30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 45
RICHTLIJN 2004/48/EG VAN HET EUROP EES PARLEMENT EN DE RAAD 
van 29 april 2004 
 
betreffende de handhaving 
van intellectuele-eigendomsrechten 
(Voor de EER relevante tekst) 
HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, 
 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Euro pese Gemeenschap, en met name op artikel 95, 
 Gezien het voorstel van de Commissie , 
 Gezien het advies van het Europ ees Economisch en Sociaal Comité 
1, 
 Na raadpleging van het Co mité van de Regio's, 
 Handelend volgens de procedure van artikel 251 van het Verdrag 
2, 
 
                                                 
1 PB C 32 van 5.2.2004, blz. 15. 
2 Advies van het Europees Parlement van 9 maart 2004 (nog niet in het Publicatieblad 
bekendgemaakt) en besluit van de Raad van 26 april 2004. 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 46
Overwegende hetgeen volgt: 
(1) Voor de totstandbrenging van de interne markt moeten de beperkingen van het vrije verkeer 
en de verstoringen van de mededinging word en opgeheven en moet tegelijkertijd een 
gunstig klimaat voor innovatie en  investeringen worden gescha pen. In deze context is de 
bescherming van de intellectuele eigendom een essentieel element voor het welslagen van de 
interne markt. De bescherming van de intellect uele eigendom is niet alleen van belang voor 
het bevorderen van innovatie en creativitei t, maar ook voor de ontwikkeling van de 
werkgelegenheid en de verbeter ing van het concurrentievermogen. 
(2) De bescherming van de intellectuele eigendom mo et de uitvinder of maker in staat stellen 
rechtmatig profijt van zijn uitvinding of sc hepping te trekken en bovendien een zo groot 
mogelijke verspreiding van werken, denkbeel den en nieuwe kennis mogelijk maken. 
Tegelijkertijd mag de bescherming van de inte llectuele eigendom geen belemmering van de 
vrijheid van meningsuiting, het vrije verkeer van informatie of de bescherming van 
persoonsgegevens vormen, ook niet op het internet. 
(3) Zonder doeltreffende middelen om intellectue le-eigendomsrechten te handhaven, worden 
innovatie en creativite it echter ontmoedigd en investeringe n verminderd. Er moet dus voor 
worden gezorgd dat het materiële recht inzake  de intellectuele eigendom, dat tegenwoordig 
grotendeels onder het communaut aire acquis valt, in de Gemeenschap doeltreffend wordt 
toegepast. In dit opzicht zijn  de middelen tot handhaving van intellectuele-eigendomsrechten 
voor het welslagen van de interne markt van wezenlijk belang. 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 47
(4) Op internationaal niveau zijn  alle lidstaten, alsmede de Gemeenschap zelf voor de onder 
haar bevoegdheid vallende aangelegenheden gebonden door de Overeenkomst inzake de 
handelsaspecten van de intell ectuele eigendom (de "TRIPS-ove reenkomst"), die bij Besluit 
94/800/EG van de Raad1 als onderdeel van de multilaterale handelsbesprekingen in het 
kader van de Uruguay-ronde is goedg ekeurd en in het kader van de 
Wereldhandelsorganisatie is afgesloten. 
(5) De TRIPS-overeenkomst omvat met name be palingen betreffende de middelen tot hand-
having van intellectuele-eigendomsrechten die gemeenschappelijke normen vormen die op internationaal vlak van toepassing zijn en in alle lidstaten ten uitvoer worden gelegd. Deze 
richtlijn doet geen afbreuk aan  de internationale verplich tingen van de lidstaten, met 
inbegrip van de TRIPS-overeenkomst. 
(6) Voorts bestaan er internationa le verdragen waarbij alle li dstaten partij zijn en die ook 
bepalingen over de middelen tot handhaving va n intellectuele-eigendomsrechten bevatten. 
Dat geldt met name voor het Verdrag van Pa rijs tot bescherming van de industriële 
eigendom, de Berner Conventie voor de besc herming van werken va n letterkunde en kunst 
en het Internationale Verdrag van Rome  inzake de bescherming van uitvoerende 
kunstenaars, producenten van fonogrammen en omroeporganisaties. 
                                                
 
1 PB C 336 van 23.12.1994, blz. 1. 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 48
(7) Uit de raadplegingen van de Commissi e ter zake blijkt, dat er ondanks de 
TRIPS-overeenkomst nog belangrijke verschille n betreffende de middelen tot handhaving 
van intellectuele-eigendomsrechten tussen de lid staten bestaan. Zo l open de regelingen voor 
de toepassing van de voorlopige maatregelen di e met name worden gebruikt ter bescherming 
van bewijsmateriaal, de berekening van sc hadevergoeding of ook de regelingen om een 
rechterlijk bevel toe te passen o van lidstaat to t lidstaat sterk uitee n. In sommige lidstaten 
bestaan geen maatregelen, procedures en rechts middelen zoals het recht op informatie en het 
terugroepen op kosten van de inbreukmaker va n de op de markt gebrachte inbreukmakende 
goederen. 
(8) De verschillen tussen de regelingen van de lid staten inzake de middelen tot handhaving van 
intellectuele-eigendomsrechten z ijn nadelig voor de goede werk ing van de interne markt en 
maken het onmogelijk te waarborgen dat de intellectuele-eigendomsrechten op het gehele grondgebied van de Gemeenschap een gelijkwaardi ge bescherming genieten. Deze situatie is 
niet bevorderlijk voor het vrije verkeer in de interne markt, noch voor scheppen van een 
gunstig klimaat voor gezonde mededinging. 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 49
(9) De huidige verschillen leiden ook tot verzwa kking van het materiële recht inzake de 
intellectuele eigendom en fragmentering van de interne markt op dit gebied. Dit brengt 
verlies van vertrouwen van het bedrijfsleven in de interne markt en dientengevolge een 
vermindering van de investeringen in i nnoverende en scheppende activiteiten mee. 
Inbreuken blijken steeds vaker in verband te  staan met de georga niseerde misdaad. De 
ontwikkeling van het gebruik van het inte rnet maakt het mogelijk piraatproducten 
onmiddellijk en wereldwijd te verspreiden. De  daadwerkelijke handhaving van het materiële 
recht inzake intellectuele eige ndom moet door specifieke maatre gelen op het niveau van de 
Gemeenschap worden gewaarborgd. De onderlinge  aanpassing van de wetgevingen van de 
lidstaten op dit gebied wordt dan ook een f undamentele voorwaarde voor de goede werking 
van de interne markt. 
(10) Het doel van deze richtlijn is de onderlinge aanpassing van deze wetgevingen ten einde een 
hoog, gelijkwaardig en homogeen niveau va n bescherming in de interne markt te 
waarborgen. 
(11) Deze richtlijn heeft niet ten doel geharmoniseerde regels betreffende justitiële samen-
werking, rechterlijke bevoegdheid, erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in 
burgerlijke en handelszaken vast te stelle n, noch over de toepasse lijke wetgeving te 
handelen. Er zijn communautaire instrumenten die deze onderwerpen in het algemeen regelen en die, in beginsel, ook van toep assing zijn op de intellectuele eigendom. 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 50
(12) Deze richtlijn doet geen afbre uk aan de toepassing van de mededingingsregels, met name 
niet aan de artikelen 81 et 82 van het Verdra g. De bepalingen van deze richtlijn mogen niet 
worden gebruikt voor onrechtm atige, met het Verdrag strijd ige concurrentiebeperking. 
(13) De werkingssfeer van deze richtlijn dient zo  breed mogelijk te worden vastgesteld, zodat zij 
alle intellectuele-eigendomsrechten omvat di e onder de communautaire bepalingen op dit 
gebied en/of het nationaal recht van de betrokk en lidstaat vallen. Dit vereiste vormt echter 
voor de lidstaten die dat wensen, geen bele mmering de toepassing van de bepalingen van 
deze richtlijn voor interne doeleinden uit te breiden tot handelingen die oneerlijke concurrentie vormen, waaronder het maken van illegale kopieën, of soortgelijke activiteiten. 
(14) De maatregelen ingesteld b ij artikel 6, lid 2, artikel 8, lid  1, en artikel 9, lid 2 moeten 
uitsluitend van toepassing zijn op handelingen die op commerciële schaal worden verricht. 
Dit neemt niet weg dat de lidstaten deze maatregelen ook op andere handelingen moeten kunnen toepassen. Op commerciële schaal verr ichte handelingen zijn handelingen waarmee 
rechtstreeks of onrechtstreek s economisch of commercieel voordeel wordt beoogd; 
normaliter sluit dit handelingen van ei ndgebruikers te goeder trouw uit. 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 51
(15) Deze richtlijn doet geen af breuk aan het materiële recht in zake intellectuele eigendom, noch 
aan Richtlijn 95/46/EG van het Europees Parlement en de Raad van 24 oktober 1995 
betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van 
persoonsgegevens en betreffende he t vrije verkeer van die gegevens 1, Richtlijn 1999/93/EG 
van het Europees Parlement en de Ra ad van 13 december 1999 betreffende een 
gemeenschappelijk kader voor el ektronische handtekeningen 2 en Richtlijn 2000/31/EG van 
het Europees Parlement en de Raad van 8 juni 2000 betreffende bepaalde  juridische aspecten 
van de diensten van de informatiemaatschappij,  met name de elektronische handel, in de 
interne markt 3. 
(16) Deze richtlijn doet geen afbreuk aan de bijzondere bepalingen in de communautaire 
regelgeving die betrekking hebben op de handha ving van rechten en op de uitzonderingen op 
het gebied van het auteursrecht en de naburige rechten, met name niet aan de bepalingen van 
Richtlijn 91/250/EEG van de Raad van 14 mei 1991 betreffende de rechtsbescherming van 
computerprogramma's 4, noch aan Richtlijn 2001/29/EG van het Europees Parlement en de 
Raad van 22 mei 2001 betreffende de harmoni satie van bepaalde aspecten van het 
auteursrecht en de naburige rechte n in de informatiemaatschappij 5. 
 
                                                 
1 PB L 281 van 23.11.1995, blz. 31. Richtlijn laatst elijk gewijzigd bij Verordening (EG) 
nr. 1882/2003 (PB L 284 van 31.10.2003, blz. 1). 
2 PB L 13 van 19.1.2000, blz. 12. 
3 PB L 178 van 17.7.2000, blz. 1. 
4  PB L 122 van 17.5.1991, blz. 42. Richtlijn gewijz igd bij Richtlijn 93/98/EEG (PB L 290 van 
24.11.1993, blz. 9). 
5  PB L 167 van 22.6.2001, blz. 10. 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 52
(17) De maatregelen, procedures en rechtsmiddelen waarin deze richtlijn voorziet, moeten in elk 
afzonderlijk geval zodanig worden vastgesteld dat naar behoren reke ning wordt gehouden met 
de specifieke kenmerken van dat geval, w aaronder de specifieke kenmerken van elk 
intellectuele-eigendomsrecht en in voorkomend geval de opzette lijke of onopzettelijke aard 
van de inbreuk. 
(18)  Niet alleen rechthebbenden moeten bevoegd zijn toepassing van deze maatregelen, 
procedures en rechtsmiddelen te vragen, maar  ook - voorzover dit toegelaten is door en in 
overeenstemming is met het toepasselijk recht - personen die een rechtstreeks belang hebben 
en juridisch bevoegd zijn, waaronder mogelijk pr ofessionele organisaties, belast met het 
beheer van die rechten of de verdediging van de collectieve en indi viduele belangen die zij 
behartigen. 
(19) Daar het auteursrecht bestaat vanaf de schepping van een werk en hiervoor geen formele 
registratie noodzakelijk is, is het nuttig artikel 15 van de Bern er Conventie te bevestigen, 
waarin het vermoeden is vastgelegd dat degene wiens naam op een lette rkundig of artistiek 
werk is vermeld, als auteur van dat werk wo rdt beschouwd. Een soortgelijk vermoeden moet 
gelden voor de houders van naburige rechten, aan gezien het vaak de houder van een naburig 
recht is, bijvoorbeeld een producent van fonogrammen, die zich bezig zal houden met 
verdediging van rechten en met piraterijbestrijding. 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 53
(20) Daar het bewijs een u iterst belangrijk element voor de  vaststelling van inbreuken op 
intellectuele-eigendomsrechten is , moet ervoor worden gezorgd dat effectieve middelen voor 
het overleggen, verkrijgen en beschermen va n bewijsmateriaal beschikbaar zijn. Bij deze 
procedures moeten de rechten van de verded iging worden geëerbiedigd en moeten de nood-
zakelijke waarborgen worden geboden, waaronde r de bescherming van vertrouwelijke 
informatie. In het geval van inbreuken die op commerciële schaal plaatsvinden, is het voorts 
van belang dat de rechter desnoods inzage ka n gelasten van bancaire, financiële of 
commerciële documenten waarover de vermeende inbreukmaker beschikt. 
(21) Er bestaan in sommige lidstaten andere m aatregelen om een hoog niveau van bescherming te 
waarborgen; deze moeten in alle lidstaten be schikbaar zijn. Dit ge ldt voor het recht op 
informatie waardoor waardevolle gegevens kunne n worden verkregen over de herkomst van 
de inbreukmakende goederen of diensten, de di stributiekanalen en de identiteit van bij de 
inbreuk betrokken derden. 
(22) Ook moet worden voorzien in voorlopige maatregelen om de inbreuk onmiddellijk te kunnen 
doen ophouden zonder op een beslissing ten gronde te  wachten; hierbij moeten de rechten van 
de verdediging worden geëerbiedigd, moet wo rden toegezien op de evenredigheid van de 
voorlopige maatregelen naar gela ng het specifieke karakter va n de desbetreffende zaak en 
moeten de noodzakelijke waarborgen worden ge boden om de kosten en de schade te dekken 
die de verweerder door een ongerechtvaardigd ve rzoek heeft geleden. Deze maatregelen zijn 
met name gerechtvaardigd wanneer elk u itstel voor de houder van een intellectueel 
eigendomsrecht onherstelbare schade zou veroorzaken. 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 54
(23) Onverminderd andere ter beschikking staa nde maatregelen, procedures en rechtsmiddelen 
moeten rechthebbenden de mogelijkheid he bben te verzoeken dat een bevel wordt 
uitgevaardigd tegen een tussenpersoon wiens di ensten door een derde worden gebruikt om 
inbreuk te maken op het industriële-eigendom srecht van de rechthebbende. De voorwaarden 
voor en modaliteiten van deze bevelen moeten aa n het nationale recht van de lidstaten worden 
overgelaten. Met betrekking tot inbreuken op au teursrechten en naburig e rechten is al een 
grote mate van harmonisatie bewerkstelligd door  Richtlijn 2001/29/EG. Aan artikel 8, lid 3, 
van die richtlijn dient dan ook door deze rich tlijn geen afbreuk te worden gedaan. 
(24) Afhankelijk van het geval en zo de omsta ndigheden het rechtvaardigen, moeten de vast te 
stellen maatregelen, procedures en rech tsmiddelen verbodsmaatregelen omvatten ter 
voorkoming van nieuwe inbreuken op intellect uele-eigendomsrechten. Da arnaast dienen er, 
waar nodig op kosten van de inbreukmaker, co rrigerende maatregelen te kunnen worden 
getroffen, zoals terugroeping, definitieve onttr ekking aan het handelsve rkeer, of vernietiging 
van de inbreukmakende goederen en, in voor komend geval, van het materiaal en de 
hulpmiddelen waarvan hoofdzakelijk gebruik is gemaakt bij het scheppen of vervaardigen van 
de goederen. Deze corrigerende maatregelen moeten recht doen aan de belangen van derden, waaronder met name consumenten en private partijen die te goeder trouw handelen. 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 55
(25) De lidstaten moeten de keuze hebben om, voor het geval dat een inbreuk onopzettelijk en 
zonder nalatigheid is gepleegd en de bij deze ri chtlijn ingestelde corrig erende maatregelen of 
rechterlijke bevelen onevenredig zouden zijn, zo  nodig als alternatieve maatregel te voorzien 
in de mogelijkheid van het toekennen van een geldelijke compensatie aan de benadeelde 
partij. Indien het commercieel gebruik van nage maakte goederen of de levering van diensten 
een inbreuk vormt op een wet die niet tot het intellectuele-eigendomsrecht behoort, of de 
consumenten schade zouden kunnen berokkenen, dan blijft dat gebr uik of die levering 
verboden. 
(26) Ter vergoeding van de schade die het gevol g is van een inbreuk door  een inbreukmaker die 
een activiteit verricht heeft terwijl hij wist of redelijkerwijs had moeten weten dat deze 
aanleiding zou geven tot een dergelijke inbreuk, mo et het bedrag van de aan de rechthebbende 
toegekende schadevergoeding worden vastgest eld rekening houden met alle omstandigheden 
van het geval, zoals het door de rechthebbe nde geleden inkomensverlies of de door de 
inbreukmaker onrechtmatig gemaakte wins t en in voorkomend geval, de aan de 
rechthebbende toegebrachte morele schade. Als a lternatief, bijvoorbeeld indien de feitelijke 
schade moeilijk te bepalen is, kan het bedrag van de schadevergoeding worden afgeleid uit elementen als het bedrag aan royalty's of ve rgoedingen dat verschuldigd zou zijn geweest 
indien de inbreukmaker toes temming had gevraagd om het intellectuele-eigendomsrecht te 
gebruiken. De bedoeling is niet een verplichting te introduceren om te voorzien in een niet-
compensatoire schadevergoeding, maar wel schadeloosstelling mogelijk te maken die op een objectieve grondslag berust, waarbij tevens rekening wordt gehouden met de kosten van de 
rechthebbende, bijvoorbeeld voor opsporing en onderzoek. 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 56
(27) Als extra afschrikking voor toekomstige inbreukmakers en al s bijdrage tot de bewustmaking 
van het brede publiek, is het nuttig  uitspraken in inbreukzaken  over intellectuele eigendom 
bekend te maken. 
(28) Naast de in deze richtlijn vastgelegde civi el- en bestuursrechtelijke maatregelen, procedures 
en rechtsmiddelen, zijn in bepaalde gevallen ook strafrechtelijke sancties een middel om intellectuele-eigendom srechten te handhaven. 
(29) De industrie moet actief deelnemen aan de strijd tegen piraterij en namaak. De ontwikkeling 
van gedragscodes in de rechtstreeks betr okken kringen vormt een aanvulling om het 
regelgevend kader te versterken. De lidstaten dienen in samenwerking met de Commissie de 
opstelling van gedragscodes in het algemeen te stimuleren. De controle op de vervaardiging 
van optische schijven, met name door middel va n het aanbrengen van een identificatiecode op 
schijven die in de Gemeenschap zijn vervaardigd, draagt bij to t de beperking van het aantal 
inbreuken op intellectuele-eigendomsrechten in  deze in hoge mate onder piraterij lijdende 
sector. Niettemin mogen deze technisch bescherm ingsmaatregelen niet worden misbruikt om 
markten af te schermen en parallelle invoer te voorkomen. 
(30) Ten behoeve van de eenvormige toepassing va n deze richtlijn is het aangewezen te voorzien 
in systemen voor de samenwerking en informatie -uitwisseling tussen de lidstaten onderling en 
tussen de lidstaten en de Comm issie, met name door het op zetten van een netwerk van door 
de lidstaten aangewezen correspondenten en door middel van regelmatige evaluatierapporten 
over de toepassing van de rich tlijn en over de doeltreffendheid van de maatregelen van de 
diverse nationale instanties. 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 57
(31) Aangezien de doelstellingen van de richtlijn om eerdergenoemde redenen het beste op 
Gemeenschapsniveau kunnen worden verwezenl ijkt, kan de Gemeenschap overeenkomstig 
het in artikel 5 van het Verdrag neergelegde s ubsidiariteitsbeginsel maatregelen nemen. Over-
eenkomstig het in hetzelfde artikel neergelegde ev enredigheidsbeginsel gaat  deze richtlijn niet 
verder dan hetgeen noodzakelijk is om deze doelstellingen te bereiken. 
(32) Deze richtlijn eerbi edigt de grondrechten en neemt de beginselen in acht die met name 
worden erkend door het Handvest van de grondrec hten van de Europese Unie. Deze richtlijn 
beoogt meer bepaald te waarborgen dat de inte llectuele eigendom volledig wordt geëerbiedigd 
overeenkomstig artikel 17, lid 2, van genoemd Handvest. 
HEBBEN DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD: 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 58
HOOFDSTUK I 
Doel en toepassingsgebied 
Artikel 1  
Doel 
Deze richtlijn betreft de maatrege len, procedures en rechtsmiddele n die noodzakelijk zijn om de 
handhaving van intellectuele-eigendomsrechten te waarborgen. In deze richtlijn omvat de term 
"intellectuele-eigendomsrechten" ook industriële-eigendomsrechten. 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 59
Artikel 2  
Toepassingsgebied 
1. Onverminderd de middelen die in de communaut aire of nationale wetgeving zijn of kunnen 
worden vastgelegd, voorzover deze middelen gunstiger  zijn voor de rechth ebbenden, zijn de bij 
deze richtlijn vastgestelde maatregelen, procedures  en rechtsmiddelen overeenkomstig artikel 3 van 
toepassing op elke inbreuk op inte llectuele-eigendomsrechten, zoal s bepaald in het communautaire 
recht en/of het nationale rech t van de betrokken lidstaat. 
2. Deze richtlijn laat de bijzondere rechtsha ndhavings- en uitzonderingsbepalingen, opgenomen 
in de Gemeenschapswetgeving betreffende auteursr echt en naburige rechten, met name in Richtlijn 
91/250/EEG, in het bijzonder artikel  7, en in Richtlijn 2001/29/EG, in het bijzonder de artikelen 2 
tot en met 6 en artikel 8, onverlet. 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 60
3. Deze richtlijn doet geen afbreuk aan: 
a) de communautaire bepalingen betreffende het materiële recht inzake de intellectuele eigen-
dom, Richtlijn 95/46/EG, Richtlijn 1999/93/EG, of Richtlijn 2000/31/EG in het algemeen en 
de artikelen 12 tot en met 15 daarvan in het bijzonder; 
b) internationale verplichtingen van de li dstaten en met name de TRIP's-overeenkomst, 
waaronder de verplichtingen met betre kking tot strafprocedures en straffen; 
c) enige nationale bepaling in de lidstaten met betrekking tot strafprocedures en straffen in 
verband met inbreuk op intellectuele-eigendomsrechten. 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 61
HOOFDSTUK II 
Maatregelen, procedures en rechtsmiddelen 
Afdeling 1 
Algemene bepalingen 
Artikel 3  
Algemene verplichting 
1. De lidstaten stellen de maatregelen, procedures  en rechtsmiddelen vast die nodig zijn om de 
handhaving van de in deze richtlijn bedoelde inte llectuele-eigendomsrechten te waarborgen. Deze 
maatregelen, procedures en rechtsmiddelen dienen  eerlijk en billijk te  zijn, mogen niet onnodig 
ingewikkeld of kostbaar zijn en mogen geen  onredelijke termijnen inhouden of nodeloze 
vertragingen inhouden.   2. De maatregelen, procedures en rechtsmidde len moeten tevens doeltreffend, evenredig en 
afschrikkend zijn; zij worden zodanig toegepas t dat het scheppen van be lemmeringen voor legitiem 
handelsverkeer wordt vermeden en dat wordt voorzien in waarborgen tegen misbruik van deze procedures 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 62
Artikel 4  
Personen bevoegd tot het verzoeken van de toepassing  
van maatregelen, procedures en rechtsmiddelen 
 
1. De lidstaten zullen als personen die bevoegd zi jn om de toepassing van de in dit hoofdstuk 
bedoelde maatregelen, procedures en r echtsmiddelen te verzoeken, erkennen:  
a) houders van intellectuele-eigendomsrechte n, overeenkomstig de bepalingen van het 
toepasselijk recht, 
b) alle andere personen die gemachtigd zijn de ze rechten te gebruiken, in het bijzonder houders 
van een licentie, voorzover toegestaan door en  in overeenstemming met de bepalingen van het 
toepasselijk recht,  
c) instanties voor het collectieve  beheer van intellectuele-eigendomsrechten die officieel zijn 
erkend als gerechtigd tot het vertegenw oordigen van houders van intellectuele-
eigendomsrechten, voorzover toegestaan door en in overeenstemming met de bepalingen van 
het toepasselijk recht, 
d) organisaties voor de verdediging van beroepsb elangen, die officieel zijn erkend als gerechtigd 
tot het vertegenwoordigen van houders van intellectuele-eigendo msrechten, voorzover 
toegestaan door en in overeenstemming met de bepalingen van het toepasselijk recht. 
 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 63
Artikel 5  
Vermoeden van auteursschap of houderschap van rechten 
 
Voor de toepassing van de in deze richtlijn vast gelegde maatregelen, procedures en rechtsmiddelen 
a) opdat de auteur van een werk van letterkunde en kunst, behoudens bewijs van het tegendeel, 
als zodanig worden beschouwd en bijgevolg gerech tigd is inbreukprocedures  in te stellen, is 
het voldoende dat zijn naam op de gebruike lijke wijze op het werk vermeld staat;  
 b) is het bepaalde onder a) van overeenkomstig e toepassing op de houder van een naburig recht 
met betrekking tot zijn beschermde materiaal. 
 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 64
Afdeling 2 
Bewijsmateriaal 
Artikel 6  
Bewijsmateriaal 
1. De lidstaten dragen er zorg voor dat de be voegde rechterlijke instan ties op verzoek van de 
partij die redelijkerwijs beschikbaar bewijsmateri aal heeft overgelegd dat voldoende is om haar 
vorderingen te onderbouwen, en voor de staving van haar vord eringen bewijsmateriaal heeft 
genoemd dat zich in de macht van de wederpartij bevindt, overlegging van dit bewijsmateriaal door 
de wederpartij kunnen gelasten, behoudens bescherm ing van vertrouwelijke informatie. Voor de 
toepassing van dit lid kunnen de lidstaten bepalen dat een redelijk monster van een belangrijk aantal 
exemplaren van een werk of enig ander be schermd voorwerp, door de bevoegde rechterlijke 
instanties als aanvaardb aar bewijsmateriaal moet worden beschouwd. 
2. De lidstaten treffen de noodzakelijke maatregelen teneinde de bevoegde re chterlijke instanties 
onder dezelfde omstandigheden in staat te stellen,  in geval van inbreuk op commerciële schaal, op 
verzoek van een partij in voorkomen d geval overlegging kunnen gelast en van bancaire, financiële 
of handelsdocumenten die zich onder de macht van de tegenpartij bevinden, mits de bescherming 
van vertrouwelijke informatie wordt gewaarborgd. 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 65
Artikel 7  
Maatregelen ter bescherming van bewijsmateriaal 
1. De lidstaten dragen er zorg voor dat de be voegde rechterlijke instan ties, reeds voordat een 
bodemprocedure is begonnen, op verzoek van een pa rtij die redelijkerwijs beschikbaar bewijs-
materiaal heeft overgelegd tot st aving van haar beweringen dat er  inbreuk op haar intellectuele-
eigendomsrecht is gemaakt of zal worden gemaak t, onmiddellijk afdoende voorlopige maatregelen 
kunnen gelasten om het relevante bewijsmateriaa l in verband met de vermeende inbreuk te 
beschermen, mits de bescherming van vertrouw elijke informatie word t gewaarborgd. Tot deze 
maatregelen kunnen behoren de gedetailleerde besc hrijving, met of zonder monsterneming, dan wel 
de fysieke inbeslagneming van de litigieuze goedere n en, in voorkomend geva l, de bij de productie 
en/of distributie daarvan gebrui kte materialen en werktuigen en de desbetreffende documenten. 
Deze maatregelen worden genomen, zo nodig zonde r dat de wederpartij wordt gehoord, met name 
indien het aannemelijk is dat uitstel de rechth ebbende onherstelbare scha de zal berokkenen, of 
indien er een aantoonbaar gevaar voor ve rnietiging van bewijsmateriaal bestaat. 
Maatregelen ter bescherming van bewijsmateriaal die zijn genomen zonder dat de wederpartij is 
gehoord, worden uiterlijk onmiddellijk  na de uitvoering ervan ter ke nnis van de betrokken partijen 
gebracht. Op verzoek van deze partijen vindt een he rziening plaats, met inbegrip van het recht te 
worden gehoord, teneinde te beslissen, binnen een redelijke termijn na de kennisgeving van de maatregelen, of deze maatregelen dienen te worden gewijzigd, herroepen of bevestigd.  
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 66
2. De lidstaten dragen er zorg voor dat aan de maatregelen ter bescherming van bewijsmateriaal 
de voorwaarde kan worden verbonden dat de eiser een passende zekerheid of een gelijkwaardige 
garantie stelt voor de schadeloosstelling van doo r de verweerder geleden schade, overeenkomstig 
lid 4. 
3. De lidstaten dragen er zorg voor dat de m aatregelen ter bescherming van bewijsmateriaal op 
verzoek van de verweerder worden herroepen  of anderszins ophouden gevolg te hebben, 
onverminderd de schadevergoeding die kan worden g eëist, indien de eiser niet een procedure die 
leidt tot een beslissing ten principale bij de bevoe gde rechterlijke instanti es heeft ingesteld binnen 
een redelijke termijn, te bepalen doo r de rechterlijke instantie die de  maatregelen gelast wanneer de 
wetgeving van de lidstaat zulks toestaat of, wanneer geen termijn wordt bepaald,, binnen een 
termijn van ten hoogste twintig werkdagen of een endertig kalenderdagen, naar gelang van welke 
van beide termijnen de langste is.  
4. Wanneer de maatregelen ter be scherming van bewijsmateriaal zi jn herroepen of wanneer zij 
vervallen wegens enig handelen of nalaten van de eiser, of wanneer later wordt vastgesteld dat er 
geen inbreuk of dreiging van inbreuk op een intelle ctuele-eigendomsrecht is, he bben de rechterlijke 
instanties de bevoegdheid op verzoek van de verw eerder, de eiser te ge lasten de verweerder 
passende schadeloosstelling te bieden voor door deze maatregelen toegebrachte schade 
5. De lidstaten kunnen maatregelen treffen om de  identiteit van getuigen te beschermen. 
 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 67
Afdeling 3 
 
Recht op informatie 
 
Artikel 8  
 
Recht op informatie 
 
1. De lidstaten dragen er zorg voor dat de  bevoegde rechterlijke instanties tijdens een 
gerechtelijke procedure wegens inbreuk op een intellectuele-eige ndomsrecht, op gerechtvaardigd en 
redelijk verzoek van de eiser kunnen gelasten  dat informatie over de herkomst en de 
distributiekanalen van de goederen of dienst en die inbreuk maken op een intellectuele-
eigendomsrecht, wordt verstrekt door de inbreukm aker en/of door een andere persoon die:  
 a) de inbreukmakende goederen op commerciële schaal in zijn bezit blijkt te hebben;  
 b) de inbreukmakende diensten op comme rciële schaal blijkt te gebruiken;  
 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 68
c) op commerciële schaal diensten die bij inbreukmakende handelingen worden gebruikt, blijkt 
te verlenen; of  
 d) door een onder a), b) of c) bedoelde pers oon is aangewezen als zijnde betrokken bij de 
productie, de fabricage of de distributie van deze goederen of bij het verlenen van deze 
diensten. 
 2. De in lid 1 bedoelde informatie omvat naar gelang passend is:   a) de naam en het adres van de producenten, fabr ikanten, distributeurs, le veranciers en andere 
eerdere bezitters van de goederen of di ensten, alsmede van de beoogde groot- en 
kleinhandelaren;  
 b) inlichtingen over de geproduceerde, gefabri ceerde, geleverde, ontvangen of bestelde 
hoeveelheden, alsmede over de voor de desbetreffe nde goederen of diensten verkregen prijs.  
 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 69
3. De leden 1 en 2 gelden onverminde rd andere regelgeving waarbij:  
 
a) de rechthebbende ruimere rechten op informatie worden toegekend;   b) het gebruik van de krachtens dit artikel medegedeelde informatie in burgerlijke of strafzaken 
wordt geregeld;  
 c) de aansprakelijkheid wegens misbruik va n het recht op informatie wordt geregeld;  
 d) de mogelijkheid wordt geboden te weigeren gege vens te verstrekken die de in lid 1 bedoelde 
persoon zouden dwingen deelname door hemzelf of door naaste verwanten aan een inbreuk op 
een intellectuele-eigendomsrecht toe te geven; of  
 e) de bescherming van de ve rtrouwelijkheid van informatie bronnen of de verwerking van 
persoonsgegevens wordt geregeld. 
 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 70
Afdeling 4 
Voorlopige en conservatoire maatregelen 
 
 
Artikel 9  
Voorlopige en conservatoire maatregelen 
 
1. De lidstaten dragen er zorg voor dat de rech terlijke instanties, op verzoek van de eiser:  
 a) tegen de vermeende inbreukmaker een voorlopi g bevel kunnen uitvaardigen  dat bedoeld is om 
een dreigende inbreuk op een intellectuele-eigendomsrecht te voorkomen of om, indien wenselijk en indien het nationale recht hierin voorziet, op straffe van een dwangsom tijdelijk voortzetting van de vermeende inbreuk op dat in tellectuele-eigendomsrecht te verbieden, dan 
wel om aan deze voortzetting de voorwaarde te verbinden dat zekerheid wordt gesteld voor 
schadeloosstelling van de rechthebbende; onder dezelfde voorwaarden kan een voorlopig bevel worden uitgevaardigd tegen een tussenpe rsoon wiens diensten door een derde worden 
gebruikt om op een recht van in tellectuele eigendom inbreuk te  maken; het bevel tegen een 
tussenpersoon wiens diensten door een derde wo rden gebruikt om inbreuk te maken op een 
auteursrecht of een naburig recht, wo rdt beheerst door Richtlijn 2001/29/EG; 
 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 71
b) de inbeslagneming of afgi fte kunnen gelasten van goederen waarvan wordt vermoed dat zij 
inbreuk maken op een intellectuele-eigendomsrech t, teneinde te voorkomen dat zij in het 
handelsverkeer worden gebracht of dat zij zich daarin bevinden. 
 2. De lidstaten dragen er zorg voor dat, in het geval van inbreuk op commerciële schaal, de 
rechterlijke instanties aan de benadeelde partij die omstandigheden aantoont die de 
schadevergoeding in gevaar drei gen te brengen, conservatoir be slag kunnen laten leggen op de 
roerende en onroerende goederen van de vermeende  inbreukmaker, met inbegrip van het blokkeren 
van zijn bankrekeningen en andere tegoede n. Met het oog daarop kunnen de bevoegde instanties 
overlegging van bancaire, financ iële, of commerciële documente n of passende inzage van de 
desbetreffende informatie gelasten. 
 3. De rechterlijke instanties  hebben met betrekking tot de in de leden 1 en 2 bedoelde 
maatregelen de bevoegdheid om van de eiser te  verlangen dat hij redelijkerwijs beschikbaar 
bewijsmateriaal overlegt opdat zij zich er met een voldoende mate van zekerheid van kunnen 
vergewissen dat de eiser de houder van het recht is en dat er inbreuk op zijn  recht wordt gemaakt of 
dreigt te worden gemaakt. 
 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 72
4. De lidstaten dragen er zorg voor dat de in de leden 1 en 2 bedoelde maatregelen in passende 
gevallen kunnen worden genomen zonder dat de wederpartij is gehoord, met name indien uitstel 
onherstelbare schade voor de re chthebbende zou veroorzaken. In dit geval worden de partijen 
uiterlijk onmiddellijk na de uitvoering van de maatregelen hiervan in kennis gesteld. 
 Op verzoek van de verweerder vindt een herziening plaats, met inbegrip van het recht te worden 
gehoord, teneinde te beslissen, binn en een redelijke termijn na de kennisgeving van de maatregelen, 
of deze maatregelen dienen te worden gewijzigd, herroepen of bevestigd. 
 5. De lidstaten dragen er zorg voor dat de in de leden 1 en 2 bedoelde voorlopige maatregelen op 
verzoek van de verweerder worden herroepen of anderszins ophouden gevolg te hebben, indien de 
eiser niet een procedure die leidt tot een beslis sing ten principale bij de bevoegde rechterlijke 
instantie heeft ingesteld binnen een redelijke termijn, te bepalen door de rechterlijke instantie die de 
maatregelen gelast wanneer het nationale recht zulks toelaat of, bij gebreke daarvan, binnen een 
termijn van ten hoogste twintig werkdagen of een endertig kalenderdagen, naar gelang van welke 
van beide termijnen de langste is.  
 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 73
6. De bevoegde rechterlijke instanties kunnen aan de in de leden 1 en 2 bedoelde voorlopige 
maatregelen de voorwaarde verbinden dat de eise r een passende zekerheid  of een gelijkwaardige 
garantie stelt voor de eventuel e schadeloosstelling van door de verweerder geleden schade, zoals 
bepaald in lid 7.  
 7. Indien de voorlopige maatregelen worden he rroepen of wanneer zij vervallen wegens enig 
handelen of nalaten van de eiser, of indien later wordt vastgesteld dat er geen inbreuk of dreiging 
van inbreuk op een intellectuele-eigendomsrech t is, hebben de rechterlijke instanties de 
bevoegdheid, op verzoek van de verweerder, de eiser te gelasten de  verweerder passende 
schadeloosstelling te bieden voor de door  deze maatregelen toegebrachte schade 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 74
Afdeling 5 
Maatregelen ten gevolge van een beslissing over de grond van de zaak 
Artikel 10  
Corrigerende maatregelen 
 
1. Onverminderd de aan de rechthebbende wege ns de inbreuk verschul digde schadevergoeding 
en zonder schadeloosstelling van welke aard ook, drag en de lidstaten er zo rg voor dat de bevoegde 
rechterlijke instanties op verzoek van de eiser kunnen gelasten dat passe nde maatregelen worden 
genomen met betrekking tot de goederen waarvan zij hebben vastgesteld dat zij een inbreuk op een 
intellectuele-eigendomsrecht vormen en, in passende gevallen, met betrekking tot de materialen en 
werktuigen die voornamelijk bij de schepping of vervaardiging van deze goederen zijn gebruikt. 
Deze maatregelen omvatten: 
 a) terugroeping uit het handelsverkeer,  
 b) definitieve verwijderi ng uit het handelsverkeer, 
 c) vernietiging.  
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 75
2. De rechterlijke instanties gelasten dat deze maatregelen op kosten van de inbreukmaker 
worden uitgevoerd, tenzij bijz ondere redenen dit beletten.  
 
3. Bij de behandeling van een verzoek om co rrigerende maatregelen wordt rekening gehouden 
met de noodzakelijke evenredigheid tussen de ernst van de inbreuk en de gelaste maatregelen en 
met de belangen van derden.   
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 76
Artikel 11  
Rechterlijk bevel 
 
De lidstaten dragen er zorg voor dat, wanneer bij rechterlijke uits praak inbreuk op een intellectuele-
eigendomsrecht is vastgesteld, de bevoegde rechterl ijke instanties een be vel tot staking van de 
inbreuk tegen de inbreukmaker kunn en uitvaardigen. Indien het nati onale recht erin voorziet, wordt 
bij niet-naleving van een bevel, indien pa ssend, een dwangsom tot naleving van het verbod 
opgelegd. De lidstaten dragen er tevens zorg voor dat de rechthebbenden om een rechterlijk bevel 
kunnen verzoeken tegen tussenpersonen wier diensten  door derden worden gebruikt om inbreuk op 
een intellectuele-eigendomsrecht te maken, onvermi nderd artikel 8, lid 3, van Richtlijn 2001/29/EG.  
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 77
Artikel 12  
Alternatieve maatregelen 
 
De lidstaten kunnen bepalen dat de bevoegde rechte rlijke instanties, in passende gevallen en op 
verzoek van degene aan wie de in deze afdeli ng vastgelegde maatregelen kunnen worden opgelegd, 
kunnen gelasten dat aan de benadeelde partij een geldelijke schadeloosstelling wordt betaald in 
plaats van toepassing van de maatregelen uit deze afdeling, indien de verzoeker zonder opzet en 
zonder nalatigheid heeft gehandel d, indien uitvoering van de maat regelen hem onevenredige schade 
zou berokkenen en indien geldelijke schadeloosst elling van de benadeelde partij redelijkerwijs 
bevredigend lijkt.  
Afdeling 6 
Schadevergoeding en aan de procedure verbonden kosten 
 
Artikel 13
 
Schadevergoeding 
 
1. De lidstaten dragen er zorg voor dat de be voegde rechterlijke instan ties op verzoek van de 
benadeelde partij de inbreukmaker die wist of redelijkerwijs had mo eten weten dat inbreuk pleegde, 
gelasten de rechthebbende een passende vergoeding te betalen tot herstel van de schade die deze 
wegens de inbreuk heeft geleden.  
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 78
De rechterlijke instanties die de  schadevergoeding vaststellen:  
 
a) houden rekening met alle passende aspecte n, zoals de negatieve economische gevolgen, 
waaronder winstderving, die de benadeelde partij heeft onder vonden, de onrechtmatige winst 
die de inbreukmaker heeft genoten en, in  passende gevallen, andere elementen dan 
economische factoren, onder meer de morele sc hade die de rechthebbende door de inbreuk 
heeft geleden;  
  of  b) kunnen, als alternatief voor het bepaalde onder a, in passende gevallen de schadevergoeding 
vaststellen als een forfaitair bedrag, op basi s van elementen als ten minste het bedrag aan 
royalty's of vergoedingen dat verschuldigd was geweest indien  de inbreukmaker toestemming 
had gevraagd om het desbetreffende inte llectuele-eigendomsrecht te gebruiken.  
 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 79
2. De lidstaten kunnen bepalen dat de rechterlijke instanties invordering van winsten of betaling 
van een vooraf vastgestelde schade vergoeding kunnen gelasten, indien de inbreukmaker niet wist of 
niet redelijkerwijs had moeten  weten dat hij inbreuk pleegde 
 
Artikel 14  
Aan de procedure verbonden kosten 
 
De lidstaten dragen er zorg voor dat, als algemene  regel, redelijke en evenredige gerechtskosten en 
andere kosten die de in het gelijk  gestelde partij heeft gemaakt, door de verliezende partij zullen 
worden gedragen, tenzij de billijkheid zich daartegen verzet.   
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 80
Afdeling 7 
Maatregelen houdende openbaarmaking 
Artikel 15  
Openbaarmaking van rechterlijke uitspraken 
 
De lidstaten dragen er zorg voor  dat de rechterlijke instanties in het kader van gerechtelijke 
procedures wegens inbreuk op een intellectuele-eigendomsrecht op verzoek van de eiser kunnen 
gelasten dat op kosten van de inbreukmaker passe nde maatregelen tot verspreiding van informatie 
over de uitspraak worden getroffen, met inbegrip van volledige of gedeeltelijke bekendmaking en 
publicatie van de uitspraak. Lidstaten kunnen voorzien in andere bijkomende vormen van 
bekendmaking, zoals opvallende pub liciteit, die passend zijn  in de omstandigheden van het geval.  
 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 81
HOOFDSTUK III 
Door de lidstaten opgelegde sancties 
Artikel 16  
Door de lidstaten opgelegde sancties 
 
 
Onverminderd de bij deze rich tlijn vastgestelde civiel- en bestuursrechtelijke maatregelen, 
procedures en rechtsmiddelen, kunnen de lidstaten ande re passende sancties in geval van inbreuk op 
intellectuele-eigendom srechten vaststellen 
 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 82
HOOFDSTUK IV 
Gedragscodes en administratieve samenwerking 
Artikel 17  
Gedragscodes 
De lidstaten stimuleren: 
 
a) de ontwikkeling door handels- of beroepsveren igingen of -organisaties van gedragscodes op 
communautair niveau, die het doel hebben b ij te dragen aan de handhaving van de 
intellectuele-eigendomsrechten, met name door  middel van de aanbeveling om op optische 
schijven een broncode te gebruiken waarm ee kan worden vastgesteld waar deze zijn 
vervaardigd;  
 
b) de mededeling aan de Commissie van ontwe rpgedragscodes op nationa al of communautair 
niveau en eventuele evaluaties van de  toepassing van deze gedragscodes.  
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 83
Artikel 18  
Evaluatie 
 
1. Drie jaar na de in artikel 20, lid 1, genoemde datum dient elke lidstaat bij de Commissie een 
verslag in omtrent de stand van uitvoering van deze richtlijn.  
 
Op basis van deze verslagen stelt de Commi ssie een verslag op over de toepassing van deze 
richtlijn, met inbegrip van een beoordeling van de  effectiviteit van de maatregelen die door de 
verschillende bevoegde organen en instanties zijn genomen, evenal s een evaluatie van hun effect op 
de innovatie en ontwikkeling van de informatiem aatschappij. Dit verslag wordt ingediend bij het 
Europees Parlement, de Raad en het Europees Ec onomisch en Sociaal Comité. Het gaat zo nodig, in 
het licht van de ontwikkeling van de communaut aire rechtsorde, vergez eld van voorstellen tot 
wijziging van deze richtlijn.  
 
2. De lidstaten bieden de Commissie de hulp en bijstand die zij mogelijk nodig heeft om het in 
lid 1, tweede alinea, bedoel de verslag op te stellen. 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 84
Artikel 19  
Informatie-uitwisseling en correspondenten 
 Ter bevordering van de samenwerking, waaronder he t uitwisselen van info rmatie, tussen de 
lidstaten onderling en tussen de lidstaten en de  Commissie, benoemt elke lidstaat een of meer 
nationale correspondenten (hierna aangeduid als “de nationale correspondenten ”) voor al hetgeen 
verband houdt met de uitvoering van de maatregele n waarin deze richtlijn voor ziet. De lidstaat deelt 
het contactadres van de nationale correspondenten  mee aan de andere lidstaten en aan de 
Commissie.   
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 85
HOOFDSTUK V 
Slotbepalingen 
Artikel 20  
Omzetting 
 
1. De lidstaten doen de nodige wettelijke en be stuursrechtelijke bepalingen in werking treden 
om uiterlijk ...* aan deze richtlijn te voldoen. Zij st ellen de Commissie daarvan onverwijld in 
kennis. 
 
Wanneer de lidstaten die bepalingen aannemen, word t in de bepalingen zelf of bij de officiële 
bekendmaking daarvan naar deze richtlijn verw ezen. De regels voor die verwijzing worden 
vastgesteld door de lidstaten.   2. De lidstaten delen de Commissie de tekst mede  van de bepalingen van intern recht die zij op 
het onder deze richtlijn valle nde gebied vaststellen. 
                                                
 
*  24 maanden na de datum van inwerkingtreding van deze richtlijn. 
 
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 157/ 
_______________________________________________________________________________ 
 86
Artikel 21  
Inwerkingtreding 
 
Deze richtlijn treedt in werking op de twintigste dag volgende op die van haar bekendmaking in het 
Publicatieblad van de Europese Unie. 
Artikel 22  
Adressaten 
 
Deze richtlijn is geri cht tot de lidstaten. 
  
Gedaan te Straatsburg, 29.4.2004. 
 Voor het Europees Parlement Voor de Raad 
 De voorzitter De voorzitter    P. COX      M. McDOWELL