Beschikking van de Commissie

van 27 februari 2002

betreffende de door Italië genomen maatregelen voor de recuperatie en de afwerking van de door Sirap SpA verwezenlijkte ambachtelijke zones en voor de toewijzing aan de gemeenten van percelen en bedrijfsloodsen

(kennisgeving geschied onder nummer C(2002) 611)

(Slechts de tekst in de Italiaanse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2002/633/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 62, lid 1, onder a),

Na belanghebbenden overeenkomstig het genoemde artikel te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken(1), en rekening houdend met deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I. PROCEDURE

(1) Bij schrijven van 6 oktober 1997 heeft Italië, overeenkomstig artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag, een wetsontwerp van de regio Sicilië aangemeld betreffende "regels voor de recuperatie en de afwerking van de door Sirap SpA verwezenlijkte ambachtelijke zones".

(2) Bij schrijven van 21 oktober 1997 heeft de Commissie aanvullende inlichtingen gevraagd.

(3) Op 10 december 1997 heeft Italië de Commissie meegedeeld dat het aangemelde project was goedgekeurd krachtens wet nr. 46 van de regio Sicilië van 24 december 1997(2) (hierna: wet nr. 46/1997) en heeft zij de tekst daarvan toegezonden. De Commissie heeft het antwoord op het verzoek om bijkomende inlichtingen ontvangen op 15 januari 1998; zij ontving de informatie op 23 februari en 16 april 1998. Op 4 juni 1998 heeft de Commissie nog andere vragen gesteld, waarop Italië op 16 oktober 1998 heeft geantwoord.

(4) In het kader van het onderzoek naar de steun heeft de Commissie ook kennis gekregen van het bestaan van een regeling betreffende de toewijzing door gemeentebesturen van percelen en bedrijfsloodsen aan kleine en middelgrote ondernemingen (KMO's). Deze bepalingen werden de Commissie meegedeeld als bijlage bij het in overweging 3 vermelde schrijven van 16 april 1998.

(5) Op 9 december 1998 heeft de Commissie besloten de procedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag ten aanzien van de steun in te leiden en zij heeft Italië daarvan in kennis gesteld bij brief van 30 december 1998. De bekendmaking van deze brief in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen(3) heeft geen enkele reactie van derden gekregen. Italië daarentegen heeft gereageerd bij brief die door de Commissie werd ontvangen op 10 maart 1999. Op 24 november 1999 vond in Brussel een bijeenkomst plaats met vertegenwoordigers van Italië en de regio Sicilië. Op 7 juni 2001 heeft de Commissie van Italië een laatste brief ontvangen waarin laatstgenoemde zich ertoe verbond de betrokken maatregelen ten uitvoer te leggen binnen de grenzen die zijn vastgesteld in de mededeling van de Commissie betreffende de "de minimis"-steun(4).

II. BESCHRIJVING VAN DE STEUN

II.1. Achtergrond van Sirap SpA: de beschikking van 3 maart 1999

(6) De onderneming Sirap SpA (hierna: Sirap) was een openbare onderneming die belast was met de economische ontwikkeling van de regio Sicilië (regio die in aanmerking komt voor regionale steun krachtens artikel 87, lid 3 onder a)). Zij werd op 1 februari 1993 geliquideerd. Wegens die liquidatie konden de ondernemingen die werkzaamheden voor rekening van Sirap hadden uitgevoerd, de betaling van hun vorderingen niet meer verkrijgen en dienden de meeste van hen op hun beurt te worden geliquideerd. Om deze situatie te verhelpen hebben de Italiaanse autoriteiten de betrokken ondernemingen een eerste steunmaatregel toegekend in de vorm van garanties en rentesubsidies, teneinde een kettingreactie van faillissementen te vermijden.

(7) In het kader van het onderzoek van de betrokken steunmaatregel heeft de Commissie bij Beschikking 1999/678/EG(5) vastgesteld dat de door Italië verleende steun aan ondernemingen die ten gevolge van het faillissement van Sirap schade hebben geleden, steun vormde in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag. Deze vaststelling was hoofdzakelijk gebaseerd op het feit dat de steun de begunstigde ondernemingen in staat stelde de gevolgen van het faillissement van de projectontwikkelaar gedeeltelijk te vermijden. Daardoor bevonden zij zich in een kunstmatige positie die gunstiger was dan die van andere soortgelijke in Italië werkzame ondernemingen. De Commissie was derhalve tot de slotsom gekomen dat de maatregelen voor geen enkele van de uitzonderingsbepalingen van artikel 87, leden 2 en 3, van het Verdrag in aanmerking kwamen. Bijgevolg was Italië verplicht een einde te maken aan de steunmaatregelen voor het gedeelte waarop de "de minimis"-regel niet van toepassing was en de nodige maatregelen te treffen om de onrechtmatig uitgekeerde steun terug te vorderen. Er vond evenwel geen terugbetaling van onrechtmatige steun plaats omdat Italië verklaard had dat geen enkel steunbedrag uitgekeerd was of uitgekeerd zou worden alvorens een eindbeschikking zou zijn gegeven.

II.2. Sirap en de betrokken maatregelen

(8) Sirap had als doelstelling werkzaamheden voor ruimtelijke ordening te bestellen en te leiden om de vestiging van ondernemingen te bevorderen. In dit geval ging het om primaire en secundaire ontwikkelingswerkzaamheden voor voor ambachtelijke activiteiten uitgeruste zones, alsmede de bouw van bedrijfsloodsen. De door Italië genomen maatregel voorzag in de betaling van de vorderingen van de beoefenaars van vrije beroepen die activiteiten hadden verricht op het gebied van de planning, het toezicht op de werkzaamheden en de boekhouding, en van de vorderingen van de ondernemingen die de werkzaamheden hadden uitgevoerd en van de eigenaren van de terreinen waar het werk werd uitgevoerd. Sirap zou deze schulden moeten betalen met middelen die in verschillende tranches door de regio Sicilië destijds was uitbetaald, aangezien Sirap onder een contract met de regio werkte. Wegens de liquidatie van Sirap in februari 1993 kon een groot deel van het werk niet worden voltooid aangezien de bedrijven niet werden betaald. Daardoor moest de regio optreden om de voltooiing van de werkzaamheden te financieren en deze aan de gemeenten over te dragen(6). De uitstaande vorderingen dienden te worden betaald binnen de marges van de oorspronkelijk voor de financiering van de werkzaamheden uitgetrokken bedragen. Indien de totale vorderingen hoger zouden zijn dan de beschikbare middelen, zouden de terugbetalingen proportioneel worden verlaagd.

II.3. De aangemelde maatregelen (ex N 693/97)

(9) Bij schrijven van 6 oktober 1997 deed Italië, overeenkomstig artikel 88, lid 3, van het Verdrag, aanmelding van de voorgenomen maatregelen inzake de recuperatie en de afwerking van ambachtelijke zones die waren verwezenlijkt door Sirap, die reeds in liquidatie verkeerde. Deze maatregelen zijn vervat in wet nr. 46/1997(7) en behelzen het volgende:

a) De werken in verband met de voor ambachtelijke activiteiten uitgeruste zones (vooral ontwikkeling van de gronden) waarvan de afwerking, die aan Sirap was toevertrouwd, niet kon worden afgerond wegens het faillissement van de onderneming, worden aan de bevoegde gemeentebesturen overgedragen. De regio Sicilië is gemachtigd om de vorderingen van de ondernemingen die de werken voor Sirap hebben uitgevoerd, te betalen, binnen de marges van de nog beschikbare gelden van de daartoe oorspronkelijk bij de uitvoering van de betrokken werken in de begroting uitgetrokken bedragen. De betaling wordt afhankelijk gesteld van de voorwaarde dat de begunstigden geen verzoek hebben gedaan tot inschrijving van hun vorderingen in het passief van het failliete bedrijf Sirap. Volgens de artikelen 2 en 3 van wet nr. 46/1997 worden de door de regio Sicilië gefinancierde werkzaamheden na de voltooiing ervan aan de gemeenten overgedragen.

b) Krachtens artikel 4 van wet nr. 46/1997 verstrekt de regio, voor 1997, de financiële middelen voor de voltooiing van de werken betreffende de aangelegde ambachtelijke zones aan de gemeenten, ten belope van 21 miljard ITL (10845594 EUR).

c) De regio draagt 80 % bij in de uitgaven die coöperaties, consortia of consortiale ondernemingen van ambachtelijke bedrijven moeten doen om deze werkzaamheden zelf uit te voeren of te voltooien. Deze bijdrage wordt tot 50 % verlaagd indien de betrokken ondernemingen tevens eigenaar zijn van de terreinen. De wet stipuleert dat de coöperaties van ambachtelijke bedrijven en hun consortia of consortiale ondernemingen uit ambachtelijke verenigingen bestaan die als doelstelling het beheer van de verwezenlijkte aangelegde ambachtelijke zones hebben, op voorwaarde dat de zones onmiddellijk kunnen worden gebruikt na de voltooiing ervan. Daartoe wordt, krachtens artikel 7 van wet nr. 46/1997, een bedrag van 5 miljard ITL (2582284 EUR) uitgetrokken.

II.4. De niet-aangemelde maatregelen (ex NN 130/98)

(10) De vierde soort maatregel die vervat is in de bepalingen betreffende de toewijzing van percelen en bedrijfsloodsen(8) en die van toepassing is op geheel Sicilië, betreft de verhuur van percelen en loodsen aan KMO's door de gemeenten tegen betaling van een huurprijs die de gemeente vaststelt op basis van een raming van de onderhoudskosten voor de infrastructuur en de gebouwen over de komende periode van vijf jaar.

III. REDENEN VOOR HET INLEIDEN VAN DE PROCEDURE VAN ARTIKEL 88, LID 2, VAN HET EG-VERDRAG DOOR DE COMMISSIE

(11) Gezien de overeenkomst tussen onderhavige zaak en die welke het voorwerp was van Beschikking 1999/678/EG, meent de Commissie dat de financiering van de schuldeisers van Sirap (eerste maatregel) bedoeld was om de faillissementsregels te omzeilen en derhalve de begunstigde ondernemingen te bevoordelen ten opzichte van de andere ondernemingen.

(12) De Commissie is van mening dat de betaling van de door Sirap bestelde werkzaamheden een contractuele verplichting van deze laatste vormt. Hoewel Sirap in haar contract met de regio Sicilië had moeten voorzien in de mogelijkheid dat zij in haar contractuele relaties met de uitvoerders van de werken door de regio wordt gesubrogeerd, heeft zij dit niet gedaan. Bijgevolg bestaat er geen contractuele relatie tussen de schuldeisers van Sirap en de regio Sicilië die de regio er in dit geval toe verplicht de schuldeisers te betalen. Volgens de Commissie waren er andere mogelijkheden voor de regio om de reeds uitgevoerde werkzaamheden te recupereren. De regio had de bedragen voor de uitgevoerde werken aan het in vereffening verkerende Sirap kunnen betalen, in ruil voor de eigendom van de uitgevoerde werken, of de in het kader van de vereffening van Sirap reeds uitgevoerde werken te verwerven indien de vereffenaar had besloten deze te koop aan te bieden op een openbare en niet-discriminatoire veiling. In plaats van een van deze twee mogelijkheden te kiezen, lijkt het erop dat de regio Sicilië er de voorkeur aan heeft gegeven de schuldeisers rechtstreeks te betalen, door zichzelf er door middel van een wet toe te verplichten hen te betalen met gebruikmaking van de middelen die aanvankelijk waren uitgetrokken voor de uitvoering van álle werkzaamheden.

(13) Bijgevolg vormde de betrokken maatregel exploitatiesteun, aangezien hij niet bestemd was voor het verwezenlijken van investeringen of het scheppen van arbeidsplaatsen.

(14) Bovendien blijkt uit geen enkele van de verstrekte inlichtingen dat voldaan werd aan de voorwaarden betreffende exploitatiesteun die zijn vervat in de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen(9).

(15) Hoewel de financieringen die werden toegekend aan de gemeenten, de coöperaties van ambachtelijke bedrijven en de consortiale ondernemingen (tweede en derde maatregel) geen staatssteun lijken te vormen, plaatst het nauwe verband ervan met de regelingen voor de verwerving van de werken door de regio Sicilië hen in het meer algemene kader van die regelingen.

(16) Inzake de door de KMO's aan de gemeenten betaalde huurprijs, die was vastgesteld door de gemeenten (vierde maatregel), had de Commissie bezwaren geopperd inzake het bedrag van de huur: zij was van oordeel dat er sprake kon zijn van een steunelement indien de huur lager was dan de marktprijs. In dat geval zou de verstrekte steun beschouwd kunnen worden als investeringssteun voor KMO's of exploitatiesteun die moest voldoen aan de voorwaarden die zijn vervat in de richtsnoeren inzake regionale steun. De Commissie had ook verklaard dat "het niet uit te sluiten valt dat de steun - ten dele of volledig - zodanig aan de ambachtelijke ondernemingen en KMO's is toegekend dat deze onder de toepassing valt van de "de minimis"-regel, waarbij een afwijking wordt toegestaan voor steun ten bedrage van 100000 EUR over een tijdspanne van drie jaar"(10). Bij de inleiding van de procedure had Italië evenwel geen argumenten aangebracht om te bewijzen dat de betrokken voordelen binnen de grenzen van de "de minimis"-regel vielen.

IV. BEOORDELING VAN DE STEUN

IV.1. Eerste maatregel

(17) Over de regelingen voor de verwerving van de werkzaamheden door de regio Sicilië heeft Italië uitleg verschaft in haar brief van 10 maart 1999. Daaruit blijkt duidelijk dat de te voltooien bouwwerken sinds het begin eigendom waren van de gemeentebesturen, overeenkomstig artikel 37, lid 2, van wet nr. 35 van de regio Sicilië van 23 mei 1991. Het ging derhalve niet om een verwerving maar om een teruggave aan de rechtmatige eigenaar. Wegens die reden waren de twee andere door de Commissie voorgestelde opties niet toepasselijk, aangezien de gemeenten reeds vanaf het begin de eigenaars van de werkzaamheden waren. De financiering van de voltooiing van de werken had alleen tot doel de restitutie van de werken aan de gemeenten sneller te doen verlopen. De maatregelen waren bestemd om het verval van de reeds uitgevoerde werken te voorkomen. In ieder geval zouden, indien de regio niet was opgetreden, de schuldeisers zich gewend hebben tot de gemeenten, die zich op hun beurt vervolgens tot de regio zouden hebben gewend. Het resultaat zou hetzelfde geweest zijn, maar de oplossing waarvoor gekozen werd, was sneller. Derhalve valt de eerste maatregel niet in het toepassingsgebied van artikel 87, lid 1, van het Verdrag, en vormt zij geen staatssteun.

IV.2. Tweede maatregel

(18) De tweede maatregel omvat de financiering die werd verstrekt aan de gemeenten om de werkzaamheden te voltooien. Daarbij gaat het niet om staatssteun, aangezien geen voordeel wordt verleend aan een onderneming, maar aan een andere openbare autoriteit. Bovendien kan, zelfs indien de maatregel steun zou vormen, op grond van de verbintenis die Italië op 7 juni 2001 is aangegaan om binnen de grenzen van de "de minimis"-regel te blijven, het bestaan van steun worden uitgesloten.

IV.3. Derde maatregel

(19) De derde maatregel stelt de regio in staat aan groepen bedrijven een financiering te verstrekken voor de voltooiing van de werken. De financiering bedraagt 80 % van de kosten of 50 % indien de bedrijven eigenaar zijn van de terreinen waarop de werkzaamheden plaatsvinden. Aangezien de gemeenten eigenaar zijn van de werkzaamheden, moeten zij, als eigenaars, alle kosten voor de uitvoering van de werken dragen. De regio verleent geen voordeel aangezien zij de totaliteit van de kosten niet aan de groepen bedrijven betaalt. Derhalve valt de derde maatregel niet in het toepassingsgebied van artikel 87, lid 1, van het Verdrag en vormt zij geen staatssteun. Zelfs indien het om steun zou gaan, kan op grond van de verbintenis die Italië op 7 juni 2001 is aangegaan om binnen de grenzen van de "de minimis"-regel te blijven, het bestaan van steun worden uitgesloten.

IV.4. Vierde maatregel

(20) Inzake de beoordeling van het voordeel dat is vervat in de verhuring van de bedrijfsloodsen en percelen, hebben de regionale autoriteiten benadrukt dat het moeilijk is het eventuele voordeel ten gunste van de hurende bedrijven te becijferen, aangezien er geen direct vergelijkbare situatie op de markt bestaat. De regio heeft zich er evenwel bij brief van 7 juni 2001 toe verbonden zich te houden aan de grenzen van de "de minimis"-regel.

V. CONCLUSIES

(21) Er zij op gewezen dat de begunstigden van de maatregel kleine en middelgrote ondernemingen zijn(11), hetgeen een gunstige factor voor de beoordeling van de Commissie vormt. Daarbij komt de verbintenis van de Italiaanse autoriteiten om voor alle maatregelen die vermeld werden bij de inleiding van de procedure, de grenzen van de "de minimis"-regel te respecteren. De Commissie concludeert derhalve dat er geen sprake is van staatssteun.

(22) De onderhavige beschikking is in overeenkomst met Beschikking 1999/678/EG waarin expliciet werd vastgesteld dat het niet onder de "de minimis"-regel vallende gedeelte van de steun staatssteun vormt,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De door Italië genomen maatregelen voor de recuperatie en de afwerking van de door Sirap SpA verwezenlijkte ambachtelijke zones en voor de toewijzing aan de gemeenten van percelen en bedrijfsloodsen, vormen geen steun in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag.

Artikel 2

Deze beschikking is gericht tot de Italiaanse Republiek.

Gedaan te Brussel, 27 februari 2002.

Voor de Commissie

Mario Monti

Lid van de Commissie

(1) PB C 162 van 10.6.2000, blz. 4.

(2) G.U.R.S. (Publicatieblad van de regio Sicilië) van 30.12.1997.

(3) PB C 162 van 10.6.2000, blz. 4.

(4) PB C 68 van 6.3.1996, blz. 9.

(5) PB L 269 van 19.10.1999, blz. 29.

(6) Opgemerkt zij dat de gemeenten als de eigenaars van de werkzaamheden werden beschouwd, hoewel deze laatste slechts na afwerking aan hen werden overgedragen.

(7) Zie voetnoot 2.

(8) Decreet van 8 februari 1991, publicatieblad van de regio van 20 april 1991.

(9) PB C 74 van 10.3.1998, blz. 4, punt 4.15.

(10) Zie voetnoot 4.

(11) Zoals is bepaald in artikel 7 van wet nr. 46/1997, dat verwijst naar regionale wet nr. 96/1981 en de daarop volgende wijzigingen ("maatregelen voor kleine en middelgrote industriële, commerciële en artisanale ondernemingen, alsmede voor coöperaties en de visvangst"). KMO's vallen derhalve onder artikel 7 van regionale wet nr. 46/1997.