BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 18 december 1996 Staal EGKS - Forges de Clabecq (Slechts de tekst in de Nederlandse en in de Franse taal is authentiek) (Voor de EER relevante tekst) (97/271/EGKS)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, inzonderheid op artikel 4, onder c),

Gelet op Beschikking nr. 3855/91/EGKS van de Commissie van 27 november 1991 tot invoering van communautaire regels voor de steun aan de ijzer- en staalindustrie (1),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de bepalingen van genoemde beschikking te hebben verzocht hun opmerkingen kenbaar te maken (2) en gelet op deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I

In juni 1996 hebben de Belgische autoriteiten de Commissie overeenkomstig artikel 6, lid 2, van Beschikking nr. 3855/91/EGKS, hierna de "Staalsteuncode" genoemd, kennis gegeven van de financiële bijdrage van het Waalse Gewest ten gunste van Forges de Clabecq, een geïntegreerde ijzer- en staalfabriek die vloeibaar staal en platte eindproducten, meer bepaald platen en slabben, produceert. De bijdrage is ten uitvoer gelegd met inschakeling van de Société Wallonne de la Sidérurgie, hierna "SWS" genoemd, die voor 100 % in handen is van het Waalse Gewest.

Deze bijdrage past in de context van de herstructurering van de onderneming en bestaat voornamelijk uit een kapitaalinbreng van 1,5 miljard Bfr.. In afwachting van de goedkeuring van de Commissie ten aanzien van deze bijdrage en teneinde de onderneming in staat te stellen verder te functioneren, zijn reeds reddingsmaatregelen ten uitvoer gelegd zoals de herschikking van de schulden van de onderneming op lange termijn, kwijtscheldingen van schulden door SWS en door SA Forges Finances, een dochteronderneming van SWS, en de toekenning van overbruggingskredieten.

België is van mening dat deze bijdrage geen steunelementen bevat. Op grond van de op dat tijdstip beschikbare informatie oordeelde de Commissie niet met de mening van België te kunnen instemmen. Derhalve besloot zij de procedure van artikel 6, lid 4, van Beschikking nr. 3855/91/EGKS in te leiden teneinde zoveel mogelijk gegevens in te winnen en de belanghebbenden de mogelijkheid te bieden hun opmerkingen over deze zaak kenbaar te maken.

In het kader van de procedure heeft de Commissie op 25 oktober 1996 het antwoord van België ontvangen alsook negen brieven van belanghebbenden waarvan er acht op 15 november 1996 en één op 20 november 1996 aan de Belgische autoriteiten zijn medegedeeld met het oog op het inwinnen van hun opmerkingen. Er zijn nog drie andere brieven ingekomen waarmee de Commissie geen rekening heeft gehouden omdat zij buiten de vastgestelde termijn zijn verzonden. België heeft zijn standpunt ten aanzien van deze opmerkingen bij schrijven van 27 november 1996 doen toekomen.

II

Forges de Clabecq is een geïntegreerde ijzer- en staalfabriek die vloeibaar staal en platte eindproducten, meer bepaald platen en slabben, produceert. In 1995/1996 heeft zij 725 000 ton ruwijzer, 710 000 ton staal (plakken) en 504 000 ton platen en slabben geproduceerd. De jaarlijkse productiecapaciteit bedraagt 1 250 000 ton ruwijzer, 1 500 000 ton staal en 980 000 ton warmgewalste plaat. De maandomzet bedraagt 900 miljoen Bfr. Op 31 januari 1996 telde de onderneming 2 145 werknemers.

In juni 1996 bedroeg het eigen vermogen van de onderneming 51 miljoen Bfr.. De financiële schulden beliepen 3 443 miljoen Bfr. waarbij nog andere (commerciële, sociale, fiscale) schulden komen ten belope van, in totaal, 1 997 miljoen Bfr.

Na de verschillende hypothesen inzake de toekomst van de onderneming te hebben onderzocht, heeft het Waalse Gewest via SWS besloten de zeggenschap over de onderneming over te nemen en heeft het een reddingsplan voor de onderneming opgesteld waaraan een aantal voorwaarden zijn verbonden. Vóór de herstructurering bedroeg het maatschappelijk kapitaal van de onderneming 3 080 miljoen Bfr. dat als volgt was verdeeld: SWS 39 %, Socindus (in particuliere handen) 21,3 % en de rest (ongeveer 40 %) via beursnoteringen verspreid onder het publiek. Sinds 17 juni 1996 heeft de Staat via SWS 60,4 % van de aandelen in handen.

Na verschillende scenario's te hebben onderzocht, heeft het Waalse Gewest besloten de onderneming in stand te houden als geïntegreerde onderneming, terwijl de activiteiten ervan zullen worden geconcentreerd op een beperkt productengamma op het gebied waarvan de onderneming meer troeven heeft. Voor deze oplossing werd toch gekozen hoewel zij door een onafhankelijke deskundige was afgeraden die tot de conclusie was gekomen dat Forges de Clabecq in de huidige industriële structuur slechts kon overleven na een kapitaalinbreng van 4 500 miljoen Bfr. en dat, hoe dan ook, in deze structuur de onderneming hoogstens nog vijf jaar zou kunnen overleven.

De totale productie zou in volume worden beperkt tot 550 000 ton warmgewalste plaat en 790 000 ton plakken (waarvan 150 000 ton voor verkoop). De rest van de productie van vloeibaar staal, en ten minste 200 000 ton ervan, moet buiten het bedrijf worden afgezet, waarbij de groep Boël zich ertoe heeft verbonden zijn afname op het niveau van de laatste jaren te handhaven.

In juni 1996 is met de werknemers een sociaal contract gesloten. Het personeelsbestand van de onderneming zal tot juni 1998 met 700 personen worden afgebouwd. De meeste van deze afvloeiingen (560) zullen gebeuren in het kader van de vervroegde pensioneringsregeling en door ontslag/vrijwillig vertrek zullen slechts 140 banen verloren gaan.

Teneinde de onderneming in staat te stellen om in afwachting van een eindbeslissing van de Commissie verder te functioneren, heeft het Waalse Gewest de onderstaande maatregelen ten uitvoer gelegd:

1) de toekenning van een overbruggingskrediet (tot dusver 700 miljoen Bfr.) als voorschot op de kapitaal verhoging,

2) de kwijtschelding van schulden door SWS en haar dochteronderneming SA Forges Finances, voor een totaalbedrag van 802 309 274 Bfr.,

3) de herschikking van de schulden van de onderneming bij de financiële instellingen, Belfin (voor 50 % in overheidshanden) en NMKN/SNCI (recentelijk geprivatiseerd).

III

De Belgische autoriteiten betwisten dat de maatregelen ten gunste van Forges de Clabecq steunelementen bevatten. Zij presenteren bij de beslissing om de procedure in te leiden de navolgende argumenten en toelichtingen:

a) met betrekking tot de beschrijving van de zaak

De Belgische autoriteiten betogen dat de terugkeer naar winstgevendheid niet uitsluitend verband houdt met de personeelsinkrimping. Deze inkrimping is slechts het gevolg van een industriële en commerciële toespitsing op de markten waarop Forges de Clabecq een belangrijke positie inneemt en op de producten-niche waarin de eindwals zeer concurrentieel is, de winstmarges het hoogst zijn en waar de onderneming het minst te lijden heeft onder de concurrentie van bandwalserijen en van installaties voor de productie van plaatstaal.

Tevens betogen de Belgische autoriteiten dat de externe financiering van de sociale maatregelen in beginsel over het "Fonds tot vergoeding van de in geval van sluiting van ondernemingen ontslagen werknemers" zal lopen in toepassing van de algemene reglementering op grond waarvan de aan de gang zijnde herstructurering met een sluiting kan worden gelijkgesteld. Theoretisch bedraagt de maximale tussenkomst van dit fonds 553 667 000 Bfr.. De Belgische autoriteiten zijn derhalve van mening dat er van steun geen sprake kan zijn.

b) de rechtsgrondslag

De Belgische autoriteiten zijn van mening dat het standpunt van de Commissie gebaseerd is op een te enge interpretatie van het EGKS-Verdrag met betrekking tot steunmaatregelen, inzonderheid wanneer het een kapitaalinbreng door een openbare onderneming betreft. Het standpunt van de Commissie houdt meer bepaald een ontkenning in van de opdracht van openbare dienst van de staat. Tevens zijn de Belgische autoriteiten van mening dat het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie, wegens het abstracte en algemene karakter ervan, vaak onbruikbaar is om na te gaan of er al dan niet van staatssteun sprake is. Dit beginsel laat immers elke overweging van sociaal, regionaal of sectorieel beleid buiten beschouwing.

c) de kapitaalinbreng

Afgezien van deze overwegingen blijven de Belgische autoriteiten bij het standpunt dat een particuliere investeerder ten aanzien van Forges de Clabecq dezelfde beslissing had genomen als SWS. Particuliere aandeelhouders zijn immers vaak van mening dat de kosten van een faillissement zo hoog zijn dat het verkieselijk is om de betrokken onderneming verder te ondersteunen teneinde minstens een deel van het bestaande vermogen te redden. Forges de Clabecq bevindt zich in die situatie.

Wat de terugtrekking van de particuliere aandeelhouders van Forges de Clabecq betreft, zijn de Belgische autoriteiten van mening dat deze terugtrekking niet te wijten is aan een gebrek aan vertrouwen in de herstelvooruitzichten van de onderneming, maar gebaseerd is op onderstaande drie redenen:

- gebrek aan financiële middelen van de particuliere aandeelhouders,

- managementfouten die aan de particuliere aandeelhouders zijn toe te schrijven,

- de wil van SWS om de vruchten te plukken van de geleverde inspanningen.

De Belgische autoriteiten zijn tevens van mening dat het feit dat SWS volledig in handen van het Waalse Gewest is, niet volstaat als argument om te beweren dat de kapitaalsverhoging door SWS volledig met overheidsmiddelen is gefinancierd. In werkelijkheid zal de herkapitalisatie met de eigen middelen van SWS worden gefinancierd.

Volgens de Belgische autoriteiten is het optreden van SWS in overeenstemming met de logica welke door een particuliere investeerder in dezelfde omstandigheden zou worden gevolgd, en is derhalve erop gericht om door een beperkte en tijdelijke investering, alsook door belangrijke inspanningen van de onderneming (herorganisatie, kosten- en capaciteitsvermindering) en van haar werknemers (aanzienlijke personeelsinkrimping), de reeds geleverde inspanningen veilig te stellen om vervolgens de vruchten daarvan te plukken. SWS houdt voorts, zoals elke aandeelhouder behoort te doen, op rechtmatige wijze rekening met haar economische en sociale verplichtingen ten aanzien van de onderneming en van de reconversie van Waals-Brabant.

Volgens de Belgische autoriteiten beschouwt de Commissie de gedragsregel volgens welke productiecapaciteiten moeten worden afgebouwd, eveneens als prioritair. In het geval van Forges de Clabecq is het optreden van SWS in overeenstemming met deze parameters. Aldus is een herstructureringsplan opgesteld dat de onderneming in staat stelt zich aan de economische toestand aan te passen. In de tenuitvoerlegging van dit plan is meer bepaald voorzien in een beperking van de productiecapaciteiten van de onderneming.

De Belgische autoriteiten bevestigen voorts opnieuw dat gestreefd wordt naar een duurzame oplossing van het probleem van Forges de Clabecq door middel van een bijdrage die evenredig is met de economische problemen waarvan deze onderneming zich gesteld ziet en die erop is gericht om de onderneming aan de communautaire concurrentie aan te passen en haar in de richting van de privatisering te leiden.

Volgens de Belgische autoriteiten zou uit deze verschillende elementen blijken dat het in deze zaak niet om steun gaat, maar hoogstens om een afwijking van de verbodsregeling inzake steunmaatregelen van de staten zoals deze door de Commissie is ingevoerd.

Tenslotte herinneren de Belgische autoriteiten eraan dat een onvoorwaardelijke en onmiddellijke veroordeling van Forges de Clabecq door de Commissie een ernstige hypotheek zou leggen op het reconversieplan voor het westelijk deel van Waals-Brabant. Dit plan, dat door de Waalse regering en de lokale autoriteiten wordt gesteund, is gebaseerd op het behoud van een zeker niveau van industriële activiteit alsook van de dienstensector in de betrokken subregio. Het zou paradoxaal zijn dat de Commissie dit plan in de kiem zou smoren terwijl zij tegelijkertijd steun blijft verlenen ten behoeve van de heropleving van door de economische crisis getroffen gebieden.

d) de herschikking van schulden

De Belgische autoriteiten wijzen erop dat Belfin geen openbare onderneming is aangezien de helft van de aandelen en bestuursorganen ervan zich in de handen van de particuliere sector bevinden. Evenzo wordt over de NMKN/SNCI zeggenschap uitgeoefend door de ASLK/CGER, waarover op zijn beurt de particuliere groep Fortis AG zeggenschap uitoefent. In tegenstelling tot hetgeen de Commissie beweert, betreft het derhalve geen openbare lichamen. Bovendien genieten de door Belfin aan Forges de Clabecq toegekende leningen geen staatsgarantie.

De Belgische autoriteiten zijn van mening dat de bewering dat deze lichamen de vervaldagen hebben uitgesteld op voorwaarde dat de aan de leningen gekoppelde garanties worden verhoogd, onjuist is aangezien zij zich tevreden hebben gesteld met louter het behoud van de garanties.

Hoewel de onderneming in moeilijkheden verkeert, geniet zij evenwel nog steeds de steun van haar korte-termijn-bankiers: de Generale Bank, de Bank Brussel Lambert, de Kredietbank, de Bank Paribas.

De Belgische autoriteiten concluderen dat de herschikking van schulden, in het licht van bovenstaande, niet als steun kan worden aangemerkt en wat de kredietverstrekkers betreft, in overeenstemming is met het normale beheer van schuldvorderingen op de onderneming in de context van een herstelplan.

e) de kwijtscheldingen van schulden

De Belgische autoriteiten stellen dat de staat en het Waalse Gewest niet zijn opgetreden in de schuldkwijtscheldingen. De kwijtscheldingen geschiedden door SWS en SA Forges Finances in de context van het herstructureringsplan van de onderneming en om de liquiditeit van de onderneming veilig te stellen.

De SA Forges Finances was een vennootschap naar Luxemburgs recht waarvan de liquidatie op 26 juli 1996 is beëindigd. Het betrof voor 99,99 % een dochteronderneming van Clabecq Lease, waarover SWS en Forges de Clabecq voor 50/50 % zeggenschap uitoefenen. De kwijtscheldingen van schulden tot een beloop van 302 309 274 Bfr. zijn als volgt uitgesplitst:

- krediet op lange termijn: 188 790 412 Bfr.,

- kredieten op korte termijn: 113 518 862 Bfr..

Volgens de Belgische autoriteiten diende SWS, in tegenstelling tot de andere schuldeisers, tevens haar vermogen als aandeelhouder te beschermen. In dit opzicht heeft zij zich gedragen als een particuliere aandeelhoudster en schuldeiseres, ten aanzien van haar dochteronderneming. De Belgische autoriteiten herinneren tevens eraan dat in de meeste lidstaten van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal is aanvaard dat dergelijke kwijtscheldingen uit fiscaal oogpunt geen abnormaal voordeel zijn en derhalve volledig gerechtvaardigd zijn.

Met betrekking tot de lening van 500 miljoen Bfr. van 1992 welke sinds 1993 zonder de goedkeuring van de Commissie is verlengd, verzoeken de Belgische autoriteiten de Commissie ermee rekening te houden dat een dergelijke vraag gebaseerd zou zijn op de noodzaak om een reddingsplan te ondersteunen waarbij het vermogen van SWS werd beschermd. De rente op deze lening ten aanzien waarvan met de Commissie over de rentevoet was onderhandeld, is regelmatig betaald.

f) de overbruggingskredieten

Volgens de Belgische autoriteiten dient de toekenning van overbruggingskredieten te worden onderzocht als een tijdelijke reddingsmaatregel. SWS is van mening dat zij het risico niet kon lopen haar dochteronderneming te verliezen in afwachting van een eindbeslissing van de EGKS-autoriteiten over de maatregelen van het herstelplan. Daarbij komt nog dat SWS van mening is dat de betrokken maatregelen niet als steun kunnen worden aangemerkt en dat zij derhalve in haar eigen belang ertoe verplicht is het herstelplan een kans op slagen te geven.

IV

In de context van de procedure heeft de Commissie over de door België voorgestelde maatregelen opmerkingen ontvangen van vier concurrerende ondernemingen - twee Duitse (Preussag Stahl AG en Dillinger Hütte), een Nederlandse onderneming (Koninklijke Hoogovens) en een Britse onderneming (British Steel) -, van de Franse Vereniging van staalproducentem (Fédération française de l'acier), van de Duitse Vereniging van staalproducenten (Wirtschaftsvereinigung Stahl), van de Britse Vereniging van staalproducenten (BISPA), van de Permanente Vertegenwoordiging van Frankrijk bij de Europese Unie en van de Permanente Vertegenwoordiging van het Verenigd Koninkrijk bij de Europese Unie.

Al deze belanghebbenden zijn unaniem van mening dat met det optreden van België ten gunste van Forges de Clabecq steun is gemoeid welke strijdig is met het EGKS-Verdrag en met de Staalsteuncode. Alle maken zij gewag van een belangrijke overcapaciteit op de markt voor zware plaat en van inspanningen vanwege de industrietak om zich aan die toestand aan te passen. Voorts wordt verwezen naar de steun die Forges de Clabecq in het verleden heeft ontvangen en de moeilijkheid van deze onderneming om zich aan de scherpe concurrentie aan te passen. Gezien de voorgeschiedenis en de huidige toestand van de markt kunnen de huidige moeilijkheden niet van voorbijgaande aard worden geacht en is een kapitaalsinbreng in een markteconomie niet gerechtvaardigd.

Indien aan een concurrent exploitatiesteun wordt toegestaan om banen te redden zou dit volgens genoemde belanghebbenden tot de sluiting van concurrerende fabrieken en tot banenverlies elders in de Gemeenschap leiden. In de huidige situatie waarin de ijzer- en staalindustrie opnieuw een moeilijke fase doormaakt, zou dit tevens een wedloop naar onrechtmatige subsidies op gang kunnen brengen.

Alle doen zij een beroep op de Commissie om de door de Belgische autoriteiten voorgestelde steunmaatregelen niet goed te keuren. Tevens benadrukken zij dat de reeds uitgekeerde bedragen dienen te worden teruggevorderd.

De Belgische autoriteiten hebben op de opmerkingen van de belanghebbenden op 28 november 1996 geantwoord en de Commissie ervan in kennis gesteld dat zij van mening zijn dat aan de onderscheiden opmerkingen afdoende is tegemoet gekomen in de opmerkingen van de Belgische autoriteiten in antwoord op de aanmaning.

V

Na toetsing van de opmerkingen van de Belgische autoriteiten aan de bovengenoemde voorschriften en rekening houdend met de opmerkingen van de overige belanghebbenden neemt de Commissie het onderstaande standpunt in:

Beoordeling van de zaak, rechtsgrondslag en kapitaalinbreng

De nadere toelichtingen van de Belgische autoriteiten inzake de beschrijving van de zaak doen niets af aan de aard van de door het Waalse Gewest ten gunste van Forges de Clabecq getroffen maatregelen.

Het standpunt van de Commissie inzake steunmaatregelen aan ijzer- en staalondernemingen en de rol van overheidsondernemingen in de economie is rechtstreeks gebaseerd op de wetgeving, meer bepaald het EGKS-Verdrag waarin in artikel 4 steunmaatregelen van de staten uitdrukkelijk worden verboden en de Staalsteuncode. Anderzijds laat het Gemeenschapsrecht de eigendomsregeling in de lidstaten onverlet. Aldus kan het gebruik van overheidsondernemingen door de staat met het oog op het volbrengen van zijn opdracht inzake openbare dienst door de Commissie niet worden aanvaard als rechtvaardiging om overheidsondernemingen voordelen te verstrekken die de mededinging vervalsen of dreigen te vervalsen.

De Belgische autoriteiten zijn van mening dat SWS door te kiezen voor de minst dure oplossing, in dit geval de herstructurering van de onderneming in plaats van de sluiting ervan, is opgetreden zoals een particulier investeerder zou hebben gedaan. De sluitingskosten van een zwakke, openbare of particuliere, onderneming kunnen ongetwijfeld hoog zijn. Om die reden is in artikel 4 van de Staalsteuncode erin voorzien dat sluitingssteun kan worden toegekend welke, onder bepaalde voorwaarden, met de gemeenschappelijke markt verenigbaar kan zijn. Indien de eigenaar van een onderneming besluit kapitaal in te brengen met het oog op de herstructurering ervan, zelfs wanneer hij dat doet omdat de sluitingskosten toch hoger zouden zijn, dient erop te worden toegezien dat de overheidsonderneming uit haar openbaar statuut geen voordeel haalt en op dezelfde wijze handelt als een particuliere onderneming, met andere woorden zonder overheidssteun. Om dit te kunnen vaststellen hanteert de Commissie het beginsel van de particuliere investeerder, dat uitdrukkelijk in artikel 1, lid 2, van de staalsteuncode is genoemd.

In deze context is de Commissie van mening dat er sprake is van een vermoeden van steun wanneer een kapitaalinbreng in ondernemingen waarvan het kapitaal over particuliere en openbare aandeelhouders is verdeeld, tot gevolg heeft dat het overheidsbelang aanzienlijk hoger ligt dan oorspronkelijk het geval was en de terugtrekking van de particuliere aandeelhouders hoofdzakelijk aan de slechte rentabiliteitsvooruitzichten van de onderneming is te wijten.

Dit is nu juist het geval bij Forges de Clabecq. Toen de moeilijkheden van de onderneming toenamen, heeft de particuliere aandeelhouder zich niet alleen bij de kapitaalverhoging afzijdig gehouden, maar heeft hij zich bovendien volledig uit de onderneming teruggetrokken en heeft de staat zijn belang overgekocht. De door de Belgische autoriteiten naar voren geschoven argumenten doen aan deze situatie niets af. Het gebrek aan financiële middelen mag niet als rechtvaardiging voor de terugtrekking dienen, omdat, indien de investering rendabel kon worden geacht, de particuliere aandeelhouder deze middelen bij de banken zou hebben gevonden. Indien het vorige particuliere bestuur van de onderneming voor de huidige moeilijkheden van de onderneming verantwoordelijk wordt gehouden, doet dit evenmin iets af aan de aard van de terugtrekking maar bewijst daarentegen dat de staat de plaats van de particuliere sector inneemt. Dit geldt evenzo wanneer de Belgische autoriteiten beweren dat de staat de vruchten van de geleverde inspanningen heeft willen plukken. Het Waalse Gewest is evenmin in zijn inspanningen geslaagd om een andere partner te vinden die de gehele onderneming of een deel ervan zou kunnen overnemen.

De rechtstreekse herkomst van de door SWS voor de kapitaalverhoging gebruikte middelen doet evenmin iets af aan de aard van het optreden van SWS. SWS is een openbaar lichaam en derhalve worden de eigen middelen ervan, ongeacht de onmiddellijke herkomst van die middelen, wat de toepassing van de Staalsteuncode betreft, als overheidsmiddelen beschouwd.

De Commissie is tevens van mening dat er sprake is van een vermoeden van steun wanneer de financiële toestand van de onderneming, meer bepaald de structuur en het volume van de schuldpositie dusdanig zijn dat, naar het voorkomt, niet binnen een redelijke termijn op een normaal rendement (in dividenden of in waarde uitgedrukt) van het geïnvesteerde kapitaal kan worden gerekend. Dit is ook het geval bij Forges de Clabecq. De schulden zijn zo hoog opgelopen dat het eigen vermogen van de onderneming in september 1996 zelfs negatief is geworden. Dit is het resultaat van een ontwikkeling die ten minste al in 1992 begon. Sinds 1992 is er sprake van een nagenoeg ononderbroken erosie van het eigen vermogen. Op 30 juni 1993 bedroeg het eigen vermogen nog 950,3 miljoen Bfr.. Op 30 juni 1994 was het eigen vermogen reeds afgebrokkeld tot nog slechts 546,3 miljoen Bfr., op 30 juni 1995 bedroeg het 347,5 miljoen Bfr. en op 30 juni 1996 nog slechts 51 miljoen Bfr.. De onderneming lijdt voortdurend verliezen: in 1993 3,3 miljard Bfr.; in 1994 3,7 miljard Bfr.; in 1995 3,9 miljard Bfr. en in 1996 4,2 miljard Bfr.. De moeilijkheden van de onderneming zijn derhalve niet van tijdelijke aard, hier gaat het om een diepe crisis die drastische maatregelen vergt en niet slechts een beperkte en tijdelijke investering.

In het licht van het voorgaande moet de Commissie vaststellen dat de kapitaalinbreng ten bedrage van 1,5 miljard Bfr. als een steunmaatregel in de zin van artikel 1 van de Staalsteuncode dient te worden aangemerkt.

De herschikking van schulden

Uit de nadere toelichtingen van de Belgische autoriteiten is gebleken dat Belfin nog steeds in handen van de overheid is en dat de NMKN/SNCI een particuliere vennootschap is. Er zou geen sprake zijn van een verhoging van de staatsgaranties met betrekking tot de door deze financiële instellingen aan Forges de Clabecq toegekende kredieten, maar van een verlenging van de bestaande garanties tot de uitgestelde vervaldagen. Voorts hebben de Belgische autoriteiten duidelijk gesteld dat er geen staatsgarantie gekoppeld is aan de door Belfin aan Forges de Clabecq toegekende leningen.

Deze laatste toelichting werd tegengesproken in de brief van Belfin aan Forges de Clabecq van 25 juni 1996 welke aan de Commissie in bijlage 12 van de kennisgeving is toegezonden en waarin deze onderneming verklaart het volgende te aanvaarden: "un report de trois ans du calendrier de remboursement du capital des crédits consentis aux Forges de Clabecq par Belfin (. . .) subordonné aux conditions (. . .). 4. Accord de l'Etat d'étendre sa garantie aux échéances reportées.". Nederlandse vertaling: een uitstel van drie jaar met betrekking tot de terugbetalingsregeling van het kapitaal van de door Belfin aan Forges de Clabecq toegekende kredieten (. . .) afhankelijk van (. . .). 4. Instemming van de staat om zijn garantie tot de uitgestelde vervaldagen te verlengen. Zij is tevens in tegenspraak met een andere bewering van de Belgische autoriteiten luidens welke: "Il est inexact de prétendre que ces organismes ont mis comme condition au report de leurs échéances une augmentation des garanties attachées à leurs prêts puisqu'ils se sont satisfaits de leur seul maintien (cfr. annexe 12 à notre lettre du 26 juillet 1996).". Nederlandse vertaling: Het is niet juist te beweren dat deze instellingen in het uitstel van hun vervaldagen hebben toegestemd op voorwaarde dat de aan hun leningen gehechte garanties zouden worden verhoogd aangezien zij zich met louter het behoud van de garanties tevreden hebben gesteld (cfr. bijlage 12 bij onze brief van 26 juli 1996). Derhalve blijkt dat er reeds een garantie bestond en ook dat zij is verlengd.

Een staatsgarantie bij leningen is in beginsel een steunmaatregel waarvan de Commissie in kennis had moeten worden gesteld en welke niet zonder haar goedkeuring ten uitvoer mag worden gelegd (artikel 6, lid 2, van de Staalsteuncode). Dit is niet geschied met betrekking tot de aan Forges de Clabecq toegekende leningen. De verlenging van de garantie voor deze leningen met nog eens drie jaar houdt ongetwijfeld een verhoging in van het in de garantie vervatte steunelement, aangezien de verlenging is geschied op een tijdstip waarop de onderneming technisch gezien vrijwel failliet is. Zoals aangegeven bij de inleiding van de procedure, komt het steunbedrag in de garantie in dergelijke omstandigheden vaak neer op het gegarandeerde totaalbedrag aangezien de onderneming zonder die garantie geen leningen (of uitstel van vervaldagen) zou kunnen verkrijgen.

De garanties bij de leningen van Belfin en van de NMKN/SNCI en de verlenging van de looptijd ervan dienen als staatssteun te worden aangemerkt. Bovendien is deze steun onrechtmatig aangezien deze is toegekend zonder voorafgaande goedkeuring van de Commissie, hetgeen in strijd is met het bepaalde in artikel 1, lid 2, en artikel 6, lid 2, van de staalsteuncode.

De kwijtscheldingen van schulden

Zoals reeds vermeld, behelst het begrip "steun" in de zin van de Staalsteuncode eveneens de steunelementen welke in de overdrachten van openbare middelen aan staalondernemingen besloten liggen. Aangezien SWS een openbaar lichaam is, hetgeen ook het geval was voor SA Forges Finances, vallen de overdrachten van deze vennootschappen naar een ijzer- en staalonderneming in de werkingssfeer van artikel 1 van de Staalsteuncode.

De kwijtscheldingen van schulden welke door deze beide ondernemingen zijn toegekend voor een totaalbedrag van 802,3 miljoen Bfr. (302,2 door SA Forges Finances en 500 door SWS) zijn staatssteun aangezien zij zijn toegekend zonder tegenprestatie van particuliere instellingen en in een situatie waarin de begunstigde onderneming technisch gezien failliet is. Bovendien zijn deze steunmaatregelen onrechtmatig aangezien zij zonder voorafgaande toestemming van de Commissie zijn toegekend, hetgeen strijdig is met het bepaalde in artikel 1, lid 2, en in artikel 6, lid 2, van de Staalsteuncode.

De overbruggingskredieten

Tot dusver hebben de Belgische autoriteiten de Commissie medegedeeld dat drie overbruggingskredieten zijn toegekend voor een totaalbedrag van 700 miljoen Bfr.. De Belgische autoriteiten zijn van mening dat het een noodzakelijke reddingsmaatregel betreft teneinde de onderneming in afwachting van de beschikking van de Commissie in bedrijf te houden en vooruitlopend op maatregelen waarvan zij van mening zijn dat deze geen steunmaatregelen vormen. De door SWS toegekende kredieten zijn steunmaatregelen aangezien geen enkele particuliere financiële of kredietinstelling in marktomstandigheden kredieten zou hebben verleend. Bovendien betreft het onrechtmatige steun aangezien de overbruggingskredieten zijn toegekend zonder voorafgaande goedkeuring van de Commissie, hetgeen strijdig is met bepaalde in artikel 1, lid 2, en in artikel 6, lid 2, van de Staalsteuncode.

VI

Begin 1995 nam de communautaire staalproductie aanzienlijk toe. Na een periode van vertraging daalde de productie de laatste twee maanden aanzienlijk zodat zij over geheel 1995 155,7 miljoen ton bedroeg hetgeen overeenstemt met een toename van 2,6 % in vergelijking met de productie van het daaraan voorafgaande jaar.

In de eerste vier maanden van 1996 bleef de staalproductie in de Gemeenschap merkbaar dalen wegens, enerzijds, de zwakke activiteit in de afzetsectoren en, anderzijds, een algemene trend om de voorraden te verminderen. De gecumuleerde daling in de eerste vier maanden van 1996 bedroeg 9,3 % in vergelijking met dezelfde periode in 1995.

De bezettingsgraden ten aanzien van de producten van de Forges de Clabecq (platen en slabben) zijn zeer zwak gebleven. In 1995, in welk jaar een zekere verbetering optrad, bedroeg de bezettingsgraad van de productiecapaciteiten in de Gemeenschap (EUR15) 76 % voor vloeibaar staal en 68 % voor warmgewalste plaat. Van 1991 tot en met 1994 bedroegen de bezettingsgraden voor warmgewalste plaat in het EUR-12 respectievelijk 60 %, 56 %, 53 % en 62 %.

In een markt die een dergelijke overcapaciteit kent, kwam de eerder geciteerde onafhankelijke deskundige eveneens tot de conclusie dat het voor de onderneming zeer moeilijk zou zijn om voor haar producten afzetmarkten te vinden gezien de zeer slechte concurrentiepositie van de onderneming waarvan de productiekosten voor haar producten 20 à 30 % hoger waren dan het gemiddelde van haar Europese concurrenten en 45 à 50 % hoger waren dan de productiekosten van haar meest concurrentiële concurrenten. De investering van 4,5 miljard Bfr. welke als een minimum werd beschouwd om de geïntegreerde fabriek te behouden, zou zelfs niet volstaan om deze kloof te dichten. Derhalve kwam de deskundige tot de conclusie dat er geen enkele oplossing bestond kom de exploitatie van Forges de Clabecq in de huidige industriële structuur ervan voort te zetten.

VII

Alle in het vorige hoofdstuk onderzochte financiële maatregelen zijn steunmaatregelen in de zin van artikel 1 van de Staalsteuncode.

De Belgische autoriteiten plaatsen hun optreden in het kader van de herstructurering van de onderneming en herinneren in dit opzicht eraan dat de Commissie een beroep doet op het criterium van de capaciteitsverminderingen bij het onderzoek van concrete gevallen, om te besluiten dat er in het geval van Forges de Clabecq hoogstens sprake is van een afwijking van de verbodsregeling inzake steunmaatregelen van de staten welke door de Commissie is ingevoerd.

In dit opzicht dient een onderscheid te worden gemaakt tussen de verbodsregeling inzake staatssteun krachtens het EGKS-Verdrag, waarop de in de artikelen 2 tot en met 5 van de Staalsteuncode genoemde steunmaatregelen de enige uitzonderingen zijn, en de regeling van artikel 95 van het EGKS-Verdrag op grond waarvan steunmaatregelen van de staten ten behoeve van de herstructurering bij wijze van uitzondering in specifieke gevallen zijn goedgekeurd waarbij zij zijn gelijkgesteld met communautaire steunmaatregelen. Deze laatste steunmaatregelen konden aldus door de Commissie worden goedgekeurd met instemming van de Raad, bij eenstemmigheid bepaald. In deze zaak heeft België niet verzocht de steunmaatregelen, in het belang van de Gemeenschap, goed te keuren met gebruikmaking van de procedure van artikel 95 van het EGKS-Verdrag.

De Belgische autoriteiten herinneren tevens aan het belang van de redding van Forges de Clabecq om het welslagen van het reconversieplan van het westelijke deel van Waals-Brabant veilig te stellen. Opnieuw kan de Commissie slechts wijzen op de verschillende juridische context waarin de besluiten moeten worden genomen. Forges de Clabecq is een ijzer- en staalonderneming en derhalve onderworpen aan de regels van het EGKS-Verdrag dat steunmaatregelen van de staten verbiedt. De Staalsteuncode staat evenmin regionale of herstructureringssteun toe. Steunmaatregelen in het kader van het plan voor het westelijk deel van Waals-Brabant kunnen slechts worden toegekend ten behoeve van activiteiten/ondernemingen welke binnen de werkingssfeer van het EG-Verdrag vallen.

Krachtens artikel 6, lid 2, van de Staalsteuncode moet de Commissie de verenigbaarheid van steunmaatregelen met het bepaalde in de artikelen 2 tot en met 5 van de Staalsteuncode beoordelen.

In artikel 2 van de Staalsteuncode is bepaald dat steun voor onderzoek en ontwikkeling verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kan worden geacht indien bepaalde voorwaarden worden nageleefd. Geen van de financiële maatregelen van het Waalse Gewest ten gunste van Forges de Clabecq is op de financiering van uitgaven voor onderzoek en ontwikkelingsprojecten gericht, hetgeen in de kennisgeving van de Belgische autoriteiten ook niet is beweerd. Derhalve kunnen deze maatregelen niet verenigbaar worden geacht met de gemeenschappelijke markt op grond van artikel 2 van de Staalsteuncode.

In artikel 3 van de Staalsteuncode is bepaald dat steun voor milieubescherming verenigbaar kan worden geacht met de gemeenschappelijke markt indien bepaalde voorwaarden worden nageleefd. Geen van de financiële maatregelen van het Waalse Gewest ten gunste van Forges de Clabecq is op de financiering van uitgaven voor de aanpassing van de installaties aan nieuwe wettelijke normen van milieubescherming gericht, hetgeen evenmin door de Belgische autoriteiten in hun kennisgeving is beweerd. Derhalve kunnen de maatregelen niet verenigbaar worden geacht met de gemeenschappelijke markt op grond van artikel 3 van de Staalsteuncode.

In artikel 4 van de Staalsteuncode is bepaald dat steun bij sluiting verenigbaar kan worden geacht met de gemeenschappelijke markt indien aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan. Geen van de financiële maatregelen van het Waalse Gewest ten gunste van Forges de Clabecq zijn op uitgaven die de sluiting van de onderneming vergemakkelijken gericht, hetgeen door de Belgische autoriteiten in hun kennisgeving evenmin is beweerd. Derhalve kunnen deze uitgaven niet verenigbaar worden geacht met de gemeenschappelijke markt op grond van artikel 4 van de Staalsteuncode.

Artikel 5 van de Staalsteuncode is uitsluitend van toepassing op ondernemingen in Griekenland, Portugal en in de voormalige DDR. Derhalve kan dit artikel niet van toepassing zijn op Forges de Clabecq. De financiële maatregelen van het Waalse Gewest kunnen derhalve niet verenigbaar worden geacht met het bepaalde in artikel 5 van de Staalsteuncode.

De hierboven beschreven maatregelen van het Waalse Gewest ten gunste van Forges de Clabecq zijn onverenigbaar met de Staalsteuncode en bijgevolg met de goede werking van de gemeenschappelijke markt.

De reeds uitgekeerde onrechtmatige steun moet worden terugbetaald overeenkomstig de procedures en bepalingen van de Belgische wetgeving. Daarbij wordt de referentierentevoet voor het berekenen van het subsidie-equivalent van de regionale steun als basis voor de berekening van de marktrentevoet gebruikt. Deze maatregel is noodzakelijk om de vorige toestand te herstellen door alle financiële voordelen op te heffen welke de onderneming vanaf de datum van de uitkering van de steun op onrechtmatige wijze heeft genoten,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING VASTGESTELD:

Artikel 1

De door België ten gunste van Forges de Clabecq getroffen maatregelen, meer bepaald:

- de kapitaalinbreng van 1,5 miljard Bfr.;

- de staatsgaranties bij de leningen van Belfin en van NMKN/SNCI;

- de kwijtscheldingen van schulden voor een bedrag van 802,3 miljoen Bfr. (302,2 miljoen Bfr. door Forges Finances en 500 miljoen Bfr. door SWS);

- de overbruggingskredieten voor een totaalbedrag van 700 miljoen Bfr.,

zijn steunmaatregelen in de zin van artikel 1, lid 2, van Beschikking nr. 3855/91/EGKS.

Artikel 2

De in artikel 1 genoemde steunmaatregelen zijn onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt aangezien zij niet voldoen aan het bepaalde in de artikelen 2 tot en met 5 van Beschikking nr. 3855/91/EGKS, zoals is vastgesteld in artikel 1, lid 2, van die beschikking, en zijn derhalve verboden op grond van artikel 4, onder c), van het Verdrag.

Artikel 3

België dient de in artikel 1 genoemde steunmaatregelen op te heffen en terugbetaling van de reeds uitgekeerde onrechtmatige steun te eisen met de rente vanaf de datum van betaling, binnen een termijn van twee maanden vanaf de kennisgeving van deze beschikking.

Deze terugbetaling dient te worden verricht overeenkomstig de procedures en de bepalingen van de nationale wetgeving, waarbij de referentierentevoet voor de berekening van het subsidie-equivalent van regionale steun wordt gebruikt als berekeningsbasis voor de marktrente.

Artikel 4

België brengt de Commissie uiterlijk binnen twee maanden vanaf de dagtekening van deze kennisgeving op de hoogte van de maatregelen die het heeft getroffen om aan deze beschikking te voldoen.

Artikel 5

Deze beschikking is gericht tot het Koninkrijk België.

Gedaan te Brussel, 18 december 1996.

Voor de Commissie

Karel VAN MIERT

Lid van de Commissie

(1) PB nr. L 362 van 31. 12. 1991, blz. 57.

(2) PB nr. C 301 van 11. 10. 1996, blz. 4.