*****

BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

van 30 november 1983

inzake een steunvoornemen van de Belgische Regering ten gunste van een kunstvezelproducerende onderneming

(Slechts de teksten in de Nederlandse en de Franse taal zijn authentiek)

(84/111/EEG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE

GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap en met name op artikel 93, lid 2, eerste alinea,

Na de partijen overeenkomstig genoemd artikel te hebben aangemaand hun opmerkingen kenbaar te maken en gezien deze opmerkingen,

I

Overwegende dat de Belgische Regering de Commissie bij brief van 20 juli 1983, geregistreerd op 25 juli 1983, in kennis heeft gesteld van haar voornemen steun te verlenen aan een failliete kunstvezelfabricerende onderneming te Zwijnaarde; dat de steun 725 miljoen Bfr. zou bedragen, waarvan 550 miljoen Bfr. uit te betalen bij het starten van het project en het restbedrag op 1 januari 1984; dat de steun zou worden gegoten in de vorm van een meerderheidsdeelneming van Socobesom (Kooeperatieve vennootschap voor Bedrijfsomschakeling, een dochtermaatschappij van de NIM, de Nationale Investeringsmaatschappij), in een nieuw op te richten onderneming, waarin een groot particulier textielconcern, dat zich vooral bezighoudt met de tapijtenfabricage, een minderheidsdeelneming moet nemen van 200 miljoen Bfr. en via het gebruik van een deel van de steun overgaan tot redding van de failliete onderneming door investeringen te doen die het mogelijk zouden maken de nylonproduktie in stand te houden; dat een ander deel van de steun moet worden gebruikt voor de omschakeling van een gedeelte van de produktiemiddelen van het bedrijf in Zwijnaarde naar nieuwe produktiecapaciteiten voor PVC, een vloerbedekking die niet onder de textiel valt, en voor de modernisering en vergroting van bestaande produktiecapaciteiten voor polymeer 6-6; dat het bovenbedoelde textielconcern tenslotte voornemens is een groot afzetcentrum voor de verkoop van zijn tapijtenproduktie op te richten in Zwijnaarde, op het terrein van het bedrijf van de failliete vennootschap dat het moet aankopen met het resterende deel van de steun;

Overwegende dat de Commissie vóór het tijdstip van kennisgeving klachten had ontvangen van de regeringen van verscheidene andere Lid-Staten en van enkele beroepsassociaties, op grond waarvan zij bij telexen van 2 juni, 22 juni en 12 juli 1983 de Belgische Regering had herinnerd aan haar verplichtingen uit hoofde van artikel 93, lid 3, EEG-Verdrag, dat voorafgaande aanmelding van steunmaatregelen voorschrijft;

Overwegende dat de Commissie bij brief van 28 juli 1983 de goede ontvangst van de aanmelding bevestigde;

Overwegende dat de Commissie op 8 augustus 1983 de procedure van artikel 93, lid 2, eerste zin, EEG-Verdrag heeft ingeleid ten aanzien van de betrokken steun, omdat deze het handelsverkeer tussen Lid-Staten ongunstig kon beïnvloeden in een mate die strijdig is met het gemeenschappelijke belang en zij derhalve onverenigbaar zou zijn met de gemeenschappelijke markt; Overwegende dat de Commissie bovendien overwoog dat de steun niet in overeenstemming zou zijn met de condities in de sectoriële steunregeling ten gunste van de textiel- en kledingindustrie welke op 9 februari 1983 door de Commissie is aangenomen en voor 1983 in België gold; dat de Commissie met name refereerde aan het feit dat de voorgenomen steun geen rekening zou houden met de condities die in die regeling zijn gesteld en betrekking hebben op de vorm van steun, de intensiteit ervan en de uitsluiting van bepaalde sub-sectoren; dat de Commissie er bovendien op wees dat het steunproject inbreuk zou maken op de synthetische vezelregeling die in 1977 is ingevoerd en in 1979, 1981 en 1983 is verlengd, en krachtens welke steun aan de creatie van nieuwe capaciteiten in deze sector verboden is; dat de Commissie de Belgische Regering bij brief van 8 augustus 1983 heeft aangemaand haar opmerkingen te maken;

Overwegende dat de Commissie heeft vernomen dat een eerste gedeelte ten belope van 550 miljoen Bfr. van de totale voorgenomen steun was toegekend toen de nieuwe vennootschap op 1 augustus 1983 haar werk aanvatte; dat de Commissie bij telexen van 11 augustus en 5 september 1983 de Belgische Regering heeft herinnerd aan haar verplichtingen uit hoofde van artikel 93, lid 3, EEG-Verdrag, volgens welk artikel geen voorgenomen maatregelen ten uitvoer mogen worden gelegd alvorens de procedure van artikel 93, lid 2, EEG-Verdrag met een eindbeschikking is afgesloten; dat daarop geen antwoord werd ontvangen;

II

Overwegende dat de Belgische Regering in de bij brief van 6 september 1983 gemaakte opmerkingen in het kader van de procedure van artikel 93, lid 2, EEG-Verdrag uiteenzette dat het project economisch levensvatbaar zou zijn; dat zij onderstreepte dat de kunstvezelregeling in casu niet van toepassing was omdat de steun zou worden toegekend voor een herstructureringsoperatie van de betrokken kunstvezelproducent die, althans op het gebied van zijn nylonproduktie, nimmer zijn bedrijf had gestaakt, en deze steun dus niet zou worden gebruikt voor de creatie van nieuwe capaciteiten in deze sub-sector van de textiel- en kledingindustrie;

Overwegende dat de Belgische Regering er in haar antwoord ook de nadruk op legt dat zij de voorgenomen interventie niet beschouwt als een steunmaatregel van de Staat als bedoeld in artikel 92, lid 1, EEG-Verdrag, omdat een particuliere investeerder voor 200 miljoen Bfr. in het project deelneemt; dat het project volgens de Belgische Regering moet worden beschouwd als de gedeeltelijke omschakeling van de produktiemiddelen van het kunstvezelproduktiebedrijf in Zwijnaarde met het oog op het produceren van vloerbedekking uit PVC en de creatie van een distributiecentrum voor tapijten, terwijl terzelfder tijd de nylonproduktie van 6 000 tot 4 000 ton per jaar zou worden gereduceerd;

Overwegende dat de opmerkingen van drie andere Lid-Staten dan België, van tien federaties van bedrijven in de sector en van vijf individuele ondernemingen, welke de Commissie in het kader van de procedure van artikel 93, lid 2, EEG-Verdrag zijn kenbaar gemaakt, de bezorgdheid van de Commissie delen; dat daarin werd gewezen op de problemen van overcapaciteit waarmee de sub-sector kunstvezels te kampen heeft en de nadruk werd gelegd op de gevoeligheid van de sub-sector tapijtenproduktie, gezien het handelsvolume en de hoge graad van concurrentie die bestaat tussen de Lid-Staten; dat deze opmerkingen bovendien onderstrepen dat het steunproject de problemen van de betrokken kunstvezelproducent zou verplaatsen naar diens concurrenten en dat het de betrokken tapijtfabrikant een ongerechtvaardigd voordeel zou verschaffen in zijn concurrentie met andere tapijtfabrikanten in de Gemeenschap;

III

Overwegende dat de deelneming in het kapitaal van een onderneming door de Staat, dan wel door een overheidslichaam onder auspiciën van de regering, een steunmaatregel kan opleveren in de zin van artikel 92, lid 1, EEG-Verdrag;

Overwegende dat de kunstvezelproducerende onderneming te Zwijnaarde, die sinds februari 1978 in het bezit was van de Belgische Staat, sedert geruime tijd met grote verliezen heeft te kampen; dat deze verliezen tussen 1979 en 1982 voortdurend zijn gestegen en zij in totaal in 1982 ongeveer 1 050 miljoen Bfr. bedroegen, zodat zij in 1981 en 1982 meer dan 30 % van de omzet uitmaakten; dat de verliezen uit overheidsfondsen zijn gedekt terwijl gedurende dezelfde periode een aantal herstructureringsprojecten zonder resultaat bleef;

Overwegende dat de Belgische Regering de Commissie op 23 april 1982 in kennis heeft gesteld van een herstructureringsproject dat was gebaseerd op een studie verricht door een onafhankelijke groep deskundigen, volgens welk project de nylonproduktie moest worden stopgezet omdat men meende dat de onderneming alleen op die wijze tot levensvatbaarheid kon terugkeren; dat dit project echter door de Belgische Regering niet is vervolgd;

Overwegende dat de onderneming later in 1982 failliet werd verklaard en er op 5 november 1982 een curator werd benoemd; dat het nylonbedrijf onder diens supervisie de produktie voortzette, terwijl alle andere eenheden werden stilgelegd;

Overwegende dat de Belgische Regering, door het verwerven van een meerderheidsdeelneming van 725 miljoen Bfr. in een nieuw op te richten vennootschap, die door de betrokken tapijtfabrikant moet worden geëxploiteerd, die een minderheidsdeelneming zou nemen en de operatie zou leiden, kapitaal wil injecteren om de failliete kunstvezelonderneming te redden;

Overwegende dat de voorgenomen operatie onder die omstandigheden een steunmaatregel oplevert in de zin van artikel 92, lid 1, EEG-Verdrag;

Overwegende dat een aanzienlijk deel van de kunstvezelproduktie van de failliete producent en een zeer groot gedeelte van de produktie van de tapijtfabrikant naar andere Lid-Staten werden geëxporteerd - de laatstgenoemde heeft in 1982 de Belgische Oscar voor export ontvangen - en dat de handel tussen Lid-Staten derhalve door de door de Belgische Regering toe te kennen steun ongunstig wordt beïnvloed;

Overwegende dat volgens artikel 92, lid 1, EEG-Verdrag steunmaatregelen die aan de in dat artikel vermelde criteria voldoen, onverenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt; dat de in artikel 92, lid 3, EEG-Verdrag vermelde uitzonderingen op deze onverenigbaarheid betrekking hebben op doelstellingen die in het belang van de Gemeenschap en niet in dat van de individuele begunstigde worden nagestreefd; dat deze uitzonderingen strikt moeten worden geïnterpreteerd bij het onderzoek van regionale of sectoriële steunregelingen en van individuele gevallen van toepassingen van een algemene steunregeling en een uitzondering met name slechts dan mag worden toegestaan wanneer de Commissie kan vaststellen dat bij ontstentenis van deze steunmaatregelen de begunstigde ondernemingen via het marktmechanisme alleen niet zouden overgaan tot de verwezenlijking van een der doelstellingen waarop deze uitzonderingen betrekking hebben;

Overwegende dat de toekenning van een uitzondering zonder tegenprestatie als rechtvaardigingsgrond zou neerkomen op aanvaarding van een ongunstige beïnvloeding van het handelsverkeer tussen Lid-Staten en van vervalsing van de mededinging zonder dat daarmee enig belang van de Gemeenschap wordt gediend, terwijl met zich er anderzijds bij neerlegt dat sommige Lid-Staten ten onrechte bevoordeeld worden;

Overwegende dat de Commissie bij het hanteren van de bovengenoemde beginselen bij haar onderzoek van steunregelingen zich ervan dient te vergewissen dat door de begunstigde ondernemingen een tegenprestatie wordt geleverd die de verlening van de steun rechtvaardigt, in die zin dat de steun noodzakelijk is om de verwezenlijking van een van de in artikel 92, lid 3, EEG-Verdrag genoemde doelstellingen te bevorderen; dat het, wanneer zulks niet kan worden aangetoond, vaststaat dat de steun niet tot het bereiken van de in de uitzonderingsbepalingen genoemde doelstellingen bijdraagt, doch strekt tot versterking van de financiële positie van de bewuste onderneming;

Overwegende dat in het onderhavige geval niets van het bestaan van een dergelijke tegenprestatie door de twee begunstigde ondernemingen is gebleken;

Overwegende namelijk dat de Belgische Regering geen argumenten heeft kunnen aanvoeren en de Commissie geen rechtvaardiging heeft kunnen ontdekken voor de conclusie dat de betrokken steun voldoet aan de gestelde voorwaarden voor de toepassing van een der uitzonderingsbepalingen van artikel 92, lid 3, EEG-Verdrag;

Overwegende dat ten aanzien van de uitzonderingen die in artikel 92, lid 3, sub a) en c), EEG-Verdrag zijn toegestaan voor steun ter bevordering of vergemakkelijking van de ontwikkeling van bepaalde streken, moet worden opgemerkt dat de streek waarin de fabriek van de begunstigde onderneming is gelegen geen streek is waar de levensstandaard abnormaal laag is of waar een ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst in de zin van artikel 92, lid 3, sub a); dat ten aanzien van een eventuele vrijstelling overeenkomstig artikel 92, lid 3, sub c), moet worden opgemerkt dat de steun niet de ontwikkeling van bepaalde regionale economieën zou vergemakkelijken in de zin van die bepaling, een oogmerk waarvoor deze steun overigens niet bedoeld is;

Overwegende dat ten aanzien van de uitzonderingsbepalingen van artikel 92, lid 3, sub b), EEG-Verdrag moet worden opgemerkt dat er in de maatregel niets te vinden is op grond waarvan zij zou kunnen worden gekwalificeerd als een project van gemeenschappelijk Europees belang of als een maatregel die een ernstige verstoring in de economie van een Lid-Staat op kan heffen en waarvan de voortzetting een vrijstelling overeenkomstig artikel 92, lid 3, sub b), van het verbod van steunmaatregelen in artikel 92, lid 1, zou rechtvaardigen; dat België ernstige sociaal-economische moeilijkheden doormaakt, die echter niet de ernstigste in de Gemeenschap zijn; dat in die situatie het gevaar van een tegen elkaar opbieden met staatssteun zeer reëel is en iedere steun van de Staat grote kans maakt het handelsverkeer tussen Lid-Staten ongunstig te beïnvloeden;

Overwegende dat de Commissie op 18 november 1981 besloot, geen bezwaar te maken ten aanzien van de uitvoering van een sectoriële steunregeling ten gunste van de textiel- en kledingsector in België; dat de ondernemingen in die sector in België, vanaf het tijdstip dat de sectoriële steunregeling in werking was gesteld, geen andere specifieke regionale of algemene steun konden genieten;

Overwegende dat de Commissie op 9 februari 1983, op uitdrukkelijk verzoek van de Belgische Regering, die het systeem dat in 1982 werd toegepast op staatsdeelnemingen in het kapitaal van de in de regeling begunstigde ondernemingen wilde afschaffen, een gewijzigd steunprogramma voor 1983 heeft goedgekeurd krachtens hetwelk de steun niet in een andere vorm kon worden verleend dan in die van leningen tot 50 % van de totale investering; Overwegende dat de Commissie in haar beschikking van 9 februari 1983 - evenals in 1982 - de produktie van kunstvezels en garens van de regeling uitsloot; dat zij de uitsluiting met name ook liet gelden voor de produktie van getufte tapijten en aanmelding vooraf verlangde voor interventies die zijn bestemd om de produktie van andere tapijten te bevorderen;

Overwegende dat de redenen voor deze uitsluitingen de voortdurende, onweersproken overcapaciteitsproblemen waren waarvoor de kunstvezelindustrie zich in de Gemeenschap geplaatst ziet en de hoge graad van concurrentievermogen die de Belgische tapijt- en getufte tapijtenindustrie reeds heeft bereikt;

Overwegende dat ondernemingen in de textiel- en kledingindustrie in België in 1983 evenals in 1982 geen andere specifieke, regionale of algemene steun kunnen genieten;

Overwegende voorts dat de voorgenomen interventie, voor zover het het deel van de steun betreft dat bestemd is voor de modernisering van de nylonproduktie, voorbijgaat aan het feit dat de synthetische vezels zijn uitgesloten van de sectoriële steunregeling die in België in 1983 geldt; dat de steun immers zou dienen om de produktie van nylon 6-6, een polyamide, te bevorderen; dat polyamide tot de groepen produkten behoort welke door de Commissie specifiek zijn genoemd in haar brieven aan de Belgische Regering van 18 november 1981 en van 15 februari 1983, waarbij de sectoriële steunregeling werd goedgekeurd en de produktie van polyester, polyacrylic en polyamide van deze regeling werden uitgesloten;

Overwegende dat het textielconcern dat een minderheidsdeelneming moet nemen in de nieuw op te richten vennootschap, die ten doel heeft de kunstvezelfabriek te redden, op het terrein van deze failliete onderneming met gebruikmaking van de steun een groot distributiecentrum voor tapijten wil oprichten; dat bij het deel van de voorgenomen interventie dat met dit doel zou worden gebruikt derhalve de voorwaarde wordt genegeerd dat getufte tapijten van het sectoriële programma dat in België geldt en van iedere andere steun moeten worden uitgesloten;

Overwegende dat de steun die bestemd is voor het weer op gang brengen van het nylonbedrijf en de oprichting van een distributiecentrum voor tapijten, beide te Zwijnaarde, derhalve krachtens de in België geldende sectoriële steunregeling niet kan worden goedgekeurd, noch wat de vorm van de steun, noch wat de te steunen produkten betreft; dat er voorts voor die doelstellingen, gezien de overcapaciteiten in de kunstvezelsector en het grote concurrentievermogen dat de Belgische tapijtindustrie reeds heeft bereikt, geen andere steun mag worden toegekend;

Overwegende dat een ander deel van de steun bestemd is voor de gedeeltelijke financiering van de op- richting van een grote produktie-eenheid voor PVC-vloerbedekkingen; dat de produktiecapaciteiten voor dit produkt in de Gemeenschap slechts voor 50 tot 55 % benut worden en het scheppen van extra-capaciteiten op dit gebied niet dient te worden aangemoedigd met daartoe verleende staatssteun; dat de voorgenomen steun voorts de mededinging kan vervalsen in een mate die in strijd is met het gemeenschappelijk belang in een situatie waarin de andere fabrikanten van PVC-vloerbedekkingen in de Gemeenschap met ernstige problemen van overcapaciteit te kampen hebben;

Overwegende dat het resterende deel van de voorgenomen steun bestemd is voor de modernisering en de uitbreiding van de produktiecapaciteiten voor polymeer 6-6, dat althans gedeeltelijk bestemd is voor de produktie van polyamidevezels; dat de geprojecteerde steun, aangezien de produktiesector voor plastics en in het bijzonder de produktie van polyamideharsen te kampen heeft met ernstige problemen ten gevolge van overcapaciteit, in strijd is met het gemeenschappelijk belang;

Overwegende dat de betrokken steun in haar totaliteit derhalve, gezien de afwezigheid van enig tegenstuk in het communautaire belang dat als rechtvaardiging zou kunnen dienen en daar zij moet gelden in een sector waarin de concurrentie binnen de Gemeenschap zeer scherp is, de handel tussen Lid-Staten ongunstig kan beïnvloeden in een mate die in strijd is met het gemeenschappelijk belang; dat er derhalve geen factor aanwezig is op grond waarvan de Commissie zou kunnen afwijken van het beginsel dat steun onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt en vrijstelling van de steunmaatregel krachtens artikel 92, lid 3, sub c), EEG-Verdrag zou kunnen verlenen;

Overwegende derhalve dat het gedeelte van de voorgenomen steun uit hoofde van de tweede fase van het project die op 1 januari 1984 ten uitvoer zou moeten worden gelegd, niet mag worden toegekend; dat het gedeelte van de steun ten belope van 550 miljoen Bfr., dat op 1 augustus 1983 reeds is toegekend in strijd met artikel 93, lid 3, EEG-Verdrag, waarbij wordt bepaald dat een Lid-Staat zijn voorgenomen maatregel niet tot uitvoering mag brengen voordat de procedure krachtens artikel 93, lid 2, EEG-Verdrag tot een eindbeslissing heeft geleid, moet worden teruggegeven,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De steunmaatregel die de Belgische Regering ter kennis heeft gebracht van de Commissie bij brief van 20 juli 1983, ten gunste van een kunstvezelproducent gevestigd in Zwijnaarde en tegelijkertijd ten gunste van het textielconcern dat beoogt het bedrijf in Zwijnaarde over te nemen en te exploiteren, is onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 92 van het EEG-Verdrag. Derhalve dient deze steunmaatregel ongedaan te worden gemaakt en bovendien mag het gedeelte van de steun dat betrekking heeft op de tweede fase van het project, waarvan de uitvoering is voorzien voor januari 1984, niet worden toegekend.

Artikel 2

Het Koninkrijk België stelt de Commissie binnen twee maanden te rekenen vanaf de datum van kennisgeving van deze beschikking in kennis van de maatregelen die het heeft getroffen tot nakoming daarvan.

Artikel 3

Deze beschikking is gericht tot het Koninkrijk België.

Gedaan te Brussel, 30 november 1983.

Voor de Commissie

Frans ANDRIESSEN

Lid van de Commissie