Advies van de Raad

van 18 februari 2003

over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Ierland 2002 voor de periode 2003-2005

(2003/C 51/04)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid(1), en met name op artikel 5, lid 3,

Gezien de aanbeveling van de Commissie,

Na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité,

BRENGT HET VOLGENDE ADVIES UIT:

Op 18 februari 2003 heeft de Raad het geactualiseerde stabiliteitsprogramma 2002 van Ierland voor de periode 2003-2005 besproken. Het programma is grotendeels in overeenstemming met de gegevensvereisten van de herziene gedragscode voor de inhoud en de vorm van de stabiliteits- en convergentieprogramma's. De inachtneming van de gedragscode zal niettemin worden verbeterd indien aard en betekenis zouden worden toegelicht van de aanzienlijke voorzieningen voor onvoorziene gebeurtenissen die in de prognoses voor de overheidsfinanciën voor de laatste twee jaren van het programma zijn opgenomen. Het economisch beleid zoals dit in de geplande maatregelen in het geactualiseerde programma naar voren komt, is grotendeels in overeenstemming met de globale richtsnoeren voor het economisch beleid voor 2002.

De Raad is erover verheugd dat de Ierse regering zich ertoe verbindt aan het stabiliteits- en groeipact het kader voor haar begrotingsbeleid te ontlenen. Hij merkt evenwel op dat, na een sterke achteruitgang van het begrotingsevenwicht in 2001, en ondanks de opwaartse bijstelling van de groei van het BBP en de inflatie voor 2002, het begrotingsresultaat naar verwachting een tekort van 0,1 % van het BBP zal laten zien, wat een half procent van het BBP minder is dan in het programma van vorig jaar was voorzien. In voor de conjunctuur aangepaste cijfers wordt het tekort in 2002 aanzienlijk erger, wat ingaat tegen de dicht-bij-het-evenwicht-vereiste van het stabiliteits- en groeipact, hoewel de geraamde "output gap" ongebruikelijke onzekerheidsmarges vertoont die het gevolg zijn van de bijzondere kenmerken van de Ierse economie. Om redenen die verband houden met de ontvangsten is het begrotingsbeleid in 2002 expansief gebleken, veeleer dan grosso modo neutraal, zoals de aanbeveling voor 2002 in de globale richtsnoeren voor het economisch beleid luidde.

Het macro-economische scenario in het programma voorziet een geleidelijk herstel naar een groeipercentage van circa 5 % dat over het algemeen op middellange termijn houdbaar wordt geacht. Het potentiële groeipercentage dat door de Commissie is berekend op basis van de gegevens in het programma ligt aanvankelijk hoger, maar daalt aan het einde van het programma weer tot dit percentage. De te verwachten dalende tendens van de inflatie zou moeten worden bereikt, omdat anders concurrentie en prijsstabiliteit een aanzienlijk risico zouden lopen indien de loonverwachtingen niet in het licht van het veranderde economische klimaat worden bijgesteld.

De Raad merkt op dat de in het vorig programma aangegeven neerwaartse verschuiving in de ontwikkeling van het begrotingssaldo in het nieuwe programma verder wordt verdiept en uitgebreid. Naar verwachting zal het huidige saldo in 2003 en 2004 verder verslechteren (waarbij het tekort stijgt tot 0,7 % respectievelijk 1,2 % van het BBP en het primaire overschot daalt tot 0,9 % respectievelijk 0,3 % van het BBP). Het tekort stabiliseert zich in het laatste jaar van het programma op 1,2 % van het BBP. De Raad wijst er met bezorgdheid op dat dit samenvalt met een terugkeer naar de houdbare groei van Ierland op de middellange termijn. De reden voor de verslechtering gedurende de programmaperiode is dat de trendmatige daling van de ontvangstquote ruimschoots de geringe daling in de uitgavenquote compenseert, die op zijn beurt dankzij de beperking van de uitgavenstijging is bereikt. De accumulatie van activa in het nationale pensioenreservefonds niet meegerekend, zou de schuldquote gedurende de gehele periode veeleer blijven dalen dan een marginale stijging tot 35 % aan het einde van de programmaperiode vertonen.

De Raad merkt evenwel op dat belangrijke overwegingen betrekking hebben op het onderzoek van de begrotingssituatie in het programma. Ten eerste heeft, afhankelijk van de hogervermelde onzekerheden over de meting van de "output gap", het achterliggende tekort volgens ramingen zijn hoogtepunt bereikt in 2002 en zal het tegen het einde van de programmaperiode dichter het evenwichtspunt zijn genaderd, ondanks de aanhoudende verslechtering van de werkelijke saldi. Meer in het bijzonder wordt een verkrapping van het begrotingsbeleid van circa 1/2 procentpunt van het BBP verwacht in 2003, wanneer in de begroting op de kapitaaluitgaven wordt besnoeid, de groei van de lopende uitgaven sterk wordt teruggebracht en een algehele stabilisatie van de belastingdruk plaatsvindt. Volgens de berekeningen van de Commissie bedraagt het onderliggende tekort 0,6 % van het BBP in 2003 en in 2004 en daalt het tot 0,4 % in 2005. De streefcijfers in het programma nemen de veiligheidsmarge tegen overschrijding van de drempel van 3 % van het BBP voor het tekort evenwel in acht. De Raad dringt er bij de Ierse autoriteiten op aan ervoor te zorgen dat het begrotingsbeleid ten uitvoer wordt gelegd zoals dit in het programma is aangegeven. Ten tweede zijn, zoals in alle vorige stabiliteitsprogramma's, in de begrotingsdoelstellingen voor de twee laatste jaren "voorzieningen voor onvoorziene gebeurtenissen" verwerkt. Indien deze voorzieningen (0,4 % van het BBP in 2004 respectievelijk 0,8 % van het BBP in 2005) niet worden gebruikt, zou dit een aanzienlijke verbetering van de voor de middellange termijn geplande begrotingssituatie opleveren.

Uit het in het programma geplande hoge peil van het primaire overschot blijkt het effect van meerjarige maatregelen, met name het investeringsprogramma dat naar wordt verwacht zijn hoogste punt zal bereiken met het nationale ontwikkelingsplan 2000-2006. In de streefcijfers van het programma is (noodvoorzieningen inbegrepen) voor elk jaar een onderliggend tekort van circa 0,5 % van het BBP verwerkt, zodat tegen het einde van de periode een niveau dicht bij het evenwicht of een overschot bereikt zal zijn, hetgeen zou stroken met het vereiste van het stabiliteits- en groeipact. De Raad wijst erop dat, als Ierland slechts in beperkte mate gebruik maakt van de noodvoorziening, de begroting in 2004 nagenoeg in evenwicht zou zijn.

In het geactualiseerde programma wordt het programma van structurele hervormingen van de regering besproken, dat met name maatregelen bevat ter verlichting van de belastingdruk, verbreding van de belastinggrondslag, verbetering van de openbare diensten en het opvangen van infrastructuurbehoeften door de verdere uitvoering van het nationale ontwikkelingsplan. De Raad neemt met genoegen kennis van de in het programma beschreven maatregelen ter verbetering van het beheer van de uitgaven en de uitgavencontrole en dringt er bij de Ierse autoriteiten op aan als aanvulling hierop een breed opgezet op normen gebaseerd kader te ontwikkelen als richtsnoer voor de overheidsuitgaven op de middellange termijn.

Ierland lijkt zich, met zijn lage schuldniveau en geleidelijke accumulatie van activa in het nationale pensioenreservefonds, in een betrekkelijk sterke positie te bevinden om de budgettaire gevolgen van de vergrijzing op te vangen. Niettemin wijst de Raad op het risico van begrotingsonevenwichtigheden op de lange termijn, als gevolg van het huidige beleid. Mettertijd zou er een financieringstekort kunnen optreden indien de verhouding tussen de leeftijdsgebonden uitgaven en het BBP het EU-gemiddelde benadert en de belastingdruk ongewijzigd blijft. Het is dan ook van belang dat, willen de overheidsfinanciën op een beheersbaar niveau blijven, houdbare financieringsregelingen voor de sociale uitgaven worden ontwikkeld en de begroting voor langere tijd nagenoeg in evenwicht is of met een overschot wordt afgesloten.

(1) PB L 209 van 2.8.1997.