Mededeling van de Commissie betreffende de Structuurfondsen, het Cohesiefonds en de coördinatie ervan

Richtlijnen voor programma's in de periode 2000-2006

(1999/C 267/02)

INLEIDING

Doel van de richtlijnen

Hoofddoel van het structuurbeleid en het cohesiebeleid van de Unie is de economische en sociale ongelijkheid te verkleinen. Beide beleidsvormen ondersteunen het nationale en regionale beleid ten aanzien van de zwakste regio's en de nationale en regionale arbeidsmarkten. Weliswaar is het in de eerste plaats aan de lidstaten en de regio's om hun ontwikkelingsprioriteiten te bepalen, maar de medefinanciering van programma's door de Europese Unie brengt mee dat daarbij ook rekening moet worden gehouden met de communautaire prioriteiten en zodat de programma's tegelijk de economische en sociale cohesie in de Gemeenschap bevorderen.

Daarom, in overeenstemming met artikel 10, lid 3, van Verordening (EG) 1260/1999 van de Raad welke de bepalingen betreffende de Struktuurfondsen uiteenzet, heeft de Commissie de volgende algemene indicatieve richtlijnen aangenomen, betrekking hebbende op relevante en overeengekomen beleidsterreinen van de Gemeenschap in relatie tot de doelstellingen van het fonds. De ontwerp-richtlijnen zijn bedoeld als hulpmiddel voor de nationale en regionale overheden om hun programmeringsbeleid voor de doelstellingen 1, 2 en 3 van de Structuurfondsen, en de samenhang van dat beleid met het Cohesiefonds te bepalen. Het is de bedoeling om de prioriteiten van de Commissie uiteen te zetten zowel op basis van de ervaring bij de uitvoering van de vorige programma's als in het licht van het huidige communautaire beleid voor structurele bijstand. Deze prioriteiten moeten ertoe bijdragen dat de communautaire bijstand op nationaal en regionaal niveau optimaal wordt benut. Het huidige dokument formaliseert de voorlopige richtsnoeren die al op 3 februari door de Commissie waren aangenomen.

De bijstandsverlening uit de Structuurfondsen voor de periode 2000-2006 zal voor elk van de drie doelstellingen worden geprogrammeerd volgens de nieuwe verordening. Toch zijn de richtlijnen opgesteld aan de hand van thematische prioriteiten. Er moet immers voor elk van de drie doelstellingen in verschillende mate rekening mee worden gehouden naargelang van de specifieke situatie van de lidstaat en de regio's.

Economische en sociale cohesie: groei en concurrentievermogen voor werkgelegenheid

Ten dele dankzij de bijstand die sinds 1988 uit de Structuurfondsen en het Cohesiefonds is verleend, zijn er nu duidelijke tekenen van economische en sociale convergentie, met name in regio's waar de ontwikkeling achterblijft en die derhalve in aanmerking komen voor doelstelling 1. Er bestaan echter ten aanzien van regionaal inkomen, infrastructuur, opleidingsniveau van het arbeidspotentieel en het concurrentievermogen van ondernemingen nog altijd zeer grote verschillen tussen de regio's. Bovendien blijven, ondanks de daling van de werkloosheidscijfers in de Unie, het werkloosheidspercentage van de Gemeenschap als totaal en de verschillen in de percentages per regio te hoog. Het scheppen van banen is daarom nog steeds de grootste structurele uitdaging voor de Unie.

Met de volgende generatie programma's moeten al deze verschillen verder worden verkleind en moeten de voorwaarden worden geschapen waarmee de ontwikkeling van de regio's op lange termijn is gewaarborgd, want alleen door bijstand voor duurzame groei en voor een beter concurrentievermogen in de regio's kan de werkgelegenheid worden bevorderd en behouden.

De Europese werkgelegenheidsstrategie

Adequaat beleid voor het scheppen van banen zal worden vergemakkelijkt door de nationale actieplannen voor de werkgelegenheid van de lidstaten die verplicht zijn in het kader van de Europese strategie voor de werkgelegenheid op grond van het Verdrag van Amsterdam. Deze actieplannen, die zijn opgesteld aan de hand van gemeenschappelijke richtsnoeren voor werkgelegenheid die door de Raad zijn aangenomen, vormen het algemene kader voor de maatregelen ter ondersteuning van het werkgelegenheidsbeleid via de Structuurfondsen, en met name via het Europees Sociaal Fonds.

Investeringsvoorwaarden en het effect van de EMU

De inspanningen van de lidstaten voor het behoud van macro-economische stabiliteit zijn van belang voor het scheppen van de juiste investeringsvoorwaarden. Aangezien in dat verband een strikte begrotingsdiscipline nodig zal blijven, is vanwege de behoefte aan grote publieke investeringen, met name in infrastruktuur, wellicht enige herstructurering van de overheidsuitgaven noodzakelijk. Verder moet worden onderzocht of er geschikte instrumenten zijn om via uitgaven uit de begroting een hefboomeffect in de particuliere sector op gang te brengen.

Voor regio's binnen euroland wordt als gevolg van de Economische en Monetaire Unie (EMU) de integratie in de gemeenschappelijke markt nog sterker. Daardoor wordt het belang van een gediversifieerde economische structuur, een ondernemersvriendelijk klimaat en een beroepsbevolking die beantwoordt aan de eisen van concurrentie binnen de Unie, nog groter dan totnutoe. In de regionale programma's moet hiermee rekening worden gehouden.

Twee algemene beginselen: duurzame ontwikkeling en gelijke kansen

Volgens het Verdrag van Amsterdam moeten de financiële instrumenten van de Unie tegelijk en in een langetermijn perspectief, bevorderlijk zijn voor economische groei, sociale cohesie en milieubescherming, met andere woorden bevorderlijk voor duurzame ontwikkeling. Voorts heeft de Europese Raad in Wenen nog eens bevestigd dat in het kader van Agenda 2000 het milieu een prioritair punt dient te zijn van het structuur- en het landbouwbeleid. Dit betekent dat milieu en natuurbescherming, een onderdeel moeten zijn van de vaststelling en de tenuitvoerlegging van maatregelen die door de Structuurfondsen en het Cohesiefonds worden gesteund. Dat zal er ook toe bijdragen dat de Unie haar in Kyoto in verband met de klimaatsveranderingen aangegane internationale verbintenissen kan nakomen.

Gelijkheid van mannen en vrouwen is een democratisch basisbeginsel dat in het Verdrag van Amsterdam wordt benadrukt. Verwerking van dit beginsel in alle vormen van beleid is niet langer een optie, maar een verplichting. In dit verband moet in alle programma's in het kader van de Structuurfondsen de aanpak voor gelijke kansen als algemeen beleid worden opgenomen. Dit houdt in dat getracht moet worden om niet alleen gelijke kansen te bevorderen en specifieke maatregelen te nemen om vrouwen te helpen, maar ook dat in het algemene beleid op alle terreinen al in het planstadium actief en openlijk rekening moet worden gehouden met de mogelijke gevolgen voor de situatie van zowel mannen als vrouwen.

Vergroting van de doelmatigheid door strategische aanpak en partnerschap

Een geïntegreerde aanpak van ontwikkeling en omschakeling moet met het oog op een doelmatigere uitvoeringssystematiek worden vertaald in programmeringsmethoden.

Een eerste vereiste waaraan de door de lidstaten opgestelde plannen moeten voldoen, is de vaststelling van geïntegreerde ontwikkelings- en omschakelingsstrategieën waarin de synergie tussen prioriteiten en maatregelen optimaal wordt benut om te komen tot een samenhangende visie. Deze geïntegreerde meerjarenstrategieën moeten vooral gericht zijn op drie prioriteiten:

- verbetering van het concurrentievermogen van de regionale economie met het oog op het scheppen van duurzame werkgelegenheid;

- vergroting van de werkgelegenheid en sociale cohesie, vooral door verhoging van de vakkennis;

- verdere ontwikkeling van steden en platteland in het kader van een evenwichtige ruimtelijke ordening van het grondgebied van de Unie.

Een andere doorslaggevende factor voor het succes van structuurprogramma's is gedecentraliseerd, doelmatig en breed opgezet partnerschap. Partnerschap, dat eventueel ook het verbeteren van de vaardigheden van de partner omvat, geeft maximale synergie, verhoogt de betrokkenheid van iedereen die regionaal en lokaal meedoet, en vraagt een grote verscheidenheid aan financiële en intellectuele inbreng, met name bij het systeem van globale subsidies.

Structuur en analytische basis van deze richtlijnen

De richtlijnen zijn opgesteld aan de hand van de drie bovengenoemde strategische prioriteiten:

- concurrentievermogen van de regio's;

- sociale cohesie en werkgelegenheid;

- verdere ontwikkeling van steden en platteland (met inbegrip van specifieke maatregelen voor visserijgebieden).

Verder is in deze richtsnoeren de analyse verwerkt die is gegeven in het zesde Periodiek Verslag over de sociaal-economische situatie en ontwikkeling van de regio's van de Europese Unie. Tenslotte worden ter illustratie van de richtsnoeren een aantal voorbeelden van succesvolle werkmethoden ("good practices") uit de lopende programma's (1994-1999) gegeven.

De Commissie is er vast van overtuigd dat deze indicatieve richtlijnen een waardevolle bijdrage kunnen leveren aan het formuleren van samenhangende en evenwichtige prioriteiten voor de programma's voor de volgende periode.

DEEL 1: VOORWAARDEN VOOR GROEI EN WERKGELEGENHEID: CONCURRENTIEVERMOGEN VAN DE REGIO'S

I. Het scheppen van de basisvoorwaarden voor concurrentievermogen van de regio's

Voor een "beter concurrentievermogen van de regio's" en een "groter werkgelegenheidsgehalte in de groei" moeten in de regio's de juiste randvoorwaarden en een ondernemersvriendelijk klimaat worden geschappen. Dit betekent dat ondernemingen voor een maximaal resultaat en maximale werkgelegenheid gebruik moeten kunnen maken van een compleet arsenaal aan indirecte ondersteuning vanuit infrastructuur, telecommunicatie, informatietechnologie, onderzoek, technologische ontwikkeling en innovatie.

De volgende overwegingen kunnen als leidraad dienen voor bijstandsverlening aan de ontwikkeling op bovengenoemde terreinen.

- Bij investeringen voor vervoer, energie en telecommunicatie met steun van het EFRO en de EIB, moet vooral aandacht worden gegeven aan nog ontbrekende verbindingen en aansluitingen in de trans-Europese netwerken (TEN).

- In de lidstaten die in aanmerking komen voor het Cohesiefonds moeten de bijstandsverlening uit het Cohesiefonds en die uit het EFRO en eventuele steun van de EIB worden gecoördineerd.

- Waar mogelijk moet samenwerking tussen de publieke en de private sector bij de ontwikkeling van infrastructuur en dienstverlening worden aangemoedigd (zie het kader over nieuwe financieringstechnieken).

- De programma-instanties moeten er steeds voor zorgen dat de bijstandsverlening niet in strijd is met de communautaire mededingingsregels.

A. Vervoersinfrastructuur: verbetering van netwerken en systemen

Efficiënte vervoersnetwerken en -systemen spelen een belangrijke rol in de economische ontwikkeling. De markten voor grondstoffen en eindproducten dienen voor het bedrijfsleven goed en zo goedkoop mogelijk bereikbaar te zijn, terwijl burgers behoefte hebben aan goed reizigersvervoer om naar werk of school te gaan, en ook om te winkelen en voor vrijetijdsbesteding.

In de komende regionale ontwikkelingsprogramma's moeten daarom verbeteringen in het vervoer worden bevorderd waarmee obstakels voor het bedrijfsleven en privégebruikers worden weggenomen, daarbij rekening houdend met de aanzienlijke vooruitgang die aan het eind van de huidige programmaperiode in het kader van de Structuurfondsen en het Cohesiefonds reeds zal zijn geboekt. Investeringen in dit verband moeten streven naar verlaging van de vervoerkosten, vermindering van verkeersopstoppingen en de reistijden, en verbetering van de netwerkcapaciteit, dienstverlening, kwaliteit en veiligheid.

De prioriteiten in het vervoer moeten, met name in de regio's met een ontwikkelingsachterstand, in de volgende periode bijdragen aan doelmatigheid, evenwicht tussen vervoersoorten, bereikbaarheid en duurzaamheid.

- Doelmatigheid: Ondanks de vooruitgang moet de doelmatigheid van het vervoersysteem verder worden verbeterd. In veel gevallen betekent dit modernisering en verhoging van de kwaliteit van de infrastructuur. Het is echter minstens zo belangrijk om een beter beheer van het vervoersysteem te bevorderen. Dit omvat onder meer de ontwikkeling van intelligente vervoersystemen en maatregelen voor harmonisatie van de technische normen ter bevordering van gebruik van infrastructuur of materieel door de verschillende lidstaten (interoperabiliteit). Als eindresultaat moet worden gestreefd naar de integratie van verschillende vervoersystemen in een samenhangend systeem voor transport van passagiers en goederen.

- Evenwicht tussen vervoersoorten: Op dit moment gaat het merendeel van de investeringen in vervoer uit de Structuurfondsen en het Cohesiefonds naar het wegvervoer. In de volgende programmeringsperiode zou de beschikbare financiering evenwichtiger over de verschillende vervoersmogelijkheden kunnen worden verdeeld. Er moet ook een evenwichtige verdeling komen tussen grote projecten en kleinere plaatselijke verbeteringen. Over het algemeen moet voorrang worden gegeven aan de ontwikkeling van samenhangende intermodale en gecombineerde transportsystemen en de ontwikkeling van vervoersknooppunten.

- Bereikbaarheid: Waar mogelijk dienen programma's op het gebied van vervoer rekening te houden met de behoefte aan betere bereikbaarheid van de regio. Behalve de volteoiing van de TEN op het grondgebied van de in aanmerking komende regio's zijn ook de secundaire aansluitingen op deze netwerken belangrijk. Tenslotte dient altijd rekening te worden gehouden met de toegankelijkheid voor mensen met een lichamelijke handicap.

- Duurzaamheid: Bijstand van de Gemeenschap voor de vervoersector moet worden ingepast in een consequent beleid van de lidstaten gericht op duurzame vervoersystemen. Dit houdt noodzakelijkerwijs in dat niet alleen de milieugevolgen moeten worden verminderd, maar dat omschakeling naar andere, meer duurzame vormen van vervoer moet worden gestimuleerd. De regionale ontwikkelingsprogramma's moeten met name verenigbaar zijn met de toezegging van de Gemeenschap om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen; dit vergt een bijzondere inspanning ten aanzien van het weg- en luchtvervoer.

In de voor bijstandsverlening uit het Cohesiefonds in aanmerking komende lidstaten dient gezorgd te worden voor een zo groot mogelijke coördinatie tussen de bijstand uit dit fonds en uit het EFRO. Het Cohesiefonds heeft eveneens een belangrijke rol bij de tenuitvoerlegging van de trans-Europese netwerken en in het bijzonder de realisatie van de corridors en knooppunten die de cohesie het meest zullen bevorderen. Het is van groot belang dat de steun uit het Cohesiefonds op dergelijke projecten wordt geconcentreerd.

Buiten de regio's met een ontwikkelingsachterstand is de EU over het algemeen goed uitgerust met basisinfrastructuur op het gebied van vervoer. Wel bestaan er daar leemtes in sommige plattelandsgebieden en in gebieden waar de natuurlijke omstandigheden bijzonder moeilijk zijn. Ook bestaan er tekortkomingen bij het openbaar vervoer in steden. Buiten de regio's met een ontwikkelingsachterstand dienen de investeringen in vervoersinfrastructuur dan ook beperkt te blijven en voornamelijk gericht te worden op kleine projecten. In dit verband zou het EFRO, waar mogelijk gecoördineerd met de EIB, zich kunnen richten op de volgende maatregelen: verbindingen ter verbetering van de bereikbaarheid binnen de regio's of binnen een bepaalde plaats; betere compatibiliteit en onderlinge gebruiksmogelijkheden van de vervoersinfrastructuur; ontwikkeling van knooppunten tussen verschillende vervoersystemen en overstapknoppunten of transferia; ondersteuning van openbaar vervoer in stad en regio.

Multimodale vervoersystemen

Multimodaal vervoer speelt een belangrijke rol in de Nederlandse doelstelling 2-programma's. In de provincie Gelderland in het oosten van Nederland staan in de regio Arnhem-Nijmegen bijvoorbeeld dankzij de centrale ligging daarvan en de nabijheid van belangrijke Europese vervoersaders de vervoers- en distributiemogelijkheden centraal in het ontwikkelingsbeleid van de regio. De eerste prioriteit van het programma is daarom een verbetering van de doelmatigheid van multimodaal vervoer in de regio. Deze prioriteit van de periode 1994-1996 is in de tweede programmeringsperiode 1997-1999 gehandhaafd en enigszins verruimd, zodat er nu ook infrastructuur in de sectoren vervoer, distributie en logistiek toe behoort, evenals de ontwikkeling en verbetering van de bedrijventerreinen rondom "EuroTradePort".

B. Energie: netwerken, doelmatigheid en hernieuwbare energiebronnen

Duurzame ontwikkeling in de regio's is afhankelijk van een doelmatige, gediversifieerde en concurrerende energiesector waardoor flexibiliteit en kwaliteit van de energievoorziening zijn verzekerd en de energiekosten omlaag gaan.

In regio's met een ontwikkelingsachterstand moeten de investeringen van de Structuurfondsen geconcentreerd worden op:

- Energienetwerken: Door de ontwikkeling van infrastructuur voor de energietoevoer worden met name in de meest afgelegen regio's de afhankelijkheid van een enkele externe leverancier en de gevolgen van het isolement verminderd. Daarom moeten, met extra nadruk op de TEN, de voltooiing van de verbindingen tussen verschillende netwerken, de verbetering van het elektriciteitsnet en de voltooing en verbetering van de toevoer- en distributienetten voor gas prioriteit krijgen. In het bijzonder dient voorrang te worden gegeven aan koppelingen die ertoe bijdragen dat de elektriciteits- en gasmarkt worden opengesteld en volgens de mededingingsregels van het Verdrag worden geëxploiteerd.

- Energie-efficiency: Zuiniger gebruik van energie moet worden aangemoedigd met behulp van technieken die aanzienlijke kostenbesparingen en verlaging van het energieverbruik opleveren. Om onnodige vergroting van de productiecapaciteit voor energie te voorkomen, moeten de maatregelen in eerste instantie op de vraagzijde worden geconcentreerd. Gerichte bijstand kan worden ingezet ter bevordering van de productie van energiezuinige apparatuur, de aanschaf ervan door het MKB, en het gebruik in huishoudens en openbare gebouwen. Bijstandsverlening voor industriële investeringen in energiezuinige en innovatieve technieken, zoals warmtekrachtinstallaties of gecombineerde koeling-kracht, zou kunnen worden gekoppeld aan vrijwillige convenanten, energie-audit, het gebruik van energie-etiketten en initiatieven om tot de beste werkmethoden te komen. Het is nuttig investeringen in energiezuinige technieken te combineren met hierop toegesneden opleidingsmaatregelen.

- Hernieuwbare energiebronnen: Investeringen in duurzame energie zijn bevorderlijk voor de ontwikkeling van plaatselijke hulpbronnen en dragen bij tot een verminderde afhankelijkheid van de invoer van energie, terwijl er tegelijkertijd lokaal nieuwe werkgelegenheidskansen ontstaan. Gerichte bijstand kan worden ingezet om de aanschaf van apparatuur voor hernieuwbare energie in het MKB te bevorderen, bijvoorbeeld in de toeristensector, waar de mogelijkheden voor het gebruik van dergelijke energie heel groot zijn. In dit verband worden de lidstaten in het Witboek inzake een communautaire strategie en een actieplan voor duurzame energiebronnen van de Commissie opgeroepen om ervoor te zorgen dat ten minste 12 % van de totale begroting van de deelprogramma's "Energie" wordt gebruikt voor de bijstandsverlening voor hernieuwbare energiebronnen.

Buiten de regio's met een ontwikkelingsachterstand beschikt de EU over het algemeen over een goede infrastructuur voor de energieproductie. Bijgevolg moeten in andere regio's dan die met een ontwikkelingsachterstand investeringen gericht worden op kleine innovatieve projecten voor infrastructuur. Prioriteiten worden dan investeringen ter bevordering van het gebruik van hernieuwbare energiebronnen, investeringssteun voor het terugdringen van de uitstoot van SO2 en CO2, gebruik van de energie-audit en het bevorderen van doelmatige energiebeheer in het MKB, in dorpen en steden. Op dit punt zouden lokale en regionale energiebureaus sterker kunnen worden ingezet.

Alternatieve energiebronnen

Dankzij de installatie van 20 windturbines met een capaciteit van 25 KW elk op het eiland Désirade (bij Guadeloupe) op een hoogte van 270 meter in open land aan zee kan windenergie worden geproduceerd waarmee de behoefte van het eiland voor 80 % wordt gedekt. Deze voorziening, die in een toeristengebied is gelegen, bespaart jaarlijks ook ongeveer 220 ton stookolie en is milieuvriendelijk: weinig geluidshinder en geen vervuiling.

Project voor hernieuwbare energie in Oostenrijk

Projecten voor hernieuwbare energie zijn een innovatief onderdeel van veel door de Structuurfondsen gefinancierde programma's voor de plattelandsontwikkeling. In Zalms (Tirol, Oostenrijk) bijvoorbeeld steunt het programma voor plattelandsontwikkeling een strategie voor hernieuwbare energie ten behoeve van een kleine geïsoleerde gemeenschap. Het project omvat een systeem voor de levering van warmte en elektriciteit door middel van de verbranding van houtsnipperafval. Er zijn plannen om in de toekomst zonnewarmtesystemen te installeren. De energie wordt zowel aangewend voor economische activiteiten - in silo's voor de opslag van basisproducten - en voor huishoudelijk gebruik.

C. Telecommunicatie: op weg naar de informatiemaatschappij

Door de snelle ontwikkeling van de informatiemaatschappij zijn nieuwe mogelijkheden voor economische ontwikkeling ontstaan. Bedrijven hebben hierdoor ruimere vestigingsmogelijkheden gekregen en de regio's, ook de afgelegen gebieden en plattelandsgemeenschappen, kunnen activiteiten aantrekken en behouden die hooggekwalificeerde arbeidsplaatsen opleveren.

Efficiënte basisvoorzieningen op het gebied van telecommunicatie zijn een eerste vereiste voor participatie in de informatiemaatschappij. Een ondersteunende rol van de overheid is echter wellicht minder noodzakelijk dan voor andere soorten voorzieningen, omdat zelfs in achtergebleven gebieden investeringen in de telecommunicatiesector meestal potentieel winstgevend zijn. De financiering moet dan ook voornamelijk komen uit de eigen middelen van de telecomaanbieders of uit leningen, eventueel via de EIB.

Indien overheidssubsidie aan de telecomsector noodzakelijk wordt geacht, moet deze gebonden zijn aan doorzichtige regels waarmee concurrentievervalsing wordt voorkomen en het tegelijkertijd mogelijk wordt om de overheidsmiddelen aan te wenden in gebieden waar gezien de marktomstandigheden anders geen investeringen zouden worden gedaan. Overheidssubsidie is in het algemeen alleen te rechtvaardigen op plaatsen waar geen nieuwe concurrerende aanbieders van vaste verbindingen zijn, de bestaande voorzieningen ontoereikend zijn voor de moderne standaard in spraak- en gegevenscommunicatie en de noodzakelijke investeringen voor kwalitatieve aanpassing van de vaste netten anders niet zouden plaatsvinden.

De ontwikkeling van de informatiemaatschappij is niet alleen een kwestie van het leveren van de juiste hardware, maar vergt ook dat de technologie wordt ingepast in een samenhangend beleid om de economische, sociale en culturele vruchten van de revolutie in de communicatie- en informatiesector te kunnen plukken. Daarom moeten de door de Structuurfondsen gefinancierde maatregelen de zakelijke voordelen van de informatiemaatschappij voor het bedrijfsleven, met name het MKB optimaliseren, maar tegelijk ook het gebruik van de nieuwe informatienetwerken door particulieren stimuleren en vergemakkelijken. Dus zijn onder andere maatregelen nodig met betrekking tot:

- Stimulering van nieuwe diensten en innovatieve toepassingen

Belangrijke aspecten zijn televerkoop en het gebruik van Internet als bedrijfsinstrument, met inbegrip van de ontwikkeling van elektronische gegevensuitwisseling (EDI) en toepassingen die telewerken mogelijk maken. Voor de overheid zijn er ook potentiële voordelen, indien overheidsdiensten en informatie langs elektronische weg worden aangeboden. Ook belangrijk zijn bewustmaking en vergroting van kennis waarbij door middel van proef- en demonstratieprojecten grote delen van de lokale bevolking worden betrokken. Verder valt te denken aan plaatselijke overheden die onderling technieken overdragen en hun ervaringen en beste werkmethoden op het gebied van de informatiemaatschappij uitwisselen, aan "road-showcampagnes" enz.

- Mogelijke gebruikers op weg helpen

Onderwijs en scholing zijn essentiële factoren om de vaardigheden te verkrijgen waarmee nieuwe economische activiteiten tot bloei kunnen komen en waardoor gebruikers optimaal kunnen profiteren van de informatiemaatschappij. Hieronder valt afstandsonderwijs, ook met elektronische hulpmiddelen (onder andere multimediapakketten, toepassingen in "educatief amusement", enzovoort). Essentieel is eveneens dat het niveau van de vaardigheden in het bedrijfsleven door scholing en onderwijs wordt verhoogd.

Overheidssteun voor telecommunicatie-infrastructuur in een open markt

In Ierland was er na de liberalisering van de telecommunicatiemarkt nog niet zo'n concurrentie dat in perifere en economisch achtergebleven regio's werd geïnvesteerd in geavanceerde telecommunicatievoorzieningen zoals breedband. Dit was voor het EFRO aanleiding om een aanbestedingsprocedure te starten waarin alle telecommunicatie-aanbieders op gelijke voet konden concurreren om in aanmerking te komen voor bijstandsverlening bij de aanleg van infrastructuur die beantwoordt aan vooraf vastgestelde criteria. Via deze procedure konden projecten die uitsluitend op grond van commerciële criteria niet uitgevoerd zouden zijn, toch doorgang vinden en kunnen perifere gebieden nu volledig deel hebben aan de informatiemaatschappij. De verbetering van de infrastructuur die het gevolg is geweest, betekende dat meer steden en dorpen het informatietijdperk kunnen binnengaan en zo het succes van Ennis, de eerste Ierse stad in het informatietijdperk, kunnen herhalen. Dit modelproject was opgezet als proef om te zien wat er gebeurt als burgers volledige toegang tot geavanceerde communicatiediensten hebben.

Concurrentievermogen van boeren door middel van telematica

In het kader van een klein maar succesvol project in midden-Finland, georganiseerd door de gemeente Joutsa, krijgen ongeveer 50 plaatselijke boeren scholing en hulp om hun PC's beter te benutten. De deelnemers krijgen, afhankelijk van hun vooropleiding een basisopleiding of een vervolgcursus over bedrijfsbeheer, productieplanning en netwerken per computer. Een aantal deelnemers leert hoe het boerenbedrijf met telewerken valt te combineren. De totale begroting voor dit eenjarige project bedraagt ongeveer 130000 EUR, waarvan 60 % door de Structuurfondsen wordt gefinancierd.

D. Infrastructuur voor een hoge milieukwaliteit

Het laatste verslag van het Europees Milieuagentschap Het milieu in Europa: De tweede balans toont aan dat in de meeste landen de uitstoot van stoffen met een negatieve invloed op het milieu en de gezondheid van de mens is verminderd. Toch blijven er risico's voor het milieu in Europa, vooral wat de kwaliteit van water, lucht en bodem betreft. Daarom moet infrastructuur voor het milieu worden aangelegd of verbeterd, vooral in de regio's met een ontwikkelingsachterstand, temeer daar milieuvoorzieningen van hoge kwaliteit een belangrijke factor vormen voor sociaal-economische ontwikkeling in een regio.

De Structuurfondsen en het Cohesiefonds moeten bij voorrang steun verlenen opdat de milieunormen van de richtlijnen van de Gemeenschap op het gebied van water- en afvalbeheer worden nageleefd. In de voor het Cohesiefonds in aanmerking komende lidstaten moet tevens worden gezorgd voor coördinatie tussen bijstand uit het Structuurfonds en bijstand uit het ERFRO. Tenslotte moeten in gebieden waar natuurrampen, zoals bij bijvoorbeeld overstromingen, een reëel gevaar zijn, preventieve maatregelen voor de bescherming van de bevolking worden bevorderd.

Specifieke prioriteten op het gebied van water- en afvalbeheer voor de komende programmaperiode zijn:

- Water. De infrastructuur dient toereikend te zijn voor de aanvoer van voldoende drinkwater en voor de opvang, de behandeling en de lozing van afvalwater. De projecten moeten in overeenstemming zijn met de beginselen van de voorgestelde kaderrichtlijn "Water" die naar verwachting in 1999 zal worden goedgekeurd.

Voor drinkwater geldt dat er meer nadruk moet komen te liggen op verhoogde doelmatigheid van de bestaande infrastructuur door vermindering van verlies (lekkages) en op verbetering van de kwaliteit van het bij de consument afgeleverde product.

Bij het ontwerpen van afvalwaternetten moet extra aandacht worden geschonken aan de ligging van de lozingen, de duurzame verwerking/verwijdering van rioolslib afkomstig van afvalwaterzuivering, en het beheer van via bestrating afvloeiende neerslag en van het water afkomstig van overstorten.

Een belangrijk punt bij de waterlevering is een juist prijsniveau waarin de waterschaarste en de vraag naar water zijn verdisconteerd. Extra aandacht moet worden gegeven aan geïntegreerde waterprojecten waarin rekening wordt gehouden met de waterkwaliteit en de hoeveelheid water per stroomgebied van een rivier en met grensoverschrijdende aspecten.

- Afvalbeheer. Het betreft het beheer en het verwijderen van vast, stedelijk, industrieel en gevaarlijk afval met inachtneming van het beleid en de wetgeving van de Gemeenschap (waartoe onder meer behoren de communautaire strategie voor afvalbeheer, de kaderrichtlijn betreffende afval, de richtlijn betreffende gevaarlijke afvalstoffen en de verordening inzake het vervoer van afvalstoffen). Bij de financiering van infrastructuur voor afvalbeheer moet in onderstaande volgorde aandacht worden gegeven aan de volgende principes:

- voorkomen van afvalproductie en de schadelijke gevolgen ervan;

- terugwinnen door recycling of hergebruik;

- veilig en definitief verwijderen/verwerken, alleen voor afval waarvoor terugwinning niet mogelijk is.

Een centraal thema in de afvalrichtlijnen is de eis dat lidstaten plannen voor afvalbeheer moeten opstellen die hun gehele grondgebied bestrijken. Voordat middelen uit de Gemeenschap beschikbaar worden gesteld voor infrastructuur op het gebied van afvalbeheer dienen dergelijke plannen te worden vastgesteld. Hierin moet worden bepaald hoe kan worden voldaan aan de concrete doelstellingen inzake nationaal en regionaal afvalbeleid. Waar hergebruik van materiaal op milieuvriendelijke wijze mogelijk is, dient materiaal dit de voorkeur te krijen boven afvalverwerking met energieterugwinning.

Vervuilde terreinen zoals oude stortplaatsen en plaatsen waar illegaal afval is gestort, vormen een ernstige bedreiging voor het milieu en menselijke activiteit. De lidstaten moeten dit probleem oplossen door adequate saneringsmaatregelen te nemen.

Afvalwaterzuivering

In een interessant, deels uit de Structuurfondsen gefinancierd, project voor het verzamelen en behandelen van afvalwater in Cagliari op Sardinië zijn drie belangrijke aspecten gecombineerd: hergebruik, natuurbehoud en milieuvoordelen. Ten eerste kan het afvalwater van Cagliari dankzij de zuiveringsinstallatie in de zomermaanden voor irrigatie worden gebruikt. Ten tweede wordt het water in de andere maanden van het jaar opgeslagen in een bestaand zoetwaterbekken nadat het verder is gezuiverd en zoveel mogelijk ontdaan van fosfaten. Dat water wordt gebruikt in de periode waarin er vanwege de droogte een tekort aan water is. Ten derde zijn er naast het belang voor het milieu doordat het om een geïntegreerd project gaat, nog andere voordelen voor het milieu, omdat het afvalwater niet langer in de Middellandse Zee wordt geloosd.

Sanering en herinrichting van vervuilde terreinen

In de vijf nieuwe Duitse deelstaten en Oost-Berlijn is er ernstige verontreiniging. Water, lucht en bodem zijn sterk vervuild, vooral omat onder het voormalige centraal geleide systeem de nodige wettelijke bescherming ontbrak en het beleid gericht was op economische doelen op korte termijn. De sanering van het milieu vergt een enorme inspanning. De Europese financiële bijstand draagt ertoe bij dat de structurele problemen in sommige gebieden worden aangepakt en werkt zo mee aan de kwaliteitsverbetering van deze plaatsen. De maatregelen hebben vaak betrekking op reiniging en sanering van industrieterreinen en militaire terreinen. In Parchim (Mecklenburg-Vorpommern) heeft het EFRO bijgedragen aan het reinigen en omschakelen van in onbruik geraakte militaire installaties. Het ging om de ontmanteling van een enorme olieopslagplaats en voorts om het reinigen en de verbetering van de kwaliteit van het grondwater op een voormalige militair vliegveld met gebruikmaking van een innovatieve en rendabele techniek. Zo is de dreiging voor het milieu afgewend en zijn de voorwaarden geschapen voor de inrichting van een bedrijvenpark.

TOEPASSING VAN HET BEGINSEL "DE VERVUILER BETAALT"

Het is duidelijk vastgelegd dat het beginsel "de vervuiler betaalt" moet worden toegepast bij alle maatregelen in het kader van het communautaire beleid. Om die reden bevatten de voorstellen van de Commissie voor de hervorming van de Structuurfondsen en de herziening van het Cohesiefonds bepalingen dat het beginsel "de vervuiler betaalt" moet worden gehanteerd bij acties met bijstand van de Fondsen. Op dit moment wordt het beginsel in de lidstaten op zeer verschillende wijze toegepast. Zonder samenhangend en homogeen kader voor de hele Gemeenschap bestaat het gevaar voor ongelijke behandeling bij de financiering door de Gemeenschap.

De Commissie zal daarom in de nabije toekomst, in een apart document, een kaderregeling voorstellen voor de toepassing van het beginsel "de vervuiler betaalt". Er zal worden gewerkt met verschillende bijstandspercentages voor de verschillende vormen van infrastructuur die door het Cohesiefonds en de Structuurfondsen worden gefinancierd. In andere sectoren waar steun wordt verleend, zoals industrie en landbouw, dient bij negatieve milieueffecten van die sectoren, het beginsel ook te worden toegepast.

De uitgangspunten van de kaderregeling worden:

- uiteenlopende bijstandspercentages, zodat wordt bevorderd dat de milieukosen voor het verwijderen van vervuiling en/of preventieve maatregelen ten laste komen van degene die de vervuiling veroorzaakt;

- toepassing van het beginsel "de vervuiler betaalt" op een wijze die verenigbaar is met economische en sociale cohesie;

- het beginsel moet geleidelijk worden ingevoerd voor alle infrastructuur waarvoor communautaire bijstand wordt verleend;

- de maatschappelijke aanvaardbaarheid van doorberekening;

- de bepalingen van het Verdrag over het zorgvuldig en rationeel gebruik van hulpbronnen, met name water en energie.

De Commissie zal verder prioriteit geven aan het opstellen van een gemeenschappelijk kader voor de toepassing van het beginsel "de vervuiler betaalt" in al het communautair beleid.

E. Onderzoek, technologische ontwikkeling en innovatie: modernisering van het productieapparaat

Intense activiteit op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling (OTO) en innovatie zijn belangrijke kenmerken van de meest concurrerende regio's. Bij bijstandsverlening uit de Structuurfondsen moet daarom in toenemende mate de nadruk worden gelegd op de bevordering van OTO en innovatiecapaciteit. Succesvol zijn meestal de regio's met een strategische aanpak van innovatiehulp waarbij, met het oog op doelmatige sturing van de nieuwe technologie, onderzoek en ontwikkeling, product- en productieprocesinnovatie, aan bedrijven bijstand wordt gegeven om hun eigen middelen en kennis te bundelen met die van overheidsinstanties, voortgezet en hoger onderwijs, bedrijfsondersteunende organisaties en andere organisaties.

Verhoging van de doelmatigheid van OTO en innovatie qua effect daarvan op de economische ontwikkeling met name in de regio's met een ontwikkelingsachterstand, vergt voor de volgende programmeringsperiode duidelijke prioriteiten voor de volgende gebieden:

- Bevordering van innovatie. Een groot aantal gerichte activiteiten, waaronder nieuwe financieringsvormen (bijvoorbeeld risicokapitaal), moet worden ontplooid als aanmoediging voor startende ondernemingen, afgesplitste en verzelfstandigde ondernemingen, innovatieve ontwikkelingen, gespecialiseerde zakelijke dienstverlening, technologieoverdracht en aanverwante diensten. Bovendien moeten er maatregelen komen ter bevordering van productieve interactie tussen bedrijven en instellingen voor hoger onderwijs en/of onderzoek, betere exploitatie van de informatietechnologie ten nutte van het bedrijfsleven en de samenleving en als aanmoediging van kleine bedrijven om ook aan OTO te doen.

- Netwerken en industriële samenwerking. De stroom van kennis die door technologieoverdracht en verspreiding van de nieuwe technieken op gang komt, levert eveneens een belangrijke bijdrage aan de verhoging van het concurrentievermogen in de regio's. De Structuurfondsen moeten met name kleine en middelgrote ondernemingen helpen om de vaardigheden te verwerven die zij nodig hebben om hun eigen groei te bevorderen en voor de versterking van de industriële en commerciële groepen en de bedrijfskolom waartoe zij behoren. De interactie met internationale in OTO en innovatie gespecialiseerde netwerken in de Gemeenschap en daarbuiten moet verder worden versterkt.

- Ontwikkeling van menselijk potentieel. Op het gebied van OTO en innovatie moet aandacht worden geschonken aan permanente educatie en voortdurende bijscholing. Voor kleine en middelgrote ondernemingen is het van belang dat er management developmentprogramma's worden opgezet die hen helpen zich de nieuwe technologieën en ermee verband houdende organisatiemethoden eigen te maken. Het in de regio beschikbare aanbod van onderwijs- en opleidingsmogelijkheden is bepalend voor de verbetering van het innovatieniveau. Daarom worden programma's voor de opleiding en mobiliteit van afgestudeerden, managers, wetenschappers en technici als prioriteiten beschouwd.

- Behoud van de effecten van OTO en innovatie door goed management. Behalve aan de drie bovengenoemde beleidsprioriteiten moet ook aandacht worden gegeven aan beter management. Op prestatie gerichte regelingen kunnen worden ingevoerd ter verhoging van de doelmatigheid en de kwaliteit van de bijstandsverlening aan OTO en innovatie. De statistische instrumenten in de regio's behoeven verbetering. Nieuwe manieren van bijstandsverlening waarbij gebruik wordt gemaakt van scorewaarderingen en benchmarking kunnen in overweging worden genomen als middel om de doelmatigheid van de bijstandsverlening op systematische wijze te verhogen.

Netwerken voor technologische ontwikkeling

Een netwerk van acht technologiecentra (Baskenland) wordt sinds 1992 gesteund door het EFRO en het ESF bij de aanschaf van materiaal en bij onderzoekprojecten. De werkzaamheden richten zich op zes sectoren, te weten productie, informatie/telecommunicatie, materiaaltechnologie, milieu/recycling, industriële biotechnologie en energie. Het netwerk heeft jaarlijks te maken met 1100 onderzoekers, waarvan ongeveer een vijfde wordt gesteund met subsidie, en met 450 onderzoekprojecten. Het aantal arbeidsplaatsen in gelieerde ondernemingen bedraagt ongeveer 1700.

Innovatieaudit

In het kader van de Regionale innovatiestrategie (RIS) hebben 350 bedrijven in Wales met hulp van zakelijke dienstverleners een "innovatiedoorlichting" ondergaan. Meer dan 600 organisaties waren bij deze RIS-procedure betrokken. Op deze wijze zijn 70 nieuwe projecten tot stand gekomen; in het Structuurfondsprogramma voor 1997-1999 in het kader van doelstelling 2 voor Zuid-Wales is nu een bedrag van 56 miljoen EUR opgenomen voor innovatieprojecten.

II. Concurrende ondernemingen voor het scheppen van werkgelegenheid

De oprichting of uitbreiding van concurrerende ondernemingen is een eerste vereiste voor het scheppen van duurzame werkgelegenheid en economische ontwikkeling in de regio's. In de regio's van doelstelling 1 en 2 kan hiervoor bijstand worden verleend uit alle Structuurfondsen, anderzijds verleent het Europees Sociaal Fonds hiervoor bijstand in de hele Unie. Hoewel elke bron van werkgelegenheid belangrijk is, moet in de communautaire programma's het toenemende belang van de dienstensector tot uitdrukking komen. Deze sector heeft immers de laatste jaren gezorgd voor het grootste deel van de nettogroei aan arbeidsplaatsen in de Unie.

Veel maatregelen ter ondersteuning van ondernemingen betreffen financiële steun of andere voordelen. De programma-instanties moeten zich ervan vergewissen dat de bijstand in overeenstemming is met de communautaire mededingingsregels.

A. Ondersteuning van ondernemingen: voorrang voor het MKB

Bijstand uit de Structuurfondsen als stimulans voor de productiesector moet met name gericht worden op het midden- en kleinbedrijf (MKB), zonder voorbij te gaan aan de behoeften van grote ondernemingen, vooral omdat er vaak nauwe betrekkingen bestaan tussen grote ondernemingen en het MKB. De prioriteiten voor de bijstandsverlening zijn:

- Minder nadruk op kapitaalsubsidies. De ontwikkeling van het bedrijfsleven in het algemeen en het bevorderen van de oprichting en groei van het MKB in het bijzonder vraagt een groot aantal verschillende maatregelen van de zijde van de programma-instanties. Tot nu toe was het gebruikelijk de nadruk te leggen op kapitaalsubsidies, speciaal voor het aantrekken van buitenlandse investeringen. In de toekomst moeten kapitaalsubsidies en met name de door de Structuurfondsen gefinancierde, minder belangrijk worden. In dit verband is het voorbeeld van Ierland in de huidige programmaperiode vermeldenswaard, omdat daar de EFRO-steun om investeringen uit het buitenland aan te trekken in 1998 is beëindigd.

Het verdient aanbeveling alternatieve financieringsbronnen aan te moedigen, zoals onder meer terug te betalen voorschotten, risico- en durfkapitaal, leningen en doorlopende kredieten, onderlinge waarborgregelingen (zie het onderstaande kader over nieuwe financieringstechnieken). Elkaar overlappende steunregelingen voor ondernemingen en met name het MKB moeten echter vermeden worden. Voor meer doelmatigheid is wellicht enige stroomlijning nodig.

- Verbetering van de steunverlening. Ook moet meer aandacht uitgaan naar kwaliteitsaspecten en organisatorische kwesties, zoals de systemen voor het verlenen van bijstand en het totale productieklimaat. Ter verhoging van de doelmatigheid van de bijstandsverlening, vooral in regio's met een ontwikkelingsachterstand of een slecht ontwikkeld bedrijfsleven, moet aandacht worden gegeven aan de volgende beginselen:

- Aangezien er grote verschillen bestaan tussen de diverse kleine en middelgrote ondernemingen moet prioriteit worden gegeven aan bijstandsverlening die beter is afgestemd op de specifieke behoeften van het MKB in de verschillende branches en bedrijfstakken. Voor het MKB moeten geïntegreerde en duidelijk herkenbare ondersteuningspakketten worden ontwikkeld met maatregelen voor gemakkelijkere toegang tot financiering, bedrijfsondersteunende dienstverlening en opleiding. Deze totaalpakketten moeten aangepast zijn aan de behoeften van de kleine en/of middelgrote onderneming en het stadium waarin deze zich bevindt (startende onderneming, groeifase, overdracht). Hiervoor moeten de maatregelen uit hoofde van het ESF en het EFRO worden geïntegreerd. Bijstandsverlening moet ook worden gericht op micro-ondernemingen en specifieke groepen, zoals jongeren, vrouwelijke ondernemers en kansarme personen. Tenslotte moeten de communautaire programma's nieuwe producten en productieprocessen ondersteunen, wat zou kunnen inhouden dat bijstand wordt verleend voor het oprichten van groepen kleine en middelgrote ondernemingen in een bepaalde bedrijfstak.

- Voor zover nodig moet de bijstandsverlening gericht zijn op een terrein waarop de betrokken regio een reële kans heeft om een zekere mate van specialisatie en zakelijk voordeel te bereiken. Een aantal werkterreinen heeft echter prioriteit omdat ze van betekenis zijn voor vrijwel alle regio's. Het betreft de informatiemaatschappij en dienstverlening in het algemeen, omdat beide zeer belangrijk zijn voor het scheppen van werkgelegenheid. Binnen de dienstverlening speelt de handel een bijzondere rol binnen de regio's, omdat handel de afzet bevordert van lokale producten, bijvoorbeeld van ambachtelijke makelij, de structuur van lokale gemeenschappen in stand kan helpen houden en in het algemeen een grote bijdrage levert aan het scheppen van werkgelegenheid.

- Bij een geïntegreerde aanpak voor de ontwikkeling van de productieve sector kan niet worden voorbijgegaan aan de onderlinge afhankelijkheid van grotere en kleinere ondernemingen. De bijstandsverlening aan grote ondernemingen moet derhalve gehandhaafd blijven, maar in verband worden gebracht met hun toegevoegde waarde voor de economie van de regio, met name via de netwerken met andere ondernemingen, vooral de kleine en middelgrote. Beleid voor de ontwikkeling van de kwaliteit van het personeel moet zich richten op verhoging van de productiviteit van deze netwerken.

- Algemene regel is dat indien de voorwaarden die bij het verlenen van bijstand aan de aard of de duur van de betreffende activiteit zijn gesteld, niet worden nagekomen, deze bijstand geheel of gedeeltelijk teruggevorderd moet worden. In het algemeen mag communautaire bijstand bovendien niet worden gebruikt om de verplaatsing van productie of andere faciliteiten binnen het grondgebied van de Unie te bevorderen.

- Inschakeling van de particuliere sector bij het opstellen van beleidsstrategieën. Uit de evaluaties van eerder verleende bijstand blijkt dat de kwaliteit van de programma's voor de ontwikkeling van het MKB stijgt als deze worden uitgewerkt en uitgevoerd in het kader van een breed partnerschap waaraan vertegenwoordigers van particuliere ondernemingen en bedrijfsondersteunende organisaties deelnemen. Als onderzoek waarbij bedrijven en universiteiten hebben samengewerkt bruikbare resultaten heeft opgeleverd, moeten die eveneens worden benut in het kader van een breed partnerschap (zie punt I.E.).

Naast rechtstreekse bijstand aan bedrijven in de vorm van investeringssteun en bedrijfsondersteunende maatregelen moet de vakkennis van werknemers in het algemeen een punt van zorg zijn. Dit betekent dat een duidelijke inventaris moet worden gemaakt van de huidige en toekomstige knelpunten (tekort aan bepaalde vaardigheden) op de regionale arbeidsmarkten en van het gevaar voor gedwongen ontslagen en werkloosheid, en dat deze problemen in een vroeg stadium moeten worden aangepakt. Deze kwesties komen gedetailleerd aan de orde in deel 2.

Steunregeling voor micro-ondernemingen

In Portugal is in het kader van het programma voor de "bevordering van regionale ontwikkeling (PPDR)" een steunregeling voor micro-ondernemingen, "RIME" genaamd, gefinancierd. Het doel ervan is lokale gemeenschappen met ernstige ontvolking en specifieke ontwikkelingsproblemen, te helpen bij het scheppen van arbeidsplaatsen. De regeling is afgestemd op de oprichting en/of modernisering van micro-ondernemingen en kleine ondernemingen. De prioriteit ligt bij projecten in de sectoren ambacht, lokale dienstverlening van diverse aard, plattelandstoerisme en ecologie.

Samenwerking tussen grote en kleine ondernemingen

Het Plato-project in de doelstelling 2-regio Turnhout (België) betreft de beschikbaarstelling van managers van grote ondernemingen, "beschermengelen" genoemd, met name aan beginnende ondernemingen in het MKB die op deze manier profiteren van hun grotere ervaring en kennis. De managers van de grote bedrijven hebben steun verleend bij kwesties die variëren van marketingadviezen tot uitbreidingsstrategieën. In de periode 1996-1998 hebben 265 kleine en middelgrote ondernemingen aan het project meegedaan. De steun is verleend in de vorm van workshops en via informelere, individuele contacten. Dit project was zo'n succes dat het onlangs ook is toegepast voor bedrijven in verschillende andere landen, waaronder Nederland en Ierland. Het is kort geleden als een van de meest succesvolle projecten voor het scheppen van werkgelegenheid voorgedragen voor de door de Europese Commissie georganiseerde "European Job Challenge".

NIEUWE FINANCIERINGSTECHNIEKEN

In de nieuwe verordeningen voor de Structuurfondsen wordt benadrukt dat met behulp van de financiering uit de communautaire begroting een optimale hefboomwerking moet worden verkregen door zoveel mogelijk een beroep te doen op particuliere financieringsbronnen, met name risicodragend kapitaal en publiek-private samenwerking, als methode waarmee niet alleen de beschikbare financieringsmiddelen worden vergroot, maar ook om te zorgen voor deskundige inbreng van de particuliere sector.

Risicodragend kapitaal. Van de lidstaten wordt bijzondere aandacht gevraagd voor de prestatiebewaking om preciezer te kunnen vaststellen welke bijdrage de nieuwe financieringstechnieken leveren aan de regionale ontwikkeling. Van belang hierbij zijn de samenwerking met de particuliere sector als waarborg voor de duurzaamheid van projecten, het management door onafhankelijke deskundigen die de dagelijkse beslissingen autonoom nemen, strikte selectiecriteria voor de projecten in het perspectief van de doelstellingen voor regionale ontwikkeling en koppeling van de financiële bijstand aan het MKB adviesverstrekking en verschillende financieringsinstrumenten, zodat deze bedrijven in de verschillende groeistadia verzekerd zijn van flexibele en langdurige bijstand. Indien van toepassing kan de steun van het EIF worden gevraagd.

In het kader van de maatregel "Invest" (Henegouwen) verstrekken vier participatiemaatschappijen startkapitaal en kapitaal voor het lanceren van nieuwe activiteiten, het ontwikkelen en diversifiëren van bestaande ondernemingen. De participatiemaatschappijen kunnen bedrijven ook de middelen verschaffen die zij nodig hebben voor investeringen waarmee het resultaat van industrieel onderzoek kan worden benut of technisch innovatieve productieprocessen kunnen worden uitgevoerd. De maatschappijen kunnen ook steun verlenen bij grensoverschrijdende projecten door onder meer te participeren in interregionale projecten en het opzetten van interregionale bedrijven. Deze steun wordt gegeven in de vorm van participaties in het risicodragend kapitaal, leningen en de emissie van converteerbare obligaties. De instrumenten worden van geval tot geval op de specifieke behoeften van elk bedrijf afgestemd.

PPS. De bereidheid van de particuliere sector tot samenwerking houdt rechtstreeks verband met de vooruitzichten op acceptabele inkomstenstroom bij een acceptabel risico. Een aantal factoren speelt daarbij een grote rol: de particuliere sector moet in een zo vroeg mogelijk stadium worden ingeschakeld, vooral in de planningfase van infrastructuurprojecten, de projectrisico's moeten komen te liggen bij degenen die deze het best kunnen dragen volgens duidelijke bepalingen in de PPS-contractdocumenten. Verder moet er sprake zijn van werkelijk overleg met en betrokkenheid van het publiek dat rechtstreeks door de regeling wordt geraakt voordat de details worden uitgewerkt, voldoende bescherming van het openbaar belang door middel van contracten of wetgeving. Ook moet worden voldaan aan de aanbestedings- en mededingingsregels van de EU. Tenslotte moet worden getracht een compromis te vinden tussen de noodzaak om de EFRO-vastleggingen te doen binnen de komende periode van de financiële perspectieven, terwijl de uitgaven van de publieke-private partner deze termijn gewoonlijk ver zullen overschrijden. Indien nodig kan de Commissie een technisch document opstellen waarin de gebruiksmogelijkheden van deze financieringsmethode worden uiteengezet.

Een goed voorbeeld van successvolle publiek-private samenwerking is de bouw van de Vasco da Gama-brug (Portugal). Dit project voor een tweede oeververbinding over de Taag bij Lissabon met een kostprijs van ongeveer 900 miljoen EUR is uitgevoerd op basis van een concessie voor de bouw, eigendom, exploitatie en overdracht. De concessie is verleend aan Lusoponte, een samenwerkingsverband tussen Portugese, Franse en Britse bouwmaatschappijen. Volgens de voorwaarden van de concessie mag Lusoponte de brug bouwen en gedurende een periode van maximaal 33 jaar exploiteren, alvorens de eigendom aan de regering over te dragen. De concessie omvat eveneens de exploitatie en het onderhoud door Lusoponte van de bestaande "25 april-brug". Het project is gefinancierd door het Cohesiefonds, de EIB en de aandeelhouders. De bijdrage van de Portugese overheid bestaat uit de overdracht van de tol op de bestaande brug.

B. Bedrijfsondersteunende diensten: hulp bij de oprichting en uitbreiding van ondernemingen

Het belang van bedrijfsondersteunende dienstverlening voor succes bij de oprichting, groei en overdracht van ondernemingen, met name in het MKB, staat vast. Dankzij deze diensten kunnen ondernemingen hun concurrentievermogen en hun mogelijkheden voor de verkenning van nieuwe markten vergroten. Ze helpen ook om een eerlijke situatie tot stand te brengen in die terreinen waar op het gebied van de interne markt het midden en klein bedrijf een mogelijk belangrijke rol te spelen heeft.

In het kader van de Structuurfondsen moeten ter ondersteuning van de zakelijke dienstverlening onder andere maatregelen worden genomen voor technologieoverdracht, bevordering van marketing en internationalisering (zonder rechtstreekse exportsteun), innovatie in organisatie en management, alsmede voor het opzetten en ontwikkelen van financiële instrumenten als startkapitaal en onderlinge waarborgmaatschappijen. Prioriteiten zijn:

- Bepaling van de behoeften bij bedrijven. Vastgesteld moet worden welke soorten dienstverlening moeten worden ontwikkeld en welke instanties het meest geschikt zijn om aan de behoeften van de bedrijven te voldoen en hen bij de uitvoering van hun ontwikkelingsplannen te ondersteunen. Kleine en middelgrote bedrijven blijken een duidelijke voorkeur te hebben voor één enkele instantie als eerste aanspreekpunt waar zij informatie en advies over de mogelijkheden voor bijstandsverlening kunnen krijgen en van waaruit zij zich in verbinding kunnen stellen met meer gespecialiseerde instanties. Indien deze instanties doelmatig bijstandsverlening willen geven, moeten zij niet alleen gerichte en persoonlijke informatie en diensten aan het MKB kunnen aanbieden, maar ook geschikte adviezen kunnen geven.

- Benutting van synergie. Er is in het bijzonder ruimte voor een verbeterde synergie tussen centra van dienstverlening, centra voor technologieoverdracht, wetenschapsparken, universiteiten, onderzoekscentra, en andere instellingen waartussen vaak geen coördinatie bestaat. Samenwerking kan een bijdrage leveren aan een betere kwaliteit van de dienstverlening, in het bijzonder door adequate scholing van het personeel, verspreiding van de beste werkmethoden, ook via Internet, en het bevorderen van klantgerichtheid.

- Versterking van de internationale samenwerking. Dit behelst de samenwerking tussen bedrijven die dankzij de ontwikkeling van een Europese en internationale dimensie een steviger positie op de interne markt kunnen verkrijgen.

Naast de bedrijfsondersteunende diensten van de overheid leveren ook particuliere zakelijke dienstverleners op het gebied van computers, marketing, techniek, personeelswerving en andere zakelijke en commerciële diensten een grote bijdrage aan een grotere concurrentiekracht van bedrijven. Bovendien is deze sector zelf een belangrijke bron van arbeidsplaatsen, namelijk naar schatting 10 % van de totale werkgelegenheid van de Unie.

Zakelijke dienstverlening is gewoonlijk geconcentreerd in de meer welvarende en centraal gelegen regio's, omdat daar de vraag naar dit soort diensten het grootst is. Het is een taak voor programma's in het kader van de Structuurfondsen om vast te stellen welke randvoorwaarden kunnen zorgen voor een evenwichtiger aanbod van zakelijke dienstverlening. Hiertoe zou het beleid zich onder andere kunnen richten op de vraag in hoeverre er in de regio's vraag is naar zakelijke dienstverlening, op vergroting van het aanbod van deskundig geschoolde mensen op dit terrein en op uitbreiding van het gebruik van informatica als bedrijfsondersteunend instrument.

Praktische ondersteuning van het bedrijfsleven

IDIADA, het test- en certificeringscentrum voor de automobielsector (Catalonië) is gebouwd en engericht met financiële steun van de sinds 1992 in deze regio uitgevoerde EFRO-programma's. Het centrum beschikt over testcircuits en laboratoria waar bedrijven de prestaties en veiligheid van hun producten kunnen testen en hun onderdelen en voertuigen kunnen laten certificeren. Op dit moment maken meer dan 275 bedrijven gebruik van deze installaties, waar 150 mensen werken.

150 BIC's: geïntegreerde dienstverlening bij de oprichting van bedrijven

Ongeveer 150 bedrijfsinnovatiecentra (BIC) maken met succes gebruik van modellen voor bedrijfsondersteunende dienstverlening bij de start en de innovatie van bedrijven. De BIC's, die gebaseerd zijn op samenwerking van bedrijfsleven en overheid, en lokaal-regionaal partnerschap fungeren in hun werkgebied als schakel tussen de behoeften van het bedrijfsleven en het aanbod aan gespecialiseerde dienstverleners. Zij leveren ook een bijdrage aan de internationalisering van bedrijven (marketing, interregionale samenwerking). Wanneer de BIC's alle regio's zouden bestrijken die bijstand ontvangen en er intensiever gebruik van hun diensten wordt gemaakt bij de uitvoering van regionale programma's, zou het gemakkelijker worden de beste werkmethoden voor de oprichting en ontwikkeling van bedrijven verder te verspreiden. BIC's zijn via samenwerkingsovereenkomsten verbonden met communautaire netwerken waaronder de innovatiecentra, de EuroInfoCentra en de Leader-lokale aktie-groepen.

89 werkgelegenheidsconvenanten op lokaal en regionaal vlak

In de meeste van de 89 lokale en regionale werkgelegenheidsconvenanten, die gebieden met bijna 10 % van de bevolking van de Unie betreffen, is duidelijk gekozen voor een strategische aanpak en partnerschap. Het werkgelegenheidsconvenant voor West-Brabant (de Forges de Clabecq) heeft bijvoorbeeld geleid tot een geïntegreerd project waarbij alle belangrijke lokale partners, ook de vakbonden, zijn ingeschakeld.

C. Gebieden met veel mogelijkheden: milieu, toerisme, cultuur en sociale economie

De hierboven besproken maatregelen zijn bedoeld om de concurrentiekracht en daarmee het banenscheppend vermogen van het bedrijfsleven en met name het MKB te verhogen. De met de lopende programma's opgedane ervaring wijst uit dat dit banenscheppend vermogen juist in bepaalde sectoren met daarvoor grote mogelijkheden, tot nu toe onvoldoende is benut. Bovendien wordt in de Werkgelegenheidsrichtsnoeren benadrukt dat het noodzakelijk is om de nieuwe mogelijkheden voor het scheppen van arbeidsplaatsen te benutten. Op de drie hieronder genoemde gebieden, die vooral op het vlak van de dienstverlening liggen, zijn enkele voorbeelden vermeld van kansen voor het scheppen van meer werkgelegenheid.

Verbetering van het milieu: een bijdrage aan het concurrentievermogen

De kwaliteit van het milieu speelt een belangrijke rol bij de ontwikkeling en het concurrentievermogen van de regio's. Rekening houden met de kwaliteit van het milieu bij productiegerichte investeringen garandeert een rationeel gebruik van de hulpbronnen, verhoogt de economische prestatie en het concurrentievermogen, terwijl werkgelegenheid behouden blijft en wordt geschapen. Bovendien geven milieugerelateerde producten of productieprocessen de regio's extra kansen, aangezien ze tegelijk een potentiële nieuwe werkgelegenheidsbron zijn. Bij specifieke maatregelen waarbij verbetering van het milieu en investeringen in industrie en dienstverlening worden gecombineerd, moet aandacht worden gegeven aan de volgende punten:

- Aanpak volgens het voorzorgsbeginsel. Bijstand uit de Fondsen voor zakelijke activiteiten (in met name het MKB) moet in de eerste plaats gaan naar investeringen met aandacht voor het voorzorgsbeginsel. Dit kan worden bereikt door een hoger bijstandspercentage voor dit soort investeringen. De prioriteit moet liggen bij een doelmatig en duurzaam gebruik van de natuurlijke hulpbronnen, minimalisering van de hoeveelheid afval, hergebruik van afval, vermindering van luchtvervuiling en invoering van een beleid voor duurzame productie. De Fondsen zouden bovendien de ontwikkeling en afzet van innovatieve milieuvriendelijke producten en diensten kunnen steunen.

- Schone technologie. De lidstaten zouden maatregelen moeten bevorderen waarmee oude vervuilende technieken en zuiveringsmaatregelen aan het eind van het productieproces versneld worden vervangen door nieuwe schone technologie.

- Milieubeheer. In het bijzonder aan het MKB dient financiële bijstand te worden verleend voor het gebruik van milieudiensten als de milieu-audit.

- Industrieterreinen. De sanering van verlaten en vervallen industrieterreinen moet voorrang krijgen boven de ontwikkeling van nieuwe terreinen in ongerept gebied.

- Scholing. Scholing is absoluut noodzakelijk om de vakkennis op het gebied van milieukwesties binnen het bedrijfsleven te vergroten en nieuwe arbeidsplaatsen te creëren of omschakeling te bevorderen.

De mededingingsregels van de EU zijn normalerwijze gunstig voor staatssteun voor het milieu. Om het opstellen van dergelijke steunmaatregelen te vereenvoudigen, heeft de Commissie richtsnoeren opgesteld over staatssteun voor milieumaatregelen.

Toerisme en cultuur: troeven voor lokale ontwikkeling

- Duurzaam toerisme van hoge kwaliteit. Toerisme is een van de snelst groeiende industrieën in Europa en over de hele wereld, zowel qua omzet als qua werkgelegenheid. Toerisme is derhalve een belangrijke economische troef voor een groot aantal regio's, plattelandsgemeenschappen en steden in de Unie. Een evenwichtige en duurzame ontwikkeling van het toerisme dient met name te worden gesteund door

- modernisering en verhoogde doelmatigheid van de infrastructuur voor het toerisme;

- vergroting van de vakkennis van de beroepsinhoud, zodat beter kan worden voldaan aan de verwachtingen van de toerist en de behoeften van de bedrijfstak;

- stimulering van samenwerkingsverbanden tussen bedrijven, publiek-private samenwerking en netwerken om de integratie van de verschillende diensten binnen de bedrijfskolom toerisme te bevorderen.

De ontwikkeling van het toerisme dient zorgvuldig te worden gepland. Daarbij moet rekening worden gehouden met de milieueffecten en sociaal-economische gevolgen die de streek nog kan verwerken. Die aandacht voor milieuoverwegingen en behoud van het natuurlijk en cultureel erfgoed in de ontwikkelingsplannen is van essentiële betekenis voor duurzaam toerisme van hoge kwaliteit.

- Cultuur: een economisch troef. Cultuur is nauw verbonden met toerisme. Het cultureel erfgoed van een regio draagt immers niet alleen bij aan de ontwikkeling van een lokale of regionale identiteit, maar trekt ook toeristen. Cultuur biedt dus mogelijkheden voor extra arbeidsplaatsen en dat is een uitermate belangrijk gegeven door de achtergebleven regio's in de Unie met veel mogelijkheden op dat vlak. Het culturele aspect moet daarom betrokken worden in het ontwikkelingsbeleid voor toerisme. Contacten tussen regio's en lokale overheden dragen bij tot de overdracht van kennis over cultuur, de manier waarop cultureel toerisme kan worden ontwikkeld en ze bevorderen gezamenlijke oplossingen. De culturele aspecten van een regio maken haar ook aantrekkelijker voor investeerders.

Het aandeel van cultuur in de particuliere sector wordt steeds belangrijker en biedt ook daar ruime mogelijkheden voor groei en meer arbeidsplaatsen. Lidstaten moeten derhalve meer gebruik maken van de mogelijkheden die innovatieve en creatieve culturele producten bieden voor de werkgelegenheid, bijvoorbeeld online dienstverlening op cultureel vlak, de media, de informatiemaatschappij of vormgeving, en in hun regionale programma's meer maatregelen op deze gebieden opnemen. Tenslotte eist het goed functioneren van de bedrijfstak cultuur dat voor cultuurgerelateerde beroepen flexibele scholing wordt geboden, die ook weer bijdraagt aan zowel het behoud of de modernisering van traditionele beroepen, als het ontstaan van volstrekt nieuwe vakkennis in samenhang met bijvoorbeeld de informatiemaatschappij.

Toerisme als onderdeel van de lokale economie

De ontwikkeling van het toerisme in Piemonte met bijstand uit de Structuurfondsen was gericht op vier strategische zones met groot potentieel, namelijk het Lago Maggiore, het skigebied van Val di Susa, de stad Turijn en de kastelenroute van Canavese. Bij de projecten is een geïntegreerde aanpak gevolgd met financiering van zowel voorzieningen voor verbetering van de aantrekkingskracht van de verschillende plaatsen, als van steunregelingen voor het MKB in de toeristische sector en promotieprogramma's voor het toerisme. Dit project had een extra toegevoegde waarde door de goede samenwerking tussen lolake en regionale overheden en door concentratie van de activiteiten in kleine gebieden.

Behoud van industrieel erfgoed

Al minstens vijf eeuwen zijn er in het dal van Lousios in de Peloponnesos in Griekenland tal van fabrieken gevestigd die hun energie halen uit het water in de bergen. In het kader van het operationeel programma voor de Peloponnesos in de periode 1994-1999 is een aantal gebouwen hersteld en zijn de machines gerestaureerd. Er is een openluchtmuseum voor waterkracht geopend dat een toeristische en educatieve trekpleister is. In het museum krijgt het publiek informatie over waterkracht en de productie van buskruit en leer. Toeristen kunnen over de aangelegde en zorgvuldig onderhouden paden langs de Lousios wandelen. Het project heeft geleid tot aanzienlijke groei voor de regio als gevolg van de grote aantallen toeristen en scholen die erdoor worden aangetrokken.

Sociale economie: nieuwe werkgelegenheidscheppende dienstverlening

Niet alle economisch actieven kunnen zonder meer onder de publieke of onder de particuliere sector worden gerangschikt. Er is een grote variëteit aan organisaties, zoals coöperaties, verenigingen en stichtingen, maar ook ondernemingen en personen die hun leden bedienen of gevormd zijn om bepaalde groepen in de maatschappij met gemeenschappelijke behoeften van dienst te zijn. Sommige functioneren in concurrerende markten (onder andere kredietverenigingen, onderlinge verzekeringsmaatschappijen) en andere verlenen diensten die dichter tegen de openbare sector aanliggen, zoals bijvoorbeeld, gezondheidszorg, maatschappelijk werk, nieuwe vormen van persoonlijke dienstverlening, sportieve activiteiten en recreatie.

Hoewel de organisaties die de sociale economie vormen, bedoeld zijn om in specifieke maatschappelijke behoeften te voorzien, leveren zij ook een belangrijke bijdrage aan de economie en met name van de werkgelegenheid. Geschat wordt dat de sociale economie momenteel zo'n 5 % van de totale werkgelegenheid in de Europese Unie verschaft en er zijn duidelijk mogelijkheden voor verdere groei.

Op grond van de ervaringen met nationale steunregelingen, communautaire proefprojecten en de actieplannen in het kader van sommige werkgelegenheidsconvenanten op lokaal en regionaal vlak moeten voor bijstandsverlening aan deze sector de volgende prioriteiten worden aangehouden:

- Actieve steun voor de oprichting en ontwikkeling van dienstverlenende bedrijven. Dit betekent in de eerste plaats dat moet worden vastgesteld welke veelbelovende nieuwe sectoren er zijn en ten tweede het geven van de juiste bijstand aan potentiële en bestaande dienstverleners in de vorm van informatieverstrekking, advies, financiële en technische bijstand.

- Organisatie en voortbestaan. Aanbieders van diensten hebben, vooral als het starters betreft, na de oprichting van hun bedrijf over het algemeen nog gedurende enige tijd behoefte aan bijstand, vooral op het gebied van management en scholing. Als regel moet het uiteindelijke doel echter zijn dat de dienst duurzaam kan functioneren. Daarom moet de overheidssteun langzamerhand worden verminderd, rekening houdend met de specifieke behoeften van de betrokken dienst.

Dankzij de initiatieven van de lidstaten ten gunste van werkgelegenheid voor jongeren, de strijd tegen sociale uitsluiting en de ontwikkeling van lokale diensten, zijn de organisaties en ondernemingen in de sociale economie nieuwe en belangrijke partners geworden van regionale en lokale overheden. De bijstandsverlening uit de Structuurfondsen heeft in het algemeen als doel dit partnerschap te continueren en te versterken.

Innovatieve voorzieningen voor kinderopvang

Een project dat oorspronkelijk was gericht op de ouders van jonge kinderen in een probleemwijk in Belfast heeft geleid tot een commerciële onderneming voor kinderopvang die de voortzetting van het oorspronkelijke project gaat subsidiëren nadat de EFRO-financiering is afgelopen. De groep voor lokale ontwikkeling streeft ernaar de vicieuze cirkel van achterstand te doorbreken door ouders, meestal moeders, aan te moedigen hun kinderen naar plaatselijke speelcentra te brengen. Hier worden de moeders door vrouwen in dezelfde situatie geholpen bij de voltooiing van hun eigen opleiding, zodat zij op hun beurt hun kinderen kunnen helpen. Sommige moeders doen een vervolgopleiding voor onder meer kinderverzorgster. Het EFRO heeft financiering verleend voor twee nieuwe multifunctionele gebouwen waarvan er een in de buurt van het winkelcentrum in de stad ligt. Het is de bedoeling hier een commercieel kinderopvangcentrum in te vestigen en met de winst vervolgens de kerntaken in het andere gebouw te financieren. Dit tweede gebouw is door de ligging niet aantrekkelijk voor bovenmodale ouders met voldoende geld om voor de diensten te betalen. Tegen de tijd dat het gebouw klaar is, zal een aantal moeders hun opleiding tot kinderverzorgster afgerond hebben en kunnen zij in het centrum aan de slag.

DEEL 2: DE EUROPESE WERKGELEGENHEIDSTRATEGIE: DE HOOFDPRIORITEIT VOOR DE GEMEENSCHAP

Het Europees Sociaal Fonds is in de EU het belangrijkste financieringsinstrument voor enerzijds projecten inzake ontwikkeling van het menselijke potentieel in de hele Unie en anderzijds projecten op dat gebied in het kader van de prioritaire doelstellingen van de Structuurfondsen. De taak van het ESF is tweeledig. Enerzijds beoogt het vergroting van de werkgelegenheid in de gemeenschappelijke markt en daardoor verhoging van de levensstandaard. Anderzijds beoogt het als een van de Structuurfondsen bij te dragen aan het bereiken van de algemene doelstelling van die Fondsen, te weten versterking van de economische en sociale cohesie. De onderstaande prioriteten gelden voor het hele grondgebied van de EU. In regionale programma's of als programma's in het kader van doelstelling 3 per regio worden opgesteld of uitgevoerd, zal echter rekening moeten worden gehouden met specifieke regionale punten. Het is eveneens van belang dat gezorgd wordt voor complementariteit en synergie tussen de door het ESF gesteunde maatregelen en de maatregelen voor plattelandsontwikkeling die buiten het kader van doelstellingen 1 en 2 worden gefinancierd.

In dit verband heeft de Commissie voorgesteld dat doelstelling 3 van de Structuurfondsen, op grond waarvan de aanpassing en modernisering van onderwijs, scholing en werkgelegenheid worden gesteund, de volgende taken krijgt:

- ten eerste fungeert doelstelling 3 als een referentiekader voor beleid met betrekking tot alle maatregelen voor de ontwikkeling van de menselijke hulpbronnen op het hele grondgebied van een lidstaat, ongeacht of de twee andere doelstellingen gelden. Met doelstelling 3 bepalen de lidstaten hoe zij de Structuurfondsen (voornamelijk, maar niet uitsluitend het ESF) willen inzetten voor wergelegenheidsgroei en economische en sociale cohesie;

- ten tweede fungeert doelstelling 3 als programmerings- en financieringsinstrument waarmee het Europees Sociaal Fonds financieel en horizontaal ter ondersteuning van de nationale werkgelegenheidsplannen optreedt in een bepaald geografisch gebied (in de hele lidstaat, met uitzondering van doelstelling 1-regio's).

De werkzaamheden op dit vlak worden ook verricht in samenhang met het communautaire initiatief voor de ontwikkeling van de menselijke hulpbronnen.

I. Doelstelling 3 - Het referentiekader voor de ontwikkeling van de menselijke hulpbronnen voor meer en betere banen

Aangezien het ESF tot taak heeft om bij te dragen aan werkgelegenheidsbevorderende maatregelen, is dit Fonds het belangrijkste financiële instrument van de EU om de lidstaten te helpen bij de uitvoering van de werkgelegenheidsrichtsnoeren die zijn vastgesteld als onderdeel van de Europese werkgelegenheidsstrategie. Deze strategie vormt het kader

- waarbinnen de prioriteiten in het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten worden vertaald naar nationale actieplannen (NAP's);

- dat als leidraad dient voor de maatregelen op grond van deze prioriteiten, met inbegrip van de doelstelling 3-prioriteiten;

- voor alle activiteiten op het gebied van de werkgelegenheid in de Europese Unie en alle lidstaten.

Uiteraard moet er samenhang bestaan tussen de in nationale actieplannen omgezette Europese werkgelegenheidsstrategie en de door het ESF gesteunde prioriteiten voor de ontwikkeling van de menselijke hulpbronnen. In de conclusie van de Top van Wenen wordt immers aanbevolen de hervorming van het ESF te gebruiken om de werkgelegenheidsstrategie te versterken. De nationale actieplannen zijn een combinatie van de nationale werkgelegenheidsstrategie en de nationale beleidsinstrumenten enerzijds met de Europese prioriteiten voor cohesie en werkgelegenheid anderzijds.

In de voorgestelde strategie voor de ontwikkeling van het arbeidspotentieel zijn drie algemene punten van bijzonder belang:

- een globale aanpak ten gunste van gelijke kansen voor mannen en vrouwen;

- benutting van de werkgelegenheidskansen in de informatiemaatschappij ten bate van de hele samenleving;

- de bijdrage van het Europees Sociaal Fonds aan de bevordering van lokake ontwikkeling, via bijvoorbeeld de regionale en lokale werkgelegenheidsconvenanten, moet worden verhoogd. Via deze aanpak kunnen, naargelang van de behoefte, de maatregelen in het kader van de nationale actieplannen voor werkgelegenheid aangevuld en versterkt worden op het regionale of lokale niveau.

Tegen die achtergrond geven de vijf in de ESF-verordening genoemde beleidsterreinen aan op welke gebieden de lidstaten actie moeten ondernemen ter ondersteuning van de vier pijlers voor beleid die in de werkgelegenheidsrichtsnoeren zijn vermeld.

Opgemerkt wordt dat maatregelen ter bevordering van scholing en werkgelegenheid in bedrijven eventueel kunnen worden beschouwd als staatssteun en dus moeten voldoen aan de mededingingsregels.

A. Een actief arbeidsmarktbeleid ter bevordering van de werkgelegenheid

Op dit gebied moeten de lidstaten laten zien hoe zij de actieve en preventieve strategieën waarvan sprake in de werkgelegenheidsrichtsnoeren omzetten in concrete voorstellen voor actie.

Activering en preventie vereisen "maathulp" op basis van de persoonlijke eigenschappen. Een dergelijke doelgerichte werkwijze vereist dat risicogevallen in een vroeg stadium worden herkend. Om het doel te bereiken, moet een heel scala van maatregelen worden gecombineerd, zoals diagnosegesprekken, scholing in samenhang met een persoonlijk actieplan, loopbaanadvisering, hulp bij het zoeken naar werk, en werken op proef.

Het is belangrijk dat de werkloze, al voordat hij langdurig werkloos is, scholing of andere actieve maatregelen ter bevordering van de inzetbaarheid krijgt aangeboden. Het bevorderen van de inzetbaarheid van jonge mensen is een sleutelfactor in de strijd tegen de jeugdwerkloosheid. Daarom is het noodzakelijk dat jonge mensen zo worden toegerust dat zij zich beter kunnen aanpassen aan technologische en economische veranderingen en beschikken over de vaardigheiden die de arbeidsmarkt nodig heeft. Voorzover nodig kan hierbij een leerlingstelsel worden toegepast of ontwikkeld.

Regionale en lokale diensten voor arbeidsvoorziening spelen een belangrijke rol bij het voorkomen van tekorten aan bepaalde bekwaamheden, van uitsluiting en bij de steun voor aanpassing van structurele veranderingen. Zij zouden bijvoorbeeld een voortrekkersrol moeten vervullen door de balans bij te houden van de beschikbare vaardigheden, het vakbekwaamheidsniveau van jonge mensen, de scholingsbehoeften van werkenden en de omscholingsbehoeften van werklozen. Dit werk is essentieel voor het scheppen van scholings- en instromingsmogelijkheden die beantwoorden aan de specifieke of persoonlijke behoeften en ook voor de aanpassing van bijscholingsmogelijkheden aan de behoeften van het lokale en regionale bedrijfsleven. Diensten voor arbeidsvoorziening hebben dus een bijzonder belangrijke rol in regio's waar structurele veranderingen plaatsvinden.

De maatregelen in het kader van dit beleidsterrein zouden kunnen inhouden dat op meer innovatieve wijze gebruik wordt gemaakt van het ESF dan tot nu toe. De maatregelen zouden bijvoorbeeld een grote verscheidenheid aan diensten kunnen omvatten, zoals vooropleidingen, advisering, sociale werkgelegenheid, hulp bij het zoeken naar werk, arbeidsplaatspremies en werkgelegenheidssteun, samen dus een flexibele totaalaanpak.

B. Sociale integratie en gelijke kansen voor allen

Bevordering van een arbeidsmarkt met kansen voor iedereen is in de Europese werkgelegenheidsstrategie een prioriteit voor alle lidstaten. In dit verband dient in het bijzonder aandacht te worden geschonken aan de behoeften van gehandicapten, etnische minderheden en andere kansarme groepen of personen, en aan de ontwikkeling van gepast preventief en actief beleid ter bevordering van hun instroming op de arbeidsmarkt. Lagere werkloosheid bij en verbeterde (her)intreding op de arbeidsmarkt van deze groepen is echter vaak niet mogelijk zonder andere vormen van uitsluiting weg te nemen. Uitsluiting heeft vaak een aantaal oorzaken en dat betekent dat integratiebeleid alleen doelmatig is via een geïntegreerde aanpak. Het is van belang hierbij gebruik te maken van de deskundigheid van niet-gouvernementele organisaties, omdat deze dichter staan bij de reële noden van de betrokkenen dan de overheidsinstanties. Ook het inschakelen van lokale groepen en hun projecten kan een doelmatige manier zijn om met uitsluiting bedreigde of reeds uitgesloten mensen te bereiken. De ontwerp-ESF-verordening van de Commissie legt de nodige nadruk op dit instrument om uitsluiting aan te pakken.

Succesvolle werkmethoden bij projecten voor sociale integratie

In Portugal steunt het deelprogramma Integrar, waarvoor in de periode 1994-1999 279 miljoen EUR aan ESF-bijstand beschikbaar is, projecten voor de sociaal-economische ontwikkeling van kansarme gemeenschappen en sociale groepen. Dit is in overeenstemming met de hoge prioriteit die de regering geeft aan het nationale beleid tegen sociale uitsluiting. In dit kader financiert Integrar maatregelen voor scholing en beroepskeuzevoorlichting aan langdurig werklozen die van de overheid een minimuminkomen ontvangen. Integrar verleent steun voor maatregelen waarmee de factoren die uitsluiting veroorzaken weggenomen kunnen worden en die de toegang tot de arbeidsmarkt vergemakkelijken. Andere maatregelen betreffen stelsels voor beroepsopleiding of zijn gericht op sociaal kansarme gemeenschappen en maatschappelijke groeperingen die streven naar een betere sociale integratie.

Zoals voor een totaalaanpak nodig is, is een speciale voorlichtingsmaatregel een van de hoofdpunten van het programma. De doelgroep heeft immers vaak de grootste moeite om informatie te krijgen. Verder omvat het programma maatregelen om integratie en/of het voorkomen van uitsluiting te vergemakkelijken en maatregelen voor de opleiding van professionele krachten die rechtstreeks met de kansarme groepen werken en hun specifieke problemen trachten op te lossen. Innovatieve elementen zijn:

a) Voor mensen die moeite hebben deel te nemen aan de gebruikelijke scholings- en werkgelegenheidsmaatregelen is er een voortraject. Dat houdt bijvoorbeeld in bijstand op het gebied van huisvesting, onderwijs, gezondheidszorg en maatschappelijk werk voor de meest kwetsbare groepen en speciale scholingsmaatregelen voor gehandicapten. Hierdoor vergroten zij hun kansen op deelname aan en succes bij de gebruikelijke arbeidsmarktmaatregelen.

b) Toepassing van de methodiek van samenlevingsopbouw, in verband met het lokale karakter van de problemen en de sociale gevolgen ervan.

C. Levenslang leren ter bevordering van inzetbaarheid van mobiliteit

Dit beleidsterrein omvat strategieën om de mogelijkheden voor verwerving van vaardigheden te verruimen, diversificatie en verbetering van scholingsmogelijkheden te steunen en de kwaliteit van onderwijs- en scholingssystemen te verbeteren.

Om te kunnen beschikken over een vakbekwame en flexibele beroepsbevolking, dienen de mogelijkheden voor levenslang leren met name op het vlak van de informatie- en communicatietechnologie te worden verbeterd. In dit verband moet aandacht worden geschonken aan het opzetten van nationaal erkende certificaten zodat studies op een soepele wijze kunnen worden voortgezet.

De kwaliteit van het onderwijs en de scholing die jonge mensen krijgen, is essentieel voor hun mogelijkheden voor instroming op de arbeidsmarkt. Onderwijs- en scholingssystemen zouden beter toegerust moeten zijn om mensen de vaardigheden bij te brengen die zij nodig hebben om zich aan te passen aan en toe te treden tot de arbeidsmarkt. Met name zouden alle mensen minimale basisvaardigheden moeten hebben, zeker wat betreft lezen en rekenen. Extra aandacht is nodig voor jongeren met leerproblemen. Voor de verhoging van de basisvorming mag bijstand worden verleend, wanneer er een duidelijk verband is met een beter functioneren van de arbeidsmarkt en/of de inzetbaarheid van de betrokkene.

In regio's met een ontwikkelingsachterstand is verbetering van de capaciteit en efficiency van de onderwijs- en scholingssystemen een belangrijke factor voor verbetering van het concurrentievermogen van die regio's. Het is gebleken dat volgehouden investeringen in deze sector in de loop van de tijd tot uitstekende resultaten leiden.

D. Stimulering van aanpassingsvermogen en ondernemerschap

Dit beleidsterrein houdt in dat de lidstaten moeten aantonen dat zij in samenwerking met de sociale partners de krachten kunnen bundelen voor de modernisering van de arbeidsorganisatie en werkvormen, en de beroepsbevolking in staat kunnen stellen om zich beter aan te passen aan veranderingen in de economie. Voor het scheppen van meer en betere arbeidsplaatsen is het belangrijk dat steun wordt verleend aan ondernemerschap en de uitbreiding van scholingsmogelijkheden.

ESF-maatregelen moeten worden geconcentreerd op het helpen van mensen bij de aanpassing aan veranderingen ten gevolge van nieuwe technologieën en nieuwe marktomstandigheden, vooral werknemers die het risico lopen werkloos te worden. Wat dit betreft, is het anticiperen op de verwachte behoeften aan vaardigheden van cruciale betekenis, zoals ook het organiseren van scholingsmaatregelen en adviesverstrekking aan werknemers in het MKB. Dit soort maatregelen vereist hechtere partnerschappen en de volledige betrokkenheid en samenwerking van de sociale partners; dat geldt overigens ook voor het ontwikkelen van nieuwe manieren om arbeidstijd over de beroepsgroepen te verdelen en om werk en gezinsleven te combineren.

Het is noodzakelijk dat bij acties en maatregelen voor integratie (initiële en permanente) beroepsopleidingen en omscholing een verband wordt gelegd met activiteiten ter ondersteuning van de economische groei en omschakeling. Dit geldt zowel op het vlak van bijstand aan bedrijven voor bijvoorbeeld innovatie als op het vlak van basisvoorwaarden zoals onderzoek en technologische ontwikkeling ten behoeve van bijvoorbeeld het opstellen van een regionale strategie voor innovatie en technologische ontwikkeling. Een dergelijke pro-actieve benadering is bijzonder belangrijk in regio's waar structurele omschakeling gaande is.

Ter bevordering van het ondernemerschap en het scheppen van arbeidsplaatsen moeten zowel maatregelen worden genomen aan de vraagzijde (zoals subsidies of andere vormen van steun aan personen die als zelfstandige willen gaan werken of een eigen onderneming starten) als aan de aanbodzijde (zoals gerichte informatie, scholing en mentorschap). Scholing in ondernemen en gerichte ondersteunende diensten voor ondernemers zijn ook van belang.

Ondernemerschap, met inbegrip van werken als kleine zelfstandige, verdient ook ondersteuning. Lidstaten dienen maatregelen te bevorderen om de mogelijkheden voor het scheppen van werkgelegenheid volledig te benutten, zowel lokaal, in de sociale economie, op het gebied van milieutechnologie, in plattelandsgebieden als met nieuwe activiteiten die inspelen op een behoefte waaraan de markten nog niet voldoen.

Partnerschap en anticipatie in Zweden (doelstelling 4)

In het kader van doelstelling 4 wordt in de periode 1994-1999 geprobeerd de aanpassing van de beroepsbevolking aan veranderende omstandigheden in het bedrijfsleven te vergemakkelijken. Een sleutelfactor voor het succes van doelstelling 4 in Zweden is de actieve en gezamenlijke betrokkenheid van het management en de werknemers bij de planning en uitvoering van de projecten. Met deze gezamenlijke aanpak erkennen beide partijen dat de verandering voordelen oplevert. Sinds doelstelling 4 is nauwe samenwerking tussen de sociale partners en de overheid tot stand gekomen. Gebleken is dat ongeveer 80 % van de deelnemende ondernemingen voordien nooit enige steun of advies van de overheid had gehad.

Met een bedrag van 173 miljoen EUR richt het Zweedse doelstelling 4-programma zich voornamelijk op innovatieve aanpassingsmaatregelen voor het personeel van ondernemingen met minder dan 50 werknemers. De maatregelen worden uitgevoerd in twee fasen. Eerst worden individuele bedrijfsplannen uitgewerkt, vervolgens worden de belangrijkste medewerkers en managers geschoold in verandering en kriigen de andere medewerkers en degenen die het risico lopen werkloos te worden een opleiding om hun bekwaamheid te vergroten. Uit een aantal onderzoeken blijkt dat 80 % van de werknemers betrokken is geweest bij een gezamenlijke analyse. Een andere factor voor het succes is het feit dat het actieplan door de onderneming zelf is opgesteld en is gebaseerd op de individuele behoeften. Uit het Zweedse model blijkt dat grotere zeggenschap leidt tot een beter aanpassingsvermogen, ook voor bedrijven.

E. Positieve actie voor vrouwen

Het volstaat niet dat de man-vrouwverhoudingen een vast onderdeel van alle door de Structuurfondsen gesteunde acties worden. Daarnaast is ook positieve discriminatie nodig via specifieke acties die moeten worden gebaseerd op

- een analyse (in verband met de inpassing van het genderaspect in het algemene beleid) van de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen in de betrokken bedrijfstakken en van de specifieke belemmeringen waardoor mannen en vrouwen niet in gelijke mate profiteren van beleidsmaatregelen;

- doelstellingen voor het wegnemen van ongelijkheden aan de hand van deze analyse.

Vervolgens moeten indicatoren worden vastgesteld waarmee toetsing en evaluatie van de vooruitgang op het gebied van gelijke behandeling mogelijk is. Programma's en maatregelen moeten zijn toegespitst op het aanpakken van de specifieke man-vrouwbelemmeringen die gelijke toegang en deelname verhinderen om te zorgen dat de effecten van discriminatie geneutraliseerd worden, gelijke behandeling wordt bevorderd en dat mannen en vrouwen in gelijke mate aan het besluitvormingsproces deelnemen. Dit zou kunnen worden bereikt met maatregelen ter bevordering van de loopbaanontwikkeling en de toegang tot hogere posities van vrouwen, correctie van het onevenwichtige aandeel van vrouwen in bepaalde beroepen en sectoren van de economie, steun voor verhoogde arbeidsparticipatie van vrouwen en vergroting van het ondernemerschap door vrouwen.

Het is belangrijk dat voor het bereiken van dit doel niet uitsluitend wordt vertrouwd op opleidingsmaatregelen, maar dat gebruik wordt gemaakt van alle beschikbare maatregelen, zodat een totaalbeleid voor positieve discriminatie wordt gesteund. De lidstaten moeten er daarom voor zorgen dat een actief arbeidsmarktbeleid voor vrouwen wordt gevoerd naar evenredigheid van hun aandeel in de werkloosheid, met bijzondere aandacht voor belemmeringen voor vrouwen om een eigen zaak op te richten of zelfstandig ondernemer te worden en met de nodige waarborgen dat vrouwen kunnen profiteren van flexibele vormen van arbeidsorganisatie.

Het beleid moet de voornaamste doelstellingen van de Europese werkgelegenheidsstrategie weerspiegelen en een aanvulling vormen op de algemene maatregelen ter bevordering van de inzetbaarheid van de beroepsbevolking.

Vergroting van de inzetbaarheid van vrouwen en vrouwelijk ondernemerschap

In Spanje hebben de Ayuntamiento van Santa Perpétua de Magoda en de werkgeversorganisatie een geïntegreerde aanpak opgesteld om vrouwen te helpen bij hun loopbaankeuze en bij het vinden van werk. Als onderdeel van de geïntegreerde aanpak bij dit programma werd een verband gelegd tussen de behoeften van vrouwen en de behoeften van het bedrijfsleven in de regio. Begonnen werd met het geven van informatie over de beschikbare loopbaanmogelijkheden, gevolgd door een reeks persoonlijke gesprekken en groepssessies met vrouwen. Daarna volgde de eigenlijke opleiding bestaande uit 400 à 500 uur praktijk- en theorieles op gebieden als wijkhulp en technisch beheer.

Een van de belangrijkste barrières voor vrouwen voor toetreding tot de arbeidsmarkt is het gebrek aan zorgvoorzieningen. Dankzij financiering, uit het ESF zijn in Luik (België) voorzieningen getroffen voor opvang van kinderen wies moeders bijscholingscursussen volgen.

Vrouwelijke ondernemers zijn in de minderheid. In Finland heeft het ESF bijstand verleend voor projecten waarbij vrouwen werden aangemoedigd om een eigen bedrijf op te richten. In het kader van dit project kregen werkloze vrouwen boven de 25 jaar een zes maanden durende cursus bedrijfsleiding en een stage van vier weken in een bedrijf.

II. Specifieke maatregelen in de regio's van doelstelling 1 en 2

De Europese werkgelegenheidsstrategie wordt niet alleen uitgevoerd via nationaal beleid. Regionale en lokale overheden moeten hun eigen rol spelen bij de uitvoering van de werkgelegenheidsrichtsnoeren. Daarom is er bij de uitvoering van deze richtsnoeren ruimte voor een sterk regionaal accent dat in concrete maatregelen kan worden vertaald via regionale programma's in het kader van doelstelling 2.

Dergelijke programma's op het gebied van de werkgelegenheid en de ontwikkeling van menselijk potentieel moeten met name aan de volgende eisen voldoen:

- de programma's moeten beantwoorden aan lokaal of regionaal vastgestelde behoeften en het resultaat zijn van bottom-up overleg over de programmering;

- de gesteunde activiteiten moeten geïntegreerd/gecoördineerd zijn met de door andere Structuurfondsen gesteunde activiteiten;

- elk risico van dubbele financiering van maatregelen of activiteiten uit hoofde van doelstelling 3 moet uitgesloten zijn.

In de doelstelling 2-regio's moeten tegelijk met het bepalen van de behoeften aan scholing en vaardigheden doelen worden vastgesteld voor de ontwikkeling of omschakeling van bedrijven die investeringssteun uit de Structuurfondsen ontvangen. Dit zou bijvoorbeeld kunnen betekenen dat, in aanvulling op de algemene maatregelen uit hoofde van doelstelling 3, specifieke maatregelen worden genomen op de volgende gebieden.

- Passende scholings- en integratie-initiatieven en aanpassing van de bestaande permanente scholing aan de veranderende behoeften van het lokale en regionale bedrijfsleven tegen de achtergrond van omschakelingen of vooruitlopend op herstructureringen in doelstelling 2-regio's.

- De vraag naar opleidingen stimuleren en zo goed mogelijk inspelen op de opleidingseisen van het bedrijfsleven in de doelstelling 2-regio's. Dit omvat bijstand aan bedrijven voor jongerenopleidingen en scholing van werknemers in nieuwe bekwaamheden, maar ook het ontwikkelen van nieuwe activiteiten in de vorm van nieuwe producten of productieprocessen, of producten en processen die beantwoorden aan nieuwe afzetmogelijkheden op de markt, waarbij dan tevens aandacht wordt gegeven aan de behoefte aan technische scholing.

- De lokale en regionale overheden in hun taakuitoefening bijstaan door de bevorderen dat wordt nagegaan en beschreven welke behoeften bij de bedrijven leven en door te helpen bij de aanpassing van scholings- en werkgelegenheidsregelingen aan de lokale en regionale behoeften.

Deze maatregelen, die berusten op een bottom up-benadering, kunnen eveneens worden opgenomen in acties voor doelstelling 1-regio's.

DEEL 3: DE BIJDRAGE VAN STADS- EN PLATTELANDSONTWIKKELING AAN EEN EVENWICHTIGE RUIMTELIJKE ONTWIKKELING

De evenwichtige ruimtelijke ontwikkeling binnen de Gemeenschap moet worden gerealiseerd tegen de achtergrond van sterkere economische integratie en mondialisering.

Ook het communautair beleid is van invloed op de ruimtelijke ontwikkeling, zij het per beleidsterrein op verschillende wijze. De Structuurfondsen hebben effect op de stedelijke ontwikkeling via bijstand als onderdeel van een geïntegreerde regionale aanpak en op de plattelandsontwikkeling zowel door hun bijdrage voor het Europese landbouwmodel als voor de economische en sociale cohesie.

Het is niet zo dat deze bijstand vanzelf leidt tot een meer evenwichtige ontwikkeling in het hele grondgebied van de Unie. Het is daarom nodig een geïntegreerd proces te bevorderen dat gericht is op synergie tussen stads- en plattelandsontwikkeling om zo te komen tot een meer evenwichtige ruimtelijke ontwikkeling

De lidstaten hebben een informeel document opgesteld met indicatieve richtsnoeren voor de ruimtelijke ontwikkeling op lange termijn in Europa (Europees Ruimtelijk Ontwikkelingsperspectief). In dit verband moet de bijstand uit de Structuurfondsen ter vermindering van de verschillen tussen kernregio's en perifere regio's worden voortgezet, omdat de economische aciviteiten in toenemende mate in bepaalde delen van de Unie en bepaalde stedelijke gebieden geconcentreerd zijn. In de ontwikkelingsstrategie van elke regio moet rekening worden gehouden met eerderbedoelde indicatieve richtsnoeren, ook al om tot een ruimere visie te komen waarin niet alleen aandacht wordt gegeven aan het land in kwestie, maar ook aan de Unie als totaliteit. In diezelfde context is het eveneens belangrijk om bij het vaststellen van investeringsprioriteiten rekening te houden met grensoverschrijdende effecten, met name in de vervoersector.

Op die manier zal de ontwikkeling van elke regio steeds meer leiden tot het ontstaan van economisch geïntegreerde gebieden die evenwichtiger over de Unie zijn gespreid en tot een geleidelijke overgang met het huidige centrum-periferiemodel naar een Europese ruimte met verschillende kernen.

A. Stadsontwikkeling als onderdeel van een geïntegreerd regionaal beleid

Stedelijke gebieden spelen een cruciale rol in de Europese economie. Het zijn de centra van communicatie, handel, creativiteit, innovatie en cultureel erfgoed. Daartegenover staat dat ze meer dan hun deel gebruiken aan energie en niet-hernieuwbare energiebronnen en dat ze onevenredig grote hoeveelheden afval en vervuiling produceren. Verder hebben vooral middelgrote steden grote invloed op plattelandsgebieden.

De recente mededeling van de Commissie: "Actiekader voor duurzame stedelijke ontwikkeling in de Europese Unie" (vooraal acties 1, 8 en 18) schetst het kader voor acties in stedelijke gebieden die door de Structuurfondsen dienen te worden gesteund. Deze acties die moeten passen in een geïntegreerde strategie voor ontwikkeling of regionale conversie, moeten gericht zijn op vier onderling samenhangende doelen:

- Vergroting van welvaart en werkgelegenheid in stedelijke gebieden door de rol van grote en kleine steden als regionale groeikernen te versterken.

- Bevordering van maatschappelijke integratie, gelijke kansen en stadsrenovatie.

- Verbetering van de milieusituatie in de steden als middel om de kwaliteit van het bestaan te verbeteren, en de gezondheid van de bevolking en de lokale en mondiale ecosystemen te beschermen. Dit betreft duurzame vervoerssystemen, hernieuwbare energiebronnen en rationeel energiebeheer.

- Bijdragen aan systemen voor goed bestuur op stedelijk en plaatselijk niveau.

Voor zowel de regio's van doelstelling 1 als voor de regio's van doelstelling 2 betekent deze aanpak dat in de verschillende programmadocumenten die in het kader van de Structuurfondsen worden vastgesteld geïntegreerde acties voor de ontwikkeling van de belangrijkste stedelijke gebieden in de regio moeten worden opgenomen. Dergelijke maatregelen zullen een uiterst belangrijke bijdrage zijn aan een geïntegreerde aanpak van de regionaale ontwikkeling of omschakeling.

Met name voor revitalisering van stedelijke probleemgebieden zou speciale bijstand mogelijk zijn via een geïntegreerde aanpak zoals in het communautaire initiatief URBAN is ontwikkeld. Het zou nuttig zijn de in dat verband opgedane ervaring met innovatieve maatregelen en met samenwerkingsverbanden algemeen toe te passen.

Verder zal ook de bijstand van het ESF op grond van doelstelling 3 belangrijke effecten hebben voor de sociale cohesie, zelfs in steden die niet onder de doelstellingen 1 en 2 vallen.

Renovatie van een stedelijk probleemgebied

Aan Aulnay-sous-Bois, een gemeente in het Franse departement Île de France met 5000 sociale woningen en met tal van problemen, is publieke en private bijstand verleend in de vorm van een groot stadsproject. Het URBAN-project omvat renovatiemaatregelen en aanvullende acties, waaronder een maatregel ter verhoging van de veiligheid waarbij de bewoners nieuwe diensten aangeboden worden vanuit buurtcentra met personeel, mobiele dienstverlening en kantoorruimte voor plaatselijke verenigingen. Er is ook een initiatief om grote gebruiksvoorwerpen en voor hergebruik geschikt afval in te zamelen.

B. Plattelandsontwikkeling met het oog op modernisering, diversificatie en milieubescherming

Hoewel sommige landelijke gebieden tot de meest dynamische regio's van de Unie behoren, zijn er veel andere met vaak ernstige sociaal-economische problemen die hun weerslag vinden in een ongunstige bevolkingsopbouw, onvoldoende werkgelegenheidskansen en onvoldoende aanbod van essentiële diensten. Veel van de problemen kunnen worden herleid tot de gevolgen van een diepgaande, enkele tientallen jaren geleden ingezette structurele verandering en met name het afnemende economische belang van de landbouw, dat tot uitdrukking komt in de bijdrage van deze sector aan het inkomen en de werkgelegenheid van de regio. Ongeveer driekwart van de Europese boeren heeft daaraan tegenwoordig geen voltijdse baan en heeft een aanvullende bron via inkomsten nodig.

Tegelijk is nog ongeveer viervijfde van het grondgebied van de EU platteland, wordt het grootste deel van het platteland benut voor landbouw en blijft landbouw de belangrijkste economische sector in veel regio's.

Ook krijgt de multifunctionele rol van de landbouwsector steeds meer erkenning. Naast hun economische rol vervullen land- en bosbouw nu een belangrijke maatschappelijke functie doordat kwaliteitsproducten worden geleverd en stadsbewoners ontspannings- en recreatiemogelijkheden worden geboden. De sector levert verder een grote bijdrage aan h