Mededeling van de Commissie

van 7 juli 2000

over het besluit van de Commissie betreffende een evenwichtige deelname van mannen en vrouwen in haar comités en groepen deskundigen

(2000/C 203/03)

(Voor de EER relevante tekst)

1. INLEIDING

Een evenwichtige deelname van mannen en vrouwen aan het besluitvormingsproces is een essentiële voorwaarde voor een fundamentele gelijkheid van mannen en vrouwen. Er wordt steeds meer ingezien dat deze deelneming een voorwaarde voor democratie is en dat de maatschappij gebaat is bij de inbreng van andere opvattingen en waarden in de besluitvorming omdat dit tot resultaten leidt waarbij met de belangen en behoeften van de hele bevolking rekening wordt gehouden.

De Gemeenschap liep vooraan bij de stimulering van de verandering van de positie van de vrouw en de garandering van haar recht op gelijke behandeling, dat trouwens een grondbeginsel in het communautair recht is. Het Verdrag van Amsterdam, aanpassing van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschappen, gaat verder dan garandering van formele gelijkheid en volgt een proactievere benadering om ongelijke behandeling van mannen en vrouwen op te heffen en gelijke kansen voor beide geslachten in het hele beleid van de Gemeenschap te bevorderen(1). De lidstaten mogen ook positieve acties voeren om in de praktijk tot een volledig gelijke behandeling te komen. Gendermainstreaming is door de Commissie toegepast om op doeltreffende wijze gelijke behandeling van mannen en vrouwen te bevorderen. Het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschappen maakt deze aanpak mogelijk. Evenveel vrouwen als mannen in besluitvormingsorganen is een goed middel om een gendergevoelig beleid te bewerkstelligen.

Het actieprogramma van de vierde wereldvrouwenconferentie van de Verenigde Naties (Peking, 1995) waaraan door alle lidstaten werd deelgenomen, constateerde dat het ontbreken van een evenwichtige deelneming van mannen en vrouwen aan de besluitvorming tot een democratisch tekort heeft geleid.

2. DE NATIONALE SITUATIE

Vijf lidstaten hebben bindende bepalingen voor de samenstelling van comités. In Oostenrijk moeten door de overheid quota's voor mannen en vrouwen in comités in acht worden genomen. In België mogen raadgevende comités alleen adviezen uitbrengen als niet meer dan tweederde van de leden van hetzelfde geslacht is tenzij afwijking hiervan door het ministerie voor gelijke kansen is toegestaan. In Denemarken moeten voor benoemingen in openbare comités evenveel vrouwen als mannen worden voorgedragen, terwijl in Finland 40 % van de leden van een comité uit vrouwen dient te bestaan. In Duitsland en Zweden wordt zowel een vrouw als een man voorgedragen. De Noorse wet schrijft voor dat de leden van comités voor minimaal 40 % uit een van beide geslachten dient te bestaan en in IJsland is dat 30 %.

3. DE SITUATIE IN DE EUROPESE UNIE

Om een einde te maken aan ondervertegenwoordiging van vrouwen in de besluitvorming, oorzaak van onvolledige benutting van menselijke hulpbronnen en een democratisch tekort, heeft de Raad op 2 december 1996 de aanbeveling betreffende de evenwichtige deelneming van vrouwen en mannen aan het besluitvormingsproces goedgekeurd(2). Dit evenwicht moet bereikt worden door:

- een geïntegreerde strategie ter bevordering van een evenwichtige deelname van mannen en vrouwen,

- sensibiliseringscampagnes,

- verzameling van gegevens,

- stimulering van goede praktijken en

- bevordering van een evenwichtige deelname van mannen en vrouwen in organen en comités van de regering op alle niveaus.

Hoofddoel van de aanbeveling van de Raad was het stimuleren van de lidstaten om een evenwichtigere deelneming van mannen en vrouwen aan het besluitvormingsproces te bevorderen en het treffen van specifieke maatregelen hiertoe(3) De aanbeveling was tevens gericht tot de instellingen en agentschappen van de Gemeenschap. Blijkens een ontwerpverslag van de Commissie over de tenuitvoerlegging van de aanbeveling van de Raad is er ondanks allerlei maatregelen van de lidstaten sedert de goedkeuring van de aanbeveling in 1996 zowel in de regeringen, de parlementen en de comités als in het hogere marktsegment nog niet veel veranderd.

Een vooronderzoek van directoraat-generaal Werkgelegenheid en sociale zaken van de Commissie naar de situatie in de comités heeft uitgewezen dat vrouwen ver in de minderheid zijn, behalve in comités die zich bezig houden met het vrij verkeer van werknemers en gelijke kansen voor mannen en vrouwen(4).

4. HET BESLUIT VAN DE COMMISSIE

De Commissie erkent dat meer vooruitgang moet worden geboekt bij de verwezenlijking van een evenwichtigere deelneming van vrouwen in haar eigen comités en groepen deskundigen om een evenwichtigere besluitvorming in Europa te verwezenlijken. Zij heeft een hiertoe strekkend besluit genomen. Om verder te gaan dan alleen de opheffing van de bestaande ongelijkheden en gelijkheid actief te bevorderen stelt de Commissie voor om zowel in de bestaande als in de nieuwe comités en groepen deskundigen het aantal mannen en vrouwen meer met elkaar in evenwicht te brengen.

In de aanbeveling van de Raad wordt de term "evenwichtige deelneming" niet gedefinieerd. De Scandinavische landen en het Verenigd Koninkrijk streven weliswaar naar 50 %, maar de meeste landen beschouwen een participatiegraad van minstens 30 % als de kritische massa waarboven werkelijk invloed kan worden uitgeoefend. De Commissie heeft besloten om op de middellange termijn de minimale deelname van vrouwen of mannen aan de werkzaamheden van een comité of een groep deskundigen op 40 % te stellen.

Het streefcijfer is op 40 % gesteld omdat dit een goed compromis is tussen de verschillende procedures in de lidstaten en ook door de Commissie wordt aangehouden voor de deelname van vrouwen in alle panels, assemblees en adviesorganen die de Commissie bij de uitvoering van het vijfde kaderprogramma voor activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (1999-2000) bijstaan(5). In de wetenschap blijken vrouwen sterk ondervertegenwoordigd. Het is in het belang van gelijke kansen in het algemeen maar ook van de verrijking van de Europese wetenschap dat hier iets aan wordt gedaan. Op de middellange termijn is een volledig evenwicht een haalbaar doel.

De Commissie streeft naar een evenwichtige deelname in op te richten comités en groepen deskundigen. In bestaande groepen deskundigen of comités doet zij dat door na afloop van de ambtstermijn of bij vervanging van leden bij de benoeming van nieuwe leden op de verhouding tussen mannen en vrouwen te letten.

Bij het bezien van de mogelijkheden om een beter evenwicht in comités en groepen deskundigen tot stand te brengen kwam de Commissie voor het probleem te staan dat zij weliswaar formeel het recht bezit om de leden van deze comités en groepen te benoemen maar dat de lidstaten meestal de voordracht verzorgen. Vaak doen zij dat zelf niet maar geven zij alleen de namen van de door de sociale partners, NGO's en beroepsorganen voorgedragen personen door. De Commissie kan dus wel trachten om bij de benoeming van leden in comités en groepen deskundigen rekening te houden met het evenwicht tussen mannen en vrouwen maar als dat niet gebeurd is bij de voordracht, zijn haar mogelijkheden om dit evenwicht te bereiken zeer gering.

De Commissie roept daarom de lidstaten en alle organen en organisaties die kandidaten moeten voorstellen, op om voldoende mannen en vrouwen voor te dragen zodat de Commissie bij de benoeming voor een evenwichtige deelname in comités en groepen deskundigen kan zorgen. De Commissie stelt voor om voor elk lid vier personen voor te dragen, waaronder minstens één man of vrouw. Als het huishoudelijk reglement van een comité of groep deskundigen plaatsvervangende leden verlangt moet bij benoeming op deze posten dezelfde procedure worden gevolgd als voor leden. Diezelfde procedure dient ook te worden toegepast als een lid van een comité of een groep van deskundigen wordt vervangen. Zo zal het evenwicht in bestaande groepen en comités worden verbeterd.

Als de Commissie zelf de leden moet voordragen en benoemen zorgt zij voor een evenwicht tussen vrouwen en mannen. Het zal duidelijk zijn dat de Commissie niet van plan is om alleen omwille van een evenwichtige deelname van mannen en vrouwen ondergekwalificeerde personen uit de voordracht te benoemen. Als een van beide geslachten in een bepaald comité of groep van deskundigen sterk ondervertegenwoordigd is, verzoekt de Commissie de lidstaten passende kandidaten van dit geslacht te zoeken.

Drie jaar na goedkeuring van het besluit zal de Commissie een verslag over de uitvoering opstellen met statistieken van de verhouding tussen mannen en vrouwen in de comités en groepen deskundigen. De diensten van de Commissie waar de verhouding tussen mannen en vrouwen in de comités niet verbeterd is, zullen moeten verklaren waarom dit het geval is. Op basis van dit verslag zal de Commissie dan beslissen of verdere actie nodig is.

(1) Artikel 3, lid 2, van het EG-Verdrag.

(2) Aanbeveling 96/694/EG (PB L 319 van 10.12.1996, blz. 11).

(3) COM(2000) 120 def.

(4) Onderzoek van directoraat-generaal Empl: Comité. Zie website: http://europa.eu.int/comm/dg05/equ.opp/index-en.htm

(5) PB L 154 van 27.6.2000, blz. 34.