Beschikking van de Commissie

van 5 maart 2003

betreffende de staatssteun die de Italiaanse Republiek (regio Sicilië) voornemens is ten uitvoer te leggen ten gunste van de internationalisatie van ondernemingen

(kennisgeving geschied onder nummer C(2003) 650)

(Slechts de tekst in de Italiaanse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2003/519/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, inzonderheid op artikel 62, lid 1, onder a),

Gelet op Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 88 van het EG-Verdrag(1),

Na belanghebbenden overeenkomstig het genoemde artikel te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken,

Overwegende hetgeen volgt:

1. PROCEDURE

(1) Bij schrijven nr. A/33813 van de permanente vertegenwoordiging van Italië bij de Europese Unie van 10 mei 2001, door de Commissie ontvangen op 14 mei 2001, hebben de Italiaanse autoriteiten overeenkomstig artikel 88, lid 3, van het Verdrag kennis gegeven van de betrokken steunregeling.

(2) Bij schrijven van 15 januari 2002, SG (2002) D/228170, heeft de Commissie de Italiaanse Republiek kennis gegeven van haar besluit tot inleiding van de procedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag ten aanzien van de betrokken steunregeling.

(3) Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen(2) bekendgemaakt. De Commissie heeft de belanghebbenden uitgenodigd hun opmerkingen over de betrokken steunmaatregel te maken.

(4) De Commissie heeft noch van de lidstaat, noch van belanghebbenden opmerkingen terzake ontvangen. De enige door de Italiaanse autoriteiten verzonden brief dateert van 10 januari 2003 en heeft slechts betrekking op een aspect van het besluit tot inleiding van de procedure (met name punt 38 betreffende de regeling de minimis).

2. GEDETAILLEERDE BESCHRIJVING VAN DE STEUN

2.1. Benaming en rechtsgrond

(5) De steun zou door de regio Sicilië worden verleend krachtens de regeling van artikel 26 van regionale wet nr. 32 van 23 december 2000 houdende uitvoeringsbepalingen van het regionaal operationeel programma (POR) 2000-2006(3) (regionale wet 32/2000) en het decreet van 22 juni 2001(4). In de artikelen 13 en 15 van regionale wet 32/2000 zijn algemene bepalingen opgenomen die op de regeling van toepassing zijn. Artikel 198 van dezelfde wet bevat een bepaling tot opschorting van de uitvoering van de betrokken maatregel totdat de beschikking van de Commissie na de afwikkeling van de aanmeldingsprocedure wordt vastgesteld.

2.2. Doel van de regeling

(6) Met de regeling wordt beoogd de internationalisatie van de regionale economie te bevorderen door het verlenen van steun aan kleine en middelgrote ondernemingen en samenwerkingsverbanden daarvan, alsmede aan consortia en verenigingen van consortia van kleine en middelgrote ondernemingen die in de regio Sicilië werkzaam zijn.

2.3. Inhoud

(7) Om de beoogde doelstellingen te bereiken, zijn volgende steunmaatregelen vastgesteld:

- bijdragen in de investeringskosten voor de uitvoering van projecten die zorgen voor een vaste aanwezigheid op een of meerdere buitenlandse markten (tentoonstellingscentra, showroom, contactbureau);

- bijdragen voor de oprichting en inbedrijfstelling van consortia van kleine en middelgrote ondernemingen voor de uitvoering van samenwerkingsprojecten in het kader van marketingactiviteiten van internationaal belang.

(8) In het decreet van 22 juni 2001 is voorzien in andere steun, die evenwel zal worden verleend overeenkomstig Verordening (EG) nr. 69/2001 van de Commissie van 12 januari 2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op de-minimissteun(5).

(9) Wat de in overweging 7, eerste streepje, van deze beschikking bedoelde steun betreft, is in het decreet van 22 juni 2001 bepaald dat de uitgaven die onder de in het Gemeenschapsrecht vermelde definitie van investering vallen - inclusief immateriële investeringen - hiervoor in aanmerking komen. In het decreet wordt gepreciseerd dat het gaat om uitgaven voor de koop of de huur van lokalen, uitgaven voor de verwerving van uitrusting en uitgaven voor immateriële investeringen. In het formulier dat werd toegezonden als bijlage bij de kennisgeving (vóór de wijzigingen die in de loop van de onderzoeksprocedure zijn aangebracht) hebben de Italiaanse autoriteiten kwaliteitsborging, milieubescherming, technische innovatie en de aankoop van beheerssoftware genoemd als immateriële investeringen. In artikel 13 van regionale wet 32/2000 wordt de definitie van materiële investering gegeven. In dat artikel is ook het volgende bepaald:

- de uitgaven voor immateriële investeringen en voor studies en adviezen mogen niet meer bedragen dan 25 % van de in aanmerking komende uitgaven;

- vervangende investeringen worden uitgesloten;

- de begunstigde moet zich ertoe verplichten de investering voor een periode van vijf jaar te handhaven;

- de steun voor immateriële investeringen wordt verleend op voorwaarde dat de begunstigde zich ertoe verbindt deze tijdens een periode van vijf jaar uitsluitend in de eigen fabriek te gebruiken;

- steunaanvragen worden ingediend vóór het begin van de uitvoering van een project.

(10) Wat betreft de in overweging 7, tweede streepje, van deze beschikking bedoelde steun, is in het decreet van 22 juni 2001 bepaald dat alle uitgaven in verband met de oprichting van het consortium in aanmerking komen, evenals de kosten voor de inbedrijfstelling en de werking gedurende een periode van vijf jaar. In beide gevallen gaat het om uitgaven met betrekking tot de notariële kosten voor de oprichting van het consortium alsook om algemene en personeelsuitgaven voor de inbedrijfstelling en de werking die het rechtstreeks gevolg zijn van het succes van het initiatief. In het bijzonder gaat het om de volgende uitgaven:

- personeelskosten en door de overheid opgelegde lasten;

- huur van gebouwen die bestemd zijn voor de werkzaamheid van het consortium of de vereniging;

- verwerving, ook door middel van leasing, van roerend goed (uitrusting en inrichting);

- promotie en publiciteit voor de producten van de bedrijven van het consortium en voor de door het consortium verleende diensten.

(11) Bij gebrek aan verduidelijkingen door de Italiaanse autoriteiten, kan de Commissie de in aanmerking komende maatregelen en uitgaven waarvan sprake in de overwegingen 8-10 niet nauwkeuriger bepalen.

2.4. Budget en duur van de regeling

(12) De regeling loopt van de eventuele inwerkingtreding na het einde van de kennisgevingsprocedure tot en met 31 december 2006. Het jaarlijks budget werd niet nauwkeurig aangegeven. In het bij het schrijven van 26 september 2001 gevoegde kennisgevingsformulier hebben de Italiaanse autoriteiten een budget vermeld van "... ongeveer 98 miljard lire euro voor de steunregeling waarvan sprake in art. 26-36 en 39 van regionale wet 32/2000 ...". De Commissie veronderstelt dat het bedrag in lire is uitgedrukt. Bovendien betreft de betrokken kennisgeving uitsluitend de in artikel 26 van de vermelde wet bedoelde steunregeling. In lid 2 van dit artikel is bepaald dat het budget niet meer dan 120 miljard ITL mag bedragen.

2.5. Begunstigden

(13) Deze regeling geldt voor kleine en middelgrote ondernemingen (KMO's) en samenwerkingsverbanden daarvan. Consortia en verenigingen van consortia van kleine en middelgrote ondernemingen, ook in de vorm van een coöperatie, komen eveneens in aanmerking. De begunstigden moeten ingeschreven zijn in het handelsregister van de Kamer van Koophandel en, voor ambachtelijke bedrijven, in het register van ambachtelijke bedrijven. In de bepalingen van de steunregeling wordt voor de definitie van KMO verwezen naar communautaire bepalingen. De Italiaanse autoriteiten hebben evenwel niet gepreciseerd of het gaat om KMO's volgens de definitie die is vermeld in Aanbeveling 96/280/EG van de Commissie(6). Er bestaan ook twijfels met betrekking tot de definitie van KMO die wordt gehanteerd bij consortia en verenigingen van consortia.

(14) Bij de oorspronkelijke kennisgeving werd in het aanmeldingsformulier uitgesloten dat de betrokken regeling zou worden toegepast op activiteiten met betrekking tot de vervaardiging, de verwerking of de verhandeling van de in bijlage I van het EG-Verdrag aangegeven producten, of op de transportsector, de staalindustrie, de scheepsbouwsector, de synthetische-vezelindustrie en de automobielindustrie. In artikel 15 van regionale wet 32/2000 is evenwel bepaald dat de in deze wet vervatte bepalingen met betrekking tot de steunmaatregelen toepasbaar zijn op de hierboven vermelde sectoren. Noch in de laatst toegezonden documenten, noch in het aanmeldingsformulier met betrekking tot de gewijzigde bepalingen wordt nog verklaard dat de vermelde sectoren worden uitgesloten. Er blijven ook twijfels wat betreft de eventuele uitsluiting van ondernemingen in moeilijkheden(7) en van steun ten gunste van de financiële herstructurering van deze ondernemingen. Hetzelfde geldt voor eventuele investeringen in vast kapitaal die worden uitgevoerd in de vorm van de aankoop van een fabriek die werd gesloten of zonder overname zou zijn gesloten. Door deze tegenstrijdige elementen kan niet worden vastgesteld of de regeling van toepassing is op de hierboven vermelde sectoren, ondernemingen en fabrieken.

2.6. Vorm en intensiteit van de steun

(15) De regeling voorziet in steun in de vorm van subsidies.

(16) Voor bijdragen in de investeringskosten voor de uitvoering van projecten die zorgen voor een vaste aanwezigheid op een of meerdere buitenlandse markten (tentoonstellingscentra, showroom, contactbureau) bedraagt de maximale steunintensiteit 35 % nettosubsidie-equivalent (NSE), verhoogd met 15 procentpunten brutosubsidie-equivalent (BSE).

(17) Voor bijdragen voor de oprichting en inbedrijfstelling van consortia van kleine en middelgrote ondernemingen voor de uitvoering van samenwerkingsprojecten in het kader van marketingactiviteiten van internationaal belang behelst de maatregel een steunintensiteit die gedurende vijf jaar afneemt, met een plafond van 70 %, 60 %, 50 %, 40 % en 30 %.

3. TWIJFELS DIE DE COMMISSIE HEEFT UITGEDRUKT IN DE LOOP VAN DE IN ARTIKEL 88, LID 2, VAN HET VERDRAG VERMELDE PROCEDURE

(18) De twijfels die de Commissie heeft geuit in de loop van de overeenkomstig artikel 88, lid 2, ingeleide procedure, hadden betrekking op twee specifieke aspecten: de steun voor de internationalisatie en de steun voor de werking.

(19) Wat de steun voor de internationalisatie betreft, had de Commissie in haar voorlopige beoordeling op grond van de gegevens waarover zij beschikte, onder meer gewezen op de volgende punten(8):

- de krachtens de regeling verleende steun lijkt feitelijk verband te houden met de oprichting en de werking van een distributienet of met andere lopende uitgaven die verbonden zijn met exportactiviteiten, wat niet verenigbaar zou zijn met de gemeenschappelijke markt (zie in het bijzonder Verordening (EG) nr. 70/2001 van de Commissie van 12 januari 2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op staatssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen(9));

- de Commissie was evenwel van mening dat, zelfs indien de steun als investeringssteun kan worden aangemerkt, de regionale afwijkingen als bedoeld in artikel 87, lid 3, onder a) en c), in dit geval niet relevant zijn. De regionale afwijkingen kunnen namelijk uitsluitend worden toegepast op investeringen binnen de in aanmerking komende regio's. De Italiaanse autoriteiten verklaarden dat zij de steunintensiteit konden toepassen die is toegestaan voor de regio Sicilië als regio die in aanmerking komt voor de in artikel 87, lid 3, onder a), van de Italiaanse regionale steunkaart(10) vermelde afwijking, maar de betrokken maatregel betreft de verwezenlijking van structuren buiten deze regio.

(20) Wat de werkingssteun betreft, had de Commissie in haar voorlopige beoordeling op grond van de gegevens waarover zij beschikte, onder meer gewezen op de volgende punten(11):

- de betrokken maatregel is beperkt in de tijd, daar zij toepasbaar is tot 2006, en houdt in dat de maximale steunintensiteit geleidelijk vermindert;

- de Italiaanse autoriteiten hadden evenwel niet aangetoond dat deze exploitatiesteun evenredig is aan de handicaps die hierdoor moeten worden verholpen. Zij hadden evenmin informatie verstrekt over de aard van de te verhelpen regionale handicaps. Ook hadden zij deze niet beschreven of de omvang ervan gekwantificeerd, noch hadden zij aangetoond dat de steun gegrond was vanwege de bijdrage tot de regionale ontwikkeling;

- bovendien moet exploitatiesteun die ten doel heeft de uitvoer tussen de lidstaten te bevorderen, worden uitgesloten(12).

(21) In haar besluit had de Commissie ook twijfels geuit over de verenigbaarheid met de gemeenschappelijke markt van twee andere specifieke punten die voortvloeien uit sommige bepalingen van de regeling(13):

- in de maatregel is bepaald dat de begunstigde ondernemingen moeten zijn ingeschreven in het handelsregister van de kamer van koophandel en, voor ambachtelijke bedrijven, in het register van ambachtelijke bedrijven. Dergelijke bepalingen zouden een inbreuk kunnen vormen op de communautaire regelgeving met betrekking tot het recht van vestiging en op het beginsel van niet-discriminatie op grond van nationaliteit (artikel 12 van het EG-Verdrag);

- met betrekking tot de steun die overeenkomstig het decreet van 22 juni 2001 zou worden verleend krachtens de regel de minimis, had de Commissie erop gewezen dat in de in artikel 15, lid 3, in fine, van regionale wet 32/2000 vervatte bepaling, die integraal deel uitmaakt van de betrokken kennisgeving, geen rekening lijkt te worden gehouden met de periode van drie jaar die in artikel 2, lid 2, van Verordening (EG) nr. 69/2001(14) wordt vermeld. Op grond van de vermelde bepaling van de regionale wet moeten de begunstigden namelijk aangifte doen van de steun die zij sinds 1 januari 2000 hebben ontvangen uit hoofde van de regel de minimis. De in artikel 2, lid 2, van de verordening vermelde referentieperiode kan echter veranderen, zoals blijkt uit overweging 5 van deze verordening.

4. OPMERKINGEN VAN DE ITALIAANSE AUTORITEITEN

(22) De Italiaanse autoriteiten hebben geen opmerkingen ingediend met betrekking tot het ontwerp van steunregeling.

(23) Niettemin hebben de Italiaanse autoriteiten verduidelijkingen toegezonden over de bepalingen betreffende de regeling de minimis, dat wil zeggen met betrekking tot de bedenkingen van de Commissie in punt 38 van het besluit tot inleiding van de procedure.

(24) In het hierboven vermelde schrijven hebben de Italiaanse autoriteiten erop gewezen dat geen enkele steun is verleend en dat de regionale overheid na de administratieve procedure van het onderzoek van de steunaanvragen steun zal betalen overeenkomstig de voorschriften in punt 38 van het besluit tot inleiding van de procedure en met inachtneming van Verordening (EG) nr. 69/2001(15). De Italiaanse autoriteiten hebben er ook op gewezen dat de in artikel 15, lid 3, in fine, van regionale wet 32/2000 vervatte bepaling niet voorziet in het verlenen van steun op grond van de regel de minimis, maar uisluitend betrekking heeft op het organiseren van de oprichting van een regionale gegevensbank.

5. BEOORDELING VAN DE STEUN

5.1. Beoordeling of er sprake is van een steunmaatregel in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag

(25) Om te beoordelen of de betrokken maatregel een steunmaatregel is in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag, moet worden vastgesteld of de begunstigden er voordeel van hebben, dit voordeel door de overheid wordt verleend, de betrokken maatregelen de mededinging kunnen vervalsen en het handelsverkeer tussen de lidstaten kunnen beïnvloeden.

(26) Het eerste element in artikel 87, lid 1, van het Verdrag is de mogelijkheid dat de maatregel bepaalde ondernemingen begunstigt. Derhalve moet enerzijds worden uitgemaakt of de begunstigde ondernemingen een economisch voordeel ontvangen dat zij in normale marktomstandigheden niet zouden hebben verkregen en of zij kosten kunnen ontwijken die zij hadden moeten dragen met de eigen financiële middelen, en anderzijds of dergelijk voordeel wordt verleend aan een bepaalde categorie van ondernemingen. De verlening van subsidies en de bijdragen in de beheerskosten van ondernemingen die werkzaam zijn in de regio Sicilië, vormen economische voordelen voor de begunstigden aangezien hierdoor de kosten voor de uitvoering van voor de steun in aanmerking komende projecten en de lopende uitgaven die de onderneming normaal zou moeten dragen, worden verminderd. De betrokken maatregel heeft enkel betrekking op de in de regio Sicilië werkzame kleine en middelgrote ondernemingen die derhalve worden bevoordeeld, daar de steun niet wordt verleend aan ondernemingen buiten deze regio of aan ondernemingen binnen de regio die niet klein of middelgroot, noch consortia of verenigingen van consortia zijn.

(27) Volgens de tweede voorwaarde van artikel 87 moet de steun door de staat worden verleend of met staatsmiddelen worden bekostigd. In dit geval blijkt uit het feit dat de maatregel in feite wordt bekostigd uit de openbare begroting van een regio, dat het om staatsmiddelen gaat.

(28) Volgens de derde voorwaarde van artikel 87, lid 1, van het Verdrag moet de steun de mededinging vervalsen of dreigen te vervalsen. In dit geval dreigen de maatregelen de mededinging te vervalsen aangezien zij de financiële positie en de werkingsmogelijkheden van de begunstigde ondernemingen versterken ten aanzien van hun concurrenten die de steun niet ontvangen.

(29) Volgens de vierde voorwaarde van artikel 87, lid 1, van het Verdrag moet de steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden. In dit verband dient te worden opgemerkt dat de regeling betrekking heeft op de internationalisatie van de regionale economie en maatregelen omvat waarmee precies wordt beoogd de onderneming te helpen bij het bereiken van die doelstelling. Bijgevolg betreft de betrokken steunregeling de ondernemingen die hun werkzaamheden ontplooien in sectoren die onderhevig zijn aan internationale mededinging. Daarom kan worden gesteld dat de regeling per definitie betrekking heeft op de marktdeelnemers die meespelen in het internationaal handelsverkeer.

(30) Om de hierboven vermelde redenen stelt de Commissie dat de betrokken maatregel staatssteun is in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag en dat hij derhalve slechts als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kan worden beschouwd indien hij valt onder een van de in het Verdrag vermelde afwijkingen.

5.2. Legitimiteit van de regeling

(31) Aangezien de maatregel nog niet in werking is getreden krachtens de opschortende clausule (artikel 198 van regionale wet 32/2000), stelt de Commissie vast dat de Italiaanse autoriteiten de verplichting tot kennisgeving overeenkomstig artikel 88, lid 3, van het Verdrag hebben nageleefd.

5.3. Toepasselijke afwijking

(32) Nadat de Commissie heeft geoordeeld of de onderzochte maatregelen overeenkomstig artikel 87, lid 1, van het Verdrag overheidssteun vormen, moet zij onderzoeken of deze als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kunnen worden beschouwd krachtens artikel 87, leden 2 en 3, van het Verdrag.

(33) De Commissie is van mening dat de steun niet in aanmerking komt voor de afwijkingen als bedoeld in artikel 87, lid 2, omdat het niet gaat om steunmaatregelen van sociale aard in de zin van artikel 87, lid 2, onder a), en evenmin om steunmaatregelen tot herstel van de schade veroorzaakt door natuurrampen of andere buitengewone gebeurtenissen in de zin van artikel 87, lid 2, onder b), en ook niet om steunmaatregelen zoals bedoeld in artikel 87, lid 2, onder c). Om evidente redenen zijn de afwijkingen van artikel 87, lid 3, onder b) en d), evenmin van toepassing. De Commissie dient daarom te onderzoeken of de in artikel 87, lid 3, onder a) en c), vermelde afwijkingen, van toepassing zijn op de betrokken regeling.

5.4. Beoordeling van de verenigbaarheid van de steun met de bedenkingen van de Commissie

(34) In het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure was de Commissie ervan uitgegaan dat de steun die is verleend in de vorm van bijdragen in de investeringskosten voor de uitvoering van projecten die zorgen voor een vaste aanwezigheid op een of meerdere buitenlandse markten (tentoonstellingscentra, showroom, contactbureau)(16), in het bijzonder betrekking zouden hebben op werkzaamheden in verband met de export. De steun leek namelijk verband te houden met de oprichting en de werking van een distributienet of met andere lopende uitgaven die inherent zijn aan exportactiviteiten. Exportsteun is niet verenigbaar met Verordening (EG) nr. 70/2001(17). Er wordt op gewezen dat de Commissie zich sinds lang heeft verzet tegen exportsteun(18). In haar Zevende Verslag over het mededingingsbeleid (1977), punt 242, heeft de Commissie verklaard dat steunmaatregelen voor de export in het intracommunautaire handelsverkeer niet in aanmerking komen voor toepassing van enige der uitzonderingsbepalingen ongeacht hun intensiteit, vorm, motivering of strekking. Welnu, er moet worden vastgesteld dat in de formele onderzoeksprocedure de twijfels van de Commissie niet konden worden ontzenuwd en dat niet kan worden uitgesloten dat de betrokken regeling exportsteun is, die onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt. Uiteraard zouden de kosten voor studies en adviesdiensten verenigbaar kunnen zijn met de in artikel 5 van Verordening (EG) nr. 70/2001 vermelde voorwaarden. Bij gebrek aan specifieke verbintenissen vanwege de lidstaat en duidelijker gegevens en definities, kan de Commissie dergelijke steun evenwel niet toestaan. Wat dit laatste specifieke aspect betreft, staat het Italië echter vrij om de maatregel ten uitvoer te leggen in het kader van de vrijstellingsverordening en overeenkomstig de daar vastgelegde voorwaarden.

(35) Tijdens de beginfase van het onderzoek hadden de Italiaanse autoriteiten de definitie van exportsteun betwist en opgemerkt dat de maatregelen niet rechtstreeks verbonden zijn met de export van producten, noch met de oprichting of de werking van netwerken voor distributie of verhandeling Zij hadden evenwel geen enkel argument gegeven dat deze beweringen kon staven. Zij hebben er enkel op gewezen dat de steun gunstige gevolgen zou hebben voor de regionale ontwikkeling van Sicilië en dat de betrokken maatregel moest worden beschouwd als regionale steunmaatregel. De Italiaanse autoriteiten hadden zich bovendien bereid getoond om eender welke structuur die bestaat uit opslagplaatsen, magazijnen, centra voor de distributie van koopwaar en alles wat in verband kan worden gebracht met verhandeling en distributie, uit te sluiten van de steun. Niettemin had de Commissie in het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure ook betwijfeld of de betrokken bijdragen kunnen worden beschouwd als steun in de zin van artikel 2 van Verordening (EG) nr. 70/2001. De Commissie stelt vast dat de geuite twijfels niet zijn weerlegd en dat de omschrijving als exportsteun of investeringssteun onzeker blijft.

(36) In het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure had de Commissie tevens gesteld dat, zelfs indien de steun als investeringssteun kan worden aangemerkt, de regionale afwijkingen als bedoeld in artikel 87, lid 3, onder a) en c), in dit geval niet relevant zijn. Dergelijke afwijkingen kunnen namelijk uitsluitend worden toegepast op investeringen binnen de in aanmerking komende regio's. In artikel 4, lid 1, van Verordening (EG) nr. 70/2001 is weliswaar bepaald: "Steun voor investeringen... in of buiten de Gemeenschap is verenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 87, lid 3, van het Verdrag...". Deze verordening kan derhalve van toepassing zijn op investeringen buiten de Gemeenschap. Daarvoor moet evenwel aan alle vermelde voorwaarden zijn voldaan. Zo is in artikel 4, lid 2, bepaald dat de brutosteunintensiteit niet meer mag bedragen dan 15 % in het geval van kleine ondernemingen en 7,5 % in het geval van middelgrote ondernemingen. Enkel wanneer de investering plaatsvindt in een gebied dat voor regionale steun in aanmerking komt, mag overeenkomstig artikel 4, lid 3, de steunintensiteit het plafond dat voor regionale investeringssteun is vastgesteld, overschrijden. Hieruit volgt dat de plafonds voor de regio Sicilië slechts kunnen worden toegepast wanneer de investering plaatsvindt in de regio Sicilië. De Italiaanse autoriteiten verklaarden daarentegen dat zij de steunintensiteit konden toepassen die is toegestaan voor de regio Sicilië als regio die in aanmerking komt voor de in artikel 87, lid 3, onder a), van de Italiaanse regionale steunkaart vermelde afwijking, maar de betrokken maatregel betreft de verwezenlijking van structuren buiten deze regio. Tijdens de formele onderzoeksprocedure hadden de Italiaanse autoriteiten slechts betwistbare interpretaties gegeven aan het bepaalde in artikel 4 van Verordening (EG) nr. 70/2001 teneinde staande te houden dat de maximale steunintensiteit voor de regio Sicilië van toepassing was. Welnu, er moet worden vastgesteld dat in de formele onderzoeksprocedure de twijfels van de Commissie niet konden worden ontzenuwd en dat niet kan worden uitgesloten dat de betrokken regeling investeringssteun is, die onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt.

(37) In het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure had de Commissie erop gewezen dat steun in de vorm van bijdragen voor de oprichting van consortia van kleine en middelgrote ondernemingen voor het verwezenlijken van samenwerkingsprojecten in het kader van marketingactiviteiten van internationaal belang(19) niet voldoet aan de voorwaarden van Verordening (EG) nr. 70/2001. Bovendien had de Commissie verklaard dat dergelijke steun volgens haar daarom werkingssteun was. De aankoop van roerende goederen is een uitgave die in aanmerking komt voor steun voor investeringen met het oog op de productie, ook al vindt deze plaats buiten de Gemeenschap, zolang voldaan is aan alle andere in Verordening (EG) nr. 70/2001 vermelde voorwaarden. Bij gebrek aan specifieke verbintenissen vanwege de lidstaat en duidelijker gegevens en definities, kan de Commissie dergelijke steun voor de aankoop van onroerende goederen voor investeringen met het oog op de productie niet toestaan. Wat dit specifieke aspect betreft, staat het Italië echter vrij om de maatregel ten uitvoer te leggen in het kader van de vrijstellingsverordening en overeenkomstig de daar vastgelegde voorwaarden. Aan alle in deze verordening vermelde voorwaarden moet evenwel zijn voldaan. Dat geldt bijvoorbeeld voor het naleven van de steunintensiteit(20), waarover de Commissie zich reeds heeft uitgesproken(21).

(38) De regio Sicilië komt in aanmerking voor de in artikel 87, lid 3, onder a), van het Verdrag vermelde afwijking zoals blijkt uit de hierboven vermelde regionale steunkaart voor Italië.

(39) Op grond van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen is steun die is bestemd om de lopende uitgaven van ondernemingen te verminderen (werkingssteun), normaal gesproken verboden. Bij wijze van uitzondering kan steun van deze aard evenwel worden toegestaan in regio's die vallen onder de afwijking van artikel 87, lid 3, onder a), van het Verdrag, indien deze steun verantwoord is als bijdrage aan de regionale ontwikkeling en wanneer de kenmerken en de omvang ervan in verhouding staan tot de handicap die de steun moet compenseren. De lidstaat moet het bestaan van een handicap aantonen en de omvang ervan meten. In de vermelde richtsnoeren wordt ook bepaald dat werkingssteun in de tijd beperkt moet zijn en geleidelijk moet verminderen(22).

(40) De Commissie had vastgesteld dat de betrokken maatregel een tijdslimiet omvat, daar hij toepasbaar is tot 2006, evenals een dalende maximale steunintensiteit.

(41) De Commissie had evenwel opgemerkt dat in de maatregel niet wordt gepreciseerd of het om een bruto- dan wel nettosteunintensiteit ging en dat het aanvankelijke maximum van 70 % vrij hoog leek. Bovendien hadden de Italiaanse autoriteiten niet verklaard hoe de aard en de duur van de steun de vermelde handicaps zouden kunnen compenseren en evenmin hadden zij aangetoond dat de werkingssteun in verhouding stond tot deze handicaps. Zij hadden ook geen informatie verstrekt over de aard van de te compenseren regionale handicaps, zij hadden deze niet beschreven en de omvang ervan niet gekwantificeerd en zij hadden evenmin aangetoond dat de betrokken steun verantwoord is als bijdrage tot de regionale ontwikkeling.

(42) Bovendien had de Commissie opgemerkt dat exploitatiesteun die ten doel heeft de uitvoer tussen de lidstaten te bevorderen, moet worden uitgesloten(23).

(43) Derhalve moet worden vastgesteld dat in de formele onderzoeksprocedure de twijfels van de Commissie niet konden worden ontzenuwd en dat niet kan worden uitgesloten dat de betrokken regeling werkingssteun is, die onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt.

(44) In het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure had de Commissie erop gewezen dat de bepaling betreffende de inschrijving van begunstigde ondernemingen in het handelsregister van de kamer van koophandel en, voor ambachtelijke bedrijven, in het register van ambachtelijke bedrijven, een inbreuk zou kunnen vormen op de communautaire regelgeving met betrekking tot het recht van vestiging en op het beginsel van niet-discriminatie op grond van nationaliteit (artikel 12 van het EG-Verdrag). Deze bedenkingen blijven overeind. Bij gebrek aan reacties en verklaringen vanwege de Italiaanse Republiek kan de Commissie zich hierover niet uitspreken. Het is evenwel niet nodig dat de Commissie hierover een standpunt inneemt, daar de formele onderzoeksprocedure haar tot de conclusie leidt dat de betrokken steunregeling onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt. Toch dient erop te worden gewezen dat Italië de bepalingen van het Verdrag moet naleven indien het dergelijke maatregelen op grond van Verordening (EG) nr. 70/2001 ten uitvoer wil leggen.

(45) Wat de steun uit hoofde van de regel de minimis betreft, hebben de Italiaanse autoriteiten erop gewezen dat geen enkele steun is verleend en dat zij zich zullen richten naar de bepalingen van Verordening (EG) nr. 69/2001(24). Aangezien de Italiaanse autoriteiten erop hebben gewezen dat de in artikel 15, lid 3, in fine, van regionale wet 32/2000 vervatte bepaling niet voorziet in het verlenen van steun op grond van de regel de minimis, maar uitsluitend betrekking heeft op het organiseren van de oprichting van een regionale gegevensbank, is geen enkele wijziging van deze bepaling noodzakelijk.

6. CONCLUSIE

(46) Aan het einde van de analyse in deel IV van deze beschikking stelt de Commissie vast dat de steunregeling ten gunste van de internationalisatie van ondernemingen in de regio Sicilië onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De staatssteun die de Italiaanse Republiek voornemens is ten uitvoer te leggen ten gunste van de internationalisatie van ondernemingen in de regio Sicilië in de zin van artikel 26 van de Siciliaanse regionale wet nr. 32 van 23 december 2000 en het decreet van 22 juni 2001(25), is onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt.

Deze steun mag bijgevolg niet ten uitvoer worden gelegd.

Artikel 2

De Italiaanse Republiek deelt de Commissie binnen twee maanden vanaf de kennisgeving van deze beschikking mee welke maatregelen zij heeft genomen om hieraan te voldoen.

Artikel 3

Deze beschikking is gericht tot de Italiaanse Republiek.

Gedaan te Brussel, 5 maart 2003.

Voor de Commissie

Mario Monti

Lid van de Commissie

(1) PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1.

(2) PB C 132 van 4.6.2002, blz. 11.

(3) Gazzetta ufficiale della Regione siciliana (publicatieblad van de regio Sicilië) nr. 61 van 23 december 2000.

(4) Gazzetta ufficiale della Regione siciliana, deel I, nr. 37 van 27 juli 2001.

(5) PB L 10 van 13.1.2001, blz. 30.

(6) PB L 107 van 30.4.1996, blz. 4. Deze aanbeveling wordt aangehaald in bijlage I van Verordening (EG) nr. 70/2001 van de Commissie van 12 januari 2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op staatssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen (PB L 10 van 13.1.2001, blz. 33).

(7) Zoals bepaald in de communautaire richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (PB C 288 van 9.10.1999, blz. 2).

(8) Zie de overwegingen 28-30 van de beschikking (cfr. voetnoot 2) voor meer details.

(9) PB L 10 van 13.1.2001, blz. 33.

(10) PB L 105 van 20.4.2002, blz. 1.

(11) Zie de overwegingen 31-36 van deze beschikking (cfr. voetnoot 2) voor meer details.

(12) Zie punt 4.17 van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen (PB C 74 van 10.3.1998, blz. 9), gewijzigd bij de in PB C 258 van 9.9.2000, blz. 5, gepubliceerde mededeling van de Commissie.

(13) Zie de overwegingen 37 en 38 van deze beschikking (cfr. voetnoot 2) voor meer details.

(14) Zie voetnoot 5.

(15) Ibid.

(16) Zie overweging 7, eerste streepje.

(17) Zie voetnoot 9. Zie in het bijzonder artikel 1, lid 2, onder b) en overweging 16.

(18) Zie Beschikking 73/263/EEG van de Commissie van 25 juli 1973 betreffende belastingfaciliteiten, verleend uit hoofde van artikel 34 van de Franse wet nr. 65-566 van 12 juli 1965, alsmede het rondschrijven van 24 maart 1967 aan Franse ondernemingen die vestigingen in het buitenland oprichten (PB L 253 van 10.9.1973, blz. 10).

(19) Zie overweging 7, tweede streepje.

(20) Zie overweging 36.

(21) Zie Beschikking 97/257/EG van de Commissie van 5 juni 1996 betreffende steunvoornemens van de Bondsrepubliek Duitsland aangaande een garantieprogramma van de deelstaat Brandenburg voor investeringsprojecten in Polen (PB L 102 van 19.4.1997, blz. 36); Beschikking 97/240/EG van de Commissie van 5 juni 1996 betreffende steunvoornemens van de Republiek Oostenrijk in het kader van het ERP-Internationalisatieprogramma (PB L 96 van 11.4.1997, blz. 15); Beschikking 97/241/EG van de Commissie van 5 juni 1996 betreffende steunvoornemens van de Republiek Oostenrijk in het kader van het ERP-Oost-Europaprogramma (PB L 96 van 11.4.1997, blz. 23).

(22) Punten 4.15-4.17 van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen (zie voetnoot 12).

(23) Punt 4.17 van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen (zie voetnoot 12).

(24) Zie voetnoot 5.

(25) Zie voetnoot 4.