Ditprojectmoetresulterenineenformeelkadereneen
geschikteverzamelinggereedschappen voordeontwikke­
lingvanasynchroneingebeddemicro-enverspreidesyste­
men.
Hetformelekaderwordtgebaseerdop:
—..Scott'sdomain-based statemachine",voorhet
wiskundigemodel;
Hoare'slogicaentemporelelogica,voordejuist­
heidvananalyseenontwerp.
Deverzamelinggereedschappen bevateenpresentatietaai
engereedschappen alseenontwerp-database ,formele
bewijssvstemen voorhetontwerpgebaseerdopbewijs­
technieken ,assistentievoordeontwerperensimulatoren .
Deverzamelinggereedschappen wordtgekoppeldaaneen
ontwikkelingsomgeving voorasynchronesystemendieop
ditogenblikwordtgeïmplementeerd enzalbovendien
compatibelzijnmetPCTE.
Verbeteringvandehuidigemethodenvoorprogramma­
tuurontwikkeling
,,Individueelwerkstationvoorincrementelegrafischespe­
cificatieenformeleimplementatie vanniet-sequentiële
systemen(GRASPIN)"
Prof.Ref125:A/83
Hetprojectheeftbetrekkingopeenindividueelwerksta­
tionvoorprogrammatuurontwikkeling tenbehoevevan
incrementelegrafischespecificatieenstapsgewijzefor­
meleimplementatie vanniet-sequentiële systemen .
Demethodewordtgekenmerktdoorintegratievanfor­
meleeninformeletechniekeninhetontwikkelingsproces :
gestructureerde analysediagrammen enER-dia­
grammenwordengebruiktvooranalysevande
vereisten;
uitbreidingvande.initiëlesemantiek"benadering
totalgebraïschespecificatieenhoog-niveau-Petri ­
nettenwordenineendoordachte combinatie
gebruiktvoordespecificatievangroteverspreide,,Programmatuurontwikkeling metbehulpvansimultaan
uitvoerbaremodules(PEACOCK)"
Proj.Ref266:B/84
Doelvanhetprojectishetontwerpendeimplementatie
vaneenuniformeJdmilietalen,diedegehelelevenscyclus
vanprogrammatuur bestrijkt.Alsconceptzalbijalle
talende,,simultaanuitvoerbaar module"worden
gebruikt;zijzulleneengemeenschappelijk kenmerkheb­
ben(abstractesyntax).
Defamilieomvateensemi-formeletaalvoordevastleg­
gingvaneisen,algebraïschetalenvoorformelespecijica­
tiesenprocedureletalenvoorimplementaties .
Doorhetprojectzalookmateriaalvooropleidingen
oefeningbeschikbaarkomen,alsmedeevaluatierappor­
tenoverexperimenten indepraktijk.
,,Programmaontwikkeling doorspecificatieentransfor­
matie(PROSPECTRA )"
Proj.Ref.390:B/84
Hetdoelvanditprojectishetopstellenvaneenstrenge
methodologie voorprogrammaontwikkeling doortrans­
formatieuitgaandevanformelespecificaties .
Erzaleenbreed-spectrum-taal wordengedefinieerd ,uit­
gaandevanformelespecificatiesvoorAda-Programma 's,
waarbijindesemantiekvoorzieningenwordengetroffen
voorgelijktijdigheidsaspecten .
Detransformatieregels wordeneensenvooraltijdgeval­
ideerdendoordetoepassingervanmetprogrammatuur ­
ondersteuningzaldecorrectheidvandeontwikkeldepro­
grammalstenaanzienvandespecificatiesgegarandeerd
zijn.HetgebruikvanAdaalsstandaardtaal enhetvast­
leggenvanspecificatiesmetbehulpvanannotatiesin
AnnaofeenmetAnnavergelijkbaretaal,iseengarantie
voordeoverdraagbaarheid tussenAPSE's.Teneindehet
gebruikvandezegereedschappen ineenwerkstationte
ondersteunenzaleenverzamelingaanvullendegereed­
schappenwordenontwikkeld .

31.12.85Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/25
Erzaleenmathematischmodelwordenopgesteldvoorde
beschrijvingvanhetontwikkelingsproces metbehulpvan
,,projectgrafieken "tenaanzienvanlogischesystemen
(instellingen)(bijvoorbeeldvergelijkingslogica ,temporele
logica),deomzettingendaarvan,systeembeschrijvingen
inverschillendelogischesystemen,omzettingenvan
beschrijvingen .Operationelemodellenvandeprojectgra­
fiekenzullenwordengerelateerdaanactiviteitenvanpro­
jectbeheerders ,programmatuurontwerpers ,program­
meursenprojectbibliothecarissen .
Erzaleenbreed-spectrum-taal wordengedefinieerdter
ondersteuning vanhetontwerpvanspecificaties .Erzul­
lenuitbreidingen vandeopmodellengebaseerdeVDM­
methodewordenoverwogen ,metnamevoordespecifica­
tiesvansimultanesystemen,alsmedeopkarakteristieken
gebaseerdemethodenenandereopmodellengebaseerde
methoden .
Erzullengereedschappen wordengebouwdterondersteu­
ningvandeRAISE-methodologie (eerstalsprototypeen
vervolgensinserieproduktie ),erzullenverscheideneindu­
striëletoepassingenwordenondernomenenerzalmate­
riaalwordenontwikkeldvooropleidingenoefening.Degereedschappen zullenopiederniveauaandehand
vaneenuniformparadigmawordenontwikkeld:systeem­
ontwikkeling ,ontwikkeling vantransformatie ,Anna/
Adaenbesturing.
,,Programmatuuromgeving voorhetontwerpenvanopen
gedistribueerde systemen(SEDOS)"
Proj.Ref410:B/84
Dedoelstellingvanhetprojectisdedefiniëringvanfor­
melebeschrijvingstechnieken enondersteunende gereed­
schappenvoordeontwikkeling enimplementatie van
OSI-protocollen en-dienstenenmeerinhetalgemeen
vanopengedistribueerde systemen .
Erzullentweeformeletalenwordengedefinieerd :
ESTELLE(gebaseerdophetmodelvaneeneindige
automaat)enLOTOS,waarindealgebraïschespecifica­
tietaalACT-ONE endeCCS-rekenmethode worden
gecombineerd .Voorbeidetalenzaldenormalisatieproce ­
durevanhetISOwordengevolgd.
Voorbeidetalenwordenprototypesvansyntaxgerichte
bewerkingsprogramma 'sengereedschappen voorverifica­
tieensimulatieontwikkeld .Tijdenshetprojectworden
tevenscompilersenexperimentele sequentiegenerators
beschreven .
,,Formelebeschrijvingvanarbitrairesystemenmetbehulp
vanfunctioneletalen"
Proj.Ref.881:B/85
Doelvanhetprojectisdeontwikkelingvaneenprototype
vaneenalgemeenbruikbareomgevingvoorsysteembe­
schrijving ,gebaseerdopdezogenaamde ,,systeemseman­
tiek".
Systeemsemantiek iseenuitbreidingvandedenotatiese­
mantiekvanprogrammeertalen indiezindathetkan
wordentoegepastoparbitrairesystemen:verschillende
eigenschappen vaneensysteemwordenbeschrevendoor
corresponderende betekenisfuncties .
Erzaleenprototypevaneenalgemeenbruikbareomge­
vingvoorsysteembeschrijving wordenontwikkeld ,geba­
seerdopfunctioneletalenenuitgebreidmetdegrondbe­
ginselenvansysteemsemantiek .
Eenanderdoelvanhetprojectishetontwerpvaneen
prototypevaneentaalvoorsysteembeschrijving voorde
volgendetweegebieden:analogeelektronischeschakelin­
genendigitalesystemen(inclusiefVLSI).
,,Rigoureuzeaanpakvanindustriëleprogrammatuurtech ­
nologie(RAISE)"
Proj.Ref.315:A/84
Doelvanhetprojectisdeopbouwvaneencomplete
omgevingvoorsysteemontwikkeling opbasisvaneenver­
beterdeversievandeVDM-methode .,,Formalismen ,methodenengereedschappen
(FOR-ME-TOO )"
Proj.Ref.283:A/84
Hethoofddoelvanditprojectisdedefinitie ,implementa­
tieenbeproevingvaneentechnologievoorhetprocesvan
systematische ontwikkeling ,verificatieenvalidatievan
programmatuursystemen opbasisvanhetprincipevan
hergebruikvanprogrammatuurcomponenten .
Hetprocesvanprogrammatuurontwikkeling wordt,wan­
neerditwordtopgevatalseenproceswaarbijspeciale
aandachtwordtgeschonkenaanhethergebruikvan
geprefabriceerde componenten endeopbouwvanhette
ontwikkelensysteemmetbruikbarecomponenten als
bouwstenen ,gekarakteriseerd alseencombinatievande
,,topdown"-en,,bottomup"-benadering .
Hergebruikvanbeschrijvingen enanalysevandesequen­
tiëleaspectenvanprogrammatuursystemen zijngeba­
seerdopeenspecificatietaai ,diewordtgedefinieerdmet
behulpvanenkelegrondbeginselen vanASL:eenkern­
specificatietaal met,,losse"semantiek .
Hergebruikvanbeschrijvingen enanalysevandegelijk­
tijdigheidsaspecten vanprogrammatuursystemen zijn
gebaseerdopverschillendecategorieënPetri-netten:van
conditionelenettentotnettenvanhoogniveauensto­
chastischePetri-netten .
Deontwikkelaarzalbeschikkenovereenomgevingvan
ondersteunende gereedschappen voorhetvolgenvaneen
disciplinebijdestapsgewijzeafleidingenontwikkeling
vanprogrammatuurcomponenten ,hetterughalenvan
componenten endeconfiguratiedaarvan.

Nr.L365/26 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.85
Erzaleenevaluatierapport wordenopgesteldoverde
haalbareprestatiesvanverschillendefunctionelemetho­
denopparallelmachines .
„Eengeavanceerdeondersteuningsomgeving voor
methodegebonden ontwikkelingenevolutievan
programmapakketten (TOOL-USE)"
Proj.Ref.510:B/84
Ditprojectbeoogtdeontwikkelingvantechniekenvoor
deformeledefinitievanbijprogrammatuurontwikkeling
gebruiktemethoden .Hetprojectisgeconcentreerd opéén
essentieelidee,namelijkdatdebouwvaneenondersteu­
ningsomgeving moetwordengeparametriseerd doormid­
delvanineenontwikkelingstaal uitgedruktemethoden.
Gestreefdwordtnaareenbeterbegripeneenformele
modelleringvan:
—hetprogrammatuurbouwproces ,
—detoepassingsgebieden ,
—dedoelsystemen .
Vervolgenszalaandachtwordenbesteedaandedefinitie,
implementatie enevolutievaneenprototypeomgeving
vooropformeelgedefinieerdemethodengebaseerdepro­
grammatuurontwikkeling .
,,Prototypevaneenimplementatiesysteem voor
toepassingsprogrammatuur (ASPIS)"
Proj.Ref.401:A/84
Hethoofddoelvanditprojectisdeexploitatievandehui­
digestandvandetechniekophetgebiedvanspecificatie­
talenenkunstmatigeintelligentiemethetoogopdebouw
vangereedschappen ,assistentengenoemd,diekunnen
helpenbijdegedeeltelijkeautomatisering vandeeerste
stadiavandelevenscyclus .
Devoornaamste inditprojectteonderzoekenkwesties
zijn:
—vastleggingvandedoordeassistenttegebruiken
terreinkennis ;
—keuzevaneenpassendrepresentatieformalisme
voordecoderingvankennis;
—definitievandebasisarchitectuur vandeassisten­
ten;
—definitievaneenpassendetaalvoordeinteractie
tussenassistentengebruiker .
Heteinddoelvanhetprojectishettotstandbrengenvan
eenverzamelinggeavanceerdemethodenengereedschap­
penmethetoogopeenflexibeleaanpakvandeproduktie
vantoepassingsprogrammatuur steunendopeeninterac­
tievestijlenmetname:Geavanceerdeprogrammatuurontwikkelingsmethoden
,,Eengeïntegreerdeformeleaanpakvanindustriëlepro­
grammatuurontwikkeling (METEOR)"
Proj.Ref.432:A/84
Hethoofddoelvanditprojectisdetoepassingvanfor­
melemethodeninhetindustriëleprogrammatuurontwik ­
kelingsproces .
Hetontwikkelingsproces zalwordenonderzochtengemo­
delleerddoorindividualisering vanbouwcomponenten
methetoogopdeanalysevanbestaandemethodenende
ontwikkelingvannieuwemethodenvoorprogrammatuur­
ontwikkeling .
Erzaleentaalvooreiscnengineering wordengedefi­
nieerdmeteensemantiekdietijdsaspectenomvat.
Algebraïschemethodenwordentoegepastvoordespecifi­
catievanpassieveenactieveobjecten(procesalgebra en
dealgebraïschespecificatietaai ,ASL);denotatiemodel­
lenvanparallelsystemen vormeneenbasisvoorhetbepa­
lenvaneencalculuswaarindiverseeigenschappen van
dergelijkesystemenkunnenwordenbewezen.
Hetspecijiekedoelvanditprojectisdeintegratievanhet
paradigmavanobjectgebaseerde talen,dealgebraïsche
benaderingvanprogrammatuurspecificatie ,derelatio­
neleaanpakendezogenoemdeformeleheuristiek .
Erzalaandachtwordengeschonkenaandegevolgenvan
detoepassingvanformelemethodenbijhetontwikkelen
vanprogrammatuur voorhetmanagement endemetriek.
Erisgezorgdvooraanwendingvanderesultatendoorde
industrie ,voornamelijk ophetgebiedvandebouwvan
real-time-gedistribueerde systemen,doordegeplande
bouwvanprototypeomgevingen .
,,Onderzoeknaardehaalbareprestatiesvanzeersterk
parallelleinterpretaties vanfunctioneleprogramma 's"
Proj.Ref302:B/84
Inditprojectwordtonderzochtofeenfunctioneleaanpak
dienstigisomdemogelijkheden vanzeersterkparallelle
apparatuurarchitecturen tenvolleteexploiteren .Dit
omvatmetingvandecomplexiteitenhetparallellisme
vanfunctioneleprogramma 'sdieindetalenFP,Lispkit
enMe-Toozijngeschreven .
Hetprojectisgerichtopdeontwikkelingvan:
—eengereedschapvoordevertalingvanLispkiten
Me-TooinFP;
—gereedschappen omdedynamischecomplexiteiten
hetparallellismevanFP-Programma 'stemeten;
—eenvirtuelemachinewaarmeedeparallelleuitvoe­
ringvanfunctioneleprogramma'skanwordengesi­
muleerd.—snelleprototypingdoorinterpretatievandecompo­
nentenspecificaties ;
—hetopnieuwgebruikenvancomponenten viaop
kennisgebaseerdeassistenten .

31.12.85PublikatiebladvandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/27
,,Geavanceerdeinteractieveontwikkelingvan
gegevensintensieve toepassingen(AIDA)"
Proj.Ref.892:B/85
Ditprojectheeftbetrekkingopdedefinitieenontwikke­
lingvanmethodologieën ,talenengereedschappen ter
ondersteuning vanspecificatie ,prototyping ,ontwerpen
implementatie vaninformatiesystemen .
Indeprototypeomgeving zalspecificatieindeontwik­
keldeSystemModellingLanguage(SML)enprototyping
doorvertalingvanSMLineenuitvoerbarecombinatie
vanFLOPenNIALmogelijkzijn.
Voorhetontwerpendeimplementatiezalgebruikworden
gemaaktvansemi-automatische transformaties (onder­
steunddooropregelsgebaseerdeassistenten)vanSML
inTAXISenvanTAXISinDBPL.
Deintegratievandediversegereedschappen zalworden
afgestemdopdeintegratievandeeraantengrondslag
liggendekennisbank .passingsprogrammering endaarbijvooraldenadrukte
leggenopefficiëntie.
Erzaleenprogrammeertaal waarindriegeavanceerde
techniekenzijngeïntegreerdwordengedefinieerdreke­
ninghoudendmetdespecificiteitvanwetenschappelijk
programmeren .Dezetechniekenzijn:
—abstractievangegevenssoorten enoperatoren ,
—relationeledatabaseprogrammering voorweten­
schappelijkegegevens,
—formelespecificatieenbewijs.
Eenefficiënteprogrammatuurontwikkelingsomgeving
omvateencontrolesubsysteem datdegebruikerdemoge­
lijkheidbiedtomnategaanofhetalgoritmeaaneen
specificatievoldoetofdatfouteninformatie verstrekt
wanneerhetalgoritmeongeldigis.
Deadequaatheid vanhetgehelesysteemzalwordenge­
ëvalueerddoorapplicatiebibliotheken teontwikkelen .
Deprojecten1041en1158wordenalscomplementaire
projectenbeschouwd:hetlaatstemoeteendemonstratie­
systeemopleverenvoorhetgeneratiegedeelte vanheteer­
ste.Tussendezeprojectenzulleninformatieenleverbare
resultatenwordenuitgewisseldomdubbelwerktevoor­
komen.,,Bewijsgerichte systemen"
Proj.Kef.1041en1158:A/85
Onderdezenaamwerdentweeelkaaraanvullendepro­
jectengecombineerd .Detweeonderdelenzijn:,,Ontwikkeling vaneendoeltreffendfunctioneelprogram­
meersysteemterondersteuning vanprototyping"
Proj.Ref.891:B/85
Inditprojectzaleenfunctioneelprogrammeersysteem
vooreendoeltreffende ondersteuning vanprototyping
wordenontwikkeld .
Erzalwordennagegaanwelkedemogelijkheden enhet
nutzijnvaneenfunctioneelprogrammeersysteem opde
volgendegebieden:
—snelleprototyping:
—efficiëntgenererenvancodesvooropconventionele
sequentiëleapparatuuruittevoerenfunctionele
programma 's;
—programmeren opgroteschaal:
—blijvendobjectmanagement voorlange-termijnop­
slag.
Erzaleenprototypesysteem nodigzijnomdezeaanpak
tedemonstreren .,.Syntaxisgerichtegereedschapsgen erator
Proj.Ref.1041
Hetprojectisgerichtopeenmeta-systeemdatsyntaxis­
gerichteopmaak-,transformatie -encorrectiegereed­
schappengenereertuitbeschrijvingen vandesyntaxisen
desemantiekvandebijprogrammatuurontwikkeling
gebruikteformalismen .
Erzullenmeta-talenvoordebeschrijvingvancontext­
voorwaarden ,transformatieregels ,bewijsregels en
-methodenwordengedefinieerd .
Erzaleenreeksgereedschapsgeneratoren ,diedeze
meta-talenaanvaarden ,wordenontworpenendeversies
vanhetgeneratorsysteem zullenopruimverspreide
omgevingengerichtzijn.
,,Integratievangeavanceerde techniekeninefficiënte
wetenschappelijke toepassingsprogrammatuur (ATES)"
Proj.Ref.1158
Ditprojectheefttendoelgeavanceerde techniekenopte
nemenineengeïntegreerde programmatuurontwikke ­
lingsomgeving ophetgebiedvanwetenschappelijke toe­,,Foutenopsporing inenspecificatievanreal-time
ingebeddesystemeninAda(DESCARTES)"
Proj.Ref.937:B/85
Hetprojectisbedoeldomdegenendiereal-timeinge­
beddesystemenontwikkeleninAdabijtestaanbijhet
onderzoekenvanformelemethodenenhetontwerpenvan
programmatuur -enapparatuurgereedschappen .

Nr.L365/28 Pubhkatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.85
Erzalonderzoekwordenverrichtnaarformelesemantiek
enbewijssystemen voorreal-time-talen ,metnadrukopde
samenstelbaarheid .
Voortszaleenspeeificatietaal ,metinbegripvanreal­
time-gedwongenheden entransformaties waarbijdecor­
rectheidbehoudenblijft,wordenontworpen .
Ookzalaandachtwordenbesteedaandenaspeurbaar­
heidvantransformatiebeslissingen indecontextvande
real-time-gedwongenheden enaandeontwikkelingvan
analysehulpmiddelen .
Beproevingendemonstratie vankwaliteit,betrouwbaar­
heidenconformiteit .
,,Betrouwbaarheid enkwaliteitvanEuropese
programmatuur (REQUEST)"
Proj.Ref300:A/84
Hetprojectheefttendoelvooruitgangtemakeninzake
hetbepalenvandekwaliteitenbetrouwbaarheid vanpro­
grammatuur ,teneindedezetekunnenspecificeren ,voor­
spellen,metenengaranderen .
Dewerkgebieden zijnondermeer:
—vaststellingenvalideringvaneenmetriekvoorhet
begrip,,kwaliteit"enbouwvaneenkwantitatief
modelvoorkwaliteitsvoorspelling ;bijzondereaan­
dachtzalwordenbesteedaankrachtigeregressie­
methoden;
—ontwikkelingvaneenmetriekenmodellenvoorhet
voorspellenvandebetrouwbaarheid zowelvanpro­
grammatuursystemeninhetalgemeenalsvansyste­
menwaarvaneenzeergrotebetrouwbaarheid wordt
verlangd(bijvoorbeeldfoutentolerante systemen);
—onderzoeknaardeinvloedvanhetgebruikvanfor­
melemethodenopdevoorspellingendemonstratie
vandebetrouwbaarheid :
—omschrijvingvaneenmethodologie voordekeuring
vanprogrammatuurprodukten .
Omdeontwikkelingenvalideringvandemetriektever­
gemakkelijken isinhetprojecteenbegingemaaktmetde
aanlegvaneendatabasevoorbedrijfsinformatie overde
kwaliteitenbetrouwbaarheid vanprogrammatuur .De
populatiewordtdoordeverschillendeprojecteninEuropa
verschaft.
2.1.3.Vooruitzichten vooranderewerkzaamheden
Aangenomen wordtdatindelopendeprojectenvol­
doendeaandachtwordtbesteedaandetheoretische
grondslagvoormethodenenprototypegereedschappen
terondersteuning vanmeerformelewerkwijzenvoor
hetontwerpenvangrotesequentiëlesystemenenparal­
lelsystemen .
Detweezeerbelangrijkeonderwerpen ,hetopnieuw
gebruikenvancomponenten (specificatie ,verificatie,
valideringvancomponenten )eneenmetriekvoorsys­
teemprestaties ensysteemplanning ,zijnophetogen­
blikonvoldoende behandeld .Dezebeideonderwerpenkomeninaanmerkingvoor
opnemingindein1986tepublicerenoproep(en)tot
indieningvanvoorstellen .
O&O-gebied2.2:Managementaspecten enindustriële
aspecten
Deopdeelgebied2.1ontwikkeldetheorieën,methoden
engereedschappen zullenhetnodigebasismateriaal
leverenvoordeontwikkeling ,debouwenhetonder­
houdvanproduktenenvooreendoelmatigmanage­
mentvanhetontwikkelingsproces zelf,datwilzeggen
ontwikkelingsprojectbeheer .Demanagementmethoden
en-gereedschappen dienodigzijnomditbasismate­
riaalteexploiterenvormenhetvoornaamsteonderwerp
vanditgedeeltevanhetWerkplanProgrammatuurtech ­
nologie.
2.2.1.Onderwerpen
Deonderwerpenopditgebiedzijn:
ondersteuning vanprogrammatuurproduktie en-onder­
houd
(korte-termijnoplossingen ,metinbegripvandieopspe­
cialegebieden);
managementvangeavanceerdeprogrammatuurproduk ­
tie
(projectbeheer ,produktmanagement ,commerciëlevei­
ligheid).
2.2.2.Lopendeprojectenenprojecteninbespreking
Ondersteuning vanprogrammatuurproduktie en-onder­
houd
,Managementondersteuning voorprogrammatuur ­
produktieen-onderhoud(SPMMS)"
Proj.Ref.282:A/84
Hetdoelvanditprojectishetontwerpenenimplemente­
renvaneensysteemdatallemanagementactiviteiten tij­
densdelevenscyclusvanprogrammatuur ondersteunt .
Eenvandebelangrijksteeisenwaaraanhetsysteemdient
tevoldoenisdeaanpasbaarheid aanverschillendemana­
gementmethoden .Hetisdebedoelingomditteverwezen­
lijkendooreenelementairegeneriekeSPMMS-kern te
bouwendiegemakkelijk ,eventueelviaeenopregels
gebaseerdeaanpak,aandeklantenspecificaties kanwor­
denaangepast .
Tweeaanpassingen volgensklantenspecificaties dienen
aanpraktijkteststewordenonderworpen ,waarnadedes­
betreffendeevaluatierapporten moetenwordenopgesteld.
Management vangeavanceerdeprogrammatuurproduktie
,,Geïntegreerdeprojectbeheersystemen "
Proj.Ref814en938:A/85
Detweecomplementaire projectenzijnsamengevoegd
totbovengenoemd project.Detweeonderdelenzijn:

31.12.85PublikatiebladvandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/29
,,Projectgeïntegreerde beheersystemen (PIMS)"
Proj.Ref.814
Hetprojectbeoogtdeontwikkeling vaneenopregels
gebaseerdbeheersysteemdatalsadvies-ofoefensysteem
wordtgebruikt.Hetprototype-managementadviessysteem
enhetprototype-managementoefensysteem zullenvia
praktijktestswordengeëvalueerd .
,,Eenautonomeeninteractieveworkbenchalshulpmiddel
voorprogrammatuurprojectbeheer "
Proj.Ref938
Hetdoelvanditprojectisdeimplementatie vaneenpro­
totype-workbench ,waarbijbijzondereaandachtwordt
besteedaanplanning,projectbesturing enbeslissingson­
dersteuning .Degereedschappen steuneninhogemateop
eengemeenschappelijke kennisbank .Debedoelingisdat
hetsysteemoverdraagbaar isopUNIXVenPCTE.
Deprojecten814en938wordenalscomplementaire pro­
jectenbeschouwd .Zijhebbenbeidebetrekkingopdepro­
duktievangeïntegreerde managementgereedschappen ;
inproject814wordtdenadrukgelegdopeenopregels
gebaseerdeaanpak,inproject938opdekoppelingaan
programmatuurontwikkelingsgereedschappen .Tussen
beideprojectenzulleninformatieenleverbareresultaten
wordenuitgewisseldteneindedubbelwerktevoorkomen .2.3.1.Onderwerpen
Deonderwerpenopditgebiedzijn:
gemeenschappelijke gereedschapsomgeving ,
evolutienaarmeergeavanceerdeomgevingen ;
host/target-kwesties .
2.3.2.Lopendeprojectenenprojecteninbespreking
Gemeenschappelijke gereedschapsomgeving
,,Grondslagvooreenoverdraagbare gemeenschappelijke
gereedschapsomgeving (PCTE)"
Proj.Ref.32:A/83
Hetprojectisgerichtopdeontwikkelingvaneenlaag
basisfunctiesvooreenoverdraagbare gemeenschappelijke
gereedschapsomgeving .Dezeomgevingzalopwaarts
compatibelzijnmetUNIXV.
DePCTE-nucleus bestaatuit:
—basismechanismen voorprocesbesturing ,interproces­
communicatie ,alsmedeeenobjectmanagementsys ­
teem(OMS)datopeenEntity-Relationship-model is
gebaseerdenhetsubschemaconcept ondersteunt;
—gebruikersinterfacemechanismen diezorgdragen
voorhetconceptgebruikersagent (dievensters,
menu's,anderebeeldkaartfaciliteiten ,eneen
opdrachttaaiondersteunt)enhetconceptapplicatie­
agent(dieeensyntactischgericht opmaakprogramma
endeinterfacemetUNIX-gereedschappen levert);
—gedistribueerde faciliteiten(LAN-interface enproto­
collenvanhogereorde).
ErwordentweeprototypesvandePCTE-nucleus ontwik­
keld:eenopUNIXgebaseerdeversieeneenopAda
gebaseerdeversie.
Despecificatieszijnbekendgemaakt enwordenruimver­
spreidindeESPRIT-gemeenschap .
Denucleuszalwordengeëvalueerddoorenkelebelang­
rijkegereedschappen teontwikkelen ,waarondereencon­
figuratiebeheersysteem (CMS)eneenkennisgebaseerde
programmeursassistent (KBPA).
,,Geautomatiseerde ondersteuning vanprogrammatuur­
technologie(ASSET—toepasbaarheidsonderzoek )"
Proj.Ref.267:B/84
Hettoepasbaarheidsonderzoek heefttendoelaante
tonendateenvoorstelvoordeontwikkelingvangeavan­
ceerdeinteractievegrafischeondersteuning vooreen
reeksmethodendieelkefasevandelevenscyclusvanpro­
grammatuurbestrijkenenophetEPOS-systeem zijn
gebaseerd ,technischuitvoerbaaris.
Deresultatenvandittoepasbaarheidsonderzoek zijnin
eeneindrapportsamengevat .2.2.3.Vooruitzichten vooranderewerkzaamheden
Devorigeoproepentotindieningvanvoorstellenheb­
beneenonvoldoende aantalgoedeprojectenopdit
deelgebiedopgeleverd .Ophetogenblikwordtgewerkt
aaneenvoudigemanagementgereedschappen enop
regelsgebaseerdebeheersystemen .
Opditdeelgebieddientwerktewordengemaaktvan
deontwikkelingvanmethodenengereedschappen (bij
voorbeeldproduktcontrole ,commerciëleveiligheidsas­
pecten)voorhetondersteunen vanopnieuwbruikbare
programmatuurcomponenten ,teraanvullingvandeop
deelgebied2.1vastgesteldewerkzaamheden .
Kleineprojectendieopbovengenoemde onderwerpen
betrekkinghebbenzullenwaarschijnlijk inaanmerking
komenvooropnemingindein1986tepubliceren
oproep(en)totindieningvanvoorstellen .
O&O-gebied2.3:Gemeenschappelijke omgeving
Dewerkzaamheden opditdeelgebiedkunnenzichuit­
strekkenovereenbreedgammaonderwerpen ,varië­
rendvangeïntegreerdegereedschapsverzamelingen tot
methodegebonden ondersteuning vansysteemontwik­
keling,vantoepassingsgerichte ondersteuningssyste ­
mentotomgevingsgeneratoren .

Nr,L365/30 31.12.85 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen
,,Gemeenschappelijke gereedschappen teraanvullingvan
dePCTE(PACT)''
Proj.Ref.951:A/85
Hetdoelvanhetprojectisdeontwikkelingvaneenini­
tiëleverzamelinggereedschappen voordePCTEende
documentatie hiervan(project32),waarbijvooralaan­
dachtwordtbesteedaandiebasisgereedschappen welke
eenmogelijkegebruikerdenkttevindenineen,,elemen­
tairbesturingssysteem ".Dezeimplementatie vaneen
laagfunctiesbovendePCTE-basismechanismen zal
degenediegereedschappen ontwikkelteeninterfacevan
hogereordemetdePCTEverschaffen .Hetprojectzalin
nauwesamenwerking methetPCTE-project wordenuit­
gevoerd.
Deprototypeversie kanondermeeromvatten:
—gereedschappen voorgegevensdefwitie engegevens­
opvraag ,
—gereedschappen vooromgevingsadministratie ,
—gereedschappen voorhetopmakenvandocumenten ,
—communicatiefaciliteiten (gebruiker-gebruiker en
gateways)
—ondersteuning vanC,Pascal,LispenProlog,
—gereedschappen voorconfiguratiebeheer .
Evolutienaarmeergeavanceerdeomgevingen
,,Genererenvaninteractieveprogrammeeromgevingen
(GIPE)''
Proj.Ref.348:B/84
Ditprojectheeftvooraltendoeldemogelijkheden van
hetautomatischgenererenvaninteractieveprogrammeer­
omgevingenuittaaispecificaties teonderzoeken .
Eendergelijkeinteractieveomgevingzalwordengegene­
reerduiteencompletesyntactischeensemantischekar­
akteriseringvandetegebruikentaal.
Dezesyntactischeensemantischekarakterisering zalfor­
meelwordenuitgedruktineentaaldefinitieformalisme
(LDF):eenopinferentieregels gebaseerdebenaderingen
eenalgebraïscheaanpakwordenbeschouwdalshetuit­
gangspuntvoorhetontwerpenvanhetLDF.
Erzaleenprototypesysteem wordenontworpenengeïm­
plementeerd ,datinwezenbestaatuiteenLDF-compi­
leerprogramma ,eenbestandssysteem eneengebruikers­
interface.
,,Ontwikkelingenintegratievannauwkeurigebewerkin­
geninnumeriekegegevensverwerking (DIAMOND)"
Proj.Ref.1072:B/85
Hetprojectheefttendoelmethodenengereedschappen
voornauwkeurige drijvende-kommaberekeningen op
computersteontwikkelen ,diegebaseerdzijnopeen
mathematische theorievancomputerberekeningen waarin
allebewerkingendoorzogenaamdesemimorfismen zijn
gedefinieerd .Dezesystematische theorievancomputerberekeningen is
eropgerichtdeelementairerekenkundigebewerkingenzo
nauwkeurigmogelijkuittevoerenenvoldoendecontrole
uitteoefenenophetafrondingsproces ,teneindefouten
binnenbetrouwbaregrenzentehouden.
Inditprojectzullenverschillende methodenworden
gevolgd:inbeddingvanpassenderekenkundigenotaties
inAdaenPascal;Al-technieken voorformuleverwerking
ensymboolverwerking ;samenstelling vaneenmethodolo­
gischkaderenkennisgebaseerd opnumeriekeprogram­
mering.
,,Eenopregelsgebaseerdeaanpakvaninformatie­
systeemontwikkeling "
Proj.Ref.928:B/85
Hetprojectheefttendoelinformatiesystemen totstandte
brengendiebeterbeantwoordenaandebedrijfsbehoeften
vandegebruikers .Deindividueleeisenvandeeindge­
bruikerswordenvolgenseenopregelsgebaseerdeme­
thodeverzameld.Dezedenkbeeldenwordenopgenomen
inéénenkelmodel,datvervolgenswordtgebruiktvoor
hetgenererenvantoepassingen .
Erzaleenprototypesysteem wordenontwikkelddat
bestaatuit:
—eenopregelsgebaseerdsysteemvoordeverzameling
enpresentatievanfeiten,metverschillendedenkbeel­
denvoordepresentatieenvalideringsmiddelen ;
—eenuniformekennisbank(UKB)voorhetopslaan,
aggregerenenvaliderenvanindividueledenkbeel­
den;
—eensysteemvoorhetgenererenvantoepassingenuit
opregelsgebaseerdebeschrijvingen indeUKB,door
transformatieofdoorinterpretatievanderegels.
,,Opnieuwgebruikenvanconceptenencomponenten in
kennisrijkeomgevingen"
Proj.Ref974en1094:A/85
Detweecomplementaire projectenwerdensamenge­
voegdtotbovengenoemd project.Detweeonderdelen
zijn:
,,Eenkennisbankomgeving voorprogrammatuursysteem ­
configuratiewaarbijcomponentenopnieuwworden
gebruikt(KNOSOS)"
Proj.Ref.974
Inditprojectwordtgewerktaaneenomgevingteronder­
steuningvaneenmethodevoorhetopnieuwgebruiken
vancomponentenbijhetopstellenvandeprogramma­
tuurconfiguratie .
Dedoordegebruikersaaneendergelijkeomgeving
gesteldeeisenzullenwordenverzameldviaonderzoeken

31.12.85Pubhkatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/31
vanbedrijvendiemetdeontwikkelingvangrotetoepas­
singenvertrouwdzijn.
ErzaleenKNOSOS-prototvpe wordengebouwddoor
integratieenaanpassingvaneenrelationeleDBMS,een
gereedschapvoorkennisrepresentatie en-verwerking ,een
programmatuurconjigurator ,eengeautomatiseerd confi­
guratiebeheersysteem eneengemeenschappelijke gebrui­
kersinterfacemetgrafischemogelijkheden .Ditprototype
zaldoormiddelvanpraktijktestswordengeëvalueerd .
,,Systeemterondersteuning vanhetpragmatischopnieuw
gebruikenvanprogrammatuurconcepten
(PRACTITIONER )"Dewerkzaamheden opditdeelgebiedmoetenalskader
dienenvoordeinvoeringvandegeïntegreerdeonder­
steuningsomgevingen indeindustrie.Hetisderhalve
vanbelangdatdelopendewerkzaamheden hetvol­
gendeomvatten :
i)ondersteuning vanbreed-spectrumtalen engeïn­
tegreerdegemengdeomgevingen (b.v.functionele
enlogischeprogrammeertechnieken );
ii)ontwikkelingvanomgevingsgeneratoren vooreen
efficiëntereondersteuning vangeavanceerde ont­
werp-methoden .
Bovenstaande tweeonderwerpenzullenwaarschijnlijk
inaanmerkingkomenvooropnemingindein1986te
publicerenoproep(en)totindieningvanvoorstellen .
O&O-gebied2.4:Evaluatie-endemonstratieprojecten
Omtevoorzienindedringendebehoefteaaneen
snelleoverdrachtvantechnologienaardeindustrieis
hetvangrootbelangdatderesultatenvanhet
ESPRIT-Programma eenkwantitatieve enkwalitatieve
evaluatievandekostenvaninvoeringentoepassing
vangeïntegreerde ontwikkelingsomgevingen ,-metho­
denen-gereedschappen ineengecontroleerde indu­
striëleomgevingomvatten .Ditdeelgebiedzalsteeds
belangrijkerwordennaarmatehetprogrammaverwe­
zenlijktwordt.
2.4.1.Onderwerpen
Deopditgebiedtebehandelenonderwerpenzijn:
evaluatie-endemonstratieprojecten voorspecifieke
methodenen/oftechnieken ;evaluatie-endemonstra­
tieprojectenvoorintegratiekwesties .
2.4.2.Lopendeprojectenenprojecteninbespreking
Evaluatie-endemonstratieprojecten voorspecifieke
methodenen/oftechnieken
,,Demonstratie vanprogrammatuurontwikkeling door
middelvanGRASPIN-methoden en-gereedschappen "
Proj.Ref.800:A/85
Inditprojectzaldegeschiktheidvandehuidigestand
vandeprogrammatuurontwikkelingstechniek voorindu­
striëledoeleindenwordengeëvalueerd engedemon­
streerd.Demethodologie endebasisverzameling onder­
steuningsgereedschappen zullendoorhetGRASPIN-pro­
ject(P125)wordengeleverd.
DeGRASPIN-methodologie en-gereedschappen zullen
wordengeëvalueerdengedemonstreerd inhetkadervan
projectenoptweetoepassingsgebieden :computergeïnte­
greerdefabricageenkantoorautomatisering .
,,Demonstratie vandemethodologie enhetsysteemvan
PROSPECTRA "
Proj.Ref.835:A/85
HetPROSPECTRA-project zaleenrigoureuzemethodo­
logievoordeontwikkeling vancorrecteprogrammatuurProj.Ref.1094
Ditprojectisgerichtopdeontwikkelingvanmethoden
voorhetvaststellen ,afzonderen ,documenteren ,opslaan
enterugzoekenvanprogrammaconcepten opontwerp­
niveau,d.w.z.ontwerp-denkbeelden ,schema'svoorpro­
grammatuursubsystemen en-componenten .
Erzalwordenonderzochtofdemethodenvoorhetanaly­
serenvanbestaandeprogramma'sopeenlinguïstische
grondslagkunnenwordengeplaatst.
Eenprototypesysteem datdezemethodenondersteuntzal
wordengeëvalueerddoormiddelvanuitvoerigeexperi­
menten .
Deprojecten974en1094wordenalscomplementaire
projectenbeschouwd:zijzijnbeidegerichtophetopnieuw
gebruikenvancomponenten ,maarleggenverschillende
klemtonen:hetenebeoogtdeontwikkelingvannieuwe
industriëlemethodenvoorhetopnieuwgebruikenvan
componentenbijhetopstellenvandeprogrammatuurcon ­
jiguratie;inhetanderewordendeontwerp-aspecten van
hetprobleembehandeldenwordtgezochtnaaropnieuw
bruikbareconcepten .
Tussenbeideprojectenzulleninformatieenleverbare
resultatenwordenuitgewisseldomdubbelwerkte
voorkomen .
Host/target-kwesties
Erzijnmomenteelgeenprojectenopditgebied.
2.3.3.Vooruitzichten vooranderewerkzaamheden
Dein1983aangevattewerkzaamheden metbetrekking
totdeoverdraagbare gemeenschappelijke gereed­
schapsomgeving (PCTE)hebbendekernvoorhetwerk
inzakedeeerstegeneratieomgevingeninhetkadervan
hetESPRIT-Deelprogramma Programmatuurtechnolo ­
giegeleverd.Deinditprojectgedefinieerdeinterfaces
leverendeschakelsdienodigzijnvoordeintegratie
vandegeproduceerde gereedschappen indeoverige
deelgebiedenvanhetWerkplanProgrammatuurtechno ­
logie.
Alsgevolgvandesupplementaire oproeptotindiening
vanvoorstellenin1985zullendewerkzaamheden met
betrekkingtotdegeavanceerdeomgevingenenhost/
target-kwesties naarverwachtingin1986optouwwor­
dengezet.

Nr.L365/32 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.85
komenenerkannueenbeginwordengemaaktmetde
experimenten endeevaluatie.eneenuitgebreidondersteuningssysteem leveren.De
methodenengereedschappen wijkensterkafvande
manierwaaropmomenteelindeindustrietewerkwordt
gegaan.Inhetvoorgesteldeprojectzalwordenaange­
toonddatdezemethodologie endedesbetreffende onder­
steuningsgereedschappen inconcreteindustriëleprojecten
kunnenwordentoegepast .
Evaluatie-endemonstratieprojecten voorintegratiekwes­
ties
Erzijnmomenteelgeenprojectenopditgebied.Hetbetrefthiereenbijzonderbelangrijkgedeeltevan
hetwerkplanInformatietechnologie enwaarschijnlijk
zulleneenaantalkleinedemonstratieprojecten ,als­
medeeenbeperktaantalgrotedemonstratieprojecten
inaanmerkingkomenvooropnemingindein1986te
publicerenoproep(en)totindieningvanvoorstellen .
Dedemonstratieprojecten hebbentendoeldemetho­
den,gereedschappen enontwikkelingsondersteunings ­
omgevingenineenindustriëleomgevingteevalueren.
Erzullenslechtsfinanciëlemiddelenvoorspecifieke
toepassingenwordenverstrektindienzijvoorevalua­
tiedoeleinden zijnbestemd.2.4.3.Vooruitzichten vooranderewerkzaamheden
Delopendewerkzaamheden naderenhetstadium
waarindeeersteprototypemodellen beschikbaar
DEELPROGRAMMA 3
GEAVANCEERDE INFORMATIEVERWERKING (AIP)
3.0.Inleiding
DeopzetvanhetESPRI1-werkprogramma voorAIP
wastezorgenvoorgeavanceerdetechniekenteronder­
steuningvandeinformatieverwerking .Menwasheter
overeensdatdetraditionelegegevensverwerkingsme ­
thodenenapparatuur-enprogrammatuurarchitecturen
nietkondenvoldoenaandetoekomstigeeisenophet
gebiedvandeinformatieverwerking ;daaromiseen
programmaopgezetdatdevolgendegebiedenbestrijkt:
i)kennisengineering
ii)geavanceerde signaalverwerking metinbegripvan
mens-machine interfaces
iii)informatie-enkennisopslag
iv)computerarchitecturen .
HetDeelprogramma AIPomvatperdefinitiehoofdza­
kelijkgeavanceerde onderzoekgebieden endaaromzul­
lennaarverwachtingdehierbovengenoemdegebieden
ookin1986steunnodighebben.Erzijnreedsbemoedi­
genderesultatengeboekt,inhetbijzondermetdeeerste
toepassingen vankennisengineeringtechnieken ,ener
zullenzichsteedsbeteregelegenheden voordoenom
AlP-technologie opdeanderedeelgebieden vanhet
ESPRIT-Programma toetepassen.Terondersteuning
vandetechnologieoverdracht zalmeerdenadrukmoe­
tenkomenteliggenophetwerkenaangeavanceerde
systeemontwerp-methoden enfocusseringsprojecten
diedekwalitatieve enkwantitatieve gegevenszullen
opleverendienodigzijnomdezetechnologieinde
industrietekunnendoorvoeren .Indeoproepentotvoorstellendiein1986zullenwor­
dengepubliceerdzalvoorwatdenieuwewerkzaamhe­
denbetreftprioriteitwordengegevenaandevolgende
gebieden:
i)demonstratieprojecten (ziehoofdstuk3.1.3)
ii)multi-sensoriële systemen(ziehoofdstuk3.2.3)
iii)integratievannumeriekeensymbolischeverwer­
king(ziehoofdstuk3.4.3)
O&O-gebied3.1:Kennisengineering
Hetonderzoekopditgebiedhoudtzichbezigmetde
middelenentechnologieën dienodigzullenzijnvoor
deontwikkelingvankennisgebaseerde systemen.
3.1.1.Onderwerpen
Deke'nnisverwërking vraagtomeenevenwichtigpro­
grammavantheoretischestudiesenpraktischgerichte
onderzoek-enontwikkelingsprojecten ,diedemetho­
denenhulpmiddelen zullenopleverendienodigzijn
omdezenieuwetechniekengeleidelijkincommerciële
enindustriëleomgevingeningangtedoenvinden.
Onderkennisengineering vallendevolgendeonderwer­
pen:
—kennisverwerking ;
ditomvatkennisaquisitie ,representatieenmanipu­
latiemetinbegripvaninferentie-enleertechnie­
ken;

31.12.85 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/33
schienverschillenderepresentatieschema 'sgebruikendie
doorverschillendeinferentiemachines wordenvertolkt.
Eenveelbelovendearchitectuurlijktdiewelkeiedereken­
nisbronalseenonafhankelijk subjectbeschouwtdat
alleenmetanderesoortgelijkesubjectencommuniceert
viaeenglobaledatastructuur ,onderdesupervisievan
eenflexibelplanningsprogramma datoverbesturingkan
redeneren.Naastonderwerpenmetbetrekkingtotarchi­
tectuurbesteedthetprojectvooralaandachtaanmodelle­
ringdoordegebruikerindemens/machinedialoog enhet
gebruikvangrotedatabasesdieeenadviseuruitgebreide
informatiemoetenverschaffen .
Devoorgesteldeconceptenzijnindebeginfasevanhet
projectgevalideerdenerwordtnugewerktaaneenadvi­
seurvoorfinanciëleinvesteringen ,diein1986zalworden
gedemonstreerd .—dialoogennatuurlijketaalmetinbegripvangra­
fiek;
—ontwikkelingentoepassingvankennisgebaseerde
systemeninoperationeleomgevingen .
3.1.2.Lopendeprojectenenprojecteninbespreking
Kennisverwerking
,,Kennisintegratie en-beheersystemen "
Proj.Ref.112:A/83
Hetprojectomvatonderzoekopkerngebieden vande
informatieverwerking zoalskennisrepresentatie ,injëren­
tietechnieken enmens/machine-interfaces .Denadruk
ligtopeentaalvoorkennisrepresentatie en-beheerop
basisvanLispenProlog;eenexpertsysteemdatgeschikt
isommarketing-deskundigen bijtestaanbijhetontwer­
penvancomputerconfiguraties ;eenexpertsysteem dat
doorkantoorpersoneel kanwordengebruiktomgecompli­
ceerdecontroleprocedures uittevoeren(b.v.financiële
planning).Centraaldoelvandezeelkaaraanvullende
werkzaamheden isdeontwikkelingvanapparatuur/pro­
grammatuurcomponenten waarmeemendeproblemen
diehetgevolgzijnvandeomvangencomplexiteitvan
grotekennisbasesenbijbehorenderedeneermechanismen
debaaszalkunnen.
Deuitgebreidetoepassingsmogelijkheden wordenonder­
steunddooreentechnischebenaderingwaarbijbestaande
hulpmiddelenalsOmegauilelkaarzijngehaaldomde
fundamentelestructuurteonderzoeken .
Eenontwikkelingssysteem voorhetcombinerenvanken­
nisbronnenenvoorgroepensamenwerkende personen
verkeertmomenteelindeimplementatiefase .Tenslotte
zaleenmanipulatiesysteem voorgrotekennisbaseswor­
denontwikkeld .
AlsvoorbeeldiseenuitgebreideconfiguratorvoorPro­
log-systemengebouwddiedoorenkelepartnerswordt
gebruiktvoordesamenbouwvansystemen.,,Geavanceerde logischeprogrammeeromgevingen
Proj.Ref.363+973:B/84
Doelisderealiseringvaneenprototypevaneengeavan­
ceerdeprogrammeeromgeving voorindustrieelgebruik.
Hetprojectomvateenaantalgebieden:programma-uit­
voeringopparallelleenklassiekearchitecturen ;program­
macreatieuiteenspecificatietaai ;specificatievan
abstractedatatypesenhetbewijzenvanstellingenindien
vantoepassing .
Bijdebestuderingenontwikkelingvandehulpmiddelen
dienodigzijnvooreenomgevingvooreenlogischepro­
grammeertaal alsPrologwerkeneenaantalonderzoek­
teamsvanuniversiteitenbedrijfslevensamen.Hetproject
beoogtdebetrouwbaarheid vandeprogrammeur tever­
hogendoorteneerstegebruiktemakenvanhetrelatio­
nelekaraktervanlogischprogrammeren waarmeeduide­
lijkeuitvoerbare ,maarwellichtinefficiënte ,specificaties
mogelijkzijnententweededebruikbaarheid voorhet
bewijzenvanstellingentebenutten,waardoorbetereveri­
ficatie-envalideringsmogelijkheden wordengeboden.
,,Integratievansymbolischeennumeriekeleertechnie­
ken"
Proj.Ref.1063:B/85
Doelvanditprojectisverbeteringvankennisverwerving
voorKB-systemen .Hetprojectomvatbepalingvanuit
verschillendeinvalshoeken vandebesteeigenschappen
voorkennisverwerving ,methetoogopkwaliteitsverbete­
ringvan,,noisy"data.
Hetprojectzalwordenopgebouwdrondeencombinatie
vanbestaandeprogrammatuur :MA1N—opgebouwd
rondMichalski'sINDUCEenAQU,eensymbolisch
leerprogramma ;AGAPEenAGAPE-Cdiegebruik
makenvanstellingbewijzende techniekenentaxonomieën
vanbeschrijversvanvoorbeeldenverzamelingen ;NED­
DIE,eenuitgebreideversievanQuinlan'sID3,die,,Eenarchitectuurvoorinteractieveprobleemoplossing
doorsamenwerkende data-enkennisbases "
Proj.Ref316:A/84
Voornaamstedoelvanhetprojectisontwerpenimple­
mentatievaneenexpertsysteemarchitectuur vooradvies­
verstrekking .Hetoorspronkelijke doelvaneenadviesvra­
gendegebruikerkannietgoedgedefinieerdzijn,waar­
doorhijmoetgaankiezentusseneenenormaantal
mogelijkeoplossingen .Eenautomatischeadviseurmoet
degebruikerhelpenbijhetduidelijkaangevenvanzijn
doelenenvervolgenseventueleoplossingengenererendie
degebruikerkanaccepterenofverwerpen .Hetgrootste
verwerkingsprobleem isgelegenindebesturingvande
samenwerking tusseneenaantalkennisbronnen diemis­

Nr.L365/34 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.85
Dekrachtigedialoogcomponent vanhetprojectheefttoe­
passingsmogelijkheden buitenhetdatabase-domein .Ele­
mentenervanzijnbruikbaarbijdeontwikkelingvaneen
front-endvoorexpertsystemen ofvoorhetterugzoeken
vaninformatieineenkantooromgeving .
,,Grafiek-enkennisgebaseerde dialoogvoordynamische
systemen"
Proj.Ref.857:A/85
Doelisdeontwikkelingvanverbeterdegebruiker/sys­
teeminterfaces voordynamischegrootschaligeindustriële
besturingssystemen ,doorhetontwerpenvanintelligente ,
opgrafiekenkennisgebaseerde dialoogsystemen .
Erwordendriesamenwerkende kennisverwerkende
expertsystemen gebouwd ■diedeoperatorvaneencon­
trole-enbesturings-(S&C)systeemintelligenteonder­
steuninggevenbijdevaststellingenhetherstelvanfou­
ten,endieovereenintelligentegrafischeinterface
beschikken .
Verderbeoogthetprojectdesamenbouwvanverschil­
lendeKBS-demonstrators voorgebruikin,,hard-tech"
industriëleomgevingenendevaststellingvanvoormeet­
baarmakinginaanmerkingkomendeaspectenenmetho­
den.
Methetprojectzaldeskundigheid wordenontwikkeld
doordebouwvaneenhulpmiddelenpakket voordialoog­
ontwerpen-specificatievoorgebruikbijhetoplossenvan
problemen ,waarvanisvastgestelddatzijbijgebruikers
vanS&C-systemenkunnenvoorkomen .Dezehulpmid­
delenzullendaarnagedurendehetprojectworden
gebruiktengetestmethetoogopdebouwvanvoor­
noemdesystemen.
Gestreefdzalwordennaarvaststellingvanvanbelang
zijndemetriekenvanmethodenvoordebeoordeling
daarvan.
ZieookdebeschrijvingvanProj.Ref.107,311onder3.3
endievanProj.Ref.1015onder3.6.numeriekemanipulatiegebruiktomdezoekruimtete
beperken.
In1987zaleenvoorbeeldtoepassingwordengedemon­
streerddiehetgeïntegreerdlerenvansymbolischeen
numeriekemethodentoont.
ZieookbeschrijvingvanProj.Ref107onder3.3.
Dialoogennatuurlijketaal
,,ACORD:Bouwenondervragingvankennisbasesdiein
natuurlijketaalgesteldetekstengrafiekgebruiken"
Proj.Ref.393:A/84
HetACORD-project behelstdeontwikkeling vaneen
drietalig(Frans,DuitsenEngels)systeemvoordeauto­
matischebouwvaneenkennisbaseuiteeninnatuurlijke
taalgesteldeteksteneenintelligentopzoek-enmanipu­
leersvsteemdatvoordewillekeurigegebruikerisbedoeld.
Dekennisbasezalwordenopgebouwduitdocumenten
waarinzoweltekstalsgrafiekvoorkomen(encyclopedie
oftechnischedocumenten)enzalopPROLOGgebaseerd
zijn.Dedieperepresentatiezaltoegankelijkzijnvanuit
eenaantalcomponenten vandeinterfacevanhetsys­
teem.Detekstanalysewordtgebaseerdoprecenteresul­
tatenophetgebiedvantheoretischelinguistiek(rede-rep­
resentatietheorie enfunctionelegrammatica).
Dekennisrepresentatie zalzijngebaseerdoprecente
resultatenophetgebiedvandeformelesemantiekenop
logischetheorievandatabases .
Terondersteuning vandedialoogzalhetsysteemde
geschiktepresentatievanuitvoer(tekstofgrafiek)selecte­
renendeinformatieidentijicerendierelevantisvoorde
uitvoer.Deinterfacevanhetsysteemzaleensymbiotisch
samenspelvangrafiekennatuurlijketaalbieden.
,,Communicatiestoring indedialoog:Opsporings-en
reparatietechnieken "
Proj.Ref.527:B/84
Doelvanditproject(P527)isdeontwikkeling vaneen
krachtigeentransportabele natuurlijketaaiinterfacevoor
eenrelationeeldatabase-systeem .
Debeginfasevanhetprojectomvatonderzoeknaarmen­
selijkedialogenineengesimuleerde omgevingvandata­
base-ondervraging .Aandehandvaneenanalysevan
dezedialogenzullenwijprobereneenformeelmodelte
ontwikkelenvanhetdialoogproces .Hetformelemodel
zalalsbasisdienenbijdecomputerimplementatie van
eenEngelseenItaliaansenatuurlijketaalfront-endvoor
eendatabasevanrecordsvaneenstudent.Eenbelangrijk
onderdeelvandeimplementatie wordtgevormddoorhet
gebruikvanniet-verbalesystemen(bijvoorbeeldgrafie­
ken,punctuatie ,afbeeldingen)inrollendieanaloogzijn
metdeniet-verbalecomponenten vanmenselijkedial­
ogen.Ontwikkeling entoepassingvankennisgebaseerde syste­
men
,,Systeemvoordebouwvanexpertsystemen "
Proj.Ref.96:A/83
Doelvanditprojectiseensysteemtescheppenwaarmee
personeeldatgeenervaringheeftmetkunstmatigeintelli­
gentieexpertsystemen kanontwikkelenentesten.Eris
eenmodelmeteenringstructuurvastgesteldvoorhet.sj's­
teemomgeleidelijkeontwikkelingenuitbreidingvande
faciliteitenbinnendeafzonderlijke lagenmogelijkte
maken,meteenvolledigedomeinonafhankelijkheid van
debinnensteringen.Hettestsysteemvoorzietineenhulp­
middelenpakket voordebovenstelagen,metmogelijkhe­

31.12.85 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/35
tromyografisch onderzoekenvanneurologischepatiënten
(EMG)assisteert.Opkortetermijnzalexpertondersteu­
ningwordengeïmplementeerd metbetrekkingtottwee
afzonderlijke ,duidelijkegedefinieerde ,belangrijkeaspec­
tenvanhetEMG-vraagstuk ;oplangeretermijnzaleen
grotersysteemwordenontwikkelddatdeartsuitgebrei­
derassistentiezalkunnenverlenen.Heteerstesysteem
zalin1986wordengedemonstreerd terillustratievande
onderlingeverbandentussensignaalacquisitie ,kennisge­
baseerdesystemenenmedischedeskundigheid .
,,Ontwerp,beproevingvaneenKBS-architectuur enhulp­
middelenvoorrealtime-toepassingen ophetgebiedvan
deprocesbesturing "
Proj.Ref.820+865+1096:A/85
DitprojectbehelstKBS-hulpmiddelen voorrealtime-toe­
passingen .Deeerstefaseomvatbestuderingvandestand
vandetechniekophetgebiedvanKBSvoorprocestoep­
assingen.Detweedefasebestaatuithetontwerpende
implementatie vanhetprototypevaneenKBS-hulpmid­
delenpakket .Hetontwikkeldehulpmiddelenpakket zalde
KBS-ontwerpers eenconcretewerkomgeving biedenop
eencomplexgebied.
Hetwerkzalzichopéénaspect,bijvoorbeeldCAD-syste­
rnen,concentreren .Onderzochtzalwordenhoedeken­
nisstructuur vanuitmeerdereniveausbestaandehiërar­
chischeindustriëlerealtime-besturingssystemen kanwor­
dengesegmenteerd ingoedgedefinieerde abstractieni­
veausdiescheidingmogelijkmakentussenbesturings­
(procedurele)kennisenbeschrijvende (declaratie)kennis.
Hetprojectvoorziettevensindedefiniëringvanmeet­
baarmakingstechnieken ,diezullenwordengeëvalueerd
insamenhangmetdebouwvandemonstrators .
3.1.3.Vooruitzichten vooranderewerkzaamheden
Metdelopendeprojectenwordtinvoldoendemate
aandachtbesteedaandebasistechnieken opkennisen­
gineeringsgebied .Detoepassingvankennisgebaseerde
systemen(KBS)inoperationeleomgevingenwordt
steedsbelangrijker .
Naarallewaarschijnlijkheid zalwordenoverwogen
kleineprojectenvoorhetdemonstreren vanKBS-tech­
niekenenhulpmiddelen inindustriëleomgevingenin
dein1986tepublicerenoproepentotvoorstellente
betrekken .Doelvandedemonstratieprojecten iseva­
luatievandemethoden,hulpmiddelen enontwikke­
lingondersteunende omgevingenineenindustriële
omgeving .Definancieringvanontwikkelingen van
specifieketoepassingengebeurtuitsluitendvooreva­
luatiedoeleinden .denvoorlatereuitbreidingen .Eriseenbepaaldgebied,
dediagnosevanelektronischesystemen,gekozen,i.v.m.
detoenemendevraagnaarapparatuurenfabricage
daarvan,endearbeidsintensiviteit vandemomenteel
gebruiktemethoden .
Deimplementatie vandehulpmiddelen opsymbolische
processorenisbegonnen .Hetontwerpenrichtzichvooral
opdetransportabiliteit vandeeventueleprogrammatuur
endeonafhankelijkheid vangebiedsspecifieke karakteris­
tieken.Deeerstedemonstratieprogramma 'shebbenmet
succesinseptember1984gedraaid.
,,Tijdafhankelijkheid ensysteemmodellering bijhetont­
werpenvaneenKBSvoorindustriëleprocestoepassingen "
Proj.Ref256:B/84
Hetprojectomvatonderzoekdatverbandhoudtmethet
ontwerpenvanKBS-endieinnauweinteractiemoeten
staanmetcomplexeprocessen(bijvoorbeeldindustriële
diagnostiek ,fabrieksmonitoring ,procesbesturing ,enz.)
endiedusinstaatmoetenzijntoteensoortredeneren
waarbijtijdafhankelijkheid vanessentieelbelangisener
speciaalbehoefteisaanrepresentatie engebruikvan
kwalitatievemodellenvanfysiekesystemen.
Aandehandvaneendiepgaandestudieopsysteemont­
werpniveau(tussenzuiverespeculatieenprototvpeont­
werp)moetdestandvandetechniekwordenbeoordeeld
enmoetendoeltreffendearchitecturen enkennisrepresen­
tatieparadigma 'swordengedefinieerd .
,,Kennisrepresentatie eninferentietechnieken ophet
gebiedvandeindustriëleprocesbesturing "
Proj.Ref.387:A/84
Doelvanhetprojectisontwerpenenimplementeren van
eenexpertsysteemdatassisteertbijhetonderhoud ,de
foutendiagnose ,deoptimalisatievandegegevensstromen
endeindustriëleprocesbesturing ineenzeercomplexe
omgeving .
Daarommoetvoorditexpert-besturingssysteem rekening
wordengehoudenmetdetijdafhankelijkheid enmoetde
opvangvaninvoergegevens automatischenopintelligente
wijzegebeuren.
Omdecomplexiteitsbarrières indezesystementekunnen
overwinnenkrijgtdemachineleervermogen .
Devooruitgangtenopzichtevanbestaandebesturings­
systemenbestaathierindatdeprocesbesturing betrouw­
baarderwordtgemaaktdoordatdebesluitvorming van
deoperatorwordtgeassisteerdenhetuitvalpercentage
vandebesturingsapparatuur wordtverlaagd.
,,Kennisgebaseerde assistentvoorelektromyografie "
Proj.Ref.599:B/84
Debedoelingvanditprojectiseenkennisgebaseerd sys­
teemteontwikkelendatartseninallefasenvanhetelekO&O-gebied3.2:Geavanceerde signaalverwerking met
inbegripvanmens-machine-interfaces
Dewerkzaamheden vanditdeelvanhetAIP-Deelpro­
gramma,hebbenbetrekkingopdeontwikkelingvan
methodenentechniekenvoorbesturingvancomputer­

Nr.L365/36 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.85
gebaseerdesystemen,ondermeerviageschiktemens/
machine-interfaces .Hetsignaalverwerkende element
moetzeergevarieerdesignalenkunnenopvangen,hier­
uitinformatiehalenendezeinterpreteren ,enaldusde
real-time-besluitvorming ondersteunen .,,Onderzoeknaarrealtime-perspectiefsynthese "
Proj.Ref411:A/84
DitO&O-projectomvatstudiemetbetrekkingtotbeeld­
synthesedieisgebaseerdopeenzeercompact20Giga­
bitssequentieel/randomROMenzeersnelleprocessoren
dieaanheteindevandetachtigerjarenzullenkunnen
voorzieninbeeldsynthesetechnieken inrealtime.Het
belangrijksteonderdeelisbestuderingvandehaalbaar­
heidvan35mmfilmvoordegegevensopslag enhetont­
werpenvandeinterfaceapparatuur enprogrammatuur­
techniekendienodigzijnvoordebouwvaneenvolledig
experimenteelsysteem.Terbepalingvandegewensteont­
werp-kenmerken zaldebeeldsynthese wordengebruiktop
een3D-displaymix vancomputergrafiek enterreinbeel­
denvoorcockpitinstrumenten .
Deeersteresultatenvandestudieszijnvastgesteldvoor
eenaantalverschillendeopname-encoderingsschema 's,
leestechnieken enfilmsubstraten .Hetprojectheeftraak­
vlakkenmetESPRIT-gebied 3.3,,Informatieenkennis­
opslag".3.2.1.Onderwerpen
Onderditgebiedvallendevolgendeonderwerpen :
—beeldverwerking (tweedimensionale endriedimen­
sionalebeelden,diepteenbewegingsanalyse en
beeldsynthese ),
—spraakherkenning en-begrip(inhetbijzonder
doorlopendespraakinvoer ensprekersonafhanke ­
lijkheid),
—multisensoriële signaalverwerking :decombinatie
vaneenaantalafzonderlijkeinvoersignalen totéén
enkeleinterpretatievandeactueletoestandvande
werkomgeving waardesignalenlangsverschil­
lendewegen(beeld,geluid,aanraking,sensoren,
enz.)wordenopgevangen .,,Beeldenbewegingsbegrip "
Proj.Ref.419:B/84
Methetvoorgesteldeonderzoekproject wilmeninzicht
krijgenindebasisbewerkingen bijbeeldenenbeweging,
metspecialeaandachtvoortafereelbegrip enbegripvan
doorlopendschrift.Watbetrefthettafereelbegrip (op
basisvanstereodeelbeelden oftafereelbeelden vanuit
meerderebeschouwingshoeken alsinvoerinhetsysteem)
richthetprojectzichvooralopdeinterfacetussende
,,vroegesignaalbewerkingsstadia ",dierijke,maardub­
belzinnigebeschrijvingen intermenvanlaag-niveauken­
merkenleveren,ende,,kennisgebaseerde "verwerking ,
diebeschrijvingen vande3-D-organisatie vandevisuele
wereldgenereertdieovereenkomen metdeeigenschappen
vandefysiekewereld.
Watdeherkenningvanhetdoorlopendschriftbetreft,
daarvoormoetnogeenlangewegwordenafgelegd.Er
moetnogsteedsfundamentele kenniswordenverkregen
overdemappingtussenlinguïstischmateriaalendedoor
dehandbeschrevenbanen.Hetprojectismeergerichtop
begripvanhetschrijfprocesdanophetherkennenervan.
Verderisonsuitgangspunt voorwathetcognitieve
modelleringsaspect betreftdatdeinterfacingdaarvan
metsignaalverwerkingsstadia grotendeelsgemeenschap­
pelijkisvoorbeeldenenbeweging.3.2.2.Lopendeprojectenenprojecteninbespreking
Beeldverwerking
,,Geavanceerde algoritmenenarchitecturenvoorsignaal­
verwerking"
Proj.Ref.26:A/83
Hoofddoelvanditprojectisdeontwikkelingvaneenreal
time-signaalverwerkingsysteem ,waarvanhetontwerp
compatibiliteit beoogtvandejunctiesvanheteerste
niveau,(bijvoorbeeldkenmerkbepaling ),metdievan
daaropvolgende niveaus,bijvoorbeeldsignaalherkenning
ensignaalbegrip .Inverbandhiermeezalwordengewerkt
opdrieparallelleterreinen ,ni:spraakanalyse ,beeldana­
lyse,ensignaalherkenning en-begrip.
Watdebeeldverwerking betreftbestaatdebenaderinguit
bepalingvaninhetbeeldopgesloteninformatieenhet
manipulerendaarvan.Dezeinformatiekanworden
beschrevenintermenvanstructurenzoalsranden,vor­
men,bewegingsgraden enfijnstructuren ,ofintermenvan
statistischeconstructies .Eerdergeslaagdepogingen
omvatteneenranddetectormeteenopfijnstructuurveran­
deringengebaseerdewerkingeneenopdynamischpro­
grammerenberustendeinterpolatietechniek voordeopti­
malevorm.Deeerstedoeltoepassing isdeontwikkeling
vaneenverzamelinghulpmiddelen ,algoritmenenappa­
ratuur,voorverwerkingopditniveau.Toepassingen op
hetgebiedvanmedischebeeldverwerking enindustriële
inspectiezullenwordengebruiktvoorhettestenvandeze
hulpmiddelen envoorbestuderingvanonderwerpen op
hetgebiedvanarchitectuurenimplementatie .,,Realtime-generering enweergavevan2,5D-schetsen
voorbewegendebeelden
Proj.Ref.532:B/84
Hetprojectomvatdeontwikkelingenimplementatie voor
demonstratiedoeleinden vaneentechnischvolledigont­
wikkeldprototypevaneenbeeldsysteemdatdirecteen

31.12.85Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/37
vormvan2,5D-schetsenkanproduceren .Dezeschetsen,
waarinbeeldintensiteit zalwordengerelateerdaan
afstand,zullenineen1op1pixel-verhouding correspon­
derenmeteentegelijkertijdgegenereerderepresentatie
vandeverlichtingsintensiteit .
Statistischebewerkingvanopeenvolgendeafstandsschat­
tingenmoeteneenduidelijkeverbeteringmogelijkmaken
tenopzichtevandeeenmaatsresolutie .Hetwelslagenvanditprojectisvanbelangvoorderobo­
tica,defabrieksautomatisering enderuimtevaarttechno­
logie.Hetprojectomvatnietalleentheoretischestudies
metbetrekkingtothetreconstrueren vandriedimensio­
nalestructurenenhetbepalenvanbewegingsparameters ,
maarookhetontwerpenenhetbouwenvanhetprototype
vaneengezichtssysteem ,alsmededeimplementatiedaar­
vaninVLSI.
,,Tweedimensionale coherenteoptischedynamischepro­
cessor"
Proj.Ref.1035:B/85
Doelvanhetprojectisdeontwikkelingenimplementatie
vaneenoptischecorrelatorvoorpatroonherkenning aan
dehandvandemeestrecentetechnologische ontwikkelin­
gen.Deuitvoerbaarheid vanparallelleoptischesignaal­
verwerkingwordtaangetoonddoorgebruikvaneenspa­
tielelichtmodulator (elektrischen/ofoptisch),eenvaste
stoflaserenophetFourWaveMixing(FWM)-procédé
gebaseerdeniet-lineairecomponenten ,waardoorreal­
time-modificatie vandecorrelatiefunctie mogelijkwordt.
Verbeteringvandespatiëlelichtmodulator endeFWM­
componenten technologieblijktgepaardtegaanmet
prestatieverbetering vandeprocessor,metalsuiteindelijk
resultaateenresolutievan1200x1200pixelsbijnor­
malebeeldfrequentie .,,Geïntegreerdeoptischetechnologieënvoorrealtime­
breedbandoptischesignaalverwerking "
Proj.Ref866:B/85
Ditprojectomvatdeontwikkelingvaneengeïntegreerd
akoestisch-optisch systeemdatbestaatuiteenaantal
optischeelementen ,eenstralingsbron engeschiktedetec­
torenvooreen-dimensionale verwerkinginhet
0.1-10GHz-bereik .Toepassingen voorzo'nsysteem
variërenvansupersnelleLAN-aansluitingen tot(1D)-
correlatieinradarsignaalverwerkende systemen(dynamic
clusterrejection).Hetsysteemmoetsterkencompact
zijn.
,,Externeinterfacevoorverwerkingvan3-D-holografische
beeldenvooranalyseenbesturing"
Proj.Ref898:B/85
Ditprojectbeoogtdeontwikkelingvaneenexterninter­
face-systeemdatdeverbindingvormttussenfysiekgege­
nereerde3-D-beeldenendedaaropuitgevoerdeinspectie
enanalyseprocedures .Aangezienditeenveelomvattend
enflexibelsysteemmoetzijn,wordthetinditproject
gebruiktvoorholografische interferogrammen enrönt­
genradiogrammen ,metanderewoordenvoortoepassin­
genopgebiedenalsreal-time-testen eninspecteren ,en
3-D-metingen .
Omdezetaaktekunnenverrichtenmoetenoptischeen
elektronische techniekenzodanigwordengecombineerd
datuitdevele3-D-beeldendieinformatiekanworden
gehaalddievanbelangis.
Verderheefthetprojecttotdoeldeholograjischeinterfe­
rometrieenderöntgenradioscopie vooron-line-testen tij­
denshetproduktieproces teautomatiseren .
,,Diepteenbewegingsanalyse "
Proj.Ref.940:A/85
Doelstellingvanhetprojectishetoplossenvaneen
mathematisch entheoretischprobleemdattengrondslag
ligtaandiepte-enbewegingsanalyse ophetniveauvan
apparatuurimplementatie .Erzullenprototypesvaneen
gezichtsysteem wordengeconstrueerd diebewegende
voertuigenofdearmenvaneenindustriëlerobotbijhet
ontwijkenvanobstakelsenhetmanipuleren vande
armenkunnenleiden.Spraakherkenning enbegrip
,,Geavanceerde algoritmenenarchitecturenvoorsignaal­
verwerking"
Proj.Ref.26:A/83
Watdespraakbetreftisdedoelstellingdebestaande
spraakherkenningstechnieken uittebreiden.Ditzalwor­
dengedaandoorcombinatievanelkaaraanvullende
benaderingen vanautomatische classificatietechnieken ,
HiddenMarkov-modellen enkenmerkbepaling .Het
resulterendesysteemzalwordengetestmeteenwoorden­
schatvanongeveer1000woorden,eenbeperktesyntaxis
endoorlopendespraak.Dedaaropvolgende werkzaamhe­
denzullenbestaanuitverbeteringvanhetsysteemende
samenstellende technieken ,alsmedeuitrealiseringvan
interfacestussenditsysteemenhogereherkennings-en
begripniveaus .In1984iseenfront-endvoortweeklank­
herkenninggedemonstreerd .
Multisensoriële signaalverwerking
Totnutoezijnergeenprojectenopditgebied.
3.2.3.Vooruitzichten vooranderewerkzaamheden
Metdelopendeprojectenwordtinredelijkemate
aandachtbesteedaansystemenvoorkenmerkbepaling .

Nr.L365/38 31.2.85 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen
denaandehandwaarvanvooréénervankanworden
gekozen,zodatkanwordenbegonnenmethetontwerpen
vaneensysteemdatdegekozenbenaderingbelichaamt .Decomplexereproblematiekvanmultisensoriële syste­
menmoetindetoekomsteenhogereprioriteitkrijgen.
Waarschijnlijk zalopnamevaneengrootprojectopdit
gebiedindeoproep(en)totvoorstellenvan1986wor­
denoverwogen .
O&O-gebied3.3:Informatieenkennisopslag
Alseisvoordoeltreffende kennisgebaseerde systemen
geldtdatdetoegangtotinformatieenkenniseenmini­
mumaantijdinbeslagneemtendatbijdegegevens­
opslagdegeheugenruimte opdemeestefficiëntewijze
wordtbenut.,,GeavanceerdKB-beheersysteem "
Proj.Ref.530:A/84
Doelvanhetprojectisonderzoeknaarenontwikkeling
vaneenKBMS-prototype .Ditmoetwordenbereiktdoor
integratievandatabasetechnologie meteenoplogische
programmeertechnologie gebaseerdeinferentiecompo­
nent.Verschillendeintegratiemechanismen enstrategieën
voorkennispartitionering wordenbeoordeeldnaarpresta­
tiesenherbruikbaarheid vanbestaandedatabases .De
mogelijkheden omgedistribueerde DBMStegebruiken
en/ofgedistribueerde architectuurtedefiniërenopinfe­
rentiecomponentniveau zullennaderwordenbekekenen
erzaleenstructuurwordengekozenvoorprototypes .De
mogelijkheidomdatabase-technologie tegebruikenvoor
opslagvandeductiekennis ,alsmogelijkeoplossingvoor
zeergroteKBS,zaleveneenswordenonderzocht .Erzul­
lenhulpmiddelen wordenontwikkeld(speciaalvoorde
verschillendegebruikersinterfaces )voorhetbouwenen
gebruikenvankennisgebaseerde systemen.3.3.1.Onderwerpen
Deonderwerpenvanditgebiedzijn:
—definiëringenimplementatie vannieuwebouwme­
chanismenvoordata/kennisbases .Dezezijnnodig
voorhetverkrijgenvanaanvaardbare ruimte-tijd­
compromissen voordegeavanceerde kennisgeba­
seerdesystemen:
—nieuwedata/kennisbasetoegangen ;
—nieuweapparatuurcomponenten .,,Volgendegeneratiegeïntegreerddatabase/kennis­
base-beheersysteem "
Proj.Ref.1005:
Proj.Ref.1117:A/85
Proj.Ref.1133:
Dituitmeerdereprojectensamengestelde projectbeoogt
ontwerpenimplementatie vaneensimulatorvooreen
geavanceerdDB/KBMSaandehandvanbestudering
vanderesultatenvaneerdereESPRlT-projecten en
nieuweontwikkelingen daarbuiten .Hetsysteemomvat
ooktoegangvanniet-geïntegreerde enheterogenedata­
enkennisbases ,alsmedeverschillende vormenvanken­
nisrepresentatie enprogrammering .Hetsysteemmoet
ookbeschikkenovereengebruikersvriendelijke interactie.
Erzullentoepassingsgebieden wordenbestudeerden
geselecteerdvoorsimulatie.Verderekenmerkenvanhet
projectzijn:bestuderingvanparallellearchitectuurvoor
opslagenverwerkingenhetontwerpvangeschikteinfe­
rentiemachines .3.3.2.Lopendeprojectenenprojecteninbespreking
Definitieenimplementatie vannieuwebouwmechanismen
voordata/kennisbases
..Geavanceerdedata-enkennisbeheersystemen "
Proj.Ref.311:A/84
Hetprojectbeoogtdefinitievaneengeavanceerdsysteem
waarmeeintelligentenefficiëntbeheermogelijkisvan
grotehoeveelhedendaarinopgeslageninformatie .Aan­
dachtzalwordenbesteedaandevolgendeonderwerpen :
1.organisatievaninformatie-enkennisopslagvoorhet
deducerenenterugzoekenvanfeitenineenspecifiek
domeinaandehandvaneventueelonvolledigeen
onnauwkeurige kennisoverhetdomein(ende
daaropbetrekkinghebbendemetakennis);
2.definitievanoptimalisatietechnieken opdomeinonaf ­
hankelijkendomeinafhankelijk niveauvooreffi­
ciëntetoegang:Dedrieafzonderlijkeprojectenzijn:
Proj.Ref.1005:B/85,,Volgendegeneratiedatabase­
beheersysteem -MUST",datdevoorbereidingomvatvan
deontwikkelingvandevolgendegeneratieDBMS.
3.eennatuurlijketaal-interpreter .
Hetprojectbesteedteveneensaandachtaanonderwerpen
inverbandmetlogischeprogrammering ,ditomdetwee
benaderingen tevergelijken ,eneventueelcriteriatevinProj.Ref.1133:B/85,,Geavanceerdmodelvoorde
integratievanDBMSenKBMS",waarmeedehaalbaar­
heidwordtonderzochtvanintegratievanDBMSen
KBMS.

31.12.85Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/39
Proj.Ref.1117:B/85,,Kennisgebaseerd gebruikers­
vriendelijksysteemvoorhetgebruikvaninformatieban­
kendatgerichtisopeenKBSterondersteuningvande
toegangtotenhetgebruikvaninformatieuiteeninfor­
matiebank .vangebruikersvriendelijke interfacesvoorbestaandeen
nieuwedatabasesenkennisbases .Deschema'svan
bestaandedatabaseszullenwordenbeschrevendoormid­
delvansemantischedatamodellen .
Dewerkzaamheden vanheteerstejaaromvatten:
—ontwerpvaneenstandaardinterface voorheterogene ,
gedistribueerde databasesopbasisvaneenconcep­
tueeldatamodel;
—ontwikkelingvaneenmethodiekvoorinteractietus­
sengebruikerensysteemopbasisvanlogischeonaf­
hankelijkheid ;
—ontwerpvaneengeavanceerdetoepassingsomgeving
vooreindgebruikers dieeenofandererealiteitwillen
.modelleren ,welkebestaandedataenkennisbehan­
deltenoplossingenvoorstandaard-ofonverwachte
problemencreëert.Nieuwedata/kennistoegangen
„Eenlogischgerichtebenaderingvankennis-endataba­
sesterondersteuningvandeinteractiemetdenatuurlijke
gebruiker"
Proj.Ref107:A/83
Bijeenlogischgerichtebenaderingvankennisendataba­
sesterondersteuning vandeinteractiemetdenatuurlijke
gebruiker(LOKI)gaathetomtoepassingvaneenaantal
nieuwemanierenvanlogischprogrammeren opsysteem­
programmatuur enbijkennisgebaseerde toepassingen .
Voordesysteemprogrammatuur wordtvollediguitgegaan
vaneennieuweProlog-versie .Metspecialehulpmiddelen
ineenaantalProlog-varianten wordtopbronniveautoe­
gangverkregentotdatabases .Dezehulpmiddelen vor­
mendeimplementatietaal vooreenhoogniveaukennis­
representatieformalisme .Erzaleenconceptuelemodel­
leertaal(CML)wordenontwikkeldvooralgemenetoe­
passingopdewerkelijkewerelddiegebaseerdzalzijnop
inpredikaatcalculus definieerbareframes.
DeCMLzalondermeerwordengebruiktvooropslagvan
projectbeheerskennis dienodigisvooréénoftweetoepas­
singssystemen meteenDuitseeneenEngelsefront-end .
VerderwordtCMLtoegepastbijdeontwikkelingvaneen
expertsysteemdatvoorvliegtuigontwerp benodigdeken­
nismodelleert .HetsysteemheetADROITenheteerste
prototype,datuitsluitendbetrekkingheeftophetontwer­
penvanvleugels,isreedsvoltooid.
,,Intelligentehulpvoorinformatiesysteemgebruikers "
Proj.Ref.280:B/84
Hetvoorgesteldeprojectbehelstonderzoeknaarmanie­
renomgebruikersvaninformatiesystemen telerende
functiesvandieinformatiesystemen optimaaltebenut­
ten.Eenenanderzalindepraktijkzijnbeslagkrijgenin
devormvanhetprototypevaneenHELP-systeem ,dat
richtlijnen ,instructiesenuitlegmoetverschaffen ,wan­
neerdegebruikervraagtomfaciliteitenvaneeninforma­
tiesysteem .DoelstellingiseenverzamelingUNlX-func­
tieprogramma 'senopbasishiervanisin1985een
demonstratie vaneengestructureerd hulpsysteemgege­
ven.,,Hoge-dichtheidmassageheugens voorkennis-eninfor­
matieopslag"
Proj.Ref957:A/85
Hetprojectomvatdeontwikkeling vantechniekendie
verbandhoudenmetopslagtechnologie ,waarbijhetgaat
omperpendiculaire registratieopdisketteenstijveschij­
ven,enmagnetisch-optische registratie .Naastdeontwik­
kelingvanbasiscomponenten terondersteuning vandeze
technologieënzalaandachtwordenbesteedaanhetdefi­
niërenvandemachinetaal ,,,lokaleintelligentie"-ken­
merkenvandegeheugenmachine eneisenvoordesyste­
mendiedezemachinesgebruiken .
Doelstellingen vanhetprojectzijnhetrealiserenindrie
jaarvanprototypesvoorperpendiculaire magnetische
registratieopdisketteenhardeschijvenmetdichtheden
vanongeveer100000fciendepresentatievaneenther­
momagnetische schijveneenheid metminstens15000fci
eneentoegangstijdvan150ms.
3.3.3.Vooruitzichten vooranderewerkzaamheden
Metdelopendeprojectenisinvoldoendemateaan­
dachtbesteedaanditdeelgebied .
Waarschijnlijk zalditgebiednietmeervooropnamein
deoproeptotvoorstellenvan1986inaanmerkingwor­
dengenomen .
O&O-gebied3.4:Computerarchitecturen
O&Oopditgebiedheeftbetrekkingopmogelijke
nieuwevormenvancomputerarchitectuur .
,,Kennisgebaseerde gebruikersvriendelijke interfacesvoor
hetgebruikvaninformatiebanken "
Proj.Ref.641:B/84
Hetprojectomvatdedefinitieenontwikkelingvaneen
kennisgebaseerd systeemmethetoogophetverkrijgen3.4.1.Onderwerpen
Deonderwerpenvanditdeelgebiedzijn:

31.12.85 Nr.L365/40 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen
—ontwikkeling vannieuwecommunicatiemechanis ­
men.Hierdoorwordendemachinekoppelingsmo ­
gelijkhedenvergroot,hetgeeneensteunisvoorde
bestaandearchitecturen ;
—ontwikkeling vanniet-von-Neumann-machinear ­
chitecturen ;
—ontwikkelingvanarchitecturenvoordeintegratie
vannumeriekeensymbolischeverwerking ;
—geavanceerde machinearchitecturen voorsterk
parallelleverwerking .
Bijhetonderwerpgeavanceerde machinearchitecturen
moetaandachtwordenbesteedaandemachinepresta­
ties,debetrouwbaarheid enbeschikbaarheid daarvan
(apparatuurenprogrammatuuraspecten )endeontwik­
kelingvangeschikteontwikkelingondersteunende
omgevingen .Hiermeezalvooruitgangwordenbevor­
derdophetgebiedvandebasistechnologie (apparatuur
enprogrammatuur ),doordatineenvroegstadiumde
werkzaamheden ophetgebiedvanmicro-elektronika
enprogrammatuur aanwijzingen zullenverschaffen
overdeeisentenaanzienvangeavanceerdecomponen­
ten,terwijlookvruchtbaretoepassingsgebieden voor
dezetechnologieën zullenwordenverkregen,bijvoor­
beeldarchitecturenvooroptischeverwerking .
Vooruitgangophetgebiedvanhetcomputersysteem­
ontwerpeniseenfundamenteel vereistevoorhetmet
succesrealiserenvandeveledoelstellingen ophet
gebiedvandeinformatietechnologie .
3.4.2.Lopendeprojectenenprojecteninbespreking
Ontwikkeling vannieuwecommunicatiemechanismen
,,Dekoppelingsmachine :eenbetrouwbareopengedistri­
bueerdesysteemarchitectuur "
Proj.Ref.818:B/85
Ditprojectisgewijdaandebasisproblematiek vaneen
OSI-LAN-architectuur waarvoorfoutentolerantie alspri­
maireeisgeldt.
,.Geïntegreerde omgevingvoorbetrouwbaresystemen"
Proj.Ref.874:B/85
Ditjaarzalwordengebruiktvoordenauwkeurigespecifi­
catievandeafzonderlijke delenvanhettotalesysteem­
ontwerp(architectuur ,gastheerprogrammatuur ,koppelin­
gen)metfunctiesvoorbetrouwbaarheid enfoutentoleran­
tie.
Ontwikkeling vanniet-von-Neumann-machinearchitec ­
turen
,,Parallellearchitecturen entalenvoorA1P—eenVLSI­
gerichtebenadering"
Proj.Ref.415+313:A/84
Ditprojectomvatonderzoeknaarverschillendevan
bovengenoemde niet-von-Neumann-architecturen enimplementatiedaarvaninmeercommercieelgerichtesys­
temen.Voornaamstedoelstellingisaanzienlijkevermin­
deringvandeuitvoeringstijd bijAl-toepassingen .Paral­
lellismezalwordenverkregendoormiddelvaneengroot
aantalidentieke,inVLSIgeïmplementeerde verwer­
kingselementen .Ideaalzouzijn,alseenparallelmachine
alledriedeprogrammeerstijlen (objectgericht,functioneel
enlogisch)zoukunnenondersteunen ,waardoorhet
parallellismevolledigzoukunnenwordenbenut,maarde
beginselenvoorzo'nmachinezijnnognietvolledigduide­
lijkgeworden.Dedriestijlenzullenwordenonderzocht
doormiddelvanstudiesovermachinesvooriederepro­
grammeerstijl afzonderlijkenviagemeenschappelijke
werkgroepenwaarinverschillendegebiedenvanalgemeen
belangzullenwordenbestudeerd .Alledeelprojectenzijn
gebaseerdopberichtenverkeer tussenidentiekeeenheden,
hierPCM'sgenoemd,diebestaanuitcommunicatieappa ­
ratuur,verwerkingsapparatuur eneenlokaalgeheugen.
Naastdedeelprojecten enwerkgroepenzaleenstudie­
groepvoortoepassingenwordeningesteldvoorhetselec­
terenvantoepassingenwaarbijdeverschillendestijlen
kunnenwordengeëvalueerdendegeschiktheidervan
voordeverschillendetoepassingsgebieden kanworden
bepaald.
,,Parallelleassociatieveontwikkelingsmachine alsvoer­
tuigvoorAI"
Proj.Ref.967+1106:A/85
Voortijdkritischetoepassingenzoals,,realtime"-spraak
en-beeldbegripzijngeschiktecomputersystemen met
hoogprestatievermogen nodig.
Ditprojectmoetindezeeisvoorziendoordebouwvan
eengemeenschappelijke ontwikkelingsmachine (PAD­
MAYATI).Devoorgesteldemachinearchitectuur moet
gebaseerdzijnopeenarrayvancomputational nodes,elk
meteenmicroprocessor methoogvermogen ,eengeheu­
genencommunicatie-interfaces .Deprogrammeeromge ­
vingzalgebaseerdzijnopstandaardPrologenLispmet
uitbreidingenterondersteuning vanparallelleuitvoering .
Deapparatuurarchitectuur enhetprogrammatuursys ­
teemdiewordenverkregenzullenwordenuitgetestopde
voltooidemachinedoorimplementatie vanexperimentele
verwerkingsintensieve takenophetgebiedvannatuurlijke
taalverwerking ,spraak-enbeeldbegrip .
Ontwikkeling vanarchitecturen voorintegratievan
numeriekeensymbolischeverwerking
Momenteelisergeenprojectvoorditonderwerp .
Geavanceerde machinearchitecturen voorsterkeparal­
lelleverwerking
,,Berichtenverkeer —architecturen enbeschrijvingssyste ­
men"
Proj.Ref.440:B/84
Hetprojectomvatdebouwvanhulpmiddelen opdrie
niveausvoordeontwikkelingvanexpertsystemen :

31.12.85 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/41
grootschalige modelleringensimulatie.Eind1987zal
eenprototypewordengebouwdeneind1988zalde
machinegereedzijn.
3.4.3.Vooruitzichten vooranderewerkzaamheden
Metdelopendeprojectenisvoldoendeaandacht
besteedaanalleonderwerpenvanditgebied,behalve
aandeintegratievansymbolischeennumeriekever­
werking.
Waarschijnlijk zalwordenoverwogeneengrootproject
opditgebiedoptenemenindeoproeptotvoorstellen
van1986.—berichtenverkeer-talen :
—beschrijvingstalen voorkennisrepresentatie ;
—redeneringenstrategieprogrammering .
Erzullentechniekenwordenontwikkeldvoordeimple­
mentatievanberichtenverkeer-talen metgebruikmaking
vannieuwesterkparallellearchitecturen .
Detechniekenzullenbetrekkinghebbenopaspectenvan
run-timesupport,zoalsallocatie,migratie,garbage-col­
lectionenpersistentievanactor-systemen .Erzaleen
beschrijvingssysteem wordenontwikkeldterondersteu­
ningvandebasismechanismen vandekennisrepresenta­
tie:conceptuelehiërarchieën ,doorwerking ,toekenning
vanattributen .Voorhetuitvoerenvanredeneringenover
hetbeschrijvingssysteem ,hetgeendevoorkeurverdient
boveneenvastestrategie,zultenprimitievenenconstruc­
tieswordenontwikkelddieprogrammering mogelijkzul­
lenmakenvanopspecifieketoepassingentoegesneden
deductiestrategieën .Destrategie-uitvoering gebeurt
parallelmeteengrootaantalactor-systemen dieelkeen
kleingedeeltevandekennisbasisbestrijken .Aanhet
eindevanhetprojectzalmenbeschikkenover:
1)eendegelijkeimplementatie vanhetberichtenver­
keersysteem ;
2)techniekenvoordeexploitatievangespecialiseerde
parallelleapparatuurvooreenefficiënteimplementa­
tievanactor-systemen ;
3)eenpakketkennisrepresentatieprimitieven ,en
4)eenbeschrijvingssysteem endaarmeesamenhan­
gendeinteractiehulpmiddelen ;mettoepassingen in
deKBS-enMMI-sfeer.O&O-gebied3.5:Ontwerpensysteemaspecten
3.5.1.Onderwerpen
Dedefinitievanlevenscyclusmodellen voorgeavan­
ceerdeinformatieverwerkende systemenzaleendoorlo­
pendeactiviteitzijnwaarbijmenzalmoeteninspelen
opdevooruitgangdieopverschillendedeelgebieden
vanditprogrammawordtgeboekt.Hetisbelangrijkdat
ditonderwerpvolledigwordtingepastindeaanver­
wanteactiviteitenvanhetProgrammaProgrammatuur­
technologie ,zodatmeneenpraktischestrategiekan
opstellenvoorhetdoorvoerenvannieuwe,opAIP­
techniekengebaseerdeontwikkelingsmethoden inont­
wikkelingondersteunende omgevingenenvoorhetrea­
liserenvanontwikkelingondersteunende omgevingen
voordeproduktievangeavanceerde informatieverwer ­
kendesystemen .
,,OntwikkelingentoepassingvaneenLow-Costhoog
niveaumultiprocessor-machine "
Proj.Ref1085:A/85
Doelvanditprojectisdeontwikkelingvanhetprototype
vaneenflexibelemultiprocessor-computer methoogpres­
tatievermogen .Dezemoeteensnelheidhebbenvan500
miljoendrijvendekommaberekeningen persecondedoor
middelvandesimultanewerkingvaneengrootaantal
speciaalontwikkeldeVLSIdrijvendekommaprocessoren .
Demachinezalwordengeïmplementeerd alseennor­
malearray,,supernodes",waarvaniederenodesteedsuit
20processorenbestaat.Dankzijeenconfigureerbare
koppelingsstrategie iniederenode,waarvoorhetschakel­
netwerkinhetkadervanditprojectzalwordenontwik­
keld,moeteenflexibelearchitectuurwordenverkregen
diegeschiktisvooreenbreedscalavanwetenschappelijke
entechnischeproblemen .
Voorgesteldwordttedemonstrerendatdeconfigureer­
barearchitectuurnietalleenkanwordengebruiktvoor
éénwerkstationdatalsenigegebruikermetéénenkele
supernodewerkt,maarookalsbasisvooreengrote
krachtigearrayvansupernodes ,diekanwordenverkre­
gendoormontagevantoepassingsprogrammatuur varië­
rendvanCADvoorVLSIensignaalverwerking tot3.5.2.Lopendeprojectenenprojectenmbespreking
,,Ontwerpvantechniekenenhulpmiddelen vooranalyse
enontwerpvankennisgebaseerde systemen"
Proj.Ref.12/304:A/83
Hetgaathieromeenproefprojectvooronderzoeknaar
desoortenhulpmiddelen enontwerptechnieken dienodig
zijnvoorhetanalyseren ,ontwerpen ,implementeren en
testenvankennisgebaseerde systemen.Doelwaste
komentotspecificatievantechniekendiekunnenworden
gebruiktbijdebouwvanexpertsystemen .Vooralophet
gebiedvandeanalysevanhetkennisacquisitieproces is
goedwerkgedaanenveelkennisverkregen .Hetproject­
voorstelRef1098isopderesultatenvanditproject
gebaseerd .
,,MethodiekvoordeontwikkelingvanKBS"
Proj.Ref1098:A/85
Hetvoornaamstedoelvanditprojectistehelpendetech­
nologievandekennisgebaseerde systemencommercieel

Nr.L365/42 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.85
bruikbaartemakendoormethodiekenaantegevenvoor
hetontwikkelingsproces .Mendenktdatdeontwikkeling
vankennisgebaseerde systemenkanwordenbehandeld
alseenbijzonderevormvanprogrammatuurtechnologie
endatbijdeontwikkelingvankennisgebaseerde syste­
mendezelfdeeisenmoetengeldenalsbijanderesoorten
programmatuur .HetkomteropneerdatKBSineen
bestuurbaarprocesmoetwordengeproduceerd volgens
specificatiesenaanvaardbare normen.3.6.2.Lopendeprojectenenprojecteninbespreking
,,EenCasestudyvoorsatellietgegevens (ARTS-IP)"
Proj.Ref.867:/85
Ditprojectomvatrealtime-beeldverwerking ,waarbijals
testpakketbijobservatiemetdeSyntheticAperture
Radar(SAR)verkregenbeeldenwordengebruikt.
,,IntegratievanAI,spraakin-/uitvoerennatuurlijke
taaldialoog—toepassingopadviesverstrekkende dien­
sten(PALABRE)"
3.5.3.Vooruitzichten vooranderewerkzaamheden
Momenteelwordenhetenigelopendeprojectopdit
gebiedendewerkzaamheden inhetkadervanhet
Deelprogramma Programmatuurtechnologie alsvol­
doendebeschouwd .Hetisnietwaarschijnlijk datdit
gebiedvooropnameindeoproeptotvoorstellenvan
1986inaanmerkingzalkomen.Proj.Ref.1015:/85
Doelvanhetprojectishetontwerpenenimplementeren
vaneenvragenbeantwoordend systeem,voorgemakke­
lijketoegangtotenwijzigingvaneeninformatiebank ,
alsmedevansystemenvoorintegratievannatuurlijke
taaltechnieken ,spraakherkenning ,dialoogmodellering en
kennisgebaseerde technieken .
,,Voorontwerpvoordeinstallatievankennisgebaseerde
systemenaanboordvanschepen"
Proj.Ref.1074:/85
Ditprojectomvatdeopstellingvanconceptenvoor
gebruikvangeavanceerdeKBSopschepen.Erzullensys­
temenwordenontwikkeldwaarmeeeeneconomisch ver­
antwoordebemanningvanschepenmogelijkwordt,zodat
descheepvaartondernationalevlag(vandeLid-Staten)
instandwordtgehouden ,enereeneindwordtgemaakt
aanhetvarenondergoedkopevlag,terwijlveiligheids-en
prestatienormen gehandhaafd blijven.
3.6.3.Vooruitzichten vooranderewerkzaamheden
Dedriefocusseringsprojecten bevindenzichmomen­
teelindedefinitiefase .Devoortzettingvandesteun
aandezeprojectenzalindeherfstvan1986worden
bezien.O&O-gebied3.6:Focusseringsprojecten
3.6.1.Onderwerpen
Geziendeuiteenlopende aardvandetochmetelkaar
verbandhoudendeonderwerpen dietothetgebiedvan
degeavanceerde informatieverwerking behorenishet
noodzakelijkdatheteigenlijkeO&O-Programma de
steunkrijgtvaneenmechanismevoorhetintegreren
vanresultatenvandeverschillendeprojecten .
Voordetotstandkoming vantoekomstigeinformatie­
technologische systemeniseengeslaagdeintegratievan
deonderzoekresultaten uitdebasistechnologiepro ­
gramma'seennoodzakelijke voorwaardeendaarom
zullendefocusseringsprojecten inhetkadervanhet
AIP-Programma steedsbelangrijkerwordennaarmate
deuitvoeringvanditprogrammavordert.
DEELPROGRAMMA 4:
KANTOORSYSTEMEN
4.0.Inleiding
Informatieiseenbelangrijkinstrumentindeconcur­
rentiestrijd .Ditideewordtthansalgemeenaanvaard .
Kantoorsystemen vormenhetmiddelbijuitstekwaar­
meeinformatiekanwordengehanteerdteneindete
navigerentemiddenvandeveleeningrijpendeveran­
deringendiezichhedentendagevoltrekkenbijhetbedrijfsleven ,detechnologie ,dehandelendeover­
heid.
Hoeweldepotentiëlebijdragevandeinformatietech­
nologietoteenhogeredoelmatigheid zichgemakkelijk
laatinzien,ishetverschaffenvanoplossingenvoorde
informatieproblemen eengeheelanderezaak.Depro­
blemenzijnnietduidelijkomlijndenhetgebeurtvaak

31.12.85Pubhkatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/43
datdemethodesomtoteenoplossingtegerakeneerder
artistiekdanwetenschappelijk aandoen.Degebruikers
vandeinformatiehebbenvaakweinigofgeenweet
vandetechnologische grondslagenendevereistetech­
nischeprocessendieaandeinformatieverwerking ten
grondslagliggen.
Demeestegebruikersverlangenoplossingeninplaats
vanprodukten .Dezeoplossingenmoetenredelijkvol­
ledigzijn,hetgeenbetekentdatersystemenmoeten
wordengeleverd,nietalleenmetbetrekkingtotdetech­
nischecomponenten enhuilonderlingesamenhang
(zowelapparatuuralsprogrammatuur ),maarookmet
betrekkingtotdefunctiesvandezecomponenten als
hulpmiddelbijdedagelijksewerkzaamheden ,planning
enbeleidsvorming vanorganisaties .
Deontwikkeling vankantoorsystemen behelstonder
meer:
—totstandbrenging vangeïntegreerde informatiesys­
teemarchitecturen enscenario'svoordeimplemen­
tatiedaarvan,waarmeeopsnelle,economische en
betrouwbare wijzekanwordeningespeeldopde
veranderende behoeftenvandemeestuiteenlo­
pendeparticuliereenopenbarebedrijven ;
—inzichtinenondersteuning vandeniet-determinis­
tischetakenvandemeestuiteenlopende kantoor­
werkersennietslechtseentechnologische moder­
niseringvantraditioneleenbeperktekantoorfunc­
ties;
—belangrijkeverbeteringen vanmens-systeem inter­
faceswaarmeealleverschillende kantoorwerkers
eenrealistischendoeltreffend gebruikkunnen
makenvankantoorsystemen ;
—ontwikkeling vanoplossinggeoriënteerde benade­
ringenvankantoorproblemen .Hetleverenvan
enkelelosseproduktenenvanslechtseenpaar
diensten,envandegebruikerverwachtendatdeze
detotaleoplossingdanwelzelfzalcreëren,kan
geenstandhouden.
DebelangrijkstekansenheeftEuropaophetgebied
vandeontwikkeling vansysteemoplossingen .Inver­
bandmetdeEuropesebehoeftenmoetendezeoplos­
singenaanpasbaarheid ,flexibiliteitenintrinsieke
onderlingecombinatiemogelijkheden biedenopeen
wijzediebuitenEuropaeensterketroefzalvormen.
Ditkanalleenhetgevalzijnalsuitdewijzewaaropde
technologiewordttoegepast,eenbeterekennisvande
behoeftenvandegebruikerblijktdandiewaarover
onzebelangrijksteconcurrentenbeschikken .
Hetonderzoekophetgebiedvandekantoorsystemen
kanalsvolgtwordengekarakteriseerd :opbasisvan
fundamentele enmethodologische ontwikkelingen op
hetgebiedvandeVLSI,programmatuurtechnologie en
kennisrepresentatie ,alsmedeopeenaantalandere
gebieden,moetengeïntegreerde entoepasbaresysteem­
oplossingenwordenontwikkeld ,waarbijrekening
wordtgehoudenmetgebruikersbehoeften enmette
verwachtenveranderingen optechnisch,sociaaleneco­
nomischterrein.
HetKantoorsysteemprogramma levertdesleutelele­
mentenenconceptenopdiebepalendzijnvoordeont­wikkelingvanconventionele gegevensverwerking tot
geïntegreerde informatieverwerking bijdeoverheids­
dienstenenindustriëleendienstverlenende bedrijven
waardoordetoekomstigewerkomgeving zalworden
gekarakteriseerd .Voordatdoelzijnsysteemarchitec­
turen,functionelemodulesencommunicatienetwerken
metgestandaardiseerde interfacesnoodzakelijk .
Bijdeontwikkelingvandezesystemen,dievanessen­
tieelbelangzijnvoordeoverlevingskansen vanonze
industriëlebedrijven,dienen,ineenvroegtijdigsta­
diumvandeplanning,demenselijkeenmaatschappe­
lijkefactoreninoverwegingtewordengenomen.
Alleenopdezewijzekunnenwijerzekervanzijndat
desystemenlaterdoordegebruikerswordenaanvaard
endataandeeconomischeverwachtingen wordtvol­
daan.
Passendindebovengenoemde geïntegreerdeaanpakis
hetdeelprogramma opgesplitstinvijfonderzoekgebie­
denmetdevolgendedoelstellingen :
Kantoorsysteemwetenschap enmenselijkefactoren
(4.1)
a)Analysevandehuidigeenteverwachtenkantoor­
werkzaamheden envaststellingvandewijze
waaropdeinformatietechnologie kanwordentoe­
gepastterverbeteringvandedoelmatigheid van
hetwerkenorganisatieinhetkantoorenvande
geheleonderneming .Naastdeautomatisering van
verschillendefunctiesendetoepassingvanopken­
nisgebaseerdemethodes ,komtditneeropeen
betereondersteuning inhetbijzóndervoorkan­
toorpersoneel ,kaderendirectiesbijdeuitvoering
vanhunbeslisfuncties .
b)Verbeteringvanhetinzichtindemenselijkefacto­
reninhetkantoorenbewerkstelling vaneenhoog
rendementvandegebruikersbijhetwerkenmetde
systemen,terwijltegelijkertijdoptimalewerkom­
standigheden wordengebodenenoporganisato­
rischenindividueelvlakaanvaarding wordt
bewerkstelligd .
Geavanceerde werkstations enmens-machine interfa­
ces(4.2)
Totstandbrenging vanbelangrijkenieuwetechnieken
voordemens-machine interface,voorrandapparatuur ,
voorhetweergevenvandocumentenenvoordemani­
pulatievaninformatie,dievanbelangzijnvoordeont­
wikkelingvangeavanceerde werkstationsvoorgebruik
ingeavanceerde kantoorsystemen .
Communicatiesystemen (4.3)
Ontwikkeling vandebasistechnologieën dievereistzijn
voordegeavanceerde kantoorcommunicatiesystemen
voorkantorenmetinbegripvandetechnischegrond­
slagenvoordearchitectuurvancommunicatiesyste ­
men,optischetechniekenalseenbijzonderveelbelo­
vendetechnologie ,hetbeheervandevianetwerken
verbondensysteemelementen ensysteemaspecten van
dienstenmeteenhogetoegevoegdewaarde.
Geavanceerde multimediasystemen voorhetopslaan
enterugzoekenvaninformatie(4.4)

Nr.L365/44 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.85
4.1.1.Onderwerpen
Deonderwerpendieopditgebiedzullenwordenbestu­
deerd,zijn:
Analysevankantoorsystemen
a)Operationeleenfunctioneleanalysevankantoren
b)Batenanalyse
c)Eenlijstvanovereengekomen terminologie
d)Analysevanmenselijketakeninhetkantoor
Ontwerpvankantoorsystemen
a)Methodologie voorhetontwerpenvankantoorsys­
temen
b)Modelleringensimuleringvankantoorinformatie ­
systemenErvaringmetsystemenentoepassingen inverbandmet
hetopslaanenterugzoekenvanallevormenvankan­
toorinformatie inelektronischeopslagsystemen opeen
uitgebruikersoogpunt adequatewijze.
Geïntegreerde kantoorsystemen (4.5)
Scheppingvanflexibele,betrouwbareeneconomische ,
completeinformatiesysteemarchitecturen enimplemen­
tatiescenario'sencontrolevandejuistheidvande
totaleinformatieconcepten inomgevingendierealis­
tischzijneneenkwantitatieve evaluatiemogelijk
maken.
Erzal,vooralingebied4.5,voorrangwordengegeven
aanprojectendieopintegratiegerichtzijn.
O&O-Gebied4.1:Kantoorsysteemwetenschap enmense­
lijkefactoren
Ditonderzoekprogramma isopgezetomeenbeter
begriptekrijgenvandekantooromgeving .Kantoren
vormenhet„zenuwstelsel ""vanelkbedrijf.Zijmoeten
zodanigzijngeorganiseerd ,bemandenuitgerustdatzij
doelmatigenefficiëntkunnenfunctioneren ,enover
eengoedeinterfacebeschikkenmetanderediensten
vanhetbedrijf(zoalsonderzoeklaboratoria enproduk­
tieafdelingen )enmetdebuitenwereld .
Hetinzichtdatmenmomenteelheeft,isfragmenta­
risch;erbestaatgeenformelewetenschapinzakekan­
toorautomatisering zoalsdiewelbestaatvoordepro­
duktieautomatisering .Inhetkadervanditprogramma
kandezeproblematiek echteropsystematische wijze
wordenaangepakt,waarbijdescalavanwerkzaamhe­
denvarieertvanempirischestudiestothetopstellen
vanoperationeleclassificatiesendespecificatievanop
decomputergebaseerdehulpmiddelen vooranalyse­
enontwerp.
Insamenhangmetdezebenaderingzijndevoornaam­
stedeelgebieden :a)analysevankantoorsystemen ,b)
ontwerpvankantoorsystemen ,c)menselijkefactoren
end)demogelijketoepassingvan„intelligente"me­
thodes.Hetanalytischegedeeltevanhetprogramma
moetnuttigegegevensopleverenvoordeophetont­
werpgerichtefasen.
Hetligtvoordehanddatdeopnemingvanmenselijke
factoren,metnameineentechnologisch georiënteerd
programma ,eenessentiëlevoorwaarde isvooreen
doelmatiggebruikendeaanvaarding inbredekringen
vandeteontwikkelensystemenendaarmedevoorhet
uiteindelijkeeconomische welslagen .Daaromomvat
hetonderzoekprogramma ondermeerspecifiekeonder­
zoekprojecten inzakemenselijkefactorendiespelenin
eenkantooromgeving ,waaruitprogramma'sresulteren
vooronderzoeknaarcognitieveaspecten,werkstructu­
rering,kwalificatieenopleiding .Voortswordenlabora­
toriadiezichbezighoudenmetonderzoeknaarmense­
lijkefactoren,gezienalsbelangrijkezwaartepuntcentra
enkatalysatoren ,omdatzijdemogelijkheidbiedenvan
eenonbevooroordeeld oordeeloverexperimentele sys­
temenencommerciëleprodukten .c)Transactiemonitor
d)Deterministische enbeslisfuncties
e)Techniekenvoorhetontwerpenvaninterfacesmet
gebruikers
Menselijkefactoren
a)Laboratoriavoordestudievanmenselijkefactoren
b)Cognitieveaanpassingvanmensenmachine
c)Kwalificatieenwerk
d)Hulpmiddelen enleergereedschappen voorde
gebruiker
e)Specificatietaai voormens-machine interfaces
f)Interpreterenenvoortbrengenvannatuurlijketaal
4.1.2.Lopendeprojectenenprojecteninbespreking
,,Functioneleanalysevanbehoeftenaaninformatieinhet
kantoor"
Proj.Ref56:B/83
Ditprojectheeftvooraltotdoelkantoorfuncties teonder­
zoekenenteanalyserenmetbehulpvaneennieuweme­
thodediewordtontwikkeld .Ditprojectzalrichtlijnenver­
schaffenvoordeevaluatievanbeschikbarekantoorsyste­
meneneenbasisvormenaandehandwaarvande
fabrikantkanbepalenwelkefaciliteiteninhetsysteem
moetenwordengeïntegreerd .Inhetprojectzullenmetho­
deswordenontwikkeldombelangrijkekwalitatieveen
kwantitatieve voordelenvanhetgebruikvanopdecom­
putergebaseerdekantoorsystemen vasttestellenenom
depersoonlijkeenmaatschappelijke weerstandentegen
deeventueleinvoeringvandeinformatietechnologie te
peilen.
Deontwikkeldemethodezalwordentoegepastvoorde
analysevandeeisenwaaraaninformatiesystemen dienen
tevoldoenenvoordeanalysevandeinformatietechnolo ­
giewaaraanbehoeftebestaatinbelangrijketoepassings­
gebiedenvankantoorsystemen .Toepassingsgebieden die
inhetprojectmetnamewordenbehandeldzijnopdit
ogenblik:overheidsdiensten ,grootindustrie ,ziekenhuizen
ende,,telewerk-omgeving ".
Ditprojectendeprojectenonder285en813zullen
onderlingwordengecoördineerd enderesultatenzullen
onderlingwordenuitgewisseld .

31.12,85 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/45
,,Hulpmiddelenvoorlietontwerpenvankantoorsvstemen
(TODOSr
Proj.Ref.813:B/85
Ditprojectheefttotdoelhulpmiddelen teontwikkelen
voorhetontwerpenvankantoorsystemen .Devijfdoel­
stellingenzijn:
—onderzoekvanmodellenvoorhetontwerpenvankan­
toorsystemen ,ingedetailleerdheid uiteenlopendvan
uitvoerbaarheidsanalyse totimplementatiespecifica ­
tie;
—eenopgrafischeinterfacesgebaseerdeontwerp­
omgevingwaaringebruikwordtgemaaktvanexpert­
techniekenomhetontwerptesturenenproblemenen
onjuistespecificatiesaantegeven;
—hulpmiddelen voordebeoordelingvandevoorge­
steldekantoormodellen indeverschillendefasenvan
deontwikkeling ;
—hulpmiddelen voordekeuzevandearchitectuurvoor
hetkantoorsysteem ;
—hulpmiddelen voorprototypingvanhetkantooraan
dehandvandespecificatievanhetconceptuele
model.
Ditprojectendeprojectenonder56en285zullenonder­
lingwordengecoördineerd enderesultatenzullenonder­
lingwordenuitgewisseld .
,,Analyseenontwerpvansystemenvoorhetkantoor
(OSSAD)"
Proj.Ref.285;B/84
Ditprojectheefttotdoeleenmodeloptestellenvooreen
geïntegreerdkantoorsysteem datisgebaseerdopde
meestrecentestudies,terwijltotaleintegratiezover
mogelijkwordtdoorgevoerd .Metnamezullendevol­
gendeonderwerpenwordenbehandeld:modelleringvan
kantoortaken en-activiteiten ,ontwikkeling vaneenspeci­
ficatietaai(grammaticaenvocabulaire),ontwikkeling
vaneenmethodevoordespecificatieenmetingvanhet
prestatievermogen ,ontwikkelingvanontwerp-procedures
voorkantoorsystemen ,vaststellingvandeeisendiewor­
dengesteldaangebruikersgerichte informatiebeheerssys ­
temen.
Ditprojectendeprojectenonder56en813zullenonder­
lingwordengecoördineerd enderesultatenzullenonder­
lingwordenuitgewisseld .
,,Laboratoriavoordestudievanmenselijkefactoreninde
informatietechnologie "
Proj.Ref.385:A/84
Hetprojectmoeteencentraalpuntvormenvoordeactivi­
teitenophetgebiedvandestudievanmenselijkefactoren
inEuropa.Erkunnendriebelangrijkewerkterreinen wor­
denonderscheiden :
1)deontwikkeling vaneenmethodevoordeintegratie
vandekennisinzakemenselijkefactoreninIT-pro­duktenalseenessentiëlebijdragetotalledelenvan
hetontwerp-proces ;
Deexpertisediehiervoornodigis,wordtverkregen
bij:
2)onderzoekvaninteractievormen vandemens­
machineinterfaceenconstructievaneenmulti-mode
mens-machine interfaceomeen,metbetrekkingtot
demenselijkefactoren,optimaalgebruiktebewerk­
stelligen;
3)debij1)en2)verworvenervaringwordtterbeschik­
kingvandegeheleEuropeseindustriegestelddoora)
deontwikkelingvaneenprogrammatuur pakketvoor
eengeïntegreerdsysteemterondersteuning vande
besluitvorming ,enb)deorganisatievaneenuitge­
breidprogrammavanpublikaties ,seminaria ,work­
shopsenadviseringindegeheleEuropeseIT-indu­
strie.
Inverbandmetdezedoelstellingen zalvooralworden
onderzochthoemenseninformatiegebruikenenvoor
welkedoeleinden .Dereactiesvandegebruikersop
bestaandeapparatuurzullenvoorditonderzoekessen­
tieelmateriaalopleveren .
Verwachtwordtdatdewerkzaamheden zullenresulteren
ininzichtindeintrinsiekemenselijkebehoeften ,losvan
deapparatuur ,waarvangebruikkanwordengemaaktin
elkstadiumvanhetontwerpenvanprodukten ,vande
abstracteconceptietotdeoplossingvanconcreteproble­
men.Aangeziendewijzewaaropdemensinformatie
gebruiktnietaltijdvastomschrevenis,zaldenodige
aandachtwordengeschonkenaandeinterfacetusseneen
informatiesysteem endemenselijkeontwerpersengebrui­
kersdaarvan.Erwordtaandachtgeschonkenaangebrui­
kersopleiding endeondersteuning daarvanmetbehulp
vanIT-systernen.
Eenbijkomendresultaatvanhetprojectisdeontwikke­
lingvaneendynamischewoordenlijst (GLOT)ophet
gebiedvandeinformaticaendeinformatietechnologie ,
diebinnendriejaargereedmoetzijn.Dewoordenlijst
wordtopgezetaandehandvaneengrootgeharmoni­
seerdsysteemwaarinnietalleenterminologische defini­
tieswordenverschaft ,maarookdeonderlingerelatiesdie
tussendelemmataenhunonderdelenbinneneentaal
danweltussenverschillendetalenaanwezigzijn.Ineer­
steinstantiezalgebruikwordengemaaktvanEngelseen
Duitseterminologie ,maaruiteindelijkzullenalletalen
vandeEuropeseGemeenschappen wordenopgenomen .
,,Cognitievesimulatorvoorhetontwerpvangebruikers­
interfaces"
Proj.Ref.234:B/84
Dittweejarenproject heefttotdoeleensimulatorteont­
wikkelenwaarmeeontwerperskunnenvergelijkenin
welkematebepaaldeontwerpenvoorinterfacesaanslui­
tenbijdemenselijkecognitievevaardigheden .Deuitein­
delijkeresultatenmoetenondermeerbestaanuiteenpro­
grammatuurpakket eneengebruikershandleiding met
eenoverzichtvanderichtlijnenvoorcognitievemodelstu­
dieendialoogontwerp ,diezijnvoortgekomen uitvalide­

Nr.L365/46 Pubhkatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.85
ringsproeven .Devervaardigdeprogrammatuur moet
aansluitenbijderesultatenvandestandaardisatie van
bijvoorbeeldbesturingssystemen .
4.1.3.Vooruitzichten vooranderewerkzaamheden
Ditgebiedwordtinvoldoendematebestrekendoorde
geselecteerde projecten .Naarallewaarschijnlijkheid
zalhetnietwordenopgenomenindeuitnodiging(en )
tothetindienenvanvoorstellendiein1986wordt(wor­
den)gepubliceerd .
O&O-Gebied4.2:Geavanceerde werkstations enmens­
machineinterfaces
Hetwerkstationisdetoegangspoort vandegebruiker
tothetkantoorsysteem .Aanvaardingdoordegebrui­
ker,enzijnprestaties,zijnafhankelijkvanhetontwerp
vandedesbetreffende mens-machine interface .
Hetbelangrijkste kanaalvoorinformatienaarde
gebruikerishetvisuelekanaal.Evenalshetspraakka­
naalintweerichtingenheeftditkanaalzichgeleidelijk
ontwikkeldtothetleverenvaninformatievoormotori­
scheactiviteitendieoppassendewijzemoetenworden
geïntegreerd indewerkingvandeinterface.Daarom
zullenerVDU's,toetsenborden enspraakreceptoren
verschijnen ,dieeengeïntegreerdinvoer/uitvoer-appa­
raatvormendatgeschiktisomtekstenbeeldente
manipuleren doorrechstreeksemanueleenvocale
besturing.Deschermenzoudenbijvoorkeurdeafme­
tingenendraagbaarheid moetenbezittenvanpapier
(elektronischpapier).Eenanderebenaderingvaneen
comfortabeler „visueleinterface"wordtgevormddoor
afbeeldingopeenschermvangroteafmetingen .Van­
wegedebehoefteaanmultifunctionele mogelijkheden
zalhetnodigzijnapparatenteontwikkelendiede
mogelijkheidbiedenvangrafischeinvoerenopmaak,
on-line-verwerking vanhandgeschreven tekstenen
ideogrammatische conversatie .
Zolangmennietdebeschikkingheeftovereendraag­
baar,metpapierovereenkomend beeldscherm ,zalhet
nodigzijnafdrukkentemakenenzalereentoene­
mendebehoefteontstaanaansnellere,veelzijdiger
(tekst,grafisch,kleur)goedkopedrukkers.
Erdienenmens-machine interfacestekomenteronder­
steuningvandegehelescalavanfunctiesdievanouds­
herdoorpenenpapierwordenvervuld.
Hetgroteaandeelvantelefoon-offace-to-face-com­
municatiewijsteropdatvisueleengesprokeninforma­
tie,daarwaardezekanwordentoegepast,devoorkeur
geniet.Visuelecommunicatie zaldeontwikkeling
noodzakelijk makenvankleurenvideoscanners met
hoogscheidendvermogenincombinatiemetdenood­
zakelijkeverwerkingscapaciteiten voorefficiënte
opslagentransmissieenhetgebruikvaneenmulti­
functioneelplatbeeldscherm .
Hetspraakkanaal kannietdezelfdehoeveelheidinfor­
matieverwerkenalshetvisuelekanaal,maarhetvormt
demeestefficiëntedragervannatuurlijketaal.Voor
spraakcommunicatie zaldeontwikkeling nodigzijn
vangeavanceerde verwerkingsmethodes terverbeteringvandeakoestischeomgeving,evenalsdeontwikkeling
vancodestelsels .Voorspraakcommunicatie tussende
mensenkantoorsystemen moeteneenefficiënte
spraakherkenning eneennatuurlijkespraaksynthesizer
wordenontwikkeld .
Eenbelangrijkaspectvanhetvergemakkelijken vande
standaardisatie vandeinterfacesmetdemenselijkeen
papierenomgevingwordtgevormddoorgemakkelijkte
gebruikengeformaliseerde talen.Dezedienenzodanig
tewordenopgezetdathetdegebruiker,inplaatsvan
decomputerspecialist ,mogelijkwordtgemaaktzijn
wensendirectaanhetsysteemoptegeven.
Deimplementatie enbeproevingvanfunctiester
ondersteuning vandebesluitvorming wordengeacht
deeluittemakenvandeontwikkeling vanwerksta­
tions.Naarwordtaangenomen zaldebeschikbaarheid
vandezefunctieseenessentiëlefactorzijnbijdecon­
currentietussenkantoorprodukten .
Deontwikkelingvanspecifiekecomponenten vande
systeeminterface moetenleidentoteenalgemenearchi­
tectuurdiedeintegratievansubsystemenineenoplos­
singmeteenhomogenearchitectuurmogelijkmaakt.
Hoeweldeonderwerpen zijngeformuleerd intermen
vanintegratieineenfysiekwerkstation ,behoeven
voorstellennietnoodzakelijkerwijs beperktteblijven
totdiewaarinervanwordtuitgegaandatallefuncties
zijnondergebracht inhetwerkstation .Oplossingen
waarbijverspreidefunctiestoegankelijkzijnviacom­
municatielijnen ,komenevenzeerinaanmerking .
Eengrootdeelvandeprogrammatuur terondersteu­
ningvandegebruikerzalinhetwerkstationzijnonder­
gebracht.Regelswaarovernureedsovereenstemming
bestaat,ofdiewelkezullenwordenovereengekomen ,
teneindedeoverdraagbaarheid vanprogrammatuur te
bevorderen ,dienentewordentoegepast .Ditgeldtook
voorderegelsenovereenkomsten diebetrekkingheb­
benopandereonderdelenvanhetsysteem.
4.2.1.Onderwerpen
DevolgendeO&O-onderwerpen zijnvastgesteld :
Systeemaspecten
a)Systeemaspecten vanhetwerkstation
b)Beveiligingvangegevensvoorwerkstations
Visueleinterface
a)Visueleinterface
b)Ontwerpvanwerkstationsmetplattebeeldscher­
men
c)Beeldschermmethogeresolutie
d)Coderingvanbeelden
Papier
a)Papier-interface
b)Geavanceerde scanner
c)Geavanceerde printer
d)Microfilm-interface
e)Grafischecodering

31.12.85PublikatiebladvandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/47
f)Grafischeherkenning
g)Intelligentegrafischeherkenning
Spraak
a)Spraak-interface
b)Spraakcodering
c)Spraakherkenning
d)Spraaksynthese
e)Intelligentespraakherkenning
Kantoortalen en-procedures
a)Architecturen entalenvoordocumenten
b)Interface-talen voorhetkantoor
c)Manipulatievanmultimediadocumenten
d)Intelligenteondersteuning vangebruikersfunctie
e)Multimediacommunicatie vangebruikertotgebrui­
ker
4.2.2.Lopendeprojectenenprojecteninbespreking
,,Beveiligdopenmultimediageïntegreerdwerkstation"
Proj.Ref.367:A/84
Hetprojectheeftbetrekkingopontwerpenimplementatie
vaneenwerkstationvoorhefkantoor(WS)datgebaseerd
isophet,,opensystems"-concept waarmeestandaardpro­
tocollenvoorcommunicatiemedia kunnenwordengepro­
duceerd.OpdezemanierishetmogelijkhetWStever­
bindenmetverschillendenetwerktypen enmetISDN.Het
WSzalinstaatzijndiversetypeninformatieteverwerken
waarondertekst,stilstaandeenbewegendebeelden,gra­
fieken.spraakenmetdehandgemaaktetekeningen .Het
WSzalgebruikmakenvaneennetwerkgeoriënteerd
besturingssysteem voormultiwindow-toepassing eneen
gedistribueerd beheerssysteem voordatabases .Devoor­
naamstehardware-bestanddelen zijnondermeereen
32-bitCVE,middelgrootschijfgeheugen ,beeldscherm
methoogoplossendvermogen ,muis,camera,analoog­
digitaalomzetter enspraakcompressor ,luidspreker ,scan­
nervooroptischetekensenbijpassendenetwerkschakelin­
gen.Dezemoetenwordenaangevuldmetapparatuuren
proceduresvoortoegangscontrole .
,,IntegratievanEuropeseschrijfmachines alsgoedkope
kantoorwerkstations "
Proj.Ref855:B/85
Hetdoelvanhetprojectistebeoordelenwelkerolinde
toekomstkanwordengespeelddoorschrijfmachines ,die
zijngekoppeldaankantoornetwerken diezijnopgebouwd
uitanderewerkstationsenapparatuurvoorbestandsbe­
heerengegevensverwerking .
Tijdenshetprojectzaleenprototypewordenopgestelden
getest,waarinverschillendekantoorfuncties zijngeïnte­
greerd,zoalselektronischepostaanexterneleveranciers ,
deverzendingenontvangstvangrafischeinformatieendekoppelingvanalfanumeriekefuncties,functiesvoor
gegevensverwerking entelefoongesprekken .
EentweededoelstellingvanhetprojectisbijEuropese
fabrikantendeharmonisatieophetniveauvandeinter­
facetussenmensennetwerktestimuleren .
,,Componenten voortoekomstigecomputersystemen "
Proj.Ref.956:A/85
Ditprojectisgerichtophetontwerpvanenhetexperi­
menterenmeteeninEuropatebouwencomputermeteen
beperktehoeveelheidinstructies(ReducedlnstructionSet
Computer—RISC)uitgaandevandehuidigestandvan
dekennis.Decomputerisvoornamelijkgerichtopkan­
toorwerkstations enapparatuurvoorbestandsbeheer ;in
dezeomgevingzouhijopeengebruikersvriendelijke wijze
zeergecompliceerde functieskunnenvervullen.
,,Eenonderzoekwerkstation voorkantoorsystemen voor
Europa(ERW)"
Proj.Ref1032:A/85
Hetuiteindelijkedoelvanditprojectistekomentoteen
apparatuurconfiguratie enprogrammatuuromgeving ,die
geschiktzijnvoorhetonderzoeknaarenhettestenvan
prototypesvangeavanceerdegeïntegreerdekantoorsyste­
men.HierdoorwordtdeEuropesecomputerindustrie ver­
sterktenhaarafhankelijkheid vandureproduktenvan
buitenEuropaverminderd .
Eénvandespecifieketechnischedoelstellingen isdeont­
wikkelingbinnendriejaarvaneengeavanceerdprototype
metdevolgendeeigenschappen :
—zeerhogeprestatiestegenlagekosten;
—eenzodanigontwerpvandeapparatuurdatbijhet
ontwerpvandeprocessorgebruikkanworden
gemaaktvanVLSI-fabricage enRISC-architectuur ;
—openarchitectuurzodatlokaleapparatuurkanwor­
denvervangendooreldersaanhetnetwerkgekop­
peldeapparatuur:
—hulpmiddelen voortaalontwikkeling ,zodatRISC­
codeterinterpretatie vandeinstructieverzameling
vandevirtuelemachinekanwordengegenereerd ;
—programmeeromgevingen voorverscheidenetalen.
Eenvoordemonstraties geschiktprototypevanhetwerk­
stationzalinhetderdekwartaalvanhetderdejaar
beschikbaarzijn.
,,Interactievemanipulatievangedigitaliseerde beeldenbij
degebruikers-interface "
Proj.Ref.79:B/83
Ditprojectbehandeltdeverschillendeaspectenvanbeeld­
manipulatiebijdegebruikers-interface ineenkantoorom­
geving:verwerking ,opslag,weergaveenmanipulering .
Hetprojectbeoogtondermeerdevaststellingvande
behoeftenvandegebruikertenaanzienvanbeeldmani­

Nr.L365/48 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.85
pularieineenmultimedia-interface ,alsmededeontwik­
kelingvaneenuniformebeschrijvingvandebeeldeigen­
schappen.
,,Weergaveinmodellenensimuleringvandevisuelekar­
akteristiekenvanmoderneafbeeldingstechnieken onder
werkomstandigheden inhetkantoor"
Proj.Ref612:B/84
Hetprojectisgerichtophetontwerp,conceptieenbouw
vaneensimulatormethetoogophetbeproevenvande
eigenschappen vanbeeldstationsdieopnieuwetechnolo­
gieënzijngebaseerd .Specifiekedoelstellingen zijn:verge­
lijkingvanweergaveapparatuur welkegesimuleerdisop
basisvanaanvaardbaarheidscriteria vandegebruiker;
uitvoeringvaneenkleinaantalergonomische experimen­
tentersimuleringvanlangdurigkantoorwerkzodateen
beterinzichtwordtverkregenindearchitecturale entech­
nologischefactorendieverbandhoudenmetkwaliteiten
,,visueelcomfort".
,,Eenbeeldcoderings-algoritme meteenhogematevan
compressievoorfoto-videotex "
Proj.Ref.563:B/84
Hetdoelismeteengroepdierepresentatief is,maarzo
kleindathijeffectiefkanzijn,eenmethodologie voor
beeldcodering meteenhogematevancompressieteont­
wikkelen,diekanwordentoegepastoptelevisiesignalen .
Hetuiteindelijkedoelvanhetprojectisdevaststelling
vaneengeselecteerdecodeertcchniek alsmogelijkeEuro­
pesenormvoorfoto-videotex opISDN.
,.Coderingvanvideosignalenbij256KBits/S"
Proj.Ref925:B/85
Hetprojectbestaatuitinventarisaties ,specificatiesen
pogingentotharmonisatiebijbelangrijkefabrikanten .De
uittevoereninventarisaties hebbenbetrekkingopde
technischeeisenvoorvergaderingopafstand,despecifi­
catiesopCODECSvoorbewegendebeeldenbinnenhet
bereik384—64Kbit/s.—elektronische weergavevandocumentenongeacht
hunoorspronkelijke ontstaanswijze :
—methodenvoorhetoptimaliseren vandereproduktie
vandocumentendieinformatiebevattenindevorm
vangekleurdebeelden.Ditomvatinnoverendecom­
pressie-algoritmen voorkleurverwerking enverbete­
ringvandemethodenvoorkleurenweergave omuit­
eindelijkopeendaarvoorgeschiktuitvoerapparaat
beeldinformatieindejuistekleurentekunnenweer­
geven;
—deverwerkingmethetdoeleenelektronischdocu­
menttereproduceren vooruiteenlopende uitvoerme­
dia(zachtekopie,hardekopieentransmissie);
—hetincodeomzettenenherkenneninreal-timevan
textueleengrafischeinformatiezoalsdiedoorde
menswordtvoortgebracht .
Deresultatenzullenwordengerealiseerdinexperimentele
prototypenmethetoogopevaluatieendemonstratie .
Ditprojectsluitaanbijproject853.
,,Opname,compressieenreproduktievandocumenten
metbeeldenindejuistekleuren"
Proj.Ref.853:B/85
Hetprojecthoudtzichbezigmetmethodenvoordeopti--
malisatievandereproduktievandocumenten die
gekleurdebeeldinformatie bevatten.Dereproduktievan
eenkleurendocument bestaatuiteenaantalessentiële
stappen,beginnendbijdeinvoervanhetorigineelenein­
digendbijhetuiteindelijkafdrukkenvandecopie.Erzul­
lenanderetussenliggende stappenwordenontwikkeldom
hetvolledigeprocesteoptimaliseren :onderandereinno­
verendecompressie-algoritmen voorkleurverwerking om
eenhogeefficiëntietebereikenbijopslagenverwerking
eneenverbeterdeverwerkingvanbeeldinformatie in
kleur.
Erzaleengeïntegreerduitvoerbaarheidsmodel worden
ontwikkeldterdemonstratie vanderesultatenvanhet
onderzoek .Erzullendriemoduleswordenvervaardigd :
—prototypevaneenprinter,
—prototypevaneenscanner,
—codeer/decodeer-module .
Dekostenvandemetdeonderzochtetechniekengepro­
duceerdeapparatuurdienenlaagtezijn.
Ditprojectsluitaanbijproject295.
,,Contact-beeldaftaster opbasisvanamorfsiliciumvoor
kantoor-engrafischetoepassingen",,Papier-interface "
Proj.Ref.295:A/84
Ditprojectisgerichtopderolvanpapierenmetpapier
verbandhoudendeprocesseninsamenhangmetgeavan­
ceerdeelektronischekantoorsystemen .Erzalonderzoek
wordenuitgevoerdnaartechniekendieeenefficiëntever­
werkingvanpapierverzekerenendiestimulerendwerken
opeenuiteindelijkebeperkingvanhetpapierverbruik .
Specialetechniekendieinoverwegingwordengenomen
zijn:
—elektronischlezenvanpapierendocumenten ,enhet
coderenvanbeeldenenhetcoderenenherkennen
vantekstengrafischegegevens;Proj.Ref.1051:B/85
Hetdoelvanditprojectisdeontwikkelingvaneengea­
vanceerdecontact-beeldaftaster meteenhogeresolutie
voorkantoor-engrafischetoepassingen ,metalsresul­

31.12.85 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/49
taatzeercompactesystemen .Tijdensditprojectworden
nieuwetechniekenonderzocht ,namelijkHOMOCVDen
fotodissociatie waarhijamorfSiwordtafgezet,teneinde
eengroterestabiliteitteverkrijgen.Tijdenshetproject:
—wordteenlineaireopa-Sigebaseerdesensorvanhet
contacttypevoorhetscannenvanbeeldenontwik­
keld,metalsresultaateenzeercompactsvsteem;
—wordennieuwetechniekenonderzochtterverbetering
vandeeigenschappen vandezecontact-beeldaftaster .
Indezeeerstefasevaneenbreedopgezetontwikkelings­
programmawordteenlineaireopamorfsiliciumgeba­
seerdebeeldaftaster vanhefcontacttypeontwikkeld
waarbijeenmatrixinparallelleblokkenwordtuitgelezen .
,,Spraak-interface voorkantoorwerkstations (SPIN)"
Proj.Ref64:A/83
Hetdoelvanditprojectisdeontwikkelingvandeessen­
tiëlecomponenten voorendeintegratiehiervanineen
veelomvattende spraak-interface bijhetwerkstation .De
componenten zijn:spraakanalyse ,spraakherkenning ,
sprekeridentificatie ,coderingendecoderingvanspraak
enspraaksynthese .
Voorintegratievandecomponenten ishetvanbelang
eeninzichttehebbeninhelgebruikvanspraakinde
communicatie tussenmensenmachine ,alsmedeinde
kwaliteits/junctionaliteits-aspecten dieerzorgvoordra^
gendatdeinterfacedoormenselijkegebruikerswordt
aanvaard .Dezeaspectenzullendiepgaandwordenbestu­
deerd
Watbetrefthetgebruikvanverschillendenatuurlijke
talen,gaathetmomenteelomItaliaans ,Frans,Neder­
landsenDuits.
Vervolgenswordtalsuitbreidingopditprojecteen.sr.s­
teemvoordeherkenningenhetbegrijpenvancontinu­
spraakverderonderzochtengeïmplementeerd ,waarbij
gebruikwordtgemaaktvangeavanceerde techniekenop
hetgebiedvanhetbegrijpenvannatuurlijketaal,compu­
terlinguïstiek enkunstmatigeintelligentie .
,,Intelligenteenkennis-ondersteunde spraakherkenning
(IKAROS)"
Proj.Ref.954:B/85
Implementatie vaneensysteemvoorhetspreker-onaf ­
hankelijkreal-timeherkennenenbegrijpenvancontinue
spraak.
Beperkttotéénenkeletoepassingeneendeelverzameling
vanvoordetoepassingrelevantenatuurlijketaal.
Erzullenmodellenwordenontwikkeldomeenintegratie
vanprosodische ,syntactische ,semantischeenpragmati­
schekennisinhetherkenningssysteem totstandtebren­
gen.Erzullenmethodenwordenonderzochtvoordespecifica­
tievantoepassingen ,metinbegripvaninstrumentenvoor
degeneratievantoepassingenentaalspecifiekebronnen
vankennis.
ErzullenexperimentenwordengedaanvoorEngels,
FransenDuits.Deplanningvoorhetprojectbeslaateen
periodevanvijfjaar.
Dedeelnemerszijnonafhankelijke enindustriëleonder­
zoekinstellingen inFrankrijkenDuitslandmeteenindu­
striëlepartneruithetVK.
Ditprojectsluitaanbijproject64.
,,TaalkundigeanalysevandeEuropesetalen"
Proj.Ref.291:B/84
Hetdoelvanditprojectisindevormvancomputerbe­
standenensoortgelijkemethodesdebeschikkingtekrij­
genoverdevolgendegegevensmetbetrekkingtoteen
aantalEuropesetalen:
—lemmatavoorwoordenboeken ,flecties,grammatica­
categorieën;
—algoritmenentabellenvooromzettingvandeortho­
grafischevorminfonetischevormenomgekeerd;
—algoritmenentabellenvoortoekenningvanwoord­
accentuering ;
—statistieken ,ranglemmata enjlectiesdoorgebruiks­
frequentie;
—teksten,waaruitnaderestatistischegegevenskunnen
wordenafgeleid.
Deresultatenvanhetprojectzijnvanfundamenteel
belangvooreenaantalandereprojecten,inhetbijzonder
voordiewelkebetrekkinghebbenopnatuurlijkespraak
entaal.
Eriseenfasegestartwaarinspecificatieswordenverza­
meld;alsvervolghieropwordteenlinguïstischeprocessor
ontwikkeldvoorsystemenvanhogekwaliteitdieinmeer
danééntaaltekstomzetteninspraakenvoorsystemen
voorspraakherkenning meteengrotewoordenschat .Bij
hetsamenvoegen vanwoordenzalookdetectieencorrec­
tievanfoutenplaatsvinden .
,,Onderzoeknaarheteffectievegebruikvanspraakbijde
mens-machine interface"
Proj.Ref.449:B/84
Inhetkadervanditprojectzullendeeisenwordennage­
gaanvooreffectievespraak-interfaces ,inhetbijzonder
voorCAD/CAM/CAE-werkstations .Partnerszijn
onderzoekinstellingen ,eindgebruikers enbedrijvendie
leverancierszijnophetgebiedvanspraakencomputers .
Deresultatenvanhetprojectzijnvanfundamenteel
belangvooreenaantalandereprojecten ,inhetbijzonder
diewelkeverbandhoudenmetnatuurlijkespraakentaal.

Nr.L365/50 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.85
,,Verwerkingvangecombineerde tekst/beeld/spraak­
documentengebaseerdopeengestandaardiseerde archi­
tectuurvoorkantoordocumenten "
Proj.Ref.121:A/83
Degrondslagvoordezewerkzaamheden wordtgevormd
dooreenverfijndeobjectgerichtearchitectuurvandocu­
mentenwelkedoorEGMA,ISOenCCITTtotheteerste
basisniveauwordtgestandaardiseerd .Inhetkadervan
hetprojectwordenconceptenenarchitecturenuitgewerkt
engetoetstwelkeeengemakkelijke ennatuurlijkeverwer­
kingvandocumentenkunnenondersteunen .Voortszul­
leninhetkadervanhetprojectoverbruggingen worden
gedefinieerd enbeproejdtusseninhoofdzaakophet
mediumpapiergeoriënteerde kantoorwereld endeelek­
tronischedocumentenvandetoekomst(zieookgebied
4.2.5c)).
Deeerstedoelstellingvanditproject,datvanstartzal
gaanmeteenspecijicatiefase ,isindevormvancompu­
terbestandeneninhogereprogrammeertalen gecodeerde
computer-operands devolgendegegevensbeschikbaarte
stellenmetbetrekkingtoteenaantalEuropesetalen:
lemmatavoorwoordenboeken ,flecties,grammaticacate­
gorieën;
algoritmenentabellenvooromzettingvandeorthografi­
schevorminfonetischevormenomgekeerd:
algoritmenentabellenvoortoekenningvanwoordaccen­
tuering;
statistieken ,ranglemmata enflectiesdoorgebruiksfre­
quentie;
teksten,waaruitnaderestatistischegegevenskunnen
wordenafgeleid.
Deresultatenvanhetprojectzijnvanfundamenteel
belangvooreenaantalandereprojecten,inhetbijzonder
voordiewelkebetrekkinghebbenopnatuurlijkespraak
entaalenzullenwordengebruiktineenvolgendefase,
dietotdoelzalhebbeneenlinguïstischeprocessorteont­
wikkelenvoorsystemenvanhogekwaliteitvoordeomzet­
tingvantekstinspraakinmeerdanééntaalenvoor
spraakherkenningssystemen meteengrotewoordenschat .
Bijhetsamenvoegen vanwoordenzalookdetectieencor­
rectievanfoutenplaatsvinden .
Ditprojectsluitaanbijproject1024.
,,Proefprojectvoordearchitectuurvankantoordocumen­
ten(PODA)"
Proj.Ref1024:A/85
InditprojectmoetdenieuweODA-normvooreenarchi­
tectuurvoorkantoordocumenten onderUNIXopeen
noodzakelijkerwijs overdraagbare wijzewordengeïmple­
menteerd.Eenproefversievandeprogrammatuur zal
wordengeïnstalleerdopéénexemplaarvandeappara­
tuurdiedoorelkefabrikantbinnenhetconsortiumwordt
geproduceerd .Detegebruikenprogrammatuur isgedeel­
telijkreedsgeïmplementeerd inproject121.Andere
onderdelen(metnameeensvntaxprogramma ,eenflexi­belprogrammavoorindelingscontrole eneenvertaalpro­
gramma)zullenvoorditprojectwordengeschreven .Als
taalzal,,objectiveC"wordengebruikt,eenvoorwerpge­
richtepreprocessorvoorCdieindehandelverkrijgbaaris
enzodoendegeenbeperkingoplegtaandeoverdraag­
baarheidvandegeleverdeprogrammaprodukten .Inhet
projectiseendemonstratieopgenomenvandeonderlinge
uitwisselingvandocumententussenverschillendeuitgifte­
machinesen-installatiesendeontwikkeling vaneen
gemeenschappelijke gebruikers-interface .
Hoewelineenaantalprojectenaspectenvangeïnte­
greerdesystemenaandeordekomen,isernoggeenpro­
jectdatzichbezighoudtmeteenvollediggeïntegreerd
systeemalsmethode.
Ditprojectsluitaanbijproject121.
,,Intelligentwerkstation(IWS)"
Proj.Ref82:B/83
Hetdoelvanditprojectishetkantoorpersoneel geïnte­
greerdeprogrammatuur voorwerkstationsbeschikbaarte
stellen,diehoogontwikkeldehulpmiddelenverschaftop
gebiedenvariërendvangesprokenengrafischeinformatie
totbeslissingenophetniveauvandeskundigenengeau­
tomatiseerderapportage .Hetprototypevanhetteont­
wikkelenwerkstationzalwordengetestinomgevingen ,
waarcommunicatiefaciliteiten engekoppeldeapparatuur
voorbestandsbeheer beschikbaarzijn.Erzalveelnadruk
wordengelegdophetgebruikvanmethodenenprogram­
matuurdieeropgerichtzijnkennisvandekantooromge­
vingweertegeven.
,,Uitgebreidemigratievankantoorprocessen metinterac­
tievebeeldschermen "
Proj.Ref878:B/85
Tijdensditprojectmoetheiprototypevaneensysteem
wordenontwikkeld ,waarinhetuitgebreideprocesmigra­
tie-conceptwordtgecombineerd meteennieuwtype
beeldscherm omkantoorwerkzaamheden tebeoordelen
enweertegeven.Kantoorwerkzaamheden bestaaninhet
algemeenuittaken,dieopeenparallelleofsequentiële
wijzedoorpersoneninkantoorfuncties wordenuitge­
voerd.Dezewerkzaamheden wordenformeelbeschreven
omzetekunnenautomatiseren ophetniveauvanafzon­
derlijketaken.Wanneerechterdoordemenselijkefactor
niet-deterministische elementenwordengeïntroduceerd ,
moetendezealsuitzonderingen wordenopgenomen .
Uitgebreidemigratievanhetkantoorproces omvatzowel
hetformeelbeschrevenwerkschemaalshetverwerkenvan
uitzonderingen ,diezichmetnamebijkantoorwerkzaam­
hedenvaakvoordoen.Opbasisvandemigratievanhet
kantoorproces moetereenprototypevaneenkantoorsys­
teemwordenontwikkeld ,datkanfungerenalsinstru­
mentbijhetontwerp,deoptimalisering endedemonstra­
tievankantoorwerkzaamheden .
4.2.3.Vooruitzichten vooranderewerkzaamheden
Opditgebiedzaldeopnamevandevolgendeonder­

31.12.85 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/51
enkelvoudigedienstverlenende schakeltechnieken naar
variabelebandbreedteschakeling voormeervoudige
dienstenwelkeeenonderlingeverbindingmogelijkzal
makenvanalleperiferekantoorapparatuur en-midde­
len.
Hetderdeonderwerpheeftbetrekkingophetbeheer
dermiddelenineengespreideomgeving.
Hetvierdeonderwerpbeoogtdevooruitgangophet
gebiedvandenormalisering vanverbeterdecommuni­
catiediensten inhetkantoor,bijvoorbeeld indevorm
vanpostbusoverbrenging voortekst,beeldenspraaken
voormultimedia-informatiesystemen zoalsgeavan­
ceerdevideotex .
Architecturen
a)Architectuurvancommunicatiesystemen
b)Beveiligingindecommunicatie
c)Harmonisatiekwesties indecommunicatiewerpenindein1986tepublicerenuitnodiging(en )tot
hetindienenvanvoorstellenwordenoverwogen .
—Beeldenbeeldschermen :naastdebestaandepro­
jectenwordteroverwogeneenprojecttestarten
datzichbezighoudtmetdeintegratievandetech­
nologievoordeinterfacetussenmensenmachine.
—Kantoortalen en-procedures :opditdeelgebied
wordterdoorvierprojectenreedseenbreedscala
vanonderwerpenbestreken .Hetisechtereenzeer
breedenbelangrijkdeelgebied ;metnameiserte
weinigonderzoekophetgebiedvanintelligente
ondersteuning vandegebruikerentalenvoorde
kantoor-interface metdenadrukopmeertaligheid .
O&O-Gebied4.3:Communicatiesystemen
Inhetkadervandekantoorcommunicatie isereen
aantalmogelijkeonderzoekprojecten metlangeaan­
looptijden .Eristechnologische vooruitgangnoodzake­
lijkophetgebiedvandemicro-elektronika envande
glasvezeloptica ,terwijlonderzoekvereistisinzake
beginselenvantoekomstigecommunicatiesystemen
zoalslokalebreedbandnetwerken (LAN),deonderlinge
verbindingvanLAN'sendetoegangsfaciliteiten voor
multi-modefunctionaliteit .Onderzoekenontwikkeling
opditgebiedmoetentotnieuwesystemenleidenentot
normendieverenigbaarzijnmethetISO-referentiemo­
delvoorinterconnectie opbasisvanopensystemen
(OSI).Naastdezetechnischeproblemenzijnerde
niet-technische probleemgebieden waaropmenzich
moetrichtenterondersteuning vandevooruitgangop
hetgebiedvandecommunicatiesystemen .Deeisen
vandekantoorcommunicatie moetenaaneenmeersys­
tematischebestuderingwordenonderworpenteneinde
eenmeergedegengrondslagteverkrijgenvoorontwer­
penvantoekomstigetelecommunicatiesystemen .Er
dienteenstudietewordengemaaktvandespeciale
aspectenvandemenselijkeinterfacemetdecommuni­
catiesystemen enerdientrekeningtewordengehouden
metdetoekomstigerelatievandePTT-bedrijven met
denieuwelokalecommunicatiesystemen .Nieuwetalen
enfaciliteitenvanbesturingssystemen zijnnoodzake­
lijkinverbandmetgedistribueerde systemen.
4.3.1.Onderwerpen
Binnenditgebiedvaneventueleonderzoekactiviteiten
werdenvierhoofdonderwerpen vastgestelddiebetrek­
kinghebbenopenkelesleutelkwesties .
Heteersteisgewijdaandefundamentele vraagop
welkewijzemeneengemeenschappelijk communica­
tiesysteemkanverschaffenvoorallebehoeftenaan
kantoorcommunicatie .Dezevraagwordtsteedsdrin­
genderaangeziendeniet-gesproken communicatie in
detoekomstopnagenoegelkbureauvereistzalzijnen
videocummunicatie reedsonderwegis.
Hettweedeonderwerprichtzichopdebreedband­
LAN,metinbegripvandetoepassingvanoptische
vezelsenalledaarmedeverbandhoudendetechnologi­
schevraagstukken .Hethoudteveneensverbandmetde
rolvandegeschakeldecommunicatie inhetkantoor.
HetisgerichtopproblemenvandestapvandehuidigeTechnologie
a)OptischebreedbandLAN
b)Geavanceerde schakeltechnieken
Beheerdermiddelen
a)Gedistribueerde systemen
Diensten
a)Multi-modeberichtgeving
b)OpISDNgebaseerdegeavanceerde videotex
c)Teleconferenties
d)Geavanceerde diensten
4.3.2.Lopendeprojectenenprojecteninbespreking
,,Uitgestrektlokaalbreedbandcommunicatiesysteem "
Proj.Ref.73:A/83
Ditprojectheeftbetrekkingopderesearchenontwikke­
lingvaneenlokaalbreedbandcommunicatiesysteem met
wijdevertakkingen .Hetprototypevanhetteontwikkelen
systeemmoetvoldoenaandeteverwachtentoekomstige
communicatie-eisen vanomvangrijkeindustriële ,weten­
schappelijkeenadministratieve organisaties .Inhetpro­
jectzalrekeningwordengehoudenmetdecommunicatie­
behoefteninzakegegevens,tekst,gesprokenengrafische
gegevensenmoetuitmondenininternetwerken entoe­
gangsfaciliteiten voorheterogeneLAN's.
.,Architecturen voorcommunicatiesystemen
Proj.Ref.237:A/84
Bijditprojectligtdenadrukopdeontwikkeling van
nieuwearchitecturen voordewederzijdseverbindingvan
terminalsenhulpmiddelen ineengeïntegreerde multi­
serviceomgeving.Hetinhetkadervanditprojectontwik­

Nr.L365/52 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.85
keldenetwerkzalhetopen-systeembeleid weerspiegelen
enresulterenininterfacesovereenkomstig OSl-narmen .
Erwordteentopdown-strategie voorgesteldindrie
fasen:
indeeerstefasezullendebehoeftenvoorcommunicatie
wordenbepaalddooreenanalysevandegebruikerseisen .
Erzaleenlogischcommunicatiemodel wordenopgesteld.
Erzaleenvoorstelwordengedaanvoordeintegratievan
eengespreidbesturingssysteem binnendeOSI-structuur.
Indetweedefasezaldefysiekearchitectuurwordenont­
wikkelddooromzettingvanhetlogischmodelvanfaseI
opdehuidigecommunicatietechnologie .
Dederdefasebehelstdeontwikkeling vandiesysteem­
elementendieindetweedefasezijnvastgesteldvoorhet
bewerkstelligen vaneendemonstratie vaneenproefnet­
werk.Hetproefnetwerkwordtkwalitatiefenkwantitatief
getoetstmethetoogopbeslissingenoversysteemontwerp
indetweedefase.
,,Architectuurvooreengeïntegreerdnetwerkvoorkan­
toorcommunicatie
ProfRef395:A/84
Hetdoelvanditprojectishetontwerpenenomschrijven
vaneenarchitectuur voorkantoorcommunicatie ,enhet
demonstreren vaneenproefimplementatie .Indearchi­
tectuurmoetplaatskunnenwordengebodenaanalle
typenlokaleenwijd-lokalenetwerkenzoalsoptische
LAN's,CATV-breedbandnetwerken ,PABX's,bloktrans­
missienetwerken endeinopkomstzijndedigitalenetwer­
kenvoorgeïntegreerde diensten(ISDN).
Degeïntegreerde architectuurzalwordengedemon­
streerdineengeïntegreerdproefnetwerkdateenbreed­
bandnetwerk eneenreeksanderebeschikbarelokaleen
uitgebreidenetwerkenomvatenwaardoordevestigings­
plaatsenvandeprojectpartners onderlingwordenverbon­
den.Degedemonstreerde toepassingenzullentevenseen
verbeterdeversieomvattenvandeondersteunende func­
tiesvoordeverwerkingvandocumenten .
,.Standaardisatie vangeïntegreerde LAN-dienstenen
protocollenvoortoegang"
Proj.Ref.43:B/83
Methetprojectwordtdedefiniëringbeoogdvandediens­
tendieeenLANvoorgeïntegreerdverkeermoetbieden,
alsmedededefiniëringvaneenstabiele,LAN-technolo­
gieonafhankelijke interfacetussenDTEenLAN-toe­
gangseenheid .Dezeinterfacemoetdefysiekeinterface
omvattenendetoegangsprotocollen doormiddelwaar­
vandedienstenkunnenwordengebruikt.
,,Parallellearchitectuurvoornetwerkpoorten voorkoppe­
lingvanOSI-systemenfPANGLOSSj"
Proj.Ref890:B/85
Tijdensditprojectmoeteenprototypevaneennetwerk­
poortmethogeprestatieswordengebouwd ,waarbij
gebruikwordtgemaaktvaneeninhogemateparallellearchitectuuromtevoldoenaandeteverwachtenvraag
naardekoppelingvanOSI-systemen ennetwerken .Hier­
toezaltijdenshetprojectonderzoekwordenuitgevoerd
opdevolgendegebieden:
—algemenearchitectuurkarakteristieken vaneennet­
werkpoort;
—functioneledefinitievaneennetwerkpoort(metinbe­
gripvandoelstellingen tenaanzienvanprestatiesen
aansluitmogelijkheden )eneengeformaliseerde bena­
deringvanhetontwerpvoordearchitectuurvaneen
dergelijkepoort;
—implementatiegerichte onderwerpen(bijvoorbeeldde
scheidingtussenapparatuurenprogrammatuur en
geschiktetechnologieën )eneengeformaliseerde aan­
pakvandeomzettingvanspecificatiesinimplemen­
tatiesenverderinparallelleapparatuur;
—analysevandeprestatiesvanvoorgesteldearchitec­
tuur,specificatiesenimplementaties ;
—snelleomzettingvanontwerpeninprototypes ,waar­
bijindiennodigapparatuurwordtgebruiktinplaats
vanprogrammatuur enomgekeerd .
,,Lokaalgeïntegreerdoptischnetwerk(LION)"
Proj.Ref169:A/83
TijdenshetLION-projectwordteenopdeoptischevezel­
technologiegebaseerdbreedband-LANgeïmplementeerd
waarvandetoepassingvoornamelijkvoordekantoorom­
gevingisbestemd,waaronderooktoepassingeninindu­
striëleonderzoeklaboratoria ,universiteiten ,ziekenhuizen
enfabrieken.HetLIONzaleenaantalonafhankelijke
gebruikersgelijktijdigtoeganggaranderenovereenkom­
stigdeeiseninzakegedistribueerde verwerkingengedis­
tribueerdeintelligentieenhetspraak-,data-,tekst-en
videoverkeerverwerken .Erzalgebruikwordengemaakt
vanzeerhogebit-snelhedenwaarvoornieuwetechnolo­
gieënophetgebiedvangeïntegreerde opticaenzeer
snelleelektronischecomponenten zijnvereist.
,,TALON-TestenenanalysevanoptischeLAN's"
Proj.Ref.870:B/85
Eriseenspeciaalprogrammaonderdeel (TALON),dat
totdoelheefteendegelijketechnischeencommerciële
filosofieteverschaffenvoorhettestenvancomplexeopti­
scheLAN's.Ditdienttotondersteuning enaanvulling
vandewerkzaamheden bijhetontwerpvancommunica­
tiesystemen .Veelvandemomenteelingeburgerdemetho­
denvoorhettestenvanpunt-tot-punt-verbindingen van
optischevezelszijnonbruikbaarbijtoepassingopcom­
plexeoptischetopologieën .Tijdenshetsubprojectwordt
demonstratieapparatuur gebouwdendedoeltreffendheid
daarvaninverschillendeomgevingenbeoordeeld .
Ditprojectsluitaanbijproject169.
,,UltrabreedbandcoherentoptischLAN"
Proj.Ref249:B/84
Tijdenshetprojectwordtdeuitvoerbaarheid onderzocht
vandetoepassingvancoherenteoptischetechniekenin

31.12.85 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/53
eenLANwaarbijzoweltechnischealssysteemvraagstuk­
kenwordenbekeken .Nieuwemachinearchitecturen voor
deimplementatie vantransmissiesmetgrotebandbreedte
indeordevanverschillende Gbits/secvoorverschillende
soorteninformatiewaaronderspraak,tekst,beeld,enz.
zullenwordenbekeken .4.3.3.Vooruitzichten vooranderewerkzaamheden
Deopnamevanmulti-modeberichtendiensten indein
1986tepublicerenuitnodiging(en )tothetindienenvan
voorstellenwordtoverwogen .
,,Dynamischaantepassenschakelaarvoormeervoudig
gebruik"
Proj.Ref1059:B/85
Doelvanditprojectisdevaststellingenhetgebruikvan
derelatievevoordelenvaneenschakelgerichte communi­
catiearchitectuur tenaanzienvandevoorhetkantoor
noodzakelijkegroteverscheidenheid aanberichtenverkeer
endiensten.Onderdelenvanhetprojectzijneenonder­
zoeknaardeeisen,eenonderzoeknaargeavanceerdont­
werpentechnologieeneengedeeltelijkprototypedatvol­
doendeisvoordeillustratievanhetprincipeentevens
vanalternatievearchitectuurprincipes metinbegripvan
hetconceptvanbandbreedteschakeling .Daarnaastzal
aandachtwordengeschonkenaandegeografischeloka­
tievaneindstations ,deomvangvanhetberichtenverkeer
datineentoekomstigkantoorcommunicatiesysteem zal
plaatsvindenendeindezeomgevingvereisteprestaties .O&O-gebied4.4:Geavanceerdemultimediaopslag-en
terugzoeksystemen
Ophetgebiedvandeinformatietechnologie enkan­
toorautomatisering heeftmenfundamenteel temaken
methetopslaan,detoegankelijkheid enhettransport
vaninformatieindevormvandata,tekst,grafieken,
spraak,beeldenandere.Onderzoekdatuitmondtinde
definiëringvaneengeavanceerddadabasismodel voor
kantoortoepassingen enstudiesvandeveiligheid,pri­
vacy,rechtvandetoegangenverspreidingvaninfor­
matiezijnvanfundamenteel belangvooreenomvang­
rijkgebiedvanonderzoekinzakekantoorsystemen .
Hetvoorgesteldeonderzoekisgerichtopdebouwvan
eenaantalexperimentele prototypenvanbedienings­
eenhedenvoorkantoorinformatie endewerkingdaar­
vanonderrealistischeomstandigheden ,individueelen
gezamenlijk ,teneindepraktischeervaringteverwerven
metdeproblemenbijhetbouwenvandezebedienings­
eenheden,hetinvoerendaarinvanpraktijkgegevens en
eenrealistischgebruikdaarvan.
Opgrondhiervanzijndewerkzaamheden onderver­
deeldindriealgemenecategorieën :systeemaspecten ,
gebruikenbehoeften,encomponenten .
Systeemaspecten :dezehebbenbetrekkingophetont­
werpendewerkingvanbedieningseenheden voorkan­
toorinformatie ,metinbegripvanfiltersmetgrootver­
mogen,alsmedeonderzoekinzakenieuweinformatie­
modellenendeontwikkeling vandedaaropbetrekking
hebbendemetriek.Voortswordenbeschreven werk­
zaamhedendiesamenhangen methetgebruikers-inter ­
face,zoalsondervragingstalen entalendieeengege­
vensverzameling beschrijven .
Gebruikenbehoeften :ditonderwerphoudtverband
metdeaardvandeinformatie(data,tekst,grafieken,
beelden,enz.)dieinbedieningseenheden voorkantoor­
informatiewordtvastgehouden ,intermenvankwali­
teit,kwantiteitencombinatiealsmedehetgebruikvan
dieinformatie .Erdienteenonderzoektewordeninge­
steldnaareeninternadoptieveinterfacewelkebeant­
woordtaandebehoeftenenervaringdergebruikers .
Componenten :ontwikkeling vanhardware,software
ensysteemelementen diemoetenwordenopgenomen
ingeavanceerde opslagsystemen ,ineersteinstantiein
informatiebedieningseenheden ,maarookingeavan­
ceerdewerkstations .Hiertoebehorenondermeerfil­
ters,desysteemstructuur inverbandmethetgebruik
vanoptischeschijveningeavanceerde kantoorsyste­
men,desysteemtechnieken diezijnvereistomeenzeer
grotebetrouwbaarheid tebewerkstelligen ,alsmedede
toepassingvangeavanceerde informatieverwerkings ­,,Constructieenbeheervangedistribueerde kantoorsyste­
men(COMANDOS)"
Proj.Ref.834:A/85
Hethoofddoelvanditprojectiseenefficiënteengemak­
kelijktegebruikenomgevingtecreërenvoordeontwikke­
lingenhetbeheervangedistribueerde applicaties .Daar­
toezullencombinaties vanverbeterdeenreedsbestaande
aspectenvanverschillendetechnologieën wordentoege­
pastopinnovatiegerichte enalgemenehulpmiddelen .
Doordezebenaderingkanrekeningwordengehouden
metdespecifiekekarakteristieken vanverschillende
gedistribueerde kantoorinformatiesystemen .
,,Meerpuntsinteractieveaudiovisuelecommunicatie
(MIAC)"
Proj.Ref.1057:B/85
Tijdensditprojectzaleensysteemwordenontwikkelden
gedemonstreerd voordegelijktijdigecommunicatie van
spraak,visueleinformatieengegevenstussenpersonen
optwee,drieofmeerveruitelkaargelegenlokatiesmet
gebruikmaking vanISDNenandere64Kbit/s-netwer­
ken.Dedemonstratiezelfzalplaatsvindenmetbehulp
vaneenmeerpuntsinternationaal audiovergadersysteem
metvisuelehulpmiddelen enmetondersteuning vaneen
kantoorsysteem ,maardeontwikkeldeinfrastructuur voor
signaalenprotocolzalkunnenwordentoegepastopeen
breedscalavanandereaudiovisuele diensten.

Nr.L365/54 Pubhkatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.85
techniekenopgeavanceerdeopslag-enterugzoeksyste­
men.
4.4.1.Onderwerpen
OnderditO&O-gebiedvallenondermeerdevolgende
onderwerpen :
Architectuurvanbestandsbedieningseenheden
a)Ontwerpenevaluatievanbedieningseenheden
voorkantoorinformatie
b)Systemenmetzeergroteintegriteit
Systeemaspecten
a)Nieuweinformatiemodellen
b)Talenvoorbestandsondervragingen enbeschrij­
vingvangegevensverzameling
Gebruikenbehoeften
a)Aardengebruikvanopgeslageninformatie
b)Adaptieveinterfacegebruiker/bestand
c)Prestaties
Componenten
a)Bestandfilters
b)Toepassingvanoptischeopslagsystemen
4.4.2.Lopendeprojectenenprojecteninbespreking
,,Eenmultimediaopslagsysteem "
ProjRef28:A/83
Ditprojectheefttotdoeleensysteemteontwikkelendat
faciliteitenverschaftvooropslagvanmultimediadocu­
mentenwaarbijgebruikwordtgemaaktvanmagnetische
enoptischemiddelen .Bijzondereaandachtzalworden
besteedaandebehoeftenvandekantooromgeving .Het
systeemzalwordengeïmplementeerd opeenspeciale
bedieningseenheid dieaanvragenvanklantenzoalswerk­
stationsofandereapparatenaanneemt .Decommunica­
tietussenbedieningseenheid enklantzaleerderopbasis
vanmultimediadocumenten danblokkenplaatsvinden .
Debedieningseenheid zaldedienstenverstrekkendie
gewoonlijkzijnverbondenaanhetterugzoekenvaninfor­
matieofeendatabasisomgeving .Detweeledigevraag
naarmultimediafaciliteiten entoepassinginkantoren
maaktonderzoekechternoodzakelijk .Debedieningseen­
heidzalstapsgewijswordengeïmplementeerd .Heteerste
prototypezaluitsluitendtekstenkenmerkendegegevens
behandelen ,terwijldevolgendeversiesdaaraanbeeld-en
spraakdatazullentoevoegen .
Hetglobaleontwerpisgereedenthanswordtgewerkt
aandefunctionelespecificatievansysteemcomponenten
zoalshetsubsysteemvandebedieningseenheid ende
gebruikersinterface .,,Ontwerpenoperationeleevaluatievaninformatiebedie­
ningseenheden
Proj.Ref231:A/84
Hetdoelvanditprojectishetontwerpen ,demonstreren
enevaluerenvaneenfamilievanfunctionerende prototy­
penvaninformatiebedieningseenheden voorhetkantoor
dieinstaatzijnalleinformatiediethansoppapierwordt
gezetindigitaleelektronische vormweertegeven.Erzal
eenglobaalmodeltotstandwordengebrachtvoorde
informatieindebedieningseenheden endefunctiesdie
nodigzijnvoorhetmanipulerenenbeherendaarvan.Van
essentieelbelangvoorhetprojectishetonderzoekvande
problemeninverbandmetgedistribueerde informatie ,
architectuurengebruikindekantooromgeving .Inde
loopvanhetprojectzijntweebelangrijkedemonstraties
vandemogelijkheden vaninformatiebedieningseenheden
voorhetkantoorgepland,namelijkeenproefdemonstra­
tieaanheteindvanhetderdejaareneenvolledige
demonstratieaanheteindevanhetvierdejaar.Men
beschiktdannogovereenheeljaarvooreenvolledige
evaluatievanhetsysteemvoordatdeeindrapporten wor­
denopgemaakt .
Inaansluitingophetoorspronkelijke projectzullen,aan
dehandvandeervaringmeteenverspreideverzameling
informatiebedieningseenheden diesameneenvolledig
geïntegreerde dienstondersteunen ,debruikbaarheid en
deprestatieswordenonderzocht ,waarnahieroververslag
zalwordenuitgebracht .Voortszullentweeconfiguraties
wordengeïmplementeerd engeëvalueerd :
—,,logischebedieningseenheid "—eenverzameling
,,enkelvoudigebedieningseenheden "(éénprocessor)
opéénlokatie,dievoordegebruikereengeheel
vormt;
—,,globaledienst"—bestaandeuitmeerdere,,logische
bedieningseenheden "diegeografischverspreidzijn.
,,Nieuweinformatiemodellen vooropslag-enterugzoek­
systemenvoorhetkantoor"
Proj.Ref.59:A/83
Hetprojectheeftbetrekkingoponderzoeknaarnieuwe
informatiemodellen vooropslag-enterugzoeksystemen
voorkantoor.Denadrukzalwordengelegdoponderzoek
vandetheoretischeaspectenvaneenmodeldatallevor­
menvankantoorinformatie karakteriseert .Erzaleen
aantalmodellenwordenontwikkeldengerelateerdaan
techniekenvoorhetopslaanenterugzoekenvaninforma­
tie.
Erwordentalrijkesleutelproblemen behandeld ,waarvan
demeestebetrekkinghebbenophetvoordemensaccep­
teerbarekarakterofmeerbepaaldsnelheidennauwkeu­
righeidvanhetterugzoekproces vooreendeskundigeen
ondeskundige gebruiker .Deontwikkeldemodellenzullen
wordengeconstrueerd engevalideerdineensoftware­
omgevingdiezoveelmogelijkovereenstemtmetdewissel­
werkingvaneenopslag-enterugzoeksysteem ineenkan­
toor.
Hetschemavandearchitectuurisopgesteld,evenalseen
schetsvandegebruikers-interface .Erwordtnoggewerkt

31.12.85Pubhkatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/55
aanondervraging ,opslagstructuur enaspectenvande
systeembeveiliging .
„Eenvoorhetgrotepubliekbestemdsysteemvoorhet
opslaanenterugzoekenvandata,spraakenbeeld"
Proj.Ref901:B/85
Inditprojectmoeteenbuitengewoongrotemultimedia
data-enbeeldbasistotstandwordengebracht.Dezezal
opruimeschaalterbeschikkingvanhetgrotepubliek
wordengesteld.Dehaalbaarheid vaneendergelijk .vy.v­
teemmoetwordengedemonstreerd .Hetprojectbehelst:
ontwikkelingvaneennieuwlaser-beeldsysteem waarin
analogeendiscreetgecodeerdeinformatieworden
gecombineerd eneenmultimediasysteem voorhetopzoe­
kenvaninformatieineendatabasemeteen,,majorwal­
king"interfacevoorgeografischeinformatie .Hetsysteem
zalzowordenontworpendathettoegankelijkisviaalge­
meenbeschikbare ,goedkopewerkstations .Denadrukzal
vooralwordengelegdopeenzeereenvoudigtebedienen
gebruikers-interface waaringebruikwordtgemaaktvan
knowledge-engineeringtechnieken .
4.4.3.Vooruitzichten vooranderewerkzaamheden
Vanditgebiedkomtéénonderwerpinaanmerkingom
tewordenopgenomenindeuitnodiging(en )tothet
indienenvanvoorstellendiein1986wordt(worden)
gepubliceerd :multimediaopslag-enterugzoeksyste­
men,gebruikenbehoeften .
O&O-gebied4.5:Geïntegreerdekantoorinformatiesys ­
temen
Hetonderzoekendeontwikkeling vanprototypenvan
onderdelenvoorkantoorsystemen moetwordenaange­
vuldmetonderzoekenevaluatievanconceptenvoor
geïntegreerdekantoorsystemen voorverschillende kan­
tooromgevingen .IneenindustrieelO&O-programma
vormtdebeproevingvanprototypenmethetoogop
eisendierepresentatief zijnvoordemarktomstandighe ­
dendebelangrijkstecontroleopderelevantievanhet
verrichteonderzoek .
Dearchitectuurvangedistribueerde systemeniseen
belangrijkaandachtsgebied .Deverspreideopstelling
vanfunctionele eenhedendieviaeennetwerkmet
elkaarzijnverbonden ,kanwordenbeschouwdalshet
fundamentele concept,nietalleenvoorkantoorsyste­
men,maarvooralletoekomstigeinformatiesystemen .
Hetuitwerkenenimplementeren vanditconceptis
zekergeensinecure .Hiervoorzijnveelnieuweideeën
nodigenmoetenreferentiemodellen ennormenwor­
denontwikkeld .
Tijdenshetgeheleontwerp-proces moetrekeningwor­
dengehoudenmetdesysteembeveiliging ,zowelopsys­
teem-alsopcomponentniveau .
Ophetdeelgebiedbeproevingenevaluatiezijntwee
thema'sgeïdentificeerd diecomplementair maarniet
noodzakelijkonderlingafhankelijkzijn.Teneerste:detotstandbrenging vantest-enevalua­
tieomgevingen voorkantoorsysteemcomponenten en
prototypenvangeïntegreerdekantoorsystemen dieeen
kwalitatieveenkwantitatievevalideringinverschil­
lendegesimuleerdekantorenenbedrijvenmogelijk
maken.Bijdezewerkzaamheden kaneveneensgebruik
wordengemaaktvandeproduktenvangebied4.1als­
medevananderewerkzaamheden inzakenormen,pres­
tatieenintegratie.
Tentweede:ontwerp,ontwikkeling enevaluatievan
prototypenvangeavanceerdekantoorsystemen diezijn
gebaseerdopgeavanceerde componenten diein
Europa,eventueelinhetkadervanhetESPRIT-Pro­
gramma(gebied4.2tot4.4),zijnontwikkeldendiezijn
gebaseerdopderesultatenvangestructureerde analy­
sesopdegebiedenkantoorsysteemwetenschap enmen­
selijkeaspecten(gebied4.1).
4.5.1.Onderwerpen
Opditgebiedmoetendevolgendeonderwerpenwor­
denbestudeerd :
Informatiesysteemarchitectuur
a)Systeemarchitecturen
b)Systeembeveiliging
Beproevingenevaluatie
a)Test-enevaluatiefaciliteiten voorkantoorsystemen
b)Proefbankenvoorkantoorsysteemtoepassingen
4.5.2.Lopendeprojectenenprojecteninbespreking
,,Beveiligingvankantoorsystemen "
Proj.Ref.998:B/85
Inhetprojectwordenalleveiligheidsaspecten vaninfor­
matiesystemen ingeïntegreerdverbandonderzocht .Er
zijndriefasengedefinieerd :
—evaluatievandestandvandetechniek,waarbijook
wordtgekekennaarbehoeftenenoplossingenopzeer
gevoeligegebiedenzoalsdefensieenprocesregeling :
—ontwikkeling vaneenbeveiligingsmodel voorinfor­
matiesystemen ;
—specificatievanveiligheidsmaatregelen enuitwerken
vanrichtsnoerenvoordeimplementatie .
„Geavanceerdinformatiesysteem vooroverheidsdiens­
ten(ASTRA)"
Proj.Ref.831:A/85
ASTRAzalresultereninvoorzieningen voorhettestenen
evaluerenvankantoorinformatiesystemen .Hetproject
bestaatuittweefasen:indeeerstefasezullenzeergrote
overheidsdiensten invierdeelnemende landenworden
geanalyseerdvanuithetoogpuntvaninformatieverwer ­

Nr.L365/56 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.85
experimentele implementaties vanbeideprototypesin
tweelanden.Deresultatenvanhetprojectwordenter
beschikkinggesteldvandeoverheidsdiensten vande
Lid-StatenvandeEG.king.Indetweedefasezultentweeprototypesworden
ontwikkelddienaaromvang ,complexiteit ,systeemarchi­
tectuurenkostenwordenonderscheiden in:
i)eenhogerprototypevoorgrotehoeveelhedendata
en,
ii)eenlagerprototypevoordemultifunctionele aspec­
tenvankantoorautomatisering .
Indezeprototypeszalgebruikwordengemaaktvangea­
vanceerdesystemenvoorhetopslaanenterugzoekenvan
informatiediegebaseerdzijnopoptischeschijven.Ten­
slottezaleenevaluatievandetweedefaseresulterenin4.5.3.Vooruitzichten vooranderewerkzaamheden
Vanditgebiedkomendevolgendeonderwerpen in
aanmerkingomtewordenopgenomenindeuitnodi­
gingen)tothetindienenvanvoorstellendiein1986
wordt(worden)gepubliceerd :Informatiesysteemarchi ­
tectuur,Test-enevaluatiefaciliteiten enProefbanken
voortoepassingen .
DEELPROGRAMMA 5:
COMPITERGEINTEGREERDE FABRICAGE
sterkverschillende onderdelen vanhetO&O-Pro­
grammavoorCIM.
BeschrevenwordenzesO&O-gebieden :
5.1.Architectuurvangeïntegreerde systemen
5.2.Computergesteund ontwerp(CAD)/computerge­
steundeconstructie (CAE)5.0.Inleiding
Ditgebiedomvatdegehelescalavanfabricageactivi­
teitenmetinbegripvancomputergesteund ontwerpen
(CAD),computeraidedengineering (CAE),computer­
gesteundefabricage(CAM),flexibelemateriaalbewer­
kings-enassemblagesystemen ,robotica,beproevingen
kwaliteitscontrole .Ditgebiedisgekozenvanwegede
mogelijkeinvloedvanCIMopdeproduktiemethoden
en-economieëndievangrootbelangzijnvoorhetsuc­
cesvandeIT-bedrijven envoordefabrieksnijverheid
inhetalgemeen .
DedoelstellingopCIM-gebied isderandvoorwaarden
tescheppenvoordegeleidelijkeinvoeringdoorde
gebruikervandoormeerdereproducentenvervaardigde
systemen,alsmedeeenklimaatwaarindeEuropese
IT-leveranciers effectiefkunnenconcurreren .Omditte
bereikeniserteneersteeeninspanningnodigopinfra­
structuurgebied ,gerichtopdeontwikkeling vanont­
werp-regelsen-architecturen ,diemoetenleidentotde
vormingvaneengemeenschappelijk referentiekader .
Ermoetconstantebeoordelingplaatsvinden vanrele­
vantwerkophetgebiedvaninternationale normalisa­
tie,endegebiedenmoetenwordenvastgesteldwaarop
Europeseinitiatieven zoudenkunnenworden
gesteund.Hettweedehoofdgebiedomvatwerkzaamhe­
denophetgebiedvandiedeelsystemen ,interfacesen
hulpmiddelen ,waarvandeontwikkeling ofverfijning
voordeindustrie(gebruikersenproducenten )inde
EuropeseGemeenschap vanstrategischbelangwordt
geacht.
Teneindedeoverdrachtvannieuweinformatietechno ­
logischeconceptennaardetechnischeondernemingen
indeGemeenschap testimulerenentebevorderen ,zal
deoprichtingwordenaangemoedigd vantoepassings­
centra,dieeenbelangrijkmiddelpuntkunnenvormen
bijdecoördinatievandewerkzaamheden envoorde
uitwisselingvaninformatietussendediverse,soms5.3.Computergesteunde fabricage(CAM)
5.4.Flexibelefabricagesystemen
5.5.Subsystemen encomponenten
5.6.ToepassingvanCIM-systemen
O&O-gebied5.1:Architectuurvangeïntegreerde
systemen
Indekomende10jaarzalindeverwerkendeindustrie
ongetwijfeldeengrootaantalverschillendeCIM-syste­
menwordentoegepast.Omdoeltreffendtezijnmoet
elksysteeminzijnspecifiektoepassingsgebied opopti­
malewijzefunctioneren .Teneindeconcurrerend te
zijneneenbepaaldeflexibiliteittebehoudenmoetener
effectieveontwerp-methoden voorCIMwordenont­
wikkeldopdatnieuwetechnologieën kunnenworden
benutzodrazijbeschikbaar komen.Momenteel
beschiktmenweloverenkelerichtlijnen,maarinterna­
tionalenormenvoorhetontwerpenvansysteemarchi­
tecturenvoorCIMontbreken .
Erzijnnieuweenopinnoverendeconceptengeba­
séerdebenaderingen nodigomdejuistesysteemarchi­
tecturenintepasseninhettotaleprocesvanprodukt­
ontwikkeling ,produktontwerp ,produktieplanning en
-besturing,real-time-besturing vanproduktieappara­
tuur,internmateriaaltransport ,voorraadcontrole en
afzet.Terondersteuning vandetotaalsysteemaanpak
moetenstrategieënophetgebiedvandatacommunica­
tieendataverwerking wordenontwikkelddiezijnafge­

31.12.85Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/57
—mogelijkheidtotgeleidelijkeimplementatie ,metbij­
zondereaandachtvoordebehoeftenvanKMO's;
—toepasbaarheid ineenbredewaaiervanbedrijven.
5.1.3.Vooruitzichten vooranderewerkzaamheden
Ditgebiedwordtgoedbestrekendoordebestaande
werkzaamheden enzalwellichtnietmeerwordenover­
wogenvooropnameindein1986tepubliceren
oproep(en)tothetindienenvanvoorstellen .stemdopfysischeenlogischebehoeften .Systeemarchi­
tecturenvoorCIMmoetenopenzijnomtevoorkomen
datdemarktdooréénproducentwordtoverheersten
omdegebruikerszoveelmogelijkvrijtelateninde
keuzevansubsystemen .
Alleendegrootsteenmachtigsteorganisatiesbeschik­
kenoverdemiddelendienodigzijnomtekomentot
definiëringvanopensysteemarchitecturen ,alsmede
overdemarktpositiedienodigisomdezearchitecturen
algemeeningangtedoenvinden.Hetisduidelijk
gewenstdatereenreferentiemodel wordtontwikkeld
datdegebruikersinstaatsteltmultiproducent-CIM ­
systementeontwikkelen .Hetgaathieromeengebied
waardemogelijkheden omdooreengemeenschappe­
lijkeaanpakgrotevooruitgangteboekengrootzijn,en
datzichdusbijzondergoedleentvooreeninspanning
opEuropeseschaal.O&O-gebied5.2:Computergesteund ontwerp(CAD)/
computergesteunde constructie(CAE)
5.1.1.Onderwerpen
—Definitieenontwikkeling vanopensysteemarchi­
tecturendiekunnenwordentoegepastineenreeks
verschillendefabrieksomgevingen ;
—implementatie vandezearchitecturen inreële
fabrieksomgevingen .HetbelangvanCAD/CAEisdatdaardoor :
—devoorhetontwerpenbenodigdetijdwordtinge­
kortenoptimalisering vanhetontwerpvanpro­
duktenenprocessenwordtvergemakkelijkt ;
—hetbewarenvanallerelevanteontwerp-aspecten
enhetsnelbijwerkenenterugvindenvaninforma­
tiewordenvergemakkelijkt ;
—gegevenswordengegenereerddiedoorhetgehele
fabricageproces metinbegripvanderobot-ende
gereedschapswerktuigprogramma 'swordenge­
bruikt;
—feedbackwordtverstrektvanhetfabricageproces
naarhetontwerp-team ,waardoordeverrichtingen
veelzijdigerenrendabelerkunnenverlopen.
ErzijnmodulairestructurenvoorCAD/CAE-subsyste­
mennodig(diealgemene3D~modellers ,geometrische
ontwerp-systemen ,technischerekenprogramma 'sen
simulatieprogramma 'somvatten),omdeontwerpertoe­
gangteverschaffentotdediverseprogrammatuurpak ­
kettenengegevensbestanden .Dezesystemenmoeten
gegevenskunnenverschaffendieonmiddellijkbruik­
baarzijnvooralleopelkaarinspelendetechnischeen
produktieactiviteiten ,alsmedeeenbeeldweergave van
goedekwaliteitmetvelemogelijkheden .Steedsmeer
zullendezesystemenuiteenlopende engeografisch
gespreide,bijhetontwerp-proces vancomplexeeind­
produktensamenwerkende consortiavanorganisaties
moetenondersteunen .
Eénenandervereistgeïntegreerde CAD/CAE-syste­
mendiedeinformatiekunnenverschaffen ,welke
nodigisomhetproduktieproces tekiezen,tedefinië­
ren,tecontroleren,tesimulerenenteoptimaliseren in
termenvanalgemenefabricageverrichtingen .
DerolvanAl-technieken bijhetontwerpenvanpro­
duktenenproduktiesystemen moetvoortdurend
opnieuwwordenbekeken.
Tenzijersterkeredenenzijnopdaarvanaftewijken,
dienenalleprojecteninhetgebied5.2inovereenstem­
mingtezijnmetderelevantein5.1ontwikkeldearchi­
tecturen.MetdeinteractievanCAD/CAEmetCAM­
(5.3)enFMS-(5.4)-systemen dientookrekeningtewor­
dengehoudeneninontwikkelingzijndetechniekenin
anderegebiedenvanESPRITmoetenvoortdurend in
hetoogwordengehouden .5.1.2.Lopendeprojectenenprojecteninbespreking
Voorbereidende werkzaamheden ,diewerdenuitge­
voerdbijproefprojecten ,verschaffeneennuttigebasis
voorditgebied,alsookvooranderegebiedenvan
ESPRITCIM.Erisaleenboekverkrijgbaarmetde
titel„DesignRulesforaCIMSystem"(Ontwerp-regels
vooreenCIM-systeem ),onderredactievanR.W.Yeo­
mans,A.Choudry,enP.J.W.tenHagen.Eenandere
publikatie,waarindeontwerp-voorschriften voorde
integratievanrobotsinCIMaandeordekomen,ver­
schijntvermoedelijk in1986.
Hetlopendeprojectopditgebiedis:
,,AMICE,eenEuropesearchitectuurvoorcomputergeïn­
tegreerdefabricage"
Proj.Ref.688:B/84
Hetligtindebedoelingopensysteemarchitecturen voor
CIMvasttestellenenteontwikkelen ,omtegemoette
komenaanhuidigeentoekomstigebehoeften .Ontwerp­
criteriavoordezearchitecturen zijnondermeer:
—openheid ,metanderewoordenhettotstandbrengen
vaneenomgevingwaarindoorverschillendeprodu­
centenvervaardigdesystemenkunnenfunctioneren .
Inditverbandmoetendearchitecturencompatibel
zijnmetISO-OSI;
—bescherming vanbestaandeinvesteringen ,met
anderewoordenerwordenmigratiepaden geïdentifi­
ceerdvandehuidigenaartoekomstigeimplementa­
ties;

Nr.L365/58 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.85
5.2.1.Onderwerpen
CAD/CAE-faciliteiten voorprodukt-enprocesont­
werp
Aanpassingenontwikkelingvanhulpmiddelen ensub­
systementerondersteuning vangeïntegreerde CAD/
CAE-activiteiten ,bijvoorbeeld :
—produktontwerp-activiteiten zoalsprojectmanage­
ment,conceptomschrijving ,eersteontwerp,analyse
ensimulatie,eindontwerp ,beheervanproduktdo­
cumentatieenproduktconfiguratie ;
—activiteitenmetbetrekkingtothetontwerpenvan
hetproduktieproces ,zoalsproceskeuze ,-modelle­
ringen-planning,simulatieenoptimalisatievan
hetprocesplanenplanningvandeproceskwali­
teitsbewaking ;
—hulpmiddelen diespecifiekzijnvoorbepaalde
categorieënproduktenenprocessenenvoorgroe­
pentechnologische concepten(geometrie,dimen­
sionering,materialen ,toleranties ,soortprocesver­
richtingen).
GebruikvanAl-technieken bijCAD/CAE
—bestuderingvanopCAD/CAEtoepasbareontwik­
kelingenophetgebiedvankunstmatigeintelligen­
tie.Uitvoeringvanontwikkelingswerk opde
gewenstegebieden ;
—grafischehulpmiddelen terondersteuning van
beheers-encontroleactiviteiten infabrieksomge­
vingen.
Grafischesystemen
—alshulpbijdebesluitvorming opbeheers-encon­
troleniveau .mischemodeloptimalisering .Heteerstegedeeltevande
werkzaamheden isafgeslotenmeteenanalysevande
bestaandenormenvoorCAD/CAM-interfaces ende
vaststellingvanproceduresvoormodeluitwisseling tussen
CAD-systemen .Erzijntestsuitgevoerdmethoog-niveau­
gegevensverwerking tussenMEDUSAenBRAVO.Het
ontwerpenendeimplementatie vandezeinterfaceszal
gebeureninnauwesamenhangmetdeinternationale
normalisatieopditgebied.
,,Ontwikkeling vaneengeïntegreerdsysteemvoorde
planningvanfabricageproces en-verrichtingen ,met
gebruikvaninteractieve3D-modelleertechnologie "
Proj.Ref.409:B/84
Debedoelingiseeninteractiefgrafischsysteemteont­
wikkelenvoorplanningvanfabricageproces en-verrich­
tingenineenfabrieksomgeving .Omdeontwikkelingskos­
tentedrukkenzalhettotalesysteemwordenopgebouwd
uitbestaandeenbeproefdesysteemcomponenten vande
projectpartners .Doelstellingen zijn:realiseringvaneen
uniformegebruikersinterface encompletesimulatievan
hetfabricageproces .
,,Ontwerpenspecificatievanconfigureerbare grafische
subsystemenvoorC1M"
Proj.Ref.496:B/84
Detweeprimairedoelstellingen vanhetprojectzijn:
1.bepalingenclassificatievandeverschillendeeisen
waaraancomputergrafiek opdeveleCIM-gebieden
moetvoldoen:
2.deontwikkelingvanprototypenvangrafischesubsys­
temen(programmatuur/apparatuur)dievoldoenaan
deeisenvanbovenstaandpunt1.
Deeerstgenoemde doelstellingisbereikt:departnersheb­
beneenverkennendonderzoekverrichtmetbetrekkingtot
deeisenwaaraandegrafischeapparatuur ,programma­
tuurenmens-machine-interfaces voorCIM-systemen
moetenvoldoenenhunrapportingediend.Watdetweede
doelstellingbetreft,departnerswerkenmomenteelaan
deopstellingvanontwerp-specificaties vooreenprototype
vanhetgrafischesubsysteemeneenaantalontwerp-nor­
mendiezijngebaseerdophetgebruikvanhetGraphics
KemelSystem(GKS)endeprogrammeertaal Ada.5.2.2.Lopendeprojectenenprojecteninbespreking
,,Kennisbank enbeslissingsondersteuning voormate­
riaalbehandelingssystemen "
Proj.Ref.293:B/84
Hetprojectomvatonderzoeknaardetoepasbaarheid van
expertsystemen voordecisionsupportendeontwikkeling
vaneenkennisbestand voorhetmodelleren vaninterne
transportsystemen .Debedoelingistekomentotanalyse­
ringenvaststellingvandekennisdienodigisvoordeug­
delijkebeoordelingen vansysteemontwerpen endewer­
kingvansystemen.Dekenniszalwordengeïmplemen­
teerdindecision-support-svstemen endooringenieurs
wordengebruiktbijdeplanningvaneeninterntransport­
systeem.
,,CAD-interfaces"
Proj.Ref.322:A/84
Hetprojectheeftbetrekkingopbelangrijkeinterjacesvan
CAD/CAM-systemen :deinterfacevoorCAD-gegevens­
uitwisselingsinterface ,deCAD-database interfaceende
interfacenaardeeindigeelementenanalyse endedvna­,,VITAMIN:Visualiseringshulpmiddelen ennormenvoor
modelvorming indeverwerkendeindustrie"
Proj.Ref.1038:B/85
Hetprojectbeoogtaandehandvanmodelleernormen
eenaantalgrafischevisualiseringshulpmiddelen teprodu­
ceren,metalsdoeldebesluitvorming bijdeproduktiebe­
sturingteverbeteren .Aandachtzalwordenbesteedaan
eenbredescalavanbelangrijkemanagement-informatie ,
zoalsbedrijfsplanning marketing ,produktiebesturing en
produktiebewaking .

31.12.85 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/59
5.2.3.Vooruitzichten vooranderewerkzaamheden
Deonderwerpen„gebruikvanAl-technieken"en„gra­
fischesystemen 1'wordenoverwogenvooropnamein
dein1986tepublicerenoproep(en)tothetindienen
vanvoorstellen .deling),diebestaanuiteenaantalcellenmetverschil­
lendeautomatiseringsniveaus .Hoewelhetsysteemtoege­
spitstzalzijnopeenbepaaldewerkplaatsomgeving ,zul­
lendetijdenshetprojectontwikkeldeimplementatieme­
thodiekenen-hulpmiddelentoepasbaarzijnopdiverse
soortenwerkplaatsomgevingen .Geleidelijkzaleen
nieuweflexibelebewerkingscel ,bestaandeuiteengroep
gereedschapswerktuigen ,meetapparatuur ,materiaalbe­
voorradingsapparatuur enaanvoerrobots ,vanhet
teemdeeluitgaanmaken.Demeeralgemenetoepassin­
genzijnvanbelangvoorproject477.Eriseenconstante
uitwisselingvantechnischeinjbrmatietussendetwee
consortia .O&O-gebied5.3:Computergesteunde fabricage(CAM)
Eencomputergesteund fabricagesysteem isinditver­
bandeensysteemdathetproduktieproces real-time
bestuurt.EenCAM-systeem werktalseeninformatie­
netwerkmethogeintegriteitdattoezichtuitoefentop
eenzeergevarieerdgeheelvanmetelkaarverbandhou­
dendeactiviteitenindefabricagecyclus endatopbasis
vaneenalgehelemanagementstrategie dedaaruit
voortvloeiende besturingverricht.
HetontwerpenvaneenCAM-systeem moetgerichtzijn
opdevolgendepunten:
i)maximaleondersteuning vandemenselijke
supervisiebijalgemenefabrieksverrichtingen en
individueleprocessen ;
ii)deprocessenmoetenafzonderlijkprogrammeer­
baarzijn;
iii)compatibiliteit metdegeïntegreerde systeemar­
chitecturenvanhoofdstuk5.1;
iv)mogelijkheidtotinvoeringvanmodificatiesen
uitbreidingen metbehoudvanhettotalesysteem­
concept.,,Systemenvoordebesturingvangeïntegreerde fabri­
cage:deCAM-oplossing "
Proj.Ref477:A/84
Centraalinditprojectstaatdeproductionactivitycontrol
(PAC),diedeschakelmoetzijntussendeproduktieplan­
ningendeuitvoering .Deresultatenzullenvooraltoepas­
baarzijnopkleinepartijenfabricerende omgevingen .
Doelvanhetprojectishetontwerpen ,ontwikkelenentes­
tenvandeprogrammatuurmodules dienodigzijnomhet
besturingssysteem sluitendtemaken,demenselijketus­
senkomstzoveelmogelijkteverminderenendereactietijd
zokortmogelijktemaken,daarbijvertrouwendopauto­
matischbinnenkomende fabrieksgegevens .
Menzitmiddenindeeerstefase:analysedoorwerkgroe­
penvandrieopelkaaraansluitendegebieden:
—proces:analysevanfabrieksfaciliteiten enkeuzevan
eengeschikteplaatsvoorimplementatie ;
—besturing:theoretischemodelvorming voordeplan­
ningenschedulingvanhetPAC-systeem ;
—programmatuur :onderzoeknaarenanalysevande
voorhetsysteemvereistehulpmiddelen entechnie­
ken.
Ookiserconstanteuitwisselingvantechnischeinforma­
tiemetproject418.5.3.1.Onderwerpen
—Omschrijving enontwikkeling vanCAM-systemen
indiverseindustriëleomgevingen ;
—toepassingvaninnovatieveconcepten,naarmate
dezebeschikbaar komen.
5.3.2.Lopendeprojectenenprojecteninbespreking
,,OpenCAM-systemenbestand voormodulaireintegratie
inhetfabrieksbeheer vaneenwerkplaatsopgebouwduit
metverschillendeautomatiseringsniveaus functionele
cellen"
Proj.Ref.418:A/84
Doelvanhetprojectisdeontwikkeling vaneenCAM­
systeemmeteenopenarchitectuur .Hetsysteemzalwor­
dentoegepastineenbestaandewerkplaatsmeteenaan­
talcellenmetverschillendeautomatiseringsniveaus .Hoe­
welhetsysteemontworpenwordtvooreenspecifieke
fabricageomgeving ,zullendeinvoeringsmethoden en
-hulpmiddelen toepasbaarzijnvooreengrootaantal
fabrieksomgevingen .Hetsysteemzalwordeningevoerd
intweeproefplaatsen (machineafdeling enassemblageaf ­,,Kennisgebaseerde real-time-supervisie vanCIM'
Proj.Ref.932:A/85
Detweevoornaamstedoelstellingen vanhetprojectzijn:
—ontwerpenimplementatie vaneenkennisgebaseerd
real-time-ontwikkelingssysteem ,datisgerichtopeen
aantalClM-toepassingstaken ;
—installatieenevaluatievanhetsysteemintweever­
schillendefabrieken.
Dewerkingvanhetsysteemzalwordengedemonstreerd
aandehandvanproblemenvanreal-time-interpretatie
vanfabrieksgegevens inverbandmetfoutendiagnose ;
actieplanning doorintelligentealarmbehandeling en

Nr.L365/60 Pubhkatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.85
gegevenstoevoer terondersteuning vandeoperator:opti­
maliseringvandoorvoer,economischeenflexibelewer­
king.
5.3.3.Vooruitzichten vooranderewerkzaamheden
Ditgebiedwordtbestrekendoordebestaandewerk­
zaamhedenenzalwellichtnietmeerwordenoverwo­
genvooropnameindein1986tepubliceren
oproep(en)tothetindienenvanvoorstellen .Geautomatiseerde assemblage
—computergesteunde geautomatiseerde assemblage­
systemen ;
—robotsystemen .
Beschikbaarheid vandeinstallatiesenoptimalisering
vandekwaliteit
—fundamenteletechnologievoorinstallatiediagnose ;
—diagnoseformulering ;
—actieplanning ;
—geautomatiseerde kwaliteitscontrole eninspectie.
Geavanceerde besturingssystemen enconcepten
—specificatievanhetvereistecomputervermogen
voordebesturingvansubsystemen ;
—toepassingvangeavanceerde informatieverwerking
(AIP)insysteembesturingspackages .O&O-gebied5.4:Flexibelefabricagesystemen
Voorindustrieëndiegespecialiseerd zijnindevervaar­
digingvaneenkleinofmiddelgrootaantalzeerver­
schillendeonderdelenvormtdeontwikkeling vanzeer
flexibelesystemenmeteengroteproduktiviteit een
belangrijkdoel.DeleveranciersvanCIM-uitrusting
hebbentotbelangrijkste taakdeuitbreidingvande
voorflexibeleautomatisering vereistetechnologie .
Bewerkingscentra voordeautomatische bewerkingvan
metalenonderdelen ,systemenvoorhetautomatisch
aan-enafvoerenvanwerkstukken entransportsyste­
menvoorhetautomatischoverbrengenvanwerkstuk­
kenvanhetenebewerkingsproces naarhetanderezijn
ruimschootsvoorhanden .Eenprobleemdatnogsteeds
moetwordenopgelostisdeintegratievanbewerkings­
centrainglobaleCIM-systemen waarbijnaarbehoren
rekeningisgehoudenmetmenselijkefactoren.
Verderisontwikkelingnodigophetgebiedvangeauto­
matiseerdeassemblagesystemen enomdemogelijkhe­
denvanrobotsuittebreidentotandereverrichtingen
dandeeenvoudigebewerkingendiethanswordenuit­
gevoerd.Daadwerkelijke communicatie methetont­
werp-proces kanaanzienlijke voordelenopleveren .
Voortsmoetwordengeprofiteerdvanontwikkelingen
ophetgebiedvangeavanceerde informatieverwerking
(AIP)ensimulatiesystemen .
Bovendienzijnonderzoekenontwikkeling nodigom
tweevandebelangrijkste envaaktegenstrijdige doel­
stellingenvanalletoekomstige geautomatiseerde
fabriekenteverwezenlijken ,namelijkdehandhaving
vaneenconstanthogeproduktkwaliteit eneenmaxi­
malebeschikbaarheid vandeinstallaties .5.4.2.Lopendeprojectenenprojecteninbespreking
,,Deintegratievanlasconstructies inCIM"
Proj.Ref.595:A/84
Hetprojectheeftbetrekkingopdeontwikkelingvansub­
systemenenbesturingskaders voordetoepassingvanlas­
constructiesbijCIM.Ineengecoördineerd programma
wordenmethodenontwikkeldvoorhetgenereren ,structu­
reren,opslaanenmanipulerenvanbesturings-enuitvoer­
gegevensinallestadiavanhetconstructieproces .Ten
eindeeengeïntegreerdeontwikkelingmogelijktemaken,
zalhetprojectzichconcentrerenopeenspecifiekeindu­
striëlesectoreneenbeperktaantalprodukten;dekeuzeis
gevallenopdescheepsbouw .Deresultatenvanditproject
zullenechterveelruimeretoepassingvindenindecon­
structie-industrieën enderegelsvoorintegratiedieinhet
kadervanditprojectzijnontwikkeldzullentoepasbaar
zijnopdeautomatisering vanandereconstructieproces­
sen,bijvoorbeeldhoogenergetisch elektronenbundellas ­
sen,laserlassenenfrictielassen .
Aanvankelijk warendewerkzaamheden toegespitstop
vijfhoofdgebieden :
—ontwerpstudies :vaststellingvandemodulaire
opbouwvanhetprodukt,standaardisering ,eisen
inzakecoderingendoelmatigheid ;
—CIM-architectuur/programmatuurontwikkeling :ont­
wikkelingvansimulatieprogrammatuur voormidde­
lentoewijzing enlijnplanning .Behalvevoorinventa­
risbeheerwordterooksimulatieprogrammatuur
gemaaktvoorrobotbesturing ;
—automatisering vanlossystemen:procedurelegege­
vensverwerking enreal-time-besturing vanlassenmet
robots;5.4.1.Onderwerpen
Flexibelefabricagesystemen (FMS)
—specificatievoorinterfacestussenautomatische
apparatuur :definitievanFMS-systeemarchitectuur
ensubsystemen ;
—definitieenimplementatie vanFMS-proefsyste­
menineentestomgeving .

31.12.85 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/61
toekomstigefabricageprocessen .Demenselijkefactoren
hebbenbetrekkingoparbeidsorganisatie entaakontwerp
binnendecel,bekwaamheidsniveaus ,toezicht,kwaliteits­
zorg,onderhouds-enopleidingsvraagstukken eneenstu­
dievandebetrokkenheid vaningenieursenwetenschap­
persbijdeplanningmethetoogopdemenselijkebehoef­
tenbijdewerkingvandecel.—kwaliteitszorg :aspectenvangegevensverwerking en
produktiecontrole opdewerkvloer;
—ontwikkeling vanproduktiecellen :ditvormtde
grondslagvaneenexperimenteel systeemwaarbij
gebruikwordtgemaaktvandeopanderedeelgebie­
denontwikkeldeapparatuurenprogrammatuur .
Hetprojectblijftgerichtopdezelfdedoelstellingen ,het­
geenuiteindelijkmoetleidentothetopstellenvanspecifi­
catiesvoortenminstetweegeavanceerde produktie­
installatieswaarinCIM-principes wordentoegepast.,,Operationelebesturingvoordeintegratievanrobotsyste­
meninCIM"
Proj.Ref.623:A/83-84
Hetprojectisgerichtopverbeteringvandeintegratievan
robotsincomputergeïntegreerde fabricagesystemen
(CIM).Aandehandvandeontwerp-voorschriften ende
ontwikkelingsbanen dieindeproeffasevanESPRIT
(Ref.PP.75)zijnuitgestippeld ,wordendoorhetproject
geautomatiseerde integratiefaciliteiten totstandgebracht
voordeoperationelegebiedenplanningenprogramme­
ring.Voortypischeindustriëletoepassingen wordteen
prototypevaneencomputergesteund planningssysteem en
vaneenverbeterdeCAD-robotkoppeling geïmplemen­
teerd.Hiervoorwordteenspeciaalvoorrobotsontworpen
off-line-programmeersysteem gebruikt.Grafischesimula­
tieterondersteuning vanrobotplanning en-programme­
ringzalalsfundamenteel hulpmiddelvanhetsysteem
wordengeanalyseerd engeïmplementeerd .Erzaleen
strategievoordatabeheerwordenuitgewerktomdetoe­
passingvanrobotsinhetCIM-kaderintepassen.De
mogelijkheden vanhetgebruikvanAl-methoden voor
robottoepassingen ,inclusiefimplicieteprogrammerings­
methoden ,zullenwordenonderzochtengesimuleerde
methodenzullenwordenvastgesteld .,,Geïntegreerde injormatieverwerking voorontwerp,plan­
ningenbesturingvanassemblages "
Proj.Ref.384:A/84
Ditprojectheefttotdoelhetbeginseltedemonstreren van
eengeïntegreerdprocesvoorontwerp,planningenbestu­
ringvanassemblagesopkleineschaal.Deklemtoonvan
hetprojectkomtveeleerteliggenophetdefiniërenen
automatischassemblerenvanhetproduktdanopdever­
vaardigingvandeonderdelen .Hetprojectistevens
gerichtophetdemonstreren vanhetconceptvaneen
geïntegreerdsysteemvoorhetcompleteassemblagepro­
cesmetinbegripvandeaspectenontwerp,planning ,pro­
duktieplanning enbesturing ,waarbijrekeningwordt
gehoudenmetdeonderlingeajhankelijkheid enterugkop­
pelingvandaarbijaansluitendeassemblageobjecten en
-processen .
Delopendewerkzaamheden zijntoegespitstopexpertsys­
temenensimulatiehulpmiddelen ,metaandachtvoorde
bestaandesystemenvoorontwerpenplanningvaneen
belangrijkevoorlopervandedemonstratiesystemen op
dezegebieden.
,,Ontwikkeling vaneenflexibelegeautomatiseerde assem­
blagecelenstudievandedaaraanverbondenmenselijke
factoren"
Proj.Ref534:A/84
Hetprojectheeftbetrekkingopalleaspectenvandeeva­
luatieenontwikkeling vaneenprogrammeerbare flexi­
belegeautomatiseerde assemblagecel voormechanische
objectenmeteentypischeomvangvan0,5m3.Ofschoon
hetconceptisgebaseerdopdewaargenomen behoeften
vaneentoekomstigegebruiker ,bevathetprojecttevens
eenevaluatievandetoepassingvanhetsysteemopindu­
strieinhetalgemeen.Hetprojectomvatvijftechnologi­
schedeelgebiedenentweedeelgebiedendiebetrekking
hebbenopmenselijkefactoren.
Detechnologische factorenzijnhetgebruikvanrobots
metverschillendeanderecomponenten ,waarondersoft­
ware-ontwikkeling,deontwikkeling vangeïntegreerde
sensorenvoorhetgezichtsvermogen vanrobotsenopti­
schegegevensverwerking ,deontwikkeling vancontact­
lozeinspectiewaaronderintegratie,systeemintegratie en
eenstudievandetoepasbaarheid vandetechnologieop,,Eensysteemtechnologie voorhetoptimaliserenvande
verhoudingtussenbeschikbaarheid vandeinstallatie ,
produktkwaliteit enveiligheid"
Proj.Ref.504:B/84
Ditprojectheefttotdoeleensysteemtechnologie teont­
wikkelenvoorhetautomatiseren vanhetbeheervan
installatiesvoorhetproducerenvanafzonderlijkeonder­
delen.Ditgebeurtopbasisvaneenmaximalisering van
debeschikbaarheid ,produktkwaliteit enveiligheid .Een
grootpercentagevandevoorgesteldeO&O-werkzaamhe­
denheeftbetrekkingopdeon-line-verwerking vangege­
vensbetreffendedeconditievandeproduktiemachines ,
prestatievandegereedschappen ,produktkwaliteit envei­
ligheid.Totdevereistetechnologieënbehorensignaalver­
werking,expertsystemen ,systeemmodellering ,actieplan­
ning,sensornetwerk enontwerpvanhetcomputersys­
teem.
Totnogtoewerdeenoverzichtgemaaktvandeopdit
gebiedbeschikbaretechnologieenerwerdeengeschikt
demonstratiesysteem uitgewerktdatnureëlegegevens
verschaftvanmachinalebewerkingenwaarmeedeont­
wikkelingwordtvergemakkelijkt vanprocesmodellen aan
dehandwaarvandiagnose-,actieplanning -enfouther­
stelroutineskunnenwordenontwikkeld .

Nr.L365/62Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.85
—micro-elektronische subsystemenvoordebesturing
vanmachines,robotsenassemblagesystemen ,op
specialeVLSI-chips .,,DAS1Q:Gedistribueerd automatischsysteemvoor
inspectieenkwaliteitscontrole "
Proj.Ref.1136:B/85
Hetprojectheeftbetrekkingophetonderzoekendeexpe­
rimenteletoepassingvaneennieuwgedistribueerd .sys­
teem—DASIQ—voorinspectieenkwaliteitscontrole .
Dewerkzaamheden zijnvooralgerichtopdeontwikke­
lingenintegratievanoptischeinspectietechnieken voor
hetbeoordelenvanoppervlakteafwerking enmaatcon­
trole.
HetDASIQ-systeem zalindeCAD/CAM-systemen
voorfabriekenwordengeïntegreerdvooroptimalisering
vanontwerp-fabricageprocessen .
,,Geavanceerde real-timeCIM-besturingssystemen en
conceptenvoorflexibeleautomatisering "
Proj.Ref809:B/85
Ditprojectbeoogtdeontwikkelingenimplementatie van
eenreal-timeintelligentCIM-systeem .Hierbijwordtuit­
gegaanvanspecificatiesmetbetrekkingtothetvereiste
computervermogen endenadrukligtophiërarchische
besturingsstructuren .Erwordensimulatiesvanconfigu­
ratiesvanmeervoudigefabricagesystemen uitgevoerd ,
waarmeedeaanpassingsmogelijkheden vanhetsysteem
kunnenwordengeëvalueerd .
5.4.3.Vooruitzichten vooranderewerkzaamheden
Opditgebiedwordendevolgendeonderwerpen over­
wogenvooropnameindein1986tepubliceren
oproep(en )tothetindienenvanvoorstellen :
—integratievanopverspaninggebaseerdeFMS-sys­
temeninCIM;
—ontwikkeling vangeavanceerde besturingssyste­
men.5.5.2.Lopendeprojectenenprojecteninbespreking
,,Exploitatievanreal-time-beeldvorming voorbooglas­
sen"
Proj.Ref9:A/83
Inheteerstejaarvanditprojectwerdendevolgende
werkzaamheden uitgevoerd:
—analysevanmogelijkeindustriëlebooglastaken ,die
heeftgeleidtotdekeuzevaninaanmerkingkomende
sensortoepassingen indesectorendunprofiel/hoge
produktiesnelheid endikprofiel/hogekwaliteit;
—overzichtvanbeeldanalysemethoden en-toepassin­
gen:
—studievanmogelijkebenaderingswijzen vanbeeldac­
quisitieen-verwerking ,dievantoepassingkunnen
zijnopdeindeeerstefasevoorhettestpakketgese­
lecteerdesensortoepassingen :
—vaststellingvandemogelijkheden inzakebeheersing
vandemetallurgische structuur(endusookvande
mechanischeeigenschappen )vanmeerlagiggelaste
onderdelendoornauwkeurigeplaatsingvandelas­
rupsen.Ditvereisteenstrikterebeheersingdankan
wordenverwezenlijkt opgrondvandecriteriapro­
duktiesnelheidofdegelijkheidvandelas:
—specificatievanontwikkelingswijzen enapparatuur ,
dieinlaterefasenvanhetprojectzullenworden
gebruikt.
Hetprojectisnutoegespitstoptweetoepassingsgebieden ,
namelijklasseninéénlaagenlasseninmeerlagen.De
ontwikkeling vanalgoritmenvoorbeeldanalyse enadap­
tievebesturingvoorbeidelastechnieken isaandegang
gebrachtmetdebouwvandeapparatuur .
O&O-gebied5.5:Subsystemenencomponenten
Omdetechnologieën ingebied5.3en5.4totstandte
brengen,enzodeontwikkeling endetoepassingvan
CIMtebevorderen ,iseenaantalsubsystemen encom­
ponentennodig.Vooralmoet,ommetsuccestekun­
nenconcurrerenopdewereldmarktvoorproduktie­
automatiseringssystemen ,zoveelmogelijkgebruikwor­
dengemaaktvanmicro-elektronika .,,Universeledoorsensorenbestuurdesystemenvoorde
produktievanonderdelen"
Proj.Ref118:A/83
Ditprojectisgerichtoponderzoek ,ontwikkeling en
demonstratie vanhetvermogenom2,5D-en3D-beel­
denteverkrijgenmetbehulpvanvisuele,tactieleen
afstandssensorsystemen .
Oorspronkelijk werdeninhetwerkplandevolgendezeven
takenvastgelegd:
i)studievangebruikersspecificaties ;
ii)bepalingvanhetkadervoorsysteemintegratie ;
iii)ontwikkelingvaneengrijstrapsensor ;5.5.1.Onderwerpen
Erzijntweeonderwerpen geïdentificeerd waarvoor
samenwerking isgeboden,namelijk :
—sensorsystemen voorreal-time-opname en-inter­
pretatievansensorgegevens ,zoalsernodigzijnin
verbandmetdeelgebied5.4.3;

31.12.85Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L365/63
O&O-gebied5.6:ToepassingvanCIM-systemen
Omdesamenhangenhetstrategischeffectvanhet
CIM-deelprogramma zogrootmogelijktemaken,zijn
erdringendmaatregelennodigterbevorderingvantoe­
passingscentra ,waarinontwikkelingen inlopendepro­
jectenineengeïntegreerdkaderkunnenwordengede­
monstreerdenverderuitgewerkt .
Naasthetfeitdathiermeeeenbrandpuntwordtgescha­
penvoorinitiatievenophetgebiedvangeavanceerde
fabricageopcommunautair vlak,biedtditnogdevol­
gendevoordelen :
—bevorderingvandebekendheidvandeESPRIT­
werkzaamheden doordemonstratie vanlopend
O&O-werkvooreengrootEuropeespubliek;
—vestigenvandeaandachtopbehoeften,verwezen­
lijkingenenmogelijkheden ophetgebiedvan
CIM-integratie ;
—verschaffing vaneengunstigeomgevingvoor
snelleprototype-ontwikkeling ;
—katalyserenvanverdereontwikkelingen ,totenmet
devervaardiging vanprodukten .iv)ontwikkelingvaneentastsensor;
v)ontwikkelingvaneenafstandsmeter ;
vi)ontwikkelingvaneendirecte3D-sensor;
viijontwikkelingvaneenstereoscopische sensor.
,,Geïntegreerdeelektronischesubsystemenvoorfabrieks­
automatisering "
Proj.Ref179:A/83
Inhetkadervanditprojectwordendefunctiesdiedoor
NC-enrobotbesturingssystemen wordenverricht,geana­
lyseerdeninsubsystemeningedeeld .Dezewordenuitge­
voerdalsuniverselesubsysteemgeïntegreerde schakelin­
gendiegeschiktzijnvooreenbredewaaiervantoepassin­
genophetgebiedvanNC-enrobotbesturing .Erwerden
specificatiesopgesteldvoortestschakelingen diegeschikt
zijnvoorVLSI-toepassing .Dezewordenontwikkeldvoor
tweespecifieketoepassingen ,terwijlooknogwordt
gewerktaanhetspecificerenvaneenco-processordiekan
wordengebruiktbijhetontwerpvanbesturingssystemen
endeimplementatie vanVLSl-schakelingen .
,,Geïntegreerde opsensorengebaseerderobotsystemen "
Proj.Ref.278:A/84
Ditprojectheefttotdoeleenprototypevaneenopsenso­
rengebaseerdsysteem(zienenvoelen)teontwikkelen
voorreal-time-toepassingen ,incombinatiemetindu­
striëlerobotsvoorintelligentebehandelingen/ofassem­
blage.Proefbanktoepassingen zijnhetgrijpenvan
ongeordendeonderdelenineenkistenhethanterenvan
werkstukkenopeenlopendeband.
,.Computergesteunde thermischebeeldtechniek voorreal­
time-inspectie vancomposietmateriaal "
Proj.Ref197:A/83
Ditprojectisgerichtoponderzoeknaarbeeldvormings­
enbeeldverwerkingstechnieken metgebruikmaking van
thermischescannersvoordeontwikkeling vaneenreal­
time-systeem vooron-Iine-inspectie encontrolevancom­
posietmaterialen en-produktenbijmassaproduktie .
Indeeerstefasevanhetprojectwerdbeeldverwerkende
apparatuurontwikkeldtoteenoperationelestaatdie
geschiktisvoorexperimentele doeleinden .Daarnaast
werdookhetprototypevaneenthermischeimpulsgenera­
torvervaardigddievoordeexperimentele aspectenvan
dewerkzaamheden zalwordengebruikt.5.6.1.Onderwerpen
Omdezedoelstellingen tebereikenzijndevolgende
projectenenthema'svastgesteld :
—centravoorCIM-toepassing en-ontwikkeling ;
—algemeneonderwerpenvoorCIM-ondersteuning .
Devolgendeonderwerpen wordengenoemdalsvoor­
beeld;delijstisdusnietvolledig:
—richtlijninzakeproduktontwerp voorautomatische
produktie ;
—begripkwekenendemogelijkheid scheppenom
machinaalvervaardigdeproduktenvoorautomati­
schefabricageteontwerpen ;
—methodologieën voorselectieenconfiguratievan
CIM-componenten ;
—ontwikkeling vanhulpmiddelen enmethodolo­
gieënvoorhetselecterenvanCIM-componenten
enhetaanpassenvanCIM-systemen aanspeci­
fiekebehoeftenvaneenbedrijf;
—economischemethodologieën voordebeoordeling
vaninvesteringen inCIM-systemen ;
—ontwikkeling vanhulpmiddelen enmethodolo­
gieënvooreencorrecteeconomischebeoordeling
vaninvesteringen inCIM-systemen ;
—wisselwerking tussenCIM-systemen enorganisatie ,
infrastructuur enbekwaamheidsvereisteji ;
—bepalingvandevereistewijzigingeninorganisatie ,
infrastructuur enbekwaamheidsvereisten ten
gevolgevandeinvoeringvanCIM-systemen ;5.5.3.Vooruitzichten vooranderewerkzaamheden
Opditgebiedwordtdeontwikkeling vanmicro-elek­
tronischesubsystemenoverwogenvooropnameinde
in1986tepublicerenoproep(en )tothetindienenvan
voorstellen .Ditdeelgebiedheeftechterminderpriori­
teitdan5.4en5.2.

Nr.L365/64PublikatiebladvandeEuropeseGemeenschappen 31.12.85
samenhangende benaderingbijhetopstellenvandeeisen
inzakeproduktontwerp voorgeautomatiseerde assem­
blage.
,gegevensoverdracht tussencomputergeïntegreerde
fabricagesystemen enmanagement-informatiesystemen "
Proj.Ref319:B/84
HetprojectheeftbetrekkingopdekoppelingvanCIM­
enMIS-systemen binnendecontextwaarinzijmoeten
functioneren ,namelijkhetbeheer,detechnologische en
operationeleinfrastructuur vanhetbedrijfDithoudtdus
verbandmetdetrendsophetgebiedvaninformatietech­
nologie,defunctionelevereisteninzakehardware,soft­
wareenbedieningssystemen endeCIM-industrie zelf
Devooruitgangophetgebiedvandecomputertechnolo­
giesteltmiddelgrotebedrijveninstaatgeavanceerde
MIS-CIM-technieken toetepassenenhardware/soft­
ware-hulpmiddelen tegebruikenwelketotvoorkort
alleendegrootstebedrijvenzichkondenpermitteren .Er
wordtderhalvevoorgesteldactiefovertegaantothet
beproevenvanontwerp-concepten ,techniekenenprototy­
penvansubsystemeninmiddelgrotetotkleinefabrica­
geomgevingen .
,,Ontwikkeling vanhulpmiddelen vooreconomischeeva­
luatievanCIMinkleinereproduktiebedrijven "
Proj.Ref909:B/85
Ditprojectheefttotdoelprogrammatuurhulpmiddelen te
ontwikkelenwaarmeebedrijfsadviseurs ,Kamersvan
Koophandel enbedrijvenzelfkosten/baten-analyses
kunnenuitvoerenmetbetrekkingtotinvesteringen in
CIM.Dezehulpmiddelen zijnhoofdzakelijkbestemdvoor
kleineenmiddelgroteproduktiebedrijven enzijnover­
draagbaaropeenaantalalgemeenverkrijgbarepersonal
computers .
,,Implementatie vanAIinonderwerpen voorgeavan­
ceerdeCIM"
Proj.Ref.975:B/85
Ditprojectbetreftdeintegratievaninformatieoverpro­
duktendiebijCIMwordengefabriceerdinhetCAM-sys­
teem.Hetiseropgerichtdebestaandeidentificatiesyste­
men(opafstandprogrammeerbare zender/responderen
ondervragermetkunstmatigeintelligentie)teverbeteren
zodatkanwordenvoldaanaanCIM-eisen ,enopafstand
programmeerbare transpondersteontwikkelen .
Eeneersteproefterreinvoordezetechnologieisdeauto­
mobielproduktie ,terwijlverderetoepassingen inhet
kadervanCIMinuitzichtwordengesteld.—wisselwerking tussenCIM-systemen enmanage­
ment-informatiesystemen ;
—definiëringvandegegevensuitwisseling tussen
CIM-systemen en„management-informatiesyste ­
men"(MIS).
Dezeactiviteitenhebbentotdoeldemiddelenende
faciliteitenteontwikkelenomgeslaagdeCIM-toepas­
singentebevorderen .
5.6.2.Lopendeprojectenenprojecteninbespreking
,,VoorontwerpvaneenFMSvoordekleinschaligeproduk­
tievanelektronische kaarten"
Proj.Ref.850:B/85
Voorbereidende studieomnategaanoferfaciliteiten
kunnenwordenverschaftterondersteuning vandeont­
wikkelingendeintegratieinsystemenvanverschillende
elementenvanCIM.Alstoepassingsgebied geldtvoorna­
melijkdeproduktievanPCB.Hetligtindebedoeling
dezeserviceindeeersteplaatsbeschikbaartestellenvoor
hetmidden-enkleinbedrijf .
,.Communicatienet werkvoorfabricagetoepassingen
Proj.Ref.955:A/85
Ditprojectheefttotdoeleenvanverschillendeleveran­
ciersafkomstigenetwerkomgeving voorfabricagetoepas­
singentedefiniëren ,tebevorderenentotstandtebren­
gen.Dewerkzaamheden zijninvierfasenverdeeld:
—definitie,waarbijwordtnagegaanwelkeniveausvan
deOSI-structuurvantoepassingzijnopCIMeneen
netwerkarchitectuur wordtbepaaldopbasisvaneen
hiërarchische structuurvannetwerken:
—demonstratie vaneennetwerkwaarmeebestaande
gereedschapswerktuigen wordenbestuurd:
—demonstratie vaneenmeerlagigenetwerkarchitec­
tuur:
—bestuderingvandetechnologievannetwerkenmet
zeergrotebandbreedte .
,,Produktontwerp voorgeautomatiseerde fabricageen
assemblage"
Proj.Ref.338:B/84
Hetdoelvanditprojectistweeledig.Indeeersteplaats
moeteeninventariswordengemaaktvanalleinformatie
overhetfabricageproces dievoordeontwerperbeschik­
baarmoetzijn,opdatproduktenwordenontworpendie
verenigbaarzijnmetdetechniekenvoorautomatische
fabricageenassemblagewelkeinflexibelebewerkings­
enassemblagesystemen (inclusiefassemblagedoor
robots)wordentoegepast .Indetweedeplaatsmoetende
methodenwordenvastgelegdwanneerdezeinformatie
aandeontwerperbeschikbaarkanwordengesteld,bij­
voorbeeldmiddelsCAD-systemen.
Methetoogopdeverwezenlijking vandeeerstedoelstel­
lingwordtproduktinformatie vergaardengesorteerddie
geschiktisvoorgeautomatiseerde assemblage .Tegelij­
kertijdwordtergewerktaandeontwikkeling vaneen5.6.3.Vooruitzichten vooranderewerkzaamheden
Hetonderwerp„toepassingscentra "wordtoverwogen
vooropnameindein1986tepublicerenoproep(en)tot
hetindienenvanvoorstellen,voorzovernodigisdoor­
datdevoorstellenvan1985niettotcontractenhebben
geleid.Hetgebiedwerktuigbouwkunde wordtalvol­
doendebestrekendoordeprojectenwaarovernu
besprekingenaandegangzijn.