Aanbeveling van de Commissie

van 11 augustus 2003

betreffende de preventie en vermindering van patulineverontreiniging in appelsap en appelsapingrediënten in andere dranken

(kennisgeving geschied onder nummer C(2003) 2866)

(Voor de EER relevante tekst)

(2003/598/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 211, tweede streepje,

Overwegende hetgeen volgt:

(1) In Verordening (EG) nr. 1425/2003 van de Commissie(1) worden maximumgehalten aan patuline voor onder andere appelsap en appelsapingrediënten in andere dranken vastgesteld.

(2) In het kader van Richtlijn 93/5/EEG van de Raad van 25 februari 1993 betreffende de bijstand aan de Commissie en de samenwerking van de lidstaten bij het wetenschappelijk onderzoek van vraagstukken in verband met levensmiddelen(2) (SCOOP) is een evaluatie van de blootstelling van de bevolking van de lidstaten van de Europese Unie aan patuline uitgevoerd. Uit de evaluatie blijkt dat de gemiddelde blootstelling ruim onder de PMTDI van 0,4 μg/kg lichaamsgewicht ligt. Rekening houdend met specifieke groepen consumenten, in het bijzonder kleine kinderen, en uitgaande van de ergste gevallen, is de blootstelling aan patuline sterker, maar nog steeds onder de PMTDI.

(3) Het maximumgehalte aan patuline in appelsap is rekening houdend met de toxicologische evaluatie, de resultaten van de evaluatie van de blootstelling en de haalbaarheid vastgesteld. Er wordt echter erkend dat al het nodige moet worden gedaan om het patulinegehalte in appelsap verder te verminderen.

(4) De appelverwerkende industrie moet daarom worden aangemoedigd om goede productiepraktijken toe te passen. Met name moet bedorven fruit uit het productieproces worden verwijderd. Hoe het fruit eruitziet, is namelijk een goede indicator voor het verontreinigingsgehalte. Aangezien patuline echter ook kan voorkomen in fruit dat aan de buitenkant niet zichtbaar beschadigd of bedorven is, kan de verontreiniging niet volledig worden geëlimineerd door al het zichtbaar beschadigde of bedorven fruit te verwijderen. Door de volledige toepassing van de "Gedragscode ter preventie en vermindering van patulineverontreiniging in appelsap en appelsapingrediënten in andere dranken" zal het verontreinigingsgehalte verder dalen.

(5) Om ervoor te zorgen dat de interne markt goed functioneert, moet de "Gedragscode ter preventie en vermindering van patulineverontreiniging in appelsap en appelsapingrediënten in andere dranken" in de hele Europese Unie op uniforme wijze worden toegepast. Daarom is het aangewezen om aan te bevelen dat in de Europese Unie een gedragcode wordt toegepast.

(6) In Verordening 466/2001 van de Commissie(3), laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 563/2002(4), wordt bepaald dat de maximumwaarden aan patuline in vruchtensap, vruchtennectar, gedestilleerde dranken, cider en andere gegiste dranken op basis van appelen of die appelsap bevatten uiterlijk op 30 juni 2005 worden herzien en worden verlaagd rekening houdend met de vooruitgang van de wetenschappelijke en technologische kennis en de toepassing van de "Gedragscode ter preventie en vermindering van patulineverontreiniging in appelsap en appelsapingrediënten in andere dranken",

BEVEELT AAN DAT DE LIDSTATEN:

1. De nodige maatregelen treffen om ervoor te zorgen dat de "Gedragscode ter preventie en vermindering van patulineverontreiniging in appelsap en appelsapingrediënten in andere dranken", zoals beschreven in de bijlage bij deze aanbeveling, door alle bedrijven in de appelverwerkende industrie wordt toegepast.

2. Ervoor zorgen dat de bedrijven in de appelverwerkende industrie alle nodige maatregelen, waaronder zo nodig corrigerende maatregelen, treffen om lagere gehalten te bereiken dan het maximumgehalte van 50 μg/kg voor appelsap, met een gehalte van 25 μg/kg als streefdoel.

Gedaan te Brussel, 11 augustus 2003.

Voor de Commissie

David Byrne

Lid van de Commissie

(1) Zie bladzijde 1 van dit Publicatieblad.

(2) PB L 52 van 4.3.1993, blz. 18.

(3) PB L 77 van 16.3.2001, blz. 1.

(4) PB L 86 van 3.4.2002, blz. 5.

BIJLAGE

Gedragscode ter vermindering en preventie van patulineverontreiniging in appelsap en appelsapingrediënten in andere dranken

Inleiding

1. Patuline is een secundaire metaboliet. Het wordt geproduceerd door een aantal soorten schimmels van de geslachten Penicillium, Aspergillus en Byssochlamys, waarvan Penicillium expansum waarschijnlijk het meest voorkomt. Patuline kan als verontreiniging worden aangetroffen in verschillende soorten beschimmelde vruchten, groenten, granen en andere levensmiddelen, maar appelen en appelproducten zijn de voornaamste bron van patulineverontreiniging.

2. Alcoholische fermentatie van vruchtensap vernietigt patuline. Daardoor bevatten gefermenteerde producten zoals appel- en perencider geen patuline. Patuline kan echter wel worden aangetroffen in gefermenteerde producten waaraan na de fermentatie appelsap is toegevoegd. Naar verluidt doet ascorbinezuur patuline uit appelsap verdwijnen, maar de optimale omstandigheden voor inactivering zijn nog niet volledig vastgesteld. Patuline is relatief temperatuurstabiel, vooral bij een zure pH. Naar verluidt kan een korte behandeling bij hoge temperatuur (150 °C) de patulineconcentratie met 20 % doen verminderen. Thermische behandeling alleen volstaat echter niet om een product patulinevrij te maken.

3. Patuline komt vooral voor in beschimmeld fruit. De aanwezigheid van schimmel houdt niet noodzakelijk in dat een vrucht patuline bevat, maar houdt alleen een risico in. In sommige gevallen kan inwendige schimmelgroei worden veroorzaakt door aantasting door insecten of andere aantastingen van verder gezond weefsel. Daardoor kan ook uitwendig schijnbaar onbeschadigd fruit patuline bevatten. Patuline kan echter ook voorkomen in gekneusd fruit dat onder gecontroleerde atmosfeer is opgeslagen en aan omgevingsomstandigheden is blootgesteld. Dat kan eventueel met verrotting van het klokhuis gepaard gaan. Door het fruit net vóór het persen te wassen of beschimmeld weefsel te verwijderen, wordt niet noodzakelijk alle patuline in het fruit verwijderd, aangezien er mogelijk ook patuline in ogenschijnlijk gezond weefsel verspreid kan zijn.

4. Hoewel sporen van veel van de schimmels die patuline kunnen produceren, al in het fruit aanwezig kunnen zijn terwijl het nog aan de boom hangt, ontwikkelen ze zich meestal pas na het oogsten in het fruit. Schimmelgroei en patulineproductie kunnen echter ook vóór het oogsten voorkomen indien het fruit ziek is, door insecten aangetast is, of wanneer van de boom gevallen fruit voor verwerking wordt verzameld. De toestand van het fruit bij het oogsten, de wijze waarop na het oogsten (en met name tijdens de opslag) met het fruit wordt omgesprongen, en de mate waarin de opslagomstandigheden schimmelgroei tegengaan, zijn allemaal van invloed op de waarschijnlijkheid van patulineverontreiniging in sap en andere producten die van vers en opgeslagen fruit worden gemaakt.

5. De aanbevelingen ter vermindering van patulineverontreiniging in appelsap in deze code zijn in twee delen onderverdeeld:

I. Aanbevolen praktijken op basis van goede landbouwpraktijken (GLP).

II. Aanbevolen praktijken op basis van goede productiepraktijken (GPP).

I. AANBEVOLEN PRAKTIJKEN OP BASIS VAN GLP

Vóór de oogst

6. Verwijder en verbrand tijdens het rustseizoen al het zieke hout en al het verdroogde fruit.

7. Snoei de bomen, overeenkomstig de goede handelspraktijken, in een vorm die voor voldoende luchtcirculatie en lichtinval zorgt. Zo kan ook het hele oppervlak goed worden besproeid.

8. Neem de nodige maatregelen tegen plagen en ziekten die het fruit rechtstreeks doen rotten of waardoor schimmels die patuline produceren, in het fruit kunnen doordringen. Het gaat onder andere om kanker, knoprot (Botrytis spp en Nectria spp), appelbladroller, appelmineermot, kleine wintervlinder, blastobasis, bladwesp en zuringbladwesp.

9. Nat weer bij het vallen van de bloesems of bij het oogsten kan het risico van rot verhogen. Daarom moeten de nodige maatregelen worden overwogen, bijvoorbeeld het gebruik van fungicide ter voorkoming van het ontkiemen van sporen en schimmelgroei.

10. Appels met een slechte minerale samenstelling krijgen tijdens de opslag vaker fysiologische problemen en zijn daardoor gevoeliger voor bepaalde soorten rot, met name Gloeosporium spp en secundaire rot zoals Penicillium. Zendingen appels voor de vers-fruitmarkt die na analyse niet aan de aanbevolen normen voor minerale samenstelling voldoen, mogen daarom niet gedurende lange tijd (d.w.z. langer dan 3 à 4 maanden) worden opgeslagen.

11. Indien het gehalte aan mineralen in fruit voor de vers-fruitmarkt buiten de optimale marge valt, kan de celstructuur worden verbeterd door het calcium- en fosforgehalte van het fruit te verbeteren, met name door de calcium-kaliumratio te verhogen door gecontroleerde bemesting. Zo wordt het fruit minder vatbaar voor verrotting.

12. Het percentage rot fruit moet elk jaar voor elke boomgaard worden opgetekend. Historische gegevens zijn momenteel immers de beste aanwijzing voor het potentiële percentage rot fruit. Er kan uit worden afgeleid hoeveel fungicide moet worden gebruikt en hoe lang het fruit uit de betreffende boomgaard kan worden opgeslagen.

Oogst en transport van het fruit

13. Voor verwerking bestemde appels worden in twee categorieën ingedeeld:

a) Mechanisch geoogst fruit

14. Bij mechanisch oogsten wordt de boom geschud en wordt het fruit met speciale machines opgeraapt.

15. Al het fruit moet zo voorzichtig mogelijk worden behandeld en fysieke beschadiging moet in alle fasen van de oogst en het transport zoveel mogelijk worden voorkomen.

16. Alvorens de bomen worden geschud, moet beschadigd fruit (rot of met blootliggend vruchtvlees) dat op de grond ligt, worden verwijderd opdat alleen vers en/of gezond fruit wordt verzameld.

17. Mechanisch geoogst fruit moet binnen drie dagen na de oogst naar de verwerkingsfabriek worden gebracht.

18. Alle bakken waarin geoogst fruit wordt vervoerd, moeten schoon, droog en vrij van afval zijn.

b) Fruit voor de vers-fruitmarkt

19. Fruit uit boomgaarden waar in het verleden hoge percentages rot fruit zijn opgetekend, moet afzonderlijk worden geoogst en mag niet worden opgeslagen.

20. Idealiter moet al het fruit bij droog weer worden geoogst, wanneer het fruit rijp is, en moet het in schone bakken of kisten worden verzameld waarin het rechtstreeks naar de opslagplaats kan worden gebracht. De bakken moeten worden schoongemaakt, bij voorkeur door ze met zuiver water schoon te spuiten of ze met water en zeep te schrobben. Afval van fruit en bladeren moet worden verwijderd. De schoongemaakte bakken moeten vóór gebruik worden gedroogd. Het fruit mag niet aan regen worden blootgesteld.

21. Om te voorkomen dat het fruit bij het plukken wordt beschadigd, moet in de nodige scholing en toezicht worden voorzien.

22. Al het fruit waarvan de schil beschadigd is of waarvan het vruchtvlees blootligt, alsook ziek fruit, moet bij het plukken in de boomgaard worden verwijderd. Het fruit moet zo weinig mogelijk worden gekneusd.

23. Door aarde verontreinigd fruit, bijvoorbeeld door regen bespat fruit of fruit dat op de grond ligt, mag niet worden opgeslagen.

24. Er moet worden voorkomen dat bladeren of twijgjes tussen het fruit terechtkomen.

25. Het fruit moet binnen 18 uur na de oogst in een koelruimte worden geplaatst en binnen 3 à 4 dagen na het plukken tot op de aanbevolen temperatuur worden gekoeld (zie voorbeelden in tabel 1).

TABEL 1 Voorbeeld van aanbevolen temperatuur voor de opslag van appels in lucht

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

26. Bij het transport en de opslag moet verontreiniging door aarde worden voorkomen.

27. Bij het hanteren en het transport van de bakken in de boomgaard en tussen de boomgaard en de opslagplaats moet verontreiniging van de bakken en het fruit door aarde worden voorkomen en moet fysieke beschadiging (bv. kneuzen) tot een minimum worden beperkt.

28. Geoogst fruit mag 's nachts niet in de boomgaard blijven staan, maar moet op een verharde vloer worden geplaatst en bij voorkeur worden afgedekt.

Behandeling en opslag van fruit voor de vers-fruitmarkt na de oogst

29. Al het fruit, hetzij voor de vers-fruitmarkt, hetzij voor latere verwerking, moet zo voorzichtig mogelijk worden behandeld en fysieke beschadiging (bv. kneuzen) moet in alle fasen van de behandeling tussen het oogsten en persen zoveel mogelijk worden voorkomen.

30. Appelkwekers en andere sapproducenten die niet over gecontroleerde opslagfaciliteiten beschikken, moeten ervoor zorgen dat het fruit zo vlug mogelijk na het plukken wordt geperst.

31. Bij opslag onder gecontroleerde atmosfeer moet zo nodig worden gecontroleerd of de opslagplaats luchtdicht is en moet alle controleapparatuur worden getest alvorens met oogsten wordt begonnen. De opslagplaats moet vóór gebruik grondig worden voorgekoeld.

32. Zo nodig mag het fruit na de oogst overeenkomstig de betreffende EU-wetgeving met fungiciden worden behandeld.

33. Opgeslagen appels moeten regelmatig (ten minste elke maand) op verrotting worden gecontroleerd. De percentages rot fruit moeten elk jaar worden opgetekend. Bij de bemonstering moeten atmosferische veranderingen in de opslagplaats zoveel mogelijk worden voorkomen (zie punt 36).

34. Willekeurige monsters van het fruit moeten in een geschikte verpakking (bv. netten) dicht bij het inspectieluik worden geplaatst zodat het fruit gedurende de opslagperiode kan worden gecontroleerd (zie punt 35). De monsters moeten elke maand worden onderzocht op verrotting, algemene toestand van het fruit en houdbaarheid. In opslagplaatsen waar de opslagomstandigheden niet optimaal zijn en/of waar het fruit door ongunstige groei- en/of oogstomstandigheden naar verwachting minder dan drie maanden houdbaar is, zijn kortere tussenpozen aan te bevelen.

35. Indien uit de monsters problemen met de toestand van het fruit blijken, moeten de nodige maatregelen worden genomen om het fruit te verwijderen alvorens de schade zich uitbreidt.

36. Schimmelgroei treedt normaliter op in een warme omgeving. Een snelle koeling en constante atmosferische omstandigheden verbeteren de toestand van het fruit. Idealiter moet het fruit binnen 3 à 4 dagen worden opgeslagen en tot minder dan 5 °C worden afgekoeld, en binnen 2 dagen daarna tot de optimale temperatuur worden afgekoeld. De gecontroleerde atmosferische omstandigheden moeten binnen 7 à 10 dagen na de opslag worden bereikt, en binnen 7 dagen daarna moet een ultralaag zuurstofgehalte (d.w.z. minder dan 1,8 % zuurstof) worden bereikt.

Sortering van het fruit na de oogst voor de vers-fruitmarkt of voor sapproductie

37. Al het rotte fruit, zelfs fruit met alleen kleine rotte plekken, moet zoveel mogelijk worden verwijderd. Het gezonde fruit moet in schone bakken worden bewaard.

38. Indien er bakken uit de opslag worden gehaald om fruit te selecteren voor de kleinhandel, moeten de bakken met overblijvend fruit voor sapproductie worden gemarkeerd en binnen 12 uur na het sorteren naar de koelruimte worden teruggebracht. Het fruit moet zo kort mogelijk aan de omgevingstemperatuur worden blootgesteld. Idealiter moet voor sapproductie bestemd fruit tussen het sorteren en de sapproductie bij minder dan 5 °C worden bewaard en moet het zo vlug mogelijk worden gebruikt.

39. Fruit dat voor sapproductie wordt verzonden, moet zo vlug mogelijk worden gebruikt, met name binnen de normale houdbaarheidsperiode die voor fruit uit dezelfde opslagplaats wordt aangeraden. Aangezien kneuzingen de vorming van patuline bevorderen, moeten deze zoveel mogelijk worden voorkomen, in het bijzonder indien het fruit vóór de sapproductie langer dan 24 uur op omgevingstemperatuur wordt opgeslagen.

II. AANBEVOLEN PRAKTIJKEN OP BASIS VAN GPP

Transport, controle en persen van het fruit

Mechanisch geoogst fruit en fruit voor de vers-fruitmarkt

a) Fruit voor de vers-fruitmarkt

40. Opgeslagen fruit moet zo vlug mogelijk van de koelruimte naar de verwerker worden overgebracht (idealiter binnen 24 uur vóór het persen, tenzij het fruit opnieuw in een koelruimte wordt opgeslagen).

41. Soorten met een open kelk zijn bijzonder onderhevig aan verrotting van het klokhuis. Deze soorten moeten op inwendige verrotting worden onderzocht door regelmatige controles net vóór het persen. Bij voorkeur moet uit elke partij appels een willekeurig monster worden genomen. Elke appel moet dwars worden doorgesneden en op tekenen van myceliumgroei worden onderzocht. Indien het percentage rotte klokhuizen een overeengekomen niveau overschrijdt, mag de hele zending niet voor sapproductie worden gebruikt. De verwerker moet vermelden welk percentage van het geleverde fruit maximaal tekenen van verrotting mag vertonen, rekening houdend met de mate waarin de verwerker rot fruit kan verwijderen bij de controle vóór de verwerking. Indien dit percentage wordt overschreden, moet de hele zending fruit worden afgekeurd.

42. Bij aankomst in de fabriek moet de kwaliteit van het fruit worden gecontroleerd. Er moet met name naar tekenen van uitwendige en inwendige schimmel worden gezocht (zie punt 43).

b) Mechanisch geoogst fruit en fruit voor de vers-fruitmarkt

43. Tijdens de verwerking en vóór het persen moet het fruit zorgvuldig worden gesorteerd om zichtbaar beschimmeld fruit te verwijderen (willekeurige en routinecontroles op inwendige schimmel door het fruit door te snijden zoals beschreven in punt 41) en moet het fruit grondig worden gewassen met drinkwater of afdoende behandeld water.

44. Fruitpersen en andere productieapparatuur moeten overeenkomstig de "best practices" van de sector schoongemaakt en gesteriliseerd worden. Fruitpersen en andere productieapparatuur worden meestal met hogedrukreinigers schoongemaakt, met een speciaal product gesteriliseerd en vervolgens met koud drinkwater afgespoeld. In sommige fabrieken die vrijwel continu werken, moet deze schoonmaak bij voorkeur één keer per ploeg of één keer per dag plaatsvinden.

45. Na het persen moeten monsters van het sap worden genomen voor analyse. Een representatief monster van de productie moet met een aangepaste methode op patuline worden onderzocht in een daartoe erkend laboratorium.

46. Het sap moet bij voorkeur tot maximaal 5 °C worden gekoeld en vervolgens gekoeld en bij een ultralaag zuurstofgehalte worden bewaard tot het geconcentreerd, verpakt of gepasteuriseerd wordt.

47. Het sap mag pas worden verpakt indien de resultaten van de patulineanalyse onder de maximumwaarde blijken te liggen.

Verpakking en eindverwerking van het product

48. Met name in niet op basis van geconcentreerd sap gemaakt sap kunnen schimmels voorkomen die patuline kunnen produceren, alsook andere schimmels en gisten. Om bederf van het product en tegelijk patulineproductie te voorkomen, is het van groot belang de ontwikkeling van deze organismen tijdens transport en opslag te voorkomen.

49. Indien het sap vóór gebruik gedurende een bepaalde tijd wordt bewaard, moet de temperatuur bij voorkeur tot op minder dan 5 °C worden gebracht om de ontwikkeling van bacteriën te voorkomen.

50. Sap krijgt meestal een warmtebehandeling om enzymen en organismen die bederf veroorzaken, te vernietigen. Hoewel schimmelsporen en plantaardig mycelium door een dergelijke behandeling meestal worden vernietigd, moet worden onderkend dat eventueel reeds aanwezige patuline er niet door wordt vernietigd.

Beoordeling van de kwaliteit van het sap

51. Specificaties voor de aankoop van appelsap of geconcentreerd appelsap moeten een maximumwaarde voor patuline omvatten op grond van een geschikte analysemethode overeenkomstig de bepalingen van Richtlijn 2003/78/EG van de Commissie (PB L 203 van 12.8.2003, blz. 40) tot vaststelling van bemonsteringswijzen en analysemethoden voor de officiële controle op het patulinegehalte in levensmiddelen.

52. Om ervoor te zorgen dat het eindproduct onder de maximumwaarden voor patuline blijft, moet een bemonsteringsplan worden opgesteld voor willekeurige bemonstering van het product.

53. De verpakker moet zich ervan vergewissen dat de leverancier van het sap in staat is om zijn eigen werkzaamheden te controleren en dat bovengenoemde aanbevelingen worden toegepast.

54. De verpakker controleert de kwaliteit van het appelsap op Brix, zuurtegraad, smaak, kleur, troebelheid, enz. De microbiologische kwaliteit moet nauwlettend worden gecontroleerd. Daaruit blijkt immers niet alleen het risico van organismen die patuline kunnen produceren, maar ook de hygiëne in de vorige fasen van de productiecyclus.

55. Ook het verpakte product moet worden gecontroleerd om te garanderen dat het product tijdens het verpakken niet is aangetast.

CONCLUSIE

56. Deze gedragscode omvat algemene beginselen voor de preventie van patuline in appelsap. Opdat deze beginselen van nut zijn voor telers en verwerkers, is het van belang dat ze door de nationale autoriteiten worden bekrachtigd, rekening houdend met de lokale appelsoorten, het klimaat, de opslagfaciliteiten en de productieomstandigheden.

57. Ter vermindering van het patulinegehalte in appelsap wordt een systeem voor naoogstbehandeling op basis van HACCP aanbevolen.