BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 27 november 1991 betreffende de omschakelingsactiviteiten van Franse openbare industrieconcerns, met uitzondering van de ijzer- en staalindustrie, de steenkolenindustrie en de Compagnie générale maritime, op grond van de artikelen 92 tot en met 94 van het EEG-Verdrag (Slechts de tekst in de Franse taal is authentiek) (92/266/EEG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, en met name op artikel 93, lid 2, eerste alinea,

Na de belanghebbenden in de gelegenheid te hebben gesteld hun opmerkingen in te dienen overeenkomstig genoemd artikel 93, en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I

Bij brief van 28 maart 1989 heeft de Commissie de Franse autoriteiten met name om verschillende inlichtingen inzake de omschakelingsactiviteiten van openbare industrieconcerns, met uitzondering van de ijzer- en staalindustrie, de steenkolenindustrie en de Compagnie générale maritime, verzocht. Deze gegevens zouden vóór eind juni 1989 moeten zijn ingekomen. Bij schrijven van 27 juni 1989 hebben de Franse autoriteiten om een uitstel van drie maanden verzocht, dat hun werd toegestaan.

Bij schrijven van 14 november 1989 hebben de Franse autoriteiten een principieel antwoord gegeven op de brief van de Commissie van 28 maart 1989; geen enkel element in deze brief had echter betrekking op de omschakelingsactiviteiten van de betrokken openbare industrieconcerns, zodat de Commissie bij schrijven van 20 december 1989 om nadere informatie heeft verzocht.

De Franse autoriteiten hebben op dit verzoek geantwoord bij schrijven van 15 februari 1990, dat evenmin betrekking had op de omschakelingsactiviteiten van de betrokken openbare industrieconcerns. Eerst bij schrijven van 18 april 1990 is dit punt aan de orde gekomen. "Per kerende post" zou hierop aanvulling worden gegeven, die de Commissie niet vóór de inleiding van de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag heeft ontvangen.

II

De omschakelingsmaatschappijen (of herstructureringsmaatschappijen) zijn dochterondernemingen (of dienstverleningsbedrijven) van grote industrieconcerns. Zij treden op door middel van diverse bijstandsmaatregelen (subsidies, leningen met rentesubsidie, deelnemingen, inbreng in eigen kapitaal of semi-eigen kapitaal, kosteloze adviesverlening enz.) in bepaalde geografische gebieden, ten einde de gevolgen van de herstructurering van de industrieconcerns waartoe zij behoren te verzachten. Hoewel hun maatregelen in hoofdzaak gericht zijn op de kleine en middelgrote ondernemingen (MKB), beperken zij zich in beginsel niet tot een bepaalde categorie bedrijven.

In de periode 1988-1990 werden door verschillende concerns de volgende bedragen besteed aan de omschakeling (in miljoen Ffr. en tussen haakjes in miljoen ecu per orde van grootte):

[ . . . ]

III

A

De Commissie had reeds de omschakelingsactiviteiten van de Franse openbare concerns uit de ijzer- en staalindustrie en de steenkolenindustrie en de Compagnie générale maritime getoetst aan de artikelen 92 tot en met 94 van het Verdrag. Bij beschikking van 17 februari 1988 (1), aan de Franse autoriteiten medegedeeld bij brief van 25 februari 1988, stelde de Commissie dat de door de omschakelingsmaatschappijen Sodinor, Solodev, Sodilor, Socadev, Somidev, Sodicentre, Sodicar en Sorid, dochterondernemingen van de concerns Usinor en Sacilor, verstrekte leningen, eventueel gepaard gaande met de kwijtschelding van vorderingen, steunelementen in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag bevatten. Bij beschikking van 31 mei 1989 (1), aan de Franse autoriteiten medegedeeld bij brief van 15 juni 1989, oordeelde de Commissie dat de leningen en de dienst- en adviesverlening, verstrekt door de omschakelingsmaatschappijen Sofirem en Finorpa, dochterondernemingen van het concern Charbonnages de France, steunelementen in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag bevatten. Ook was zij van oordeel dat de inbreng in eigen kapitaal of semi-eigen kapitaal door deze ondernemingen in bepaalde specifieke gevallen een steunelement kon inhouden en heeft zij in deze halfjaarlijkse uitvoeringsverslagen verlangd. Tenslotte is een overeenkomstig standpunt als voor Sorirem en Finorpa ook voor Atlantique Développement ingenomen, een omschakelingsdochteronderneming van de Compagnie générale maritime. De Commissie heeft haar beschikking van 14 juni 1989 (1) dienaangaande bij brief van 16 juni 1989 aan de Franse autoriteiten doen toekomen.

B

De Commissie is tot haar standpunt, dat de activiteiten van de genoemde omschakelingsmaatschappijen steunelementen bevatten, gekomen op grond van de volgende overwegingen:

- de activiteiten van deze omschakelingsmaatschappijen zijn niet conform aan de door de traditionele financiële instellingen gevolgde praktijk. De leningen worden bij voorbeeld verstrekt tegen lagere rentetarieven dan de begunstigde ondernemingen bij handelsbanken hadden kunnen verkrijgen, zij gaan dikwijls niet vergezeld van een zekerheidstelling, hetgeen niet gebruikelijk is, en soms worden bepalingen opgenomen, waarbij vorderingen worden kwijtgescholden. Ook vindt de dienst- en adviesverlening kosteloos plaats of tegen een prijs die onder de kostprijs ligt, hetgeen evenmin overeenstemt met een normale marktpraktijk. Hieruit vloeit voort dat de activiteit van deze maatschappijen de subsidiëring van bedrijven is;

- deze maatschappijen worden in hoofdzaak gefinancierd uit de middelen die hun door de Staat worden verstrekt, als in de financieringswetten aangegeven. Deze financiering loopt soms over hun moedervennootschappen, doch in dat geval geven deze vennootschappen deze middelen weer door aan de omschakelingsmaatschappijen;

- de omschakelingsmaatschappijen worden gecontroleerd door de Staat. In de Raad van Bestuur, die het beleid van de ondernemingen vaststelt, hebben vertegenwoordigers zitting van de openbare moedermaatschappijen, van de Staat en soms van plaatselijke publiekrechtelijke lichamen. In het geval van Sofirem benoemt de Staat een regeringscommissaris en een staatscontroleur, die met name in de beraadslagingen in deze raad over een vetorecht beschikken.

Deze drie elementen volstaan om de activiteiten van omschakelingsmaatschappijen aan te merken als steun - of als een steunelement te bevatten - in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag. Het gaat immers om ondernemingen wier gedragslijnen in hun relaties met de bijgestane ondernemingen niet stroken met het gedragspatroon van een particuliere onderneming, en die door middel van overheidsmiddelen ondernemingen subsidiëren volgens regels die door organen waarop de Staat toezicht uitoefent, worden vastgesteld.

Deze beoordeling is bevestigd door de geleidelijke ontwikkeling van deze ondernemingen. Hun optreden dat oorspronkelijk beperkt was tot omschakelingsmaatregelen in verband met de bedrijvigheidsinkrimping van hun moedermaatschappijen, is op verzoek van de overheden uitgebreid tot andere omschakelingsmaatregelen. Zo treedt Sofirem, een omschakelingsmaatschappij van Charbonnages de France, op ten behoeve van omschakelingsmaatregelen voor bepaalde niet tot de steenkolenindustrie behorende bedrijven in de bekkens van Moulins, Montluçon, Issoire en Brioude en om de gevolgen van verwachte arbeidsplaatsverliezen bij de douane, de spoorwegen en de daarmee verband houdende activiteiten te Modane af te zwakken. Zo treedt Sodinor, een omschakelingsmaatschappij van Sacilor, op aan de noordkant van de agglomeratie van Lille wegens de herstructurering van de textielindustrie. Derhalve lijken deze omschakelingsmaatschappijen hun oorspronkelijke oogmerk te hebben verloren en zijn zij steeds meer onderdelen van het overheidsapparaat op dezelfde gronden als de traditionele ontwikkelingsagentschappen.

C

Om de door de genoemde omschakelingsmaatschappijen verleende steun te kunnen aanmerken als steun met regionaal oogmerk, stelde de Commissie vast dat deze zich richtte op investeringen en de schepping van arbeidsplaatsen in nauwkeurig afgebakende zones, waarin de sociaal-economische toestand zich kenmerkte door de omschakeling van achteruitgaande industrieën.

De Commissie heeft hierbij steeds de praktijk gevolgd, dat deze steun, als voorgelegd door de Franse autoriteiten, alleen kon worden geaccepteerd wanneer de zone erkend was als regionale steunzone (2) en mits de gecumuleerde steun van de omschakelingsmaatschappijen en andere regionale steunmaatregelen niet boven het in de regio aanvaardbare plafond lag. Wanneer de betrokken zone niet erkend was als regionale steunzone, heeft de Commissie steeds verlangd dat de criteria (3) inzake steun van geringe betekenis werden nageleefd.

IV

De omschakelingsactiviteiten die het ontwerp vormen van deze beschikking vinden toepassing bij:

- Electricité de France (Délégation aux implantations industrielles en Safidi),

- Elf Aquitaine (BDE en Sofrea),

- Thomson (Geris),

- Péchiney (Sofipe),

- Rhône-Poulenc (Sopran),

- Entreprise minière et chimique (Sodiv).

In een brief van 18 april 1990 leken de Franse autoriteiten, zonder zich duidelijk uit te spreken over de steunhoedanigheid, in de zin van artikel 92 van het Verdrag, van de activiteiten van deze maatschappijen, echter een dergelijke kwalificatie af te wijzen. Zij wezen op:

- het feit dat particuliere industrieconcerns zowel in Frankrijk (BSN, CGE, Saint-Gobain) en in het buitenland vergelijkbare activiteiten ontplooien;

- het feit dat de openbare industrieconcerns, waaronder deze maatschappijen ressorteren, "uitsluitend reageren vanuit hun verantwoordelijkheid als grote plaatselijke werkgever, die als zodanig mede dient te zorgen voor het voortbestaan van een gedeelte van het economisch weefsel";

- het feit dat deze omschakelingsmaatschappijen geen enkele rechtstreekse financiële band hebben met de overheden.

V

De Commissie koesterde twijfel aan deze benadering. Zonder deze a priori te betwisten, was zij van oordeel dat het door de Franse autoriteiten gestelde niet werd aangetoond: er werden geen nauwkeurige gegevens en cijfers verstrekt, die zouden kunnen aantonen dat openbare industrieconcerns zich in deze gedroegen als particuliere industrieconcerns. Ook zouden de middelen van de omschakelingsmaatschappijen kunnen worden beschouwd als overheidsmiddelen. De Commissie heeft zich eveneens gebaseerd op haar analyse van de omschakelingsmaatschappijen in de kolen- en staalindustrie en de CGM en was in eerste instantie van mening dat er geen verschil bestond tussen de activiteit van deze maatschappijen en de in deel IV genoemde. Tenslotte hield de Commissie rekening met de Jurisprudentie van het Hof van Justitie in zijn arresten van 6 juli 1982 (rechtsoverweging 21) en 30 januari 1985 (met name: "artikel 92 ziet toe op alle steunmaatregelen van Staten of met staatsmiddelen bekostigd, ongeacht of de steun rechtstreeks door de Staat wordt verleend dan wel door van overheidswege ingestelde, publiek- of privaatrechtelijke beheersorganen").

Zij was derhalve zowel op 17 december 1990 als op 16 januari 1991 van oordeel dat het om de stellingen van de Franse autoriteiten te bevestigen of te ontkrachten, gewenst was de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag in te leiden. De Franse autoriteiten werden hiervan bij brief van 23 januari 1991 in kennis gesteld en de andere Lid-Staten en de belanghebbende derden door een bekendmaking in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen (4). In het kader van deze procedure antwoordden de Franse autoriteiten bij schrijven van 25 april 1991, 30 april 1991 en 14 juni 1991. Ook de autoriteiten van een andere Lid-Staat antwoordden bij schrijven van 16 mei 1991. Dit schrijven, waarin het standpunt van de Commissie als bekendgemaakt werd ondersteund, werd aan de Franse autoriteiten bij brief van 10 juni 1991 toegezonden. Deze hebben ten aanzien van dit schrijven geen opmerkingen gemaakt.

VI

In hun brieven van 25 en 30 april 1991 en 14 juni 1991, hebben de Franse autoriteiten hun eerdere standpunt gehandhaafd, verduidelijkt en met redenen omkleed.

Zij bleven erbij, dat naar hun mening de omschakelingsactiviteiten normale activiteiten van grote industrieconcerns in een markteconomie zijn, en dat het bewijs daarvan was, dat particuliere concerns vergelijkbare activiteiten hebben.

Zij bevestigden dat de in deel IV genoemde omschakelingsmaatschappijen alleen gefinancierd werden uit het eigen kapitaal van de betrokken concerns.

Zij verduidelijkten hun standpunt door met stelligheid op te merken dat naar hun mening de activiteiten van de in deel IV bedoelde omschakelingsmaatschappijen geen steun inhouden.

Tenslotte verstrekten zij de Commissie nauwkeurige en becijferde informatie over de activiteiten van deze maatschappijen alsmede over die van particuliere industrieconcerns.

De Franse autoriteiten wezen met klem op het feit, dat de omschakelingsmaatschappijen door de groepen die deze oprichten, beschouwd worden als economisch zinvol; dat er geen tegenstelling bestaat tussen de openbare en de particuliere sector, en overigens ook niet tussen Franse en buitenlandse concerns; dat industriële herstructureringen, om aanvaardbaar te zijn, gepaard moeten gaan met een politiek van solidariteit op menselijk en regionaal niveau en dat de grote concerns in deze zin trachten een beleid te voeren waarbij gestreefd wordt naar bescherming en behoud van het plaatselijk industriepatroon; dat de omschakelingsactiviteiten een gegeven van de strategie van grote concerns vormen en niet zijn opgericht in het kader van een beleid van allocatie van overheidsmiddelen; dat voor de openbare en de particuliere sector geen verschillend denkpatroon geldt.

VII

De Commissie heeft de door de Franse autoriteiten verstrekte inlichtingen nagegaan ten einde te verifiëren, of deze de stellingen van deze autoriteiten staafden.

Hiertoe heeft zij in eerste instantie de omschakelingsactiviteit van deze maatschappijen en de particuliere industrieconcerns vergeleken (A).

Voorts heeft zij de oorsprong van de middelen van de in punt IV genoemde omschakelingsmaatschappijen nagegaan (B) en de door de Staat op deze maatschappijen uitgeoefende controle geclassificeerd (C).

A

De Commissie is van mening dat de activiteit van omschakelingsmaatschappijen die zich op de markt gedragen als een particuliere ondernemer, geen steun vormt in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag.

De Commissie heeft zich derhalve gericht op een vergelijking van de omschakelingsactiviteit van de in deel IV genoemde groepen met die van vijf particuliere concerns [ . . . ].

Zij heeft geconstateerd dat al deze groepen stelselmatig omschakelingsactiviteiten verrichten ter verzachting van de gevolgen van hun herstructurering.

Wat het oogmerk van omschakelingsmaatregelen betreft, heeft de Commissie opgemerkt dat dit zowel voor particuliere concerns als voor de openbare concerns tweeledig was:

- de eerste doelstelling van de concerns is de schepping van vervangende arbeidsplaatsen voor de bij het concern verloren gaande arbeidsplaatsen. Met andere woorden acht het concern het voor zijn goede interne werking fundamenteel de werknemers te helpen die zij niet kan herplaatsen, hetzij door middel van geografische mobiliteit binnen het concern hetzij via sociale maatregelen, om weer werk te vinden, ofwel rechtstreeks via subsidies aan de ondernemingen die deze aanwerven of indirect door bijstand bij de schepping of uitbreiding van andere ondernemingen. De omschakelingsactiviteit is derhalve in eerste instantie een maatregel ten behoeve van de rechtstreekse of indirecte herplaatsing van personeel van deze concerns;

- de tweede doelstelling is de verzachting van de gevolgen voor de regio van de bedrijvigheidsinkrimpingen van de betrokken concerns. Het gaat hier niet om een interne doelstelling (herplaatsing van werknemers) doch om een externe doelstelling die aanleiding kan geven tot omschakelingsmaatregelen, zelfs bij ontstentenis van arbeidsplaatsverliezen op het niveau van het concern.

De Commissie heeft gepoogd te bepalen of de in het kader van deze tweede doelstelling verrichte omschakelingsactiviteit, die zou kunnen worden gelijkgesteld met een taak van algemeen belang, alleen aanwezig was voor openbare concerns. Zij is niet tot deze conclusie gekomen. Omschakelingsactiviteiten worden zelfs verricht bij gebreke van arbeidsplaatsverliezen op het niveau van het concern, zowel door openbare concerns (EdF) als door particuliere [ . . . ], welke laatstgenoemde groep thans haar herstructureringen op bepaalde vestigingsplaatsen in hoofdzaak heeft beëindigd.

Bovendien heeft de Commissie geconstateerd dat er geen duidelijk verschil bestaat op het punt van de door particuliere en de door openbare concerns aan omschakeling bestede middelen. Om deze vergelijking te kunnen uitvoeren is de Commissie uitgegaan van twee indicatoren:

- de door de concerns bestede bedragen,

- het subsidie-equivalent van deze bedragen.

In de eerste indicator zijn alle door de concerns bestede bedragen opgenomen, ongeacht hun vorm. Zij toont de omvang van de liquide middelen die de concerns aan de omschakeling hebben besteed aan. De tweede indicator vertegenwoordigt het subsidie-equivalent van deze bedragen. Het is in feite dienstig, met name de leningen uit te drukken in subsidie-equivalent. Dit subsidie-equivalent is berekend aan de hand van de op dit gebied gebruikelijke actualiseringscriteria, en drukt de omschakelingskosten voor de concerns uit. Elk van deze indicatoren is gerelateerd aan het aantal arbeidsplaatsen die de groep heeft geschrapt of voorzien had op de omschakelingsplaatsen te schrappen. Deze berekeningen zijn gemaakt over het geheel van de drie laatste boekjaren (1988, 1989 en 1990), met de volgende resultaten:

Entreprise minière et chimique Péchiney Rhône- Poulenc Thomson Elf Aquitaine EdF [ . . . ] [ . . . ] [ . . . ] [ . . . ] [ . . . ] Bestede bedragen Verloren arbeidsplaatsen [ . . . ] [ . . . ] [ . . . ] [ . . . ] [ . . . ] [ . . . ] [ . . . ] [ . . . ] [ . . . ] [ . . . ] [ . . . ] Subsidie-equivalent Verloren arbeidsplaatsen [ . . . ] [ . . . ] [ . . . ] [ . . . ] [ . . . ] [ . . . ] [ . . . ] [ . . . ] [ . . . ] [ . . . ] [ . . . ]

Zij tonen geen significant en duidelijk verschil tussen de openbare en de particuliere concerns aan. Op het gebied van de per verloren gegane arbeidsplaats bestede kasmiddelen komt [ . . . ] op de eerste plaats, onmiddellijk gevolgd door een particulier concern [ . . . ].

Bovendien besteedt [ . . . ] meer dan twee van de betrokken openbare concerns. Wat de kosten per verloren gegane arbeidsplaats betreft, geven de particuliere concerns over het algemeen meer uit dan de openbare.

De wijze van optreden van de onderscheiden concerns wordt beschreven in de hierna volgende tabel:

[ . . . ] [ . . . ] [ . . . ] [ . . . ] [ . . . ] - Participatieleningen voor 7 jaar tegen 9 % rente zonder garantie

- Adviesverlening - Leningen voor 5 of 7 of 10 jaar tegen 6 à 7 % rente met garantie

- Mogelijkheid van niet-inning van vorderingen - Leningen op middellange of lange termijn tegen het basis-banktarief min 2 procentpunten met garantie

- Mogelijkheden tot kwijtschelding van vorderingen

- Adviesverlening - Leningen op middellange of lange termijn tegen 9 % rente zonder garantie

- Mogelijkheid tot kwijtschelding van vorderingen

- Subsidie

- Adviesverlening - Leningen voor gemiddeld 7 jaar tegen 7 % rente (uitzonderlijk 5 %) met garantie

- Uitzonderlijk participatieleningen en deelnemingen [ . . . ] [ . . . ] [ . . . ] [ . . . ] [ . . . ] [ . . . ] - Leningen voor 9 jaar tegen een gemiddeld tarief van 5,8 %, over het algemeen met garantie

- Uitzonderlijk leningen voor 5 jaar, participatieleningen en subsidies - Subsidies

- Uitzonderlijk cessie van activa, leningen, adviesverlening - Subsidies

- Adviesverlening - Leningen voor 7 jaar tegen een gemiddeld tarief van 5,06 % zonder garantie

- Adviesverlening Leningen op middellange of lange termijn tegen een gemiddeld tarief van 5,5 % Subsidies

De Commissie kan uit deze tabel geen belangrijke verschillen bij de wijze van optreden van de concerns opmaken aan de hand van het feit of zij openbaar of particulier zijn.

Zij kan met name niet concluderen dat de interventiemodaliteiten van de openbare concerns gunstiger zijn dan die van de particuliere. Over het algemeen maken de particuliere concerns namelijk vaker gebruik van subsidies, maatregelen die voor de eindontvangers gunstiger zijn dan leningen met rentesubsidie, die veelvuldiger door de openbare concerns worden verleend. Wanneer leningen met rentesubsidie worden verstrekt, is het tarief lager bij de particuliere concerns (5,5 % voor [ . . . ], 5,06 % voor [ . . . ]) dan bij de openbare concerns (tussen 5,8 % en 9 %). Hoewel de leningen van [ . . . ] en [ . . . ] zonder garantie worden verstrekt, gaat dit ook op voor de leningen die door de herstructureringsmaatschappij van [ . . . ] worden verstrekt, terwijl de meerderheid van de door de openbare concerns verstrekte leningen gepaard gaat met zekerheden.

Tenslotte heeft de Commissie eveneens opgemerkt dat de omschakelingsactiviteit van de betrokken concerns evenals die van de particuliere, steeds beperkt is geweest tot omschakelingsmaatregelen in verband met de bedrijvigheidsinkrimping van hun moedermaatschappijen. De omschakelingsmaatschappijen hebben derhalve geen omschakelingsacties uitgevoerd die geen verband hielden met hun concern van oorsprong. Ook op dit gebied is hun gedragslijn derhalve dezelfde als die van particuliere concerns.

Concluderend heeft de Commissie niet opgemerkt dat zich bij de omschakelingsactiviteiten van openbare en particuliere concerns in Frankrijk een significant verschil voordeed. De activiteiten van de openbare concerns vormen derhalve geen steun in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag.

B

De Commissie heeft evenwel nagegaan, of de aan de openbare bedrijven verstrekte kapitaalmiddelen waren verhoogd ter dekking van de voorziene omschakelingsuitgaven. Hiertoe heeft de Commissie de door de Staat aan de betrokken concerns in de jaren 1988, 1989 en 1990 verstrekte kapitaalmiddelen getoetst aan de bedragen die door deze groepen in dezelfde periode uit hoofde van de omschakeling werden besteed. Zij merkte op dat de Staat in de betrokken jaren geen kapitaalmiddelen had verstrekt aan de concerns Rhône-Poulenc, Entreprise minière et chimique en Electricité de France, terwijl deze respectievelijk [ . . . ], [ . . . ] en [ . . . ] besteed hadden aan omschakelingsmaatregelen. Wat de drie andere concerns betreft (Thomson, Péchiney en Elf-Aquitaine) heeft de Commissie geen enkel verband kunnen constateren tussen de voor de omschakelingsmaatregelen bestede bedragen en de verstrekte kapitaalmiddelen: de betrokken concerns zijn niet elk van de drie jaren in aanmerking gekomen voor kapitaalinbreng; de uitgekeerde bedragen zijn over het algemeen "afgerond" (bij voorbeeld 1 miljard Ffr.) en lijken noch overeen te komen met voorschotten op uitgaven noch met terugbetalingen van omschakelingsuitgaven.

Tenslotte heeft de Commissie de verhouding tussen de omschakelingsuitgaven van de concerns en hun zelffinancieringsvermogen berekend. Zij heeft opgemerkt dat de gemiddelde ratio uiteenloopt tussen [ . . . ] en [ . . . ], met uitzondering van het concern Entreprise minière et chimique (EMC) waar deze ongeveer [ . . . ] beloopt. Uit een dergelijke ratio blijkt, dat de omschakelingsinvesteringen in het kader van de concernactiviteit zeer marginaal blijven. De uiteenlopendheid van de bedragen lijkt er eveneens op te wijzen dat de concerns geen aanwijzingen hebben ontvangen om een bepaald percentage van hun bedrijfsmiddelen te besteden aan de omschakeling en dat de omvang van de hieraan bestede middelen veeleer afhankelijk is van de concernbehoeften: het concern met de hoogste ratio [ . . . ] heeft een dochteronderneming [ . . . ] die in de tien komende jaren volledig moet sluiten.

Deze analyse bevestigt de beoordeling van de Commissie, dat de omschakelingsmaatschappijen hun gedragslijn ongetwijfeld hebben afgestemd op dat van waakzame grote industrieconcerns in een markteconomie.

C

De Franse autoriteiten hebben bevestigd dat de omschakelingsactiviteiten van de openbare industrieconcerns niet op initiatief van de Staat werden verricht. Voorts hebben zij medegedeeld, dat de omschakelingsmaatschappijen niet voorkomen in de "planovereenkomsten" waardoor de openbare concerns en de Staat in Frankrijk op het punt van middelen en doelstellingen zijn verbonden. Tenslotte lijkt de rechtsstructuur van de ondernemingen, met uitzondering van de omschakelingsmaatschappij van Elf Aquitaine (Sofrea) niet te wijzen op een staatscontrole: in de Raden van Bestuur heeft geen enkele vertegenwoordiger van de Staat zitting en is aan deze vennootschappen geen staatscontroleur of regeringscommissaris toegewezen. In het geval van de Sofrea, een omschakelingsdochter van Elf Aquitaine, heeft een regeringscommissaris zitting in de vennootschap doch zonder te beschikken over stemrecht in de Raad van Bestuur of over de bevoegdheden van een bestuurder.

Concluderend lijkt de Staat zich niet als overheid te gedragen ten overstaan van de werking van deze ondernemingen.

Ook deze afwezigheid van de overheden bevestigt dat het bij de onderzochte activiteiten van de omschakelingsmaatschappijen om bedrijfsmaatregelen gaat.

VIII

De Commissie is dientengevolge, op grond van hetgeen met name in deel VII is uiteengezet, van mening dat de omschakelingsactiviteit van de openbare industrieconcerns met uitzondering van de ijzer- en staalindustrie, de steenkolenindustrie en de Compagnie générale maritime geen steun vormt in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag. Zij is van oordeel dat de openbare concerns in het onderhavige geval, evenals de particuliere concerns, wel degelijk gepoogd hebben bij de omschakelingsmaatregelen een bepaald aantal voordelen te bereiken zoals het verkrijgen van een "indirect materieel profijt" en het handhaven van "het imago van het werk van de groep" alsmede de "herstructurering van haar activiteiten". Het Hof van Justitie heeft overigens in zijn arrest van 21 maart 1991, Italië tegen Commissie, ENI-Lanerossi (rechtsoverweging 21) geoordeeld dat dergelijke activiteiten rechtmatig zijn en geen steun kunnen vormen in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag.

IX

De conclusie van de Commissie berust in hoofdzaak op de vergelijkende analyse van de omschakelingsactiviteiten van de openbare concerns die het onderwerp vormen van deze beschikking, in verhouding tot die van de particuliere concerns. In dit bestek vormen de maatregelen van de omschakelingsmaatschappijen in het onderhavige geval geen steun in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag, aangezien zij overeenstemmen met de gedragslijn van een particuliere ondernemer. Deze conclusie in het onderhavige geval sluit echter niet uit dat dergelijke activiteiten in de toekomst elementen kunnen inhouden die steun kunnen vormen en dat derhalve de interventievoornemens van de omschakelingsmaatschappijen moeten worden onderworpen aan de verplichting tot voorafgaande aanmelding, als voorzien in artikel 93, lid 3, van het Verdrag. Alleen de vaststelling door de Commissie van het parallellisme tussen het gedragspatroon van openbare en particuliere concerns maakt het immers, zoals in het kader van de onderhavige beschikking, mogelijk hun steunkarakter in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag uit te sluiten.

Aangezien de Staat de voornaamste aandeelhouder is van de concerns die gebruik maken van omschakelingsmaatschappijen, kan de Commissie niet uitsluiten dat deze in de toekomst zou kunnen trachten bepaalde omschakelingsmaatschappijen met name te gebruiken ten behoeve van de regionale ontwikkeling, waardoor de activiteit van deze maatschappijen het karakter van steun als bedoeld in artikel 92, lid 1, van het Verdrag zou krijgen. Zo hadden de Franse autoriteiten op een bepaald ogenblik overwogen (5) aan de omschakelingsmaatschappij van de Entreprise minière et chimique, de Sodiv, overheidsmiddelen ter beschikking te stellen ten einde deze in staat te stellen haar activiteit uit te breiden en te heroriënteren. Zo is evenmin uitgesloten dat de openbare concerns hun gedragingen in de toekomst wijzigen, bij voorbeeld door af te wijken van de praktijk van particuliere concerns, waardoor deze gedragslijn als steun in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag zou moeten worden aangemerkt.

Derhalve acht de Commissie het noodzakelijk de Franse regering te verzoeken haar voorafgaand in kennis te stellen van de budgettaire middelen die jaarlijks door elk der openbare industrieconcerns waarop de onderhavige beschikking betrekking heeft, bestemd worden voor de omschakelingsactiviteiten. Eveneens moet deze Lid-Staat worden verzocht de Commissie jaarlijkse verslagen voor te leggen over de omschakelingsactiviteit van openbare en particuliere groepen. Deze verslagen, waarvan de structuur in de bijlage wordt aangegeven, hebben ten doel op grond van de daadwerkelijke resultaten te kunnen beoordelen of er al dan niet sprake is van steun in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag, alsmede of deze eventuele steun verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt. De Commissie wil in deze herinneren aan de verplichting tot voorafgaande aanmelding van alle maatregelen die steun kunnen vormen, in overeenstemming met artikel 93, lid 3, van het Verdrag als uitgelegd in de Jurisprudentie van het Hof alsmede de algemene verplichting tot samenwerking van de Lid-Staten als bedoeld in artikel 5 van het Verdrag,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De omschakelingsactiviteiten waarop de onderhavige beschikking betrekking heeft, verricht door de concerns

- Electricité de France (Délégation aux implantations industrielles en Safidi),

- Elf Aquitaine (BDE en Sofrea),

- Thomson (Geris),

- Péchiney (Sofipe),

- Rhône-Poulenc (Sopran),

- Entreprise minière et chimique (Sodiv),

tot en met 1990, vormen geen steun in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag.

Artikel 2

De Franse autoriteiten stellen de Commissie voor de goedkeuring daarvan in kennis van de jaarlijkse budgettaire middelen die door ieder van de in artikel 1 genoemde concerns bestemd worden voor de omschakelingsactiviteiten.

Bovendien doen zij aan de Commissie jaarlijks een verslag toekomen over de omschakelingsactiviteit van de genoemde concerns alsmede over die van de particuliere concerns. Dit verslag moet uiterlijk op 31 maart van elk jaar door de Commissie zijn ontvangen en betrekking hebben op de activiteiten van het voorgaande jaar. Het deel van het verslag betreffende de in artikel 1 genoemde concerns wordt opgesteld in overeenstemming met de bij de onderhavige beschikking gevoegde bijlage.

Artikel 3

De Franse Regering stelt de Commissie uiterlijk twee maanden na de datum van de onderhavige beschikking in kennis van de interne maatregelen die zij heeft getroffen om aan het bepaalde in artikel 2 van deze beschikking te voldoen.

Artikel 4

Deze beschikking is gericht tot de Franse Republiek. Gedaan te Brussel, 27 november 1991. Voor de Commissie

Leon BRITTAN

Vice-Voorzitter

(1) Niet in het Publikatieblad bekendgemaakt. (2) Beschikking 85/18/EEG van de Commissie (PB nr. L 11 van 12. 1. 1985), meermaals gewijzigd en aangevuld, laatstelijk op 28 maart en 4 april 1990 (niet bekendgemaakt). (3) Niet bekendgemaakte beschikking, aan de Lid-Staten medegedeeld bij brief van 28 februari 1985. (4) PB nr. C 105 van 20. 4. 1991, blz. 5. (5) Van dit voornemen is naar het schijnt sindsdien afgezien.

BIJLAGE

VERSLAG OVER HET JAAR n, AAN DE COMMISSIE TOE TE ZENDEN PER 31 MAART VAN HET JAAR n + 1

CONCERN . . . . . . (1)

A. Mate van de door de Staat uitgeoefende controle (2)

1. Is de omschakelingsactiviteit uitgevoerd op aanwijzing van de Staat?

2. Zijn in de rechtsorganen van de omschakelingsmaatschappij door de Staat aangewezen leden opgenomen (3)?

3. Bestaan er specifieke controleorganen (staatscontroleur, regeringscommissaris) (4)?

4. Waren de omschakelingsactiviteiten voorzien in de programmaovereenkomsten tussen de Staat en de concerns?

5. Is de omschakelingsmaatschappij gebruikt voor omschakelingsmaatregelen buiten het concern (5)?

6. Heeft de Staat controle uitgeoefend op de maatschappij met andere middelen (6)?

B. Overheidsmiddelen

1. Kapitaalinbreng of andere voor het jaar n door de Staat aan het concern verstrekte middelen (7).

2. Was een deel van het onder 1 bedoelde bedrag specifiek bestemd voor de omschakeling (8)?

3. Is een specifiek bedrag voor "omschakeling" aan het concern verstrekt (9)?

4. Ratio van de aan omschakeling bestede uitgaven/zelffinancieringscapaciteit van het concern.

C. De omschakelingsactiviteit

1. Aard van de verrichte omschakelingsactiviteiten (10).

2. Aan de omschakeling bestede middelen (11).

3. Subsidie-equivalent van deze middelen (12).

4. Op de vestigingsplaatsen geboekte en voorziene arbeidsplaatsverliezen (13).

Opmerkingen

(1) Per concern moet één staat worden ingevuld.

(2) De term "Staat" moet worden begrepen conform de Jurisprudentie van het Hof betreffende de artikelen 92 tot en met 94 van het EEG-Verdrag.

(3) Zo ja, gelieve de absolute en relatieve cijfers dienaangaande en de rol van deze personen op te geven.

(4) Zie (3).

(5) Zo ja, aangeven welke en onder welke voorwaarden.

(6) Bij voorbeeld door detachering van personeel enz..

(7) Het betreft hier de totale aan het concern door de Staat verstrekte middelen en niet die in verband met de omschakeling.

(8) Ja antwoorden indien uit de contacten tussen de Staat of het concern, parlementaire discussies of andere bronnen blijkt dat van de in totaal verstrekte middelen een gedeelte specifiek bestemd was voor de omschakeling. In dit geval het bedrag daarvan opgeven.

(9) Ja antwoorden indien de niet onder punt B.1 (verwijzing 7) begrepen bedragen aan het concern zijn verstrekt met het oog op de omschakeling.

(10) In deze rubriek dient de aard van de maatregelen te worden vermeld (leningen, subsidies, enz.) alsmede de desbetreffende voorwaarden.

(11) Hier dient te worden opgegeven welke middelen voor de omschakeling besteed werden in n alsmede de gecumuleerde totale uitgaven sinds het begin van de omschakelingsactiviteit (datum opgeven) met inbegrip van n.

(12) De middelen dienen te worden uitgedrukt in subsidie-equivalent. Het gecumuleerd totaal waarvan de definitie is opgenomen in noot 11 dient eveneens te worden opgegeven.

(13) De arbeidsplaatsverliezen dienen als volgt te worden opgesplitst:

- gecompenseerd door overplaatsing binnen de groep

- vallende onder sociale maatregelen (bij voorbeeld VUT).

Een gecumuleerd totaal in overeenstemming met noot 11 dient eveneens te worden verstrekt.