Advies van de Raad

van 18 februari 2003

over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Spanje voor de periode 2002-2006

(2003/C 51/03)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid(1), en met name op artikel 5, lid 3,

Gelet op de aanbeveling van de Commissie,

Na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité,

BRENGT HET VOLGENDE ADVIES UIT:

Op 18 februari 2003 heeft de Raad het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Spanje voor de periode 2002-2006 besproken.

De in het geactualiseerde programma verstrekte informatie is grotendeels in overeenstemming met de herziene gedragscode. Het programma werd evenwel circa vier weken te laat ingediend.

Volgens de Raad is het economisch beleid dat blijkt uit de in het programma geplande maatregelen, over het algemeen in overeenstemming met de globale richtsnoeren voor het economisch beleid 2002.

De Raad merkt op dat het vorige geactualiseerde programma in 2002 grotendeels met goed gevolg werd uitgevoerd. De enigszins bij de verwachtingen achterblijvende groei en een overschrijding van de primaire uitgaven hebben beide bijgedragen tot een bescheiden tekort van 0,2 % van het BBP (voor de conjunctuur gecorrigeerd op basis van het trendmatige BBP, 0,3 % van het BBP). De grootste negatieve afwijking betrof de autonome gemeenschappen, terwijl het overschot in de sociale zekerheid groter was dan verwacht. De schuldquote daalde in grote lijnen volgens de verwachtingen, tot naar schatting 55,2 % van het BBP eind 2002. De structurele hervormingsmaatregelen werden zoals gepland en in overeenstemming met de globale richtsnoeren voor het economisch beleid 2002 uitgevoerd, met name de aanneming van wetgeving (inwerkingtreding vanaf 2003) ter hervorming van de personenbelasting om de arbeidsmarktparticipatie, de geografische mobiliteit en het langetermijnsparen te stimuleren.

Het macro-economisch scenario van dit geactualiseerde programma is gebaseerd op een groei van het BBP die stijgt van 2,2 % in 2002 naar 3,0 % in 2003 en die voor de resterende periode van het programma op dit niveau blijft. Hoewel dit voor 2003 wellicht enigszins optimistisch is, kan de prognose voor de middellange termijn feitelijk iets te voorzichtig zijn in vergelijking met het groeipotentieel. De inflatieprognose van 2,5 % per jaar (in termen van de deflator van het gezinsverbruik) mag evenwel niet zonder meer worden aanvaard. Hieruit blijkt de noodzaak van verdere structurele hervormingen in de dienstensector, meer bepaald in de kleinhandel en de regelgeving op het gebied van ruimtelijke ordening. Deze prognose beklemtoont meer in het algemeen de noodzaak om de totale productiviteit te verhogen. De geleidelijke afschaffing van de loonindexering met handhaving van loonmatiging, zoals werd aanbevolen in recente adviezen van de Raad(2), zou daar eveneens toe bijdragen.

Over het algemeen verheugt de Raad zich over de bevestiging van de bestaande belastingstrategie, hoewel het aandeel van de ontvangsten en uitgaven hoger is dan in het vorige geactualiseerde programma en de belastingquote in de loop van de periode thans enigszins stijgt, ondanks de hervorming van de personenbelasting van 2003. De lopende primaire uitgaven zullen naar verwachting tijdens de periode van het programma enigszins dalen met ongeveer een half procentpunt, terwijl de daling van de rentekosten wordt gecompenseerd door toenemende investeringen. De schuldquote daarentegen zal iets sneller dalen dan voorheen werd verwacht - hoofdzakelijk als gevolg van de inflatie die bijna een half procentpunt hoger ligt dan een jaar geleden was geraamd - naar een relatief lage 47 % van het BBP in 2006.

Het achterliggende begrotingssaldo stijgt met meer dan een half procentpunt tijdens de periode van het programma tot een overschot van 0,3 % van het BBP in 2006. De streefcijfers, met inbegrip van de evaluatie ervan in achterliggende termen, voldoen over de hele periode duidelijk aan de doelstelling van het stabiliteits- en groeipact van "een begroting nagenoeg in evenwicht of met batig saldo". De Raad is derhalve van oordeel dat Spanje nog steeds voldoet aan de bepalingen van het stabiliteits- en groeipact en dat de streefcijfers met een steeds grotere positieve marge voldoen aan de doelstelling.

Wat de algemene subsectoren van de overheid betreft, impliceert het geactualiseerde programma tijdens de betrokken periode grote sectorale verschuivingen in het financieringstekort. In het bijzonder wordt in het kader van de nieuwe algemene wet inzake begrotingsstabiliteit, waarin wordt bepaald dat de begroting van elke openbare entiteit een evenwicht of een overschot moet vertonen, een beroep gedaan op de regionale overheden om in 2003 het voor 2002 geraamde tekort weg te werken. Vooral in het licht van de nakende geleidelijke overdracht van belangrijke fiscale bevoegdheden en bevoegdheden op het gebied van de uitgaven aan de regionale overheden, verheugt de Raad zich over het in de algemene wet inzake begrotingsstabiliteit vastgestelde kader van begrotingsdiscipline. Dit moet daadwerkelijk worden uitgevoerd met behoud van voldoende speelruimte voor de werking van de automatische stabilisatoren in beide richtingen.

Het verheugt de Raad dat in vergelijking met het vorige geactualiseerde programma meer belang wordt gehecht aan de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn. Hij neemt er nota van dat Spanje zich ertoe verbindt tot begrotingsevenwichten te komen die leiden tot een gestage afbouw van de schuld, en dat een aantal maatregelen werd getroffen om de activiteitsgraad te verhogen en om het actief ouder worden en aansluiting bij particuliere pensioenregelingen te stimuleren. De Raad is niettemin van mening dat dit slechts enkele stappen zijn in de richting van een adequate heroriëntatie van het beleid overeenkomstig zijn vorige adviezen. Hoewel de herziene demografische prognoses leiden tot een iets lagere druk op de overheidsfinanciën dan de vorige prognoses, is de Raad van mening dat bij het huidige beleid het risico van onhoudbare overheidsfinanciën door het ontstaan van begrotingsonevenwichtigheden op lange termijn niet kan worden uitgesloten: dit risico is hoofdzakelijk het gevolg van de naar verwachting forse toename van de uitgaven voor overheidspensioenen als gevolg van de vergrijzing. Versterking van de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn moet bijgevolg van primair belang blijven in het kader van een ambitieuze drieledige strategie. In dit verband neemt de Raad er nota van dat het pensioenstelsel nog niet grondig is hervormd, in tegenstelling tot de aanbevelingen in zowel het vorige advies als de globale richtsnoeren voor het economisch beleid 2002. De Raad dringt er bij de Spaanse autoriteiten op aan een tijdschema overeen te komen voor het bereiken van beleidsconclusies en voor de uitvoering van de voorgenomen hervorming van het pensioenstelsel teneinde bijdragen en uitkeringen beter op elkaar af te stemmen. De activa van het pensioenreservefonds dat in 2000 in het leven is geroepen voor de financiering van de toekomstige verplichtingen zullen in 2003 iets meer dan 1 % van het BBP bedragen, wat neerkomt op een streefcijfer van 1 % in 2004. Nieuwe streefcijfers die in aanzienlijke mate aan het fonds zullen bijdragen, moeten nu worden vastgesteld wil dit fonds een substantiële bijdrage kunnen leveren aan het opvangen van de kosten die met een vergrijzende bevolking gepaard gaan.

Tot slot verheugt de Raad zich over de recente initiatieven voor structurele hervormingen op de arbeids-, kapitaal- en productmarkten. De Raad beveelt aan verdere vooruitgang op deze gebieden te boeken om een op werkgelegenheid gerichte en niet-inflatoire groei te ondersteunen bij een lagere dan tot nu toe geregistreerde inflatie. In het bijzonder, hoewel de verbetering op de arbeidsmarkt de laatste jaren aanzienlijk was, nopen de aanhoudende relatief lage totale participatiegraad, de geringe participatie van vrouwen en de grote regionale verschillen inzake werkloosheid tot volgehouden inspanningen. Deze inspanningen zouden in overeenstemming zijn met de globale richtsnoeren voor het economisch beleid 2002.

(1) PB L 209 van 2.8.1997.

(2) PB C 51 van 26.2.2002, PB C 109 van 10.4.2001 en PB C 98 van 6.4.2000.