MEMORANDUM VAN HET RAADGEVEND COMITÉ VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAP VOOR KOLEN EN STAAL

betreffende de aspecten die verband houden met het aflopen van het EGKS-Verdrag in 2002

(95/C 206/06)

(Voor de EER relevante tekst)

(Met één stem tegen aangenomen tijdens de 320ste zitting van 28 juni 1995)

Het Raadgevend Comité van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal herinnert aan zijn eerdere standpunten met betrekking tot het aflopen van het EGKS-Verdrag, inzonderheid

- zijn memorandum over de toekomst van het EGKS-Verdrag, dat op 20 november 1992 door hem werd goedgekeurd (1) en

- zijn memorandum over de toekomst van de financiële activiteiten van de EGKS, dat op 24 maart 1994 werd aangenomen (2).

In deze twee memoranda, die met eenparigheid van stemmen werden aangenomen, werd rekening gehouden met de op dat ogenblik bekende documenten van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie en, wat het memorandum van 24 maart 1994 betreft, in het bijzonder met het werkdocument van de Commissie van 20 oktober 1993 ter actualisering van de mededeling van de Raad over de toekomst van het EGKS-Verdrag - Financiële activiteiten (1).

Het Raadgevend Comité heeft kennis genomen van de documenten over dit onderwerp die sedertdien door de bevoegde Europese instellingen zijn gepubliceerd, inzonderheid

- de conclusies van de Raad van 22 april 1994 over de toekomst van het EGKS-Verdrag (2);

- de resolutie van het Europees Parlement over het ontwerp van operationele begroting van de EGKS voor 1995, van 26 oktober 1994 (3);

- het advies van de Commissie onderzoek, technologische ontwikkeling en energie van het Europees Parlement inzake de werking van het Verdrag betreffende de Europese Unie in het vooruitzicht van de Intergouvernementele Conferentie van 1996, van 23 februari 1995 (4);

- het verslag van de Commissie begrotingscontrole van het Europees Parlement over het verlenen van kwijting aan de Commissie voor het beheer van de EGKS in het begrotingsjaar 1993, van 22 maart 1995 (5);

- de jaarverslagen van de Rekenkamer met betrekking tot de boekhouding en het financieel beheer van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, waarvan het laatst gepubliceerde betrekking heeft op 1993 (6).

Het Raadgevend Comité is zich er, evenals het Europees Parlement, van bewust dat de verschillende aspecten in verband met de beëindiging van het EGKS-Verdrag een meer politieke en algemene aanpak behoeven en acht het ogenblik gekomen om zijn desbetreffende standpunten bij te stellen en te cooerdineren, dit met het oog op de volgende nieuwe ontwikkelingen:

- tussen 1992 en 1994 was de ijzer- en staalindustrie opnieuw in een diepe crisis gedompeld die duidelijk maakte dat voortdurende structurele aanpassingen noodzakelijk zijn, met alle gevolgen op industrieel sociaal en regionaal vlak van dien;

- de publikatie door de Commissie van het groenboek "Voor een energiebeleid van de Europese Unie" (7) leidde tot een fundamenteel debat over de toekomst van de kolenmijnbouw op lange termijn;

- de recente uitbreiding van de Europese Unie tot vijftien Lid-Staten en de mogelijke uitbreiding tot andere landen, met name in Midden- en Oost-Europa, op middellange termijn heeft, nu en in de toekomst, een grote weerslag op de ijzer- en staalindustrie en op de kolenmijnbouw.

Het Raadgevend Comité werd uit hoofde van het EGKS-Vertrag opgericht als orgaan voor grensoverschrijdend overleg tussen de verschillende belanghebbende groepen (producenten, werknemers, verbruikers en handelaren) en de Commissie en tussen deze groepen onderling; het acht zich dan ook bijzonder geschikt en bevoegd om advies uit te brengen over de bepalingen van het EGKS-Verdrag en de toepassing hiervan. Het Comité is in staat een oordeel te geven over de gevolgen die de in het EGKS-Verdrag opgenomen bepalingen meebrengen voor de ingrijpende structurele veranderingen die deze industrieën gedurende de afgelopen 40 jaar hebben ondergaan, alsmede over de conjuncturele ontwikkelingen die in het bijzonder hun weerslag hebben op de ijzer- en staalindustrie.

1. ALGEMENE OPMERKINGEN

Het Raadgevend Comité bevestigt zijn eerdere principiële standpunten, namelijk:

1.1. dat het EGKS-Verdrag tot 2002 als autonoom juridisch instrument van kracht moet blijven en tot dan, rekening houdend met onderstaande bijzondere opmerkingen, normaal ten uitvoer moet worden gelegd;

1.2. dat bepaalde in het EGKS-Verdrag opgenomen regelingen die hun deugdelijkheid hebben bewezen, in het EG-Verdrag moeten worden geïntegreerd, zoals wordt uiteengezet in de Mededeling van de Commissie aan de Raad van 15 maart 1991 (8);

1.3. dat de Commissie ook verder het Raadgevend Comité nauw moet betrekken bij de uitstippeling van het kolen- en ijzer- en staalbeleid van de Unie en bij het toekomstig overleg over de verschillende aspecten die verband houden met het aflopen van het EGKS-Verdrag in 2002.

2. BIJZONDERE OPMERKINGEN

Het Raadgevend Comité wenst over enkele specifieke bepalingen van het EGKS-Verdrag het volgende op te merken:

2.1. Het Raadgevend Comité stelt vast dat de statistische instrumenten van de EGKS die door het Bureau voor de statistiek op industrieel, economisch, handels- en sociaal gebied werden ontwikkeld, door alle belanghebbenden deugdelijk zijn bevonden.

Met name de voorlegging vooraf van de investeringsprogramma's en de informatie over de produktiecapaciteit leiden tot een grotere doorzichtigheid bij beslissingen over nieuwe investeringen, zonder dat daarbij op het gebied van de mededinging juridische problemen ontstaan. Integendeel, deze doorzichtigheid is een belangrijk bestanddeel van de normale mededinging en komt zowel de producenten, handelaren en verbruikers alsook het toezicht op de naleving van de mededingingsregels ten goede.

De uitwerking van prognoses op korte en middellange termijn en de regelmatige bijwerking hiervan bevorderen het algemeen concurrentievermogen en maken het gemakkelijker om bij een structurele crisis voor het personeel draaglijke sociale aanpassingen uit te voeren.

Het geheel van statistische instrumenten en de informatieplicht van het bedrijfsleven en de Commissie moeten niet alleen tot de beëindiging van het EGKS-Verdrag, maar ook daarna worden gehandhaafd.

2.2. Het Raadgevend Comité is er voorstander van dat de bevoegdheden op het gebied van de mededinging in één Europese autoriteit, in dit geval de Commissie, zijn geconcentreerd, zoals in het EGKS-Verdrag is bepaald.

Uitbreiding van deze bevoegdheden en met name de controle vooraf in overleg met de betrokken bedrijven bieden deze bedrijven meer juridische zekerheid en zijn regelingen die hun deugdelijkheid hebben bewezen.

Een splitsing van de supranationale bevoegdheden, die tot dusver in één autoriteit op het gebied van de mededinging, d.w.z. de Commissie, waren geconcentreerd, zou bij de huidige interne Europese markt een stap achteruit betekenen. De bevoegdheden van de Commissie en de regelingen die hun deugdelijkheid hebben bewezen zouden ook na de beëindiging van het Verdrag moeten worden gehandhaafd.

2.3. De flexibele mogelijkheden van de Europese Commissie om op crisissituaties in te spelen en zo, met name wat de staalmarkt betreft, de problemen die dikwijls uit een teruglopen van de vraag voortvloeien te verzachten, worden door het Raadgevend Comité als een bijzonder nuttig EGKS-instrument beschouwd. Dit instrument kan in zijn huidige vorm blijven gehandhaafd tot de beëindiging van het Verdrag.

Sedert de oprichting van de EGKS heeft de Europese ijzer- en staalindustrie talrijke grote conjunctuurcycli doorgemaakt en zij zal ook in de toekomst aan forse conjunctuurschommelingen zijn blootgesteld. Gezien dergelijke uitzonderlijke situaties is het noodzakelijk over een passend instrument te beschikken, over het gebruik waarvan alle betrokken partijen echter wel vooraf moeten worden geraadpleegd.

Het is mogelijk dat dergelijke uitzonderlijke situaties zich ook na het aflopen van het EGKS-Verdrag zullen voordoen en het is derhalve noodzakelijk dat hieraan ook verder in het kader van een gemeenschappelijke benadering het hoofd kan worden geboden.

2.4. Het Raadgevend Comité dringt er nogmaals op aan dat de beginselen die aan de financiële steunmaatregelen van de Lid-Staten ten behoeve van de EGKS-sectoren ten grondslag liggen ook verder van toepassing blijven.

2.4.1. Wat de ijzer- en staalindustrie betreft, zou het strenge verbod op steunmaatregelen, met name op investeringsbijdragen en produktiesteun met een concurrentieverstorend effect, ook na het aflopen van het EGKS-Verdrag moeten worden gehandhaafd, gelet op de huidige steuncode volgens welke slechts in bepaalde uitzonderingsgevallen staatssteun is toegestaan.

Na herhaaldelijke overtredingen van het verbod op staatssteun, hebben de Commissie en de Raad besloten geen nieuwe afwijkingen van het subsidieverbod toe te staan. Het Raadgevend Comité zou er gezien deze situatie geen begrip voor hebben dat het door het EGKS-Verdrag en de steuncode gevormde kader wordt versoepeld.

Het is van essentieel belang dat het strenge subsidieverbod wordt gehandhaafd om het bedrijfsleven tegen concurrentieverstorende maatregelen te beschermen en dat dit verbod ook van toepassing is op bedrijfstakken die met de ijzer- en staalsector concurreren.

2.4.2. Voor de kolenmijnbouw ligt de situatie anders. Voor een deel van de in de Europese Unie geproduceerde kolen is de concurrentiepositie ten opzichte van de ingevoerde kolen thans immers zeer slecht, terwijl er tussen de verschillende Lid-Staten geen handel van betekenis wat kolen betreft is. De steunmaatregelen van de Lid-Staten hebben dan ook geen verstorend effect op de werking van de gemeenschappelijke markt. De huidige steunregeling, zoals vastgelegd in Beschikking nr. 3632/93/EGKS, moet nog afgezien van de sociale en regionale impact als een adekwaat instrument voor het energiebeleid worden beschouwd.

Het Raadgevend Comité is van mening dat dit type steunmaaatregelen van de Lid-Staten ook na beëindiging van het EGKS-Verdrag officieel geoorloofd moeten zijn.

2.5. Het Raadgevend Comité wenst eraan te herinneren dat de kolen- en ijzer- en staalsector en met name de mijnen het enige terrein op energiegebied zijn waarvoor in een Europees verdrag bijzondere doelstellingen zijn vastgesteld. Het Raadgevend Comité wijst met name op de Verdragsbepalingen waarin deze doelstellingen zijn neergelegd en op die welke tot doel hebben een ernstige verstoring van het economische leven te vermijden, de regelmatige voorziening van de gemeenschappelijke markt te garanderen en het produktiepotentieel van de Gemeenschap zonder onbezonnen exploitatie van de hulpbronnen te verbeteren. Deze doelstellingen tonen volgens het Raadgevend Comité aan dat maatregelen in het kader van het energiebeleid inclusief het kolenbeleid nooit mogen worden beoordeeld zonder rekening te houden met de algemene economische situatie. Het Raadgevend Comité wijst er tevens op dat deze maatregelen ook een belangrijk regionaal en sociaal aspect hebben.

Het Raadgevend Comité legt er de nadruk op dat de Gemeenschap ook na de beëindiging van het EGKS-Verdrag rekening zal moeten houden met deze principes en deze aan de veranderende situatie zal moeten aanpassen, vooral gezien de bijdrage van de eigen energievoorraden van de Gemeenschap aan haar energievoorziening. De toepassing van het subsidiariteitsbeginsel zou in dit verband een belangrijke rol moeten spelen, terwijl er op communautair niveau op toe moet worden gezien dat naar behoren rekening wordt gehouden met alle bestaande belangen. Voor de totstandbrenging van nieuwe structuren voor een efficiënte en doorzichtige besluitvorming in de Europese Unie is het vooral noodzakelijk dat gemeenschappelijk overleg met alle belanghebbenden plaatsvindt. Dat betekent dat na de beëindiging van het EGKS-Verdrag ook verder rekening moet worden gehouden met andere energiesectoren en met de belangen van de energie- en dan met name van de ijzer- en staalverbruikende industrieën.

Wat de plaats van kolen in het energiebeleid betreft, herinnert het Raadgevend Comité eraan dat de Commissie in haar groenboek de aanzet heeft gegeven tot een debat over een nieuwe koers voor dit beleid.

Het Raadgevend Comité heeft vandaag, op 28 juni 1995, een resolutie betreffende het groenboek van de Commissie aangenomen. Het zal advies uitbrengen over het witboek, zodra dit door de Commissie is voltooid.

2.6. Het Raadgevend Comité heeft er geen bezwaar tegen dat de bevoegdheid voor het buitenlandse-handelsbeleid met betrekking tot de EGKS-produkten in navolging van de bepalingen hierover in het EG-Verdrag aan de Commissie worden overgedragen.

Het Comité vestigt er de aandacht op dat alleen na diepgaand overleg met alle belanghebbenden van deze bevoegdheid gebruik moet worden gemaakt en dat er daarbij rekening mee moet worden gehouden dat sommige gebieden van de Europese Unie meer openstaan voor de handel met derde landen dan andere.

2.7. Het Raadgevend Comité wil eraan herinneren dat de sociale dimensie van het EGKS-Verdrag voor hem buiten kijf staat. Krachtens dit Verdrag hebben de organen van de Gemeenschap tot taak het levenspeil en de arbeidsvoorwaarden van de werknemers te verbeteren.

De in het Verdrag vastgelegde steunmaatregelen bij het verlies van arbeidsplaatsen zijn van bijzonder belang. Bij uitzonderlijke spanningen die het moeilijk maken de beschikbaar gekomen arbeidskrachten aan het werk te houden kan de Unie niet-terugvorderbare hulp toekennen om bij te dragen tot de oplossing van een structurele crisis, waarbij deze hulp met name de volgende vormen kan hebben: vergoedingen tot het ogenblik van herintreding of pensionering; herscholing van de werknemers, met inbegrip van inkomenssteun tijdens de herscholing.

Tot slot wil het Raadgevend Comité er nog in het bijzonder op wijzen dat de uit de EGKS-begrotingsmiddelen betaalde communautaire steunmaatregelen ten behoeve van de sociale woningbouw uniek in de Unie zijn.

Tot de beëindiging van het Verdrag in 2002 zouden de bepalingen van het Verdrag in hun geheel van kracht moeten blijven. Hiertoe moeten jaarlijks voldoende middelen worden vrijgemaakt, zoals hieronder in punt 2.9.2, eerste streepje, staat vermeld. De eerste resultaten van pogingen om geleidelijk wederaanpassingsmaatregelen, met name op het gebied van de beroepsopleiding, in het EG-Verdrag op te nemen, hebben aangetoond dat het niet mogelijk was gelijkwaardige regelingen in te voeren. Het Raadgevend Comité is van mening dat de op dit punt ondervonden moeilijkheden moeten worden bestudeerd om een passende oplossing hiervoor te vinden.

Na het aflopen van het Verdrag moeten de sociale gedachten die aan het EGKS-Verdrag ten grondslag liggen in het EG-Verdrag worden omgezet. De moeilijke situatie op de Europese arbeidsmarkt, met name in de gebieden die bijna uitsluitend van de kolenmijnbouw en ijzer- en staalindustrie afhankelijk zijn, vereist de toepassing van beproefde sociale beleidsinstrumenten.

2.8. Het Raadgevend Comité herinnert aan de uitstekende resultaten van de steunmaatregelen ten behoeve van het onderzoek in de EGKS-specifieke sector; deze steun was op sectorieel en grensoverschrijdend niveau in de bedrijven georganiseerd. Het rendement van de op deze basis gedane investeringen was vele malen groter dan het aanvankelijk geïnvesteerde bedrag en ging gepaard met een aanzienlijke verbetering van de arbeidsvoorwaarden.

Het sociale onderzoek met al zijn onderdelen (ergonomie, milieu in de ijzer- en staalindustrie, arbeidshygiëne in de mijnen, veiligheid, arbeidsgeneeskunde) neemt een unieke plaats in de EU in. Met name de ergonomische programma's zijn ook sterk ten goede gekomen aan andere sectoren. Zowel bij het sociaal als technisch onderzoek konden door een passende overlegprocedure alle belang hebbenden bij de voorbereiding, ontwikkeling en evaluatie van de onderzoek- en demonstratieprogramma's worden betrokken. Ook deze werkzaamheden moeten worden voortgezet, waarbij, waar dat van toepassing is, steeds overleg moet worden gepleegd met de vertegenwoordigers van de werknemers.

Gelet op de technische kenmerken van het midden- en kleinbedrijf wordt er door het Raadgevend Comité de nadruk op gelegd dat

a) het EGKS-onderzoek in de technologische en sociale kaderprogramma's van de Unie in de periode tot het aflopen van het EGKS-Verdrag in 2002 optimaal moet worden gesteund;

b) zoals hieronder in punt 2.9.2, eerste streepje, staat vermeld, zouden jaarlijks in de operationele begroting van de EGKS voldoende middelen moeten worden uitgetrokken voor de verschillende onderzoekgebieden, zodat de onderzoekactiviteiten van de EGKS, die niet in de communautaire kaderprogramma's kunnen worden opgenomen, kunnen worden voortgezet.

De steun ten behoeve van het sectorieel communautair onderzoek ter verbetering van de produktie en ter bevordering van het verbruik van staal- en kolenprodukten en van de arbeidsomstandigheden en -veiligheid, zou volgens het Raadgevend Comité ook na de beëindiging van het EGKS-Verdrag moeten worden voortgezet.

De handhaving van deze steun moet worden vergemakkelijkt en gegarandeerd door een financieel mechanisme (b.v. een stichting), dat wordt gefinancierd met de niet-gebruikte EGKS-reserves (zie punt 2.9.5).

De mate waarin de heffing volgens het Raadgevend Comité moet worden verminderd, houdt rechtstreeks verband met de uitgaven die moeten worden gefinancierd en met het geleidelijk vrijkomen van de reserves (zie punt 2.9.4).

2.9. Wat de financiële aspecten betreft:

2.9.1. Ten aanzien van de EGKS-heffing bevestigt het Raadgevend Comité het standpunt dat het reeds vele malen eerder heeft uiteengezet. Het stelt vast dat deze specifieke en aanvullende heffing die alleen door de kolen- en ijzer- en staalondernemingen in de Europese Unie wordt betaald en die niet van toepassing is op de geïmporteerde EGKS-produkten noch op concurrerende materialen, discriminerend is.

Het Raadgevend Comité neemt er kennis van dat de Commissie in haar werkdocument van 20 oktober 1993 ter actualisering van de mededeling aan de Raad over de toekomst van het EGKS-Verdrag - Financiële activiteiten, van de werkhypothese uitgaat dat de heffing, die vanaf 1991 geleidelijk is verlaagd, ook verder moet worden verminderd en dat deze vanaf 1999 geheel moet zijn afgeschaft.

2.9.2. Het Raadgevend Comité

- is van mening dat in de operationele begroting van de EGKS tot het aflopen van het Verdrag in 2002 voldoende middelen moeten worden opgenomen voor de financiering van de gewenste sociale maatregelen, overeenkomstig punt 2.7, en voor het bevorderen van het technisch en sociaal onderzoek, overeenkomstig punt 2.8;

- herinnert eraan dat de omschakelingsleningen zo spoedig mogelijk in het kader van het EG-Verdrag moeten worden gefinancierd;

- rekent erop dat het ook in de toekomst door de Commissie geraadpleegd zal worden alvorens deze de operationele begrotingen opstelt.

2.9.3. Wat de reserves betreft, wijst het Raadgevend Comité nogmaals op zijn onveranderde standpunt dat deze in de eerste plaats ten goede moeten komen aan de ondernemingen en hun werknemers, die sedert 1952 het leeuwedeel ervan hebben gefinancierd.

Het Raadgevend Comité is derhalve van mening dat de in het kader van de EGKS-activiteiten gevormde reserves, te weten

- het garantiefonds,

- de speciale reserve,

- het voormalige pensioenfonds,

geleidelijk moeten worden vrijgemaakt naarmate de financiële activiteiten, die de reden waren voor de vorming van deze reserves en die de reden zijn voor de tijdelijke handhaving hiervan, worden afgebouwd en volledig verdwijnen.

Het Raadgevend Comité selt vast dat deze ontwikkeling reeds wordt uiteengezet in het in punt 2.9.1 hierboven genoemde werkdocument.

2.9.4. Het Raadgevend Comité sluit zich aan bij de werkhypothese van de Commissie, volgens welke de reserves die tot de beëindiging van het EGKS-Verdrag vrijkomen, worden gebruik om bij te dragen tot de financiering van de operationele begroting; het niveau van deze bijdrage wordt ieder jaar vastgesteld naar gelang van de overige middelen en zij is beperkt tot de financiering van de prioritaire behoeften van de werknemers en van de kolen- en ijzer- en staalondernemingen, waarover het Raadgevend Comité regelmatig en in een tij dig stadium van de begrotingsopstelling wenst te worden geraadpleegd.

2.9.5. Het Raadgevend Comité stelt voor dat de reserves die tot 2002 vrijkomen en die niet overeenkomstig punt 2.9.4 worden gebruikt voor de financiering van de operationele begroting, alsmede de reserves die later in verband met de geleidelijke vermindering en uiteindelijke verdwijning van de financiële activiteiten zullen vrijkomen, worden bestemd voor een financieel mechanisme (b.v. een stichting), waarvan de vorm nog nader moet worden vastgesteld; de Commissie zal naar behoren bij het beheer van dit mechanisme en de bestemming van de middelen zijn betrokken. Dit financieel mechanisme zou tot doel hebben om, ook na de beëindiging van het EGKS-Verdrag, de als prioritair beschouwde activiteiten van het Raadgevend Comité te ondersteunen, nl. het technisch onderzoek voor de kolen- en staalsector en het sociaal onderzoek.

2.10. Het Raadgevend Comité is van mening dat zeer bevredigende resultaten zijn bereikt met de regels, procedures en instellingen die overleg op sectoriële gebieden tussen de producenten, werknemers, verbruikers en handelaren enerzijds, en de Commissie anderzijds voorschrijven en mogelijk maken. Vooral de gelijktijdige aanwezigheid van de drie in het Raadgevend Comité vertegenwoordigde belangengroepen is van groot nut gebleken.

Het Raadgevend Comité is derhalve van mening dat de in het EGKS-Verdrag vastgelegde overlegprocedures en -instellingen tot de beëindiging van het Verdrag in 2002 normaal moeten worden toegepast.

Voorts wijst het Raadgevend Comité op het politiek belang van dit overleg en op het economisch en sociaal effect ervan tijdens de verschillende fasen van structurele aanpassing.

Het is dus noodzakelijk dat ook na de beëindiging van het EGKS-Verdrag een gemeenschappelijk, gelijktijdig, transparent en gestructureerd overleg tussen alle belanghebbende partijen in de kolensector en in de ijzer- en staalsector wordt gegarandeerd.

(1) PB nr. C 14 van 20. 1. 1993, blz. 5.

(2) PB nr. C 116 van 27. 4. 1994, blz. 4.

(1) Doc. SEC(93) 1596 def.

(2) Document van de Raad nr. 6442/94 (Presse 76).

(3) PB nr. C 323 van 21. 11. 1994, blz. 66.

(4) Doc. PE 211.254/def.

(5) Doc. PE 211.584/def.

(6) PB nr. C 346 van 7. 12. 1994, blz. 1.

(7) Doc. COM(94) 659 def. van 11. 1. 1995.

(8) Doc. SEC(91) 407 def.