++++

BESCHIKKING VAN DE RAAD

van 19 december 1984

tot vaststelling van het jaarverslag over de economische toestand in de Gemeenschap

( 85/105/EEG )

DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN ,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap ,

Gelet op Beschikking 74/120/EEG van de Raad van 18 februari 1974 betreffende de verwezenlijking van een hoge mate van convergentie van de economische politiek van de Lid-Staten der Europese Economische Gemeenschap ( 1 ) , gewijzigd bij Beschikking 75/787/EEG ( 2 ) , inzonderheid op artikel 4 ,

Gezien het voorstel van de Commissie ,

Gezien het feit dat de procedure tot raadpleging van het Europese Parlement op 10 december 1984 is voltooid ,

Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité ( 3 ) ,

Gezien de conclusies van de Europese Raad te Dublin van 3 en 4 december 1984 ,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING VASTGESTELD :

Artikel 1

De Raad stelt het in de bijlage opgenomen jaarverslag over de economische toestand in de Gemeenschap vast .

Artikel 2

Deze beschikking is gericht tot de Lid-Staten .

Gedaan te Brussel , 19 december 1984 .

Voor de Raad

De Voorzitter

J . BRUTON

( 1 ) PB nr . L 63 van 5 . 3 . 1974 , blz . 16 .

( 2 ) PB nr . L 330 van 24 . 12 . 1975 , blz . 52 .

( 3 ) PB nr . C 25 van 28 . 1 . 1985 , blz . 39 .

ECONOMISCH JAARVERSLAG 1984/1985

INHOUD

Deel I - De economie van de Gemeenschap

* Bladzijde *

1 . Inleiding - hoofdthema : het werkloosheidsprobleem * 3 *

2 . Analyse van de conjuncturele en structurele ontwikkelingen in de economie van de Gemeenschap * 3 *

2.1 . Ontwikkelingen in 1984 en vooruitzichten voor 1985 * 3 *

2.2 . Betere convergentie van de economische ontwikkelingen in de Gemeenschap * 8 *

2.3 . Werkloosheid in Europa stijgt nog steeds , werkgelegenheid stagneert * 11 *

2.4 . Bezettingsgraad , kapitaal/arbeidsverhoudingen en relatieve factorprijzen * 14 *

3 . Naar meer groei en werkgelegenheid in de Europese economie * 17 *

3.1 . Doelstellingen en beginselen voor een gezamenlijke actie * 17 *

3.1.1 . Groei en inflatie * 17 *

3.1.2 . Werkgelegenheid en investeringen * 20 *

3.2 . Het financiële beleid * 21 *

3.2.1 . Tijdelijke stop op de groei van de overheidsuitgaven * 21 *

3.2.2 . Verlaging van de belastingen ter bevordering van ondernemen en werkgelegenheid * 22 *

3.2.3 . Begrotingssaldo en openbare schuld * 24 *

3.2.4 . Monetaire doelstellingen en het Europees Monetair Stelsel * 25 *

3.3 . Voorwaarden voor expansie en concurrentievermogen van de sector bedrijven * 26 *

3.3.1 . De interne markt voor goederen , diensten en kapitaal * 26 *

3.3.2 . Technologie en innovatie * 27 *

3.3.3 . Bevordering van dynamisme in de sector bedrijven * 28 *

3.3.4 . Europese infrastructuur voor vervoer en communicatie * 28 *

3.4 . Voorwaarden voor uitbreiding van de werkgelegenheid * 29 *

3.4.1 . Arbeidskosten en beloning van werknemers * 29 *

3.4.2 . Vergroting van het vermogen tot aanpassing op de arbeidsmarkt * 30 *

3.4.3 . Verkorting en reorganisatie van de arbeidstijd * 31 *

3.4.4 . Rechtstreekse maatregelen tot verbeteringen van de arbeidsmarkt * 32 *

4 . Europa in de wereldeconomie * 32 *

4.1 . De Europese beleidsreacties op de economische verstoringen in de wereld * 32 *

4.2 . Verbetering van het internationale financiële en commerciële stelsel * 33 *

5 . Samenvatting en conclusies * 34 *

Deel II - De economieën van de Lid-Staten

België * 36 *

Denemarken * 37 *

Bondsrepubliek Duitsland * 39 *

Griekenland * 40 *

Frankrijk * 41 *

Ierland * 43 *

Italië * 45 *

Luxemburg * 47 *

Nederland * 48 *

Verenigd Koninkrijk * 50 *

BIJLAGE

DEEL I

DE ECONOMIE VAN DE GEMEENSCHAP

1 . Inleiding - hoofdthema : het werkloosheidsprobleem

Het hoofdthema van dit Economisch Jaarverslag 1984/1985 is de noodzakelijke totstandkoming van een aanzienlijke en duurzame groei van de werkgelegenheid in de Gemeenschap die verenigbaar is met de stabilisatiedoelstellingen .

Op het gebied van het stabilisatiebeleid en de monetaire convergentie is aanzienlijke vooruitgang geboekt . Deze vooruitgang , die in sommige landen nog onvoldoende is , moet worden geconsolideerd . Een herstel van de economische activiteit is aangebroken maar er werd nog geen noemenswaardige vooruitgang geboekt bij de groei van de werkgelegenheid en de vermindering van de werkloosheid in de Gemeenschap als geheel .

De Raad is van oordeel dat de omstandigheden nu bijzonder geëigend zijn om de gezamenlijke inspanning de werkgelegenheidstendensen in een meer positieve richting om te buigen , te intensifiëren .

TABEL 1

Gemeenschap : voornaamste economische grootheden , 1961 - 84

* verandering in % * % van BBP * verandering in % * % * verandering in % *

* BBP nominaal ( 4 ) * BBP reëel ( 4 ) * Prijsindexcijfer BBP ( 4 ) * Prijsindexcijfer gezinsconsumptie ( 4 ) * Loonsom per werknemer ( 4 ) * Lopende rekening van de betalingsbalans * Financieringssaldo van de overheid * Geldhoeveelheid ( M 2/3 ) ( 5 ) * Werkloosheid ( in % van de beroepsbevolking ) * Werkgelegenheid *

1961 - 1970 * 9,1 * 4,7 * 4,3 * 3,8 * 8,9 * 0,4 * - 0,4 * 10,4 * 2,1 * 0,2 *

1971 - 1980 * 13,0 * 2,9 * 9,8 * 9,7 * 13,3 * - 0,1 * - 2,8 * 13,8 * 4,2 * 0,2 *

1981 * 8,7 * - 0,4 * 9,2 * 10,1 * 11,6 * - 0,6 * - 5,4 * 10,8 * 7,8 * - 1,6 *

1982 * 9,5 * 0,6 * 9,0 * 8,8 * 8,7 * - 0,5 * - 5,6 * 10,8 * 9,4 * - 1,3 *

1983 * 7,4 * 0,9 * 6,4 * 6,2 * 7,7 * 0,0 * - 5,4 * 10,0 * 10,6 * - 0,7 *

1984 ( vorig verslag ) ( 1 ) * ( 6,6 ) * 1,5 * ( 4,9 ) * 5,6 * 6,0 * - 0,0 * - 4,7 * 7,8 * 10,9 * - 0,2 *

1984 ( dit verslag ) ( 2 ) * 6,9 * 2,2 * 4,7 * 5,1 * 6,0 * - 0,0 * - 5,3 * 8,0 * 11,0 * - 0,0 *

1985 ( 3 ) * 6,5 * 2,3 * 4,1 * 4,2 * 5,5 * 0,4 * - 4,8 * 7,2 * 11,5 * 0,0 *

( 1 ) Oktober 1983 . De cijfers tussen haakjes uit het vorige jaarverslag zijn herzien wegens een verandering in de statistische wegingsmethode .

( 2 ) Raming van de diensten van de Commissie , oktober 1984 .

( 3 ) Raming van de diensten van de Commissie , oktober 1984 , op grond van het huidige beleid .

( 4 ) Gemiddelde voor de Gemeenschap , berekend met de huidige BBP-gewichten tegen koopkrachtpariteit .

( 5 ) Jaarultimo ( jaarlijkse groei ) .

Opmerking : Procentuele veranderingen op jaarbasis .

2 . Analyse van de conjuncturele en structurele ontwikkelingen in de economie van de Gemeenschap

2.1 . Ontwikkelingen in 1984 en vooruitzichten voor 1985

De Raad verwacht voor 1984 een groei van het BBP van ongeveer 2,2 % en voor 1985 van 2,3 % . Ter vergelijking dient opgemerkt te worden dat de groei in 1982 slechts 0,6 % en in 1983 0,9 % bedroeg . Na middelmatige cijfers in de jaren 1981 - 1983 , toen de cumulatieve groei van het BBP in de Gemeenschap als geheel slechts 1 % bedroeg , is derhalve bevestigd dat de communautaire economie op weg is naar herstel ; dit herstel verloopt evenwel slechts geleidelijk , is nog onderhevig aan onzekerheidsfactoren , en duidelijk onvoldoende om de werkloosheid aanzienlijk te verlagen .

Ontwikkelingen in 1984 . Terwijl de economische opgang in de Verenigde Staten reeds dateert van het tweede kwartaal van 1983 , werden in de Gemeenschap als geheel pas in het laatste kwartaal van 1983 tekenen van een krachtiger economische groei bespeurd . Weliswaar waren er begin 1984 aanwijzingen voor een versterking van het Europees herstel , doch dit werd in het tweede kwartaal onderbroken door de metaalarbeidersstaking in Duitsland , hetgeen tijdelijk een aanzienlijke produktie-uitval veroorzaakte . In het Verenigd Koninkrijk zal de mijnwerkersstaking eveneens een domper hebben gezet op het optimisme van het bedrijfsleven , hoewel de directe produktie-uitval niet zo groot is geweest . De aanzienlijke daling van de industriële produktie in het tweede kwartaal van 1984 ( - 5,7 % op jaarbasis ) kan derhalve in eerste instantie worden toegeschreven aan Duitsland en in mindere mate eveneens aan enige daling in het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk .

TABEL 2

Produktie : procentuele verandering op jaarbasis , gecorrigeerd voor seizoen

* 1983 * 1984 *

* gehele jaar * 4e kwartaal * 1e kwartaal * 2e kwartaal *

Bruto binnenlands produkt * * * * *

- Gemeenschap * 0,9 * 4,1 * 3,8 * - 3,9 *

- Verenigde Staten * 3,3 * 5,9 * 10,1 * 7,1 *

- Japan * 2,9 * 3,1 * 7,6 * 6,7 *

Industriële produktie * * * * *

- Gemeenschap * 2,0 * 6,6 * 3,1 * - 5,7 *

- Verenigde Staten * 7,8 * 9,9 * 11,7 * 8,3 *

- Japan * 3,7 * 10,0 * 13,4 * 11,7 *

Onder invloed van de genoemde conflicten in de industrie bleek uit de enquêtes van medio 1984 bij het bedrijfsleven eveneens een vermindering van de produktieverwachtingen , zij het dat men van mening was dat de orderportefeuilles in de Gemeenschap als geheel hun geleidelijke verbetering voortzetten .

Na afloop van de metaalarbeidersstaking in Duitsland eind juni trad een onmiddellijk herstel in van het economisch vertrouwen . In juli vertoonde de industriële produktie een herstel van 14 procentpunten tot iets boven het niveau van het begin van het jaar . Sommige bedrijven trachten thans de produktiederving door overwerk teniet te doen . In het Verenigd Koninkrijk daarentegen vond in verband met de mijnwerkersstaking geen ommekeer plaats van de verslappingstendens van het economisch vertrouwen .

In 1984 zal de reële interne vraag een langzame stijging van 2,0 % vertonen in vergelijking met die van de uitvoer ( 6,4 % ) en de invoer ( 5,9 % ) . Het BBP zal vermoedelijk toenemen met 2,2 % . In dit verband kan worden geraamd dat de stijging van de invoer van de Verenigde Staten in 1983 en 1984 voor ongeveer 0,3 % heeft bijgedragen tot de groei van het BBP van de Gemeenschap in genoemde jaren .

Van de componenten van de interne vraag zal zowel de particuliere consumptie als de overheidsconsumptie in 1984 vermoedelijk een zeer matige groei vertonen ( respectievelijk 1,2 % en 0,6 % ) . De investeringen in vaste activa zouden daarentegen krachtiger zijn toegenomen . De belangrijkste groei vertoonden de particuliere investeringen in de industrie ( hieronder meer in detail geanalyseerd ) , terwijl de investeringen van de overheid en die in de woningbouw eerder zwak bleven .

Het inflatietempo bleef in de eerste drie kwartalen van 1984 dalen ; de prijsstijging ( prijsindexcijfer van het BBP ) zal voor het gehele jaar gemiddeld 4,7 % bedragen tegenover 6,4 % in 1983 , na een gemiddeld stijgingstempo van 10 % in de periode 1972 - 1981 . Op de vooruitgang van de communautaire desinflatie wordt hieronder nader ingegaan . Anderzijds steeg de werkloosheid in 1984 opnieuw : het gemiddelde van het gehele jaar zal vermoedelijk oplopen tot 11 % van de beroepsbevolking tegenover 10,4 % in 1983 en 9,5 % in 1982 ; in 1981 bedroeg dit cijfer slechts 6,1 % . Het werkloosheidsprobleem wordt eveneens hierna in dit verslag nader behandeld .

GRAFIEKEN 1 - 4

Vergelijking tussen de Gemeenschap , de Verenigde Staten en Japan , 1980 - 1984 : zie P.b .

GRAFIEKEN 5 - 8

Vergelijking tussen de Gemeenschap , de Verenigde Staten en Japan , 1980 - 1984 : zie P.b .

TABEL 3

Geraamde groei van het bruto binnenlands produkt in 1984 en 1985 , %

* 1984 * 1985 *

* BBP nominaal * BPP reëel * Prijsindexcijfer BBP * BBP nominaal * BBP reëel * Prijsindexcijfer BBP *

België * 7,1 * 1,5 * 5,5 * 6,4 * 1,0 * 5,3 *

Denemarken * 9,5 * 3,8 * 5,5 * 7,6 * 2,9 * 4,5 *

Bondsrepubliek Duitsland * 4,4 * 2,4 * 1,9 * 4,7 * 2,5 * 2,1 *

Griekenland * 20,9 * 2,2 * 18,3 * 20,0 * 2,0 * 17,7 *

Frankrijk * 9,0 * 1,4 * 7,5 * 7,7 * 1,7 * 5,9 *

Ierland * 10,9 * 3,1 * 7,6 * 8,5 * 2,6 * 5,8 *

Italië * 13,3 * 2,9 * 10,2 * 10,0 * 2,3 * 7,5 *

Luxemburg * 9,0 * 2,0 * 6,8 * 8,2 * 1,9 * 6,2 *

Nederland * 4,6 * 2,0 * 2,5 * 2,8 * 1,8 * 1,0 *

Verenigd Koninkrijk * 6,2 * 2,0 * 4,1 * 8,5 * 3,0 * 5,4 *

Gemeenschap * 6,9 * 2,2 * 4,7 * 6,5 * 2,3 * 4,1 *

Bron : Diensten van de Commissie .

Vooruitzichten voor 1985 . De jongste ramingen ( tabel 3 ) wijzen voor 1985 slechts op een geleidelijke verandering in groeipatroon en groeivolume . Volgens deze ramingen zal het BBP van de Gemeenschap met ongeveer 2,3 % groeien , terwijl verdere voortgang zal worden geboekt bij de terugdringing van het inflatietempo ( tot 4,1 % ) ; de werkloosheid zal voor de Gemeenschap als geheel vermoedelijk verder stijgen . Het jaargemiddelde kan tot 11,5 % van de beroepsbevolking oplopen .

Deze tendensen berusten op de volgende ontwikkelingen :

- De groei van de interne vraag zou iets kunnen aantrekken ( 1,8 % ) , in hoofdzaak door de groei van de particuliere consumptie en de particuliere investeringen , terwijl die van de overheidsconsumptie niet meer zal bedragen dan 0,4 % . In de meeste landen zullen de voor 1985 aangekondigde begrotingstekorten kleiner zijn en vermoedelijk gemiddeld 4,5 % van het BBP bedragen tegenover 5,3 % in 1984 .

- De groei van de wereldhandel zal in 1985 vermoedelijk 5,2 % bedragen , hetgeen weliswaar gunstig is , maar toch lager dan het opmerkelijke cijfer van 9,4 % dat thans voor 1984 wordt verwacht . De buitenlandse handel van de Gemeenschap zal in 1985 in iets geringer tempo toenemen ( uitvoer + 5,5 % ; invoer + 4,1 % ) . De bijdrage van de Verenigde Staten en Japan aan de groei van de wereldinvoer zal in 1985 nog steeds buitengewoon groot zijn ( een stijging van respectievelijk 8,3 % en 6 % ) , doch desalniettemin aanzienlijk lager dan in 1984 .

TABEL 4

Wereldgoedereninvoer , volumeverandering in %

* 1981 * 1982 * 1983 * 1984 * 1985 *

Gemeenschap * - 2,9 * 2,4 * 2,3 * 6,5 * 4,4 *

Verenigde Staten * 2,5 * - 5,0 * 11,4 * 30,4 * 8,3 *

Japan * - 2,2 * - 0,5 * 0,1 * 9,0 * 6,0 *

OPEC * 27,4 * 5,5 * - 8,2 * - 3,0 * 2,5 *

Overige ontwikkelingslanden * 4,3 * - 6,1 * - 0,7 * 5,7 * 5,9 *

Wereld * 1,8 * - 1,0 * 1,9 * 9,3 * 5,2 *

Bron : Diensten van de Commissie .

- Er heerst aanzienlijke onzekerheid omtrent de economische ontwikkeling in de Verenigde Staten in 1985 en in het bijzonder omtrent die van de wisselkoers en de rentetarieven . De ramingen van deze financiële variabelen zijn minder goed gefundeerd dan in het verleden , hetgeen het moeilijk maakt een oordeel uit te spreken over het groeitempo in de Verenigde Staten in het komende jaar . Gezien de huidige dollarkoers en de omvang van het tekort op de lopende rekening van de betalingsbalans van de Verenigde Staten is de kans op een spoedige ommekeer van de wisselkoersontwikkelingen toegenomen . Bovendien bestaat onzekerheid ten aanzien van de reacties van de monetaire autoriteiten van de Verenigde Staten wanneer de gebeurtenissen inderdaad deze loop nemen . Het feit dat de begrotingspolitiek van de Verenigde Staten in 1985 in dit stadium berust op een onbekende politieke factor draagt bij tot de onzekerheid . Het arbitraire element in de hypothesen waarop de prognoses voor 1985 zijn gebaseerd is onvermijdelijk groter dan gebruikelijk .

Aangenomen wordt dat de economische expansie in de Verenigde Staten in 1985 een volumegroei zal vertonen van gemiddeld 3 % , tegenover 7 % in 1984 . Dit komt overeen met een groeitempo van 2 % tussen het vierde kwartaal van 1984 en het vierde kwartaal van 1985 . Deze raming ligt bij de ondergrens van de tamelijk grote spreiding tussen de verschillende officiële prognoses . De rentetarieven zouden volgens deze vooruitzichten gemiddeld op vrijwel hetzelfde niveau blijven als in 1984 , in hoofdzaak als gevolg van het aanhouden van een groot federaal begrotingstekort en een krachtige kredietvraag van de particuliere sector . Dit zou in de loop van het jaar kunnen leiden tot een geringe vergroting van het renteverschil tussen Europa en de Verenigde Staten . Voor de wisselkoers in de werkhypothese aangehouden dat de dollar ten opzichte van zijn in augustus 1984 bereikte top zal depreciëren ; dit betekent dat de gemiddelde koers voor 1985 nog enigszins hoger zal uitvallen dan voor 1984 .

Eerste aanwijzingen voor mogelijke ontwikkelingen in 1986 . Uit het bovenstaande blijkt duidelijk hoe moeilijk het is de vermoedelijke economische ontwikkeling in 1986 te schetsen . Desalniettemin is het reeds duidelijk dat veel afhangt van twee kritische factoren :

- de eerste factor betreft het vermogen van de Europese landen om in voldoende tempo een duurzaam economisch herstel te schragen zonder het stabilisatie - en aanpassingsbeleid , dat thans goed op gang is , in gevaar te brengen ;

- de tweede factor heeft betrekking op het internationale economische klimaat . In welke omvang zouden de effecten van een progressieve groeivertraging van de economie van de Verenigde Staten kunnen worden gecompenseerd in Europa , Japan en de ontwikkelingslanden ter voorkoming van een verdere vertraging van de wereldhandel ?

Een eenvoudig voorbeeld geeft een indruk van het potentiële effect van mogelijke ontwikkelingen in de Verenigde Staten . Zo volgt uit een simpele berekening dat een vermindering van de invoer van de Verenigde Staten met 1 % van het BBP ( ongeveer 35 miljard dollar ) leidt tot een rechtstreekse daling van de communautaire uitvoer met 12 miljard dollar . Rekening houdend met geïnduceerde dynamische effecten zou het totale resultaat een inkrimping kunnen zijn van ongeveer 0,3 % van het communautaire BBP .

Derhalve is het meer dan ooit duidelijk dat de vooruitzichten voor 1985 en 1986 bijzondere aandacht vereisen voor de problematiek van internationale coherentie en coordinatie van het economisch beleid . Het geldt in het bijzonder voor de wisselwerkingen tussen het economisch beleid in de Verenigde Staten , Europa en Japan . Bij de beoordeling van dit vereiste moet worden bedacht dat in de afgelopen jaren , toen de coordinatie van het monetair beleid binnen de Gemeenschap werd versterkt , een dergelijke coordinatiepoging op internationaal niveau bijzonder moeilijk is gebleken , met uitzondering van het schuldenprobleem .

2.2 . Betere convergentie van de economische ontwikkelingen in de Gemeenschap

De in 1984 bij de inflatiebestrijding geboekte vooruitgang zal in 1985 naar verwachting worden voortgezet . In vergelijking met het hoogste inflatietempo na de tweede olieprijsschok , toen de consumentenprijzen in 1980 met 11 % stegen , is het gemiddelde tempo in de Verenigde Staten volgens de jongste ramingen met meer dan de helft gedaald tot 5 % in 1984 . Dit cijfer moet worden gezien in veband met het effect van de ontwikkeling van de dollarkoers :

- in eerste instantie impliceert de overwaardering van de dollar dat het desinflatieproces in de Gemeenschap in feite ruimer is dan uit de cijfers blijkt , vermoedelijk ongeveer 2 procentpunten ;

- dit eerste effect wordt evenwel verminderd door ontwikkelingen die ten dele zijn veroorzaakt door de hoge dollarkoers zelve . Zo zijn de in dollar uitgedrukte grondstoffenprijzen lager dan anders het geval zou zijn geweest ( tabel 5 : grondstoffenprijzen in dollar in Ecu ) . In het bijzonder vertoont de aardolieprijs uitgedrukt in dollar , een ononderbroken daling in 1982 , 1983 en 1984 , terwijl het aandeel van de OPEC in het wereldaanbod is gedaald van 65 % in 1973 tot 45 % in 1984 . Dit betekent dat een steeds groter deel van de olieprodukten onder concurrerende omstandigheden wordt afgezet . De dollarprijzen van grondstoffen , exclusief aardolie en basisstoffen , die in 1981 en 1982 zijn gedaald , bleven in 1983 stabiel en stegen opnieuw in 1984 . Omtrent de preciese wisselwerking tussen de grondstoffenprijzen en de wisselkoersontwikkelingen bestaat nog steeds grote onzekerheid .

GRAFIEK 9

Grondstoffenprijzen : zie P.b .

TABEL 5

Wereldmarktprijzen van grondstoffen in dollar en Ecu , procentuele verandering

* 1980 * 1981 * 1982 * 1983 * 1984 * 1985 *

Aardolieprijs : * * * * * * *

in dollar * 73,1 * 10,3 * - 4,3 * - 11,6 * - 4,7 * 0,0 *

in Ecu * 71,1 * 37,7 * 8,8 * - 2,5 * 7,2 * 3,4 *

Prijzen van de overige grondstoffen : * * * * * * *

in dollar * 12,5 * - 10,1 * - 10,7 * 0,5 * 0,9 * 2,0 *

in Ecu * 10,8 * 12,2 * 1,6 * 10,9 * 13,2 * 5,5 *

Bron : Diensten van de Commissie .

In de Gemeenschap berust de geringe verbetering van de prijsstabilisatie op sterk uiteenlopende cijfers per land . Dit blijkt ( tabel 6 ) uit de vergelijking van de daling van de prijsstijgingstempo's tussen 1980 en 1984 , welke ontwikkeling zich tot in 1985 zou kunnen voortzetten . In vijf Lid-Staten ( Frankrijk , het Verenigd Koninkrijk , Ierland , Italië , Griekenland ) waren de inflatietempo's in 1980 aanmerkelijk hoger dan 10 % , terwijl vier dezer landen tempo's vertoonden die aanzienlijk hoger waren dan 15 % . In 1984 hadden drie van de vijf landen ( Frankrijk , het Verenigd Koninkrijk , Ierland ) hun inflatietempo teruggedrongen tot beneden 10 % . Het Verenigd Koninkrijk bereikte zelfs een percentage van ongeveer 5 % , terwijl de Italiaanse inflatie daalde tot iets meer dan 11 % . In dezelfde periode liep de inflatie in de andere Lid-Staten eveneens terug : in de groep bestaande uit de Bondsrepubliek Duitsland , Nederland , België , Luxemburg en Denemarken liep het inflatietempo in 1980 uiteen van 5,4 % tot 9,8 % en in 1984 van 2,3 % tot 6,7 % . Met andere woorden , terwijl de gemiddelde inflatie in de Gemeenschap in 1980 11 % bedroeg met een standaardafwijking van 5,9 % , was het gemiddelde tempo in 1984 gedaald tot ongeveer 5 % met een standaardafwijking van 4,3 . Deze toenemende convergentie van de inflatie houdt ten dele verband met de werking van het Europees Monetair Stelsel aangezien verscheidene landen ( Frankrijk , Italië , Denemarken , België ) hun stabilisatiestrategieën hebben gekoppeld aan het streven naar stabiele wisselkoersen . Daarentegen werd de eerste olieprijsschok gevolgd door een minder convergent beleid , hetgeen verscheidene landen heeft genoopt het toen bestaande " slang " -wisselkoersstelsel te verlaten . Het resultaat was een korter en vager stabilisatieproces dan thans .

TABEL 6

Tempodaling en convergentie van de inflatie ( prijsindexcijfer gezinsverbruik )

* 1980 * Raming 1984 * Tempodaling 1980 - 84 * Raming 1985 *

* verandering in % * procentpunten * verandering in % *

Bondsrepubliek Duitsland * 5,4 * 2,3 * - 3,1 * 2,2 *

Nederland * 6,7 * 3,2 * - 3,5 * 2,3 *

België * 7,0 * 6,4 * - 1,5 * 5,5 *

Luxemburg * 7,7 * 6,7 * - 1,0 * 5,5 *

Denemarken * 9,8 * 6,0 * - 3,8 * 4,3 *

Frankrijk * 13,1 * 7,6 * - 5,5 * 5,7 *

Verenigd Koninkrijk * 16,8 * 5,1 * - 11,7 * 5,6 *

Ierland * 18,6 * 8,8 * - 9,6 * 7,0 *

Italië * 20,3 * 10,3 * - 9,6 * 7,1 *

Griekenland * 22,1 * 18,5 * - 3,6 * 18,0 *

Gemeenschap * 11,1 * 5,1 * - 6,0 * 4,2 *

( standaardafwijking ) * ( 5,9 ) * 4,3 * ... * ( 4,2 ) *

Verenigde Staten * 10,3 * 3,4 * - 6,9 * 3,6 *

Het afgelopen jaar vertoont eveneens een betere convergentie van de lopende rekening . Deze verbeterde convergentie in de Gemeenschap is eveneens een gevolg van het gevoerde beleid van inflatiebestrijding .

De huidige fase van de betalingsbalansaanpassingen begon in 1982 toen de effecten van de tweede olieprijstijging vrijwel waren weggeëbd en nog voordat het tekort van de Verenigde Staten een zeer sterke groei ging vertonen ( tabel 7 ) . Terzelfder tijd vertoonden Italië , Frankrijk , België , Griekenland , Denemarken en Ierland uitzonderlijk grote tekorten op de lopende rekening . De meeste landen reageerden daarop met zowel matiging van inkomens en binnenlandse vraag als bescheiden wisselkoersaanpassingen binnen het Europees Monetair Stelsel . Begin 1984 hadden al deze landen , met uitzondering van Griekenland , hun tekorten op de lopende rekening aanzienlijk verminderd of weggewerkt . De verbetering van de lopende rekening bedroeg gemiddeld bijna 2 % van het bruto binnenlands produkt , terwijl de aanpassing in Ierland meer dan driemaal groter was .

Terzelfder tijd daalde het overschot op de lopende rekening van het Verenigd Koninkrijk met ongeveer 2 % van het BBP . Daarentegen bleef het overschot op de lopende rekening in de Bondsrepubliek Duitsland stijgen . Van 1982 tot 1984 was dit in hoofdzaak het resultaat van de geleidelijke opbouw van een overschot met de Verenigde Staten ( equivalent aan 0,65 % van het Duitse BBP ) , terwijl de Duitse handel met de rest van de Gemeenschap voor de andere Lid-Staten een gunstige ontwikkeling vertoonde ( de lopende rekening van Duitsland met de Gemeenschap verslechterde met 0,36 % van het Duitse BBP ) .

Tegenover de verbetering tussen 1982 en 1984 van de lopende rekening van de Gemeenschap met 13 miljard dollar ( tabel 7 ) , van Japan met 27 miljard dollar en van de niet-olieproducerende ontwikkelingslanden als groep met 30 miljard dollar staat een verslechtering van de betalingsbalans van de Verenigde Staten met meer dan 83 miljard dollar ( 1 ) . Hoewel de landen van de Gemeenschap via een herstel van hun uitvoer profijt hebben getrokken van de economische ontwikkeling in de Verenigde Staten , hebben de ongunstige effecten van de stijging van de rentevoeten in de Verenigde Staten en van de dollarkoers een vraagteken gezet bij de aanvaardbaarheid van het huidige onevenwicht inzake de lopende rekeningen van de betalingsbalans tussen de Verenigde Staten , de Gemeenschap en Japan . De kapitaalafvloeiing naar de Verenigde Staten is minder verontrustend voor Japan met zijn enorm aanbod aan spaarmiddelen dan voor de Gemeenschap . Voor de ontwikkelingslanden met een schuldenlast daarentegen , vormen dergelijke kapitaalstromen een veel ersnstiger probleem . Te veel asymmetrie in de economische ontwikkeling tussen de voornaamste groepen industrielanden houdt een ernstig gevaar van onstabiliteit in .

TABEL 7

Lopende rekening van de betalingsbalans , in % van het BBP

* 1982 * 1984 * Verandering 1982 - 84 *

Nederland * 2,8 * 3,8 * + 1,0 * - 0,8 ( 1 ) *

Verenigd Koninkrijk * 2,8 * 0,2 * - 2,6 * - 0,8 ( 1 ) *

Bondsrepubliek Duitsland * 0,6 * 0,6 * + 0,0 * - 0,8 ( 1 ) *

Italië * - 1,6 * - 0,4 * + 1,2 * + 1,5 ( 1 ) *

Frankrijk * - 3,0 * - 1,2 * + 1,8 * + 1,5 ( 1 ) *

België * - 3,6 * - 0,4 * + 3,2 * + 1,5 ( 1 ) *

Griekenland * - 3,7 * - 4,7 * - 1,0 * + 1,5 ( 1 ) *

Denemarken * - 4,1 * - 2,8 * + 1,3 * + 1,5 ( 1 ) *

Ierland * - 8,3 * - 4,4 * + 3,9 * + 1,5 ( 1 ) *

Gemeenschap * - 0,5 * 0,0 * + 0,5 *

Verenigde Staten * - 0,3 * - 2,5 * - 2,2 *

Japan * 0,7 * 3,0 * + 2,3 *

In miljard dolla : * * * *

Gemeenschap * - 14 * - 1 * + 13 *

Verenigde Staten * - 11 * - 94 * - 83 *

Japan * 7 * 34 * + 27 *

OPEC * - 15 * 7 * + 22 *

Overige ontwikkelingslanden * - 64 * - 34 * + 30 *

( 1 ) Gewogen gemiddelde verandering van de landengroepen .

2.3 . Werkloosheid in Europa stijgt nog steeds , werkgelegenheid stagneert

In de Gemeenschap als geheel is het groeitempo van de werkloosheid in het afgelopen jaar vertraagd , doch niet tot staan gekomen . Op korte termijn lijkt een verhoging van het groeitempo van het BBP van iets meer dan 2 % tot ongeveer 2,5 % slechts voldoende voor een stabilisatie van de werkloosheid . In de loop van de laatste conjunctuurcyclus , van de top in 1978 tot heden , is het totale werkloosheidspercentage verdubbeld van 5,4 % tot 11,1 % . De ramingen van de Commissie voor 1985 wijzen op zijn best op een stabilisatie of een geringe daling in enkele landen ( Denemarken , Duitsland , Verenigd Koninkrijk ) met enige verdere stijging elders .

TABEL 8

Werkloosheid , %

* België * Denemarken * Duitsland * Griekenland * Frankrijk * Ierland * Italië * Luxemburg * Nederland * Verenigd Koninkrijk * Gemeenschap van de Tien *

Totaal , %

1978 * 8,1 * 7,1 * 3,8 * - * 5,2 * 8,4 * 7,1 * 0,7 * 5,4 * 5,3 * 5,5 *

1984 * 14,4 * 10,0 * 8,5 * 8,4 * 10,7 * 16,5 * 12,5 * 1,7 * 14,8 * 11,6 * 11,0 *

1985 * 14,8 * 9,9 * 8,5 * 8,8 * 12,6 * 16,5 * 12,9 * 1,8 * 14,8 * 11,7 * 11,5 *

Jongeren , %

1979 * 14,0 * 14,7 * 4,5 * - * 17,5 * 18,4 * 26,2 * 6,7 * 11,5 * 10,5 * 13,5 *

1983 * 30,0 * 27,9 * 13,3 * - * 21,7 * - * 35,7 * - * 31,0 * 25,9 * 24,5 *

Langdurig werklozen ( langer dan 1 jaar ) , in % van het totaal aantal werklozen

1979 * 38,1 * 6,8 ( 1 ) * 22,2 * - * 19,4 * 34,6 ( 1 ) * 35,0 * - * 28,9 * 30,4 * 28,4 *

1983 * 49,9 * 5,6 * 29,9 * - * 24,4 * 40,9 * 40,2 * - * 49,4 * 41,5 * 38,8 *

( 1 ) 1980 .

De toenemende werkloosheid treft in het bijzonder bepaalde categorieën werkzoekenden : jongeren na voltooiing van hun opleiding en vrouwen die voor het eerst of wederom werk zoeken . Voor jongeren beneden 25 jaar is de werkloosheid in de diverse landen gestegen tot percentages die uiteenlopen van 13 % in Duitsland tot 36 % in Italië .

Bovendien is de omvang van de langdurige werkloosheid ( langer dan 1 jaar ) aanzienlijk toegenomen , zowel in absolute cijfers als in procenten van het totale aantal werklozen . In 1983 was meer dan een derde van het aantal werklozen meer dan 1 jaar zonder werk .

In tegenstelling tot de ontwikkeling in de Gemeenschap zijn de Verenigde Staten er in geslaagd de werkloosheid in de 18 maanden tot juli 1984 terug te brengen van 10 % tot 7 % , terwijl dit cijfer in 1985 zou kunnen terugkeren tot zeer dicht bij het niveau van 1978 . Dit staat in schrille tegenstelling tot de ontwikkeling in het verleden . De werkloosheid in de Gemeenschap was voor het eerst in 1981 groter dan in de Verenigde Staten en bleef in de afgelopen twee jaar aanmerkelijk daarboven , doch de geregistreerde werkloosheid is daar op een laag niveau gehouden ( beneden 3 % ) .

Sedert 1973 waren de werkloosheidscijfers van de Verenigde Staten , Japan en een aantal andere OESO-landen aanzienlijk beter dan die van de Gemeenschap , waar de totale werkgelegenheid de afgelopen decennia min of meer stabiel was . De verschillen in groei vormen geen afdoende verklaring voor deze verschillen in werkgelegenheidsontwikkeling . De Gemeenschap en de Verenigde Staten vertoonden in de afgelopen twee decennia ongeveer een zelfde groeitempo op lange termijn van circa 3 % , doch de ontwikkeling van de werkgelegenheid verschilde sterk . Er is een sterkere gelijkenis tussen de werkgelegenheidsontwikkeling in de Verenigde Staten en Japan , doch het Japanse groeitempo was in de afgelopen twee decennia meer dan tweemaal zo groot .

TABEL 9

Werkloosheid , %

* Gemeenschap * Verenigde Staten *

1978 * 5,5 * 6,0 *

1979 * 5,5 * 5,8 *

1980 * 6,1 * 7,1 *

1981 * 7,8 * 7,6 *

1982 * 9,4 * 9,7 *

1983 * 10,6 * 9,6 *

1984 * 11,0 * 7,5 *

1985 * 11,5 * 7,1 *

Vergelijkingen van de totale werkgelegenheidscijfers zouden evenwel moeten worden gesteld naast andere vergelijkingen waarin veranderingen van de bevolking in de produktieve leeftijd en veranderingen in het deelnemingspercentage van deze bevolking tot uiting komen . Uit tabel 10 blijkt dat het groeipercentage van de bevolking in de produktieve leeftijd in de Verenigde Staten en Japan groter was dan in de Gemeenschap . Bovendien blijkt dat zich in de Verenigde Staten een snelle toeneming voordeed van het deelnemingspercentage .

TABEL 10

Werkgelegenheid en groei van de beroepsbevolking

* Gemeenschap * Verenigde Staten * Japan *

* miljoen personen *

Groei van de werkgelegenheid 1960 - 82 * 3,4 * 33,5 * 12,0 *

Groei van de werkgelegenheid 1982 - 84 * - 0,8 * 5,4 * 1,6 *

Bevolking in de produktieve leeftijd , mutatie 1960 - 82 * 22,3 * 46,3 * 20,3 *

* procenten *

Verhouding van de werkgelegenheid ten opzichte van de bevolking in de produktieve leeftijd 1960 * 65,8 * 60,9 * 74,5 *

Verhouding van de werkgelegenheid ten opzichte van de bevolking in de produktieve leeftijd 1982 * 59,4 * 64,7 * 70,6 *

Deelnemingspercentage ( 1 ) 1960 * 67,3 * 66,8 * 75,8 *

Deelnemingspercentage ( 1 ) 1982 * 65,1 * 72,7 * 72,3 *

( 1 ) Beroepsbevolking in procenten van de bevolking in de produktieve leeftijd .

Gedurende de huidige conjuncturele opgang , zoals blijkt uit de ramingen en prognoses van de Commissie voor 1983 tot 1985 , zal de werkgelegenheid in de meeste landen in deze periode van drie jaar vermoedelijk teruglopen . Een positieve groei van de werkgelegenheid wordt uitsluitend verwacht in Italië ( + 0,3 % per jaar ) , het Verenigd Koninkrijk ( + 0,6 % ) en Denemarken ( + 1,0 % ) .

TABEL 11

Groei van de werkgelegenheid op lange en korte termijn , procentuele veranderingen per jaar

* België * Denemarken * Duitsland * Griekenland * Frankrijk * Ierland * Italië * Luxemburg * Nederland * Verenigd Koninkrijk * Gemeenschap van de Tien *

1960 - 82 * 0,2 * 0,7 * - 0,1 * - 0,1 * 0,4 * 0,4 * 0,0 * 0,8 * 0,4 * - 0,1 * 0,1 *

1982 - 85 * - 0,5 * 1,0 * - 0,7 * - 0,3 * - 1,2 * - 0,5 * 0,3 * - 0,5 * - 0,8 * 0,6 * - 0,3 *

De snelle groei van de bevolking in de produktieve leeftijd , die zich tot dusver in de jaren tachtig heeft voorgedaan , zal in de loop van 1985 tot staan komen . Sedert 1980 bedroeg de gemiddelde groei van de bevolking tussen 15 en 64 jaar bijna 1 % per jaar . In 1986 zal dit teruglopen tot een lage groei of nulgroei . Elke vermindering van de druk op de arbeidsmarkt zou evenwel , althans ten dele , kunnen worden gecompenseerd door een verdere stijging van het deelnemingspercentage , dat in de afgelopen jaren is teruggelopen , ongetwijfeld voor een deel omdat velen niet meer trachten werk te zoeken .

TABEL 12

Groei van de bevolking in de produktieve leeftijd ( 15 tot 64 jaar ) - Gemeenschap van de Tien , %

1980 * 1981 * 1982 * 1983 * 1984 * 1985 * 1986 * 1987 * 1988 * 1989 * 1990 *

0,8 * 1,1 * 0,8 * 0,9 * 0,9 * 0,5 * 0,2 * 0,2 * 0,2 * 0,1 * 0,0 *

Bron : Commissie en nationale bronnen .

De werkgelegenheidsontwikkeling in de diverse bedrijfstakken verloopt in de meeste EG-landen volgens een zelfde patroon . In de landbouw blijft de werkgelegenheid teruglopen , zij het langzamer dan in het verleden . In de industrie als geheel bedraagt het verlies aan arbeidsplaatsen in de afgelopen vier jaar waarvoor gegevens beschikbaar zijn 1,3 miljoen . In dezelfde periode is de werkgelegenheid in de dienstensector toegenomen met 3,3 miljoen arbeidsplaatsen . Binnen de gehele industrie is de werkgelegenheid alleen constant gebleven in de energiesector en de bouwnijverheid , terwijl het aantal arbeidsplaatsen in de verwerkende industrie is teruggelopen . Binnen de dienstensector is de werkgelegenheid aanzienlijk gestegen , met name bij de overheid , welke ontwikkeling wegens de huidige begrotingsmoeilijkheden niet kan worden volgehouden .

TABEL 13

Werkgelegenheid per bedrijfstak - Gemeenschap van de Negen , miljoen personen

* 1977 * Verandering ( 1 ) * 1981 *

Landbouw , visserij * 7,3 * - 0,9 * 6,4 *

Industrie * 40,2 * - 1,3 * 38,9 *

- Energie , water * 2,0 * - * 2,0 *

- Mijnbouw , chemische industrie * 4,9 * - 0,3 * 4,6 *

- Metaalindustrie , machinebouw * 12,4 * - 0,4 * 12,0 *

- Overige verwerkende industrie * 12,6 * - 0,8 * 11,8 *

- Bouwnijverheid , openbare werken * 8,3 * + 0,1 * 8,4 *

Diensten * 51,7 * + 3,3 * 55,0 *

- Distributie * 17,1 * + 0,4 * 17,5 *

- Vervoer , communicatie * 6,1 * - * 6,1 *

- Banken en verzekeringen * 5,4 * + 0,8 * 6,2 *

- Overheid * 7,0 * + 1,2 * 8,2 *

- Overige diensten * 16,0 * + 0,9 * 16,9 *

Totale werkgelegenheid * 99,7 + 1,3 * 101,0 *

( 1 ) Van 1977 tot 1981 .

Bron : Eurostat , arbeidskrachtenenquêtes .

Nota bene : De totale werkgelegenheid omvat een niet per bedrijfstak gespecifieerde post .

De verhouding tussen produktie en werkgelegenheid op korte en op lange termijn verschilt tussen de Gemeenschap , de Verenigde Staten en Japan , waarbij Japan de kleinste werkgelegenheidsgroei per eenheid produktgroei vertoont ( dat wil zeggen de snelste verbetering van de arbeidsproduktiviteit ) , de Verenigde Staten de grootste en de Gemeenschap daar tussen in . Bij vergelijkingen van de werkgelegenheid moet voorzichtigheid worden betracht en moet zowel rekening worden gehouden met het werkgelegenheidsvolume ( aantal arbeidsplaatsen vermenigvuldigd met het gemiddelde aantal gewerkte uren ) als met de kwaliteit van deze werkgelegenheid . De lange-termijnontwikkeling van de werkgelegenheid wordt uiteraard beïnvloed door het groeitempo van de produktie en eveneens in aanzienlijke mate door de keuze van technologie , de kapitaal/arbeidsverhouding ( en derhalve de relatieve kosten van kapitaal en arbeid ) en het aantal gewerkte uren . Ook het beleid kan hierbij een rol spelen , zoals blijkt bij beschouwing van het effect van belastingen en subsidie op de factorkosten .

Op korte termijn blijken de werkgevers in de Gemeenschap bij toenemende vraag en in het bijzonder in perioden van geringe rentabiliteit minder snel vaste arbeidskrachten in dienst te nemen . Daar staat tegenover dat de werkgevers in het algemeen niet snel overgaan tot ontslag wanneer zij slechts een tijdelijke vraagvermindering verwachten . In tegenstelling daarmede bestaat in de Verenigde Staten een aanzienlijk grotere neiging op korte termijn werknemers aan te nemen en te ontslaan , terwijl in Japan het werkgelegenheidsstelsel in vele bedrijven een verplichting op lange termijn inhoudt , zowel voor werkgevers als werknemers ; schommelingen in de vraag naar arbeid worden er opgevangen op de secundaire , niet-geregelde arbeidsmarkt . In het afgelopen decennium bedroeg de korte-termijnelasticiteit van de werkgelegenheid ten opzichte van de groei van het BBP in de Verenigde Staten ongeveer 0,75 , terwijl het overeenkomstige cijfer voor de Gemeenschap slechts 0,4 bedroeg .

2.4 . Bezettingsgraad , kapitaal/arbeidsverhoudingen en relatieve factorprijzen

De recente ontwikkeling van de investeringen in de Europese Gemeenschap bevat bemoedigende aspecten , maar doet eveneens problemen rijzen .

Een bemoedigend aspect is het wijd verbreide voornemen van de industrie in de Gemeenschap de investeringen in 1984 aanzienlijk op te voeren in vergelijking met 1983 . De gegevens in tabel 14 , die zijn ontleend aan de communautaire enquêtes bij het bedrijfsleven , zijn nominale cijfers in nationale valuta . Het totaalcijfer voor de Gemeenschap zal in reële termen volgens de raming stijgen van - 2 % in 1983 tot + 7 % in 1984 . Laatstgenoemde stijging is de sterkste sedert vele jaren , zij het vanuit een laag niveau ; de opleving is heel wat sterker dan het bescheiden herstel van de investeringen in de vorige conjuncturele opgang van 1978/1979 . De totale investeringen zullen in 1984 evenals in 1979 toenemen met ongeveer 4 % , doch de investeringen in de particuliere industrie zijn thans sterker en die van de overheid en in de woningbouw zwakker .

TABEL 14

Toeneming van de investeringsvoornemens van de industrie , procentuele veranderingen ten opzichte van het voorafgaande jaar

* België * Denemarken * Duitsland * Griekenland * Frankrijk * Ierland * Italië * Luxemburg * Nederland * Verenigd Koninkrijk * Gemeenschap *

1983 * - 2 * 19 * 1 * - 36 * 5 * - 1 * 3 * 20 * 5 * 3 * 5 *

1984 * 15 * 60 * 5 * 23 * 20 * 13 * 11 * - 20 * 29 * 16 * 1 * *

Bron : Communautaire investeringsenquête bij het bedrijfsleven .

De verklaring van deze opgang van de investeringen in de industrie blijkt te liggen in een combinatie van vier hoofdfactoren : de veroudering van de kapitaalgoederenvoorraad in de Gemeenschap in de afgelopen jaren die leidt tot technologische vervangingsbehoeften , verbeterde winstverwachtingen en een sterkere liquiditeitspositie van het bedrijfsleven en toeneming van de bezettingsgraad in vele bedrijfstakken . Voor de vier grote EG-landen zal de toeneming van het bruto-exploitatieoverschot in 1984 nominaal liggen tussen 10 en 14 % , hetgeen een geringe verbetering betekent uitgaand van een laag niveau . Volgens de enquêtegegevens steeg de bezettingsgraad in de industrie van 76,5 % in het tweede kwartaal van 1983 tot 81 % in het derde kwartaal van 1984 ( 2 ) . Dit is vergelijkbaar met de hoogtepunten van de recente conjunctuurtoppen van 84 % in 1979 en 86,5 % in 1973 .

In het bijzonder het cijfer van 1973 weerspiegelt een situatie van oververhitting van de economie .

Het door deze ontwikkelingen gerezen vraagstuk ligt in de omstandigheid dat bij een slechts bescheiden gebleven herstel de bezettingsgraad in de industrie aanzienlijk is toegenomen en derhalve het huidige potentiële produktieniveau benaderde zonder vermindering van de werkloosheid ( grafiek 10 ) . Ofschoon de particuliere investeringen sneller reageerden op veranderende vraag - en winstomstandigheden dan sommige onderzoekers verwachtten , is de trendmatige groei van het produktiepotentieel in het laatste decennium zeer bescheiden gebleven ( 1 - 1,5 % ) . Het gedeelte vrije produktiecapaciteit dat op een bepaald ogenblik rendabel kan worden ingeschakeld in het produktieproces is afhankelijk van factorprijzen en werkorganisatie . Momenteel blijkt de betreffende marge nochtans vrij klein te zijn . ( Dit punt wordt verder besproken in paragraaf 3.1.1 . )

( 1 ) De bepaling van de onevenwichtigheden wordt bemoeilijkt door het bestaan van een resterend onverklaard wereldtekort van ongeveer 100 miljard dollar .

( 2 ) Gecorrigeerd voor de invloed van de staking in de Bondsrepubliek Duitsland .

GRAFIEK 10

Werkloosheid en bezettingsgraad in de industrie van de Gemeenschap , 1970 - 1984 : Zie P.b .

Van de andere soorten investeringen blijken die in de woningbouw vrij traag te stijgen ; ze zullen in 1984 en 1985 vermoedelijk groeien met ongeveer 2 % , na de daling van 1983 . De woningbouw werd bijzonder hard getroffen door de hoge reële rentevoeten , in het bijzonder wanneer deze gepaard gaan met een zekere marktverstarring , zoals huurbeheersing . Enquêtes naar de onderportefeuilles en de werkgelegenheidsverwachtingen in de bouwnijverheid tonen aan dat deze sector nog zeer gedeprimeerd zal blijven .

De bruto-investeringen in vaste activa van de overheid blijven eveneens op laag niveau . Verwacht wordt dat de volumegroei zich in de Gemeenschap als geheel als volgt zal ontwikkelen : 1983 + 0,3 % , 1984 + 1,1 % , 1985 + 1,1 % .

Naast de stagnatie van de werkgelegenheid deed zich een aanzienlijke toeneming voor van de kapitaalgoederenvoorraad per werkzaam persoon in de Gemeenschap , waar tegenover in de Verenigde Staten de toeneming van de investeringen en de werkgelegenheid hand in hand gingen . In Japan daarentegen lag het groeitempo van de kapitaalvoorraad per werkzaam persoon dichter bij die van de Gemeenschap dan bij die van de Verenigde Staten . De tegengestelde ontwikkelingen in de Gemeenschap en de Verenigde Staten zijn uitgesproken tijdens de laatste twee decennia . In de periode 1973 - 1983 steeg de kapitaalgoederenvoorraad per werknemer in de EG met 3 % per jaar terwijl volgens sommige ramingen de cijfers in de Verenigde Staten dicht bij 0 lagen .

Uit een onderzoek naar de mogelijke oorzaken van deze divergentie blijkt dat er volgens bepaalde gegevens een belangrijk verschil was in de ontwikkeling van de reële arbeidskosten in verhouding tot het kapitaalrendement - een stijging in de Verenigde Staten met 4 % en vrijwel stabiliteit in de Gemeenschap . In Japan liepen , evenals in de Gemeenschap , de ontwikkeling van de reële arbeidskosten en die van het kapitaalrendement in ongunstige zin uiteen . Het effect van het rendement voor zowel bestaande als nieuwe kapitaalgoederen in vergelijking met de kosten van nieuw kapitaal op investeringsbeslissingen is een ingewikkeld proces . Bovendien zijn de cijfers betreffende de kapitaalgoederenvoorraden behept met een aanzienlijke statistische foutenmarge . Desalniettemin blijken er aanwijzingen te bestaan voor een aanzienlijke verhoging van de hoeveelheid kapitaal in Europa ( er zijn gegevens beschikbaar voor de industrie , de gehele economie en volgens de enquêtes bij het bedrijfsleven ( 1 ) .

Tot 1981 was de produktiegroei per werknemer in de Gemeenschap groter dan in de Verenigde Staten , terwijl een aanmerkelijk deel van deze groei werd veroorzaakt door een toeneming van de hoeveelheid kapitaal per werknemer . Het verband tussen het herstel van de produktiegroei en van die van de werkgelegenheid was derhalve aanzienlijk minder sterk in de Gemeenschap dan in de Verenigde Staten . De tendens naar kapitaaluitbreiding in de EG bleef in de recessie van 1981/1982 aanhouden . Zoals hieronder blijkt was de verhouding tussen de groei van het BBP en de investeringen in de Gemeenschap in het afgelopen decennium maar half zo groot als in de Verenigde Staten ; de verschillen zijn echter in sommige gevallen overdreven wegens de recente verschillen in de conjunctuurcyclussen in de EG en de Verenigde Staten . Bovendien zou rekening moeten worden gehouden met de uitval van bepaalde investeringen . Een verbetering van de efficiency der investeringen om produktie en werkgelegenheid te verruimen moet een van de hoofddoelstellingen zijn van het beleid tot schepping van voldoende produktiegroei ten einde het hoofd te bieden aan de werkloosheid in de Gemeenschap .

TABEL 15

Produktiegroei in verhouding tot het investeringsaandeel in het BBP in de Gemeenschap en de Verenigde Staten

* 1960 - 73 * 1974 - 84 *

Gemeenschap van de Tien * * *

Bruto-investeringen in vaste activa in % van BBP * 22,8 * 20,2 *

Groeipercentage van het BBP * 4,8 * 1,7 *

Investeringsefficienty ( 1 ) * 0,21 * 0,08 *

Verenigde Staten * * *

Bruto-investeringen in vaste activa in % van BBP * 19,4 * 16,4 *

Groeipercentage van het BBP * 4,0 * 2,3 *

Investeringsefficiency ( 1 ) * 0,21 * 0,14 *

( 1 ) Procentuele volumegroei van het BBP gedeeld door de bruto-investeringen in vaste activa in percenten van het BBP .

3 . Naar meer groei en werkgelegenheid in de Europese economie

3.1 . Doelstellingen en beginselen voor een gezamenlijke actie

3.1.1 . Groei en inflatie

De Gemeenschap wil betere economische resultaten en algemeen heerst de opvatting dat meer groei en werkgelegenheid evenals weinig inflatie doelstellingen zijn die tegelijk dienen te worden nagestreefd , met bijzondere aandacht voor het scheppen van nieuwe arbeidsplaatsen .

In de afgelopen twee decennia ontwikkelden de cijfers voor produktiegroei en inflatie zich van respectievelijk 4,5 % en 4,5 % in de jaren zestig tot 2 % en 11 % in de periode 1973 - 1982 en 2 % en 5 % thans . De langdurige strijd tot herstel van de fundamentele groei/inflatieverhouding begint dus resultaten op te leveren .

Hoe hoog moet de Gemeenschap het doel stellen in haar streven tot verbetering van de economische situatie ? De kennis van de parameters van haar beleidsmaatregelen is te onzeker om formele prijzen - en produktiedoelstellingen te kunnen bepalen . Niettemin kunnen ordes van grootte ter discussie worden gesteld .

Het probleem kan als volgt worden geformuleerd :

- Wat is de huidige marge aan capaciteitsreserve en wat is het groeicijfer van het produktiepotentieel ( 2 ) ?

- Hoe zou de groei van het produktiepotentieel kunnen worden vergroot en zou in dit geval de vraag toenemen overeenkomstig de aanbodsmogelijkheden ?

Ten aanzien van de huidige capaciteitsreserve is uitsluitend rechtstreekse informatie beschikbaar over de industrie , welke slechts een derde van de totale produktie vertegenwoordigt . In deze sector was de capaciteitsbezetting in het derde kwartaal van 1984 81 % , tegen 84 tot 86 % in recente perioden van hoogconjunctuur . De snelheid waarmede in het afgelopen jaar de capaciteitsreserve in gebruik werd genomen doet verwachten dat in een aantal bedrijfstakken spoedig een 1 oge bezettingsgraad zal worden bereikt , tenzij de expansie van het produktiepotentieel , dat zowel de uitbreiding van de kapitaalvoorraad als het produktieve gebruik van de aanwezige voorraad omvat , spoedig zou versnellen . De jongste enquêtes bij het bedrijfsleven doen uitkomen dat de netto-meerderheid van ondernemingen die verwachten dat de capaciteit in de komende maanden meer dan voldoende zal zijn , snel vermindert .

Uit verschillende indicatoren kan worden afgeleid dat in de Gemeenschap de jaarlijkse groei van het produktiepotentieel in het afgelopen decennium is verminderd tot het lage tempo van 1 - 1,5 % ( 3 ) .

Te zamen impliceren deze feiten dat de groei van het produktiepotentieel spoedig versneld zou moeten worden om een grotere economische groei mogelijk te maken . Een betere winstgevendheid , en in het bijzonder betere verwachtingen dienaangaande , zouden een belangrijke stimulerende factor vormen voor nieuwe investeringen en het verwezenlijken van deze verbetering is derhalve een van de voornaamste taken welke verder in dit verslag nader aan de orde zal komen bij de meer gedetailleerde behandeling van het beleid .

Werkelijke of verwachte vraagstijgingen waren eveneens een belangrijke factor in het op gang brengen van het herstel van de investeringen en derhalve moet de vraag toenemen wil de economie tot een daadwerkelijke expansie van het produktiepotentieel komen . Een succesvolle strategie zou gericht moeten zijn op een combinatie van groeikrachten die hoofdzakelijk hun oorsprong vinden in de particuliere sector ( door de verbetering van in het bijzonder de aanbodvoorwaarden en tevens van de vraagverwachtingen ) , en een samenhangend macroeconomisch beleid . Een algemeen vraagtekort zou een ernstige bedreiging vormen voor de duurzaamheid van het huidige herstel . Het monetaire beleid en de begrotings - en belastingpolitiek dienen derhalve zodanig te worden afgestemd dat wordt voorkomen dat het herstelproces afloopt als gevolg van een algemeen vraagtekort .

Ten aanzien van de gevaren voor een snellere inflatie bij hogere groeidoelstellingen bestaat geen vaste wet die aangeeft in hoeverre groei ten koste gaat van stabiliteit . Deze relatie is in het verleden in Europa verslechterd . In grafiek 11 wordt de ontwikkeling weergegeven van de relatie tussen de stijging van de consumptieprijzen en de bezettingsgraad in de jaren na 1970 . Achtereenvolgende jaren met een hoge bezettingsgraad ( 1970 , 1973 en 1979 ) gingen gepaard met steeds hogere inflatiecijfers : 4 % , 8 % en 10 % respectievelijk . De mate waarin een grotere capaciteitsbezetting ten koste ging van hogere inflatie werd duidelijk sterker . Na elk van deze toppen in de capaciteitsbezetting nam het inflatietempo verder toe , tot meer dan 14 % , zulks onder invloed van de twee olieprijscrises . Eerst na ernstige recessies nam de gemiddelde stijging van de consumptieprijzen weer af tot ongeveer 7 % in 1978 en thans in 1984 .

( 1 ) Voor nadere gegevens zie Europese Economie , nr . 20 . juli 1984 .

( 2 ) Het " produktiepotentieel " is het produktieniveau dat bereikt zou kunnen worden met de bestaande voorraad kapitaalgoederen tegen de huidige arbeidskosten , zonder versnelling van de inflatie .

( 3 ) Dit niveau wordt bij voorbeeld geconstateerd voor de gemiddelde groei in de afgelopen vijf jaar en voor de gemiddelde groei over de laatste twee conjunctuurcyclussen ( meer in het bijzonder tussen punten in deze cyclussen waarop de industriële bezettingsgraad gelijk was ) .

GRAFIEK 11

Inflatie ( 1 ) en bezettingsgraad ( 2 ) in de Gemeenschap , 1970 - 1984 : zie P.b .

De beginsituatie voor de komende periode is , althans ten aanzien van bezettingsgraad en inflatie , dezelfde als die welke zich voordeed in het midden van 1978 . Toen , evenals nu , was de capaciteitsbezetting in de industrie in nen periode van langzaam economisch herstel toegenomen tot ongeveer 80 % . Vanaf midden 1978 ging een stijgende bezettingsgraad samen met een stijgende inflatie . Het probleem is derhalve :

i ) of een verdere verhoging van de capaciteitsbezetting mogelijk is zonder dat daardoor een omslag optreedt in de geleidelijke daling van het inflatietempo , en

ii ) of het produktiepotentieel voldoende snel kan worden uitgebreid om vervolgens de capaciteitsbezetting constant te kunnen houden op ongeveer 83 - 84 % bij een passende groeivoet en met geen of weinig verlies op het gebied van de prijsstabilisatie .

De externe factoren zijn grotendeels gunstig voor een goede of betere prijsontwikkeling in de komende een of twee jaar . De oliemarkt zal waarschijnlijk nog enige tijd zwak blijven en de energieprijzen zullen vermoedelijk in de nabije toekomst geen bijzonder gevaar voor inflatoire spanningen vormen . De dollarkoers is weliswaar langer hoog gebleven dan vele analytici dachten maar zal nauwelijks verder stijgen ten opzichte van de Ecu , zoals in de afgelopen jaren het geval was , en zal op middellange termijn veeleer dalen . In deze opzichten is de komende periode waarschijnlijk gunstiger dan in 1979 en 1980 .

Gunstige interne factoren impliceren , zoals reeds werd opgemerkt , een uitbreiding van de rendabiliteit van de produktiecapaciteit . Loonmatiging en andere micro-economische maatregelen aan de aanbodzijde zullen van belang zijn voor de vergroting van het winstvermogen en voor de handhaving van een neerwaartse druk op de prijzen . Bovendien dient het monetaire beleid , om te voorkomen dat zich opnieuw een ontwikkeling voordoet als in 1978 , toen de liquiditeitenmassa uitzonderlijk snel kon groeien ( 14 % voor de EG als geheel en 11 % voor Duitsland ) , duidelijk gericht te blijven op de stabiliteits - en groeidoelstellingen op middellange termijn .

Concluderend zou een boven de huidige tendens op korte termijn uitgaand groeitempo van 2 - 2,5 % nodig zijn om de werkgelegenheidssituatie te verbeteren onder voorwaarden van voortdurende technische vooruitgang . Enkele Lid-Staten , bij voorbeeld Duitsland , beschouwen 2,5 % reeds als een bereikbaar groeipercentage voor de potentiële produktie op middellange termijn . Een intensieve verbetering van de aanbodzijde van de economie in alle Lid-Staten , gecombineerd met gestadig toenemende vraagverwachtingen , zou zeer wel een iets snellere potentiële groei van 3 % voor de Gemeenschap als geheel bereikbaar kunnen maken , een aanmerkelijke maar niet onbereikbare verbetering ten opzichte van de recente ontwikkelingen . Bovendien zou een enigszins boven de trend uitgaande groei de marge aan ongebruikte of niet geheel doelmatig gebruikte capaciteit , die thans nog bestaat , kunnen absorberen . In combinatie met maatregelen tot verbetering van de groei van het produktiepotentieel zou een economische groei van 3,5 - 4 % gedurende enige tijd mogelijk kunnen zijn . De marge aan zuivere conjuncturele slapte in de economie van de Gemeenschap is vrij gering en het zou niet verstandig zijn uit te gaan van een bijdrage in de vorm van een conjuncturele inhaalgroei van meer dan ongeveer 1 % per jaar gedurende twee jaar . Geïntensiveerde maatregelen tot verbetering van de capaciteit van de bestaande kapitaalvoorraad , die bij voorbeeld de reorganisatie van de produktie en de arbeidstijd zouden omvatten , zouden de bijdrage van de conjuncturele inhaalgroei kunnen vergroten en uitzicht kunnen bieden op een zelfs nog hoger streefcijfer voor de groei op korte termijn .

Een sterke verbetering ten opzichte van de huidige economische ontwikkelingen is ongetwijfeld een gemeenschappelijke doelstelling , zij het slechts kwalitatief , van alle Lid-Staten . Om tot de aangeduide verbeteringen in de economische resultaten te komen is echter een zeer krachtige en snelle versterking van de meest waardevolle aspecten van de recente beleidsmaatregelen in de Gemeenschap nodig . In het vervolg van dit verslag worden deze maatregelen nader omschreven en in zestien punten samengevat .

TABEL 16

Groei en inflatie

* Gemiddelde jaarlijkse stijging in % *

* 1961 - 70 * 1971 - 80 * 1981 - 83 * 1984 - 85 ( 1 ) *

BBP * * * * *

- Volume * 4,3 * 2,9 * 0,4 * 2,2 *

- Prijsdeflator * 4,7 * 9,8 * 8,0 * 4,4 *

- Nominaal * 9,1 * 13,0 * 8,4 * 6,7 *

( 1 ) Ramingen bij huidig beleid .

Punt 1 : De Gemeenschap dient gezamenlijk te streven naar de totstandbrenging van de voorwaarden die aanzienlijk hogere werkelijke en potentiële groeipercentages en lage of lagere inflatiepercentages mogelijk maken . Er dient een potentiële groei van 2,5 - 3 % te worden bereikt , en , voor een tijdelijke periode van inhaalconjunctuur , een iets hogere werkelijke groei van 3,5 - 4 % , zij het slechts op voorwaarde dat de potentiële produktie tegelijkertijd wordt verbeterd . Resultaten van deze aard vereisen noodzakelijkerwijs een reeks krachtige maatregelen tot verbetering van de aanbodvoorwaarden op alle markten - goederen , diensten , arbeid en kapitaal - , daar anders de snellere groei van vraag en produktie spoedig zou stuiten op belemmeringen inzake capaciteit of inflatie .

3.1.2 . Werkgelegenheid en investeringen

Bij de huidige hoge niveaus van werkloosheid moet niet alleen gestreefd worden naar hogere groeicijfers , maar moet ook worden verzekerd dat elke punt groei meer oplevert op het gebied van de werkgelegenheid . Zoals hierboven ( in 2.3 ) werd uiteengezet bestaat er geen eenvoudige of vaste verhouding tussen de produktiegroei en de groei van de werkgelegenheid ; evenmin is er reden om aan te nemen dat de geringe neiging tot uitbreiding van de werkgelegenheid , welke zich de afgelopen jaren heeft voorgedaan , niet kan worden verbeterd .

Het werkgelegenheidsvolume is zelfs in de periode van snelle groei van de jaren zestig nauwelijks toegenomen en in het afgelopen decennium enigszins verminderd . Terzelfder tijd is de kapitaalvoorraad per werkende voortdurend gestegen met gemiddeld 2,5 % per jaar in de afgelopen tien jaar . Een belangrijke factor die bijgedragen heeft tot deze vergroting van de kapitaalintensiteit was ongetwijfeld de aanhoudende stijging van de reële arbeidskosten ten opzichte van het kapitaalrendement . Deze ontwikkeling kan voor een groot deel worden toegeschreven aan de stijging van de niet-loon arbeidskosten , terwijl de kapitaalkosten laag bleven in een periode met lage reële rentetarieven en fiscale distorsies . Deze tendens , die in de economieën van de Gemeenschap waarschijnlijk een concentratie op produktieve activiteiten met een krachtig arbeidsbesparend element heeft teweeggebracht , dient te worden omgebogen .

Voorkomen dat de structurele ontwikkeling van de economie gekenmerkt wordt door vergroting van de kapitaalintensiteit en door arbeidsbesparing betekent niet dat de investeringen moeten worden verminderd en dat de technische vooruitgang moet worden afgeremd , zoals soms ten onrechte wordt verondersteld . De investeringen en de technologische ontwikkeling in de economieën van de Verenigde Staten en Japan , welke niet in het bijzonder op arbeidsbesparing lijken te zijn afgestemd , doen dit belangrijke punt duidelijk uitkomen .

In de Gemeenschap blijkt volgens de beschikbare schattingen een verbetering van de arbeidsproduktiviteit met 2 % per jaar in het afgelopen decennium gepaard te zijn gegaan met een dalende kapitaalproduktiviteit . De groei van de totale factorproduktiviteit blijkt dan ook slechts 1,5 % per jaar te hebben bedragen . De arbeidskosten stegen aanzienlijk ( 2 % per jaar ) , terwijl het kapitaalrendement vrijwel even snel verminderde ( - 2 % per jaar ) . De arbeidskosten zijn aldus ten opzichte van het kapitaalrendement gestegen in een tempo van naar schatting 4 % per jaar , gecumuleerd over tien jaar .

Het schatten van de substitutie-elasticiteit tussen produktiefactoren is zoals bekend zeer moeilijk en de schattingen van de elasticiteit op lange termijn geven zeer grote verschillen te zien . De mate waarin veranderingen in de relatieve prijzen van kapitaal en arbeid van invloed zullen zijn op de werkgelegenheid kan derhalve moeilijk nauwkeurig worden geraamd . Niettemin zal de ontwikkeling van de factorverhoudingen veranderd moeten worden om , zonder dat daarvoor een onrealistisch hogere groei nodig is , een krachtige toename van de werkgelegenheid te kunnen bereiken . Tenminste moet stabiliteit van de reële arbeidskosten , te zamen met een belangrijk herstel van het kapitaalrendement , een bereikbare doelstelling zijn . Aanpassingen in de structuur van belastingen en subsidies om te komen tot een meer efficiënte allocatie van middelen zouden deel moeten uitmaken van het geheel van maatregelen dat op dit doel is gericht . De werkelijke invloed op de werkgelegenheid zal echter bepaald worden door de gehele reeks van beleidsmaatregelen inzake aanbod en vraag die in dit verslag wordt aanbevolen .

Punt 2 : De Gemeenschap moet streven naar een wijziging in de samenstelling van haar economische groei ten gunste van de werkgelegenheid , in die zin dat de sterke tendens tot vergroting van de kapitaalintensiteit , welke in het verleden bestond , wordt gecorrigeerd . Met een passende ontwikkeling van de relatieve factorkosten , en een voor economische groei gunstiger patroon , moet het mogelijk zijn te komen tot een aanzienlijke jaarlijkse groei van de werkgelegenheid . Het corrigeren van de tendens tot vergroting van de kapitaalintensiteit ten koste van de werkgelegenheid betekent niet dat de technische vooruitgang moet worden verwaarloosd en evenmin dat de totale investeringen verminderd moeten worden . Integendeel , het kapitaal moet produktiever worden gebruikt .

In de volgende paragrafen wordt , noodzakelijkerwijze beknopt , een beschrijving gegeven van een geheel van macro-economische en micro-economische beleidsmaatregelen welke voldoende moeten zijn om een bevredigende werking van de economie van de Gemeenschap te bereiken . De meeste van deze beleidsmaatregelen zijn fundamenteel op de middellange termijn afgestemd , maar waar het conjunctuurbeleid relevant is , wordt dit vermeld .

3.2 . Het financiële beleid

3.2.1 . Tijdelijke stop op de groei van de overheidsuitgaven

Tot zeer voor kort en sedert het begin van de naoorlogse periode zijn de overheidsuitgaven in procenten van het BBP vrijwel ononderbroken toegenomen . In 1958 , toen de Europese Economische Gemeenschap werd opgericht , beliepen de overheidsuitgaven 32,5 % van het BBP voor de Gemeenschap als geheel . In 1983 bereikte dit percentage een historisch hoogtepunt met 47,8 % van het BBP , gevolgd door een daling tot naar schatting 47,3 % in 1984 . De eerste beschikbare gegevens doen verwachten dat deze daling in een iets sneller tempo zal voortgaan tot 46,4 % van het BBP in 1985 . Terwijl het volume van de overheidsuitgaven in beide jaren in geringe mate zal toenemen , kan dit kleiner worden van het aandeel van de overheidsuitgaven in het BBP wijzen op een belangrijke omslag in de structurele tendens van de Europese economie . Enkele landen ( Duitsland , Verenigd Koninkrijk , Denemarken , Nederland ) hebben vaste meerjarenprogramma's opgesteld tot consolidatie van deze ontwikkeling , en deze handelwijze verdient overgenomen te worden door andere Lid-Staten .

Er bestaat ongetwijfeld een onbevredigd en goed gefundeerd verlangen naar betere sociale diensten , bij voorbeeld op het gebied van de gezondheidszorg . Thans blijkt echter in brede kring te worden erkend dat belastingen , sociale premies en sociale overdrachten in de Gemeenschap in totaal te snel op de capaciteit van de economie vooruit zijn gegroeid , waardoor het groeipotentieel zelf van de economie werd verzwakt . Een ombuiging van de ontwikkeling die de overheidsuitgaven in het verleden te zien hebben gegeven , dient derhalve een belangrijk element te zijn in het herstel van de Europese economie op middellange termijn . Deze nieuwe tendensen moeten leiden tot verlagingen van de belastingdruk en bijdragen tot herstel van de arbeidsstimulansen en tot vermindering van de inflatoire spanningen ( deze laatste kunnen versterkt worden door looninflatie onder invloed van de belastingdruk of door monetaire financiering van de begrotingstekorten ) .

De exploitatiesubsidies voor oneconomische bedrijven worden in bepaalde bedrijfstakken en landen in verschillend tempo en met verschillende kracht stopgezet of verminderd . De doelmatigheid waarmede de sociale verzekeringen worden beheerd , biedt in een aantal landen duidelijk nog ruimte voor vooruitgang .

Bij de meerjarenprogramma's voor de overheidsuitgaven werden voor de periode 1984 tot en met 1988 in Duitsland en het Verenigd Koninkrijk grotendeels gelijkluidende doelstellingen bepaald . In Duitsland moet het aandeel van de overheidsuitgaven in het BBP dalen van 47 % tot 43 % , in het Verenigd Koninkrijk van 44,5 % tot 40,5 % . In de meeste andere EG-landen is het huidige niveau van de overheidsuitgaven aanzienlijk hoger dan in de twee genoemde ( 57 % voor Italië en bijna 60 % of meer voor de Benelux , Denemarken en Ierland ) . In deze landen is , ondanks de recente bezuinigingsmaatregelen , nog ruimte aanwezig voor een grotere doelmatigheid van de overheidsuitgaven . Voor de EG als geheel kan derhalve gedacht worden aan een doelstelling voor de structurele verandering van het aandeel van de overheidsuitgaven in de economie welke niet achterblijft ( althans wat de vermindering van het aandeel van de overheidsuitgaven in het BBP betreft ) bij de reeds door de landen , die een strategie op middellange termijn hebben , bepaalde doelstellingen .

Deze totaaldoelstellingen voor de overheidsuitgaven impliceren een nog strengere beperking van vele categorieën lopende overheidsuitgaven , aangezien prioriteit moet worden gegevan aan de expansie van die overheidsuitgaven die daadwerkelijk bijdragen tot het herstel van het produktiepotentieel van de economie . Hierbij gaat het mede om investeringen in menselijk en fysiek kapitaal : herscholingsprogramma's en opleidingen voor vakbekwaamheden welke meer gevraagd worden , en investeringen in economische infrastructuur , welke van vitaal belang zijn voor de economische ontwikkeling . Ingevolge de begrotingsbezuinigingen zijn en vele landen de overheidsinvesteringen sterk verminderd . Als gevolg daarvan is thans de bedrijvigheid in de bouwnijverheid in de meeste Lid-Staten , en in het bijzonder in Duitsland , zeer zwak . Voorstellen voor overheidsinvesteringen dienen te worden beoordeeld op het economisch rendement dat zij bieden . Projecten met een hoog en betrekkelijk zeker rendement dienen in het huidige zwakke economische klimaat te worden uitgevoerd voor zover de verlaging van het begrotingstekort niet een absolute voorrang opeist . Gezien de termijnen die gepaard gaan met investeringsprojecten van de overheid , dienen de voorbereidende werkzaamheden voor goed opgezette programma's voor grotere publieke werken thans te worden aangevat .

TABEL 17

Overheidsuitgaven in procenten van het BBP , ontwikkeling in het verleden en mogelijke doelstelling voor 1987

* 1970 * 1984 * 1987 *

Lopende overheidsuitgaven * 32,6 * 47,3 * 43,3 *

Investeringen en kapitaaloverdrachten * 5,1 * 4,0 * 5,0 *

Totale overheidsuitgaven * 37,7 * 51,3 * 48,3 *

Bij de beknopte cijfers aangaande de ontwikkeling van de overheidsuitgaven in de toekomst , welke ter illustratie in tabel 17 worden gegeven , dienen twee belangrijke aantekeningen te worden gemaakt . In de eerste plaats moeten weliswaar alle Lid-Staten streven naar een vermindering van het aandeel van de overheidsuitgaven in het BBP , maar enkele landen , waarvan de begrotingssanering goed gevorderd is , zouden in staat kunnen zijn zich enige bescheiden groei van de overheidsuitgaven naar volume te veroorloven . In de tweede plaats is het onderscheid tussen lopende en kapitaaluitgaven slechts een zeer vereenvoudigd criterium voor de prioriteiten . Het dient te worden gezien als aanwijzing dat aan die overheidsuitgaven de voorkeur moet worden gegeven die bijdragen tot de groei van het produktiepotentieel van de economie . Daarbij zal het ook gaan om verschillende vormen van lopende uitgaven , terwijl anderzijds overheidsinvesteringen die weinig economisch en sociaal rendement hebben , verworpen dienen te worden .

Punt 3 : De recente afremming van de stijging van de overheidsuitgaven dient in de Gemeenschap als geheel op middellange termijn te worden voortgezet , met als mogelijke doelstelling een vermindering van het BBP-aandeel met 1 procentpunt per jaar . De mogelijkheden voor overheidsinvesteringen ( en , meer in het algemeen , uitgaven die de economische ontwikkeling bevorderen ) met een hoog rendement ten opzichte van de rentevoeten dienen echter te worden benut . In het bijzonder in die landen waarvan de overheidsfinanciën voldoende zijn herschikt en waar de bouwnijverheid onderbezet is , zouden de programma's voor overheidsinvesteringen uitgebreid moeten worden .

3.2.2 . Verlaging van de belastingen ter bevordering van ondernemen en werkgelegenheid

In de Gemeenschap doen zich belangrijke nieuwe tendensen voor tot verlaging van de belastingdruk , tot vergroting van de stimulansen voor produktie en tot bevordering van de oprichting van nieuwe ondernemingen en werkgelegenheid . Het is van groot belang dat deze tendensen worden bevestigd en versterkt in het kader van een strategie die is gericht op een meer dynamische economie .

De verzwaring van de belastingdruk in Europa heeft een steeds grotere kloof doen ontstaan tussen de arbeidskosten voor de werkgevers en de inkomsten na belastingen van de werknemers . Door steeds zwaarder wordende sociale lasten voor de werkgevers wordt de totstandbrenging van nieuwe arbeidsplaatsen bij de ondernemingen afgeremd . De zwaarder wordende heffingen op de looninkomens ( inkomstenbelasting en werknemerspremies ) doen in de loononderhandelingen de druk toenemen om te komen tot hogere lonen voor belastingen en dit leidt tot een versterking van de kosteninflatie . Deze tendensen te zamen komen tot uiting in de ontwikkeling van de verhouding tussen het netto-looninkomen en de totale arbeidskosten inclusief sociale lasten . Voor de vier grote EG-landen te zamen is deze verhouding voortdurend afgenomen : van 59 % in 1971 tot 51 % in 1981 en naar schatting 46 % in 1984 . In de Verenigde Staten daarentegen was dit cijfer aanzienlijk hoger . Nadat ook daar het aandeel van het netto-looninkomen in de totale arbeidskosten was gedaald - van 69 % in 1971 tot 59 % in 1981 - , is deze ratio onder invloed van de recente belastingverlagingen weer teruggekeerd tot naar schatting 66 % in 1983 , hetgeen een scherpe omslag van de eerdere tendens betekent . Deze cijfers doen duidelijk uitkomen hoe het groter wordende gewicht van de collectieve sector en de belastingen de economische resultaten en de werkgelegenheid drukken , en omgekeerd .

Verschillende landen hebben programma's tot verlaging en hervorming van de belastingen in uitvoering genomen .

De laatste begroting van het Verenigd Koninkrijk , die voor 1984/1985 , houdt een verlaging van de vennootschapsbelasting voor vier achtereenvolgende jaren , de afschaffing van een sociale zekerheidstoeslag en vele gedetailleerde maatregelen ter ondersteuning van nieuwe ondernemingen in .

In haar begroting voor 1985 verlaagt de Franse Regering de belastingen op ondernemingen , de sociale zekerheidstoeslag en de inkomstenbelasting , met een bedrag dat overeenkomt met 1 % van het BBP ; beoogd wordt dit beleid in de komende jaren voort te zetten . De Nederlandse begroting voor 1985 houdt belastingverlagingen in ten belope van 1/3 % van het BBP , voornamelijk bestaande uit een verlaging van de sociale werkgeverspremies .

De Duitse Regering heeft aangekondigd dat over een periode van drie jaar de inkomstenbelastingen verlaagd en de kinderbijslag verhoogd zullen worden voor een totaalbedrag van 20 miljard DM ( 1 % van het BBP ) ; dit programma zal echter niet eerder dan in 1986 in uitvoering worden genomen . De Regering is thans voornemens het eerste deel ( voornamelijk de kinderbijslag ) op 1 januari 1986 van kracht te doen worden en het tweede deel ( verlaging van de progressieve tarieven van de inkomstenbelasting ) op 1 januari 1988 . Hoewel geen compenserende belastingverhogingen worden beoogd , is het belastingprogramma nog niet volledig vastgesteld ; het financieringstekort van de Bondsrepubliek zal naar raming verminderen tot 1 % van het BBP in 1988 . In het geval van het Verenigd Koninkrijk houdt het begrotingsbeleid om middellange termijn , naast de reeds genoemde belastinghervormingen en verlagingen in dat begrotingsaanpassingen ( potentiële belastingverlagingen of uitgavenverhogingen ) kunnen plaatsvinden binnen de marge die overblijft na verlaging van het financieringstekort tot 1,75 % van het BBP , oplopend tot een gecumuleerd totaal van 13,5 miljard pond ( 3 % van het BBP ) in het laatste jaar van het plan , te weten 1988/1989 .

Daar waar het begrotingstekort beperkingen oplegt kunnen de Lid-Staten niettemin overwegen de belastingstructuur ten gunste van de werkgelegenheid te wijzigen . Dit zou in de praktijk kunnen betekenen dat de belastingen op lonen of de sociale bijdragen die op de werkgelegenheid drukken , worden verlaagd en de verbruiksbelastingen worden verhoogd . Een verhoging van de belasting over de toegevoegde waarde of van de accijnzen op energie of andere produkten houdt echter het gevaar in dat de inflatie wordt aangewakkerd . Dit gevaar dient te worden erkend en tegengegaan . In beginsel zou een verhoging van de indirecte belastingen in de loononderhandelingen niet voor compensatie in aanmerking moeten worden genomen , een beginsel dat reeds in enkele landen aan de orde werd gesteld en aanvaard . Bovendien heeft het zin om in een economie die te kampen heeft met een tekort aan werkgelegenheid de belastingstructuur in die zin te wijzigen dat de stimulans tot het aanwenden van arbeid * groter wordt , zulks eventueel door vermindering van bepaalde investeringssubsidies in die gevallen dat dergelijke regelingen blijken te hebben geleid tot een sterkte toeneming van de kapitaalintensiteit of tot de instandhouding van inefficiënte bedrijven . Ook kan het in bepaalde omstandigheden zinvol zijn een andere produktiefactor , zoals energie , zwaarden te belasten ten einde een rationeel gebruik van energie te bevorderen en de ruilvoet van de Europese economie te verbeteren .

Niet alleen zouden de directe belastingen in totaal moeten worden verlaagd , maar ook zou moeten worden onderzocht of de wijze waarop de sociale bijdragen worden geheven mogelijk ongunstige effecten heeft op de werkgelegenheid . Premies , bij voorbeeld , welke geheel of ten dele uit een vast geldbedrag bestaan , brengen een element van starheid in de arbeidskosten en zijn discriminerend ten nadele van de werkgelegenheid in de lage inkomensniveaus . Sociale premies waarvoor minima of maxima per werkende zijn vastgesteld , dienen te worden heroverwogen en eventueel vervangen door bij voorbeeld lineaire procentuele heffingen , bij voorkeur lagere . Deeltijdarbeid wordt in vele landen belemmerd door hoge minima voor de sociale bijdragen . Een richtlijn van de Gemeenschap welke evenredigheid van de bijdragen voorschrijft , dient nog volledig ten uitvoer gelegd te worden .

In de Gemeenschap waren de wijzigingen in de belastingstructuur van 1970 tot 1984 veelal geheel tegenstrijdig aan de richting die nu nodig is , gezien de prioriteit die moet worden gegeven aan de expansie van de ondernemingen en de werkgelegenheid . De indirecte belastingdruk veranderde niet , maar de sterke stijging van de totale druk van de verplichte afdrachten met 7 procentpunten van het BBP vloeide geheel voort uit de verhogingen van de inkomsten - en winstbelasting en uit de sociale bijdragen . Deze ontwikkelingen dienen nu omgekeerd te worden . In de drie jaren 1985 - 1987 zou de Gemeenschap er bij voorbeeld naar kunnen streven de totale fiscale druk in de EG te verlagen met een bedrag van ongeveer 3 procentpunten van het BBP , waarbij de inkomstenbelasting en de heffingen op de werkgelegenheid sterker , met wellicht 4 procentpunten , verlaagd zouden kunnen worden en de verbruiksbelastingen verhoogd ( met wellicht 1 procentpunt ) .

Concluderend moeten de verlaging van de belastingdruk op werkgelegenheid en bedrijven en de afschaffing van belastingdistorsies op middellange termijn de hoofdelementen zijn van een strategie tot versterking van het Europese economische herstel . In enkele landen werd een begin gemaakt met belastingverlagingen in 1984 of 1985 . De weg werd in andere landen grondig voorbereid door de stabilisering van de begrotingstekorten . Het is nu echter dringend noodzakelijk dat via een breed programma van structurele belastingverlagingen in de Gemeenschap blijvende verbeteringen worden aangebracht in de winstgevendheid en de bereidheid van het bedrijfsleven de werkgelegenheid uit te breiden . De mate waarin deze belastingverlagingen gefinancierd dienen te worden door uitgavenverlagingen , wijzigingen in de belastingstructuur of in de tekorten zal van land tot land verschillend zijn ; het beleid met betrekking tot het begrotingsevenwicht wordt hieronder besproken . Alle landen zouden echter nu over moeten gaan tot of wel belastingverlagingen , of wel uitgavenverlagingen welke , wanneer de begrotingsruimte voor deze maatregelen werd veiliggesteld , toekomstige belastingverminderingen mogelijk moeten kunnen maken . Dit impliceert uiteraard de noodzaak van een deugdelijke planning van de overheidsfinanciën op middellange termijn , waarbij nauwkeurig de middelen worden aangegeven waarmede een aanzienlijke verlichting van de belastingdruk kan worden bereikt .

TABEL 18

Veranderingen in de belastingstructuur van 1970 tot en met 1984 en mogelijke doelstelling voor 1987 , in % van het BBP

* 1970 * 1984 * 1987 *

Indirecte belastingen * 13,9 * 13,8 * 15,0 *

Directe belastingen * 10,3 * 13,1 * 11,5 *

Sociale premies * 11,0 * 15,5 * 13,0 *

Totaal * 35,3 * 42,4 * 39,5 *

Punt 4 : De belastingdruk op ondernemingen en werkgelegenheid dient over een middellange periode een vrij krachtig dalende tendens te volgen . Ingeval zich een ernstig probleem betreffende het begrotingstekort voordoet , zou deze herschikking gecompenseerd moeten worden door uitgavenverminderingen of door verhoging van sommige indirecte belastingen . Als kwantitatieve referentie zou een verlaging van de totale belastingdruk van 1985 tot en met 1987 met 1 procentpunt van het BBP perjaar kunnen worden aangehouden . Deze belastingverminderingen zouden een belangrijke blijvende verbetering van de aanbodvoorwaarden in de Europese economie kunnen vormen .

3.2.3 . Begrotingssaldo en openbare schuld

Bij het bepalen van de beste strategie voor het begrotingssaldo moet rekening worden gehouden met het feit dat de situatie van land tot land sterk verschilt ; in alle landen moet voorts de essentiële betekenis die andere onderdelen van het economisch beleid hebben , in aanmerking worden genomen . De verschillen kunnen niet alleen voor de omvang maar ook voor de richting van de invloed van veranderingen in het begrotingssaldo op bedrijvigheid en inflatie bepalend zijn .

Neem bij voorbeeld een uiterste situatie waarin het begrotingstekort bijdraagt tot de vergroting van de openbare schuld in % van het BBP tegen een tempo van 5 % of meer per jaar en waarin de openbare schuld 100 % van het BBP benadert . Daarin is de enig mogelijke benadering een zo krachtig en snel mogelijke omkering van deze tendens . Zo niet , dan zou de openbare schuld in versneld tempo gemonetiseerd worden of zou de reële rente zo hoog worden dat de economische ontwikkeling ernstig wordt belemmerd . Verschillende EG-landen trachten thans dit geheel van problemen te vermijden : België , Ierland en Italië bij voorbeeld . In het geval van Griekenland wordt het zeer grote begrotingstekort nog niet snel genoeg gecorrigeerd . In deze situaties is er geen reden de " restrictieve " effecten te vrezen van een goed opgezet en gecoordineerd stabilisatiebeleid , dat de begrotings - en monetaire politiek omvat en waarvan de sociale partners met betrekking tot de inkomensontwikkeling medewerken . Indien een stabilisatiebeleid voldoende doeltreffend en geloofwaardig is , zullen de gunstige resultaten onmiddellijk zichtbaar worden , in het bijzonder in een daling van de rente op lange termijn en een herstel van het vertrouwen bij het bedrijfsleven . Een actueel voorbeeld van een snelle ommekeer van deze aard biedt Denemarken , waar de openbare financiën zich in een vrijwel onhoudbare lijn ontwikkelden totdat twee jaar geleden het beleid werd gewijzigd . Een reeks strenge beperkingen op overheidsuitgaven en inkomens , die voor een periode van verscheidene jaren zou gelden , heeft in dat land snel geleid tot een zeer krachtige daling van de rentetarieven en thans tot de snelste expansie van de particuliere investeringen en de werkgelegenheid in de Gemeenschap . Daarentegen leidt uitstel van het corrigeren van een onhoudbaar hoog niveau van overheidsschuld ongetwijfeld tot recessie of hogere inflatie of beide .

Het andere uiterste wordt gevormd door een situatie waarin de reële openbare schuld afneemt en het begrotingstekort en de inflatie gering zijn . Zo zal volgens de huidige ramingen het overheidstekort in Duitsland dalen van 1,8 % van het BBP in 1984 tot 0,8 % in 1985 ( als resultante , in 1985 , van een ontvangstenstijging met 4,8 % en een stijging van de nominale lopende uitgaven met 2,7 % ) . Het is een groot voordeel in deze situaties dat zeer hoge rentetarieven , op het niveau van de wereldmarkt of zelfs hoger , worden voorkomen . In de gevallen van Duitsland , het Verenigd Koninkrijk en Nederland ( 3 ) ligt de kapitaalmarktrente thans dan ook aanzienlijk onder die welke wordt betaald door de United States Treasury op schulden in dollars . Op open kapitaalmarkten is het niettemin moeilijk de rente voor individuele geldnemers volledig los te maken van de verhoudingen op de wereldkapitaalmarkt . Andere voordelen voor de economie van een vermindering van de begrotingstekorten - via lagere rentetarieven - zouden nu veeleer beperkt in omvang kunnen zijn . Hoewel grotere begrotingstekorten een opwaartse druk op het renteniveau uitoefenen , dient opgemerkt te worden dat blijkens de huidige ervaringen in de Verenigde Staten veranderingen in de winstgevendheid van de particuliere sector meer dan voldoende kunnen zijn om een expansie van de bedrijvigheid en van de investeringen te bewerkstellingen ondanks hoge rentetarieven . Dit brengt not duidelijker de wenselijkheid naar voren van een beleid dat geconcentreerd is op belastingverlagingen welke krachtig ten goede komen aan de winstgevendheid en de uitbreiding van de werkgelegenheid ( ofschoon dit argument geenszins impliceert dat de enorme begrotingstekorten van de Verenigde Staten nagevolgd moeten worden ) .

Andere landen in de Gemeenschap bevinden zich in een tussenpositie tussen de bovenschreven twee categorieën . Frankrijk is een voorbeeld van een land met een gematigd begrotingstekort en schuldenniveau dat echter niet gemakkelijk voldoende binnenlandse besparingen opbrengt . In dit geval zou het tekort thans niet verder moeten worden vergroot ; een krachtigere economische opleving in Europa zou echter gemakkelijker een verlaging van de belastingdruk mogelijk maken , binnen een welbepaalde grens voor het begrotingstekort .

Punt 5 : Een begrotingsstrategie die gericht is op een krachtigere en stabiele groei in de Gemeenschap dient naar landen gedifferentieerd te zijn . In sommige landen moeten de tekorten worden verlaagd en in andere , waar de structurele tekorten grotendeels zijn weggewerkt , zou vooralsnog een conjunctureel neutrale koers passend zijn , veeleer dan een restrictieve . In deze verschillende vormen van begrotingsbeleid dient ruimte te worden gemaakt voor de reeds genoemde aanzienlijke belastingverlagingen . In verschillende landen zijn bijzondere inspanningen nodig om snel de tekorten op de gewone uitvoering van de begroting te elimineren .

3.2.4 . Monetaire doelstellingen en het Europees Monetair Stelsel ( EMS )

Het monetair beleid in de Gemeenschap heeft het afgelopen jaar in verschillende opzichten succes geboekt . De geleidelijke vermindering van de groei van de liquiditeitenmassa ging gepaard met een verlaging van het gemiddelde inflatiepercentage en de verschillen tussen de landen in de stijgingspercentages voor liquiditeitenmassa en inflatie werden eveneens geringer .

Het renteniveau in de Gemeenschap is over het geheel genomen in de afgelopen twaalf maanden gedaald of gelijk gebleven , ondanks aanzienlijke en soms plotselinge stijgingen van de US-dollarkoers . De kapitaalmarktrente in de Gemeenschap is thans gemiddeld 11,5 % , tegen 13 % in de Verenigde Staten , terwijl historisch gezien het gemiddelde van de EG altijd belangrijk hoger was dan het cijfer van de USA . Deze afwijking van het renteniveau in de Verenigde Staten ging weliswaar gepaard met een depreciatie van de Ecu , maar dit heeft een verdere vermindering van de inflatie in de Gemeenschap niet belet . Het verschil in inflatie tussen de Gemeenschap ( gemiddeld ) en de Verenigde Staten wordt in feite geringer ( zie grafiek 5 ) .

De ervaringen die in het jongste verleden werden opgedaan met de monetaire verhoudingen tussen het EMS en de dollar , en in het bijzonder het nieuwe verschil in renteniveau , leiden tot een aantal conclusies . De eenheid van de valuta's van het EMS-blok heeft de mate waarin prijsverhogingen worden ingevoerd aanzienlijk geringer doen zijn dat het geval geweest zou zijn indien de valuta's afzonderlijk waren gedeprecieerd . Het feit dat de Lid-Staten duidelijk vasthouden aan het EMS heeft het klaarblijkelijk voor alle landen gemakkelijker gemaakt de afwijking van de DM-rente tegenover de dollarrente te volgen . Aldus werd in de periode waarin het EMS heeft gefunctioneerd , dat is sedert 1979 , de correlatie tussen de rente-ontwikkelingen van de EMS-valuta's en die van de DM groter dan hun correlatie met de ontwikkeling van de dollarrente . Dit was in de voorafgaande jaren , 1973 - 1979 , niet het geval voor de Franse frank , noch voor de lire . Het gevaar voor inflatoire invloeden , dat inherent is aan de depreciatie van de Ecu ten opzichte van de dollar , werd voorts verminderd door de zwakke wereldgrondstoffenprijzen in dollars . Tenslotte heeft met betrekking tot de reële vraag de depreciatie van de Ecu ten opzichte van de dollar bijgedragen tot de krachtige vraag voor uitvoer uit de EG . Het beleid , dat eorp gericht was het renteniveau los te koppelen van het Amerikaanse , beyatte aldus twee elementen welke het herstel in Europa hebben gesteund : rentetarieven en wisselkoersen die lager zijn dan die welke anders tot stand zouden zijn gekomen .

De wisselkoersverhoudingen in het EMS werden stabiel en rustig gehouden . De convergentie van het monetair beleid in het EMS won aan wezenlijke betekenis en geloofwaardigheid . Sedert 21 maart 1983 vond geen herschikking van de EMS-pariteiten plaats . Daarentegen was de onderlinge afstemming bij de vaststelling van de kwantitatieve monetaire doelstellingen opmerkelijk . De doelstelling voor 1984 van de Bank van Frankrijk bij voorbeeld , te weten een groei van de liquiditeitenmassa met 5,5 - 6,5 % , valt nu ten dele samen met die van de Bundesbank , waarvan de groeidoelstelling voor het centrale-bankgeld 4 - 6 % is .

Deze tendensen dienen voor 1985 te worden voortgezet . In landen met een geringe inflatie dienen de doelstellingen voor de liquiditeitenmassa zodanig te worden afgesteld dat enige verdere stijging van de reële groei van het bruto binnenlands produkt wordt bevorderd . In landen waarvan het inflatiepercentage nog te hoog is , gaat het er vooral om het monetair beleid , het begrotingsbeleid en de inkomensontwikkeling te coordineren en in overeenstemming te brengen met het stabilisatiepad . Aldus wordt de geloofwaardigheid van de strategie zo groot mogelijk en zullen de reële economische kosten zo gering mogelijk zijn .

Een aantal mogelijke maatregelen ter verbetering van de mechanismen en de werking van het Europees Monetaire Stelsel zijn thans in studie . Deze werkzaamheden dienen beschouwd te worden als onderdeel van de algemene economische strategie van de Gemeenschap . In september 1984 vond een herziening van de Ecu-mand plaats , naar aanleiding van het eerste vijfjaarlijkse onderzoek van de samenstelling ervan . Bij deze gelegenheid werd de drachme in de Ecu opgenomen .

Punt 6 : Met het in 1983 en 1984 in Europa gevoerde monetaire en economische beleid kon worden bereikt dat de rentetarieven zich in belangrijke mate los van de opgaande tendensen in de Verenigde Staten ontwikkelden , terwijl tegelijkertijd een betere convergentie naar monetaire stabiliteit werd verwezenlijkt . Het Europees Monetair Stelsel heeft positief tot deze resultaten bijgedragen . Deze ontwikkelingen dienen te worden voortgezet . Het vergroten van de ruimte voor een reële monetaire expansie en groei van het BBP dient in overeenstemming te zijn met een standvastig monetair beleid in landen met een geringe en nog dalende inflatie . De mechanismen en de werking van het Europees Monetair Stelsel dienen verder te worden versterkt als een onderdeel van de algemene economische strategie van de Gemeenschap .

3.3 . Voorwaarden voor expansie en concurrentievermogen van de sector bedrijven

3.3.1 . De interne markt voor goederen , diensten en kapitaal

De integratie van de markten in de Gemeenschap blijkt zich langzamer te voltrekken . In 1958 vertegenwoordigde de uitvoer van de huidige tien Lid-Staten naar hun al dan niet toekomstige partners in de Gemeenschap 7 % van het totale BBP van de Gemeenschap . In 1974 was dit cijfer bijna verdubbeld , tot 12 % . Dit aandeel is sindsdien vrijwel gelijk gebleven en was in 1982 niet meer dan 12,5 % , ondanks de krachtige groei van de handel tussen de nieuwe Lid-Staten en de oorspronkelijke zes . Deze ontwikkelingen moeten aan verschillende factoren worden toegeschreven : een veelheid van defensieve nationale reacties op het probleem van de structurele wijzigingen in vele takken van industrie , het feit dat nieuwe bedrijfstakken niet volledig blootgesteld werden aan open concurrentievoorwaarden , en meer in het algemeen het niet volledig benutten van het potentieel dat de Europese dimensie biedt ten overstaan van de derde industriële revolutie die zich thans voltrekt .

Het besef van de ernst van deze ontwikkelingen voor het economische potentieel van de Gemeenschap is toegenomen . Sinds 1981 werden door de Commissie , met steun van de Europese Raad , nieuwe actieprogramma's ter verbetering van de interne markt voorgesteld . De Raad is begonnen in een nieuwe samenstelling , die zich specifiek met de interne markt bezig houdt , bijeen te komen . Door de Raad werd een vrij groot aantal besluiten genomen , bij voorbeeld op het gebied van technische normen en van informatieprocedures .

Meer vorderingen zijn echter nodig , gezien de omvang en de dringendheid van de problemen die zich voordoen . De economische doelstellingen van de uitbreiding van de interne markt zijn velerlei : het geven van een nieuwe stimulans voor groei en doelmatige investeringen , het verschaffen aan het Europese bedrijfsleven van een binnenlandse markt die evenals die van de concurrenten een continentale dimensie heeft , waardoor hun positie in de wereldconcurrentie wordt versterkt , de versnelde invoering van nieuwe technologieën en , tenslotte , het uitoefenen van een voortdurende neerwaartse druk op kosten en prijzen ten einde de inflatie terug te dringen en de levensstandaard te verbeteren .

Profiterende van de genoemde politieke impuls en met groeiende steun van de industrie heeft de Commissie in juni 1984 een belangrijk programma ingediend met het doel voor het einde van 1985 doorslaggevende verbeteringen te bewerkstelligen in de interne markt . Deze veelomvattende voorstellen betreffen onder meer een vermindering en vereenvoudiging van de douaneformaliteiten , een nieuwe , soepele benadering van de harmonisatie van technische normen en belastingvoorschriften , de openstelling voor een ruimere concurrentie van belangrijke sectoren van de vervoer - en financiële diensten , uitbreiding van de lijst van geliberaliseerde beroepen , en onderwerping van nieuwe takken van de kapitaalgoederenindustrie aan de openbare aanbesteding van overheidsopdrachten . Voorts werden er voorstellen gedaan met het doel de wettelijke voorschriften voor ondernemingen in de Gemeenschap gunstiger te maken voor het vormen van groepen van ondernemingen die projecten van communautair belang uitvoeren .

Het concurrentiebeleid van de Gemeenschap dient krachtig te worden uitgevoerd , zowel met betrekking tot steunmaatregelen van de Staten als met betrekking tot particuliere ondernemingen . In het bijzonder ten aanzien van de staatssteun rekent de Commissie op de medewerking van de Lid-Staten ten einde te verzekeren dat de potentiële voordelen van het concurrentiebeleid van de Gemeenschap volledig kunnen worden verwezenlijkt .

Tenslotte heeft de Commissie in september 1984 een uitvoerige mededeling gedaan betreffende voorstellen van het " Europa van de Burgers " , waarmede in het bijzonder wordt beantwoord aan de aanwijzingen die de Europese Raad in juli 1984 te Fontainebleau had gegeven .

Punt 7 : De Gemeenschap dient thans snelle voortgang te maken met de totstandbrenging van een werkelijk concurrerende markt voor alle goederen , diensten en beroepen . Dit komt overeen met de dringende noodzaak van nieuwe impulsen die doelmatigheid en groei in de Europese economie bevorderen . De Commissie heeft prioriteiten aangegeven in haar programma van juli 1984 gericht op consolidatie van de interne markt . De meeste voorstellen van dit programma zijn bij de Raad in behandeling en de goedkeuring daarvan brengt voor de Instellingen van de Gemeenschap geen begrotingsuitgaven mee en evenmin bijzondere wetgevende bevoegdheden voor een nieuw beleid . Deze nieuwe maatregelen tot verbetering van de interne markt dienen gesteund te worden door een krachtige uitvoering van het concurrentiebeleid van de Gemeenschap .

3.3.2 . Technologie en innovatie

De technologische innovatie is een van de voornaamste factoren , zowel aan de aanbodzijde als aan de vraagzijde , van de structurele wijzigingen op lange termijn van economische groei of achteruitgang . De Gemeenschap moet thans de uitdaging aannemen van een zich aankondigende inferioriteit in vergelijking met de Verenigde Staten en Japan op het gebied van die takken van industrie die gekenmerkt worden door nieuwe en snelgroeiende technologieën . Hoewel op sommige gebieden ( zoals de ruimtevaart ) de technologie van de Gemeenschap op het hoogste niveau ligt , heeft de Gemeenschap op verschillende andere gebieden over een lange periode een achterstand opgelopen ten opzichte van de leidende landen in de wereld . De slechter wordende resultaten van de Gemeenschap in de wereldhandel met betrekking tot bij voorbeeld computers , micro-elektronika en uitrustingsgoederen worden thans algemeen ingezien . De Gemeenschap voert thans 80 % van haar verbruik van geïntegreerde schakelingen in . Zij voert uit de Verenigde Staten per jaar naar schatting 20 miljard dollar in aan computers en programmatuur . De Gemeenschap heeft een begin gemaakt met de uitvoering van het ESPRIT-programma voor informatietechnologie en nationale uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling ( O en O ) volgens een stijgende lijn . De Commissie stelt voorts nieuwe O en O-initiatieven voor op het gebied van fundamentele technologieën en biotechnologieën . Dat Europa sterk is in fundamenteel wetenschappelijk onderzoek kan wel als vaststaand worden beschouwd . De tekortkomingen in de volledige reeks van activiteiten die gaan van zuiver onderzoek tot commerciële exploitatie vormen onderwerp van intensieve besprekingen tussen bedrijfsleven , financiële sector , onderwijsstelsel en regering in de gehele Gemeenschap .

Om weer een krachtige en leidende plaats te kunnen innemen met betrekking tot de voornaamste nieuwe industriële technologieën moet de Gemeenschap een aantal op elkaar aansluitende beleidsinstrumenten op nationaal en communautair niveau inzetten .

Het onderwijsstelsel moet worden aangepast om in voldoende aantal en kwaliteit technische en beheersbekwaamheden te kunnen opleveren en , meer in het algemeen , het vermogen tot aanpassing aan veranderingen te vergroten .

Voorts moeten het belastingstelsel en de kapitaalmarktinstellingen een financieel milieu vormen dat gunstig is voor innovatie en risicodragende investeringen .

Technische normen , testprocedures en goedkeuringsregelingen dienen te worden vastgesteld op een Europees niveau , en wel zodanig dat zij tevens volledige toegang verschaffen tot de wereldmarktnormen , zoals thans wordt gedaan voor de informatietechnologie .

Voor overheidsopdrachten moeten de betrokken instanties van de Lid-Staten samenwerken en streven naar openstelling van de nationale markten , waarbij zorg moet worden gedragen voor onderling samenhangende specificaties van hun toekomstige behoeften en uitrustingsgoederen . Hiermede is een begin gemaakt in de telecommunicatiesector , maar de onderlinge verenigbaarheid van de netten vereist een hoge mate van harmonisatie van de technische specificaties .

De voorwaarden voor open handel in de snel groeiende sectoren van goederen en diensten die gebruik maken van nieuwe technologieën ( bij voorbeeld gegevensnetten ) vereisen thans dringend aandacht . Indien de markten voor specifieke goederen en diensten niet daadwerkelijk opengesteld worden , moeten informatiestelsels ( bij voorbeeld overzichten van de technische normen in de Lid-Staten ) tot stand gebracht worden .

Het concurrentiebeleid op communautair niveau dient mede gericht te worden op het bevorderen van samenwerking bij het onderzoek en de ontwikkeling van Europese ondernemingen , zodat deze op wereldniveau efficiënt kunnen zijn . Daartoe zal de Commissie voor het eind van 1984 een verordening tot verduidelijking van de mededingingsregels in dit verband voorstellen . Het handelsbeleid van de Gemeenschap betreffende produkten met een groot aandeel moderne technologie dient voorts te worden afgestemd op het bevorderen van het ontstaan van een industriële capaciteit welke op de wereldmarkten volledig concurrerend is .

Voor de eigen onderzoekuitgaven van de Gemeenschap heeft de Commissie een kaderprogramma voorgesteld ter vergroting van het aandeel van communautaire middelen die worden besteed aan de verbetering van het industriële concurrentievermogen ( van 17 % van de totale O en O-begroting in 1982 tot 28 % voor de periode 1984 - 1987 ) .

Punt 8 : Het te intensiveren streven van de Gemeenschap met betrekking tot de voornaamste nieuwe industriële technologieën een leidende rol te gaan spelen of te behouden vereist de mobilisatie op grote schaal van middelen door scholen , universiteiten , ondernemingen en regeringen . De vele nationale en communautaire beleidsinstrumenten die hiervoor van betekenis zijn - onderwijs , onderzoek , belastingen , technische normalisatie , concurrentie , overheidsopdrachten en handelsbeleid - dienen systematisch op dit doel te worden afgestemd .

3.3.3 . Bevordering van dynamisme in de sector bedrijven

Steeds meer wordt ingezien dat het probleem van de langzame groei van de Europese economie ten dele een gevolg is van een milieu van wettelijke en bestuursrechtelijke controles welke te zwaar zijn of ondoelmatig . Als aanvulling op de verbetering van de openheid van de interne Europese markt en de flexibiliteit van de arbeidsmarkten is het wenselijk dat in de gehele economie van de Gemeenschap het aanwezige bestand aan regels in heroverweging wordt genomen ten einde de oprichting van ondernemingen en de expansie van de werkgelegenheid te bevorderen . Uit verschillende initiatieven in de landen en uit de debatten over het nut van de bestaande maatregelen blijkt dat er grote ruimte voor vooruitgang op dit gebied is , ook al gaat het hier om zaken die naar hun aard details betreffen en moeilijk kunnen worden samengevat .

Een voorbeeld van het versnellen en vergemakkelijken van de formaliteiten voor de oprichting van nieuwe ondernemingen werd onlangs gegeven in Frankrijk : thans geldt daar een administratieve termijn van maximaal één maand . Verschillende landen van de Gemeenschap zouden ongetwijfeld in overweging kunnen nemen de snelheid waarmede de wettelijke controles worden uitgevoerd te vergroten en het aantal verschillende vergunningen dat nodig is voor nieuwe investeringen te verminderen . De termijnen van de administratieve goedkeuringen zijn bijzonder schadelijk in bedrijfstakken waar de technologische innovatie snelle veranderingen met zich brengt .

De restricties op de toegang tot vele dienstenactiviteiten alsmede de technische beperkingen op het aantal te werken uren en op de bekwaamheden van het personeel blijken veelal onnodig star te zijn . In het Verenigd Koninkrijk werden onlangs stappen gedaan om de concurrentie voor die diensten welke onnodig beperkt ware