*****

BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

van 10 juni 1986

betreffende steun van de Belgische Regering aan een fabrikant van ceramisch sanitair en vaatwerk

(Slechts de teksten in de Franse en de Nederlandse taal zijn authentiek)

(86/366/EEG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE

GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, en met name op artikel 93, lid 2, eerste alinea,

Na belanghebbenden overeenkomstig genoemd artikel 93 te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I

Bij beschikkingen van 16 februari 1983 en van 24 oktober 1984 heeft de Commissie vastgesteld dat de steun ten bedrage van 475 miljoen Bfr. en van 83 miljoen Bfr. die zonder voorafgaande kennisgeving in 1981, onderscheidenlijk in 1983, aan een in La Louvière gevestigde onderneming in de sector ceramiek in de vorm van deelnemingen is verstrekt, onverenigbaar was met de gemeenschappelijke markt en derhalve ongedaan moest worden gemaakt. Deze beschikkingen hebben geleid tot de zaken 52/84 en 40/85 voor het Hof; zij zijn nog niet ten uitvoer gelegd.

Na voorts kennis te hebben genomen van het voornemen van de Belgische Regering om de bewuste onderneming opnieuw hulp te bieden, ook nu weer langs de weg van haar gewestelijke instanties, in de vorm van een kapitaaldeelneming ten belope van 295,3 miljoen Bfr., heeft de Commissie genoemde regering bij schrijven van 14 juni 1984 laten weten dat dit steunvoornemen overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het Verdrag vooraf dient te worden aangemeld, waarbij zij verzocht heeft deze aanmelding binnen 15 dagen te doen.

De Belgische Regering heeft de Commissie bij telexberichten van 29 juni en van 19 juli 1984 geantwoord, waarbij zij haar besluit mededeelde om in een voorgenomen verhoging van het kapitaal met 295,3 miljoen Bfr. deel te nemen, doch dat de betrokken onderneming deze verhoging nog niet ten uitvoer had gelegd. De regering heeft erop gewezen dat de kennisgeving op uitdrukkelijk verzoek van de Commissie was gedaan, aangezien volgens haar de deelneming geenszins steun in de zin van artikel 92 van het Verdrag vormde en dat derhalve daarop de verplichting van voorafgaande kennisgeving overeenkomstig artikel 93, lid 3, van genoemd Verdrag niet van toepassing was; dat de opvoering van het kapitaal de onderneming met name in staat moest stellen investeringen in de afdeling vaatwerk te verrichten.

De Commissie heeft op 23 augustus 1984 besloten de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag ten aanzien van het steunvoornemen in te leiden. De Commissie heeft gemeend dat de financiële steun een steunmaatregel vormt in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag. Volgens haar lijkt deze steun niet te voldoen aan de voorwaarden voor toepassing van één van de uitzonderingen van artikel 92, leden 2 en 3, van het Verdrag. Bij schrijven van 27 augustus 1984 heeft zij de Belgische Regering aangemaand haar opmerkingen te maken.

II

De Belgische Regering heeft de brief van de Commissie beantwoord bij telexbericht van 26 september 1984, waarin zij nog eens herhaald heeft dat volgens haar de deelneming geen staatssteun is, doch dat het hier gaat om een besluit dat kan worden vergeleken met dat van een particuliere aandeelhouder, gezien de hoge kosten die de sluiting van de onderneming met zich kon brengen. De Belgische Regering heeft bovendien erop gewezen dat de voorgenomen kapitaalverhoging voornamelijk zou dienen voor de financiering van investeringen in de afdeling sanitair, hetgeen geen enkele opvoering van de capaciteit teweegbrengt, en dat het totaal van de bedrijfsresultaten van de onderneming aanzienlijk was verbeterd. De Belgische Regering heeft bij schrijven van 22 maart 1985 bovendien naar voren gebracht dat de gewestelijke Belgische instanties op 16 januari 1985 hadden besloten over te gaan tot liquidatie van de onderneming waardoor de deelneming in het kapitaal van 295,3 miljoen Bfr. dus niet heeft plaatsgevonden.

In het kader van het overleg met de andere belanghebbenden, hebben de regeringen van vier Lid-Staten, drie nationale industriebonden, één Europese federatie en twee bedrijven uit dezelfde sector de Commissie medegedeeld dat zij haar bezorgdheid ten aanzien van de Belgische steun aan bedoelde onderneming delen waarbij zij hebben gewezen op de ernstige mededingingsdistorsies die uit de herhaalde steun van de Belgische Regering voortvloeien, aangezien de onderneming daarmee in staat wordt gesteld haar produkten tegen ongeacht welke condities te verkopen.

III

Het optreden van de Staat in de vorm van deelnemingen kan elementen van staatssteun inhouden. De financiële situatie van de onderneming en de overcapaciteit in de sector vaatwerk en ceramisch sanitair vormden in dit geval zodanige obstakels dat zij het weinig waarschijnlijk maakten dat de onderneming de voor haar voortbestaan onontbeerlijke bedragen op de particuliere kapitaalmarkt zou kunnen verkrijgen.

De betrokken onderneming leed reeds sedert verscheidene jaren aanzienlijke verliezen, namelijk 134 miljoen Bfr. in 1979, 243 miljoen Bfr. in 1980, 302 miljoen Bfr. in 1981, 168 miljoen Bfr. in 1982 en 98 miljoen Bfr. in 1983, hetgeen overeenkomt met onderscheidenlijk 23 %, 39 %, 45 %, 20 % en 11 % van de omzet in die jaren; bovendien waren gedurende het tijdvak 1979-1983 de aan de sociale zekerheid verschuldigde bedragen opgelopen van 120,8 miljoen Bfr. in 1979 tot 248,5 miljoen Bfr. in 1983. Het ongedaan maken van de in 1981 verstrekte steun van 475 miljoen Bfr., waarom de Commissie in haar beschikking van 16 februari 1983 had verzocht, alsook de ongedaanmaking van de in 1983 verstrekte steun ten belope van 83 miljoen Bfr., op grond van haar beschikking van 24 oktober 1984, zouden de financiële positie van de onderneming nog hebben verslechterd. Onder deze omstandigheden levert een kapitaalinjectie, al dan niet rechtstreeks afkomstig uit openbare middelen, de onderneming financiële middelen op die geenszins zouden overeenkomen met het krediet waarover de onderneming op de particuliere kapitaalmarkt beschikte.

De Belgische Regering beweert in haar schrijven van 22 maart 1985 weliswaar dat de kapitaalinbreng van 295,3 miljoen Bfr. niet heeft plaatsgevonden en dat de gewestelijke instanties hadden besloten tot liquidatie van de onderneming over te gaan, doch de Commissie heeft vastgesteld dat de onderneming in 1984 op dit bedrag een voorschot van 104 miljoen Bfr. heeft ontvangen waardoor de onderneming haar produktie en de verkoop van vaatwerk en sanitair porselein heeft kunnen voortzetten tot de overname van de afdeling »sanitair" in augustus 1985 door een nieuwe, in maart 1985 in opdracht van de regionale overheden opgerichte rechtspersoon. Dit voorschot, dat nergens in de mededeling van de Belgische Regering wordt genoemd, doch waarvan het bestaan in het jaarverslag van de »Société Régionale d'Investissement de Wallonie" van 1984 wordt bevestigd, heeft de onderneming in staat gesteld kunstmatig haar produktiecapaciteiten gedurende een aantal maanden in bedrijf te houden en vormt bijgevolg een reddingsoperatie.

De onderneming was de grootste van de drie Belgische producenten van sanitair porselein. Daarvan werd in 1979 6 111 ton, in 1980 6 289 ton, in 1981 6 544 ton, in 1982 7 386 ton, in 1983 7 733 ton en in 1984 7 601 ton afgezet, waarvan een aandeel van onderscheidenlijk 57,7 %, 61,5 %, 71,2 %, 74,3 %, 79,3 % en 76 % werd uitgevoerd. Het Belgische marktaandeel van de onderneming schommelde tussen 20 en 25 % en haar uitvoer in de periode 1979-1983 maakte onderscheidenlijk 7,9 %, 9,3 %, 12,3 %, 14,9 % en 15,2 % van het totale intracommunautaire handelsverkeer in genoemde produkten uit.

De onderneming bevoorraadde in 1983, volgens de door haar zelf gepubliceerde cijfers, 7 % van de Nederlandse markt en 6 % van de Duitse markt met sanitair porselein hetgeen neerkomt op een afzet van 15 % van haar produktie in Nederland, 46 % in Duitsland, 10 % in Frankrijk, 3 % in het Verenigd Koninkrijk en 5 % in elf andere landen; haar uitvoer naar landen buiten de Gemeenschap was vrijwel te verwaarlozen. De door de onderneming gebezigde gemiddelde exportprijzen hebben in de periode 1979-1983 steeds beneden de gemiddelde prijzen van de Belgische uitvoer en van het intracommunautaire handelsverkeer in sanitair porselein gelegen, namelijk op 72 % tot 82 % van het communautaire niveau en 80 % tot 85 % van het Belgische niveau.

De BLEU-uitvoer in sanitair porselein (NIMEXE-code 69.10-10) is sedert 1979 aanzienlijk meer naar de andere Lid-Staten gaan uitvoeren, ondanks het feit dat de markt door de afnemende activiteiten in de bouwnijverheid kwam te stagneren. Deze uitvoer lag in 1979 op 8 650 ton, in 1980 op 9 339 ton, in 1981 op 10 556 ton, in 1982 op 11 042 ton, in 1983 op 14 090 ton en in 1984 op 14 110 ton, overeenkomende met onderscheidenlijk 19,4 %, 22,4 %, 27,8 %, 29,9 %, 34,8 % en 35,1 % van het totale intracommunautaire handelsverkeer in sanitair porselein (in gewicht).

De Commissie beschikt niet over gegevens betreffende de produktie, de verkoop, de uitvoer en de prijzen voor vaatwerk van de onderneming.

De uitvoer van de BLEU van vaatwerk (NIMEXE-codes 69.11 en 69.12) naar de andere Lid-Staten heeft zich tussen 1979 en 1984 gehandhaafd op een niveau van 5 tot 6 000 ton per jaar hetgeen overeenkomt met ongeveer 5 % van het handelsverkeer binnen de Gemeenschap.

Op grond van het bovenstaande heeft de steun ongetwijfeld de onderneming bevoordeeld en het handelsverkeer tussen de Lid-Staten geschaad, alsook gedreigd de concurrentie op de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag te vervalsen. Artikel 92, lid 1, van het Verdrag voorziet in de principiële onverenigbaarheid met de gemeenschappelijke markt van steun die aan de daarin vermelde criteria beantwoord. Hier zijn de afwijkingen op dit beginsel, bedoeld in artikel 92, lid 2, niet van toepassing vanwege de aard van de voorgestelde steun die bovendien niet dit oogmerk heeft.

In artikel 92, lid 3, wordt uiteengezet welke steun verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt; de verenigbaarheid met het Verdrag dient te worden bepaald binnen de context van de Gemeenschap en niet binnen die van één enkele Lid-Staat. Met het oog op een goede werking van de gemeenschappelijke markt en gelet op de beginselen vervat in artikel 3, onder f), van het Verdrag, moeten de in artikel 92, lid 3, van het Verdrag genoemde afwijkingen strikt worden geïnterpreteerd wanneer een steunregeling of een individueel geval van toepassing ervan wordt bestudeerd.

Deze uitzonderingen zijn met name niet van toepassing wanneer de Commissie kan vaststellen dat bij ontstentenis van deze maatregelen de begunstigde via het marktmechanisme alleen niet zou overgaan tot het leveren van een bijdrage tot de verwezenlijking van één der doelstellingen waarop deze uitzonderingen betrekking hebben.

Het maken van bedoelde uitzonderingen voor steunmaatregelen zonder een dergelijke tegenprestatie of wanneer de steun niet noodzakelijk is voor het verwezenlijken van één van de doelstellingen, zou neerkomen op het ten onrechte toestaan van voordelen aan industrieën in bepaalde Lid-Staten die daardoor hun financiële situatie verbeterd zouden zien alsook op het ongunstig beïnvloeden van het handelsverkeer tussen Lid-Staten en het vervalsen van de mededinging zonder dat daarmee enig communautair belang wordt gediend in de zin van artikel 92, lid 3, van het Verdrag.

De Belgische Regering heeft geen argumenten kunnen aanvoeren en de Commissie heeft geen rechtvaardiging kunnen ontdekken die de gevolgtrekking wettigen dat de betrokken steun aan de gestelde voorwaarden voor de toepassing van één van de uitzonderingen van artikel 92, lid 3, van het Verdrag voldoet.

Wat de uitzonderingen van artikel 92, lid 3, onder a) en c), van het Verdrag inzake steunmaatregelen ter bevordering of ter vergemakkelijking van de ontwikkeling van bepaalde streken betreft, moet worden gesteld dat de streek van La Louvière, die weliswaar voor de Belgische steunregeling met regionale strekking in aanmerking komt wegens een ongunstige soicaal-economische situatie, desalniettemin niet de kenmerken heeft van een gebied met een abnormaal lage levensstandaard of met een ernstig gebrek aan werkgelegenheid in de zin van de uitzonderingen onder a); ten aanzien van de uitzondering onder c) moet worden vastgesteld dat de Belgische steunmaatregel niet de vereiste kenmerken vertoont om te kunnen bijdragen tot de ontwikkeling van bepaalde regionale economieën als in die bepaling bedoeld, namelijk de noodzaak van de steun voor het uitvoeren van een investering of het creëren van arbeidsplaatsen zoals uiteengezet in de mededeling van de Commissie van 1979 betreffende de cooerdinatieprincipes voor steun met regionale strekking (1).

Ten aanzien van de afwijkingen van artikel 92, lid 3, onder b), van het Verdrag, is het duidelijk dat de steun niet kan worden aangemerkt als bevorderlijk voor de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang of als middel om een ernstige verstoring in de Belgische economie op te heffen. België behoort tot de centrale regio's van de Gemeenschap, dat wil zeggen regio's die op communautair niveau gezien, niet de ernstige sociale en economische problemen kennen terwijl zij wel de gebieden zijn waar het risico van een tegen elkaar opbieden met steunmaatregelen uiterst reëel is en waar iedere steunmaatregel meer dan elders het handelsverkeer tussen de Lid-Staten ongunstig kan beïnvloeden.

Met betrekking tot de uitzonderingen van artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag ten behoeve van steun ter vergemakkelijking van de ontwikkeling van bepaalde economische activiteiten, leidt de ontwikkeling in de sector vaatwerk en ceramisch sanitair, met name vanwege de overcapaciteit in de Gemeenschap, tot de gevolgtrekking dat de handhaving van de produktiecapaciteit door middel van staatssteun met het gemeenschappelijke belang in strijd is. Deze gevolgtrekking geldt zelfs indien uitblijven van staatssteun zou hebben kunnen leiden tot sluiting van de onderneming. De Belgische Regering heeft geen enkele behoorlijke rechtsverdediging aangevoerd; zij heeft in haar mededeling van 19 juli 1984 namelijk laten weten dat de kapitaalinbreng van 295,3 miljoen Bfr. de onderneming in staat zou moeten stellen op rationalisatie gerichte investeringen te verrichten die geen enkele capaciteitsverhoging teweeg zouden brengen en met name de afdeling vaatwerk zouden betreffen; dat deze kapitaalinbreng bovendien noodzakelijk zou zijn voor de handhaving van de onderneming. De regering heeft vervolgens bij telexbericht van 26 september 1984 medegedeeld dat de kapitaalinbreng hoofdzakelijk bestemd zou zijn voor de financiering van investeringen tot rationalisering van de afdeling sanitair van de onderneming, hetgeen geen enkele capaciteitsverhoging teweeg zou brengen; dat deze inbreng verband hield met de modernisering van de onderneming en de eventuele opsplitsing daarvan; dat het niet beschikbaar stellen van de voor de modernisering noodzakelijke extra-middelen tot sluiting van de onderneming zou hebben geleid.

De Commissie moet vaststellen dat deze argumenten, afgezien van daarin voorkomende tegenstrijdigheden, niet voldoende zijn om te kunnen stellen dat de inbreng van 295,3 miljoen Bfr. niet het handelsverkeer op een tegen het gemeenschappelijk belang indruisende manier dreigt te vervalsen; bijgevolg voldoet het voornemen van de Belgische Regering om de betrokken onderneming 295,3 miljoen Bfr. in de vorm van kapitaalinbreng te verstrekken niet aan de voorwaarden die nodig zijn om in aanmerking te komen voor één van de afwijkingen van artikel 92, lid 3, van het Verdrag.

Het in 1984 onrechtmatig verstrekte voorschot van 104 miljoen Bfr. heeft de onderneming in staat gesteld haar activiteiten in de sector ceramisch sanitair voort te zetten tot de overname daarvan door de nieuwe rechtspersoon in augustus 1985. Dit voorschot heeft tevens de voortzetting mogelijk gemaakt van de activiteiten in de sector ceramisch vaatwerk tot januari 1985, met andere woorden totdat besloten werd tot liquidatie. De verkoop van vaatwerk is zelfs na januari 1985 nog voortgezet.

De activiteiten van de onderneming zijn reeds gedurende verscheidene jaren kunstmatig in stand gehouden, dank zij herhaalde staatssteun. Evenals deze steun kan het voorschot van 104 miljoen Bfr., om de hierboven uiteengezette overwegingen, niet in aanmerking komen voor één van de afwijkingen van artikel 92, lid 3, van het Verdrag.

De onderneming verkeert inmiddels weliswaar in liquidatie, doch de Commissie is van oordeel dat ten aanzien van de twee steunmaatregelen een negatieve eindbeslissing dient te worden genomen; deze beslissing beantwoordt met name aan het vereiste van de terugvordering van de onrechtmatig verstrekte steun van 104 miljoen Bfr., alsook aan het vereiste van de bescherming van de rechten van de concurrerende ondernemingen die als gevolg van de schending van de Verdragsbepalingen inzake steunmaatregelen nadelen hebben ondervonden,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De steun in de vorm van kapitaalinbreng ten bedrage van 295,3 miljoen Bfr. aan een in La Louvière gevestigde onderneming in de sector vaatwerk en ceramisch sanitair, die momenteel in liquidatie is, wordt onverenigbaar verklaard met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 92 van het Verdrag; België mag het genoemde steunvoornemen niet ten uitvoer brengen.

Artikel 2

België dient in het kader van de door de liquidatie van de onderneming geboden mogelijkheden het voorschot van 104 miljoen Bfr. dat in 1984 onrechtmatig aan de onderneming werd verstrekt, terug te vorderen.

Artikel 3

België doet de Commissie binnen twee maanden na kennisgeving van deze beschikking mededeling van de maatregelen die het heeft genomen om aan deze beschikking te voldoen.

Artikel 4

Deze beschikking is gericht tot het Koninkrijk België.

Gedaan te Brussel, 10 juni 1986.

Voor de Commissie

Peter SUTHERLAND

Lid van de Commissie

(1) PB nr. C 31 van 3. 2. 1979, blz. 9.