Beschikking van de Commissie

van 16 oktober 2002

betreffende staatssteun die Italië voornemens is te verlenen ten behoeve van de werkgelegenheid in de regio Sicilië

C 56/1999 (ex N 668/1997)

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2002) 3738)

(Slechts de tekst in de Italiaanse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2003/195/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 62, lid 1, onder a),

Gelet op Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 88 van het Verdrag(1),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken(2),

Overwegende hetgeen volgt:

I. PROCEDURE

(1) Bij schrijven nr. 6307 van 19 september 1997 heeft Italië bij de Commissie artikel 11, lid 1, van de Siciliaanse regionale wet nr. 16 van 27 mei 1997 (hierna "regionale wet nr. 16/97" genoemd) aangemeld. De inwerkingtreding van deze bepaling is afhankelijk van de goedkeuring van de Commissie overeenkomstig de artikelen 87 en 88 van het Verdrag. Derhalve werd de regeling ingeschreven in het register van aangemelde steunmaatregelen onder het nummer N 668/97.

(2) Bij schrijven van 24 oktober 1997 en 1 april 1998 heeft de Commissie bijkomende inlichtingen gevraagd aan de Italiaanse autoriteiten, welke hebben geantwoord bij brief van 11 mei 1999.

(3) Bij schrijven van 10 augustus 1999 heeft de Commissie Italië in kennis gesteld van haar beslissing om de procedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag in te leiden ten aanzien van de betrokken steun.

(4) De beslissing van de Commissie om de procedure in te leiden werd gepubliceerd in Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen(3). De Commissie heeft de belanghebbenden uitgenodigd hun opmerkingen over de betrokken steun te maken.

(5) Op 15 februari 2000 vond in Brussel een bijeenkomst plaats tussen de diensten van de Commissie en de Italiaanse autoriteiten. Daar hebben de Italiaanse autoriteiten verklaard dat zij opmerkingen zouden formuleren over de beslissing om de procedure in te leiden zodra het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen zich zou hebben uitgesproken over het beroep dat Italië had aangetekend tot nietigverklaring van Beschikking 2000/128/EG van de Commissie van 11 mei 1999 betreffende de steun verleend door Italië voor maatregelen ten behoeve van de werkgelegenheid(4). In deze beschikking werden de steunmaatregelen voor de indienstneming van werknemers door middel van leer- en werkervaringsovereenkomsten alsook de omzetting van deze overeenkomsten in overeenkomsten van onbepaalde duur onverenigbaar verklaard met de communautaire regels.

(6) Bij arrest van 7 maart 2002 in zaak C-310/99, Italië tegen Commissie(5), heeft het Hof van Justitie het beroep verworpen.

(7) De Commissie heeft geen opmerkingen ontvangen van belanghebbenden.

(8) Bij schrijven van 24 juni 2002 heeft de Commissie de Italiaanse autoriteiten ervan in kennis gesteld dat indien geen enkele informatie of opmerking zou worden ontvangen binnen de 20 werkdagen vanaf de datum van dat schrijven, zij een eindbeschikking zou aannemen op basis van de informatie waarover zij beschikt.

(9) De Commissie heeft geen enkele opmerking of inlichting ontvangen.

II. BESCHRIJVING

(10) Artikel 11, lid 1, van regionale wet nr. 16/97 betreft de herfinanciering, voor de jaren 1997 en 1998, van steunregeling (NN 91/A/95) die werd ingevoerd bij artikel 10 van regionale wet nr. 27 van 15 mei 1991, welke door de Commissie op 14 november 1995 was goedgekeurd en eind 1996 zou aflopen.

(11) De regeling voorziet in de eerste plaats in subsidies ten belope van 30 % van het brutoloon van de werknemers die door middel van leer- en werkervaringsovereenkomsten werden aangenomen, en dit voor de volledige duur van de contracten. Dit percentage wordt verhoogd tot 50 % van het loon voor werknemers uit bepaalde benadeelde groepen (jongeren die ten minste drie jaar werkloos zijn, gehandicapten, ex-drugverslaafden).

Ten tweede wordt voorzien in subsidies van 50 %, 40 % en 25 % van het brutoloon van de werknemers in het geval van de omzetting van leer- en werkervaringsovereenkomsten van bepaalde duur in contracten van onbepaalde duur, voor de eerste drie jaren van het contract. Deze percentages worden verhoogd tot 65 %, 50 % en 50 % voor werknemers die behoren tot bepaalde benadeelde groepen (gehandicapten, ex-drugverslaafden, werklozen). De toekenning van de subsidies wordt afhankelijk gesteld van het in dienst houden voor onbepaalde duur van minsten 50 % van de werknemers die met leer- en werkervaringscontracten werden aangeworven.

(12) De regeling is van toepassing op de ondernemingen in de regio Sicilië in de sectoren van de handel, de ambachten, het toerisme, de industrie en de landbouw.

III. BEOORDELING VAN DE STEUN

1. Beoordeling van het steunkarakter van de betrokken maatregelen

(13) Om na te gaan of de maatregelen van de regeling staatssteun uitmaken in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag, moet worden nagegaan of zij de begunstigden voordelen verschaffen, of deze voordelen met staatsmiddelen zijn bekostigd, of de betrokken maatregelen de mededinging vervalsen, en of zij het handelsverkeer tussen de lidstaten eventueel ongunstig beïnvloeden. Het eerste constitutieve element van artikel 87, lid 1, is de mogelijkheid dat de steunmaatregel een voordeel verschaft aan bepaalde specifieke begunstigden. Enerzijds moet dus worden vastgesteld of de begunstigde ondernemingen een economisch voordeel ontvangen dat zij niet hadden gekregen onder normale marktvoorwaarden, dan wel of zij bepaalde kosten niet moeten dragen die normaliter ten laste van de eigen financiële middelen hadden moeten komen, en anderzijds of dit voordeel wordt toegekend aan een bepaalde categorie ondernemingen. Door de ondernemingen in een bepaalde regio van Italië (Sicilië) subsidies te verlenen voor de indienstneming van werknemers via leer- en werkervaringscontracten en voor de omzetting van deze contracten in contracten met onbepaalde duur, bevrijden de nationale autoriteiten hen van een deel van hun loonkosten, die normaal uitgaven in hun eigen belang vormen, en verstrekken hen derhalve financiële voordelen die hun concurrentiepositie verbeteren. Bovendien komen deze maatregelen ten goede aan ondernemingen die in bepaalde gebieden van het Italiaanse grondgebied werkzaam zijn en verschaffen zij hen een voordeel aangezien geen subsidies worden toegekend aan ondernemingen buiten die gebieden.

(14) Volgens de tweede voorwaarde voor toepassing van artikel 87 van het Verdrag moet het gaan om steunmaatregelen die door de staten of met staatsmiddelen werden bekostigd. In casu wordt het bestaan van staatsmiddelen bewezen door het feit dat de maatregel daadwerkelijk wordt gefinancierd, uit economisch oogpunt, door de overheidsbegroting.

(15) Overeenkomstig de derde en vierde voorwaarde voor toepassing van artikel 87, lid 1, van het Verdrag moeten de steunmaatregelen de mededinging vervalsen of dreigen te vervalsen of het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden. In casu komen deze maatregelen ten gunste van ondernemingen die actief zijn in commerciële sectoren die openstaan voor concurrentie door hun financiële positie en hun actiemogelijkheden te versterken in vergelijking met de concurrenten die niet in aanmerking komen voor de maatregelen. Indien deze effecten zich voordoen in het kader van de intracommunautaire handel, wordt deze handel daardoor beïnvloed. Zoals het Hof van Justitie heeft bevestigd, met name in zijn arrest van 13 juli 1988 in zaak 102/87, Frankrijk tegen Commissie(6), vervalsen deze maatregelen de mededinging en beïnvloeden zij het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig wanneer de begunstigde ondernemingen een deel van hun productie uitvoeren naar de andere lidstaten; zo ook, indien deze ondernemingen niet zelf deelnemen aan de uitvoer, wordt de binnenlandse productie bevoordeeld omdat de kansen van in andere lidstaten gevestigde ondernemingen om hun producten uit te voeren naar de Italiaanse markt, afnemen.

(16) Wegens de hierboven beschreven redenen vormen de betrokken maatregelen in principe staatssteun die verboden is krachtens artikel 87, lid 1, van het Verdrag; zij kunnen slechts verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden beschouwd indien zij in aanmerking komen voor een van de uitzonderingsbepalingen van het Verdrag.

2. Beoordeling van de verenigbaarheid van de maatregelen met de gemeenschappelijke markt

(17) Nadat is vastgesteld dat de onderzochte maatregelen staatssteun vormen in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag, moet thans worden nagegaan of zij verenigbaar kunnen worden verklaard met de gemeenschappelijke markt krachtens artikel 87, leden 2 en 3, van het Verdrag.

(18) Wat de toepasselijkheid van de in het Verdrag opgenomen uitzonderingsbepalingen betreft, meent de Commissie dat de betrokken steunmaatregelen niet in aanmerking komen voor de uitzonderingsbepalingen van artikel 87, lid 2, van het Verdrag aangezien het niet gaat om steunmaatregelen van sociale aard in de zin van artikel 87, lid 2, onder a), noch om steunmaatregelen tot herstel van de schade veroorzaakt door natuurrampen of andere buitengewone gebeurtenissen in de zin van artikel 87, lid 2, onder b), en dat zij ook niet onder artikel 87, lid 2, onder c), vallen. Wegens evidente redenen zijn ook de uitzonderingsbepalingen van artikel 87, lid 3, onder b) en d), niet van toepassing.

(19) Aangezien het om steun voor de werkgelegenheid gaat, onderzoekt de Commissie of deze steun in aanmerking komt voor de uitzonderingsbepalingen van artikel 87, lid 3, onder a) en c), van het Verdrag.

(20) Volgens de richtsnoeren betreffende werkgelegenheidssteun(7) staat de Commissie over het algemeen positief tegenover steun voor werknemers die nog geen arbeidsplaats hebben of hun arbeidsplaats verloren hebben, indien deze steun bestemd is voor de schepping van nieuwe arbeidsplaatsen (nettotoename) in KMO's en in de gebieden die voor regionale steun in aanmerking komen. Hetzelfde geldt voor steun om de aanwerving te bevorderen van bepaalde categorieën werknemers die het bijzonder moeilijk hebben om tot de arbeidsmarkt toe te treden of opnieuw een arbeidsplaats te vinden op het hele grondgebied. In het laatste geval is het voldoende dat "de vacature ontstaan is door natuurlijk verloop en niet ten gevolge van een ontslag".

(21) Volgens dezelfde richtsnoeren zal de Commissie ervoor zorgen dat "het steunniveau niet hoger is dan noodzakelijk om de schepping van arbeidsplaatsen te stimuleren" en voorts moet een bepaalde stabiliteit van de werkgelegenheid gegarandeerd zijn.

(22) Ten slotte is in de richtsnoeren vermeld dat de Commissie onder bepaalde voorwaarden steun voor het behoud van de werkgelegenheid kan toestaan indien hij beperkt blijft tot de regio's die in aanmerking komen voor de uitzondering van artikel 87, lid 3, onder a), en daarbij de voorwaarden inzake productiesteun zijn eerbiedigd. Deze vorm van steun moet beperkt zijn in de tijd, moet een degressief karakter hebben, moet bestemd zijn om structurele handicaps te verbeteren, moet gericht zijn op de bevordering van een duurzame ontwikkeling en is onderhevig aan de regels die van toepassing zijn op gevoelige sectoren.

(23) De maatregelen in het kader van de onderzochte regeling hebben de volgende kenmerken:

a) zij hebben niet uitsluitend betrekking op de aanwerving van werknemers die nog geen arbeidsplaats hebben of hun arbeidsplaats verloren hebben;

b) zij zijn niet bestemd voor de nettotoename van de werkgelegenheid in de zin van de richtsnoeren betreffende werkgelegenheidssteun, aangezien niet voorzien is in de verplichting om het aantal arbeidsplaatsen van de begunstigde onderneming te verhogen ten opzichte van een bepaalde referentieperiode;

c) zij zijn niet uitsluitend bestemd voor de aanwerving van werknemers die het moeilijk hebben om tot de arbeidsmarkt toe te treden of opnieuw een arbeidsplaats te vinden.

(24) Derhalve concludeert de Commissie dat de betrokken steunmaatregelen beschouwd kunnen worden als steun voor het behoud van de werkgelegenheid, die krachtens punt 22 van de richtsnoeren betreffende werkgelegenheidssteun verwant is met productiesteun. Derhalve moet de Commissie nagaan of is voldaan aan de in overweging 22 van onderhavige beschikking opgesomde voorwaarden.

Subsidiabiliteit van de regio

(25) De Commissie wijst erop dat zij bij beschikking van 1 maart 2000 de Italiaanse regionale steunkaart voor de periode 2000-2006 heeft goedgekeurd, met betrekking tot de regio's die in aanmerking komen voor de uitzonderingsbepaling van artikel 87, lid 3, onder a), van het Verdrag(8). Volgens die kaart is de regio Sicilië een gesteunde regio krachtens genoemde uitzondering.

(26) De Commissie merkt op dat deze steun, hoewel hij beperkt is tot een gebied dat in aanmerking komt voor de uitzonderingsbepaling van artikel 87, lid 3, onder a), van het Verdrag, en beperkt is in de tijd, niet degressief is.

(27) De betrokken steunmaatregelen waren van toepassing sinds 1991, dat wil zeggen zes jaar vanaf het moment waarop de verlenging ervan werd aangevraagd voor twee bijkomende jaren. Bovendien zijn de in aanmerking komende kosten en steunintensiteiten identiek gebleven tijdens de periode van zes jaar waarvoor de regeling was goedgekeurd en heeft de thans onderzochte verlenging met twee jaar geen enkel degressief karakter ten opzichte van de voorgaande periode van zes jaar: de steunmaatregelen voor 1998 zijn identiek aan die voor 1997, en beide zijn identiek aan die welke over de periode 1991-1996 werden toegestaan.

(28) Het gaat bovendien om een afzonderlijke regeling die nog eens bovenop de nationale regeling inzake opleidings- en werkervaringscontracten zoals bepaald in wetten nrs. 863/84, 407/90, 169/91 en 451/94 komt, welke regeling onder andere voorziet in een totale vrijstelling van sociale lasten voor ondernemingen die gevestigd zijn in gebieden met een werkloosheidscijfer dat hoger is dan het nationale gemiddelde.

(29) De Commissie heeft bij Beschikking 2000/128/EG deze regeling onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt verklaard aangezien zij niet gericht was op het scheppen van nieuwe arbeidsplaatsen in de begunstigde onderneming voor werknemers die nog een arbeidsplaats zoeken of hun arbeidsplaats hebben verloren, noch op de aanwerving van werknemers die het bijzonder moeilijk hebben om tot de arbeidsmarkt toe te treden of opnieuw een arbeidsplaats te vinden. In dit verband heeft de Commissie gevraagd dat deze onverenigbare steun, die reeds op onwettige wijze was uitbetaald, van de begunstigden zou worden teruggevorderd. Tot op heden is deze terugvordering nog niet gebeurd.

(30) Op basis van het voorgaande is de Commissie van mening dat de onderzochte steunregeling niet voldoet aan de voorwaarden van de richtsnoeren betreffende werkgelegenheidssteun.

IV. CONCLUSIES

(31) Op basis van de in punt 2 van deel III van de overwegingen van onderhavige beschikking uiteengezette beoordeling, stelt de Commissie vast dat de steunregeling die is bepaald in artikel 11, lid 1, van regionale wet nr. 16/1997 onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De steunregeling zoals bepaald in artikel 11, lid 1, van de Siciliaanse regionale wet nr. 16 van 27 mei 1997, die Italië voornemens is uit te voeren, is onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt.

Deze regeling mag derhalve niet ten uitvoer worden gelegd.

Artikel 2

Italië deelt de Commissie, binnen een termijn van twee maanden vanaf de datum van bekendmaking van deze beschikking, de maatregelen mee die het heeft genomen om hieraan te voldoen.

Artikel 3

Deze beschikking is gericht tot de Italiaanse Republiek.

Gedaan te Brussel, 16 oktober 2002.

Voor de Commissie

Mario Monti

Lid van de Commissie

(1) PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1.

(2) PB C 27 van 29.1.2000, blz. 13.

(3) Zie supra voetnoot 2.

(4) PB L 42 van 15.2.2000, blz. 1.

(5) Nog niet gepubliceerd in de Jurisprudentie.

(6) Jurisprudentie 1988, blz. 4067.

(7) PB C 334 van 12.12.1995, blz. 4.

(8) PB C 175 van 24.6.2000, blz. 11.