JAARVERSLAG MET BETREKKING TOT DE EGKS

(begrotingsjaar 1994)

(95/C 329/01)

Artikel 88 van het Financieel Reglement van 21 december 1977, zoals laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG, Euratom, EGKS) nr. 2335/95 van de Raad van 18 september 1995

INHOUD

Paragraaf Blz.

HOOFDSTUK 1 - Opmerkingen over de boekhouding 1.1 - 1.202

Inleiding 1.12

Solvabiliteit van de EGKS 1.2 - 1.72

Solvabiliteitsratio 1.2 - 1.42

Spreiding der risico's 1.53

Waardecorrecties 1.6 - 1.73

Ontwikkeling van de budgettaire bestedingen en middelen van de EGKS 1.8 - 1.144

Ontwikkeling van de bestedingen 1.84

Ontwikkeling van de middelen 1.9 - 1.115

Ontwikkeling van de voorziening voor de financiering van de operationele begroting EGKS (OBE) 1.12 - 1.145

Ontwikkeling van de EGKS-balans 1.156

Diversen 1.16 - 1.178

Materiële vaste activa 1.168

Terugvordering van subsidies 1.178

Tijdschema voor de afsluiting 1.188

Conclusie 1.19 - 1.208

HOOFDSTUK 2 - Verklaring van betrouwbaarheid betreffende de EGKS 2.1 - 2.39

HOOFDSTUK 3 - De steun voor de wederaanpassing 3.1 - 3.499

Inleiding 3.1 - 3.29

Rechtsgrondslagen en voornaamste kenmerken van de verschillende soorten steun 3.3 - 3.169

De traditionele steun 3.4 - 3.119

Aanvullende steun in de steenkoolsector 3.12 - 3.1410

Sociaal plan Staal (1993-1995) 3.15 - 3.1611

Financiële omvang van de EGKS-steun voor wederaanpassing 12

Controledoelstellingen en -benadering 3.1712

Doeltreffendheid van de EGKS-steun voor wederaanpassing 3.18 - 3.3213

Doeltreffendheid van de traditionele steun 3.20 - 3.2313

Doeltreffendheid van het programma Rechar (1990-1993) 3.24 - 3.2513

Doeltreffendheid van het sociaal plan Staal (1993-1995) 3.26 - 3.2813

Doeltreffendheid van de verschillende standaardsituaties 3.29 - 3.3214

Controle van de regelmatigheid 3.33 - 3.3615

Toepassing van de bilaterale overeenkomsten 3.37 - 3.3815

Werking van de beheersdienst bij de Commissie 3.39 - 3.4415

Conclusie 3.45 - 3.4916

Antwoorden van de Commissie 17

HOOFDSTUK 1

OPMERKINGEN OVER DE BOEKHOUDING

Inleiding

1.1. Dit hoofdstuk heeft hoofdzakelijk betrekking op de solvabiliteit van de EGKS per 31 december 1994, alsmede op het beloop van haar voornaamste begrotings- en bankactiviteiten in de loop van het begrotingsjaar. De solvabiliteit van de EGKS is bijzonder belangrijk, met name om de volgende redenen:

- afgezien van een gering aantal leningen met eigen middelen worden de leningen van de EGKS gefinancierd met bankleningen of emissies van obligaties. Het is dus belangrijk dat de EGKS op de financiële markten de hoogste rating krijgt, hetgeen een zeer grote solvabiliteit vereist;

- daar de leningen van de EGKS "back to back"-leningen zijn (qua rentevoet, valuta's en looptijden) is het enige overblijvende bankrisico dat de leningen niet worden afgelost;

- aangezien het Verdrag van Parijs in 2002 verstrijkt moet nauwkeurig worden gelet op het beloop van de eigen middelen die nodig zijn om de solvabiliteit van de EGKS tot het einde toe te verzekeren.

Solvabiliteit van de EGKS

Solvabiliteitsratio

1.2. In het kader van de kwijtingsprocedure voor het begrotingsjaar 1986 had het Europees Parlement de Kamer verzocht om op basis van de ter zake geldende berekeningswijzen voor elk begrotingsjaar de gegevens te verschaffen die nodig zijn voor de berekening en de beoordeling van de verhouding van de reserves, het zuiver vermogen en de liquide middelen (1).

1.3. Zoals de Kamer in haar laatste jaarverslag met betrekking tot de EGKS (2) heeft gemeld, zal zij voortaan naar het voorbeeld van de Commissie de solvabiliteit van de EGKS analyseren aan de hand van de daartoe in Richtlijn 89/647/EEG van de Raad (3) opgenomen ratio. Deze ratio is nauwkeuriger dan die welke in voorgaande jaren werden gebruikt omdat rekening wordt gehouden met activa en posten buiten de balanstelling en omdat elk element van de noemer wordt gewogen aan de hand van het kredietrisico. Voor deze ratio houdt de Commissie alleen rekening met het garantiefonds, het onverdeeld resultaat en de niet-specifieke waardecorrectie, dus niet met de speciale reserve, het voormalige pensioenfonds en de beschikbare voorziening voor de financiering van de operationele begroting van de EGKS. Deze omschrijving van de eigen middelen vormt een interpretatie van de richtlijn die leidt tot een voorzichtige beoordeling.

1.4. Per 31 december 1994 was de solvabiliteitsratio van de EGKS 14,95 %, tegen 14,94 % per 31 december 1993. De Kamer stelt vast dat deze ratio binnen de marges (14 % à 16 %) blijft die waren aanbevolen door een accountantskantoor dat in juli 1992 op verzoek van de Commissie een verslag hierover heeft uitgebracht. Bij de vaststelling van deze voorzichtige marges werd rekening gehouden met de vergelijking tussen de balansstructuur van de EGKS en die van vergelijkbare instellingen alsook met het specifieke karakter van haar activiteiten.

Spreiding der risico's

1.5. Het niveau van de solvabiliteitsratio is niet de enige aanwijzing voor de solvabiliteit van een financiële instelling, zeker niet voor de EGKS in haar huidige situatie. Als het Verdrag van Parijs in 2002 afloopt, heeft de EGKS geen doorlopende activiteiten meer. Haar leningenportefeuille zal kleiner worden en het aantal debiteuren steeds beperkter, zodat de risico's minder gespreid zijn. Als een van hen in gebreke blijft, zouden de eigen middelen stevig kunnen worden aangetast, zo deze dalen in evenredigheid met het volume van de leningen. In deze situatie moet de Commissie reeds nu waakzaam zijn bij de toepassing van de richtlijn van de Raad betreffende het toezicht op en de beheersing van grote risico's van kredietinstellingen (4). Deze richtlijn legt twee beperkingen op de verbintenissen die een kredietinstelling mag aangaan met betrekking tot eenzelfde tegenpartij (cliënt of groep van cliënten):

- het totaal van de verbintenissen ten opzichte van eenzelfde derde mag niet hoger zijn dan 25 % van de eigen middelen van de betrokken kredietinstelling, in casu de EGKS;

- de totale waarde van de "grote risico's" mag niet meer dan 800 % van haar eigen middelen bedragen. Er bestaat een "groot risico" als het totaal van de verbintenissen ten opzichte van een enkele derde 10 % of meer bedraagt.

Per 31 december 1994 overschreed de EGKS beide grenswaarden: enerzijds bedraagt het totale volume van haar grote risico's ongeveer 950 % van haar eigen middelen en anderzijds is het maximum van 25 % van de eigen middelen overschreden voor elf derden (zes banken en vijf industriële ondernemingen). Weliswaar bevat de betrokken richtlijn overgangsbepalingen, maar toch moet de EGKS schikkingen treffen om de grenswaarden van deze richtlijn te benaderen.

Waardecorrecties

1.6. In 1993 voerde de Commissie op aanbeveling van de Kamer opnieuw een niet-specifieke waardecorrectie in (5). Deze was bedoeld als bescherming tegen het algemene risico dat vorderingen zonder garanties van het hoogste niveau niet kunnen worden geïnd. Het bedrag ervan liep terug van 50 Mio ECU op 31 december 1993 tot 22 Mio ECU op 31 december 1994 (6). Het uitstaande bedrag van de betrokken leningen is sinds het vorige jaar weinig veranderd maar het percentage ging van 4,0 % naar 1,7 %. De Commissie rechtvaardigt de vermindering van de niet-specifieke waardecorrectie met de conjuncturele verbetering van de economische situatie in de Europese Unie die in 1994 met name in de staalsector werd waargenomen. De Kamer acht deze verlaging van het vroeger toegepaste percentage overdreven. Het is niet goed elk jaar en in die mate een waardecorrectie te wijzigen die is bedoeld om naar hun aard onzekere lasten in de tijd te spreiden. De tendens tot verbetering van de markt kan bovendien even snel omslaan als ze is opgetreden en de staalbedrijven kunnen in de komende jaren te maken krijgen met een nieuwe crisis, temeer daar de doelstellingen inzake afstoting van structurele produktie-overcapaciteit niet werden gerealiseerd.

1.7. Het in de balans opgenomen bedrag voor de specifieke waardecorrecties op leningen is sinds vorig jaar weinig veranderd. Het is nog steeds ongeveer 60 Mio ECU (7), waarvan meer dan 90 % is toe te schrijven aan een enkele onderneming. Dit jaar werd overeenkomstig het verzoek van de Kamer (8) de discriminantanalyse, die de Commissie gebruikt om vooraf te bepalen hoe waarschijnlijk het is dat een onderneming in gebreke blijft, uitgebreid tot alle ondernemingen die met opgenomen leningen gefinancierde leningen ontvingen en geen garanties van het hoogste niveau hadden, ongeacht de aflossingstermijn van die leningen. Uit de resultaten van die analyse blijkt niet dat het noodzakelijk is bijkomende waardecorrecties aan te brengen.

Ontwikkeling van de budgettaire bestedingen en middelen van de EGKS

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Ontwikkeling van de bestedingen

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

1.8. Terwijl de middelen afnamen in verband met het naderende einde van het EGKS-Verdrag, bleef het niveau van de sociale steun voor de wederaanpassing van de werknemers in 1994 bijna gelijk, hetgeen slechts mogelijk was ten koste van de steun voor onderzoek en van de rentesubsidies, waaraan al verscheidene jaren nagenoeg gelijke bedragen werden toegewezen.

Ontwikkeling van de middelen

1.9. Bij de middelen valt een lichte vermindering te constateren ondanks de terugneming van de voorziening voor schadeloosstelling. Deze voorziening was gevormd in 1992 en aangevuld in 1993, en was gelijk aan het maximum dat de EGKS eventueel aan ondernemingen zou moeten betalen voor een nadeel in het kader van de toepassing van het van oktober 1980 tot juni 1988 geldende quotastelsel. Tenslotte werden van de 91,9 Mio ECU in de voorziening na afloop van de besprekingen slechts 32,5 Mio ECU (zie de post "werkelijk betaalde schadeloosstelling" in tabel 1.1) uitbetaald. Het verschil werd in 1994 als uitzonderlijke ontvangst opgenomen in de operationele begroting van de EGKS.

1.10. De heffing op de steenkool- en staalproduktie van de ondernemingen in de Gemeenschap bleef verder dalen, met name door de vermindering van het percentage, dat in 1994 0,23 % bedroeg. In 1990 was dat nog 0,31 %, maar het percentage daalt jaarlijks met 0,02 % totdat de heffing in 1999 volledig zal zijn afgeschaft.

1.11. Het resultaat van de niet-budgettaire verrichtingen lag in 1994 44 % lager dan in 1993, ondanks de terugneming van 28 Mio ECU van de niet-specifieke waardecorrectie (zie paragraaf 1.6). De voornaamste oorzaak van deze ontwikkeling is een waardecorrectie van bijna 70 Mio ECU op de obligaties en andere effecten met een vast rendement (geëvalueerd op de laagste van ofwel de gemiddelde aankoopprijs, ofwel de marktwaarde op 31 december 1994); deze correctie was zelf het gevolg van een algemene daling van de obligatiemarkten in 1994.

Ontwikkeling van de voorziening voor de financiering van de operationele begroting EGKS (OBE)

1.12. In 1992 en 1993 moest de beschikbare voorziening voor de financiering van de OBE een grote bijdrage - respectievelijk 163,2 Mio ECU en 105,9 Mio ECU - leveren ter aanvulling van het tekort van de middelen tegenover de bestedingen dat ontstond door verschillende factoren die zijn beschreven in het vorige jaarverslag van de Kamer (9). In 1994 bedroeg de nettovermindering slechts 43,3 Mio ECU, maar in dezelfde periode werd de niet-specifieke waardecorrectie teruggenomen voor 28 Mio ECU (zie paragraaf 1.6), hetgeen eveneens de uitgaven van het begrotingsjaar verhoogde.

1.13. De boetes, vertragingsrenten en terugbetalingen van rentesubsidies worden pas als EGKS-middelen beschouwd wanneer zij daadwerkelijk worden geïnd. Tot die tijd wordt de tegenwaarde van deze schulden als voorziening genoteerd. De desbetreffende 72,5 Mio ECU zijn dus nog niet beschikbaar voor de financiering van de OBE. Deze voorziening nam in 1994 aanzienlijk toe >RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

doordat de Commissie boetes voor een totaalbedrag van ongeveer 104 Mio ECU oplegde aan staalbedrijven die zich niet hielden aan de mededingingsregels op het gebied van de handel in stalen balken. Het nog niet geïnde deel van deze boete werd opgenomen onder de vorderingen op de actiefzijde van de balans.

1.14. Ondanks een duidelijke daling van de begrotingsuitgaven, waardoor de onbalans tussen de bestedingen en de in het begrotingsjaar gegenereerde middelen verminderde, werden eigen middelen ten belope van in totaal 71,8 Mio ECU verbruikt, zoals aangegeven in tabel 1.4.

Ontwikkeling van de EGKS-balans

1.15. Het totale bedrag van de EGKS-balans verminderde tussen 31 december 1993 en 31 december 1994 met 7,5 %. Deze daling met 766 Mio ECU is voornamelijk te verklaren door de verminderde activiteit inzake verstrekte en opgenomen leningen, die dalen met respectievelijk 668 Mio ECU en 760 Mio ECU. Het volume van de verstrekte leningen blijft groter dan dat van de opgenomen leningen dank zij de leningen met eigen middelen. De tweede belangrijke vermindering die bij de activa wordt geconstateerd betreft de kasmiddelen. Zij is hoofdzakelijk het gevolg van een waardecorrectie van ongeveer 70 Mio ECU (zie paragraaf 1.11).

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Diversen

Materiële vaste activa

1.16. De EGKS heeft in 1994 geen nieuw vastgoed verworven. Daarentegen heeft zij op 21 december 1994 de eigendom van de gebouwen te Parijs aan de EG overgedragen. Deze gebouwen waren aangekocht in 1990 en onmiddellijk volledig afgeschreven dank zij de uitzonderlijke opbrengst bij gelegenheid van de verkoop van het Parijse gebouw dat zij voordien bezat (10). Evenals het oude gebouw waren zij mede-eigendom van de drie Gemeenschappen, met een aandeel van 28 % voor de EGKS. Deze gebouwen, met een waarde die door deskundigen onlangs op ongeveer 6 Mio ECU werd geschat, werden om niet overgedragen aan de EG. De boeken bevatten geen enkele aanwijzing dat de EGKS haar investering van 28 % ooit door de andere Gemeenschappen kreeg terugbetaald. De EGKS heeft van haar aandeel in de waarde ad 1,68 Mio ECU afstand gedaan.

Terugvordering van subsidies

1.17. De Kamer stelt met voldoening vast dat de Commissie voornemens is zich tot het Hof van Justitie te wenden teneinde de subsidies die zij onverschuldigd te Bagnoli had betaald (11) en waarvan zij tevergeefs terugbetaling had gevraagd, terug te vorderen. Ten aanzien van de subsidies die aan twee Britse mijnen (12) werden betaald heeft de Commissie, met het argument dat tot de sluitingen niet was besloten door de begunstigde onderneming maar dat zij waren opgelegd door de Britse regering, gemeend de reeds betaalde subsidies niet te kunnen terugvorderen, maar zij heeft geen bijkomende betalingen verricht.

Tijdschema voor de afsluiting

1.18. De afsluitende rekeningen en de bijbehorende bewijsstukken worden te laat aan de Rekenkamer toegezonden. Dit jaar werden de financiële staten in een eerste, gedeeltelijke en voorlopige versie, alsmede andere belangrijke stukken zoals die betreffende de situatie van de leningnemers, eind april 1995 informeel toegezonden. Onder die omstandigheden kan de Kamer moeilijk behoorlijk werken binnen de door de communautaire wetgeving en de parlementaire kwijtingsprocedures gestelde termijnen. De afsluiting vraagt inderdaad veel tijd, met name omdat wordt gewerkt met twee boekhoudsystemen: dat van Directoraat-generaal XVIII waarvan de jaarlijkse rekeningen afkomstig zijn, en dat van Directoraat-generaal XIX met betrekking tot de rekeningen van de OBE. Toch moet de Commissie dit probleem bestuderen en zoeken naar wegen waardoor de Kamer haar controle eerder zou kunnen verrichten.

Conclusie

1.19. Per 31 december 1994 bleef de solvabiliteitsratio van de EGKS binnen de aanbevolen marge. Dit volstaat echter niet om een toereikende solvabiliteit te garanderen en er moet verder worden gelet op de spreiding van de risico's, vooral gezien de vermindering van de leningactiviteiten. De Kamer constateert met voldoening dat de discriminantanalyse werd uitgebreid tot alle debiteuren die geen garantie van het hoogste niveau hebben. Het beleid inzake de niet-specifieke waardecorrectie is daarentegen te wisselvallig en er wordt teveel rekening gehouden met conjuncturele elementen ten koste van structurele gegevens die nog steeds tot voorzichtigheid manen.

1.20. In 1994 kende de EGKS een daling van de uitgaven die groter was dan die van de ontvangsten, zodat het begrotingsevenwicht kon worden hersteld. Toch was het noodzakelijk uit de reserves te putten, zij het aanzienlijk minder dan in de vorige twee begrotingsjaren. De globale inkrimping van de operationele begroting zal zich later ongetwijfeld doorzetten gezien de verwachte ontwikkeling van de middelen. Deze tendens noopt ertoe, budgettaire keuzes te maken waarbij ook rekening wordt gehouden met eventuele overdrachten van activiteiten naar de algemene begroting.

HOOFDSTUK 2

VERKLARING VAN BETROUWBAARHEID BETREFFENDE DE EGKS

2.1. Overeenkomstig artikel 45 C van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal heeft de Kamer de betrouwbaarheid van de rekeningen over het begrotingsjaar 1994 alsmede de wettigheid en de regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen onderzocht.

2.2. Het verslag van de Kamer over de financiële staten van de EGKS per 31 december 1994 (13) geldt als verklaring betreffende de betrouwbaarheid van de rekeningen.

2.3. Voorts heeft de Kamer zich op basis van haar kennis van de systemen voor interne controle en van de verrichte controles vergewist van de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen van de EGKS-rekeningen met betrekking tot het begrotingsjaar 1994. Daaruit volgt dat naar het oordeel van de Kamer voldoende zekerheid bestaat over de wettigheid en regelmatigheid van deze verrichtingen.

HOOFDSTUK 3

DE STEUN VOOR DE WEDERAANPASSING

Inleiding

3.1. Dit hoofdstuk behandelt de door de EGKS betaalde steun voor de wederaanpassing. De controles hadden betrekking op de periode vanaf 1 januari 1989, toen de bilaterale overeenkomsten in werking traden, tot 31 december 1994. Deze steun is door zijn omvang het belangrijkste instrument in de operationele begroting van de EGKS (OBE) en maakt 56 % van de vastleggingen per 31 december 1994 uit. De twee andere instrumenten van de OBE, namelijk het onderzoek en de rentesubsidies, werden door de Kamer besproken in haar jaarverslagen 1992 en 1993 met betrekking tot de EGKS.

3.2. De EGKS-steun voor de wederaanpassing is een niet-terugvorderbare steun van de Commissie aan werknemers van de kolenmijn- en staalindustrie die hun werk verliezen door bepaalde economische gebeurtenissen (die leiden tot herstructurering of sluiting) of technische feiten (modernisering); hij wordt verleend via verschillende lichamen zoals ministeries, regionale lichamen of de betrokken ondernemingen, naar gelang van de Lid-Staat.

Rechtsgrondslagen en voornaamste kenmerken van de verschillende soorten steun

3.3. Er wordt onderscheiden tussen de zogenaamde "traditionele" steun en de "aanvullende" steun; laatstgenoemde wordt doorgaans uitgekeerd aan de begunstigden van de eerste. De aanvullende steun omvat voor de steenkoolsector het programma Rechar (1990-1993) en het sociaal plan Steenkool (1994-1997) en voor de staalsector het sociaal plan Staal (1993-1995) dat volgt op dat voor de periode 1988-1991.

De traditionele steun

3.4. De traditionele steun voor de wederaanpassing is voorzien in artikel 56, lid 1, sub c), en lid 2, sub b), van het EGKS-Verdrag. Het voornaamste onderscheid tussen beide leden ligt in het bestaan van twee soorten omstandigheden die leiden tot het verlies van arbeidsplaatsen.

3.5. Lid 1 van artikel 56 betreft uitzonderlijk belangrijke verminderingen van de behoeften aan arbeidskrachten door de invoering van nieuwe technische werkwijzen of een nieuwe industriële uitrusting. Het wordt pas sinds 1989 (14) en uitsluitend in de steenkoolsector toegepast. Het wordt gebruikt in het kader van de verbetering van de produktiviteit in de meest rendabele winningsgebieden, waar mechanisatie dus leidt tot een hogere produktiviteit en tot de opheffing van talrijke arbeidsplaatsen zonder noodzakelijkerwijs het produktieniveau te verlagen.

3.6. Lid 2 van artikel 56 betreft de gevallen waarin het nodig blijkt de bedrijvigheid te staken, te verminderen of te wijzigen wegens diepgaande veranderingen in de afzetvoorwaarden van de kolenmijn- en staalindustrie, welke niet rechtstreeks verband houden met de instelling van de gemeenschappelijke markt. Sinds 1954 is dit instrument veelvuldig toegepast, ook tussen 1989 en 1994, zowel in de steenkoolsector, waar zich zeer vele sluitingen voordeden, als in nog sterkere mate in de staalsector, waar belangrijke herstructureringen nodig bleken.

3.7. Artikel 56 van het EGKS-Verdrag bepaalt dat de Commissie in alle gevallen "de toekenning van een niet-terugvorderbare hulp afhankelijk (stelt) van een ten minste gelijkwaardige bijzondere bijdrage door de belanghebbende staat, tenzij de Raad met een meerderheid van twee derde een afwijking van deze bepaling toestaat".

3.8. Deze bepalingen van het EGKS-Verdrag werden overgenomen in de bilaterale overeenkomsten tussen de Commissie en elke Lid-Staat. Deze overeenkomsten traden op 1 januari 1989 in werking ter vervanging van vroegere akkoorden. Zij waren hoofdzakelijk erop gericht de in de verschillende Lid-Staten betaalde steun zoveel mogelijk te harmoniseren en de tussenkomst van de EGKS te beperken door de instelling van maxima. Daarnaast werden vernieuwingen ten opzichte van de vroegere mechanismen ingevoerd, zoals de inachtneming van de economische mogelijkheden van de verschillende regio's of de automatische annulering van kredieten die op 30 juni van het vierde jaar volgend op het jaar van het besluit tot steunverlening van de Commissie nog niet zijn benut.

3.9. Volgens de bilaterale overeenkomsten zijn er vijf standaardsituaties die in aanmerking komen voor gedeeltelijke financiering door de EGKS: vervroegde uittreding, werkloosheid, interne overplaatsing, externe omschakeling en beroepsopleiding. Voor elke situatie wordt aangegeven welke uitgaven voor een bijdrage van de EGKS in aanmerking komen, hoe de bijdrage wordt berekend en wat het maximum ervan is (zie tabel 3.1).

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

3.10. Luidens een vrijwaringsclausule in artikel 10 van de bilaterale overeenkomsten kan de Commissie het bedrag van haar deelneming verlagen ingeval de in de operationele begroting van de EGKS opgenomen kredieten ontoereikend mochten blijken om te voldoen aan de ontvankelijke steunaanvragen. In dat geval wordt een lineaire vermindering doorgevoerd die op alle ontvankelijke aanvragen wordt toegepast.

3.11. In het kader van de "phasing out" (beëindiging van het EGKS-Verdrag, overdracht van bepaalde elementen naar de algemene begroting) heeft de Commissie besloten vanaf 1 januari 1995 haar tussenkomst in programma's voor beroepsopleiding en steun voor de werkgelegenheid krachtens artikel 56 van het EGKS-Verdrag op te schorten (15), zowel wat de traditionele als wat de aanvullende steun betreft. Die maatregelen kunnen voortaan worden gefinancierd door het Europees Sociaal Fonds (ESF) indien ze aan de gestelde voorwaarden voldoen, dus met name indien zij volgens de verordeningen inzake de Structuurfondsen voor steun in aanmerking komen (16). Hierdoor kan de operationele begroting van de EGKS, die minder middelen zal krijgen, worden ontlast, en blijft toch het bijstandsniveau van de EGKS in stand voor de overblijvende maatregelen. Overigens verliest de voornoemde steun uiteraard zijn sectoriële karakter.

Aanvullende steun in de steenkoolsector

3.12. De EGKS heeft naast het EEG-initiatief betreffende de economische omschakeling van steenkoolwinningsgebieden (17) een programma goedgekeurd voor een periode van vier jaar (1990-1993). Deze twee programma's worden Rechar genoemd. Voor de Rechar-steun van de EGKS geldt evenals voor de traditionele steun artikel 56, lid 1, sub c), en lid 2, sub b), van het Verdrag van Parijs.

3.13. Een mededeling van de Commissie aan de Lid-Staten (18) vermeldt de vier in aanmerking komende maatregelen (beroepsopleiding, vooropleiding, steun voor het opzetten van ondernemingen en een VUT-regeling) en bepaalt de toekenningscriteria. In het algemeen wordt deze steun uitgekeerd ter aanvulling van de traditionele steun: meestal wordt de duur van de bijstand verdubbeld en het gemiddeld bedrag per werknemer van 3 000 ECU op 7 000 ECU gebracht. Tenzij anders aangegeven, zijn de overige bepalingen en voorwaarden voor het beheer van de Rechar-steun dezelfde als die welke zijn vastgelegd in de bilaterale overeenkomsten die gelden voor de traditionele steun.

3.14. Naast het communautaire initiatief van de EEG Rechar II (1994-1997) (19) (20) waarmee Rechar wordt verlengd, werd bij Beschikking nr. 3632/93/EGKS (21) een sociaal plan ter begeleiding van het programma voor de herstructurering van de steenkoolindustrie ingevoerd dat geldt voor dezelfde periode. De regels van dit sociaal plan, die zijn vervat in een memorandum (22), zijn vergelijkbaar met die van Rechar (1990-1993), al zijn er enkele opvallende wijzigingen:

- de vergoedingen voor salarisverlies, de vertrekpremies en de vergoedingen voor geografische mobiliteit in verband met de wederinschakeling (die overeenkomt met de externe omschakeling bij de traditionele steun), alsmede de werkloosheid komen voor steun in aanmerking;

- de maximale aanvullende bijdrage van de EGKS blijft 4 000 ECU, behalve voor de werkloosheid, waar ze 2 000 ECU bedraagt.

Bovendien komen programma's voor de beroepsopleiding en voor steun bij de indienstneming vanaf 1 januari 1995 krachtens het Besluit van de Commissie van 24 juni 1994 (23) niet meer voor steun in aanmerking.

Sociaal plan Staal (1993-1995)

3.15. Het sociaal plan ter begeleiding van het herstructureringsprogramma voor de staalindustrie (1993-1995), dat gewoonlijk het sociaal plan Staal wordt genoemd, voorziet in een bijdrage van het Europees Sociaal Fonds (ESF) en van de EGKS. De EGKS-bijdrage is afkomstig van de wederaanpassingssteun krachtens artikel 56, lid 2, sub b), van het Verdrag. De regels van dit sociaal plan zijn beschreven in een informatieve nota van de Commissie (24).

3.16. In aanmerking komen werknemers wier arbeid gevolgen ondervindt van een programma voor de sluiting van produktie-eenheden, hetgeen beperkter is dan de bij de traditionele steun toepasselijke criteria. Voorts worden slechts drie soorten maatregelen aanvaard: vervroegde uittreding, wederinschakeling (inclusief de daarop gerichte beroepsopleiding) en werkloosheid. De gemiddelde bijstandsmaxima bedragen respectievelijk 5 000, 4 000 en 3 000 ECU. Tenzij anders wordt aangegeven, worden de bepalingen en voorwaarden voor het beheer overgenomen uit de bilaterale overeenkomsten voor de toekenning van de traditionele steun.

Financiële omvang van de EGKS-steun voor wederaanpassing

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Controledoelstellingen en -benadering

3.17. De voornaamste doelstellingen van dit onderzoek waren, na te gaan of de communautaire en nationale systemen (voor zover de Commissie afgaat op inlichtingen van de nationale instanties) inzake de wederaanpassingssteun behoorlijk werken, en de doeltreffendheid ervan te analyseren. Om deze doelstellingen te realiseren heeft de Kamer controlebezoeken afgelegd bij de Commissie en in de zeven Lid-Staten die de voornaamste begunstigden van deze steun zijn.

Doeltreffendheid van de EGKS-steun voor wederaanpassing

3.18. In haar laatste opmerkingen over de wederaanpassingssteun (25) uit 1989 verzocht de Rekenkamer de Commissie een verslag op te stellen over de verwezenlijking van de doelstellingen van de nieuwe overeenkomsten. De Commissie antwoordde dat over de wederaanpassingsactiviteiten van de EGKS periodiek verslag zou worden uitgebracht. Sindsdien heeft de Commissie twee activiteitsverslagen over de wederaanpassingssteun van de EGKS uitgebracht, namelijk in 1991 (26) en in 1994. Met deze tussenpoos zou het wenselijk zijn dat de analyses het hele tijdvak sinds het laatste verslag, en niet alleen het lopende begrotingsjaar bestrijken. Tevens zou het interessant zijn in deze verslagen naast de realisatie van de sociale doelstellingen ook die van de industriële en regionale doelstellingen van de aanvullende steun te vermelden.

3.19. De doeltreffendheid van de EGKS-steun voor wederaanpassing is zeer moeilijk te beoordelen, te meer daar onbekend is hoe de situatie zich zou hebben ontwikkeld zonder die steun. Daarom moeten de sociale, industriële of regionale doelstellingen van de steun worden gedefinieerd, want deze kunnen verschillen naar gelang van de soort steun (traditioneel of aanvullend) en de sector (steenkool of staal). Anderzijds kan de kwestie worden bezien op twee niveaus: dat van het instrument in het algemeen of dat van elk type maatregel of zelfs elke door de EGKS gecofinancierde uitgave.

Doeltreffendheid van de traditionele steun

3.20. De traditionele steun beantwoordt aan een in wezen sociaal doel. De ontwikkeling van de steenkool- en staalmarkt veroorzaakt in beide sectoren grote verliezen aan arbeidsplaatsen. De betalingen van de EGKS, die bij de nationale steun komen, hebben dus ten doel de betrokken werknemers een behoorlijke sociale bescherming te bezorgen. Met andere woorden, de werknemers in de sectoren steenkool en staal moeten dank zij de EGKS een bijzondere behandeling krijgen zodat die sectoren hun structurele aanpassingen kunnen doorvoeren in een betrekkelijke sociale rust. De voorkeursbehandeling van de werknemers in EGKS-industrieën in vergelijking met anderen is gerechtvaardigd door de herkomst van de EGKS-begrotingsmiddelen. Deze steun wordt immers gefinancierd uit heffingen op de steenkool- en staalproduktie of uit de rente op de reserves of andere beschikbare middelen van de EGKS. Op dit vlak dienen de betrokken communautaire middelen als een sectoriële kas voor onderlinge bijstand.

3.21. De analyses van de Commissie lijken erop te wijzen dat de wederaanpassing nut heeft, want honderdduizenden arbeidsplaatsen werden geschrapt zonder veel sociale conflicten. Vrijwel iedereen die vertrok, deed dat in feite vrijwillig, omdat met de werknemers overeenstemming werd bereikt dank zij de steun die zij ontvingen.

3.22. Zonder de verwezenlijking van de voornaamste sociale doelstelling ter discussie te stellen, kunnen vraagtekens worden gezet bij de invloed van de EGKS-steun in de toekomst. Mettertijd heeft de EGKS een zeer geavanceerd sociaal beleid ontwikkeld, dat navolging kreeg op het bijstandsniveau van de Lid-Staten in de sectoren steenkool en staal en als voorbeeld diende voor nationale sociale beleidskeuzes in andere sectoren. Tegenwoordig is dat stimulerend effect minder duidelijk, met name door de algemene verbetering van de sociale bescherming. In de praktijk worden de sociale omstandigheden van de werknemers meestal geregeld in nationale overeenkomsten en blijken de betalingen van de EGKS slechts een gedeeltelijke terugbetaling van de overheidssteun te zijn.

3.23. Het verband tussen de nationale steun en de EGKS-steun verschilt naar gelang van de Lid-Staat en het is soms moeilijk vast te stellen of een vermindering van de EGKS-steun gevolgen zou hebben voor de staatssteun, dus op de behandeling van de werknemers. De onderstaande voorbeelden zijn tegenstrijdig en leiden niet tot een conclusie ter zake, althans niet tot een identieke conclusie voor alle Lid-Staten. Eén Lid-Staat (Spanje) hoefde zijn stelsel van sociale bescherming van de werknemers in de kolen- en staalsector niet te wijzigen om EGKS-steun te kunnen ontvangen toen hij toetrad tot de Europese Gemeenschappen. Maar de werknemers in verschillende andere probleemsectoren dan steenkool en staal, voor wie de EGKS uiteraard geen enkele bijdrage geeft, vallen onder hetzelfde nationale stelsel. Onder deze omstandigheden heeft de wederaanpassingssteun geen werkelijke invloed. Een andere Lid-Staat (Nederland) heeft daarentegen zijn speciaal stelsel ter bescherming van de staalarbeiders stopgezet op grond van een verlaging van de EGKS-bijdrage aan de financiering van de totale kosten van dit stelsel. Weer een andere Lid-Staat ten slotte (het Verenigd Koninkrijk) is gestopt met de betaling van de speciale steun voor de werknemers in de staalsector en wil dit ook doen voor die in de steenkoolsector, ondanks het bestaan van de EGKS-steun.

Doeltreffendheid van het programma Rechar (1990-1993)

3.24. Zuiver economische overwegingen leiden tot de stopzetting van de Europese steenkoolwinning, op enkele uitzonderingen na, wegens zijn ontoereikende rentabiliteit in vergelijking met de concurrentie op de wereldmarkt. Op grond van deze vaststelling hebben de Lid-Staten standpunten ingenomen die passen in een globaal energiebeleid. België wint geen steenkool meer sinds 1992. Frankrijk zal zijn laatste mijnen in Lotharingen sluiten in 2005. Het Verenigd Koninkrijk heeft de enkele overblijvende winningen, met ongeveer 8 000 werknemers, geprivatiseerd. Duitsland en Spanje hebben op grond van sociale en strategische overwegingen nog niet besloten hun produktie stil te leggen en discussiëren daar thans over. Dit alles gaat gepaard met grote verliezen aan werkgelegenheid, waarvan de EGKS de sociale en regionale gevolgen tracht te lenigen.

3.25. Het sociaal plan Steenkool (1990-1993) van de EGKS past in het kader van het regionale programma Rechar van de EEG, dat bedoeld is als versterking van de communautaire steun voor de economische omschakeling van de steenkoolwinningsgebieden in de Gemeenschap. In haar verslag van werkzaamheden 1994 verklaart de Commissie dat de EGKS voor het programma als geheel 175 Mio ECU heeft bijgedragen ten behoeve van 121 812 werknemers. Gezien het latere verlies van arbeidsplaatsen werd bovendien besloten een tweede sociaal plan Steenkool (1994-1997) in te voeren, waaraan voor 1994 40 Mio ECU werden toegewezen. De presentatie van de resultaten van deze steun blijft beperkt tot het rechtstreekse, sociale effect, zonder verwijzing naar het regionale aspect.

Doeltreffendheid van het sociaal plan Staal (1993-1995)

3.26. De economische situatie in de staalsector verschilt volkomen van die in de steenkoolsector. Het gaat hier niet om het beheer van de achteruitgang van een sector maar om de sanering ervan ter versterking van het concurrentievermogen. In 1992 heeft de Commissie de structurele overcapaciteit van de Europese staalsector per soort van produkten geëvalueerd. Om hieraan iets te doen heeft zij een aantal maatregelen voorgesteld, waaronder de toekenning van sociale steun, te financieren uit de EGKS-begroting (27). Volgens een onderzoek bij de ondernemingen op verzoek van de Commissie (missie Braun) en inlichtingen van de nationale overheden werd het aantal begunstigden in het kader van deze herstructurering geraamd op 69 000; de Commissie is voornemens, hun 240 Mio ECU uit te keren, waarvan 60 Mio ECU werden opgenomen in de begroting 1993.

3.27. Het sociaal plan Staal (1993-1995) is uiteraard sociaal gericht, maar houdt ook verband met het industriebeleid, aangezien het plan een programma ter vermindering van de produktiecapaciteit moet begeleiden. Eind 1994 waren reeds 146 Mio ECU toegekend voor 43 969 werknemers. In 1993 beliepen de subsidiabele steunaanvragen meer dan de 60 Mio ECU die waren opgenomen in de begroting en de Commissie heeft het teveel aan aanvragen overgedragen naar de begroting 1994 om geen lineaire vermindering te hoeven verrichten. In 1994 was er door die overdracht uit 1993 eveneens een klein overschot, dat werd overgedragen naar de begroting 1995. Volgens recente ramingen van de Commissie zou het saldo van de begroting 1995 moeten volstaan om te voldoen aan de voor dit begrotingsjaar verwachte aanvragen. Het Raadgevend Comité EGKS is echter van oordeel dat de 240 Mio ECU van het sociaal plan onvoldoende zullen zijn wegens het groot aantal arbeidsplaatsen dat naar verwachting na 1995 verloren zal gaan (28).

3.28. In oktober 1994 heeft de Commissie de balans opgemaakt inzake de industriële doelstelling van sanering van de staalsector (29), waarin zij twee conclusies trok: "De - nog steeds geldige - doelstelling om de capaciteit met ten minste 19 miljoen ton/jaar in te krimpen, is niet gehaald" en "de bodem onder de meeste . . . begeleidingsmaatregelen (is) weggevallen". Daarom is de Commissie niet voornemens het oorspronkelijk hiervoor uitgetrokken budget van 240 Mio ECU te verhogen. De invloed van dit sociaal plan op het resultaat van de herstructurering in de staalsector is moeilijk vast te stellen. Het is niet zeker of het resultaat met grotere bedragen beter zou zijn geweest. Omgekeerd zou met minder sociale steun wellicht een geringere vermindering zijn gerealiseerd. Dat moet in elke onderneming apart worden uitgemaakt wanneer op basis van talrijke parameters moet worden beslist tot sluiting of vermindering van de produktiecapaciteit.

Doeltreffendheid van de verschillende standaardsituaties

3.29. Om de doeltreffendheid van de standaardsituaties beter te kunnen evalueren, moeten deze worden ondergebracht in twee categorieën: die welke de werknemers helpen bij het vinden van een nieuwe activiteit, en die welke veeleer moeten worden beschouwd als een compensatie aan werknemers die ermee instemmen hun werk op te geven.

3.30. De eerste categorie omvat de beroepsopleiding, de externe omschakeling (die met name de steun voor het opzetten van ondernemingen omvat) en de interne overplaatsing. Doorgaans wordt het geld niet aan de werknemer betaald, behalve de premies; het wordt benut om hem bijkomende vakkennis te geven zodat hij een nieuwe arbeidsplaats kan vinden, of om hem met raad en bijstand te helpen zijn eigen werk te scheppen. Terwijl de steun voor het opzetten van ondernemingen relatief marginaal is gebleven en van nature beperkt is, wordt de beroepsopleiding zeer veel toegepast, soms samen met andere standaardsituaties (werkloosheid, externe omschakeling of interne overplaatsing). De reële doeltreffendheid van de beroepsopleiding is vaak moeilijk te beoordelen, want daarvoor moet een verband worden gelegd tussen deze opleiding en de latere arbeid van de betrokken persoon, hetgeen zelden gebeurt. Toch blijkt de positieve aard van deze steunmaatregelen overeen te stemmen met de doelstellingen van het Europees Sociaal Fonds (ESF), waaronder de maatregelen vanaf 1 januari 1995 vallen, alsook met die van het witboek over groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid.

3.31. De tweede categorie omvat de overige standaardsituaties: hoofdzakelijk de vervroegde uittreding en de werkloosheid. Zonder afbreuk te doen aan maatregelen waarvan het nut is bewezen bij de consensus over de ontslagen, moet wel worden gewezen op de beperkingen ervan en zeker op de verschillen met de doelstellingen van het ESF, dat de arbeidsmarkt wil ondersteunen.

3.32. Wat met name de vervroegde uittreding betreft past de term "wederaanpassing" daar niet bij, want het gaat om werknemers die definitief de arbeidsmarkt verlaten. De minimumleeftijd om voor de vervroegde uittreding in aanmerking te komen schommelt, naar gelang van de Lid-Staat, tussen 48 jaar (Portugal) en 57,5 jaar (Nederland) en wordt soms vervangen door een anciënniteitsvoorwaarde (bij voorbeeld 20 jaar voor de ondergrondse mijnwerkers in België). Aldus worden soms nog jonge mensen op non-actief gesteld, hetgeen economische en sociale problemen kan meebrengen. Voor de Lid-Staten is het een zeer dure maatregel. Bovendien veroorzaakt hij ernstige personeelsproblemen, vooral in de staalbedrijven, omdat de gegadigden voor uittreding vaak de meest ervaren werknemers zijn. Kortom, de vervroegde uittreding is ongetwijfeld zo slecht nog niet voor mensen wier arbeidsplaats wordt opgeheven, maar kent toch veel nadelen. Deze standaardsituatie deed zich veruit het meest voor. In de toekomst zal dat minder het geval zijn omdat minder werknemers voldoen aan de gestelde voorwaarden inzake leeftijd of anciënniteit.

Controle van de regelmatigheid

3.33. De verschillende controles ter plaatse in de voornaamste begunstigde Lid-Staten door personeelsleden van de Kamer brachten geen onregelmatigheden aan het licht. Op het gebied van de wederaanpassingssteun is het gevaar voor al dan niet opzettelijke onregelmatigheden betrekkelijk gering wegens de drie onderstaande factoren.

3.34. Eerst en vooral leidt het feit dat de Lid-Staten een speciale bijdrage storten die ten minste gelijk is aan en in feite vaak veel hoger is dan die van de EGKS, ertoe, dat zij hun eigen controles verrichten. Zo werd recentelijk in een Lid-Staat een geval van vermoedelijke fraude ontdekt.

3.35. De door de EGKS gecofinancierde uitgaven (betreffende de vervroegde uittreding, de werkloosheid enz.) zijn talrijk en verscheiden, maar de bijbehorende bewijsstukken zijn in de regel betrekkelijk eenvoudig controleerbaar, met uitzondering van de uitgaven voor de beroepsopleiding.

3.36. De industriële ontvankelijkheid, dat wil zeggen de realiteit van de economische of technische context die de ondernemingen tot personeelsvermindering heeft gebracht, alsmede het aantal in aanmerking komende werknemers worden gecontroleerd door de verschillende diensten van de Commissie die een goede kennis van de kolen- en staalsector bezitten zodat zij de ontvangen inlichtingen kunnen toetsen aan de steunaanvragen.

Toepassing van de bilaterale overeenkomsten

3.37. Bij de opstelling van de bilaterale overeenkomsten werd gestreefd naar harmonisatie van de steun in de verschillende Lid-Staten, daarbij gelet op de specifieke kenmerken van de nationale wetgeving inzake sociale bescherming. Toch zijn sommige bepalingen nog aangepast aan elk land (bij voorbeeld de voorwaarden inzake leeftijd of anciënniteit voor de vervroegde uittreding). Bovendien verschilt de reële inhoud van bepaalde termen van de ene Lid-Staat tot de andere (zo kan het "laatstverdiende loon" dat wordt gehanteerd voor de berekening van de EGKS-bijdrage het gemiddelde zijn van de laatste drie, zes of twaalf maanden ofwel een forfaitair loon per sector of per onderneming enz.).

3.38. De bilaterale overeenkomsten zijn niet alleen uiteenlopend, maar ook ingewikkeld, zodat ze soms moeilijk uitvoerbaar zijn. Zelfs verschillende jaren na de inwerkingtreding van de overeenkomsten kennen sommige overheden ze niet altijd zeer goed. Het komt voor dat zij niet alle steun aanvragen waarop zij recht hebben, hetzij uit onwetendheid hetzij omdat het vereiste administratief beheer te zwaar en te duur wordt geacht in vergelijking met de te ontvangen bedragen. Daarom zou de Commissie hun misschien meer toelichtingen en zelfs technische bijstand moeten verschaffen. Zo bleken de steunaanvragen van een Lid-Staat voor externe omschakeling sinds jaren te laag te zijn geschat omdat de gevraagde bedragen slecht waren berekend. Deze Staat ontving zo weinig voor deze standaardsituatie dat overwogen werd van de steun af te zien. Een andere Lid-Staat bleef bepaalde regels toepassen die wel in de vroegere akkoorden, maar niet meer in de nieuwe overeenkomsten voorkwamen. Deze problemen leidden niet tot aanzienlijke onverschuldigde betalingen door de EGKS, want door de toepassing van de maxima bleven de financiële gevolgen beperkt. Niettemin moeten ze worden verholpen.

Werking van de beheersdienst bij de Commissie

3.39. De stukken die door de nationale overheden worden verstrekt tot staving van de steunaanvragen verschillen naar gelang van de Lid-Staat en zijn vaak ontoereikend. Hierdoor moeten de betrokken ambtenaren aanvullende informatie vragen, hetgeen vaak talrijke telefoongesprekken en een uitgebreide briefwisseling vergt. Een standaardisering van de gegevens die van de Lid-Staten worden verlangd zou de behandeling van de aanvragen sneller en gemakkelijker maken en zo de kans op vergissingen verminderen. De dossiers zouden ook beter begrijpelijk zijn voor wie ze niet heeft samengesteld maar ze moet raadplegen voor informatie of controle.

3.40. Andere controles inzake de betalingen zouden moeten worden verricht door de beherende dienst van de Commissie, hetgeen inhoudt dat deze over de vereiste stukken moet beschikken. Het probleem met de verkrijging van de stukken die de steunaanvragen moeten vergezellen, bestaat ook op het niveau van de kostendeclaraties. Voorts bepaalt artikel 13, lid 3, van de bilaterale overeenkomsten inzake de over te leggen documenten: "aan de Commissie worden de nodige documenten overgelegd waaruit de definitieve betalingen met betrekking tot elk programma blijken met inbegrip van de identificatiegegevens van de werknemers die in het genot zijn van deze betalingen en de verantwoording van hun recht op EGKS-uitkeringen . . .". In werkelijkheid vraagt de Commissie niet altijd deze te harer beschikking gestelde stukken op. Toch zou het eenvoudig doorlopen van een geschikte listing volstaan voor het ontdekken van eenvoudige elementen zoals het ontbreken van de vereiste anciënniteit of van de speciale bijdrage van de Lid-Staat.

3.41. Het ontbreken van bepaalde controles, deels door een gebrek aan tijd en personeel, is ook verklaarbaar en zelfs gedeeltelijk gerechtvaardigd door de controles die worden verricht door de nationale overheden. Deze selecteren en berekenen vaak zelf de vastleggingen en betalingen die zij aan de EGKS vragen en passen daarbij de criteria en maxima toe die in de bilaterale overeenkomsten zijn aangegeven. Maar om te kunnen vertrouwen op door derden verrichte controles moet men hun systemen goed kennen en controleren. Zoals bij vele andere aspecten is het ook hier niet mogelijk te generaliseren tot alle Lid-Staten, maar de kennis van die nationale systemen is soms ontoereikend. Deze leemte is met name te wijten aan recente personeelswisselingen waarbij de kennisoverdracht tekortschiet. Om dit te verhelpen zou het wenselijk zijn voor elke Lid-Staat een vast dossier samen te stellen met een beschrijving van zijn (vaak zeer ingewikkelde) procedures, zijn specifieke kenmerken, zijn sterke en vooral zwakke punten, die de Commissie moet compenseren met haar eigen controles. Het zou ook goed zijn precies aan te geven waar de subsidiabiliteitscriteria voor de staatssteun minder restrictief zijn dan die voor de communautaire steun: in dat geval kunnen de nationale overheden minder belang hechten aan de controle van de communautaire steun.

3.42. De dienst die de wederaanpassingssteun beheert, verricht controles ter plaatse bij de overheden en bij de gesteunde ondernemingen. De afzonderlijke dossiers die bij deze gelegenheid worden onderzocht, moeten door de controleur systematisch en zelfstandig worden geselecteerd, hetgeen niet altijd het geval is. In het algemeen resulteren deze controlebezoeken in interessante verslagen. De Kamer kon geen lijst van alle sinds 1989 verrichte controles verkrijgen, daar deze informatie niet in de dienst wordt gecentraliseerd. Bijgevolg konden slechts enkele verslagen in sommige dossiers worden bestudeerd. Op dit terrein zou het wenselijk zijn te beschikken over een volledige en striktere archivering. Voorts worden de door deze dienst geplande controlebezoeken niet systematisch aan de Kamer gemeld.

3.43. De verrichtingen betreffende de wederaanpassingssteun worden geregistreerd in twee systemen: de balansboekhouding van Directoraat-generaal XIX, waarin alle verrichtingen betreffende de operationele begroting van de EGKS (OBE) worden gecentraliseerd en een interne boekhouding van de dienst die deze steun beheert. Het eerste systeem is de officiële boekhouding: hieruit komen de gegevens van de financiële staten van de EGKS. Op basis van dit systeem moet de financieel controleur kunnen verifiëren of het saldo van de vastleggingen volstaat om over te gaan tot de desbetreffende betalingen. Het tweede systeem wordt gehanteerd door de diensten die de vastleggingen en betalingen beheren; zij hebben rechtstreeks toegang en kunnen dus te allen tijde de stand van de rekeningen raadplegen.

3.44. De boekhouding van de beherende dienst is niet meer bijgewerkt en dus niet meer betrouwbaar. Deze uitspraak moet worden genuanceerd naar gelang van de rekeningen, maar in het algemeen moeten de boekingen systematischer worden en zou er voor overeenstemming moeten worden gezorgd tussen de saldi uit dit systeem en die van DG XIX door middel van regelmatige toetsingen. Dit is in 1994 niet gedaan. Een der redenen die ter verklaring van het probleem werden genoemd, is het vertrek van de ambtenaar die het systeem goed kende, hetgeen wijst op een probleem inzake de spreiding van kennis.

Conclusie

3.45. De steun voor de wederaanpassing van de werknemers in de EGKS is een maatregel met velerlei doelstellingen (sociaal, industrieel, regionaal). Wat betreft de voornaamste doelstelling - de werknemers in de kolen- en staalsector die hun arbeidsplaats verliezen een behoorlijke sociale bescherming bieden - lijkt de doeltreffendheid van de steun bevredigend te zijn. Vele honderdduizenden arbeidsplaatsen werden immers opgeheven zonder grote sociale conflicten. Maar de doelstellingen inzake herstructurering en met name de capaciteitsvermindering van de staalindustrie, waarbij de invloed van het sociaal plan moeilijk valt in te schatten, werden niet gerealiseerd. Anderzijds bleef de presentatie van de resultaten van het sociaal plan Steenkool beperkt tot het rechtstreekse, sociale effect, zonder verwijzing naar het regionale aspect.

3.46. Door de stopzetting van de steunverlening voor de beroepsopleiding en het opzetten van ondernemingen kan de EGKS haar middelen concentreren op de activiteiten die zij blijft financieren. Andere maatregelen, met name die ter bevordering van de geografische en beroepsmobiliteit van de werknemers, kunnen in de toekomst eveneens worden gecofinancierd door het Europees Sociaal Fonds (ESF), aangezien zij gericht zijn op de ondersteuning van de arbeidsmarkt. Voor de steun inzake de vervroegde uittreding en de werkloosheid geldt echter een heel andere logica, zodat het binnen de bestaande regelgeving niet mogelijk is hiervoor in de algemene begroting een geschikte post te vinden.

3.47. De sinds 1989 van kracht zijnde bilaterale overeenkomsten hebben de wederaanpassingssteun sterk verbeterd maar ook ingewikkelder gemaakt, zodat een grotere waakzaamheid bij de toepassing en meer bijstand voor de betrokken nationale overheden noodzakelijk worden.

3.48. Tijdens haar controles in de Lid-Staten heeft de Kamer geen problemen ontdekt die een grote invloed kunnen hebben op de betalingen van de EGKS. De betrokkenheid van de nationale overheden, waarvan de bijdragen vaak veel hoger zijn dan die van de Commissie, biedt een bijkomende zekerheid ten aanzien van de verrichte controles.

3.49. Op het niveau van de Commissie werd een aantal problemen betreffende de werking van de beherende dienst geconstateerd. Voor verschillende van die problemen heeft de Commissie reeds de eerste maatregelen getroffen. De in de paragrafen 3.39 - 3.44 aangegeven maatregelen moeten zo snel mogelijk worden getroffen om de behandeling van de aanvragen te versnellen, het gevaar voor vergissingen te beperken, meer controles op basis van de ontvangen stukken te verrichten en gemakkelijker bruikbare dossiers samen te stellen. Ook zou een betere werking ervoor zorgen dat er meer tijd beschikbaar is voor het afleggen van bezoeken ter plaatse en het maken van studies over de wederaanpassingssteun.

Dit verslag werd door de Rekenkamer te Luxemburg vastgesteld te harer zitting van 25/26 oktober 1995.

Voor de Rekenkamer

A. J. MIDDELHOEK

President

(1) PB C 122 van 9. 5. 1988, blz. 66.

(2) Paragraaf 1.4 van het jaarverslag van de Rekenkamer met betrekking tot de EGKS (begrotingsjaar 1993), PB C 346 van 7 december 1994.

(3) Richtlijn van de Raad van 18 december 1989 betreffende een solvabiliteitsratio voor kredietinstellingen; PB L 386 van 30. 12. 1989, blz. 14.

(4) Richtlijn 92/121/EEG van de Raad van 21 december 1992 betreffende het toezicht op en de beheersing van grote risico's van kredietinstellingen; PB L 29 van 5. 2. 1993, blz. 1.

(5) Paragrafen 1.23-1.25 van het Verslag (bijlage bij het EGKS-jaarverslag 1992) over de boekhouding en het financiële beheer van de EGKS.

(6) Toelichting 5.1 van de financiële staten van de EGKS per 31 december 1994: waardecorrecties op leningen (24 755 428 ECU) = niet-specifieke waardecorrecties (22 Mij ECU) + specifieke waardecorrecties (2 755 428 ECU) (7) Zie de financiële staten van de EGKS per 31 december 1994: specifieke waardecorrecties op leningen (2 755 428 ECU, toelichting 5.1) + specifieke waardecorrecties op leningen aan in gebreke blijvende schuldenaars (57 716 211 ECU, toelichting 8).

(8) Paragraaf 1.13 van het jaarverslag van de Rekenkamer met betrekking tot de EGKS (begrotingsjaar 1993); PB C 346 van 7 december 1994.

(9) Paragrafen 1.9 en 1.10 van het jaarverslag van de Rekenkamer met betrekking tot de EGKS (begrotingsjaar 1993); PB C 346 van 7 december 1994.

(10) Zie het verslag van de Kamer (bijlage bij het EGKS-jaarverslag 1990) over de boekhouding en het financiële beheer van de EGKS, paragrafen 5.21-5.24.

(11) Paragraaf 22 van het verslag "Aanvullende informatie op het jaarverslag van de Kamer over de financiële staten van de EGKS betreffende het boekjaar 1991".

(12) Paragraaf 2.36 van het jaarverslag van de Rekenkamer met betrekking tot de EGKS (begrotingsjaar 1993), PB C 346 van 7 december 1994.

(13) Verslag van de Europese Rekenkamer over de financiële staten van de EGKS per 31 december 1994; PB C 244 van 21. 9. 1995, blz. 10.

(14) Schriftelijke procedure E/1679/89 betreffende de toepassingsvoorwaarden van artikel 56, lid 1, sub c), EGKS-Verdrag in de steenkoolsector.

(15) PB C 178 van 30. 6. 1994, blz. 21.

(16) Verordening (EEG) nr. 2084/93 van de Raad van 20 juli 1993 (PB L 193 van 31. 7. 1993, blz. 39) houdende wijziging van Verordening (EEG) nr. 4255/88 (PB L 374 van 31. 12. 1988, blz. 21) tot vaststelling van bepalingen voor de uitvoering van Verordening (EEG) nr. 2052/88 met betrekking tot het Europees Sociaal Fonds.

(17) PB C 20 van 27. 1. 1990, blz. 3.

(18) PB C 185 van 26. 7. 1990, blz. 18.

(19) PB C 180 van 1. 7. 1994, blz. 26.

(20) PB L 193 van 31. 7. 1993, blz. 24 en 36.

(21) PB L 329 van 30. 12. 1993.

(22) PB C 108 van 16. 4. 1994, blz. 3.

(23) PB C 178 van 30. 6. 1994, blz. 21.

(24) PB C 146 van 26. 5. 1993, blz. 5.

(25) Verslag (bijlage bij het EGKS-jaarverslag 1989) over de boekhouding en het financiële beheer van de EGKS, paragraaf 2.100.

(26) "Verslag 1990 over de activiteiten van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal; Steun voor de wederaanpassing", SEC(91) 2394 def.

(27) "Naar een versterking van het concurrentievermogen van de staalindustrie: noodzaak van een nieuwe herstructurering", SEC(92) 2160 def.

(28) Resolutie van het Raadgevend Comité van de EGKS, aangenomen op de 318e zitting van 16 december 1994, PB C 40 van 17. 2. 1995, blz. 2.

(29) "Herstructurering van de staalindustrie in de Gemeenschap: resultaten en conclusies"; COM(94) 466 def.

ANTWOORDEN VAN DE COMMISSIE OP DE OPMERKINGEN BETREFFENDE HET BEGROTINGSJAAR 1994 (EGKS)

HOOFDSTUK 1 OPMERKINGEN OVER DE BOEKHOUDING

Solvabiliteit van de EGKS

Spreiding der risico's

1.5. De Commissie heeft zich principieel altijd gehouden aan de richtlijnen met betrekking tot de kredietinstellingen, zelfs wanneer zij, strikt juridisch genomen, niet van toepassing zijn op de EGKS op grond van haar status en de bijzondere aard van haar activiteiten.

Wat betreft de spreiding van de risico's wijst de Commissie erop dat zij in 1992 een handleiding heeft samengesteld met betrekking tot de procedures voor het toezicht op het totale interne risico van de EGKS. In dit document, waarin rekening wordt gehouden met het specifieke karakter van de EGKS (door het Verdrag voorgeschreven concentratie op één sector, politieke context van bepaalde verrichtingen, enz.), konden de beginselen van Richtlijn 92/121/EEG nog niet worden opgenomen, daar deze pas op 1 januari 1994 in werking trad.

De juistheid van de argumenten van de Rekenkamer is de Commissie niet ontgaan. De Commissie is echter van oordeel dat het noodzakelijk is om, voordat wordt gekozen voor een nieuwe aanpak bij de behandeling van de "grote risico's", over enkele aanvullende inlichtingen te beschikken, zoals:

- de gevolgen van de toepassing van deze richtlijn op alle verplichtingen die voortvloeien uit de tenuitvoerlegging van het besluit van 22 juni 1994 betreffende de activiteit inzake de opgenomen en verstrekte leningen van de EGKS;

- de wenselijkheid om, nu het EGKS-Verdrag spoedig verstrijkt, de in punt 1.4 genoemde solvabiliteitsratio te wijzigen.

De Commissie hoopt het resultaat van deze analyse zo mogelijk vóór het sluiten van de financiële staten van 1995 te kunnen gebruiken.

Waardecorrecties

1.6. Op 31 december 1994 heeft de Commissie besloten de solvabiliteitsratio op hetzelfde niveau als het voorgaande jaar te handhaven, voornamelijk wegens de verbetering van de economische situatie in de staalsector in het begrotingsjaar 1994, alsmede wegens de versterkte positie van enkele debiteuren van de EGKS. Hiertoe kon zij, rekening houdend met de bij de berekening van de solvabiliteitsratio gebruikte eigen middelen, ofwel de niet-specifieke waardecorrectie ofwel het garantiefonds verminderen. Zij gaf de voorkeur aan een vermindering van de niet-specifieke waardecorrectie met 28 miljoen ecu boven een vermindering van het garantiefonds, dat beschouwd kan worden als het maatschappelijk kapitaal van de EGKS.

In ieder geval bedraagt de niet-specifieke waardecorrectie 1,7 % van de vorderingen zonder garanties van het hoogste niveau, wat om de hierboven genoemde redenen voldoende wordt geacht.

Ontwikkeling van de budgettaire bestedingen en middelen van de EGKS

Ontwikkeling van de middelen

1.11. Door de gunstige ontwikkeling van de obligatiemarkten in het eerste halfjaar 1995 was het mogelijk op 30 juni 1995 een aanzienlijk deel van de op 31 december 1994 vastgestelde waardecorrectie op obligaties en andere effecten met een vast rendement terug te nemen (38 van de 70 miljoen ecu).

Diversen

Materiële vaste activa

1.16. Op 11 juni 1992 heeft de Commissie een besluit genomen waarin het kader wordt gedefinieerd, waarbinnen de EGKS, ten bate van de EEG, gebouwen verwerft. In dit besluit, dat slechts de bestaande praktijk formaliseerde, is bepaald dat de EEG aan de EGKS een huur betaalt die zo wordt berekend dat zij een rendement van de geïnvesteerde kapitalen waarborgt dat gelijk is aan het rendement dat zou worden verkregen door deze kapitalen op de markt te beleggen. De EGKS blijft eigenaar van de gebouwen tot de laatste betaling; de eigendom wordt aan het eind van de terugbetaling overgedragen aan de EEG. Voor het Parijse gebouw, dat in 1958 was aangekocht, gold een andere procedure, omdat de eigendom verdeeld was over de drie Gemeenschappen, die destijds nog apart waren. Maar het nagestreefde doel was hetzelfde, omdat was overeengekomen dat de Instellingen, als huurders van kantoren en garages in dit gebouw, een huur betaalden waarmee de aflossing van het gebouw, de rente op de geïnvesteerde kapitalen en een forfaitaire bijdrage aan de permanente en variabele lasten werden gedekt. Het ging er dus om, een juiste vergoeding van de financiële investering van de EGKS te waarborgen. Toen het gebouw volledig was afgelost en de investering van de EGKS terugbetaald, kon de Commissie, overeenkomstig de bepalingen van het besluit uit 1992, de eigendom aan de EEG overdragen.

Terugvordering van subsidies

1.17. De Juridische dienst van de Commissie en een onafhankelijk advocatenkantoor hebben bevestigd dat de subsidies die zijn betaald aan twee Britse mijnen die op initiatief van de Britse regering zijn gesloten, op grond van de bewoordingen van de overeenkomsten niet kunnen worden teruggevorderd.

Tijdschema voor de afsluiting

1.18. De te late toezending van de rekeningen van de EGKS was te wijten aan een uitzonderlijke samenloop van omstandigheden. De Commissie heeft de nodige maatregelen getroffen om herhaling hiervan in de toekomst te voorkomen.

Conclusie

1.19 - 1.20 De Kamer herhaalt de kritiek die reeds in de punten 1.5, 1.6 en 1.11 was geformuleerd en waarop de Commissie heeft geantwoord.

Wat betreft de spreiding van de risico's (punt 1.5) is de Commissie van oordeel dat het noodzakelijk is om, voordat wordt gekozen voor een nieuwe aanpak bij de behandeling van de "grote risico's", over enkele aanvullende inlichtingen te beschikken.

De Commissie hoopt het resultaat van deze analyse zo mogelijk vóór het sluiten van de financiële staten van 1995 te kunnen gebruiken.

Wat betreft de niet-specifieke waardecorrectie (punt 1.6) heeft de Commissie op 31 december 1994 besloten de solvabiliteitsratio op hetzelfde niveau als het voorgaande jaar te handhaven. Hiertoe heeft zij de voorkeur gegeven aan een vermindering van de niet-specifieke waardecorrectie met 28 miljoen ecu boven een vermindering van het garantiefonds, dat beschouwd kan worden als het maatschappelijk kapitaal van de EGKS.

Wat betreft de ontwikkeling van de middelen (punt 1.11) moet worden opgemerkt dat het door de gunstige ontwikkeling van de obligatiemarkten in het eerste halfjaar 1995 mogelijk was op 30 juni 1995 een aanzienlijk deel van de op 31 december 1994 vastgestelde waardecorrectie op obligaties en andere effecten met een vast rendement terug te nemen (38 van de 70 miljoen ecu).

HOOFDSTUK 3 DE STEUN VOOR DE WEDERAANPASSING

Doeltreffendheid van de EGKS-steun voor wederaanpassing

3.18. De inlichtingen die de verslagen bevatten, zijn van algemene aard en lenen zich zeer goed voor een periodiciteit van verschillende jaren. Het verslag van 1993 bevatte een breed spectrum aan informatie. Het volgende verslag (dat in 1996 zal verschijnen) zal geïnspireerd zijn op het laatste verslag en informatie bevatten over de jaren 1994 en 1995; tevens zal hierin het sociaal plan Staal worden beoordeeld in het licht van de resultaten van het communautair programma voor de sluiting van staalfabrieken. De Commissie is voornemens dergelijke verslagen in het vervolg eens in de twee jaar te laten verschijnen.

3.19. Natuurlijk kunnen met de steun die op grond van artikel 56 van het EGKS-Verdrag wordt toegekend ook secundaire doelstellingen worden nagestreefd, maar de sociale doelstelling staat voorop. Of het nu gaat om traditionele steun of een combinatie van deze steun met aanvullende programma's, de doelstelling ervan is in de eerste plaats de individuele werknemers die hun baan verliezen een goed niveau van sociale bescherming te bieden of hen te helpen weer werk te vinden; op een meer algemeen niveau draagt deze steun bovendien bij tot het verminderen van sociale conflicten, doordat het bereiken van een consensus over de noodzaak van de herstructureringen erdoor wordt vergemakkelijkt.

Doeltreffendheid van de traditionele steun

3.23. Gezien de verschillende situaties in de Lid-Staten is inderdaad zeer moeilijk te voorspellen wat de eventuele gevolgen van een vermindering van de EGKS-steun voor de werknemers zelf zouden zijn. Voor Spanje geldt echter dat de steun niet noodzakelijkerwijs van hetzelfde niveau is in de verschillende sectoren die in moeilijkheden verkeren, ook al gelden voor de werknemers van deze sectoren vergelijkbare sociale maatregelen.

Doeltreffendheid van het programma Rechar (1990-1993)

3.25. De indirecte bijdrage van de steun voor de wederaanpassing, of deze nu van traditionele of aanvullende aard is, aan de stimulering van de economische activiteit van de mijnbouwgebieden kan in elk geval niet geïsoleerd worden beschouwd, vooral omdat het bij een aanzienlijk deel ervan gaat om steun voor vervroegde uittreding en omdat de bijdrage van deze steun aan de stimulering van de economische activiteit geschiedt via de verhoging van het individuele levenspeil.

Doeltreffendheid van het sociaal plan Staal (1993-1995)

3.27. Het sociaal plan Staal loopt aan het einde van 1995 af. Daarom zal het bedrag van 240 miljoen ecu voldoende zijn, want de arbeidsplaatsen die naar verwachting na 1995 verloren zullen gaan, zullen hoe dan ook niet meer in aanmerking komen, ongeacht of zij al dan niet te wijten zijn aan de vermindering van de produktiecapaciteit.

Doeltreffendheid van de verschillende standaardsituaties

3.30. Hier moet worden opgemerkt dat de aanvragen om betaling van steun in principe vergezeld gaan van een verslag dat een beknopte beoordeling van de resultaten van het gesteunde programma bevat.

Toepassing van de bilaterale overeenkomsten

3.37. Op de vergadering van 26 september 1991 van de Commissie en de nationale overheden, die belast zijn met de steun die op grond van artikel 56 van het EGKS-Verdrag wordt toegekend, is overeenstemming bereikt over de berekeningswijze van het laatst verdiende loon, dat als uitgangspunt dient bij de vaststelling van de bijdrage van deEGKS. Deze berekeningswijze is gebaseerd op een uniforme definitie van het loon wat betreft zijn bestanddelen, en houdt rekening met de nationale en zelfs de plaatselijke gebruiken op het gebied van de bekendmaking van de bedrijfsgegevens.

3.38. De Commissie heeft regelmatig en veelvuldig contact met de betrokken nationale overheden: de jaarlijkse vergaderingen met alle Lid-Staten, de formele paritair comités, de controlebezoeken en talrijke rechtstreekse contacten.

Bovendien levert de Commissie momenteel een extra inspanning voor vereenvoudiging en harmonisatie om ervoor te zorgen dat de anomalieën die door de Kamer zijn gesignaleerd, niet meer voorkomen.

Werking van de beherende eenheid van de Commissie

3.39. De aanbevolen standaardisering is gaande. Er is een formulier opgesteld waarvan vanaf 1996 alle steunaanvragen vergezeld moeten gaan. Enkele Lid-Staten hebben het al in 1995 bij hun formele aanvragen gevoegd.

3.40. Ook op dit gebied is standaardisatie gaande: aan de nationale overheden is een standaardformulier toegezonden dat alle aanvragen om betaling moet vergezellen. Dit formulier bevat de gegevens die worden gepreciseerd in de door de Rekenkamer voorgestelde "listing".

3.41. De Commissie stimuleert de mobiliteit van haar personeel. Helaas verstrijkt altijd noodgedwongen een bepaalde tijd tussen het vertrek van een ambtenaar en de komst van zijn vervanger, wat een rechtstreekse overdracht van de opgedane ervaring onmogelijk maakt. Daar echter twee personen verantwoordelijk zijn voor het beheer van de steun voor een bepaalde staat, de een voor de toekenning en de ander voor de betalingen, kan de kennis van de procedures en de nationale situatie meestal worden overgedragen via het andere lid van het "team". Desalniettemin zal de dienst ervoor zorgen dat de overdracht van kennis van de specifieke systemen van de Lid-Staten wordt gewaarborgd, door onder meer de aanbeveling van de Rekenkamer op te volgen.

3.42. De controlebezoeken ter plaatse hebben verschillende doelstellingen: 1) rechtstreeks en eventueel steekproefsgewijs de juistheid van de inlichtingen verifiëren, met name wat betreft de vraag of de werknemers in aanmerking komen en of de bewijsstukken voor de uitgaven in orde zijn; 2) de kennis van de sector vergroten; 3) praktische informatie uitwisselen met de nationale overheden, met name over de procedure. In de toekomst zal de Commissie de Rekenkamer systematisch de verslagen van de controlebezoeken doen toekomen, alsmede haar prognoses ten aanzien van de controlebezoeken. De voorbereiding van de controles moet worden verbeterd door de Lid-Staten in kennis te stellen van alle documentatie die zij moeten voorbereiden en door vooraf de individuele dossiers te selecteren die deel uitmaken van de steekproef.

3.44. Het computersysteem van de beherende dienst wordt thans herzien, met name wat betreft de databank waarmee van dag tot dag de ontwikkeling van de betalingen en de annuleringen kan worden gevolgd. Het zal moeilijk zijn de rekeningen sluitend te maken zolang het systeem nog niet operationeel is, wat in het najaar wordt verwacht.

Conclusie

3.45. Hoewel de aanvullende programma's naast hun belangrijkste, duidelijk sociale doelstelling nog enkele bijkomende doelstellingen hadden in verband met een door de Commissie bepaald beleid, kunnen de gevolgen hiervan niet worden vastgesteld, voornamelijk omdat de gevolgen van de andere maatregelen die in het kader van dit beleid ten uitvoer zijn gelegd, marginaal zijn.

3.49. Enkele van de door de Rekenkamer voorgestelde maatregelen worden reeds ten uitvoer gelegd of zullen in de nabije toekomst worden toegepast. Dit moet worden vergemakkelijkt door de hernieuwde stabiliteit in het personeelsbestand van de beherende dienst.