NL Publicatieblad van de Europese Unie L 274/54

BESLUIT VAN DE COMMISSIE

van 26 februari 2010

betreffende steunmaatregel C 9/09 (ex NN 45/08, NN 49/08 en NN 50/08) door het Koninkrijk België, de Franse Republiek en het Groothertogdom Luxemburg ten uitvoer gelegd ten faveure van Dexia NV

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2010) 1180)

(Slechts de tekst in de Franse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2010/606/EU)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 108, lid 2, eerste alinea,

Gezien de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken (1),

Overwegende hetgeen volgt:

I. DE PROCEDURE

1.1. NOODMAATREGELEN TEN FAVEURE VAN DEXIA

(1) Op 30 september 2008 hebben de Belgische, Franse en Luxemburgse autoriteiten (hierna „de betrokken lidstaten” genoemd) publiek de tenuitvoerlegging aangekondigd van de in punt 3.1 van dit besluit beschreven kapitaalverhoging (hierna „de kapitaalverhoging” genoemd). Op 9 oktober 2008 hebben de betrokken lidstaten aangekondigd dat de in punt 3.2 beschreven waarborg (hierna „de garantie” genoemd) van toepassing werd.

(2) Bij brieven van 1 en 2 oktober 2008, die diezelfde dag nog door de Commissie zijn geregistreerd, hebben de autoriteiten van de betrokken lidstaten de Commissie in kennis gesteld van de maatregelen die zij in het kader van de kapitaalverhoging hadden genomen. De Commissie heeft nadien met redenen omklede brieven ontvangen waarin de urgentie werd verdedigd van de maatregelen die de betrokken lidstaten in het kader van de kapitaalverhoging hadden genomen: — een brief van de Nationale Bank van België, ingekomen op 1 oktober 2008; — een brief van de Banque de France, ingekomen op 2 oktober 2008, en — een brief van de Commission luxembourgeoise de surveillance des services financiers (hierna „de CSSF” genoemd), ingekomen op 10 oktober 2008.

(3) Bij brieven van 9, 13 en 17 oktober 2008 hebben de betrokken lidstaten de Commissie in kennis gesteld van de tenuitvoerlegging van de garantie.

(4) Bij brieven van 2, 13 en 14 oktober 2008 hebben de betrokken lidstaten toegezegd om, binnen een termijn van zes maanden te rekenen vanaf 3 oktober 2008, bij de Commissie een herstructureringsplan in te dienen voor Dexia, waarin met de maatregelen die op 3 en 9 oktober 2008 waren genomen, rekening zou worden gehouden.

(5) Bij brieven van 8 en 13 oktober 2008 heeft de Nationale Bank van België, mede met het oog op transparantie, de Commissie in kennis gesteld van een operatie liquiditeitssteun (Liquidity Assistance) die de Nationale Bank van België, in samenwerking met de Banque de France, had opgezet wegens de tijdelijke liquiditeitsproblemen van Dexia (hierna „de operatie liquiditeitssteun” genoemd). Zij heeft de Commissie op de hoogte gehouden van de in het kader van deze operatie opgenomen bedragen.

(6) Op 14 november 2008 hebben de Belgische en Franse staat publiek aangekondigd dat een garantie ten behoeve van de financiële producten van een dochteronderneming van Dexia, Financial Security Assurance (FSA) (hierna „de FSA-maatregel” genoemd) werd ingesteld.

1.2. EERSTE BESLUIT VAN DE COMMISSIE: GEEN BEZWAAR TEGEN DE NOODMAATREGELEN

(7) Bij besluit van 19 november 2008 (2) heeft de Commissie besloten geen bezwaar te maken ten aanzien van de operatie liquiditeitssteun en de garantie die de betrokken lidstaten voor bepaalde aspecten van de verplichtingen van Dexia hadden afgegeven. De Commissie was namelijk van oordeel dat deze maatregelen als reddingssteun met de interne markt verenigbaar waren uit hoofde van artikel 107, lid 3, onder b), van het VWEU (3); zij heeft deze maatregelen dan ook goedgekeurd voor een periode van zes maanden te rekenen vanaf 3 oktober 2008, met evenwel de precisering dat na afloop van deze periode de Commissie de steun opnieuw als structurele maatregel diende te beoordelen.

(8) In het besluit van 19 november 2008 was ook uitdrukkelijk bepaald dat de overige steunmaatregelen afzonderlijk zouden worden onderzocht in het kader van een later te nemen besluit.

1.3. KLACHT VAN EEN DERDE TEN AANZIEN VAN DE STAATSSTEUN DIE DEXIA ZOU HEBBEN ONTVANGEN

(9) Bij schrijven van 6 november 2008 is bij de Commissie klacht ingediend tegen de beweerdelijk onrechtmatige staatssteun ten faveure van Dexia. Deze klacht werd ingediend door een concurrent van Dexia Bank België en betrof meer bepaald de kapitaalverhoging van 3 miljard EUR, waarop de betrokken autoriteiten en de Belgische aandeelhouders van Dexia hadden ingeschreven, alsmede de garantie die de Belgische staat ten behoeve van interbancaire en gelijkgestelde kredieten voor Dexia had afgegeven.

(10) Bij schrijven van 13 november 2008 heeft de Commissie de Belgische autoriteiten een niet-vertrouwelijke versie van het klachtenformulier en van de daarbij gevoegde stukken gezonden. Bij schrijven van 19 november 2008 hebben de Belgische autoriteiten de Commissie hun opmerkingen over deze klacht meegedeeld.

1.4. VERLENGING VAN DE MAATREGELEN EN VAN HET HERSTRUCTURERINGSPLAN VAN DEXIA

(11) De autoriteiten van de betrokken lidstaten hebben, overeenkomstig de toezeggingen die zij hadden gedaan, bij de Commissie op, onderscheidenlijk, 16, 17 en 18 november 2009 een herstructureringsplan voor Dexia aangemeld (hierna „het initiële herstructureringsplan” genoemd). Op 27 februari 2009 en 3, 5, 6, 7, 8 en 9 maart 2009 zijn over dit initiële herstructureringsplan aanvullende inlichtingen verschaft.

(12) Overigens kreeg de Commissie, in het kader van het initiële herstructureringsplan, van de autoriteiten van de betrokken lidstaten het verzoek om het garantiemechanisme te mogen verlengen tot de voorziene einddatum van de garantieovereenkomst (31 oktober 2009) en om voor de verplichtingen op minder dan één maand het preferente vergoedingspercentage van 25 basispunten van die garantie te mogen handhaven. Daarnaast kreeg de Commissie het verzoek te bevestigen dat, ingeval de garantie tot na oktober 2009 zou worden verlengd (tot in oktober 2010), deze verlenging verenigbaar zou zijn met de gemeenschappelijke markt.

(13) Voorts heeft de Belgische overheid, uit voorzorg, verzocht om een verlenging tot 31 oktober 2009 van de mogelijkheid voor Dexia om een beroep te blijven doen op operaties liquiditeitssteun bij de Nationale Bank van België.

(14) Ten slotte hebben de Belgische en de Franse overheid bij de Commissie aanmelding gedaan van het feit dat de FSA-maatregel, die op 14 november 2008 publiek was aangekondigd, in werking was getreden.

1.5. TWEEDE BESLUIT VAN DE COMMISSIE: INLEIDING VAN DE FORMELE ONDERZOEKPROCEDURE

(15) Bij schrijven van 13 maart 2009 heeft de Commissie de Belgische, de Franse en de Luxemburgse autoriteiten in kennis gesteld van haar besluit de procedure van artikel 108, lid 2, van het VWEU in te leiden ten aanzien van het gehele pakket steunmaatregelen ten behoeve van Dexia (4). In die brief was echter aangegeven dat de Commissie, om de snelle verkoop van Financial Security Assurance (hierna „FSA” genoemd) mogelijk te maken, geen bezwaar maakte tegen bepaalde aspecten van de FSA-maatregel die, uit hoofde van artikel 107, lid 3, onder b), van het VWEU, als verenigbaar met de interne markt werden aangemerkt. In die brief is ten slotte aangegeven dat de garantie van de betrokken lidstaten ten faveure van Dexia, die tot 30 oktober 2009 geldt, als verenigbaar met de interne markt kon worden aangemerkt, uit hoofde van artikel 107, lid 3, onder b), van het VWEU, en dit totdat er een definitief besluit van de Commissie komt waarmee de formele procedure kan worden afgesloten.

(16) Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is in het Publicatieblad van de Europese Unie bekendgemaakt. De Commissie heeft de belanghebbenden uitgenodigd hun opmerkingen over de betrokken steunmaatregelen te maken (5).

(17) De Commissie heeft van belanghebbenden geen opmerkingen ter zake ontvangen.

(18) Wat betreft de kwesties die verband houden met de FSA-maatregel (waardering van de activa die onder de maatregel vallen en vergoeding van de maatregel) heeft de Commissie voor de technische beoordeling een beroep gedaan op externe deskundigen die in opdracht van de Commissie werken (het consultantbureau Oliver Wyman).

1.6. DERDE BESLUIT VAN DE COMMISSIE: VERLENGING VAN DE GARANTIE

(19) Omdat de garantieovereenkomst tussen Dexia en de betrokken lidstaten op 31 oktober 2009 afliep, hebben de betrokken lidstaten op 27 oktober 2009 bij de Commissie aanmelding gedaan van de verlenging van de garantieovereenkomst tot en met 28 februari 2010, zij het met een aantal aanpassingen. De gegevens over deze aanpassingen aan de garantieovereenkomst zijn de Commissie op 10 september, 8 en 27 oktober 2009 meegedeeld.

(20) De Commissie heeft, bij besluit van 30 oktober 2009 (6), de verlenging van de garantie toegestaan tot en met 28 februari 2010, of tot het tijdstip van het besluit waarin de Commissie zich uitspreekt over de verenigbaarheid van de steunmaatregelen en het herstructureringsplan van Dexia, mocht dat besluit er vóór 28 februari 2010 komen. In dat besluit heeft de Commissie ook aangegeven dat op basis van de maatregelen uit het initiële herstructureringsplan, in dat stadium, geen uitspraak kon worden gedaan over de verenigbaarheid van de steunmaatregelen.

1.7. MAATREGELEN IN AANVULLING OP HET HERSTRUCTURERINGSPLAN VAN DEXIA

(21) Bij brief van 9 februari 2010 hebben de betrokken lidstaten de Commissie gegevens gezonden over de additionele maatregelen die werden overwogen, om het in februari 2009 aangemelde initiële herstructureringsplan aan te vullen. Het volledige pakket herstructureringsmaatregelen zoals dat tussen februari 2009 en februari 2010 is aangemeld, vormt tezamen het herstructureringsplan van Dexia (hierna „het herstructureringsplan” genoemd).

(22) Bij brief van 10 februari 2010 hebben de Belgische autoriteiten de Commissie meegedeeld dat zij, met het oog op een spoedige vaststelling van het onderhavige besluit, ermee instemden dat dit besluit in het Frans werd vastgesteld.

II. BESCHRIJVING VAN DE BEGUNSTIGDE ONDERNEMING

(23) Dexia is een financiële groep die actief is in de bank- en verzekeringssector. De moedermaatschappij is Dexia NV, een naamloze vennootschap naar Belgisch recht, die aan Euronext Parijs en Euronext Brussel is genoteerd. Op 31 december 2008 bedroeg haar beurskapitalisatie 5,64 miljard EUR. Dexia is in 1996 ontstaan uit de fusie van Crédit Local de France en het Gemeentekrediet van België. Zij is gespecialiseerd in de kredietverschaffing aan lokale overheden, maar heeft ook 5,5 miljoen particuliere cliënten, in hoofdzaak in België en (via haar lokale dochteronderneming DenizBank) in Turkije.

(24) Nadat de kapitaalverhoging op 3 oktober 2008 was doorgevoerd, is het belang van de belangrijkste aandeelhouders in Dexia NV als volgt: Intekenaar Belang vóór de transactie (in %) Bedrag waarvoor wordt ingetekend (x miljoen EUR) Belang op 31.12.2008 (in %) Belgische federale overheid — 1 000 5,73 % Vlaams Gewest — 500 2,87 % Waals Gewest — 350 2,01 % Brussels Hoofdstedelijk Gewest — 150 0,86 % Gemeentelijke Holding NV 17 % 500 14,34 % Arcofin CV 18,08 % 350 13,92 % Ethias 6,37 % 150 5,04 % Franse overheid — 1 000 5,73 % CDC 11,89 % 1 710 17,61 % CNP Assurances 2 % 288 2,97 % Werknemers 3,92 % 2,57 % Free float 40,74 % — 26,86 %

(25) Dexia is georganiseerd rond één moederholding (Dexia NV) en drie operationele entiteiten, in Frankrijk (Dexia Crédit Local — hierna „DCL” genoemd), in België (Dexia Bank België) en in Luxemburg (Dexia Banque Internationale à Luxembourg — hierna „Dexia BIL” genoemd). Bedroeg per 31 december 2008 het balanstotaal van de groep 651 miljard EUR, dan beliep dat van de drie operationele entiteiten: — 414 miljard EUR voor DCL; — 263 miljard EUR voor Dexia Bank België, en — 67 miljard EUR voor Dexia BIL.

(26) Sinds Dexia is opgericht, zijn haar activiteiten vooral verdeeld over deze vier businesslines („metiers”): — financiële diensten voor de overheid en semi-overheid (Public and Wholesale Banking — hierna „PWB” genoemd): deze businessline omvat kredietverlening aan lokale overheden, projectfinanciering, de kredietverbeteringsactiviteiten van de DCL-dochter FSA (die in juli 2009 aan Assured Guaranty is verkocht) en het aanhouden en actief beheren van een portefeuille obligaties en Asset-Backed Securities (ABS). Een aanzienlijk deel van deze activiteiten wordt aangestuurd door DCL en haar internationale dochterondernemingen, met uitzondering van de PWB-activiteiten in België, die onder Dexia Bank België vallen; — financiële diensten voor particulieren (Retail and Commercial Banking — hierna „RCB” genoemd): deze businessline omvat het aantrekken van deposito’s bij en de kredietverschaffing aan particulieren en bedrijven in België, Turkije, Slowakije en Luxemburg, alsmede private banking in Luxemburg en België. Deze activiteiten worden aangestuurd door Dexia Bank België en Dexia BIL en, wat de activiteiten in Turkije betreft, door DenizBank, een rechtstreekse dochteronderneming van Dexia NV; — Treasury, Funding and Markets (hierna „TFM” genoemd): omvat alle thesauriediensten, asset-liability management (ALM) en trading voor eigen rekening van Dexia; — de overige activiteiten omvatten asset-management (samengebracht in Dexia Asset Management (Dexia AM)), dienstverlening aan beleggers (aangeboden door de gemeenschappelijke dochteronderneming van Dexia en Royal Bank of Canada, RBC Dexia Investor Services (RBC Dexia IS)), en de verzekeringsactiviteiten van de groep, die in België, Frankrijk (Dexia Épargne Pension — hierna „DEP” genoemd), Turkije en Ierland plaatsvinden.

(27) Van bij haar oprichting tot en met de crisis van het najaar 2008 onderscheidden de activiteiten van Dexia zich van die van andere Europese commerciële banken door de volgende kenmerken: — een kernclientèle (lokale overheden) gekenmerkt door lage marges op kredieten en betrekkelijk lange looptijden; — het merendeel van de korte funding dat op de interbankenmarkt en de geldmarkten wordt aangetrokken voor langetermijnactiva (kredieten aan lokale overheden, projectfinanciering, obligatieportefeuille); — sterke afhankelijkheid voor haar financiering van minder stabiele bronnen zoals de interbankenmarkt of het aantrekken van funding bij institutionele beleggers; — de zoektocht naar marges buiten de traditionele activiteiten van de groep (financiering van lokale overheden, bedrijven en particulieren), met name via: i) kredietverbeteringsactiviteiten via haar monolineverzekeringsdochter FSA; ii) trading voor eigen rekening; iii) beleggingen voor eigen rekening in een in hoofdzaak uit obligaties bestaande portefeuille waarvan de waarde per 31 december 2008 op 233 miljard EUR werd geraamd (of 36 % van het balanstotaal van Dexia op dat tijdstip); iv) de verkoop van derivaten en gestructureerde producten.

(28) Door de specifieke kenmerken van de groep vertoont ook zijn herfinancieringsprofiel bijzondere kenmerken, aangezien een belangrijk deel van de groep (in hoofdzaak DCL) een structurele fundingbehoefte heeft en deze behoefte met name vervult dankzij funding afkomstig van andere onderdelen van de groep (in hoofdzaak Dexia Bank België en Dexia BIL) en via de geldmarkten, de obligatiemarkten en de markten voor hypothecaire obligaties.

(29) Zo komt het dat Dexia, toen in september 2008 na het omvallen van de bank Lehman Brothers de interbankenmarkt en de markt voor hypotheekobligaties waren opgedroogd, in een situatie was terechtgekomen waarbij de op korte termijn te dekken dynamische fundingbehoefte [200-300] (7) miljard EUR bedroeg ([31-46] % van het balanstotaal van de groep per 31 december 2009). In september en oktober 2008 verslechterde de toestand van de bank nog door haar aanzienlijke blootstelling aan bancaire en overheidsgebonden tegenpartijen in moeilijkheden (Amerikaanse, Ierse en IJslandse banken), de waardeverminderingen op de activa die rechtstreeks door Dexia werden aangehouden of door haar dochter FSA waren verbeterd, en de vrije val van de aandelen in het bezit van de groep. In totaal liepen de verliezen en de waardeverminderingen van activa voor de groep op tot 6,5 miljard EUR op 30 september 2009 (waarvan 5,9 miljard EUR op 31 december 2008).

(30) Voor nadere gegevens over de gebeurtenissen die aan de oorsprong liggen van de moeilijkheden van Dexia, verwijst de Commissie naar haar besluiten van 19 november 2008, 13 maart 2009 en 30 september 2009.

(31) Als reactie op die moeilijkheden heeft de nieuwe directie van de groep, die op 7 oktober 2008 is aangesteld, een reorganisatieplan uitgewerkt waarmee de groep zich weer op haar kernactiviteiten (de PWB- en RCB-activiteiten) moet gaan terugplooien, haar risicoprofiel moet verminderen en haar behoeften aan korte funding moet terugbrengen. Dit reorganisatieplan leverde de volgende, voornaamste maatregelen op: — verkoop van de kredietverbeteringsactiviteiten van FSA aan Assured Guarantee, waarbij de portefeuille Financial Products-beleggingen van FSA binnen Dexia blijft (8); — inkrimping van de omvang van de internationale PWB-activiteiten (nl. de PWB-activiteiten van DCL buiten Frankrijk, Italië en Spanje); — afbouw van een belangrijk deel van de obligatieportefeuille (158 miljard EUR per 31 december 2008); — stopzetting van de tradingactiviteiten voor eigen rekening van TFM en fusie van de ALM-beheersactiviteiten en thesaurieactiviteiten tot een nieuwe businessline „Group Center”; — een programma om in de kosten te snijden.

(32) Na de tenuitvoerlegging van het reorganisatieplan begin 2009 is de situatie van Dexia verbeterd, waardoor zij voor de drie eerste kwartalen van 2009 een positief nettoresultaat van 808 miljoen EUR kon boeken.

III. BESCHRIJVING VAN DE STEUNMAATREGELEN

3.1. DE KAPITAALVERHOGING

(33) De Commissie verwijst hier naar haar besluit van 19 november 2008. De kapitaalverhoging van 6 miljard EUR door de Belgische en Franse aandeelhouders, waarbij wordt ingetekend op gewone aandelen van Dexia NV, is per 3 oktober 2008 definitief geworden. De intekening op deze voorbehouden kapitaalverhoging is als volgt verdeeld: a) België: — de Belgische staat investeert 1 miljard EUR in Dexia NV; — het Vlaams Gewest investeert 500 miljoen EUR in Dexia NV; — het Waals Gewest investeert 350 miljoen EUR in Dexia NV; — het Brussels Hoofdstedelijk Gewest investeert 150 miljoen EUR in Dexia NV; — de Gemeentelijke Holding NV investeert 500 miljoen EUR in Dexia NV; — Arcofin CV investeert 350 miljoen EUR in Dexia NV; — Ethias investeert 150 miljoen EUR in Dexia NV; b) Frankrijk: — de Franse staat investeert 1 miljard EUR in Dexia nv Het beheer van deze participatie wordt toevertrouwd aan de Agence des participations de l’État; — de groep Caisse des dépôts et consignations (hierna „CDC” genoemd) heeft 1,71 miljard EUR in Dexia NV geïnvesteerd; — CNP Assurances heeft 288 miljoen EUR in Dexia NV geïnvesteerd.

(34) Wat de Luxemburgse staat betreft, deze heeft zich in september 2008 ertoe verbonden 376 miljoen EUR te investeren in Dexia BIL in de vorm van converteerbare obligaties met een looptijd van drie jaar, tegen een rente van 10 % per jaar en een omzetting in gewone aandelen, op nader overeen te komen voorwaarden. Dexia heeft in het in februari 2010 aangemelde herstructureringsplan aangegeven, vanaf de datum van het onderhavige besluit, onmiddellijk en definitief af te zien van het voordeel van de converteerbare obligatie van Dexia BIL.

3.2. DE GARANTIE OP VERPLICHTINGEN AAN DE PASSIEFZIJDE

(35) De garantie die betrokken lidstaten op 9 oktober 2008 hebben afgegeven voor verplichtingen van Dexia aan de passiefzijde, is reeds behandeld in het besluit van 19 november 2008. De drie betrokken lidstaten hebben zich, middels een garantieovereenkomst, gezamenlijk ertoe verbonden om van 9 oktober 2008 tot en met 31 oktober 2009 de nieuwe interbancaire en institutionele funding te dekken, alsmede de nieuwe funding via obligaties, met een maximumlooptijd van drie jaar, aangetrokken door Dexia NV, Dexia BIL, DCL en Dexia Bank België. Deze garantie zag aanvankelijk op een maximumbedrag aan verplichtingen aan de passiefzijde van 150 miljard EUR en was als volgt verdeeld: 60,5 % voor België, 36,5 % voor Frankrijk en 3 % voor Luxemburg.

(36) In het reeds genoemde besluit van 19 november 2008 had de Commissie de garantie goedgekeurd als een urgente reddingsmaatregel, voor een termijn van zes maanden te rekenen vanaf de datum van de tenuitvoerlegging ervan. Volgens dat besluit is deze periode, overeenkomstig de door de drie betrokken lidstaten gedane toezeggingen, na de indiening van een herstructureringsplan voor de begunstigde onderneming automatisch verlengd totdat de Commissie een besluit over dat herstructureringsplan heeft vastgesteld.

(37) Omdat de garantieovereenkomst tussen Dexia en de betrokken lidstaten op 31 oktober 2009 echter afliep, hebben de betrokken lidstaten op 27 oktober 2009 bij de Commissie aanmelding gedaan van de verlenging van de garantieovereenkomst tot en met 28 februari 2010, zij het met een aantal aanpassingen.

(38) Ten opzichte van de initiële garantie zoals die op 9 oktober 2008 tussen de betrokken lidstaten en Dexia is overeengekomen, zijn de garantievoorwaarden als volgt aangepast: a) het maximumbedrag aan verplichtingen van Dexia dat door de betrokken lidstaten wordt gegarandeerd, is verlaagd van 150 miljard EUR tot 100 miljard EUR. In een addendum bij de overeenkomst heeft Dexia zich ertoe verbonden naar beste vermogen ervoor te zorgen dat vanaf 1 november 2009 de totale verplichtingen van de betrokken lidstaten uit hoofde van de garantie niet hoger liggen dan 80 miljard EUR; b) de maximale looptijd van de door de garantie gedekte verplichtingen is verlengd van 31 oktober 2011 tot 31 oktober 2014 (9); c) vanaf 16 oktober 2009 dekt de garantie niet langer de contracten met een looptijd van minder dan één maand, evenmin als de zichtdeposito’s, die in het garantiemechanisme worden gelijkgesteld met contracten met een looptijd van minder dan één maand.

(39) Alle overige voorwaarden van de oorspronkelijke garantie van 9 oktober 2008 blijven ongewijzigd, met name de vergoedingsvoorwaarden, namelijk: a) de garantievergoeding bestaat uit een premie die Dexia maandelijks moet betalen over de uitstaande bedragen pro rata temporis, gelijk aan 50 basispunten op jaarbasis voor alle gegarandeerde verplichtingen met een looptijd tot 12 maanden, of met een onbepaalde looptijd; b) voor alle gegarandeerde verplichtingen met een looptijd van meer dan één jaar bedraagt de garantievergoeding 50 basispunten op jaarbasis, te verhogen met de laagste van de twee volgende waarden, toe te passen op elke gegarandeerde verplichting: i) de vijfjaars CDS-spread van Dexia berekend op basis van de mediaan over de periode van 1 januari 2007 tot 31 augustus 2008 (mits deze spreads representatief zijn), of ii) de mediaan van de vijfjaars CDS-spreads gebaseerd op een vergelijking met de kredietinstellingen die over dezelfde periode een met Dexia vergelijkbare langetermijnrating hebben.

(40) Hoe dan ook wordt de premie berekend op het gemiddelde bedrag van de uitstaande, gegarandeerde verplichtingen met de desbetreffende looptijd en die de garantie genieten in de loop van de laatste maandperiode.

(41) Het maximumbedrag aan verplichtingen aan de passiefzijde van Dexia dat door de garantie is gedekt, lag op 27 mei 2009 bij 95,9 miljard EUR (10). Figuur 1 geeft de ontwikkeling van het door de garantie gedekte bedrag aan verplichtingen van Dexia in de periode van 9 oktober 2008 tot en met 11 februari 2010. Figuur 1 Ontwikkeling van het bedrag door de garantie gedekte verplichtingen van Dexia

(42) In haar besluit van 30 oktober 2009 heeft de Commissie er geen bezwaar tegen gemaakt dat de door de betrokken lidstaten voor Dexia afgegeven garantie tot 28 februari 2010 werd verlengd, aangezien de garantie een urgente reddingsmaatregel is die, op grond van artikel 107, lid 3, onder b), van het VWEU, met de interne markt verenigbaar is.

3.3. DE OPERATIE LIQUIDITEITSSTEUN

(43) De operatie liquiditeitssteun van de Nationale Bank van België, in samenwerking met de Banque de France, is reeds beoordeeld in het besluit van de Commissie van 19 november 2008. […]

(44) Krachtens de wet van 15 oktober 2008 houdende maatregelen ter bevordering van de financiële stabiliteit en inzonderheid tot instelling van een staatsgarantie voor verstrekte kredieten en andere verrichtingen in het kader van de financiële stabiliteit (11) genoten de door de Nationale Bank van België aan Dexia verleende kredieten automatisch en met terugwerkende kracht de garantie van de Belgische staat. Deze garantie ziet niet op het deel van de operatie liquiditeitssteun dat voor rekening van de Banque de France kwam.

(45) Volgens de gegevens die de Nationale Bank van België aan de Commissie heeft meegedeeld, is deze operatie liquiditeitssteun door de Raad van bestuur van de Europese Centrale Bank (hierna „de ECB” genoemd) goedgekeurd voor een bedrag van maximaal […] miljard EUR. Dexia heeft in hoofdzaak tussen oktober en november 2008 van deze faciliteit gebruikgemaakt.

(46) In het reeds genoemde besluit van 19 november 2008 had de Commissie deze operatie liquiditeitssteun goedgekeurd als urgente reddingsmaatregel, voor een termijn van zes maanden te rekenen vanaf de tenuitvoerlegging ervan. Niettemin heeft de Belgische overheid, in de aanmelding bij de Commissie van het herstructureringsplan van Dexia op 17 februari 2009, uit voorzorg ook verzocht om een verlenging tot en met 31 oktober 2009 van de mogelijkheid voor Dexia om verder op de operatie liquiditeitssteun van de Nationale Bank van België een beroep te kunnen blijven doen ingeval de Commissie zou oordelen dat deze maatregel staatssteunelementen bevat.

3.4. DE FSA-MAATREGEL

(47) De FSA-maatregel werd getoetst in het besluit van de Commissie van 13 maart 2009. Op basis van deze maatregel verlenen de Belgische en de Franse overheid een garantie zodat Dexia een contract voor een verkoopoptie (hierna „de put-optie” genoemd) kan honoreren waardoor FSA Asset Management (hierna „FSAM” genoemd), de vroegere dochteronderneming van FSA die niet aan Assured Guaranty is overgedragen, de mogelijkheid krijgt om bepaalde activa in de FSAM-portefeuille aan Dexia NV en/of DCL te verkopen indien bepaalde triggering events zich voordoen (zie de overwegingen 50 tot en met 59).

3.4.1. CONTEXT

(48) Ter herinnering: de Financial Products (FP) activiteit maakt geen deel uit van het geheel van de activiteiten van FSA die aan Assured Guaranty zijn overgedragen. De Financial Products-activiteit bestaat hoofdzakelijk uit: i) het aantrekken van deposito’s bij derden ten aanzien van wie FSA zich ertoe verbindt de deposito’s tegen een bepaald bedrag te vergoeden, op basis van gegarandeerde deposito-overeenkomsten (hierna „Guaranteed Investment Contracts” of „GIC’s” genoemd), en ii) de herbelegging van deze deposito’s in effecten met een hoger rendement dan de kosten van de door GIC’s gegarandeerde deposito’s, hetgeen in beginsel dus een positieve netto rentemarge oplevert. Technisch gezien zijn deze GIC’s afgesloten door dochterondernemingen van FSA (GIC-ondernemingen) die, op hun beurt, de opbrengst van deze deposito’s uitlenen aan een andere vennootschap binnen de groep, FSAM, die zorgt voor het samenstellen en beheren van de portefeuille activa die moet dienen om de passiva en terugbetalingsverplichtingen tegenover de contractpartners bij de GIC’s te voldoen. FSAM en de GIC-ondernemingen zijn, omdat ze tot de Financial Products-activiteit behoren, dus uitgesloten van de reeks activiteiten die aan Assured Guaranty zijn overgedragen en zijn dus bij Dexia gebleven.

(49) De portefeuille activa van FSAM omvat in hoofdzaak aan de Amerikaanse vastgoedsector gekoppelde effecten, waarvan de marktwaarde en/of de ratings sterk zijn verslechterd als gevolg van de subprimecrisis en de financiële crisis. Nu FSA alleen garant staat voor de activa en passiva van de Financial Products-activiteit, brengt het feit dat deze laatste activiteit van de overdracht is uitgesloten, noodzakelijkerwijs mee dat Dexia garant staat voor de Financial Products-activiteit, zodat geen beroep behoeft te worden gedaan op de door FSA afgegeven garanties. Gelet op de moeilijke financiële situatie van Dexia en de omvang van de bedragen die in het kader van GIC’s theoretisch in het geding kunnen zijn, was het, uit oogpunt van de verkrijger van FSA (Assured Guaranty), noodzakelijk dat Dexia op haar beurt een tegengarantie van de Belgische en de Franse staat ontving.

3.4.2. BELANGRIJKSTE CONCRETE VOORWAARDEN

(50) De put-optie is een contract waardoor FSAM het recht krijgt om aan Dexia NV en/of DCL bepaalde activa te verkopen die zich per 30 september 2008 in de portefeuille van FSAM bevonden (voor een totale restwaarde van 16,98 miljard USD a pari), indien zich bepaalde van de volgende triggering events voordoen: — ingeval van default met betrekking tot activa, d.w.z. indien de hoofdsom of de over een actiefbestanddeel in de portefeuille verschuldigde rente niet op de vervaldag wordt betaald. In dat geval ziet de verkoopoptie op de betrokken activa, die aan Dexia zullen worden verkocht tegen hun restwaarde a pari, vermeerderd met de verschuldigde rente; — ingeval van insolventie van Dexia: in dat geval ziet de verkoopoptie op alle activa in de FSAM-portefeuille die onder de verkoopoptie vallen of op een aantal activa waarvan de restwaarde a pari gelijk is aan de totale waarde van de passiva uit hoofde van de GIC’s, indien dit tweede bedrag lager is dan het eerste. De betrokken activa worden overgedragen tegen hun restwaarde a pari, vermeerderd met de verschuldigde rente; — in geval van default met betrekking tot liquiditeit, d.w.z. wanneer Dexia in gebreke blijft met betrekking tot haar verplichtingen uit hoofde van de liquiditeitsovereenkomsten die zijn gesloten of zullen worden gesloten ten voordele van FSAM. In dat geval slaat de verkoopoptie op het aantal activa waarvan de restwaarde a pari gelijk is aan het bedrag van de default met betrekking tot liquiditeit, en die aan Dexia zullen worden verkocht tegen hun restwaarde a pari, vermeerderd met de verschuldigde rente; — in het geval van default met betrekking tot zekerheden (collateral), d.w.z. indien Dexia aan FSAM niet de zekerheden verschaft ten belope van het verschil tussen de waarde van de passiva uit hoofde van de GIC’s en de marktwaarde van de activa van FSAM, na aftrek van een marge (haircut) op deze activa. In dat geval ziet de verkoopoptie op het aantal activa waarvan de restwaarde a pari gelijk is aan het bedrag van de default met betrekking tot zekerheden, en die aan Dexia zullen worden verkocht tegen hun restwaarde a pari, vermeerderd met de verschuldigde rente.

(51) In het kader van de garantieovereenkomst van de overheden verbinden de Belgische staat (voor 62,4 %) en de Franse staat (voor 37,6 %) zich ertoe om elk, zonder hoofdelijkheid tussen hen, de verplichtingen van Dexia uit hoofde van genoemde put-overeenkomst te dekken, doch na aftrek van de uitgesloten activa (hierna „de uitgesloten activa” genoemd) ten belope van ongeveer 4,5 miljard USD, zodat het bedrag a pari van de in de door de gegarandeerde put gedekte portefeuille (hierna „de gedekte activa” genoemd) uitkomt op 12,48 miljard USD. De staatsgarantie is een onherroepelijke en onvoorwaardelijke autonome garantie op eerste verzoek. De garantie is begrensd tot een totaalbedrag van 16,98 miljard USD (nl. terugbetaling van de restwaarde a pari voor maximaal 12,48 miljard USD en 4,5 miljard USD rente), dat geleidelijk aan zal afnemen naarmate de portefeuille wordt afgeschreven.

(52) Wanneer zich een van deze triggering events voordoet, zal FSAM via haar vertegenwoordiger Dexia eerst verzoeken haar verplichtingen uit hoofde van het put-contract na te komen, en zal zij, in het geval van wanbetaling door of een faillissement van Dexia, na het verstrijken van bepaalde termijnen, dat verzoek aan de betrokken lidstaten richten.

(53) De betrokken lidstaten worden door Dexia vergoed wanneer uit hoofde van de garantie op hen een beroep is gedaan: i) in contanten zolang de totale betalingen ten hoogste 4,5 miljard USD belopen, en ii) in aandelen en, in voorkomend geval in winstbewijzen, wanneer dat bedrag wordt overschreden. Ook al zijn de reeds genoemde uitgesloten activa niet gedekt door de staatsgarantie, toch zal een beroep op deze garantie ten behoeve van de uitgesloten activa in mindering worden gebracht op het bedrag van de first loss-tranche van 4,5 miljard USD waarvoor de betrokken lidstaten over een rechtstreeks regresrecht tegenover Dexia beschikken.

(54) Voor deze garantie dient Dexia de Belgische en de Franse staat jaarlijks een vergoeding van 113 basispunten te betalen ten behoeve van de dekking van het defaultrisico op de gegarandeerde put-optie, te vermeerderen met 32 basispunten ten behoeve van de dekking van het defaultrisico van Dexia om haar liquiditeitstoezeggingen tegenover FSAM na te komen.

(55) De verkoop van FSA (zonder de Financial Products-activiteiten) vond op 1 juli 2009 plaats en de FSA-maatregel werd op hetzelfde tijdstip van kracht. De laatste studie van de waardering van de FSAM-portefeuille is de Commissie op 18 maart 2009 meegedeeld. Deze is uitgevoerd door Société Générale („de consultant”), de door de Belgische staat aangestelde onafhankelijke deskundige, aan de hand van gegevens die op 31 januari 2009 zijn afgesloten.

(56) De belangrijkste gegevens over de FSAM-portefeuille worden hier in tabel 1 gegeven. Tabel 1 Belangrijkste gegevens FSAM-porteuille (totaal) Asset classes Nominale waarde Martkwaarde Verwacht verlies (basis) Verwacht verlies (stress) x mln USD % totaal x mln USD % totaal x mln USD % totaal x mln USD % totaal RMBS standard (zonder „wrap”) 10 582 63,8 % [4 000-5 000] […] [1 500-2 500] […] […] […] Subprime 7 317 44,1 % [3 000-4 000] […] [1 000-1 500] […] […] […] Alt-A 2 424 14,6 % [500-1 000] […] [0-1 000] […] […] […] Option ARMs 694 4,2 % [0-500] […] [0-500] […] […] […] Prime 147 0,9 % [0-100] […] [0-10] […] […] […] CES/HELOCs/Wrapped RMBS (12) 817 4,9 % [0-500] […] [0-500] […] […] […] NIM's 277 1,7 % [0-200] […] [0-30] […] […] […] ABS CDO 36 0,2 % [0-20] […] [0-40] […] […] […] CLO's 413 2,5 % [0-400] […] [0-100] […] […] […] US Agency RMBS 1 338 8,1 % [1 000-1 500] […] [0-100] […] […] […] Overige 3 119 18,8 % [1 000-2 000] […] [0-400] […] […] […] Totaal 16 582 100,0 % [7 000-9 000] […] [2 000-3 000] […] [3 500-4 500] […]

(57) De portefeuille bestaat in hoofdzaak uit Verenigde Staten RMBS-standard effecten (64 %), en meer bepaald uit subprime-effecten (44 % van de portefeuille) en Alt-A-effecten (15 % van de portefeuille). Daarnaast is de portefeuille, in mindere mate, blootgesteld aan Verenigde Staten Agency RMBS-effecten (8 % van de portefeuille) en aan door monolineverzekeraars verbeterde producten. Per 31 januari 2009 bedroeg de nominale waarde van de portefeuille 16,6 miljard USD, en bedroeg de gemiddelde marktwaarde [42,2-54,3] % van de nominale waarde, of [7-9] miljard USD. De verwachte verliezen bedroegen in een basisscenario [2-3] miljard USD, terwijl zij in een stressscenario naar raming [3,5-4,5] miljard USD zouden belopen. Per 31 januari 2009 bedroeg de reële waarde in het economisch verkeer [13,6-14,6] miljard USD in een basisscenario en [12-13] miljard USD in een stressscenario.

(58) De belangrijkste gegevens over de FSAM-portefeuille, de uitgesloten activa niet meegerekend, worden hier in tabel 2 gegeven. Tabel 2 Belangrijkste gegevens FSAM-porteuille (uitgesloten activa niet meegerekend) Asset classes Nominale waarde Martkwaarde Verwacht verlies (basis) Verwacht verlies (stress) x mln USD % totaal x mln USD % totaal x mln USD % totaal x mln USD % totaal RMBS standard (zonder „wrap”) 9 755 79,9 [3 500-4 000] […] [1 500-2 500] […] […] […] Subprime 6 544 53,6 [2 500-3 000] […] [1 000-1 500] […] […] […] Alt-A 2 371 19,4 [500-1 000] […] [0-1 000] […] […] […] Option ARMs 693 5,7 [0-500] […] [0-500] […] […] […] Prime 147 1,2 [0-100] […] [0-10] […] […] […] CES/HELOCs/Wrapped RMBS (13) 817 6,7 [0-500] […] [0-500] […] […] […] NIM's 276 2,3 [0-200] […] [0-30] […] […] […] ABS CDO 36 0,3 [0-20] […] [0-40] […] […] […] CLO's 413 3,4 [0-400] […] [0-100] […] […] […] Overige 909 7,4 [200-600] […] [0-400] […] […] […] Totaal 12 205 100,0 [4 500-5 500] […] [2 000-3 000] […] [3 500-4 500] […]

(59) Per 31 januari 2009 bedroeg de nominale waarde van de portefeuille, de uitgesloten activa niet meegerekend, 12,2 miljard USD en de gemiddelde marktwaarde [36,9-45,1] % van de nominale waarde, of [4,5-5,5] miljard USD. De verwachte verliezen bedroegen in een basisscenario [2-3] miljard USD, terwijl zij in een stressscenario naar raming [3,5-4,5] miljard USD zouden belopen. Per 31 januari 2009 bedroeg de reële waarde in het economisch verkeer [9,2-10,2] miljard USD in een basisscenario en [7,7-8,7] miljard USD in een stressscenario.

IV. HET HERSTRUCTURERINGSPLAN

(60) Doel van het herstructureringsplan is dat Dexia haar activiteiten terugplooit op haar kern-„metiers” en kernmarkten (haar RCB- en PWB-activiteiten in Frankrijk, België en Luxemburg), haar risicoprofiel verlaagt, de omvang van haar hefboom vermindert en haar liquiditeitsprofiel opnieuw in evenwicht brengt. Een en ander houdt met name de afbouw, inkrimping en afstoting van bepaalde activiteiten in, alsmede het opzetten van twee gescheiden interne rapportagelijnen: een voor de traditionele bancaire activiteiten (hierna „de Core Division” genoemd) (die in hoofdzaak de PWB- en RCB-activiteiten omvat en samen goed is voor 72 % van het balanstotaal van Dexia eind 2009), en een tweede met betrekking tot activiteiten die worden afgebouwd, de Legacy Portfolio Management Division (hierna „LPMD” genoemd), in hoofdzaak bestaande uit de obligatieportefeuille en in veel beperktere mate de internationale PWB-activiteiten, samen goed voor 28 % van het balanstotaal van Dexia eind 2009. Het liquiditeitsprofiel wordt verbeterd door de funding via de markt en de korte funding in te krimpen, door de funding op de middellange termijn uit te breiden en door een beroep te doen op stabielere vormen van funding (retaildeposito’s en zakelijke deposito’s, hypothecaire obligaties).

(61) Het herstructureringsplan bestaat uit een reeks maatregelen die Dexia al heeft genomen en uit gedrags- en structurele maatregelen die Dexia ten uitvoer moet leggen tijdens de herstructureringsperiode, onder toezicht van de betrokken lidstaten die zich ertoe hebben verbonden de inachtneming ervan te garanderen.

(62) Dankzij al deze maatregelen kan het balanstotaal van Dexia tegen 31 december 2014 worden ingekrompen met 35 %, ten opzichte van 31 december 2008, gelet op de nieuwe productie.

4.1. HET HERSTEL VAN DE LEVENSVATBAARHEID OP LANGE TERMIJN IN NORMALE OMSTANDIGHEDEN EN IN STRESSOMSTANDIGHEDEN

(63) De betrokken lidstaten hebben de Commissie nadere informatie verschaft over het businessmodel van de bank. In de verstrekte gegevens wordt met name nadere informatie verstrekt over: — het businessplan van groep voor de periode 2009-2011 en prognoses voor bepaalde gegevens uit de balans en de resultatenrekening tegen 2014 en 2017; — volumes voor en marges op de uitstaande bedragen en de nieuwe productie voor de belangrijke bussinesslines (PWB, RCB en andere) en per geografische zone in de periode 2009-2011; — volumes en gemiddelde fundingkosten van de groep per financieringsbron (repo’s, gegarandeerde en niet-gegarandeerde verplichtingen, hypothecaire obligaties, deposito’s en overige).

(64) Op basis van deze gegevens verwacht Dexia positieve resultaten voor de volledige duur van de herstructurering (2009-2014) en een core Tier 1-ratio tussen 11 % en 15 %. Onderstaande tabel 3 geeft voor de periode 2009-2014 de prognoses voor de resultaten en voor de core Tier 1-ratio van Dexia. Tabel 3 Prognoses resultaten en core Tier 1-ratio Dexia in de herstructureringsperiode x miljoen EUR en in % 2009 2010 2011 2012 2013 2014 Core Division Nettoresultaten vóór belasting […] […] […] […] […] […] LPMD Nettoresultaten vóór belasting […] […] […] […] […] […] Dexia-groep — Totaal Nettoresultaten vóór belasting […] […] […] […] […] […] Core Tier 1-ratio […] […] […] […] […] […]

(65) De betrokken lidstaten hebben ook drie soorten stresssimulaties verstrekt, om te bepalen in hoeverre de groep tegen externe schokken bestand is.

(66) Met de eerste stresstest die Dexia heeft uitgevoerd, werd nagegaan in welke mate de groep — tot in 2011 — bestand is tegen ontwikkelingen van de volgende variabelen: i) groeipercentages van het bbp in verschillende landen; ii) de hoogte van de interbankenrente op 3 maanden en op 5 jaar, en iii) de wisselkoersfluctuaties voor bepaalde buitenlandse valuta’s. Wat betreft het groeipercentage, zijn hypotheses geformuleerd voor een basisscenario en een stressscenario die aansluiten bij de aannames zoals die bij andere recente vergelijkbare exercities in Europa werden gehanteerd. De uitkomsten van de stresstest, zoals Dexia die heeft uitgevoerd, lijken er op te wijzen dat de groep in 2010 en 2011 winstgevend zou blijven, zelfs in een stressscenario. De winst vóór belasting zou in 2010 uitkomen op […] miljoen EUR en in 2011 op […] miljoen EUR.

(67) Het tweede soort stresstest dat Dexia heeft uitgevoerd, beoogde na te gaan in hoeverre de groep bestand was tegen een stijging van de kosten van de funding via de markten, gedurende één jaar met: i) 100 basispunten, en ii) 200 basispunten. De uitkomst van deze stresstest, zoals die door Dexia is uitgevoerd, geeft aan dat de impact op de groepsresultaten kan worden geraamd op […] miljoen EUR bij een stijging van de fundingkosten met 100 basispunten en met […] miljoen EUR bij een stijging van de fundingkosten met 200 basispunten.

(68) Het derde soort stresstest dat Dexia heeft uitgevoerd, wilde de liquiditeit van de groep nagaan, en met name de liquiditeitspositie van de groep in uitzonderlijke omstandigheden, door de potentieel vereiste liquiditeit af te zetten tegen de in die omstandigheden potentieel beschikbare liquiditeit. De stresstest werd uitgevoerd voor een periode van één maand. In het gehanteerde scenario wordt de impact van een zogenaamde „idiosyncratische” schok bij Dexia gecombineerd met de gevolgen van een algemene liquiditeitscrisis. Deze stresstest van de liquiditeit werd uitgevoerd door zowel Dexia als door de betrokken toezichthouder, de Commissie voor het Bank-, Financie- en Assurantiewezen (hierna „de CBFA” genoemd). […] (14) […].

4.2. TOEZEGGINGEN MET BETREKKING TOT GEDRAGINGEN

(69) Het herstructureringsplan, zoals dat op 9 februari 2010 is aangemeld, omvat in de eerste plaats een inkrimping van de korte funding, een verhoging van de looptijd van de lange funding en een uitbreiding van de stabiele fundingbronnen van de groep. In dat verband hebben de betrokken lidstaten zich ertoe verbonden dat Dexia drie kwantitatieve fundingratio’s in acht neemt: — Dexia beperkt de ratio korte funding (15)/totale balansomvang tot 30 % per 31 december 2009, tot maximaal 23 % per 31 december 2010, tot maximaal 20 % per 31 december 2011, tot maximaal 14 % per 31 december 2012, tot maximaal 13 % per 31 december 2013 en tot maximaal 11 % per 31 december 2014; — Dexia verhoogt de looptijd van haar funding door de gemiddelde looptijd van de passiva van de groep (16) te handhaven op een niveau dat ten minste even hoog is als de niveaus uit onderstaande tabel 4: Tabel 4 Ontwikkeling van de gemiddelde looptijd van de passiva van Dexia (in jaren) 31.12.2009 31.12.2010 31.12.2011 31.12.2012 31.12.2013 31.12.2014 […] […] […] […] […] […] — Dexia breidt haar stabiele fundingbronnen uit, waarbij wordt gerekend met een ratio, waarvan de teller gelijk is aan de som van de funding via hypothecaire obligaties en funding in de vorm van commerciële RCB- en PWB-deposito’s, en waarvan de noemer gelijk is aan de som van alle activa van Dexia. Deze ratio die 36 % bedroeg per 31 december 2009, dient ten minste 40 % te bedragen per 31 december 2010, ten minste 45 % per 31 december 2011, ten minste 53 % per 31 december 2012, ten minste 55 % per 31 december 2013 en ten minste 58 % per 31 december 2014; — een onafhankelijk deskundige gaat om de zes maanden na of deze drie fundingratio’s in acht zijn genomen.

(70) Bij het verstrekken van kredieten aan haar PWB-cliënten neemt Dexia een risk-adjusted return on capital (hierna „RAROC” genoemd) van ten minste 10 % in acht. De berekening van de RAROC betreft de nettomarge nà belastingen op het economische kapitaal (17): — de brutomarge is het verschil tussen de aan de cliënt berekende marge (in basispunten bovenop het IBOR-referentiepercentage) en de fundingkosten van Dexia (in basispunten bovenop het IBOR-referentiepercentage), uitgedrukt door de interne overdrachtprijs; — de interne overdrachtprijs geeft de geraamde kostprijs weer van nieuwe funding voor Dexia, rekening houdende met de kenmerken van kredieten aan PWB-cliënten (looptijd, of deze al dan niet in aanmerking komen voor herfinanciering door hypothecaire obligaties enz.); — de nettomarge is gelijk aan de brutomarge minus: i) de kosten van alle aard (algemene kosten, salariskosten, operationele kosten, afschrijvingen enz.) geraamd op basis van de kosten die voor kredietverlening aan PWB-cliënten zijn vastgesteld; ii) de kosten van het gemiddelde risico berekend voor elke transactie met inachtneming van de Basel-II-methodiek (kosten van het gemiddelde risico op lange termijn), en iii) lasten uit hoofde van belastingen; — een onafhankelijk deskundige gaat om de zes maanden na: of de RAROC de kosten weergeeft van de PWB-disivie, of de bovengenoemde toezegging wordt nageleefd om op de PWB-activiteiten een minimum RAROC van 10 % in acht te nemen, en of de methodiek en de berekening van de RAROC en de bestanddelen ervan correct zijn.

(71) Dexia zet het bedrag van de funding die momenteel ter beschikking staat van haar Turkse dochteronderneming DenizBank uiterlijk per 30 juni 2011 op nul en verleent haar geen nieuwe intragroepsfunding meer tot en met 31 december 2014.

(72) Tegen 30 juni 2010 zet Dexia een LPMD-rapportagelijn op. De aan deze bussinessline toegewezen activa worden afgebouwd of afgestoten. Het gaat om de volgende activa: — de Credit Spread Portfolio (hierna „CSP” genoemd) en Public Sector Portfolio (hierna „PSP” genoemd) (voor een geraamd bedrag van ongeveer 134 miljard EUR per 31 december 2009); — de portefeuille Financial Products-activa van FSAM die bij Dexia zijn gebleven (voor een geraamd bedrag van ongeveer 10,7 miljard EUR per 31 december 2009), en — de portefeuille non-core PWB loans (voor een geraamd bedrag van ongeveer 17 miljard EUR per 31 december 2009). De funding die Dexia aantrekt en die de fundinggarantie geniet, wordt volledig aan deze businessline toegewezen.

(73) Dexia beperkt haar jaarlijkse nieuwe PWB-productie tot 12 miljard EUR voor 2009, tot 15 miljard EUR voor 2010 en tot telkens 18 miljard EUR voor de periode 2011-2014.

(74) Dexia verlaagt vóór 31 december 2012 haar exploitatiekosten met 15 %.

(75) Dexia krimpt haar tradingactiviteiten in (met 44 % van de gemiddelde jaarlijkse Value at Risk, die 126 miljard EUR bedroeg in 2008) en zet haar tradingactiviteiten voor eigen rekening stop vanaf de dag van het onderhavige besluit van de Commissie.

(76) Dexia ziet, vanaf de dag van het besluit van de Commissie, onmiddellijk en definitief af van het voordeel van de converteerbare Dexia BIL-obligatie van 376 miljoen EUR waarop Luxemburg in september 2008 had toegezegd te zullen intekenen.

(77) Het gebruik dat Dexia van de door de betrokken lidstaten afgegeven fundinggarantie kan maken, wordt beperkt, op de volgende voorwaarden: — stopzetting van de garantie voor alle depositocontracten die vanaf 31 maart 2010 worden afgesloten; — stopzetting van de fundinggarantie voor alle kortetermijnuitgiften (minder dan één jaar) die vanaf 31 mei 2010 plaatsvinden; — stopzetting van de fundinggarantie voor alle uitgiften (ook voor lange termijn) die plaatsvinden of contracten die worden afgesloten vanaf 30 juni 2010; — het totale bedrag aan uitstaande gegarandeerde bedragen bedraagt nimmer meer dan 100 miljard EUR; — tijdens de looptijd van de garantie betaalt Dexia de betrokken lidstaten een aanvullende vergoeding op het bedrag waarmee de onderstaande drempels voor uitstaande gegarandeerde bedragen worden overschreden: Tabel 5 Verschuldigde aanvullende vergoeding bij overschrijding van het bedrag aan gegarandeerde verplichtingen aan de passiefzijde Drempel/tranche (gegarandeerde uitstaande bedragen × miljard EUR) [60-70] [70-80] [80-100] Aanvullende vergoeding bij overschrijding van deze drempel (in basispunten) + 50 + 65 + 80

(78) Tot en met 31 oktober 2014 maakt Dexia in haar commerciële reclame geen gebruik van haar status van bank die een garantie van de betrokken lidstaten geniet, noch doet zij voor zuivere arbitragetransacties een beroep op de garantie.

(79) Tot en met 31 december 2011 verwerven Dexia NV en de dochterondernemingen die onder haar uitsluitende of gezamenlijke zeggenschap staan, geen belang van meer dan 5 % in het maatschappelijke kapitaal van andere kredietinstellingen, beleggingsondernemingen of verzekeringsmaatschappijen, tenzij met toestemming van de Commissie. Deze toezegging staat er niet aan in de weg dat, na voorafgaande toestemming van de Commissie, Dexia een belang verwerft in ruil voor een inbreng van deelnemingen of activiteiten die plaatsvindt in het kader van een verkooptransactie voor of de samenvoeging (door fusie of inbreng) van activa of activiteiten, voor zover Dexia in dat geval met dat belang geen uitsluitende of gezamenlijke zeggenschap verwerft over de entiteit waarin het belang wordt ingebracht of die uit de fusie ontstaat. Dexia stelt de Commissie vooraf in kennis van ieder voornemen tot acquisitie, daaronder begrepen alle voornemens van ondernemingen die onder de gezamenlijke zeggenschap van Dexia staan.

(80) Tot en met 31 december 2014 beperkt Dexia het bedrag van: — iedere vorm van dividend dat Dexia NV uitkeert uit hoofde van haar gewone aandelen, en — iedere discretionaire vervroegde terugbetaling of couponbetaling op hybride Tier 1-instrumenten of Tier-2 instrumenten i) die zijn uitgegeven door entiteiten die onder de uitsluitende zeggenschap staan van Dexia; ii) die worden gehouden door personen of entiteiten niet zijnde Dexia NV en haar dochterondernemingen, en iii) ten aanzien van de betaling of de uitoefening waarvan discretionaire marge bestaat uit hoofde van de contractuele bepalingen betreffende deze instrumenten, zodat, na de voorgenomen uitkering of betaling (en rekening houdende met eventuele betalingen die moeten plaatsvinden als gevolg van een dividenduitkering uit hoofde van gewone aandelen), de core Tier 1 van Dexia-groep (berekend op basis van de laatste, volgens de IFRS-normen opgestelde, geconsolideerde jaarrekening), ten minste op het onderstaande niveau uitkomt, en 31.12.2009 31.12.2010 31.12.2011 31.12.2012 31.12.2013 31.12.2014 10,7 % 10,6 % […] […] […] […] — ten minste gelijk is aan de som van i) 12,5 % van de risicogewogen activa van de Legacy Portfolio Management Division en ii) 9,5 % van risicogewogen activa van de overige activiteiten van de groep (de Core Division).

(81) De in overweging 80 bedoelde toezegging: — laat de voorwaarden inzake uitkeerbare winsten (in de zin van artikel 617 van het Belgische wetboek van vennootschappen) op het niveau van Dexia onverlet; — laat de transacties onverlet die Dexia wettelijk verplicht is uit te voeren ten aanzien van hybride Tier 1- of Tier 2-instrumenten of van transacties welke Dexia voor die instrumenten moet uitvoeren uit hoofde van vóór 1 februari 2010 afgesloten contracten, en — kan worden herzien in het geval van aanzienlijke veranderingen in de definitie van het toetsingsvermogen en de voor Dexia geldende boekhoudnormen.

(82) Bovendien ziet Dexia, onverminderd de transacties die zij wettelijk verplicht is uit te voeren ten aanzien van hybride Tier 1- of Tier 2-instrumenten of de transacties welke zij voor die instrumenten moet uitvoeren uit hoofde van vóór 1 februari 2010 afgesloten contracten, tot en met 31 december 2011 af van: — het doen van couponbetalingen op hybride Tier 1-instrumenten of Tier 2-instrumenten die worden gehouden door personen of entiteiten niet zijnde Dexia NV en haar dochterondernemingen en ten aanzien waarvan, uit hoofde van de contractuele bepalingen voor die instrumenten, een discretionaire marge geldt; — het goedkeuren of het via stemming doen goedkeuren van iedere vorm van dividenduitkering door een van de entiteiten waarover Dexia NV al dan niet middellijk uitsluitende zeggenschap heeft (daaronder begrepen entiteiten die zij voor 100 % in handen heeft) wanneer een dergelijke dividenduitkering een verplichting met zich brengt tot couponbetaling op hybride Tier 1-instrumenten of Tier 2-instrumenten die door personen niet zijnde Dexia NV en haar dochterondernemingen worden gehouden, en — het uitoefenen van een discretionaire optie tot vervroegde terugbetaling voor de onder het eerste streepje bedoelde hybride Tier 1-instrumenten of Tier 2-instrumenten.

(83) Dexia NV ziet tot en met 31 december 2011 af van de uitkering van dividend voor haar gewone aandelen. Dit verbod geldt niet voor de uitkering van dividend die volledig via de toewijzing van nieuwe aandelen plaatsvindt, mits het aldus uitgekeerde bedrag: i) in overeenstemming is met overweging 80, en ii) maximaal 40 % bedraagt van het nettoresultaat van Dexia NV over het boekjaar 2009 wat betreft de dividenduitkeringen die in 2010 plaatsvinden, en maximaal 40 % van het nettoresultaat van Dexia NV over het boekjaar 2010 wat betreft de dividenduitkeringen in 2011 (18).

(84) In dat verband dient te worden herhaald dat Dexia, uit hoofde van de toezeggingen die de betrokken lidstaten hebben gedaan in het kader van het besluit van de Commissie van 30 oktober 2009 waarmee de garantie is verlengd, sinds de dag van dat besluit en tot op de dag van het onderhavige besluit dient af te zien van: i) het bekendmaken van enig interimdividend ten faveure van de aandeelhouders van Dexia NV of het aan de algemene aandeelhoudersvergadering van Dexia voorstellen van de uitkering van enige vorm van dividend; ii) het goedkeuren of via stemming doen goedkeuren van enige vorm van dividenduitkering door entiteiten waarover Dexia NV al dan niet middellijk uitsluitende zeggenschap heeft maar die zij (al dan niet middellijk) niet voor 100 % in handen heeft; iii) het goedkeuren of het via stemming doen goedkeuren van iedere vorm van dividenduitkering door een van de entiteiten waarover Dexia NV al dan niet middellijk uitsluitende zeggenschap heeft (daaronder begrepen entiteiten die zij voor 100 % in handen heeft) wanneer een dergelijke dividenduitkering een verplichting met zich brengt tot couponbetaling op hybride Tier 1-instrumenten of perpetuele Upper Tier 2-instrumenten die door personen niet zijnde Dexia NV en haar dochterondernemingen worden gehouden; iv) het doen van couponbetalingen op hybride Tier 1-instrumenten of perpetuele Upper Tier 2-instrumenten die worden gehouden door personen of entiteiten niet zijnde Dexia NV en haar dochterondernemingen en ten aanzien waarvan, uit hoofde van de contractuele bepalingen voor die instrumenten, een discretionaire marge geldt. Indien deze niet-betaling evenwel tot de opschorting van de dividenduitkering door Dexia NV uit hoofde van de resultaten over 2009 zou leiden, kan dit verbod eventueel niet worden toegepast mits Dexia de Commissie daarvan vooraf in kennis heeft gesteld en de Commissie op ad-hocbasis de betrokken couponbetaling heeft goedgekeurd, of v) het uitoefenen van een discretionaire optie tot vervroegde terugbetaling van de in de punten iii) en iv) van de onderhavige overweging bedoelde hybride instrumenten.

(85) Om de concurrentie en transparantie bij transacties voor bankkredieten aan lokale overheden verder te versterken, zegt Frankrijk toe er op toe te zien dat de lokale overheden hun praktijken om bij hun operaties om middelen of kapitaal aan te trekken de concurrentie te laten spelen, verder uitbouwen. De staat zal vóór eind 2010 uitdrukkelijke aanbevelingen in die zin aan de lokale overheden doen, wat betreft zowel de bancaire financiering als het gebruik van complexe financiële producten. In deze aanbevelingen zal het inherente economische belang worden beklemtoond van het feit dat in deze sector maatregelen worden genomen om de concurrentie te laten spelen en zal worden aangegeven hoe dit soort maatregelen in de praktijk ten uitvoer kan worden gelegd. In deze aanbevelingen met goede praktijken zal worden aangegeven dat voor leningen met de grootste bedragen de concurrentie in alle openheid moet kunnen spelen. Meer bepaald zullen de diensten die lokale overheden moeten bijstaan en adviseren, voor deze aanbevelingen worden gesensibiliseerd. Mochten deze aanbevelingen onvoldoende blijken om ervoor te zorgen dat tegen 2013 lokale overheden een transparant en niet-discriminerend tendersysteem veralgemenen voor bancaire financieringen veralgemenen, zegt Frankrijk toe om voorstellen voor wet- of regelgeving in die zin in te dienen.

(86) Om de concurrentie en transparantie voor bancaire leningtransacties van lokale overheden verder te versterken, zegt de Belgische regering toe om, in samenspraak met de Gewesten, toe te zien op de bekendmaking door de aanbestedende diensten van de uitnodigingen tot inschrijving met betrekking tot de financiering van lokale overheden.

4.3. AFSTOTINGEN EN AF TE BOUWEN ACTIVITEITEN

(87) Dexia stoot de in de onderhavige overweging genoemde activa af: a) afstoting of beursintroductie van het 70 %-belang van de groep in zijn Italiaanse dochteronderneming Crediop tegen 31 oktober 2012 (19); b) afstoting tegen 30 juni 2010 van DEP, de Franse dochteronderneming van Dexia Insurance Belgium (hierna „DIB” genoemd) die actief is op het gebied van levensverzekeringen en social engineering. De ondertekening van de overdrachtsovereenkomst heeft op 9 december 2009 plaatsgevonden en de verkoop zou in de loop van het eerste halfjaar 2010 voltooid moeten zijn; c) afstoting of beursintroductie tegen 31 december 2010 van het 51 %-belang van Dexia in AdInfo, de dochteronderneming die lokale overheden in België informaticadiensten verleent; d) afstoting van het belang van Dexia in SPE, een Belgische stroomproducent, vóór 31 december 2010; e) afstoting van het 20 %-belang van Dexia in Crédit du Nord (deze afstoting heeft op 11 december 2009 plaatsgevonden); f) sluiting tegen eind 2010 van ongeveer 80 bankkantoren in België in het kader van het nieuwe distributiemodel van de groep; g) stopzetting van de volgende activiteiten van RCB International: i) in de loop van 2009 en begin 2010 hebben plaatsgevonden: de afstoting van Experta Jersey, de stopzetting van Dexia Private Bank Jersey, de stopzetting van de privatebankingactiviteiten in Montevideo, de stopzetting van de plannen om private banking in Singapore te ontwikkelen, de stopzetting van het project voor Consumer Finance in Rusland, de stopzetting van de activiteiten van Dexia Asset Management (Dexia AM) in Centraal- en Oost-Europa, en de afstoting van de trustactiviteiten van Experta in Zwitserland; ii) de afstoting van de trustactiviteiten van Experta op de Bahama’s en de afstoting van de Deense dochteronderneming van Dexia BIL tegen 31 december 2011; h) afstoting of beursintroductie tegen 31 oktober 2012 van het belang van Dexia in haar Slovaakse dochteronderneming Dexia Banka Slovensko (DBS) (20); i) stopzetting en afbouw van de volgende internationale PWB-activiteiten: i) India: afstoting van deze entiteit heeft in 2009 plaatsgevonden; ii) Zwitserland (Dexia Public Finance Switzerland) en Zweden (Dexia Norden): sluiting en liquidatie tegen 31 december 2010; iii) Mexico, Australië en Japan: afbouw van de balans; j) afstoting van FSA (voltooid op 1 juli 2009), waarna afstoting van de belangen van Dexia in Assured Guaranty tegen 31 december 2011; k) afstoting van het 49 %-belang van de groep in Kommunalkredit Austria (KA): uitgevoerd in het vierde kwartaal 2008; l) afstoting of beursintroductie van Deniz Emeklilik, de verzekeringsdochter van DenizBank, tegen 31 oktober 2012; m) afstoting van het 60 %-belang van de groep in Dexia Sabadell tegen 31 december 2013; n) versnelde overdracht van de obligatieportefeuille met telkens [10-20] miljard EUR per jaar in 2010 en 2011, met [5-15] tot [10-20] miljard EUR in 2012, en met telkens [0-10] tot [5-15] miljard EUR in 2013 en 2014; o) afbouw van de activiteiten inzake Standby Bond Purchase Agreements (SBPA) en Tender Option Bonds (TOB) (Verenigde Staten/Canada).

(88) Met het herstructureringsplan wordt de totale balansomvang van Dexia tegen 31 december 2014 met 35 % ingekrompen ten opzichte van de omvang per 31 december 2008. De betrokken lidstaten verbinden zich er toe dat Dexia de in onderstaande tabel 6 opgenomen inkrimpingen van de balansomvang zal doorvoeren. Tabel 6 Inkrimping van de balansomvang van de groep, de Core Division en de LPMD (x miljard EUR) 31.12.2008 31.12.2009 31.12.2010 31.12.2011 31.12.2012 31.12.2013 31.12.2014 Balanstotaal groep 651 580 [510-550] [485-545] [425-490] [405-465] 427 Totaal LPMD 162 [120-140] [100-120] [80-110] [70-100] 79 Totaal Core Division 419 [390-410] [385-415] [345-380] [335-365] 353

4.4. TENUITVOERLEGGING VAN DE TOEZEGGINGEN

(89) Een onafhankelijk deskundige dient bij de Commissie om de zes maanden een verslag in over de tenuitvoerlegging van de toezeggingen uit het herstructureringsplan. Dit verslag omvat met name een gedetailleerd onderzoek van: i) de inachtneming van de in overweging 88 genoemde inkrimping van de balansomvang; ii) de inachtneming van de drie in overweging 69 genoemde liquiditeits- en fundingratio’s, en iii) de inachtneming van de in overweging 70 genoemde toezegging met betrekking tot de RAROC (21). Bovendien: — wordt dit verslag ingediend uiterlijk één maand na de presentatie van de halfjaarrekeningen en de goedkeuring van de jaarrekening, en hoe dan ook vóór 1 oktober en 30 april van elk jaar; — mocht de onafhankelijke deskundige in zijn vóór 1 oktober van elk jaar in te dienen verslag risico’s vaststellen dat de in het herstructureringsplan aangegeven jaardoelstellingen niet vóór het eind van het lopende jaar worden gehaald, dan leggen de betrokken lidstaten de Commissie binnen de maand na de indiening van dit verslag de maatregelen voor die zij, samen met Dexia, voornemens zijn te nemen om deze doelstellingen met de passende middelen te bereiken vóór het eind van het lopende jaar; — mocht de onafhankelijke deskundige in zijn vóór 30 april van elk jaar in te dienen verslag constateren dat de in het herstructureringsplan aangegeven jaardoelstellingen niet zijn gehaald, dan leggen de betrokken lidstaten de Commissie binnen de maand na de indiening van dit verslag de maatregelen voor die zij, samen met Dexia, voornemens zijn te nemen om deze doelstellingen met de passende middelen te bereiken vóór 30 juni van het lopende jaar; — worden binnen de gestelde termijn geen voorgenomen maatregelen voorgelegd of worden de doelstellingen niet vóór 30 juni behaald (wat betreft de ingediende maatregelen in voorkomend geval na het vóór 30 april in te dienen verslag), kan de Commissie, op grond van Verordening (EG) nr. 659/1999 (22), de formele onderzoekprocedure opnieuw openen. […].

(90) De Belgische, Franse en Luxemburgse autoriteiten leggen de Commissie vooraf, en uiterlijk één maand na het onderhavige besluit, een lijst ter goedkeuring voor van één tot drie personen die, in samenspraak met Dexia, zijn gekozen met het oog op de aanstelling als onafhankelijk deskundige. De onafhankelijke deskundige moet over de vereiste competenties beschikken en mag bij de uitoefening van zijn opdracht niet met een belangenconflict worden geconfronteerd. De Commissie kan de voorgestelde onafhankelijke deskundige of deskundigen goedkeuren, of deze afwijzen. Indien de Commissie de voorgestelde onafhankelijke deskundige of deskundigen afwijst, stellen Dexia en de Belgische, Franse en Luxemburgse autoriteiten binnen een termijn van één maand na de kennisgeving van deze afwijzing, één tot drie nieuwe kandidaten voor, die de Commissie eveneens kan goedkeuren of afwijzen. Indien alle voorgestelde kandidaten uiteindelijk door de Commissie worden afgewezen, stelt de Commissie een onafhankelijke deskundige aan. De kosten van de prestaties van de onafhankelijke deskundige komen ten laste van Dexia.

(91) Ingeval één van de toezeggingen tot afstoting van de in de punten a), c), d), h), l) of m) van overweging 87 bedoelde activa niet binnen de gestelde termijn is voltooid en, zonder goedkeuring door de Commissie van een alternatieve toezegging, leggen de Franse, Belgische en Luxemburgse autoriteiten vooraf, en uiterlijk één maand na de voor afstoting vastgestelde termijn, de Commissie een lijst ter goedkeuring voor van één tot drie personen die, in samenspraak met Dexia, zijn gekozen met het oog op de aanstelling tot met de tenuitvoerlegging van die afstotingen belaste trustee. De met de afstoting belaste trustee moet onafhankelijk zijn, over de vereiste competenties beschikken en mag bij de uitoefening van zijn opdracht niet met een belangenconflict worden geconfronteerd. De Commissie kan de voorgestelde trustee of trustees goedkeuren, of deze afwijzen. Indien de Commissie de voorgestelde met de afstoting belaste trustee of trustees afwijst, stellen Dexia en de Franse, Belgische en Luxemburgse autoriteiten binnen een termijn van één maand na de kennisgeving van deze afwijzing, één tot drie nieuwe kandidaten voor, die de Commissie eveneens kan goedkeuren of afwijzen. Indien alle voorgestelde kandidaten uiteindelijk door de Commissie worden afgewezen, stelt deze een trustee aan, die Dexia zal aanstellen of doen aanstellen, op basis van een door de Commissie goedgekeurd mandaat.

(92) De Franse, Belgische en Luxemburgse autoriteiten verbinden zich er toe dat Dexia de met de afstoting belaste trustee de nodige en passende vertegenwoordigingsbevoegdheden verleent om i) de afstoting van de in overweging 91 bedoelde activa ten uitvoer te leggen (daaronder begrepen alle bevoegdheden die nodig zijn om de correcte tenuitvoerlegging te garanderen van de documenten die voor de tenuitvoerlegging van deze afstoting vereist zijn), en ii) om iedere maatregel te nemen of verklaring te doen die nodig of passend is om de afstoting ten uitvoer te leggen, daaronder begrepen de aanstelling van raadslieden die het afstotingsproces moeten begeleiden. De met de afstoting belaste trustee neemt in de aan- en verkoopovereenkomst of -overeenkomsten alle gebruikelijke en redelijke voorwaarden op die hij passend acht om de verkoop binnen het jaar na zijn aanstelling tot trustee te kunnen afronden. De met de afstoting belaste trustee organiseert het verkoopproces zodanig dat een afstoting is gegarandeerd […]. De kosten van de prestaties van de met de afstoting belaste trustee komen ten laste van Dexia.

V. REDENEN DIE DE INLEIDING VAN DE FORMELE ONDERZOEKPROCEDURE RECHTVAARDIGEN

(93) De Commissie herhaalt hier dat de formele onderzoekprocedure die zij met haar besluit van 13 maart 2009 heeft ingeleid, betrekking heeft op zowel het initiële herstructureringsplan van Dexia dat de betrokken lidstaten in februari 2009 bij de Commissie hebben aangemeld, als op de FSA-maatregel.

(94) In de eerste plaats had de Commissie, gezien de moeilijkheden die Dexia ondervond tijdens de financiële crisis en gezien het zeer hoge steunbedrag dat zij heeft ontvangen, twijfel over: — de mogelijkheden om met het initiële herstructureringsplan de levensvatbaarheid van de groep op lange termijn te herstellen, zonder staatssteun en binnen de kortst mogelijke termijn; — de aard van de voorgestelde herstructureringsmaatregelen, die niet voldeden aan de eisen van de mededeling van de Commissie betreffende het herstel van de levensvatbaarheid en de beoordeling van de herstructureringsmaatregelen in de financiële sector in de huidige crisis met inachtneming van de staatssteunregels (23) (hierna „de herstructureringsmededeling” genoemd); — de mogelijkheid dat met de voorgestelde maatregel wordt verzekerd dat de concurrentieverstoringen beperkt blijven en dat een oplossing wordt geboden voor de kwestie van de moral hazard door de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt te houden en de lasten op passende wijze tussen de begunstigden van de steun en de betrokken lidstaten te verdelen.

(95) Wat vervolgens de FSA-maatregel betreft, was de Commissie in haar besluit van 13 maart 2009 van oordeel dat de garantie zelf en ook de daarmee gedekte activa en de kostenverdeling tussen Dexia en de betrokken lidstaten met de interne markt verenigbaar waren. Niettemin dienden de waardering van de activa en de vergoeding voor de garantie, alsmede die van de effecten die Dexia uitgeeft boven de first loss-tranche van 4,5 miljard USD waarvoor op de put-overeenkomst een beroep wordt gedaan, nog dienden te worden onderzocht. Ook had de Commissie besloten om deze aspecten van de FSA-maatregel in de formele onderzoekprocedure op te nemen die ten aanzien van het herstructureringsplan van Dexia werd ingeleid. Voorts heeft de Commissie in datzelfde besluit aangegeven dat de garantie zelf, de portefeuille gedekte activa en de omvang van de first loss-tranche ten laste van Dexia dus niet binnen het toepassingsbereik van de procedure vallen die bij dat besluit werd ingeleid.

VI. OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN

(96) De Commissie heeft van belanghebbenden geen enkele opmerking ontvangen in het kader van de formele onderzoekprocedure die zij ten aanzien van de steunmaatregelen ten behoeve van Dexia had ingeleid.

(97) Wel heeft een concurrent van Dexia Bank België, vóór de inleiding van de procedure, bij de diensten van de Commissie een formele klacht ingediend ten aanzien van de kapitaalverhoging van 3 miljard EUR waarop de Belgische overheid en de Belgische aandeelhouders van Dexia hadden ingetekend, alsmede tegen de garantie die de Belgische staat had afgegeven voor de interbancaire en daarmee gelijk te stellen leningen aan Dexia. De klacht was ingegeven door het feit dat: — de steun niet als evenredig kan worden aangemerkt, met name omdat de prijs voor de intekening op de gewone, door Dexia in het kader van de herkapitalisatiemaatregel uit te geven aandelen (9,9 EUR), die is gebaseerd op het gemiddelde van de koers tijdens de dertig dagen vóór de transactie, hoger ligt dan de prijs die een particuliere investeerder handelend in een markteconomie had betaald gelet op de sterk verslechterde omstandigheden voor financiële waarden op het tijdstip van de uitgifte; — de steun niet kan worden aangemerkt als zijnde beperkt tot het noodzakelijke minimum, aangezien met het bedrag van de herkapitalisatie de core Tier 1-ratio van Dexia kon worden versterkt van 11 % tot 14 %, waardoor zij een van de best gekapitaliseerde Europese banken is geworden; — de steun aanzienlijke concurrentieverstoringen zou opleveren omdat Dexia daarmee voor cliëntendeposito’s een tarifering kon hanteren die hoger ligt dan het gemiddelde dat banken die traditioneel op de Belgische markt actief zijn, hanteren.

VII. OPMERKINGEN VAN DE LIDSTATEN

7.1. OPMERKINGEN VAN DE BELGISCHE REGERING OVER DE KLACHT BIJ DE COMMISSIE

(98) Op basis van de niet-vertrouwelijke versie van het klachtenformulier dat bij de diensten van de Commissie is ingediend, hebben de Belgische autoriteiten de volgende opmerkingen geformuleerd over de elementen waarmee de klacht werd gemotiveerd.

(99) Wat betreft de intekenkoers voor de aandelen die Dexia in het kader van de herkapitalisatieoperatie heeft uitgegeven, beklemtonen de Belgische autoriteiten dat de koers van 9,9 EUR per aandeel, die overeenstemt met de gemiddelde koers gedurende dertig dagen vóór de transactie, is vastgesteld overeenkomstig artikel 598 van het Belgische wetboek van vennootschappen. Daarin is namelijk bepaald dat, bij kapitaalverhogingen bij wijze van inbreng in geld ten gunste van een of meer bepaalde personen, de uitgifteprijs niet minder mag bedragen dan het gemiddelde van de koersen gedurende de dertig dagen, voorafgaande aan de dag waarop de uitgifte een aanvang nam. De koers van de aandelen die in het kader van de herkapitalisatieoperatie van Dexia zijn uitgegeven, is dus vastgesteld op basis van de wettelijke verplichtingen die voor de betrokken partijen golden.

(100) Voorts beklemtonen de Belgische autoriteiten dat de klager de noodzaak van de herkapitalisatie betwist omdat Dexia een liquiditeitscrisis doormaakte — en geen solvabiliteitscrisis — en dat de herkapitalisatie dus het core Tier 1-kapitaal van Dexia dus alleen maar heeft versterkt tot een niveau dat boven dat van vergelijkbare Europese banken ligt. Volgens de Belgische autoriteiten wordt in deze stellingen geen rekening gehouden met de solvabiliteitsbehoeften van Dexia, die eind september 2008 waren ontstaan door de toename van de risico’s en de over het derde en vierde kwartaal 2008 te verwachten verliezen als gevolg van de blootstelling van de groep aan diverse instellingen die in een faillissement verwikkeld waren of in moeilijkheden verkeerden (Lehman Brothers, Depfa, Bradford & Bingley, Ierse en IJslandse banken), door de als gevolg van de blootstellingen van FSA te verwachten verliezen en door talrijke waardeverminderingen van activa in verband met de ratingverlagingen voor diverse kredietverbeteringsinstellingen die de door Dexia gehouden effecten garandeerden.

(101) Ten slotte beklemtonen de Belgische autoriteiten dat, wat betreft de door de steunmaatregelen ten faveure van Dexia veroorzaakte concurrentiedistorsies, de ad-hocmaatregelen van de Belgische staat ten behoeve van Dexia gerechtvaardigd waren omdat die dienden om een systeemcrisis te voorkomen, en deze niet verschilden van maatregelen van andere lidstaten die de Commissie op grond van artikel 107, lid 3, onder b), van het VWEU heeft goedgekeurd. Overigens hebben de Belgische autoriteiten, ten aanzien van de tarieven die Dexia hanteert voor deposito’s van haar cliënten, een notitie van Dexia verschaft waarin voor hetzelfde soort diensten op de Belgische markt de tarieven van Dexia worden vergeleken met die van haar concurrenten (ING, Deutsche Bank, Fortis, Axa, Citibank, Rabobank en KBC). Daaruit blijkt dat de tarieven van Dexia in lijn zijn met die van haar concurrenten. In diezelfde notitie beklemtoont Dexia ook dat deze tarieven, waarop de klacht ziet, uitsluitend gelden voor via internet aangetrokken deposito’s en dat deze deposito’s slechts een gering aandeel vertegenwoordigen ([10-15] %) van alle bij cliënten aangetrokken deposito’s.

(102) De Belgische autoriteiten zijn dan ook van oordeel dat, anders dan in de klacht wordt aangevoerd, de steunmaatregelen ten faveure van Dexia met de interne markt verenigbaar zijn op grond van artikel 107, lid 3, onder b), van het VWEU.

7.2. OPMERKINGEN VAN DE LIDSTATEN TEN AANZIEN VAN DE INLEIDING VAN DE PROCEDURE

(103) De betrokken lidstaten hebben de Commissie hun gezamenlijke opmerkingen meegedeeld over de formele onderzoekprocedure die bij besluit van 13 maart 2009 is ingeleid. Deze opmerkingen van de betrokken lidstaten betreffen zowel de kwalificatie van de aangemelde maatregelen als steun, als de verenigbaarheid ervan met de interne markt.

7.2.1. DE AANGEMELDE MAATREGELEN AANGEMERKT ALS STAATSSTEUN

7.2.1.1. De kapitaalverhoging

(104) In hun opmerkingen zijn de betrokken lidstaten in de eerste plaats van oordeel dat de aandelen-Dexia waarop de historische aandeelhouders (Caisse des Dépôts et Consignations (hierna „CDC” genoemd), CNP Assurances, de Gemeentelijke Holding, Ethias en Arcofin) in het kader van de herkapitalisatieoperatie hebben ingetekend, geen enkel element bevat om van staatssteun te kunnen spreken. De betrokken lidstaten herhalen namelijk dat deze ondernemingen zich samen in Dexia hebben geëngageerd via een in een privaatrechtelijke overeenkomst van 28 augustus 2007 gesloten aandeelhouderspact. Ook was het, met het oog op het veiligstellen van de belangen van deze groep aandeelhouders, noodzakelijk dat elk van hen aan deze kapitaalverhoging deelnam. Bovendien was het, gezien de spoedeisendheid van de herkapitalisatieoperatie, logisch dat Dexia zich daarvoor bij voorrang tot haar referentieaandeelhouders zou wenden. De betrokken lidstaten hebben beklemtoond dat het besluit van CDC, CNP Assurances, de Gemeentelijke Holding, Ethias en Arcofin om aan de kapitaalverhoging deel te nemen, hun niet viel toe te rekenen en dat, wat Arcofin en Ethias betreft, deze bovendien niet uit staatsmiddelen was gefinancierd.

7.2.1.2. De operatie liquiditeitssteun

(105) De Belgische autoriteiten zijn voorts van oordeel dat de operatie liquiditeitssteun die Dexia van de Nationale Bank van België, in samenwerking met de Banque de France, heeft gekregen, geen staatssteun vormt in de zin van artikel 107, lid 1, van het VWEU omdat dit soort operaties binnen de normale opdrachten van de centrale banken van de lidstaten vallen en, meer bepaald, hun opdracht bij te dragen aan de stabiliteit van het financiële bestel in hun hoedanigheid van lender of last ressort in het geval van tijdelijke liquiditeitsproblemen van een anders solvabele bank. Het is namelijk zo dat: — toen operatie liquiditeitssteun werd opgezet, de financiële autoriteiten hebben bevestigd geen enkele reden te hebben om te denken dat Dexia insolvabel was; — de toekenning van de liquiditeitssteun werd gegarandeerd door voldoende door Dexia gestelde zekerheden, waarop de Nationale Bank van België en de Banque de France aanzienlijke veiligheidsmarges (haircuts) hebben toegepast, en afhankelijk van de kwaliteit van deze zekerheden; — de liquiditeitssteun is toegekend tegen bijzonder hoge of zelfs prohibitieve rentepercentages; — de Nationale Bank van België en de Banque de France, steeds in volledige autonomie en op volledig discretionaire basis, hebben beslist over de operatie liquiditeitssteun, de verlenging ervan en de in het kader daarvan uitgeleende bedragen; — de toekenning van een operatie liquiditeitssteun is een tijdelijke maatregel: de in het kader van dergelijke operatie toegekende kredieten worden voor één dag (overnight) toegekend, die verlengd kunnen worden op basis van een besluit van de kredietverschaffende centrale bank.

(106) Voorts beklemtonen de Belgische autoriteiten dat de operatie liquiditeitssteun ten faveure van Dexia door de Raad van bestuur van de ECB is goedgekeurd (voor een bedrag van maximaal […] miljard EUR). De operatie liquiditeitssteun als staatssteun aanmerken zou deze onverenigbaar maken met het in artikel 123 van het VWEU vastgelegde principiële verbod op monetaire financiering. Op grond van dit beginsel is het juridisch onmogelijk om een lidstaat handelingen toe te rekenen die een nationale centrale bank bij de uitoefening van haar taken heeft gesteld aangezien die centrale bank de voorwaarden in acht neemt welke voor de vervulling van die opdracht door de ECB zijn gesteld. De operatie liquiditeitssteun voor Dexia vervult dus alle voorwaarden die de ECB oplegt. Zij voldoet met name aan de voorwaarde dat een operatie liquiditeitssteun in volledige onafhankelijkheid en op discretionaire basis door de betrokken nationale centrale bank of banken dient plaats te vinden.

(107) Volgens de Belgische autoriteiten doet het enkele feit dat alle door de Nationale Bank van België verleende liquiditeitssteun automatisch een garantie van de Belgische staat geniet, niets af aan deze conclusie. Ten eerste bestond de garantie voor Dexia niet toen het Directiecomité van de Nationale Bank van België in volledige onafhankelijkheid heeft besloten de operatie liquiditeitssteun aan Dexia te verlenen. Deze garantie kon dus niet meespelen bij het nemen van het bewuste besluit. Vooral het feit dat de Belgische wetgever voor dit soort operaties heeft moeten voorzien in een uitdrukkelijke garantie van de Belgische staat — zonder dat er enig verband werd gelegd met het dossier-Dexia — terwijl dat niet altijd het geval is in andere lidstaten, vloeit voort uit de specifieke aandeelhoudersstructuur van de Nationale Bank van België die een beursgenoteerde vennootschap is met particuliere aandeelhouders, terwijl de overige nationale centrale banken doorgaans geen particuliere aandeelhouders hebben. Deze garantie maakt dus integrerend deel uit van het organieke statuut van de Nationale Bank van België en is bedoeld om de Nationale Bank van België in staat te stellen haar taak als lender of last ressort uit te oefenen. Een dergelijke uitdrukkelijke garantie is evenwel niet noodzakelijk in het geval van andere centrale banken die voor 100 % in handen van hun respectieve staat zijn. Het automatische karakter van de staatsgarantie is uitdrukkelijk vastgelegd om ervoor te zorgen dat de operaties liquiditeitssteun van de Nationale Bank van België wel degelijk in overeenstemming zijn met het verbod op monetaire financiering en dus voldoen aan de criteria van de beschikkingspraktijk van de Commissie zoals die met name in haar besluit in de zaak-Northern Rock zijn geformuleerd (24).

(108) De Belgische autoriteiten beklemtonen ten slotte dat, mocht de Commissie de operatie liquiditeitssteun toch als staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het VWEU aanmerken, het steunbedrag dient te worden berekend op basis van het verschil tussen de bij deze operatie gehanteerde rente en het referentiepercentage uit de mededeling van de Commissie over de herziening van de methode waarmee de referentie- en disconteringspercentages worden vastgesteld (25) (hierna „de mededeling referentiepercentages” genoemd). Bovendien zou het steunbedrag hoe dan ook beperkt moeten blijven tot de helft van het totale bedrag aan liquiditeitssteun, dat overeenstemt met het bedrag dat de Nationale Bank van België daadwerkelijk aan Dexia heeft verleend; de andere helft van het bedrag is namelijk verleend voor rekening en voor risico van de Banque de France. De Banque de France geniet geen uitdrukkelijke garantie van de Franse staat en de garantie van de Belgische staat kan vanzelfsprekend niet gelden voor een operatie die voor rekening en voor risico van een buitenlandse centrale bank plaatsvindt.

7.2.1.3. De FSA-maatregel

(109) De betrokken lidstaten zijn van oordeel dat de kans dat ook daadwerkelijk een beroep zal moeten worden gedaan op de garantie die de Belgische en Franse staat voor de activa van FSAM hebben afgegeven, gering is: de drempel van 4,5 miljard USD, die het plafond is van de blootstelling in de first loss-tranche die voor rekening van Dexia komt, ligt namelijk boven de meest pessimistische scenario’s voor de financiële verliezen op deze portefeuille. Bijgevolg dient het eventuele bedrag van de eventuele steun door de betrokken lidstaten, zelfs in een pessimistisch scenario, als nul te worden beschouwd.

7.2.2. DE VERENIGBAARHEID VAN DE AANGEMELDE MAATREGELEN

7.2.2.1. De FSA-maatregel

(110) In de eerste plaats doen de betrokken lidstaten opmerken dat de FSA-maatregel volgens hen niet onder de toepassing valt van de mededeling van de Commissie betreffende de behandeling van aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa in de communautaire banksector (26) (hierna „de mededeling besmette activa” genoemd), omdat: — de FSA-maatregel strikt genomen geen garantie voor activa is, maar een garantie voor verplichtingen van Dexia tegenover FSAM uit hoofde van haar eigen garantie (via de put-optie): pas wanneer Dexia bij de uitoefening van de put-optie haar verplichtingen om de betrokken activa van FSAM over te nemen niet honoreert, zal een beroep worden gedaan op de garantie van de Belgische en Franse staat. Bijgevolg houdt de FSA-maatregel geen enkele overdracht of automatische verkoop van activa in; — de maatregel is niet bedoeld om ten behoeve van Dexia de FSAM-portefeuille te garanderen, maar moet een verkooptransactie mogelijk maken die spoedeisend moest plaatsvinden en noodzakelijk was voor de herstructurering van Dexia; — deze verkooptransactie heeft plaatsgevonden na een open en transparante procedure, die, naar analogie met privatiseringen, tot de conclusie diende te leiden dat daarmee geen enkel element is gemoeid om van staatssteun te kunnen spreken; — de maatregel, die was aangemeld vóór de goedkeuring van de mededeling besmette activa (25 februari 2009), reeds verenigbaar was verklaard met punt 16 van de communautaire richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (27). Bijgevolg kan niet worden geëist dat deze ook verenigbaar is met de mededeling besmette activa.

(111) Bovendien beklemtonen de betrokken lidstaten dat, zelfs indien de FSA-maatregel aan de mededeling besmette activa wordt getoetst, de Commissie over alle elementen beschikt om te kunnen vaststellen dat de betrokken maatregel verenigbaar is met de interne markt, met name omdat: — de verdeling van de kosten in overeenstemming is met de mededeling besmette activa, met name omdat het bedrag van het voor rekening van Dexia komende first loss meer dan 36 % vertegenwoordigt van het nominale bedrag van de portefeuille gedekte activa; deze drempel ligt dus veel hoger dan het minimum van 10 % dat in de mededeling besmette activa is vastgesteld. Bovendien zouden de Belgische en de Franse staat, ingeval bij overschrijding van de drempel van de first loss-tranche een beroep wordt gedaan op de door hen afgegeven garantie, door Dexia worden vergoed in de vorm van effecten die eigen vermogen vertegenwoordigen en waarvan de uitgifte een verwaterend effect zal hebben voor de overige aandeelhouders van de groep; — voor de maatregel een marktconforme vergoeding wordt betaald die gelijk is aan de mediaan van de vijfjaars cds-spread voor Dexia (voor de periode van 1 januari 2007 tot en met 31 augustus 2008), verhoogd met 70 basispunten, of in totaal 113 basispunten. De betrokken lidstaten beklemtonen in dit verband dat het premiepercentage met 21 basispunten is verhoogd ten opzichte van het initieel bij de Commissie aangemelde percentage; — het economische verlies op de door de maatregel gedekte activa, zoals dat door onafhankelijke partijen is geraamd, volgens een door de nationale toezichthouders gevalideerde methodiek, volledig voor rekening komt van Dexia omdat, zoals reeds is opgemerkt, het maximale verlies lager blijft dan het voor rekening van Dexia komende first loss.

(112) Bijgevolg zijn de betrokken lidstaten van oordeel dat de FSA-maatregel verenigbaar is met de interne markt en dat het in de maatregel vervatte steunbedrag nul is.

7.2.2.2. Het initiële herstructureringsplan

(113) De betrokken lidstaten kunnen de twijfel niet delen die de Commissie formuleerde over de vraag of met het oorspronkelijk in februari 2009 bij de Commissie aangemelde initiële herstructureringsplan de levensvatbaarheid van de bank op lange termijn kan worden hersteld, de vraag of daarmee buitensporige concurrentieverstoringen kunnen worden voorkomen en of dat plan de garantie biedt dat de kosten van de herstructurering op passende wijze worden verdeeld.

(114) In hun opmerkingen zijn de betrokken lidstaten namelijk van oordeel dat met de bij de Commissie aangemelde maatregel de levensvatbaarheid van Dexia op lange termijn kan worden gegarandeerd, aangezien: — de geplande inkrimping van de obligatieportefeuille van Dexia [15-30] miljard EUR bedraagt voor 2010 (waarvan voor […] miljard EUR verkopen), met voor 2011 eenzelfde bedrag, hetgeen geloofwaardig lijkt en zelfs vrij voorzichtig in het licht van de recente ervaringen van Dexia; — het scenario voor het herstel van de liquiditeit, dat met name inzet op het inkrimpen met 100 miljard EUR van de behoeften aan korte funding van Dexia tegen eind 2010, realistisch is, met name in het licht van het herstel van de voorwaarden voor funding op de obligatiemarkt en op de markt voor hypothecaire obligaties; — de macro-economische hypothesen die aan het herstructureringsplan van Dexia ten grondslag liggen, zeer voorzichtig zijn; — de punten van onzekerheid die de Commissie vermeldt ten aanzien van de toekomstige ontwikkeling van de markt voor de financiering van lokale overheden, slechts een beperkte impact hebben gehad op de activiteiten van Dexia, aangezien deze markt weinig gevoelig is voor macro-economische voorwaarden en een inkrimping van de nieuwe productie van kredieten voor lokale overheden trouwens een marginale impact op de inkomsten van Dexia heeft gehad.

(115) Bovendien beklemtonen de betrokken lidstaten dat het volledige pakket herstructureringsmaatregelen dat in februari 2009 is aangemeld, rendabele activiteiten betreft, of het nu gaat om de PWB-activiteiten of de inkrimping van de „perimeter” van de RCB-activiteiten. Bijgevolg dienen alle voorgestelde maatregelen in aanmerking te worden genomen bij de beoordeling van de maatregelen die buitensporige concurrentiedistorsies moeten beperken.

(116) Ten slotte zijn de betrokken lidstaten van oordeel dat de beoordeling van het steunbedrag die de Commissie in haar besluit van 13 maart 2009 heeft gemaakt, niet correct is omdat daarin onjuiste bedragen van uiteenlopende aard worden samengeteld, om uit te komen op een totaal steunbedrag van zo’n [170-210] miljard EUR. Dit bedrag waartegen de verdeling van de herstructureringskosten tussen Dexia en de betrokken lidstaten moet worden afgezet, zou dus overschat zijn. Het aandeel van Dexia in de kosten van de herstructurering is, volgens de betrokken lidstaten, dan weer onderschat omdat het geen rekening houdt met de inkrimping van de nieuwe productie kredieten waarin Dexia en de betrokken lidstaten in het herstructureringsplan voorzien, hetgeen als een eigen bijdrage van Dexia in de kosten van de herstructurering moet worden beschouwd.

(117) Geconcludeerd dient te worden dat de betrokken lidstaten het besluit van de Commissie ondersteunen om de FSA-maatregel definitief goed te keuren, zodat daarmee de verkoop van FSA aan Assured Guaranty mogelijk wordt, hetgeen van essentieel belang is voor het herstel van de levensvatbaarheid en de beperking van het risicoprofiel van de groep. Daarentegen is de twijfel die Commissie over de andere maatregelen heeft geformuleerd, niet gefundeerd.

7.3. OPMERKINGEN VAN DE LIDSTATEN OVER HET HERSTRUCTURERINGSPLAN

(118) Naast de bovenstaande opmerkingen, die werden geformuleerd op basis van het initiële herstructureringsplan dat in februari 2009 bij de Commissie is aangemeld, hebben de betrokken lidstaten de Commissie hun opmerkingen meegedeeld over de aanvullende herstructureringsmaatregelen waarvan de Commissie op 9 februari 2010 kennis is gegeven.

(119) In dat verband zijn de betrokken lidstaten van oordeel dat het herstructureringsplan het mogelijk moet maken om de levensvatbaarheid van de groep op lange termijn te versterken, zodat Dexia versneld uit het garantiemechanisme voor de herfinanciering kan stappen, en om alle overige punten van zorg weg te nemen die de Commissie in haar besluiten van 13 maart 2009 en 30 oktober 2009 heeft geformuleerd. Alle herstructureringsmaatregelen die tussen februari 2009 en februari 2010 zijn aangemeld, zouden, alles samengenomen, een herstructureringsproject vormen en zouden de eventuele concurrentiedistorsies compenseren in overeenstemming met de eisen die de Commissie heeft geformuleerd in haar besluiten en tijdens bijeenkomsten met de vertegenwoordigers van de betrokken lidstaten en van Dexia.

(120) De betrokken lidstaten beklemtonen voorts dat de Commissie bij haar beoordeling van het herstructureringsplan rekening dient te houden met objectieve verschillen tussen de situatie van Dexia en die van andere bankinstellingen waarvan de Commissie de voorbije maanden het herstructureringsplan heeft goedgekeurd. Met name is het zo dat, in tegenstelling tot die andere instellingen: — Dexia nu al opnieuw winstgevend is, met een positief nettoresultaat vanaf het eerste kwartaal 2009 en in alle volgende kwartalen; — al grote vooruitgang is geboekt bij de tenuitvoerlegging van het plan dat Dexia op lange termijn opnieuw levensvatbaar moet maken, met name door de verkoop van FSA en de vermindering van de korte fundingbehoeften met 100 miljard EUR, een doelstelling die in het derde kwartaal 2009 al voor 75 % is bereikt; — de kernactiviteiten van Dexia (PWB en RCB) vertonen een intrinsiek lager risicoprofiel. De vergoeding die een investeerder handelend in een markteconomie verwacht, houdt rekening met deze differentiëringsfactor en maak een Return on Equity (RoE) mogelijk die lager ligt dan die van andere instellingen die aan grotere risico’s zijn blootgesteld; — Dexia heeft de betrokken lidstaten een aanzienlijke vergoeding betaald en zal dat blijven doen; deze vergoeding ligt in bepaalde gevallen (met name bij de garantie voor de Financial Products-portefeuille van FSA) hoger dan het percentage dat de Commissie in haar richtsnoeren eist.

VIII. BEOORDELING VAN DE STEUN

8.1. DE VRAAG OF ER SPRAKE IS VAN STEUN

(121) De Commissie dient na te gaan of de betrokken maatregelen staatssteun vormen in de zin van artikel 107, lid 1, van het VWEU. In dat artikel is namelijk bepaald dat „behoudens de afwijkingen waarin de Verdragen voorzien, steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar [zijn] met de interne markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt”. De Commissie dient dus voor elk van deze maatregelen na te gaan of aan elk van de criteria van artikel 107, lid 1, van het VWEU is voldaan.

8.1.1. DE KAPITAALVERHOGING

(122) Wat betreft de vraag of er bij de kapitaalverhoging sprake is van staatssteun, verwijst de Commissie naar haar besluit van 13 maart 2009 waarin zij tot de vaststelling is gekomen dat de maatregelen van de Belgische staat en de Belgische Gewesten en van de Franse en de Luxemburgse staat staatssteun vormen in de zin van artikel 107, lid 1, van het VWEU. De Commissie is trouwens van mening dat, in de specifieke omstandigheden van deze zaak, de gedragingen van CDC en van de Gemeentelijke Holding eveneens aan de staat vallen toe te rekenen.

(123) Volgens rechtspraak volstaat het enkele feit dat een bedrijf onder staatscontrole staat, op zich niet om maatregelen van dit bedrijf aan de staat toe te rekenen (28). Uit de rechtspraak van het Hof blijkt echter ook dat — ook al is het voor de Commissie bijzonder moeilijk om, gelet op de bevoorrechte relaties die er tussen CDC en de Gemeentelijke Holding, enerzijds, en de betrokken staat, anderzijds, bestaan, aan te tonen dat in deze zaak de besluiten tot een kapitaalinjectie in Dexia daadwerkelijk in opdracht van overheden zijn genomen — de toerekenbaarheid van deze maatregelen aan de staat kan worden afgeleid uit een reeks aanwijzingen die specifiek verband houden met de omstandigheden waarin deze maatregelen hebben plaatsgevonden (29).

(124) Ook aanwijzingen zoals „het feit dat het bedrijf deel uitmaakt van de structuur van de openbare administratie, de aard van zijn activiteiten en het feit dat het bedrijf bij het verrichten van deze activiteiten op de markt normaal concurreert met particuliere marktdeelnemers, het juridische statuut van het bedrijf — of het publiek recht van toepassing is dan wel het algemene vennootschapsrecht —, de mate waarin de overheid toezicht op het beheer van het bedrijf uitoefent, of elke andere aanwijzing waaruit in het concrete geval blijkt dat de overheid bij de vaststelling van een maatregel is betrokken of dat het onwaarschijnlijk is dat zij hierbij niet betrokken is, mede gelet op de omvang van deze maatregel, op de inhoud ervan of op de eraan verbonden voorwaarden” kunnen relevant zijn om een door een overheidbedrijf genomen steunmaatregel aan de staat te kunnen toerekenen (30).

(125) In dit geval dient in de eerste plaats te worden geconstateerd dat: — CDC een overheidinstelling is die door de France Financiewet van 28 april 1816 is opgericht en onder het toezicht en de garantie van de wetgever is geplaatst en die taken van algemeen belang (met name de financiering van met een openbare dienst belaste instanties) vervult. Voor haar gelden wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen en haar directeur-generaal en de belangrijkste directieleden worden door de president van de Franse Republiek en de Franse regering aangesteld (31). CDC was op het tijdstip van de feiten, en in afwijking van het gemene recht, niet onderworpen aan het toezicht door de Commission bancaire of de Agence des participations de l’État, noch aan het vennootschapsbelastingsrecht, in ruil voor een „vrijwillige bijdrage” aan de Schatkist; — de Gemeentelijke Holding als aandeelhouders 599 Belgische steden en gemeenten en de Belgische provincies heeft en een onmisbaar financieringsvehikel voor de lokale overheden is. Alle leden van haar raad van bestuur zijn gemeenteraadsleden, burgemeesters of schepenen. In de statuten van de Gemeentelijke Holding is bepaald dat de vennootschap is onderworpen aan het toezicht van de minister van Financiën en van de minister van Binnenlandse Zaken, volgens de door de wet vastgestelde uitvoeringsbepalingen. In dat verband dient te worden vermeld dat de beide regeringscommissarissen (die, onderscheidenlijk, de minister van Financiën en de minister van Binnenlandse Zaken vertegenwoordigen) de bevoegdheid hebben om zich te verzetten tegen een besluit van de raad van bestuur van de Gemeentelijke Holding. Volgens rechtspraak (32) vormt het bestaan van een vetorecht of een goedkeuringsbevoegdheid voor de staat een aanwijzing dat de gedragingen van een rechtspersoon aan de staat zijn te toe rekenen, hetgeen in dit geval geldt voor de Gemeentelijke Holding. Daartegenover staat dat vastgesteld moet worden dat in deze zaak de kapitaalinjectie van CDC en de Gemeentelijke Holding gelijktijdig heeft plaatsgevonden met de andere door de Staten genomen maatregelen (directe kapitaalinjectie door de Staten en de Gewesten, staatsgaranties, de FSA-maatregel, de door de Belgische staat gegarandeerde operatie liquiditeitssteun). Deze injecties maken, samen met de overige maatregelen, deel uit van één omvattend pakket maatregelen dat Dexia eind september 2008 moest redden. Het feit deze maatregelen gelijktijdig met de hier genoemde elementen hebben plaatsgevonden, maakt het weinig waarschijnlijk dat de overheid niet betrokken was bij de besluiten van CDC en de Gemeentelijke Holding om aan de kapitaalverhoging van Dexia deel te nemen. Bijgevolg dienen de door CDC en de Gemeentelijke Holding toegestane kapitaalinjecties te worden beschouwd als aan de respectieve lidstaten toerekenbaar.

(126) De Commissie is van oordeel dat de herkapitalisatie die de zogenaamde „historische” aandeelhouders hebben doorgevoerd, niet voldoet aan het in de rechtspraak ontwikkelde criterium van de particuliere investeerder handelend in een markteconomie. Het feit namelijk dat aan de herkapitalisatie van Dexia aandeelhouders hebben deelgenomen van wie de gedragingen niet aan de staat vallen toe te rekenen — zij het beperkt tot 12,4 % van de totale kapitaalverhoging — volstaat op zich niet om te concluderen dat de historische aandeelhouders hebben gehandeld als particuliere investeerders handelend in een markteconomie. Het beginsel van een particuliere investeerder handelend in een markteconomie geldt alleen in met normale marktvoorwaarden overeenkomende omstandigheden (33). De historische aandeelhouders hebben ingegrepen om Dexia te redden op het dieptepunt van de financiële crisis, in marktomsta