BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 24 juli 1991 inzake het voornemen van de Belgische Regering om steun te verlenen aan de communautaire luchtvaartmaatschappij Sabena (Slechts de teksten in de Nederlandse en in de Franse taal zijn authentiek) (91/555/EEG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, inzonderheid op artikel 93, lid 2, eerste alinea,

Na de belanghebbenden overeenkomstig artikel 93 van het Verdrag te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken,

Overwegende hetgeen volgt:

I

Bij schrijven van 5 april 1991 heeft de Belgische Regering in overeenstemming met artikel 93, lid 3, van het Verdrag de Commissie in kennis gesteld van haar voornemen staatssteun te verlenen aan Sabena.

De Belgische Regering deelt daarbij mede dat zij van plan is de herstructurering van de Belgische luchtvaartmaatschappij Sabena te steunen met een maatregelenpakket dat met name omvat:

- de omzetting in Sabena-kapitaal van de 16,2 miljard Bfr. die de Staat over de periode 1949-1981 had toegekend;

- een kapitaalverhoging met 10 miljard Bfr. door intekening op aandelen en onmiddellijke betaling;

- een kapitaalvermindering met annulering van gewone aandelen in het bezit van de Belgische Staat ten belope van 30,2 miljard Bfr. bestaande uit:

- de vereffening van schulden ten belope van 22,6 miljard Bfr.;

- herstructureringsmiddelen ten belope van 7,6 miljard Bfr.

De Belgische Regering overweegt verder een bijkomende injectie van 9 miljard Bfr. in het kader van een tweede herkapitalisatiefase. Verwacht wordt dat nieuwe industriële partners en particuliere Belgische aandeelhouders met een totaalbedrag van 10 miljard Bfr. tot de completering van het herkapitalisatieprogramma zullen bijdragen. Na de voltooiing van dit programma zullen de aandelen van Sabena naar verwachting als volgt zijn verdeeld:

- Belgische Staat: 26,7 %,

- Belgische aandeelhouders: 26,7 %,

- industriële partners: 40,0 %,

- personeel: 6,0 %.

De Belgische Regering heeft eveneens medegedeeld dat zij van plan is haar participatie in de herstructurering van Sabena aan de tweeledige voorwaarde te verbinden dat de maatschappij:

- in commercieel opzicht levensvatbaar wordt gemaakt;

- voor toekomstige samenwerking een betrouwbare industriële partner (luchtvaartmaatschappij) vindt.

De Belgische Regering heeft voorts de Commissie in kennis gesteld van het voornemen van Sabena om het aantal personeelsleden in vaste dienst van 12 180 in 1991 te verminderen tot ongeveer 9 000 tegen eind 1993.

II

De Commissie heeft aan de hand van de in de kennisgeving vervatte informatie de verenigbaarheid van deze maatregelen met artikel 92 van het Verdrag onderzocht. Dit onderzoek heeft tot de gevolgtrekking geleid dat de steunmaatregelen in dat stadium niet met de gemeenschappelijke markt verenigbaar waren en op grond van de beschikbare informatie niet voor een van de afwijkingen waarin artikel 92, leden 2 en 3, van het Verdrag voorziet, in aanmerking konden komen.

Deze voorlopige gevolgtrekking van de Commissie berustte hoofdzakelijk op het ontbreken van voldoende waarborgen met betrekking tot het eenmalige karakter van deze operatie, de twijfel die nog bestaat omtrent de commerciële levensvatbaarheid van het herstructureringsplan, het gebrek aan doorzichtigheid met betrekking tot de door de betrokken maatschappijen te aanvaarden voorwaarden en de inhoud van de nieuwe vennootschapsstatuten. Ten slotte was de Commissie van mening dat de Belgische Regering onvoldoende waarborgen had gegeven dat geen andere maatregel zal worden genomen of gehandhaafd om Sabena ten opzichte van andere maatschappijen die in België zijn gevestigd of diensten van en naar België onderhouden, te bevoordelen.

De Commissie heeft derhalve op 8 mei 1991 besloten de procedure van artikel 93, lid 2, in te leiden. De Belgische Regering werd hiervan bij schrijven van 13 mei 1991 op de hoogte gebracht. Het besluit werd in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen bekendgemaakt (1). De belanghebbenden werden daarbij verzocht hun opmerkingen in te dienen binnen een termijn van één maand te rekenen vanaf de datum van bekendmaking.

III

Bij brief van 5 juni 1991 heeft de Belgische Regering haar opmerkingen doen toekomen over het besluit van de Commissie om de in artikel 93, lid 2, van het Verdrag bedoelde officiële onderzoekprocedure in te leiden.

In die brief heeft de Belgische Regering uitdrukkelijk bevestigd dat de voorgenomen maatregelen een eenmalig karakter hebben en voorts dat zij geen steun meer aan Sabena zal verlenen. De Belgische Regering zette opnieuw haar tweefasenplan uiteen, waarbij tijdens de eerste fase de schulden en andere in het verleden geaccumuleerde verplichtingen worden vereffend en tijdens de tweede fase de financiële structuur van de onderneming wordt verbeterd. De Belgische Regering verklaarde uitdrukkelijk dat de Belgische Staat niet aan een kapitaalverhoging in de tweede fase zal deelnemen indien Sabena niet erin slaagt een industriële partner (dit wil zeggen een andere luchtvaartmaatschappij) te vinden die bereid is financieel te participeren.

In die brief herhaalde de Belgische Regering haar voornemen om in handelsrechtelijk kader nieuwe vennootschapsstatuten uit te werken, maar nadere bijzonderheden daarover werden niet verstrekt. Bovendien bevatte het eerste antwoord van de Belgische Regering geen uitvoerig overzicht van de financiële regelingen met andere bestaande aandeelhouders, noch vermeldde het de voorgestelde nieuwe aandeelhouders met inbegrip van een partnerluchtvaartmaatschappij, en ten slotte werd evenmin duidelijke informatie verstrekt over de jongste economische en financiële ontwikkelingen, hetgeen voor een realistische beoordeling van de huidige financiële positie van de onderneming van wezenlijk belang is. Voorts leverde de Belgische Regering ook geen uitdrukkelijk commentaar op het verzoek van de Commissie om de maatregelen waardoor Sabena ten opzichte van andere luchtvaartmaatschappijen met vluchten van en naar België wordt bevoordeeld, niet langer in stand te houden of geen soortgelijke nieuwe maatregelen in te voeren. Ten slotte kondigde de Belgische Regering aan dat zij voornemens was meer gedetailleerde vertrouwelijke informatie aan de diensten van de Commissie te doen toekomen.

Gezien deze openblijvende vragen vond op 4 juli 1991 een bijeenkomst met vertegenwoordigers van de Belgische autoriteiten plaats.

Op deze bijeenkomst, waarop een aantal punten in verband met de financiële regelingen werden verduidelijkt, bleek dat de regelingen met nieuwe particuliere partners, onder meer een partnermaatschappij, nog niet volledig waren afgerond.

In het kader van de onderhandelingen met potentiële investeerders speelt de inhoud van de nieuwe vennootschapsstatuten wel degelijk een zeer belangrijke rol. De Belgische autoriteiten hebben zich ertoe verbonden de Commissie onmiddellijk nadat die onderhandelingen voltooid zijn, de volledige tekst van die statuten over te leggen.

De vertegenwoordigers bevestigden ook dat de aandelen van de Regering (prioriteitsaandelen) al tijdens de eerste fase van het herstructureringsprogramma in gewoon kapitaal zullen worden omgezet. De aandelen van de andere bestaande aandeelhouders zullen evenwel een bijzondere status (die van preferent aandeel) blijven genieten, met inbegrip van een gegarandeerd dividend tot eind 1995.

Tot dat tijdstip zullen die aandeelhouders de keuze hebben om de aandelen weer aan de Staat over te dragen of in te stemmen met de omzetting ervan in gewoon risicodragend kapitaal.

De bestaande aandeelhouders hebben zich met een verlaging van het peil van het gegarandeerde dividend van 10 % naar 8 %, dit wil zeggen van 50 Bfr. per aandeel naar 40 Bfr., verenigd.

In de praktijk betekent dit dat de onderneming ongeacht haar financiële positie gegarandeerde dividenden voor een totaalbedrag van 1,3 miljard Bfr. zal moeten betalen voor de duur van het herstructureringsprogramma, dit wil zeggen in de periode tussen 1992 en 1995. Met de afschaffing van andere bestaande financiële garanties zal evenwel onmiddellijk worden begonnen.

De Belgische autoriteiten hebben beklemtoond dat volgens hen, afgezien van de voorgenomen staatssteun, geen andere maatregelen bestaan of zijn overwogen waardoor Sabena ten opzichte van andere luchtvaartmaatschappijen die naar en van België vliegen, wordt bevoordeeld. Zij hebben uitdrukkelijk het standpunt betwist dat exclusieve rechten op het gebied van de gronddiensten op de luchthaven van Zaventem en van de maaltijdenverzorgingcatering een geprivilegieerde behandeling vormen.

De Belgische autoriteiten hebben ook de nadruk erop gelegd dat de luchtvaartinstanties al verder gaan dan de communautaire voorschriften wanneer zij andere luchtvaartmaatschappijen voor het uitvoeren van lijnvluchten binnen de Gemeenschap aanwijzen.

Bij brief van 9 juli 1991 heeft de Belgische Regering schriftelijke toelichtingen en verduidelijkingen bij deze punten verstrekt, met inbegrip van een bijgewerkt rapport met de jongste stand van zaken op financieel gebied en de recentste bedrijfsresultaten.

Na de bekendmaking in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen hebben twee andere luchtvaartmaatschappijen, een vereniging van luchtvaartmaatschappijen, een consumentenvereniging en twee Lid-Staten van de Europese Gemeenschap hun opmerkingen over deze zaak ingediend.

IV

Gezien de gecumuleerde schuldenlast en de kosten van het herstructureringsprogramma zou geen andere investeerder dan de Staat op dit ogenblik bereid zijn om in het herstructureringsprogramma van Sabena deel te nemen. Daarom dienen de door de Belgische Regering ingediende voorstellen te worden beschouwd als staatssteun in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag.

Door de totstandbrenging van een gemeenschappelijke luchtvaartmarkt, waarbij de bilaterale beperkingen op de toegang tot de markt en op de capaciteitsverdeling geleidelijk worden weggewerkt en de regels inzake het vaststellen van luchtvaarttarieven worden versoepeld, is de concurrentie op vele routes van het Sabena-net verscherpt. Die tendens zou zich in de komende jaren moeten doorzetten. De aan Sabena verleende steun kan dus leiden tot een vervalsing of tot een dreiging van vervalsing van de concurrentie tussen die luchtvaartmaatschappij en de andere luchtvaartmaatschappijen in de Gemeenschap.

In artikel 92, lid 3, van het Verdrag, worden de met de gemeenschappelijke markt verenigbare steunmaatregelen opgesomd. Verenigbaarheid met het Verdrag moet worden vastgesteld in het kader van de Gemeenschap en niet in dat van één enkele Lid-Staat. Ten einde de goede werking van de gemeenschappelijke markt te garanderen en gelet op de beginselen van artikel 3, onder f), van het Verdrag, dienen bij het onderzoek van een steunregeling of een individueel geval, de afwijkingen op het beginsel van artikel 92, lid 1, die in artikel 92, lid 3, zijn vermeld, strikt te worden geïnterpreteerd.

Meer in het bijzonder zijn die afwijkingen slechts van toepassing in gevallen waarin de Commissie kan vaststellen dat zonder de steun de spelregels van het marktmechanisme op zich ontoereikend zouden zijn om de toekomstige begunstigde ertoe te bewegen een gedrag aan te nemen dat ertoe bijdraagt één van de met die afwijkingen beoogde doelstellingen te bereiken.

In artikel 92, lid 3, onder a) en c), is voorzien in afwijkingen voor steunmaatregelen die de ontwikkeling van bepaalde regio's bevorderen of vergemakkelijken. De afwijking waarin is voorzien in artikel 92, lid 3, onder a), kan niet op de voorgenomen steunregeling worden toegepast omdat de levensstandaard in België niet abnormaal laag is en er geen ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst. Evenmin vertoont de regeling de kenmerken van steunmaatregelen ter vergemakkelijking van de ontwikkeling van bepaalde regionale economieën in de zin van artikel 92, lid 3, onder c), aangezien zij niet afhankelijk is van een initiële investering of van het scheppen van werkgelegenheid, als bepaald in de mededeling van de Commissie van 1979 over de beginselen van de cooerdinatie van regionale steunregelingen (2). De Belgische Regering heeft overigens niet op redenen van regionale aard gewezen om de betrokken steun te rechtvaardigen.

In verband met de afwijkingen vastgesteld in artikel 92, lid 3, onder b), kan worden gesteld dat de betrokken steun niet tot doel heeft de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang te bevorderen of een ernstige verstoring in de Belgische economie op te heffen. De Belgische Regering heeft op deze afwijking trouwens geen beroep gedaan.

Wat de in artikel 92, lid 3, onder c), bedoelde afwijking voor "steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid te vergemakkelijken" betreft, kan de Commissie aannemen dat bepaalde steunmaatregelen ten behoeve van herstructurering verenigbaar met de gemeenschappelijke markt zijn indien aan een aantal criteria wordt voldaan (3). De criteria moeten worden beschouwd in de context van de twee beginselen van artikel 92, lid 3, onder c), dit wil zeggen dat de desbetreffende steun vanuit communautair oogpunt noodzakelijk is voor de ontwikkeling van de sector en dat er zekerheid moet bestaan dat de steunmaatregelen de voorwaarden waaronder het handelsverkeer geschiedt, niet zodanig veranderen dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad (4).

Deze criteria zijn in de context van de sector luchtvaart geïnterpreteerd in memorandum nr. 2, waarin is bepaald dat de Commissie in sommige gevallen overeenkomstig artikel 92 kan besluiten dat aan afzonderlijke luchtvaartmaatschappijen met ernstige financiële moeilijkheden steun mag worden toegekend op voorwaarde dat aan de volgende voorwaarden wordt voldaan:

a) De steunmaatregelen moeten deel uitmaken van een door de Commissie goed te keuren programma om de luchtvaartmaatschappij te saneren, zodat mag worden verwacht dat zij binnen een redelijk korte termijn zonder verdere steun weer gezond kan functioneren. De steun moet dus beperkt zijn in de tijd. Indien capaciteitsinkrimping nodig is om de financiële levensvatbaarheid te herstellen, dient die in het programma te worden opgenomen. Eventuele wijzigingen van het programma dienen eveneens door de Commissie te worden goedgekeurd. Vanzelfsprekend dienen ook voorgenomen wijzigingen van de steunmaatregelen aan de Commissie te worden bekendgemaakt.

b) De betrokken steun mag de moeilijkheden niet van de desbetreffende Lid-Staat naar de rest van de Gemeenschap verschuiven.

c) De steunmaatregelen moeten zodanig zijn gestructureerd dat zij doorzichtig zijn en kunnen worden gecontroleerd.

In het geval van Sabena moet in de eerste plaats worden geconcludeerd dat de onderneming zich, naar normale commerciële normen gemeten, in een moeilijke financiële positie bevindt. Aan de hand van de jongste cijfers die de Belgische Regering op 9 juli 1991 heeft ingediend, is de verhouding schulden/kapitaal met circa 4/1 zeer slecht vergeleken met de normale cijfers in de sector luchtvaart. De activiteiten van de luchtvaartmaatschappij (Sabena World Airlines) leverden in 1990 een nettoverlies van 7,462 miljard Bfr. op op een totale omzet van 42,055 miljard Bfr. De filialen Sabena Catering en Sabena Technics hebben daar bovenop nog eens verliezen geleden voor in totaal 259 miljoen Bfr.

Deze zwakke financiële positie is het gevolg van diverse oorzaken, waarbij lage arbeidsproduktiviteit en hoge personeelskosten een zeer belangrijke rol hebben gespeeld.

Op korte termijn zullen de twee cruciale punten voor Sabena zijn dat de onderneming aan de ene kant van het marktpotentieel dat Brussel biedt, een maximaal gebruik moet maken en aan de andere kant de kostenfactoren onder controle moet houden.

Het voornemen van de luchtvaartmaatschappij Sabena om haar personeelsbestand met 29 % in te krimpen en de bereidheid van de Belgische Staat om de kosten van deze afvloeiing te vergoeden kunnen onder deze omstandigheden als een belangrijke aanzet tot het herwinnen van de commerciële levensvatbaarheid worden beschouwd.

Bovendien wijst het verzoek van de Regering om nieuwe vennootschapsstatuten op commerciële basis uit te werken en om het aandeel van het particuliere risicodragende kapitaal aanzienlijk te verhogen op een politieke bereidheid om de rol van de Staat tot die van gewoon aandeelhouder te beperken en om zich van (potentieel kostenverhogende) ingrepen om andere dan commerciële redenen te onthouden.

De inhoud van de nieuwe statuten van Sabena dient evenwel nog nader te worden verduidelijkt.

Het feit dat de besluiten over de nieuwe statuten nog niet zijn genomen, moet worden beschouwd als een factor van onzekerheid over de daadwerkelijke inzet van de luchtvaartmaatschappij en van de Belgische Staat om de luchtvaartmaatschappij op een werkelijk commerciële leest te schoeien en daardoor een van de belangrijkste fundamentele redenen van de ontwikkelingen in het verleden weg te werken. Ieder besluit van de Commissie tot goedkeuring van de maatregelen moet bijgevolg aan de wijziging van de vennootschapsstatuten van Sabena worden gekoppeld.

Het is ook van wezenlijk belang ervoor te zorgen dat de nieuwe aandeelhouders geen privileges krijgen en voor garanties in aanmerking komen. Dergelijke garanties kunnen alleen worden opgevat als een gebrek aan vertrouwen, van de zijde van de privé-investeerders, in de mogelijkheid om het bedrijf op lange termijn weer leefbaar te maken. Aangezien de regelingen met de nieuwe aandeelhouders nog moeten worden getroffen, zou een goedkeuring door de Commissie een controle nodig maken van de inzet van de zijde van de Belgische Staat op dit gebied. Alleen het verstrekken van echt risicodragend kapitaal is voldoende aanwijzing voor de commerciële leefbaarheid van het herstructureringsontwerp. Het is derhalve nodig de Belgische Regering te verplichten om over de wezenlijke inhoud van de in dit verband genomen besluiten regelmatig verslag uit te brengen.

De betrokken hulp moet trapsgewijs afnemend worden verleend en duidelijk aan het herstructureringsproces worden verbonden.

De door de Belgische Regering overwogen tweetrapsbenadering kan als een vorm van degressieve steunverlening worden beschouwd. De Belgische Regering heeft op voldoende duidelijke wijze zich ertoe verbonden niet tot de tweede kapitaalinjectie van 9 miljard Bfr. over te gaan als geen partnermaatschappij wordt gevonden en als privé-investeerders tot het herstructureringsproces van Sabena niet minstens 10 miljard Bfr. bijdragen. Belangrijke privé-investeringen die op een grootscheepse "opruiming" van de last van het verleden volgen, kunnen worden opgevat als een waarborg voor het degressieve karakter van de gehele operatie.

De omvang van de te verlenen steun moet in redelijke mate verband houden met de omvang van de zich voordoende problemen ten einde mogelijke concurrentieverstoringen tot een minimum te beperken.

De vraag of de voor Sabena voorgestelde steun verder gaat dan het niveau dat voor het herstel van de luchtvaartmaatschappij nodig is, dient in een ruimer verband te worden beoordeeld, rekening houdend met het op het gebied van het luchtverkeersbeleid heersende klimaat.

De Belgische Regering heeft in het verleden voorzichtige stappen genomen om de Belgische markt open te stellen en om in beperkte mate, en slechts geval per geval, aan andere maatschappijen, met name aan TEA, vergunningen voor geregeld luchtvervoer te verlenen.

De vraag of de voorgestelde steunbedragen het niveau overschrijden dat nodig is om de doelstellingen van het herstructureringsproces te verwezenlijken, hangt tevens af van het gebruik dat van de extra fondsen wordt gemaakt.

Uit de door de betrokken luchtvaartmaatschappij ingediende bedrijfsplannen blijkt dat deze middelen grotendeels voor twee doeleinden zullen worden benut.

In de eerste plaats voor de afschrijving van geaccumuleerde schulden. Tussen 1984 en 1990 is de schuldenlast van 17 tot 43 miljard Bfr. toegenomen. De als gevolg daarvan ontstane ongunstige verhouding tussen schulden- en vermogenspositie zal worden verbeterd om die luchtvaartmaatschappij weer commercieel leefbaar te maken.

In de tweede plaats zullen de middelen worden gebruikt om de vereiste moderniseringen door te voeren. Voor de modernisering van de luchtvloot zullen investeringen nodig zijn ten belope van 46,250 miljoen Bfr. tot 1995. De nieuwe uitrusting is vereist om de bedrijfskosten te drukken en om aan de bij de wetgeving van de Gemeenschap voorgeschreven striktere normen inzake geluidhinder te voldoen.

Door deze investeringen zal de door Sabena geboden capaciteit niet toenemen. De herstructurering van het netwerk van Sabena met het oog op rendabeler trajecten zal aanvankelijk leiden tot een daling van de capaciteit gemeten in beschikbare ton/kilometer (BTK) van ongeveer 2 000 miljoen in 1990 tot ongeveer 1 300 miljoen BTK in 1993. Daarna wordt een toename verwacht in overeenstemming met de algemene ontwikkeling van het verkeersvolume.

De steun zal uiteindelijk, als het herstructureringsproces is voltooid, echter tot gevolg kunnen hebben dat de financiële positie (d. w. z. verhouding schulden/vermogen) beter is ten opzichte van de niveaus die voor enkele van Sabena's concurrenten momenteel haalbaar zijn.

Uit aan de Commissie medegedeelde informatie blijkt dat de Belgische autoriteiten en de betrokken luchtvaartmaatschappij mikken op een schulden/vermogensverhouding van ongeveer 1,25 die aan het eind van het herkapitalisatieproces moet worden bereikt.

In een normaal micro-economisch en sectorieel klimaat kan dit niveau worden geacht te wijzen op een evenwichtige financiële positie die aan de normen van de betrokken industrietak beantwoordt.

Momenteel bevinden enkele luchtvaartmaatschappijen van de Gemeenschap zich als gevolg van de moeilijke situatie in de luchtvaartindustrie in een minder gunstige financiële positie.

Onder deze omstandigheden is financiële steun slechts gerechtvaardigd op voorwaarde dat de Belgische Regering zich ertoe verbindt alle vormen van voorkeursbehandeling te vermijden op gebieden die voor het concurrentievermogen van luchtvaartmaatschappijen die naar en vanuit België opereren, bepalend zijn.

V

In het licht van het bovenstaande is de Commissie van mening dat de in artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag bepaalde afwijking voor de door de Belgische Regering voorgestelde steunmaatregelen betreffende het herstructureringsprogramma van de luchtvaartmaatschappij Sabena kan worden toegestaan, mits aan een aantal voorwaarden is voldaan zodat wordt gewaarborgd dat de steun niet een zodanig averechts effect op de handelsvoorwaarden uitoefent dat daardoor het gemeenschappelijk belang wordt geschaad,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De staatssteunmaatregelen ten gunste van de luchtvaartmaatschappij Sabena, die op 5 april 1991 door de Belgische Regering aan de Commissie is medegedeeld, namelijk:

- de omzetting in Sabena-kapitaal van een bedrag van 16,2 miljard Bfr. aan staatsschulden;

- een rechtstreekse kapitaalinjectie van in totaal 19 miljard Bfr., waarvan 10 miljard Bfr. gedurende de eerste fase en 9 miljard Bfr. gedurende de tweede fase;

- een kapitaalvermindering met annulering van gewone aandelen in het bezit van de Belgische Staat ten belope van 30,2 miljard Bfr. bestaande uit:

- de vereffening van schulden ten belope van 22,6 miljard Bfr.,

- herstructureringsmiddelen ten belope van 7,6 miljard Bfr.,

zijn verenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag, mits België:

- zich houdt aan zijn verbintenis om af te zien van het toekennen van verdere staatssteun of andere nieuwe maatregelen die rechtstreeks of onrechtstreeks de luchtvaartmaatschappij Sabena begunstigen of de commerciële risico's van de aandeelhouders verminderen;

- zich houdt aan zijn verbintenis aan Sabena in vergelijking met de andere Belgische luchtvaartmaatschappijen niet enigerlei vorm van voorkeursbehandeling toe te kennen op het gebied van de toewijzing van luchtverkeersrechten en in vergelijking met alle andere luchtvaartmaatschappijen van de Gemeenschap op het gebied van de verdeling van "slots", afhandeling op de luchthaven, proviandering en andere luchthavenactiviteiten;

- zich houdt aan haar verbintenis om de prioriteitsaandelen met ingang van uiterlijk 31 december 1992 in gewone aandelen om te zetten;

- zich houdt aan zijn verbintenis om de nieuwe statuten van de luchtvaartmaatschappij in handelsrechtelijk kader vast te stellen met uitsluiting van de mogelijkheid voor de Belgische Staat om wegens andere dan commerciële redenen in te grijpen en om de nieuwe statuten na de goedkeuring ervan onverwijld aan de Commissie mede te delen;

- zich houdt aan zijn verbintenis wat de verwezenlijking van het herstructureringsplan tot eind 1995 overeenkomstig de aan de Commissie medegedeelde regeling betreft, en met name de verbintenis om slechts tot de voor de tweede fase van het herstructureringsplan bepaalde kapitaalsverhoging over te gaan indien door een industriële partner in belangrijke mate aan deze verhoging wordt deelgenomen.

België stelt de Commissie jaarlijks, en in het bijzonder vóór de aanvang van de tweede fase van het herstructureringsprogramma, in kennis van de economische en financiële positie van de luchtvaartmaatschappij Sabena, van strategische besluiten met inbegrip van samenwerkingsverbanden, alsmede van grote investeringen.

Artikel 2

België stelt de Commissie binnen twee maanden na datum van de kennisgeving van deze beschikking in kennis van de maatregelen die zij heeft genomen om aan deze beschikking te voldoen.

Artikel 3

Deze beschikking is gericht tot het Koninkrijk België. Gedaan te Brussel, 24 juli 1991. Voor de Commissie

Karel VAN MIERT

Lid van de Commissie

(1) PB nr. C 138 van 29. 5. 1991, blz. 3. (2) PB nr. C 31 van 3. 2. 1979, blz. 9. (3) Achtste verslag over het mededingingsbeleid, nr. 176. (4) Zie arrest van het Hof van Justitie van 17 september 1980 in zaak 730/79 (Phillip Morris), Jurispr. 1980, blz. 2671.