*****

BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

van 27 oktober 1982

inzake een voornemen tot steunverlening van de Belgische Regering met betrekking tot bepaalde investeringen van een oliemaatschappij in haar raffinaderij te Antwerpen

(Slechts de teksten in de Nederlandse en de Franse taal zijn authentiek)

(82/829/EEG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE

GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, en met name op artikel 93, lid 2, eerste alinea,

Na de betrokken partijen overeenkomstig artikel 93 te hebben aangemaand hun opmerkingen kenbaar te maken, en gezien deze opmerkingen,

In overweging van het volgende:

I

Bij de Belgische wet van 17 juli 1959 en het Koninklijk Besluit tot uitvoering van deze wet van 17 augustus 1959 (1) werden algemene maatregelen tot steun aan de Belgische economie ingevoerd en met name interestvergoedingen voor leningen voor investeringen, staatsgaranties tot dekking van kredieten die door ondernemingen bij banken worden opgenomen waar bepaalde interestvergoedingen worden gegeven, en vrijstelling van zekere vormen van grondbelasting gedurende vijf jaar.

Na onderzoek van de Belgische wet volgens de procedure omschreven in artikel 93, lid 1 en lid 2, van het EEG-Verdrag, merkte de Commissie op dat zij, omdat zij geen industriële of regionale doelstellingen inhield en steun toestond aan investeringen door ongeacht welke firma in ongeacht welk gebied of industrie, een algemene steunregeling opleverde die als zodanig niet in aanmerking kwam voor vrijstelling krachtens artikel 92, lid 3, sub a) of c). Bij ontbreken van zulke specifieke aanwijzingen kon de Commissie zich geen oordeel vormen over de gevolgen van de regeling voor de handel tussen de Lid-Staten of de concurrentie en kon zij derhalve geen mening uitspreken over haar verenigbaarheid met de gemeenschappelijke markt.

Het is thans de vaste politiek van de Commissie om dergelijke algemene steunregelingen onder één van de volgende twee voorwaarden te aanvaarden: hetzij dat de betrokken Lid-Staat de Commissie een regionaal of sectorieel plan van toepassing voorlegt, dan wel, wanneer men dit mogelijk acht, dat hij belangrijke individuele gevallen van toepassing bij haar aanmeldt.

Bij Beschikking 75/397/EEG van de Commissie (2) werd de Belgische Regering verplicht de Commissie vooraf tijdig in kennis te stellen van kenmerkende gevallen van toepassing van de Belgische wet van 17 juli 1959 tot invoering en ordening van maatregelen ter bevordering van de economische expansie en de oprichting van nieuwe industrieën, ten einde de Commissie in staat te stellen een oordeel uit te spreken over de verenigbaarheid van de voorgenomen steun met de gemeenschappelijke markt.

II

In overeenstemming met deze procedure heeft de Belgische Regering de Commissie bij brief van 3 februari 1982 in kennis gesteld van haar voornemen, de steun krachtens de bovengenoemde wet toe te passen ten behoeve van investeringen in een raffinaderij te Antwerpen.

De vennootschap waarvoor de steun bestemd is is de Belgische onderneming die door één van de grootste olieconcerns ter wereld en een nationale oliemaatschappij gezamenlijk is opgericht.

Het project waaraan men steun wil verlenen betreft investeringen met het doel een distillatiekolom aldus aan te passen dat hij als conversie-eenheid kan functioneren, hetgeen zou leiden tot een geschatte verhoging met 827 000 ton per jaar van de produktie van lichte produkten en de bouw van een nieuwe eenheid die jaarlijks 100 000 ton »Methyl-tertiaire-butylether" zal produceren. Dit produkt is een nieuw additief voor

superbenzine ter vervanging van additieven op basis van lood. Het nieuwe additief zal het uitlaatgas van op benzine lopende auto's minder giftig maken dan nu het geval is.

Deze laatstgenoemde investering zal 30 000 ton motorbenzine per jaar als bijprodukt opleveren. Men schat dat de totale produktiecapaciteit van de raffinaderij als gevolg van de omschakeling van de huidige 17 miljoen ton zal worden verkleind tot 15 miljoen ton per jaar.

De huidige capaciteitsbenutting bedraagt 78 %. Van de huidige produktie van 13,3 miljoen ton wordt 5,4 miljoen ton geëxporteerd. Van deze export gaat 3,5 miljoen ton naar andere EEG-landen. Men schat zowel dat de benutte capaciteit na de omschakeling met 2 tot 3 % per jaar zal toenemen, als dat de export van de raffinaderij naar andere Lid-Staten van de huidige 3 522 000 ton tot 3 900 000 ton per jaar zal toenemen.

De investeringskosten van 4 093 miljoen Bfr. worden geheel uit eigen middelen van de vennootschap gefinancierd. De steun zal worden verstrekt in de vorm van een kapitaalpremie die gelijk is aan een rentevergoeding van 3 % voor vijf jaar over een theoretische lening van 2 046,5 miljoen Bfr. De steun bedraagt derhalve 306 750 000 Bfr., hetgeen een netto subsidie-equivalent (waarde na belastingen) oplevert van 3,43 % van de totale investering.

III

Op 23 maart 1982 leidde de Commissie de procedure van artikel 93, lid 2, EEG-Verdrag in met betrekking tot het Belgische voornemen. In het kader van deze procedure ontving de Commissie nadere informatie en opmerkingen van de Belgische Regering, van het ENI (het Italiaanse Nationale Bureau voor koolwaterstoffen), die het standpunt innamen dat de voorgenomen steun zou moeten worden verleend, en van de Regeringen van de Bondsrepubliek Duitsland, het Koninkrijk Denemarken en het Verenigd Koninkrijk, welke inhielden dat de voorgenomen steun niet moest worden verleend.

IV

In een reeks mededelingen aan de Raad in de afgelopen jaren, heeft de Commissie de aandacht gevestigd op de moeilijkheden waarvoor de olieraffinage-industrie in de Gemeenschap zich geplaatst ziet, enerzijds als gevolg van een groeiend overschot aan primaire distillatiecapaciteit en anderzijds van onvoldoende conversiebedrijven om de toekomstige vraag naar de verschillende produkten op te vangen.

De vraag naar zware produkten is meer gedaald dan die naar de lichtere fracties. De industrie heeft zich derhalve genoodzaakt gezien, met de verkleining van de primaire capaciteit investeringen te doen in bedrijven om de relatieve opbrengst van lichtere produkten te vergroten. Het prijsverschil tussen lichte distillaten en residustookolie vormde in de afgelopen jaren in het algemeen echter een voldoende aansporing voor de ondernemingen om de noodzakelijke investeringen te doen.

De Belgische Regering heeft bij twee vroegere gelegenheden voorstellen tot steunverlening aan andere olieraffinaderijen in Antwerpen ingediend om dezelfde of in hetzelfde vlak liggende redenen. Aangezien deze steunmaatregelen onverenigbaar waren met de gemeenschappelijke markt, met name gezien de situatie in de raffinagesector, werd met betrekking tot beide voornemens een negatieve beschikking gegeven (1).

V

De door de Belgische Regering voorgenomen steunmaatregel kan derhalve het handelsverkeer tussen de Lid-Staten ongunstig beïnvloeden en de mededinging door begunstiging van de betrokken onderneming of de produktie van haar goederen vervalsen of dreigen te vervalsen in de zin van artikel 92, lid 1, van het EEG-Verdrag.

De tekst van het Verdrag houdt in, dat steunmaatregelen die voldoen aan de criteria in artikel 92, lid 1, van het Verdrag onverenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt. Uitzonderingen op deze onverenigbaarheid als vermeld in artikel 92, lid 3, van het Verdrag vloeien voort uit specifieke doelstellingen welke in het belang van de Gemeenschap moeten worden nagestreefd en niet in het belang van de individuele begunstigden. Deze uitzonderingen moeten strikt worden geïnterpreteerd bij het onderzoek van zowel regionale of sectoriële steunregelingen als individuele gevallen van toepassing van algemene steunregelingen. Met name kunnen zij alleen dan worden toegepast wanneer de Commissie kan vaststellen dat dit zal bijdragen tot de verwezenlijking van de in de uitzonderingen gespecificeerde doelstellingen, welke de begunstigde firma's onder normale marktomstandigheden niet met eigen optreden alleen zouden bereiken.

Zou men een vrijstelling verlenen zonder dat er compenserende rechtvaardiging voor aanwezig is, dan zou dit inhouden dat men de handel tussen Lid-Staten ongunstig liet beïnvloeden en de mededinging liet vervalsen zonder enig tegenstuk ten behoeve van het belang van de Gemeenschap, terwijl men terzelfder tijd zou aanvaarden dat bepaalde Lid-Staten ongerechtvaardigde voordelen zouden toekomen.

De Commissie moet, wanneer ze de bovenomschreven beginselen toepast bij haar onderzoek naar individuele gevallen van toepassing van algemene steunregelingen, overtuigd zijn dat er bij de betrokken begunstigde een specifieke compenserende rechtvaardiging aanwezig is, doordat de steunverlening noodzakelijk is om de verwezenlijking van één van de in artikel 92, lid 3, van het Verdrag genoemde doelstellingen te bevorderen.

Wanneer dit niet kan worden aangetoond, en met name wanneer de gesteunde investering bij ontbreken van steun toch zou plaatsvinden, dan is duidelijk dat de steun niet bijdraagt tot verwezenlijking van de in de vrijstellingen omschreven doelstellingen, maar dient tot verzekering van de kapitaalkracht van de betrokken onderneming.

In de onderhavige zaak blijkt van zulk een compenserende rechtvaardiging bij de door de steun begunstigde onderneming niet.

De Belgische Regering heeft geen bewijzen kunnen aanvoeren, en de Commissie heeft er geen aangetroffen, op grond waarvan zou kunnen worden vastgesteld dat de voorgenomen steun beantwoordt aan de voorwaarden voor één van de vrijstellingen van artikel 92, lid 3, van het Verdrag.

Voorts moet weliswaar worden vastgesteld dat België een hoge graad van werkloosheid kent, zodat de Commissie vrijstelling heeft verleend voor een regeling tot steun aan de creatie van werkgelegenheid omdat er een ernstige verstoring van de Belgische economie bestond, maar daaruit volgt niet dat alle andere steunmaatregelen, van welke aard dan ook, die door de Belgische Regering worden voorgesteld automatisch in aanmerking komen voor één van de vrijstellingen in genoemd artikel 92, lid 3, omdat elke aangemelde steunmaatregel in het licht van de specifieke criteria welke daarvoor gelden op haar eigen merites moet worden beoordeeld.

Met betrekking tot de vrijstellingen in artikel 92, lid 3, sub a) en c), van het Verdrag ten aanzien van steunmaatregelen ter bevordering of vergemakkelijking van de ontwikkeling van bepaalde streken, moet worden opgemerkt dat het gebied van Antwerpen nog steeds in een betere sociaal-economische situatie verkeert dan andere gebieden in België; in de mate waarin het algemene werkloosheidsprobleem ook in Antwerpen aanwezig is, wordt daaraan reeds gewerkt uit hoofde van de algemene regeling ter bevordering van de werkgelegenheid en er is derhalve geen reden om nog eens een vrijstelling te verlenen voor deze steun, met het argument dat hij de ontwikkeling van deze streek zal bevorderen of vergemakkelijken, een oogmerk waarvoor trouwens deze steun niet was bedoeld.

Met betrekking tot de vrijstellingen bedoeld in artikel 92, lid 3, sub b), van het Verdrag moet worden opgemerkt dat deze investering, aangezien de markt voor de produktie van lichte distillaten niet de overcapaciteit vertoont welke kenmerkend is voor de rest van de raffinagesector, in ieder geval via het normale mechanisme van de markt zou worden tot stand gebracht. De betrokken investering vertoont geen enkel bijzonder aspect op grond waarvan zij zou kunnen worden gekwalificeerd als een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang of als een project om een ernstige verstoring in de economie van een Lid-Staat op te heffen, op grond waarvan vrijstelling krachtens artikel 92, lid 3, sub b), van het bepaalde in artikel 92, lid 1, inzake de onverenigbaarheid van steunmaatregelen met de gemeenschappelijke markt zou kunnen worden verleend. Tenslotte moet met betrekking tot de vrijstelling bedoeld in artikel 92, lid 3, sub c), van het Verdrag ten gunste van »steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid te vergemakkelijken", worden opgemerkt, dat uit het onderzoek van de raffinage-investering welke men ermee wil steunen, blijkt dat de investeringen door de betrokken onderneming uit eigen middelen kunnen worden gefinancierd. Gezien dit feit en de algemene toestand in de raffinage-industrie voor lichte produkten is het duidelijk dat de steun niet nodig is voor de bevordering van de ontwikkeling van de betrokken economische bedrijvigheid. Voorts zou de toekenning van deze steun, gezien het feit dat de geprojecteerde modernisering van de bedrijven van de raffinaderij, naar men verwachten mag, haar export naar andere Lid-Staten met 378 000 ton per jaar zal vergroten, de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt kunnen veranderen in een mate die in strijd is met het gemeenschappelijk belang.

Gezien het bovenstaande voldoet de voorgenomen steunmaatregel van de Belgische Regering niet aan de voorwaarden voor toepassing van één van de vrijstellingen bedoeld in artikel 92, lid 3, van het Verdrag,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

België mag geen uitvoering geven aan zijn op 3 februari 1982 aan de Commissie medegedeelde voornemen, steun te verlenen aan bepaalde investeringen in een Antwerpse raffinaderij overeenkomstig de wet van 17 juli 1959 tot invoering en ordening van maatregelen ter bevordering van de economische expansie en de oprichting van nieuwe industrieën.

Artikel 2

België deelt de Commissie binnen twee maanden na de datum van kennisgeving van deze beschikking de maatregelen mede die zij heeft genomen om aan deze beschikking te voldoen.

Artikel 3

Deze beschikking is gericht tot het Koninkrijk België.

Gedaan te Brussel, 27 oktober 1982.

Voor de Commissie

Frans ANDRIESSEN

Lid van de Commissie

(1) Belgisch Staatsblad van 29. 8. 1959.

(2) PB nr. L 177 van 8. 7. 1975, blz. 13.

(1) PB nr. L 343 van 18. 12. 1980, blz. 38, en PB nr. L 361 van 16. 12. 1981, blz. 24.