Beschikking van de Commissie

van 23 oktober 2001

betreffende de door Spanje ten uitvoer gelegde steunmaatregelen ten gunste van Santana Motor

(kennisgeving geschied onder nummer C(2001) 3061)

(Slechts de tekst in de Spaanse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2002/267/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, inzonderheid op artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken(1),

Overwegende hetgeen volgt:

I. PROCEDURE

(1) Na uit verschillende krantenberichten te hebben vernomen dat de regionale regering van Andalusië een overheidsgarantie had verstrekt voor een banklening aan Santana Motor SA (hierna "Santana" genoemd), won de Commissie aanvullende inlichtingen in bij Spanje bij schrijven van 2 juli, 9 oktober en 8 december 1998. Uit de brieven die Spanje op 11 augustus en 23 november 1998 en 12 februari 1999 aan de Commissie deed toekomen, bleek dat de onderhavige garantie in juni 1998 was verleend. Bijgevolg werd de zaak geregistreerd als niet-aangemelde steun met het nummer NN 24/99.

(2) Op 13 april 1999 vond een bijeenkomst plaats met vertegenwoordigers van Spanje, Santana en de Commissie. Tijdens deze bijeenkomst werden verschillende documenten aan de Commissie overhandigd, waaronder het strategische plan op middellange termijn van de onderneming. Daarin was sprake van voorgenomen investeringssteun en een kapitaalinjectie van een overheidsinstantie, zonder dat duidelijk werd aangetoond dat aan het principe van de investeerder in een markteconomie was voldaan.

(3) Op 3 mei 1999 won de Commissie nadere informatie in over de doelstellingen van Santana en de overheidsfinanciering die in het plan was voorzien. Er werd op 26 en 27 mei 1999 een bezoek gebracht aan Linares (provincie Jaén, Andalusië) en vervolgens vond er op 29 juli 1999 een bijeenkomst plaats in Brussel waar hoofdzakelijk vraagstukken in verband met de regionale steun werden besproken. Bij brieven van 1 juli, 30 juli en 17 november 1999 en 4 januari 2000 verstrekten de Spaanse autoriteiten een gedeeltelijk antwoord op de vragen van de Commissie, die op 22 maart 2000 om aanvullende informatie verzocht. De Spaanse autoriteiten gaven op 17 april 2000 gevolg aan dit verzoek en op 12 mei 2000 vond een bijeenkomst plaats in Brussel, waarna Spanje op 24 mei 2000 een brief zond aan de Commissie tot wijziging van de oorspronkelijke aanmelding.

(4) Bij brief van 28 juli 2000, die op 31 juli 2000 werd geregistreerd, stelde Spanje de Commissie in kennis van haar voornemen om de steunmaatregelen ten gunste van Santana ten uitvoer te leggen, overeenkomstig artikel 4, lid 6, van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad(2).

(5) Op 17 augustus 2000 besloot de Commissie de procedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag in te leiden (besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure), omdat er volgens haar twijfel bestond over de verenigbaarheid van de steun met de gemeenschappelijke markt. De Commissie zond diezelfde dag een fax naar de permanente vertegenwoordiging van Spanje, waarin deze op de hoogte werd gesteld van de inleiding van de procedure. Vervolgens werd de tekst van het besluit aan Spanje toegezonden bij brief van 22 augustus 2000, die op 23 augustus 2000 door de Spaanse autoriteiten werd geregistreerd. Op 25 september 2000 maakte Spanje zijn opmerkingen over de inleiding van de procedure kenbaar.

(6) Op 30 oktober 2000 diende Spanje een verzoek in bij het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen tot nietigverklaring van het besluit tot inleiding van de procedure, met het argument dat de Commissie de termijn van 15 werkdagen niet in acht had genomen alvorens een besluit te nemen.

(7) Bij brief van 22 november 2000 verzocht de Commissie Spanje om commentaar over de berichten in de pers als zou de kapitaalinbreng al hebben plaatsgevonden. In zijn antwoord van 28 december 2000 bevestigde Spanje dat dit het geval was.

(8) Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen(3) bekendgemaakt. De Commissie heeft de belanghebbenden uitgenodigd hun opmerkingen over de betrokken steunmaatregel kenbaar te maken. Zij heeft geen opmerkingen ontvangen.

II. GEDETAILLEERDE BESCHRIJVING VAN DE STEUNMAATREGEL

(9) De voorgenomen steun zou worden verleend aan het Santanaconcern, dat een overheidsbedrijf is. De Santanagroep is actief in de automobielsector, hoofdzakelijk via twee ondernemingen, de reeds genoemde Santana Motor SA en haar dochteronderneming Santana Motor Andalucía SL. In 1998 werd een omzet van 59500 miljoen ESP en in 1999 een omzet van 65200 miljoen ESP (392 miljoen EUR) behaald. De groep verkocht in 1999 42700 auto's: 8400 hiervan waren geïmporteerde Suzukimodellen (waaronder Swift en Baleno) die op de Europese markten werden verkocht, en 34300 werden in de fabriek in Linares gefabriceerd, hoofdzakelijk de modellen met vierwielaandrijving Samurai en Vitara. Santana realiseert ongeveer 60 % van haar verkoop buiten Spanje en heeft belangrijke afzetmarkten in Frankrijk, Italië en het Verenigd Koninkrijk (gegevens van 1997).

(10) In 1998 stelde de onderneming een strategisch plan op voor de periode 1998-2006 met als voornaamste doelstellingen:

a) aanpassing van Santana aan de concurrentievoorwaarden in de sector;

b) opstelling van een product-, verkoop- en productieprogramma dat gekoppeld is aan een coherent investerings- en financieringsplan;

c) diversificatie van de activiteiten van de onderneming teneinde haar onafhankelijkheid te vergroten;

d) het behalen van de noodzakelijke winstgevendheid en

e) het aantrekken van een partner met het oog op privatisering.

Er werden ook andere doelstellingen vastgesteld, zoals het behoud van arbeidsplaatsen.

(11) Het door Spanje ingediende strategische plan voorzag in de lancering van verschillende voertuigen tussen 1998 en 2002, alsmede de modernisering en productie van nieuwe motoren (bv. dieselmotoren) voor de modellen met vierwielaandrijving van Suzuki en de productie van een nieuw model genaamd YR 8-Jimny. Er stonden ook projecten op stapel die los stonden van Suzuki, zoals de ontwikkeling van de PS 10, een auto met vierwielaandrijving die afgeleid was van de vroegere Santana-Land Rover, en de productie onder licentie van Chatenet van een licht vierwielig voertuig genaamd Stella. Ook zou er een impuls worden gegeven aan de activiteiten van de toeleveranciers, zoals de productie van gietvormen en matrijzen in een gespecialiseerd atelier. Voorts zou de nauwe samenwerking met Suzuki bij de invoer en distributie van modellen zoals de Swift, Alto, Wagon R en Baleno worden gehandhaafd.

(12) Binnen dit algemene kader waren verschillende investeringen voorzien, waarvan het zogenaamde "Plan 15000" de grootste was, met investeringen voor een totaal bedrag van 13336 miljoen ESP, die hoofdzakelijk over de periode 1998-2002 waren gespreid:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(13) Spanje deelde mee dat naast het "Plan 15000" er in de periode 2003-2006 nog eens voor 3500 miljoen ESP zou worden geïnvesteerd in de vernieuwing van enkele modellen.

(14) Deze investeringen gaan niet gepaard met enige verhoging van de productiecapaciteit.

(15) Voor de financiering van het strategische plan van de onderneming waren twee maatregelen voorzien:

a) een kapitaalinjectie van Soprea, een dochteronderneming van de Andalusische ontwikkelingsmaatschappij Instituto de Fomento de Andalucía (IFA) en enige aandeelhouder van de onderneming, en

b) regionale investeringssteun.

(16) De kapitaalinbreng die in het strategische plan van Santana voor 1998-2006 wordt voorzien, betreft een totaal bedrag van 3900 miljoen ESP dat tussen 1999 en 2001 in drie gelijke tranches zou worden verstrekt. Het kapitaal zou in zijn geheel door Soprea worden verstrekt.

(17) Het is de bedoeling dat de regionale steun aan Santana wordt verleend in het kader van de steunregeling voor investeringen en onderzoek en ontwikkeling, die op 13 maart 2000 door de Commissie is goedgekeurd. De eerste steunaanvragen werden in april en juli 1999 ingediend voor drie investeringsprojecten in het kader van het Plan 15000: het Jimnyproject, de ontwikkeling van de PS 10 en de productie van de "Chatenet-Stella". In zijn brief van 24 mei 2000 verklaarde Spanje dat deze steun 1977 miljoen ESP zou bedragen.

(18) Voorts verstrekte de regionale regering van Andalusië een individuele overheidsgarantie aan Santana ter dekking van een kredietlijn die bestemd was voor de aankoop van de noodzakelijke uitrusting voor de productie van de Jimny. De kredietlijn, die in juni 1998 door een bankconsortium aan Santana was verleend, werd gebruikt om een lening van 1700 miljoen ESP op te nemen(4). De algemene voorwaarden voor de verkrijging van deze kredietlijn waren als volgt:

a) een looptijd van zeven jaar voor de leningen;

b) aflossing binnen een termijn van vier jaar na een aflossingsvrije periode van drie jaar;

c) een rentevoet die gelijk is aan de MIBOR (op de datum waarop de tranches van de lening worden uitgekeerd) + 0,175 %.

(19) Spanje vindt dat dit marktvoorwaarden zijn. Bovendien moet Santana per kwartaal 0,05 % betalen voor de overheidsgarantie en de Spaanse autoriteiten menen dat de marktprijs voor deze garantie tussen 0,5 % en 0,8 % per jaar schommelt, rekening houdend met de financiële situatie van Santana. Bijgevolg werd er voor 57 miljoen ESP aan regionale steun aan Santana verleend in verband met de overheidsgarantie voor de kredietlijn.

(20) Het totale nominale bedrag van de steun bedraagt derhalve 2034 miljoen ESP (contante waarde(5): 1675 miljoen ESP).

III. OPMERKINGEN VAN SPANJE

(21) Op 25 september 2000 zonden de Spaanse autoriteiten hun opmerkingen over de inleiding van de procedure toe. De Commissie heeft rekening gehouden met deze opmerkingen.

(22) Om te beginnen stellen de Spaanse autoriteiten in hun opmerkingen dat het besluit tot inleiding van de procedure na een langdurige voorbereidende fase tot vertraging had geleid in het tijdschema van de investeringen zodat het PS 10-project moest worden uitgesteld en de investeringen die bedoeld waren om de aankoop van onderdelen in Europa te vergroten, niet konden doorgaan. Deze vertraging alsmede de ongunstige ontwikkeling van de wisselkoers yen/euro worden als oorzaak aangewezen voor het feit dat de resultaten van Santana achterbleven bij de doelstellingen van het strategische plan.

(23) Met betrekking tot de kapitaalinbreng beweren de Spaanse autoriteiten dat de Commissie de inhoud van het strategische plan niet had geëvalueerd toen zij de procedure inleidde, maar zich ertoe beperkt had a posteriori te wijzen op de consequenties van de wisselkoers yen/euro, een factor die buiten het plan is gelegen en waarop de opstellers ervan geen enkele greep hebben.

(24) Met betrekking tot het PS 10-project stellen de Spaanse autoriteiten dat de Commissie in de inleidende fase van de procedure nooit had gezegd dat de kapitaalinbreng steunbestanddelen bevatte en de steun voor het PS 10-project altijd als verenigbare steun had beschouwd.

(25) Met betrekking tot het Chatenet-Stellaproject merken de Spaanse autoriteiten op dat de vierwieler niet onder de communautaire kaderregeling inzake staatssteun aan de automobielindustrie(6) (hierna "de kaderregeling voor de automobielindustrie" genoemd) valt, omdat deze de kenmerken heeft van een bromfiets, zoals blijkt uit de technische beschrijving die in het strategische plan is opgenomen.

(26) Met betrekking tot de overige investeringen wijzen de Spaanse autoriteiten erop dat de brief van 24 mei 2000, waarbij de oorspronkelijke aanmelding werd gewijzigd, alleen betrekking had op de investering in de stanserij en niet op de overige investeringen.

IV. BEOORDELING VAN DE STEUNMAATREGEL

(27) In de beoordeling van de vermeende staatssteun wordt eerst ingegaan op de kapitaalinbreng en vervolgens op de regionale steunmaatregelen.

Kapitaalinbreng

(28) Bij de beoordeling of een transactie tussen een lidstaat en een openbare onderneming een gewone, commerciële transactie is of geheel of gedeeltelijk staatssteun behelst, moet de Commissie zich baseren op het principe van de investeerder in een markteconomie. Overeenkomstig dit principe gaat een kapitaalinbreng niet gepaard met staatssteun wanneer deze geschiedt op voorwaarden die aanvaardbaar zouden zijn voor een particuliere investeerder die onder normale marktomstandigheden handelt(7).

(29) In zijn arrest van 21 maart 1991 in zaak C-305/89 (Italië tegen Commissie)(8) stelt het Hof van Justitie bovendien dat "ofschoon een particulier investeerder, waarmee de deelneming van een publieke investeerder die doelstellingen van economisch beleid nastreeft, moet worden vergeleken, zich niet noodzakelijkerwijs zou gedragen als een gewone investeerder die zijn kapitaal belegt om daaruit op min of meer korte termijn een rendement te halen, zal hij zich toch ten minste moeten gedragen als een particuliere holding of een particuliere groep ondernemingen met een algemene of sectoriële structuurpolitiek, die wordt geleid door het uitzicht op rendement op langere termijn".

(30) De Commissie moet derhalve nagaan of het waarschijnlijk is dat het strategische plan van Santana tot het herstel van de levensvatbaarheid van de onderneming op lange termijn leidt en of de maatregelen die in het strategisch plan zijn voorzien, een particuliere investeerder in een markteconomie ertoe zouden hebben gebracht het kapitaal in te brengen dat nodig is voor de verwezenlijking van dit plan.

(31) De Commissie merkt op dat, gezien de afhankelijkheid van Santana van de invoer uit Japan, er speciale aandacht moet worden besteed aan de gevolgen van de te verwachten wisselkoersschommelingen voor de doelstellingen van het strategische plan, alsmede aan mogelijke maatregelen om deze schommelingen op te vangen.

(32) Bij haar beoordeling moet de Commissie rekening houden met alle terzake dienende informatie die toegankelijk was voor de particuliere investeerders op het moment dat tot de kapitaalinbreng werd besloten. De Spaanse autoriteiten brachten hun voornemen om tot deze kapitaalinbreng over te gaan, ter kennis in een vergadering op 13 april 1999 en zij verstrekten documenten van januari 1999 waarin sprake was van de kapitaalinbreng als onderdeel van het strategische plan. Op grond daarvan concludeert de Commissie dat begin 1999 als uitgangspunt moet worden genomen voor de beoordeling van de kapitaalinbreng.

(33) De Commissie merkt op dat de kapitaalinbreng op 22 december 1999 formeel werd goedgekeurd door de aandeelhouders van Santana. De Commissie beschouwt deze datum evenwel niet als relevant voor de beoordeling, omdat in december 1999 alleen een besluit werd bekrachtigd dat genomen was door Soprea, de enige aandeelhouder van Santana. Bovendien was het feit dat de maatregel bij de Commissie moest worden aangemeld, waarschijnlijk van invloed op de werkelijke datum van de formele bekrachtiging van de kapitaalinbreng en het is derhalve mogelijk dat een particuliere investeerder niet dit tijdschema zou hebben gevolgd voor het besluit om te investeren.

(34) De jaarrekeningen van de onderneming gaven een nettowinst van 111 miljoen ESP in 1997 en van 3 miljoen ESP in 1998 te zien. Deze positieve resultaten waren evenwel te danken aan buitengewone winsten die de exploitatieverliezen (1448 miljoen ESP in 1997 en 1233 miljoen ESP in 1998) compenseerden. Het strategische plan voorzag nog grotere exploitatieverliezen in 1999 (3735 miljoen ESP), een aanzienlijk herstel in 2000 (verliezen van 45 miljoen ESP) en terugkeer tot winstgevendheid in 2001, waarbij de winsten zouden oplopen tot 3092 miljoen ESP in 2006.

(35) Als factoren die de rentabiliteit moesten verbeteren, werden genoemd: een aanmerkelijke stijging van de verkoop (van 38000 voertuigen in 1998 tot ongeveer 60000 vanaf 2001), de diversificatie van het aanbod (bv. met de productie van de nieuwe modellen Jimny, PS 10 en Stella) en de geringere afhankelijkheid van Suzuki (vergroting van het aandeel van in Europa gekochte onderdelen en productie van de modellen PS 10 en Stella).

(36) Het productievolume zou worden vergroot dankzij de productie van het nieuwe model Jimny (36000 stuks per jaar in 2005 en 2006), de PS 10 (meer dan 9000 stuks per jaar vanaf 2001) en de Stella (3500 stuks per jaar vanaf 2004). Afgezien van haar eigen productie zou Santana ongeveer 13000 door Suzuki vervaardigde voertuigen per jaar (hoofdzakelijk de modellen Baleno en Gran Vitara) invoeren en verdelen.

(37) De Commissie won het advies in van een onafhankelijke deskundige voor de automobielsector, die de verkoopprognoses van het strategische plan aannemelijk achtte en van mening was dat op middellange termijn een bevredigende rentabiliteit zou worden bereikt. De wisselkoers yen/euro werd als voornaamste risicofactor voor het strategische plan beschouwd.

(38) De Commissie merkt op dat de productie van de modellen PS 10 en Stella de onderneming een zekere onafhankelijkheid ten opzichte van Suzuki zou verlenen, hoewel zij in grote mate afhankelijk zou blijven van de door Suzuki geleverde onderdelen en eindproducten. Dit betekent dat de rentabiliteit voor een flink stuk wordt bepaald door de invoerprijzen, en met name door de koersschommelingen van de Japanse yen.

(39) De Commissie merkt op dat Santana niet haar toevlucht heeft genomen tot financiële instrumenten om het risico van de schommelingen in de wisselkoers tussen euro en yen op te vangen.

(40) De Commissie raadpleegde een onafhankelijke financiële deskundige teneinde de omvang van het wisselkoersrisico van Santana te evalueren en de mogelijke kosten van de dekking van dit risico te kwantificeren.

(41) De onafhankelijke financiële deskundige was van mening dat Santana inderdaad blootgesteld was aan een wisselkoersrisico en dat andere ondernemingen die vergelijkbaar zijn met Santana wat betreft wisselkoersrisico's, ligging, grootte en financiële ervaring, zich normaal gesproken zouden indekken door valutatermijncontracten of, hoewel dat minder waarschijnlijk zou zijn, door contracten voor koop- of verkoopopties op deviezen.

(42) De kosten van dergelijke financiële contracten zijn niet hoog in vergelijking tot de omvang van de operatie die daarmee wordt gedekt: de kosten van de termijncontracten zijn laag en die van de optiecontracten hangen af van de overeengekomen uitoefenprijs.

(43) De onafhankelijke financiële deskundige benadrukte dat de genoemde financiële instrumenten gewoonlijk worden gebruikt om op de korte termijn (tot een jaar) het wisselkoersrisico te beperken of op te heffen, maar zij kunnen het wisselkoersrisico op de lange termijn die de activiteiten van Santana met zich brengen, niet elimineren. De financiële deskundige stelde dat ondernemingen over het algemeen hun wisselkoersrisico's niet voor heel lange tijd afdekken, maar beoordelen in hoeverre zij aan dit risico zijn blootgesteld, rekening houdend met de rentabiliteitsvooruitzichten die de daarmee gepaard gaande investeringsmogelijkheden bieden. Wanneer de rentabiliteitsvooruitzichten voldoende goed zijn, nemen de investeerders in feite grotere risico's.

(44) In het licht van het voorgaande heeft de Commissie nagegaan of de rentabiliteitsvooruitzichten van Santana voldoende goed waren om het wisselkoersrisico waaraan zij was blootgesteld, te compenseren. Uitgaande van de rentabiliteitscijfers die in het strategische plan van januari 1999 waren vermeld, berekende de Commissie dat het rendement dat Santana van haar investering hoopte te krijgen, hoger lag dan hetgeen andere ondernemingen in de automobielsector zich als doel stellen. Deze rentabiliteitsvooruitzichten waren hoe dan ook voldoende om het hogere risico waaraan de onderneming was blootgesteld, te compenseren.

(45) De Commissie analyseerde het rendement van de investering van Santana ook aan de hand van strengere rentabiliteitscriteria. In de eerste plaats gebruikte de Commissie de herziene winstcijfers die per brief van 24 mei 2000 waren meegedeeld en waarbij de prognose voor de rentabiliteit na 2003 werd verlaagd om rekening te houden met aanvullende investeringen voor nieuwe modellen. In de tweede plaats sloot de Commissie enkele financiële posten van de rentabiliteitsberekening uit, hoewel deze ongetwijfeld door hun aard aan de onderneming toevielen maar eerder gelijk te stellen waren met buitengewone posten dan met het resultaat van de lopende werkzaamheden. Deze berekening leverde een rendement op voor de investering, dat nog altijd hoger was dan hetgeen andere ondernemingen in de automobielsector zich als doel stellen.

(46) Bij de beoordeling van het wisselkoersrisico waaraan Santana was blootgesteld, hield de Commissie ook rekening met het beheer van de voorzieningen die door de onderneming waren gevormd. In de jaren 1997 en 1998 werden namelijk de voorzieningen voor algemene risico's verlaagd en de bewuste bedragen werden in de resultatenrekening geboekt als buitengewone winsten. De Commissie ging na of dit beheer van de voorzieningen de positie van Santana bij haar valutarisicobeheer zou kunnen hebben verzwakt.

(47) De Commissie kwam tot de conclusie dat de vermindering van de voorzieningen geen verslechtering van de positie van Santana wat betreft het wisselkoersrisico betekende, ook al was dit vanuit het oogpunt van een voorzichtig beheer niet bepaald lovenswaardig. Dit komt omdat de voorzieningen het wisselkoersrisico niet opheffen of verminderen maar in de boekhouding van de onderneming alleen anticiperen op de verwachte financiële verliezen. Hoe hoog de voorzieningen ook mogen zijn, het risico beperkt zich nooit tot het bedrag ervan. Zij kunnen derhalve niet de plaats innemen van contracten ter dekking van het risico als instrumenten voor het valutarisicobeheer.

(48) Op grond van bovenstaande overwegingen en de rapporten van de onafhankelijke deskundigen uit de financiële en de automobielsector concludeert de Commissie dat een investeerder in een markteconomie waarschijnlijk een voortvarender beheer van het wisselkoersrisico op korte termijn had verlangd door middel van termijncontracten of contracten inzake koop- of verkoopopties op deviezen. Een investeerder in een markteconomie zou kunnen hebben verlangd dat dergelijke wijzigingen in het dekkingsbeleid van de onderneming tegen geringe kosten worden doorgevoerd.

(49) Tegelijkertijd is de Commissie van mening dat een particuliere investeerder in een markteconomie bereid zou zijn geweest deel te nemen in de kapitaalinbreng, aangezien de rentabiliteitsvooruitzichten van het strategische plan van Santana voldoende goed waren om het langetermijnwisselkoersrisico van de onderneming op te vangen. Toen begin 1999 tot de investeringen werd besloten, waren er inderdaad voldoende kansen dat Santana op de lange termijn weer rendabel zou zijn op basis van geloofwaardige prognoses met betrekking tot de ontwikkeling van de wisselkoers yen/euro.

(50) Bijgevolg is de Commissie van mening dat Soprea, door tot de kapitaalinbreng in haar dochteronderneming Santana te besluiten op basis van het strategische plan van de onderneming, zich gedroeg als een investeerder in een markteconomie. Derhalve voldoet de onderhavige kapitaalinbreng aan het beginsel van de investeerder in een markteconomie en vormt dus geen staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1.

(51) Met betrekking tot de ontwikkelingen na de kapitaalinbreng merkt de Commissie op dat de wisselkoers tijdens de eerste helft van 1999 vrij stabiel bleef, op een niveau dat verenigbaar was met de doelstellingen van het strategische plan. Tijdens de tweede helft van 1999 en in de loop van 2000 vertoonde de euro evenwel een aanmerkelijke waardedaling ten opzichte van de belangrijkste valuta, waaronder de Japanse yen.

(52) Begin 2000 besloot Santana tot een reeks maatregelen om de negatieve gevolgen van de waardedaling van de euro te compenseren en stelde de Commissie hiervan in kennis bij schrijven van 24 mei 2000. Niettemin had de waardedaling van de euro, die plaatsvond nadat tot de kapitaalinbreng was besloten, zeer negatieve gevolgen voor Santana, die er niet in slaagde de doelstellingen van het strategische plan te halen. Hoewel er rekening werd gehouden met enige volatiliteit op de internationale markten en een koersschommeling van de euro, ten dele als gevolg van de invoering van één munt, kon ten tijde van de opstelling en uitvoering van het strategische plan niet worden voorzien dat er zo een grote waardedaling zou plaatsvinden. Derhalve mag dit niet in aanmerking worden genomen bij de beoordeling of het beginsel van de investeerder in een markteconomie werd gevolgd bij de verhoging van het kapitaal van Santana.

Regionale steunmaatregelen

(53) De maatregelen in de vorm van investeringssteun en overheidsgarantie die aan Santana zijn toegestaan, vormen staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag. Zij zullen namelijk door de staat of met staatsmiddelen worden bekostigd. En omdat zij bovendien een belangrijk deel van de financiering van het project uitmaken, dreigen zij de mededinging binnen de Gemeenschap te vervalsen door Santana te begunstigen ten opzichte van andere ondernemingen die geen steun ontvangen. En ten slotte is Santana actief in de automobielsector, die gekenmerkt wordt door een omvangrijk handelsverkeer tussen de lidstaten. Het is duidelijk dat deze maatregelen een individuele toepassing zijn van een goedgekeurde regeling. Zij moeten evenwel worden aangemeld overeenkomstig artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag en overeenkomstig de procedurevoorschriften inzake staatssteun.

(54) In artikel 87, lid 2, van het EG-Verdrag worden verschillende soorten steunmaatregelen opgesomd die verenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt. Gezien de aard en het doel van de steun alsmede de geografische ligging van de onderneming, zijn de punten a), b) en c) niet van toepassing op het onderhavige plan. In artikel 87, lid 3, worden andere soorten steunmaatregelen genoemd die als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kunnen worden beschouwd. De Commissie merkt op dat het project gesitueerd is in de regio Andalusië, die op grond van artikel 87, lid 3, onder a), in aanmerking komt voor steun tot een regionaal plafond van 50 % nettosubsidie-equivalent.

(55) Om te bepalen of de voorgestelde maatregelen verenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt op grond van de vrijstellingen die voorzien zijn in artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag, moet de Commissie nagaan of deze voldoen aan de voorwaarden van de kaderregeling voor de automobielindustrie.

(56) De Commissie merkt op dat de overheidsgarantie werd verstrekt als zekerheid voor een banklening ter financiering van investeringen in verband met de productie van het model Jimny. Derhalve concludeert de Commissie dat de overheidsgarantie moet worden gezien als regionale investeringssteun in combinatie met de investeringspremies.

(57) De Commissie gaat allereerst na of er regionale steun kan worden verleend. Daartoe onderzoekt zij met name of de investeerder een alternatieve locatie voor zijn project had kunnen kiezen teneinde de noodzaak van de steun, vooral in het licht van de mobiliteit van het project, aan te tonen. Indien binnen de groep geen enkele andere nieuwe of reeds bestaande bedrijfslocatie in aanmerking komt voor de voorgenomen investering, dan zou de onderneming genoodzaakt zijn haar project uit te voeren op de enige beschikbare locatie, zelfs wanneer er geen steun zou worden verleend. De investeerder kan de mobiliteit aantonen door middel van studies die gedaan zijn ter ondersteuning van het definitieve besluit inzake de locatie van het project. De alternatieve locatie hoeft niet noodzakelijkerwijs binnen de Gemeenschap te liggen. De Commissie merkt evenwel op dat het een haalbare optie betreft, vooral gezien de betrokken markten.

(58) De Commissie gaat na of de voorziene kosten van de mobiele onderdelen van het project voor steun in aanmerking komen. Vervolgens gaat zij na of de voorgenomen steun evenredig is aan de regionale problemen die daarmee moeten worden opgelost. Daartoe maakt zij in de regel een kosten-batenanalyse, behalve wanneer de voorgenomen steunintensiteit lager is dan het plafond dat in de kaderregeling voor de automobielindustrie is vastgesteld.

(59) De Commissie heeft voor elk van de investeringsprojecten, te weten het PS 10-project, het Chatenet-Stellaproject en de overige projecten (met name het Jimnyproject), onderzocht of de hiermee gemoeide regionale steun verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt.

(60) De PS 10 is een automobiel in de zin van de kaderregeling voor de automobielindustrie. Na de door de Spaanse autoriteiten verstrekte gegevens te hebben onderzocht en de fabriek te hebben bezocht, is de Commissie tot de conclusie gekomen dat de investeringen voor de productie van de PS 10 losstaan van de overige investeringen die in het strategisch plan worden overwogen.

(61) De totale kosten van het project bedragen 2700 miljoen ESP (16 miljoen EUR) en de voorgenomen steun bedraagt 405 miljoen ESP (2,4 miljoen EUR). Deze bedragen overschrijden niet de drempels waarboven voorafgaande aanmelding verplicht is voor steun die op grond van een goedgekeurde regeling wordt verleend(9). Derhalve hoeft het project op zich niet te worden aangemeld.

(62) Het Chatenet-Stellaproject, waarmee een investering van 200 miljoen ESP (1,2 miljoen EUR) gemoeid is, betreft de vervaardiging onder licentie van een licht vierwielig voertuig. Na onderzoek van de technische kenmerken ervan(10) is de Commissie tot de conclusie gekomen dat de Stella geen automobiel is en derhalve niet onder de kaderregeling voor de automobielindustrie valt. Bijgevolg moet de steun voor dit project worden beoordeeld aan de hand van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen.

(63) Het regionalesteunelement van het project (0,18 miljoen EUR) werd toegestaan in het kader van een goedgekeurde regeling en is derhalve verenigbaar met de gemeenschappelijke markt.

(64) De regionale steun die voorzien is voor de overige projecten, bestaat in de eerste plaats uit steun voor directe investeringen voor een bedrag van 1542 miljoen ESP (contante waarde: 1255 miljoen ESP). In de tweede plaats bevat de garantie voor de lening waarmee productie-installaties voor de montageband van de Jimny werden aangekocht, elementen van staatssteun. Overeenkomstig de analyse die zij in het besluit tot inleiding van de procedure heeft gemaakt, concludeert de Commissie dat Santana deze lening zou kunnen hebben verkregen zonder overheidsgarantie. De Commissie is evenwel van mening dat de prijs van 0,05 % per kwartaal die Santana voor de overheidsgarantie moet betalen, onder de marktprijs ligt. Op grond van de door de Spaanse autoriteiten verstrekte informatie ligt de marktprijs van een vergelijkbare garantie als die aan Santana is verstrekt, volgens de schattingen van de Commissie tussen de 0,5 % en 0,8 % per jaar.

(65) Het verschil tussen de kosten van de overheidsgarantie en de marktprijs voor een vergelijkbare garantie bedraagt derhalve maximaal 57 miljoen ESP (0,34 miljoen EUR) voor de duur van het project. De aanvullende gegevens die de Spaanse autoriteiten in een brief van 22 december 1999 hadden verstrekt, doen niets af aan deze beoordeling, vooral omdat de aangehaalde voorbeelden betrekking hebben op leningen die in juli en september 1999 zijn aangegaan, dat wil zeggen één jaar na de verkrijging van de overheidsgarantie. De Commissie moet de steun beoordelen op basis van de feitelijke omstandigheden ten tijde van de toekenning ervan.

(66) De steun voor de overige projecten bedraagt derhalve in totaal 1312 miljoen ESP in contante waarde. Deze steun had moeten worden aangemeld bij de Commissie overeenkomstig artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag. De overheidsgarantie voor de lening werd in juni 1998 aan Santana verstrekt zonder voorafgaande goedkeuring door de Commissie, hetgeen als onwettig moet worden beschouwd.

(67) In haar besluit tot inleiding van de procedure ging de Commissie na of het onderhavige project mobiel is, met name rekening houdend met het feit dat Santana alleen een montagefabriek in Linares heeft. Hoewel deze situatie niet uniek is, is deze niet gebruikelijk bij automobielfabrikanten. Overeenkomstig de analyse in het besluit tot inleiding van de procedure is de Commissie van mening dat de steun ten goede komt aan een groep bedrijven bestaande uit Santana en Suzuki en dat deze groep andere Suzukifabrieken in de wereld had kunnen kiezen voor de constructie van deze automobielen en de communautaire markt had kunnen bevoorraden via invoer.

(68) De Commissie concludeert derhalve dat het Jimnyproject mobiel is. De onderhavige mobiele investeringen bedragen 9175 miljoen ESP (contante waarde: 8213 miljoen ESP). De hieraan gekoppelde investering van 100 miljoen ESP (contante waarde: 93 miljoen ESP) in de stanserij moet eveneens als mobiel worden beschouwd aangezien is gebleken dat de onderneming deze werkzaamheden had kunnen uitbesteden.

(69) De overige investeringen die in het strategische plan worden overwogen, zijn niet mobiel. Het gaat om investeringen voor de aanpassing van modellen en motoren (1003 miljoen ESP), andere activiteiten (158 miljoen ESP) en een reeks maatregelen om de fabricageprocédés en het productassortiment te moderniseren in de periode 2003-2006 (3500 miljoen ESP). Deze investeringen kunnen derhalve niet in aanmerking worden genomen voor de berekening van de toegestane maximale steunintensiteit. In dit verband zij erop gewezen dat in de brief van de Spaanse autoriteiten van 24 mei 2000, waarbij de aanmelding werd gewijzigd, deze investeringen niet waren opgenomen in de berekening van de steunintensiteit.

(70) De mobiele investeringen (Jimnyproject en stanserij) belopen een totaal bedrag van 8306 miljoen ESP in contante waarde, terwijl de totale steun die is voorzien (regionale steun en bankgarantie) 1312 miljoen ESP in contante waarde bedraagt. Bijgevolg bedraagt de steunintensiteit 15,8 % BSE.

(71) Met betrekking tot de evenredigheid van de steun wordt in de kaderregeling voor de automobielindustrie bepaald dat, wanneer de intensiteit van de voorgenomen regionale steun lager of gelijk is aan 20 % van het regionale maximum voor de periode 2000-2006, de Commissie geen kosten-batenanalyse verlangt voorzover in de nieuwe regionale steunkaarten lagere plafonds worden vastgesteld dan voor de periode 1994-1999.

(72) Volgens de nieuwe regionalesteunkaart voor Spanje, die op 14 april 2000 werd goedgekeurd, bevindt Linares zich in een steunzone in de zin van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag op grond waarvan regionale steun in principe kan worden toegestaan tot een maximum van 50 % NSE voor grote ondernemingen (69 % BSE). Het vroegere plafond bedroeg 60 % NSE. Dit betekent dat de drempel waarboven een kosten-batenanalyse moet worden gemaakt, 13,8 % BSE is.

(73) De Commissie merkt op dat de steunintensiteit van 15,8 % BSE, die de Spaanse autoriteiten voornemens zijn toe te staan voor het Jimnyproject, de drempel overschrijdt waarboven een kosten-batenanalyse noodzakelijk is. Derhalve zou Spanje nog steeds de evenredigheid van de steun moeten aantonen door middel van een kosten-batenanalyse.

(74) Voorzover het totale bedrag van de regionale steun die aan Santana wordt verleend, niet meer bedraagt dan 13,8 % van de voor steun in aanmerking komende investering, hoeft er geen kosten-batenanalyse worden gemaakt en kan de onderhavige steun als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden beschouwd. Het maximale steunbedrag dat kan worden verleend, bedraagt 1146228000 ESP in contante waarde. Alle steun aan Santana die dit bedrag overschrijdt, moet als onverenigbaar worden beschouwd.

V. CONCLUSIES

(75) De Commissie is van mening dat Spanje de steun die gemoeid is met de overheidsgarantie voor een banklening die door de regionale regering van Andalusië aan Santana is verleend, in strijd met het bepaalde in artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag op onwettige wijze heeft toegekend.

(76) De Commissie is evenwel van mening dat de regionale steun die Spanje voornemens is aan Santana te verlenen, gedeeltelijk verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt op grond van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag om de volgende redenen: de steun van 405 miljoen ESP voor het PS 10-project hoeft op zich niet te worden aangemeld. Het Stellaproject behelst niet de productie van een motorvoertuig in de zin van de kaderregeling voor automobielindustrie. De steun van 30 miljoen ESP is verenigbaar met de gemeenschappelijke markt, aangezien deze in het kader van een goedgekeurde regeling wordt verleend. De steun voor het Jimnyproject is verenigbaar voorzover deze niet meer bedraagt dan 13,8 % van de voor steun in aanmerking komende investering van 8306 miljoen ESP in contante waarde (met een disconteringspercentage van 6,2 % op basis van het jaar 1998). Het maximumbedrag aan steun dat kan worden verleend, is 1146228000 ESP in contante waarde.

(77) De kapitaalinbreng van 3900 miljoen ESP is geschied overeenkomstig het beginsel van de investeerder in een markteconomie en behelst derhalve geen steun.

(78) Iedere bijkomende staatssteun voor de onderhavige investeringsprojecten is onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt.

(79) Gezien de kenmerken van de projecten verzoekt de Commissie de Spaanse autoriteiten overeenkomstig punt 2.3 van de kaderregeling voor de automobielindustrie dat zij een uitvoerig verslag indienen over de uitvoering van het project,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De kapitaalinbreng van Soprea, een dochteronderneming van Instituto de Fomento de Andalucía (IFA), in Santana Motor SA voor een bedrag van 3900 miljoen ESP vormt geen steun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag.

De staatssteun die Spanje aan Santana Motor SA in Linares denkt te verlenen voor de projecten PS 10 en Stella, is verenigbaar met de gemeenschappelijke markt.

De staatssteun die Spanje aan Santana Motor SA in Linares denkt te verlenen voor het Jimnyproject en aanverwante projecten, is verenigbaar met de gemeenschappelijke markt op grond van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag, tot een maximumsteunintensiteit van 13,8 % BSE van de voor steun in aanmerking komende investering, die 8306 miljoen ESP bedraagt (berekend op basis van een disconteringspercentage van 6,2 % met als basisjaar het jaar 1998).

Bijgevolg wordt toestemming verleend voor de toekenning van steun voor een bedrag van maximaal 1146228000 ESP in contante waarde (berekend op basis van een disconteringspercentage van 6,2 % met als basisjaar 1998).

Artikel 2

Alle verdere staatssteun die Spanje naast de in artikel 1 genoemde steunmaatregelen aan Santana Motor SA zou willen verlenen voor het Jimnyproject en aanverwante projecten, is onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt.

Artikel 3

Spanje deelt de Commissie binnen twee maanden vanaf de kennisgeving van deze beschikking mee welke maatregelen het heeft genomen om hieraan te voldoen.

Artikel 4

Spanje dient elk jaar in december tot aan de voltooiing van het project een verslag in over de voortgang en de financiële afhandeling ervan en over de algemene inachtneming van de voorwaarden die zijn aangegeven in de aanmelding van de onderhavige steun.

Artikel 5

Deze beschikking is gericht tot het Koninkrijk Spanje.

Gedaan te Brussel, 23 oktober 2001.

Voor de Commissie

Mario Monti

Lid van de Commissie

(1) PB C 328 van 18.11.2000, blz. 19.

(2) PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1.

(3) Zie voetnoot 1.

(4) Caja de ahorros y pensiones de Barcelona; Argentaria - Caja Postal y Banco Hipotecario SA; Caja de ahorros y Monte de Piedad de Córdoba; Dexia, Banco local SA; Caja provincial de ahorros de Jaén.

(5) Año de base: 1998; tipo de actualización: 6,20 %.

(6) PB C 279 van 15.9.1997, blz. 1.

(7) Zie bijvoorbeeld de mededeling van de Commissie aan de lidstaten betreffende de toepassing van de artikelen 92 en 93 van het EEG-Verdrag en van artikel 5 van Richtlijn 80/723/EEG op openbare bedrijven in de industriesector (PB C 307 van 13.11.1993, blz. 3).

(8) Jurisprudentie 1991, blz. I-1603.

(9) Deze drempels zijn 50 miljoen EUR voor het nominale bedrag van het investeringsproject en 5 miljoen EUR voor het totale bruto bedrag van de steun voor het project.

(10) De specificaties van de Stella met betrekking tot ledige massa, motorvermogen en maximumsnelheid komen overeen met de technische kenmerken die zijn vermeld in artikel 1, lid 3, van Richtlijn 92/61/EEG van de Raad van 30 juni 1992 betreffende de goedkeuring van twee- of driewielige motorvoertuigen (PB L 225 van 10.8.1992, blz. 72), laatstelijk gewijzigd bij Richtlijn 2000/7/EG van het Europees Parlement en de Raad (PB L 106 van 3.5.2000, blz. 1).