Beschikking van de Commissie

van 2 september 2003

betreffende de nationale verbodsbepalingen inzake het gebruik van genetisch gemodificeerde organismen in de regio Opper-Oostenrijk waarvan door de Republiek Oostenrijk overeenkomstig artikel 95, lid 5, van het EG-Verdrag kennis is gegeven

(kennisgeving geschied onder nummer C(2003) 3117)

(Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2003/653/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 95, leden 5 en 6,

Overwegende hetgeen volgt:

I. FEITEN

(1) Per brief van 13 maart 2003 heeft de permanente vertegenwoordiging van Oostenrijk bij de Europese Unie de Commissie overeenkomstig artikel 95, lid 5, van het EG-Verdrag in kennis gesteld van een ontwerp-besluit van Opper-Oostenrijk (2002) houdende een verbod op gentechnologie, waarbij in afwijking van Richtlijn 2001/18/EG van het Europees Parlement en de Raad(1) het gebruik van genetisch gemodificeerde organismen in de regio Opper-Oostenrijk wordt verboden (hierna "de nationale bepalingen" te noemen).

1. Artikel 95, leden 5 en 6, van het Verdrag

(2) Artikel 95, leden 5 en 6, van het Verdrag bepaalt:

"5. Wanneer een lidstaat het na het nemen van een harmonisatiemaatregel door de Raad of de Commissie noodzakelijk acht, nationale bepalingen te treffen die gebaseerd zijn op nieuwe wetenschappelijke gegevens die verband houden met de bescherming van het milieu of het arbeidsmilieu vanwege een specifiek probleem dat zich in die lidstaat heeft aangediend nadat de harmonisatiemaatregel is genomen, stelt hij de Commissie voorts, onverminderd lid 4, in kennis van de voorgenomen bepalingen en de redenen voor het vaststellen ervan.

6. Binnen zes maanden na de in [lid 5] bedoelde kennisgevingen keurt de Commissie de betrokken nationale bepalingen goed of wijst die af, nadat zij heeft nagegaan of zij al dan niet een middel tot willekeurige discriminatie, een verkapte beperking van de handel tussen de lidstaten, of een hinderpaal voor de werking van de interne markt vormen.

Indien de Commissie binnen deze termijn geen besluit neemt, worden de in [...] lid 5 bedoelde nationale bepalingen geacht te zijn goedgekeurd.

Indien het complexe karakter van de aangelegenheid zulks rechtvaardigt en er geen gevaar bestaat voor de gezondheid van de mens, kan de Commissie de betrokken lidstaat ervan in kennis stellen dat de in dit lid bedoelde termijn met ten hoogste zes maanden kan worden verlengd.".

2. Relevante communautaire wetgeving

2.1. Richtlijn 2001/18/EG inzake de doelbewuste introductie van genetisch gemodificeerde organismen in het milieu

(3) De doelbewuste introductie van genetisch gemodificeerde organismen (GGO's) in het milieu is geregeld bij Richtlijn 2001/18/EG, en zulks met ingang van 17 oktober 2002, de uiterste termijn voor de tenuitvoerlegging van de nationale omzettingsmaatregelen door de lidstaten. Deze richtlijn is gebaseerd op artikel 95 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap en beoogt de harmonisatie van de wetgeving en procedures van de lidstaten met het oog op de toelating van GGO's die bestemd zijn om doelbewust in het milieu te worden geïntroduceerd.

(4) Richtlijn 2001/18/EG voorziet in een stapsgewijze goedkeuringsprocedure, gebaseerd op een beoordeling per geval van de risico's voor de menselijke gezondheid en het milieu, alvorens een GGO of een product dat uit GGO's c.q. genetisch gemodificeerde micro-organismen (GGM's) bestaat of dergelijke organismen bevat, in het milieu mag worden geïntroduceerd dan wel in de handel mag worden gebracht.

(5) De richtlijn voorziet in twee onderscheiden procedures, namelijk een voor experimentele introducties ("introducties in het kader van deel B" genoemd) en introducties die bestaan uit het in de handel brengen van een product ("introducties in het kader van deel C" genoemd). Voor introducties in het kader van deel B is een toelating op lidstaatniveau vereist, terwijl voor introducties in het kader van deel C een communautaire procedure van toepassing is, waarbij de uiteindelijke beslissing geldig is in de hele Europese Unie.

(6) Momenteel voorziet alleen Richtlijn 2001/18/EG in toelatingen om genetisch gemodificeerde zaden in de handel te brengen met het oog op de teelt. Tot op heden is uit hoofde van deze richtlijn nog nooit een dergelijke toelating voor genetisch gemodificeerde zaden verleend, al zijn er momenteel 22 aanvragen in behandeling, waarvan er een aantal betrekking heeft op toepassingen die ook de teelt omvatten.

(7) Achttien toelatingen voor het in de handel brengen van GGO's werden verleend uit hoofde van de eerdere Richtlijn 90/220/EEG van de Raad(2), die op 17 oktober 2002 bij Richtlijn 2001/18/EG werd ingetrokken. Onder deze producten zijn er zaden van drie genetisch gemodificeerde maïsrassen, drie genetisch gemodificeerde koolzaadrassen en een cichoreiras waarvoor de toelating voor het in de handel brengen ook de toelating tot het telen ervan omvat. Daarnaast werd ook toelating gegeven voor het telen van twee genetisch gemodificeerde anjerrassen.

(8) Richtlijn 2001/18/EG voorziet ook in het in de handel brengen en de experimentele introductie in het milieu van transgene dieren op basis van het feit dat deze als GGO's worden aangemerkt. Hoewel tot dusver nog nooit een goedkeuring voor dit soort toepassingen is verleend met betrekking tot transgene vissen of hogere dieren, en er evenmin aanvragen voor een dergelijke goedkeuring zijn ingediend, voorziet de richtlijn wel in deze mogelijkheid.

(9) Naast bovengenoemde bepalingen betreffende de toelatingsprocedures bevat artikel 23 van Richtlijn 2001/18/EG een "vrijwaringsclausule". In dat artikel wordt in hoofdzaak bepaald dat "wanneer een lidstaat op grond van na de datum van de toestemming beschikbaar gekomen nieuwe of nadere informatie die gevolgen heeft voor de milieurisicobeoordeling of op grond van een herbeoordeling van de bestaande informatie aan de hand van nieuwe of nadere wetenschappelijke kennis duidelijke redenen heeft om aan te nemen dat een GGO als product of in een product, waarvoor overeenkomstig deze richtlijn naar behoren een kennisgeving is ingediend en schriftelijk toestemming is verleend, gevaar oplevert voor de gezondheid van de mens of het milieu, [...] die lidstaat het gebruik en/of de verkoop van dat GGO als product of in een product op zijn grondgebied tijdelijk [kan] beperken of verbieden.". Voorts zijn de lidstaten in geval van een ernstig risico gerechtigd noodmaatregelen te treffen, zoals de onderbreking of beëindiging van het in de handel brengen van het GGO. De lidstaat in kwestie moet de Commissie in kennis stellen van het uit hoofde van artikel 23 genomen besluit alsmede van de redenen die tot dat besluit hebben geleid. Op basis van een en ander wordt op Gemeenschapsniveau een besluit genomen over het gebruik dat van de vrijwaringsclausule werd gemaakt, overeenkomstig de comitéprocedure waarin artikel 30, lid 2, van Richtlijn 2001/18/EG voorziet.

(10) Richtlijn 2001/18/EG werd nog niet in Oostenrijks nationaal recht omgezet, wat in strijd is met artikel 34, dat bepaalt dat de lidstaten de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in werking moeten doen treden om uiterlijk op 17 oktober 2002 aan deze richtlijn te voldoen.

2.2. Richtlijn 90/219/EEG van de Raad (als gewijzigd bij Richtlijn 98/81/EG)

(11) Richtlijn 90/219/EEG(3), gewijzigd bij Richtlijn 98/81/EG(4), regelt het ingeperkte gebruik van genetisch gemodificeerde micro-organismen (GGM's). Oostenrijk heeft evenals elf andere lidstaten deze richtlijn op zodanige wijze in nationaal recht omgezet dat de nationale bepalingen in kwestie ook van toepassing zijn op andere GGO's, met inbegrip van transgene vissen en andere dieren, en niet alleen op GGM's. In het kader van de richtlijn ingeperkt gebruik is dit aanvaardbaar. In bepaalde lidstaten zijn nu reeds nakomelingen van transgene vissen en andere dieren gefokt overeenkomstig de voorwaarden voor ingeperkt gebruik van Richtlijn 90/219/EG zoals zij in het nationale recht zijn omgezet. De toestemming voor dergelijke activiteiten wordt overeenkomstig de bepalingen van de richtlijn op nationale basis verleend; een communautaire procedure terzake is er niet.

2.3. Wetgeving zaden

(12) De wetgeving met betrekking tot zaden omvat de Richtlijnen van de Raad 66/401/EEG(5), 66/402/EEG(6), 2002/54/EG(7), 2002/55/EG(8), 2002/56/EG(9) en 2002/57/EG(10), laatstelijk gewijzigd bij Richtlijn 2003/61/EG(11). Deze richtlijnen garanderen het vrije verkeer van een zaadras in de Gemeenschap op voorwaarde dat:

- door beproeving van het ras is aangetoond dat het onderscheidbaar, bestendig en voldoende homogeen is. Voorts moet het ras voldoende cultuur- en gebruikswaarde bezitten;

- het zaad van het ras in kwestie in een latere fase officieel op zijn eigenschappen werd onderzocht en werd gecertificeerd als basiszaad of gecertificeerd zaad of, voor bepaalde soorten, officieel werd onderzocht en toegelaten als handelszaad.

(13) Deze richtlijnen behelzen derhalve landbouwkundige en botanische aspecten en betreffen GGO's alleen wanneer zij worden aangeboden als zaad, dat dan aan dezelfde criteria dient te voldoen als traditioneel zaad in het kader van dezelfde richtlijnen.

(14) Om in de handel te mogen worden gebracht en op het hele grondgebied van de Gemeenschap vrij te kunnen circuleren, dient genetisch gemodificeerd zaad met succes de volgende twee fasen te doorlopen:

- voor de genetische modificatie in kwestie moet vooraf toelating worden verleend overeenkomstig deel C van Richtlijn 2001/18/EG;

- de karakteristieken van het ras moeten zijn beproefd overeenkomstig de communautaire wetgeving met betrekking tot zaden.

(15) Indien het resultaat positief is, registreert de lidstaat het ras in de desbetreffende nationale rassenlijst van zaden, waardoor het zaad van dit ras op het grondgebied van de lidstaat in kwestie vrij in omloop kan worden gebracht en daar voor commerciële teelt kan worden gebruikt (nadat het officieel werd onderzocht en gecertificeerd). Pas nadat het zaad van dit ras ook in de communautaire rassenlijst werd opgenomen, kan het op het hele grondgebied van de Gemeenschap in het vrije verkeer komen (insgelijks pas nadat het officieel werd onderzocht en gecertificeerd).

(16) Bijgevolg is er niet slechts één richtlijn die de kwestie van het transgene zaaigoed op een specifieke en allesomvattende wijze regelt, maar twee (Richtlijn 2001/18/EG en de zadenrichtlijn die van toepassing is op het GGO in kwestie), die samen toepasselijk zijn en betrekking hebben op twee onderscheiden aspecten van het genetisch gemodificeerde ras.

2.4. Verordening (EG) nr. 258/97 van het Europees Parlement en de Raad betreffende nieuwe voedingsmiddelen

(17) Verordening (EG) nr. 258/97(12) stelt regels vast inzake vergunningen voor en etikettering van nieuwe voedingsmiddelen, met inbegrip van levensmiddelen die GGO's bevatten, daaruit bestaan of daarmee zijn geproduceerd. De verordening erkent met name dat aan nieuwe voedingsmiddelen en nieuwe voedselingrediënten die genetisch gemodificeerde organismen bevatten of daaruit bestaan, risico's voor het milieu verbonden kunnen zijn. Derhalve zorgt de verordening voor een koppeling met Richtlijn 2001/18/EG, die bepaalt dat voor dergelijke producten altijd een milieurisicobeoordeling moet worden uitgevoerd om de veiligheid voor het milieu te garanderen. De verordening voorziet derhalve in een soortgelijke specifieke milieurisicobeoordeling als Richtlijn 2001/18/EG, met dien verstande dat zij ook een beoordeling omvat van de geschiktheid van het product om als voedingsmiddel of voedselingrediënt te worden gebruikt.

3. Aangemelde nationale bepalingen

3.1. Werkingssfeer van de aangemelde nationale bepalingen

(18) Het ontwerp-besluit(13) beoogt hoofdzakelijk de bescherming van GGO-vrije (biologische) productiesystemen in de provincie Opper-Oostenrijk. Ook de bescherming van de natuur en het milieu en de natuurlijke biodiversiteit worden als doelstellingen genoemd.

(19) Op de eerste bladzijde van het verslag van het Comité voor nationale economische zaken(14), hierna "het comitéverslag" genoemd, wordt een samenvatting gegeven van motivering en inhoud van het ontwerp-besluit:

"Het gebruik van genetisch gemodificeerde organismen (GGO's) in landbouw en bosbouw, en met name bij de teelt van landbouwgewassen, is volgens de huidige wetenschappelijke kennis niet risicovrij ten aanzien van de instandhouding van een GGO-vrije landbouwproductie (coëxistentie van teelten) en evenmin ten aanzien van het behoud van het natuurlijke milieu (biodiversiteit).

Doel van dit besluit is de biologische landbouw en de traditionele plantaardige en dierlijke landbouwproducten te vrijwaren voor contaminatie met GGO's (hybridisatie). Voorts moeten de natuurlijke biodiversiteit, met name in ecologisch kwetsbare gebieden, en de natuurlijke genetische rijkdommen, met inbegrip van de hulpbronnen van jacht en visvangst, tegen contaminatie met GGO's worden beschermd.".

(20) Uit deze tekst blijkt dat het ontwerp-besluit het gebruik in de provincie Opper-Oostenrijk van genetisch gemodificeerde zaden (met inbegrip van deze waarvoor door de Gemeenschap reeds toelating is gegeven) in eerste instantie beoogt te verbieden om i) de biologische en de traditionele landbouw te vrijwaren (coëxistentie) en om ii) de natuurlijke biodiversiteit, met name in ecologisch kwetsbare gebieden, alsook de genetische hulpbronnen tegen "contaminatie" met GGO's te beschermen. Tegelijk wordt evenwel de toevallige aanwezigheid van sporenhoeveelheden genetisch gemodificeerde zaden in partijen zaad van traditionele rassen geaccepteerd, namelijk tot een percentage van 0,1 % (kennelijk zowel van zaad met toegestane als van zaad met niet-toegestane genetische modificaties).

(21) Het ontwerp-besluit beoogt ook een verbod op het gebruik van transgene dieren voor de fok en met name het uitzetten van dergelijke dieren voor de jacht en de visvangst.

(22) Het bepaalt dat Opper-Oostenrijk compensatie moet verstrekken aan personen die financiële verliezen lijden door de aanwezigheid van GGO's in traditionele producten.

(23) Het besluit is een tijdelijke maatregel die van toepassing is gedurende drie jaar vanaf de vaststelling ervan.

3.2. Gevolgen van de aangemelde nationale bepalingen voor de communautaire wetgeving

(24) Het Opper-Oostenrijkse ontwerp-besluit heeft, gezien zijn werkingssfeer, hoofdzakelijk gevolgen voor:

- experimentele introducties van GGO's overeenkomstig deel B van Richtlijn 2001/18/EG;

- de teelt van genetische gemodificeerde zaadrassen die zijn toegelaten uit hoofde van deel C van Richtlijn 2001/18/EG;

- de teelt van genetisch gemodificeerde zaadrassen die reeds werden goedgekeurd uit hoofde van Richtlijn 90/220/EEG, waarvoor thans Richtlijn 2001/18/EG in de plaats is gekomen. De toestemming voor deze producten moet worden hernieuwd overeenkomstig Richtlijn 2001/18/EG, maar niet eerder dan in het jaar 2006;

- activiteiten op het stuk van ingeperkt gebruik waarbij transgene vissen en andere dieren worden gefokt. Dit is evenwel niet als zodanig in strijd met de richtlijn, aangezien de bepalingen van Richtlijn 90/219/EEG als gewijzigd bij Richtlijn 98/81/EG (in tegenstelling tot sommige bepalingen van nationaal recht) niet uitdrukkelijk op dit soort GGO's van toepassing zijn;

- het in de handel brengen en de experimentele introductie in het milieu van transgene dieren - op basis van het feit dat zij als GGO's worden aangemerkt -, mocht daarvoor goedkeuring worden verleend overeenkomstig Richtlijn 2001/18/EG (wat vooralsnog niet het geval is geweest).

(25) In dit verband moet ook worden vermeld dat het Europees Parlement bij de tweede lezing van het voorstel van de Commissie voor een verordening inzake genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders, een amendement heeft aangenomen dat voorziet in de invoeging van een nieuw artikel 26 bis in Richtlijn 2001/18/EG. Nu de Raad hiermee op 22 juli 2003 heeft ingestemd, zal dit artikel aan de richtlijn worden toegevoegd op het moment waarop de nieuwe verordening in werking treedt. Het artikel luidt als volgt:"De lidstaten kunnen alle passende maatregelen nemen om de onbeoogde aanwezigheid van GGO's in andere producten te voorkomen.

De Commissie verzamelt en coördineert gegevens die zijn gebaseerd op onderzoeken op communautair en nationaal niveau en observeert de ontwikkelingen inzake coëxistentie in de lidstaten, en ontwikkelt op basis van deze gegevens en waarnemingen richtsnoeren over de coëxistentie van genetisch gemodificeerde, conventionele en organische gewassen.".

(26) Anderzijds lijkt het onwaarschijnlijk dat het ontwerp-besluit gevolgen zal hebben voor de verordening betreffende nieuwe voedingsmiddelen. Deze verordening betreft voedingsmiddelen en voedselingrediënten die GGO's bevatten of daaruit bestaan; deze producten worden evenwel niet als zaai- of plantgoed gebruikt. Daarom mag worden gesteld dat de verordening betreffende nieuwe voedingsmiddelen buiten de werkingssfeer van het ontwerp-besluit valt.

(27) Wat de horizontale kwestie van de coëxistentie van teelten betreft, heeft de Commissie op 23 juli 2003 een aanbeveling aangenomen met richtsnoeren voor de ontwikkeling van nationale strategieën en beste werkwijzen ter waarborging van de coëxistentie van genetisch gemodificeerde gewassen met conventionele en biologische landbouw(15). In deze aanbeveling wordt gesteld:

"Het is belangrijk een duidelijk onderscheid te maken tussen de economische aspecten van coëxistentie en de milieu- en gezondheidsaspecten, welke laatste onder Richtlijn 2001/18/EG inzake de doelbewuste introductie van GGO's in het milieu vallen.

Volgens de bij Richtlijn 2001/18/EG vastgestelde procedure kan slechts toestemming voor de introductie van GGO's in het milieu worden verleend als een alomvattende gezondheids- en milieurisicobeoordeling is verricht. De risicobeoordeling kan een van de volgende uitkomsten opleveren:

- er blijkt sprake te zijn van een risico voor of een nadelig effect op het milieu of de gezondheid dat niet kan worden beheerd, in welk geval de toestemming wordt geweigerd;

- er wordt geen risico voor of nadelig effect op het milieu of de gezondheid geconstateerd, in welk geval de toestemming wordt verleend zonder dat andere beheersmaatregelen worden verlangd dan die welke specifiek in de regelgeving zijn voorgeschreven;

- er worden risico's geconstateerd, maar deze kunnen met passende maatregelen (bv. fysieke scheiding en/of monitoring) worden beheerd; in dit geval wordt aan de toestemming de verplichting verbonden maatregelen voor het beheer van de milieurisico's te nemen.

Indien een risico voor het milieu of de gezondheid wordt geconstateerd nadat de toestemming is verleend, kan op grond van de in artikel 23 van de richtlijn opgenomen vrijwaringsclausule een procedure worden ingeleid voor de intrekking van de toestemming of een aanpassing van de voorwaarden van de toestemming.

Aangezien alleen toegestane GGO's in de Europese Unie mogen worden geteeld en de milieu- en gezondheidsaspecten dan reeds in het kader van Richtlijn 2001/18/EG zijn behandeld, hoeven op het gebied van de coëxistentie alleen nog kwesties te worden aangepakt die betrekking hebben op de economische aspecten die aan de vermenging van GG- en niet-GG-gewassen zijn verbonden.".

(28) Wat het nemen van territoriale maatregelen betreft, stelt de aanbeveling:

"Bij het in ogenschouw nemen van alle beschikbare mogelijkheden dient prioriteit te worden gegeven aan bedrijfsspecifieke beheersmaatregelen en aan op coördinatie tussen naburige landbouwbedrijven gerichte maatregelen.

Maatregelen met een regionale dimensie kunnen in overweging worden genomen. Dergelijke maatregelen dienen uitsluitend te worden toegepast voor specifieke gewassen waarvan de teelt onverenigbaar met het waarborgen van coëxistentie zou zijn, en de geografische schaal ervan moet zo beperkt mogelijk blijven. Voor een hele regio geldende maatregelen zullen enkel in overweging worden genomen indien geen toereikende zuiverheidsniveaus kunnen worden bereikt. Zij zullen voor elk gewas en elk producttype (bv. zaaizaad tegenover plantaardige productie) afzonderlijk moeten worden gemotiveerd.".

(29) Uit het bovenstaande blijkt duidelijk dat het belangrijkste communautaire besluit waarvoor de Oostenrijkse kennisgeving mogelijk gevolgen heeft, Richtlijn 2001/18/EG is. In feite kan dit stuk horizontale wetgeving worden gezien als de hoeksteen van elke activiteit op het gebied van doelbewuste introducties van GGO's in de EU, met name omdat ook het verlenen van toelatingen krachtens de wetgeving zaden en de wetgeving nieuwe voedingsmiddelen volgens de basisbeginselen van die richtlijn verloopt. Deze interpretatie wordt gedeeld door de Oostenrijkse autoriteiten, die in hun comitéverslag stellen:

"De speelruimte waarover de nationale wetgever ten aanzien van toegelaten GGO's beschikt, wordt derhalve bepaald door de voorschriften van de specifieke basiswetgeving in samenhang met de 'introductierichtlijn'(16) en de in die richtlijn opgenomen vrijwaringsclausule.".

(30) Om deze redenen wordt de juridische analyse in deze beschikking toegespitst op Richtlijn 2001/18/EG, en wordt andere wetgeving met betrekking tot de biotechnologie, waarvan het belang in deze context secundair is, buiten beschouwing gelaten.

4. Door Oostenrijk aangevoerde argumenten

(31) Ter rechtvaardiging van het ontwerp-besluit heeft Oostenrijk het comitéverslag overgelegd, alsmede een recente studie betreffende de coëxistentie van teelten (hierna de "studie-Müller" te noemen) die op last van de provincie Opper-Oostenrijk en het Bundesministerium für soziale Sicherheit und Generationen werd uitgevoerd(17).

(32) Het vertrekpunt voor het ontwerp-besluit vormt, zoals blijkt uit het verslag, de vaststelling dat het gebruik van GGO's niet vrij is van risico's ten aanzien van de instandhouding van een GGO-vrije landbouwproductie (coëxistentie) enerzijds en het behoud van het natuurlijke milieu (biodiversiteit) anderzijds. De studie-Müller bevat een uitgebreide compilatie van algemene informatie over genetisch gemodificeerde gewassen en coëxistentie, in combinatie met wetenschappelijke gegevens over de oorzaken en omstandigheden van contaminaties met GGO's.

(33) De studie-Müller bevestigt naar verluidt dat negatieve langetermijneffecten op de GGO-vrije landbouwproductie en ongewenste spontane introgressie niet kunnen worden uitgesloten.

(34) De studie suggereert dat het voortbestaan van een biologisch en/of traditioneel landbouwproduct naast grootschalige teelt van GGO's zo goed als onmogelijk is, en dat moet worden gevreesd voor langetermijnschade aan het milieu. Dezelfde argumentatie met betrekking tot biodiversiteit en coëxistentie wordt op transgene dieren op soortgelijke wijze toegepast als op genetisch gemodificeerd zaad. In dit verband stelt de studie-Müller:

"Wat het milieu in (Opper)-Oostenrijk betreft, bestaat het gevaar erin dat recombinante genen schade toebrengen aan de traditionele GGO-vrije en biologische productie van landbouwgewassen. Indien genetisch gemodificeerde rassen van zaai- of plantgoed op grote schaal worden geteeld, zal de GGO-vrije productie van landbouwgewassen in de toekomst niet langer mogelijk zijn. Aangezien dit gevaar voor de bedoelde teeltwijzen bestaat voor alle producten waarvan het gebruik als zaai- of plantgoed wordt toegestaan, is het teeltverbod waarin het ontwerp-besluit voorziet, op al deze producten van toepassing. Hetzelfde geldt voor transgene dieren die voor de fok worden gebruikt alsook voor het uitzetten van transgene dieren, met name met het oog op jacht en visvangst. Op termijn planten deze dieren zich immers voort en vormen zij een bedreiging voor het voortbestaan van de in de natuur voorkomende vorm.".

(35) Op basis van een en ander komt de studie-Müller tot het volgende besluit:

"In de context van de door kleinschaligheid gekenmerkte Oostenrijkse landbouwsector vormt de instelling van GGO-vrije zones de enige aanpak die op langere termijn een veilige oplossing kan waarborgen voor het probleem van de coëxistentie van teelten. Doordat het aandeel biologische landbouwers in Opper-Oostenrijk bijzonder hoog is (circa 7 %), zou er voor de teelt van GGO's nauwelijks enige landbouwgrond beschikbaar zijn als men de biologische landbouwproductie wil vrijwaren door de instelling van beschermingszones die een afstand van 4 km tot bronnen van contaminatie garanderen.".

(36) Ter rechtvaardiging van de specificiteit van de provincie Opper-Oostenrijk wordt aangevoerd dat de landbouwproductie in deze regio gebaseerd is op kleinschalige landbouwbedrijven, en dat beheersmaatregelen om de aanwezigheid van GGO's in biologische/traditionele productiesystemen te voorkomen, niet mogelijk zijn. Daarom besluit het comitéverslag:

"(...) benadrukt moet worden dat volgens de genoemde studie de instelling van 'GGO-vrije zones' in het geval van Oostenrijk de enige aanpak vormt die op lange termijn een veilige coëxistentie van teelten in de context van Oostenrijks kleinschalige landbouwsector kan garanderen. Met betrekking tot de provincie Opper-Oostenrijk komt uit deze studie naar voren dat zo goed als geen landbouwgrond voor de teelt van GGO's beschikbaar is als men de biologische productie van landbouwproducten wil vrijwaren door de instelling van beschermingszones die een afstand van 4 km tot potentiële bronnen van contaminatie garanderen. In dit verband wordt met name gewezen op het hoge aandeel biologische landbouwbedrijven die over de hele provincie Opper-Oostenrijk zijn verspreid en waarvan het voortbestaan in het gedrang dreigt te komen.".

II. PROCEDURE

(37) Bij brief van 13 maart 2003 heeft de permanente vertegenwoordiging van Oostenrijk bij de Europese Unie de Commissie overeenkomstig artikel 95, lid 5, van het EG-Verdrag in kennis gesteld van een ontwerp-besluit van Opper-Oostenrijk houdende een verbod op gentechnologie (2002), waarbij het gebruik van genetisch gemodificeerde organismen in de regio Opper-Oostenrijk in afwijking van Richtlijn 2001/18/EG wordt verboden.

(38) Bij brief van 25 maart 2003 heeft de Commissie de Oostenrijke autoriteiten bevestigd dat zij de kennisgeving uit hoofde van artikel 95, lid 5, van het EG-Verdrag had ontvangen en dat de termijn van zes maanden waarin artikel 95, lid 6, voor het onderzoek daarvan voorziet, was ingegaan op 14 maart 2003, de dag waarop de kennisgeving werd ontvangen.

(39) Bij brief van 6 mei 2003 heeft de Commissie het verzoek van de Republiek Oostenrijk ter kennis van de andere lidstaten gebracht. Tevens heeft de Commissie een kennisgeving betreffende dit verzoek gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie(18) teneinde de andere belanghebbende partijen te informeren over de ontwerp-maatregelen welke de Republiek Oostenrijk voornemens is aan te nemen(19).

III. JURIDISCHE ANALYSE

1. Beoordeling van de ontvankelijkheid

(40) Artikel 95, lid 5, van het Verdrag luidt als volgt: "Wanneer een lidstaat het na het nemen van een harmonisatiemaatregel door de Raad of de Commissie noodzakelijk acht nationale bepalingen te treffen die gebaseerd zijn op nieuwe wetenschappelijke gegevens die verband houden met de bescherming van het milieu of het arbeidsmilieu vanwege een specifiek probleem dat zich in die lidstaat heeft aangediend nadat de harmonisatiemaatregel is genomen, stelt hij de Commissie voorts, onverminderd lid 4, in kennis van de voorgenomen bepalingen en de redenen voor het vaststellen ervan.".

(41) De door de Oostenrijkse autoriteiten op 14 maart 2003 ingediende kennisgeving beoogt het verkrijgen van communautaire goedkeuring voor de invoering van nieuwe nationale bepalingen die geacht worden onverenigbaar te zijn met Richtlijn 2001/18/EG, een communautair besluit tot harmonisering van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten dat op de totstandbrenging en de goede werking van de interne markt is gericht.

(42) Richtlijn 2001/18/EG harmoniseert op Gemeenschapsniveau de regels ten aanzien van doelbewuste introducties, experimentele introducties en het in de handel brengen van GGO's. Dit stuk horizontale wetgeving wordt gezien als de hoeksteen van alle activiteiten op het gebied van doelbewuste introducties van GGO's in de Europese Unie, met name omdat ook vergunningen uit hoofde van de wetgeving zaden en de wetgeving nieuwe voedingsmiddelen overeenkomstig de basisbeginselen van die richtlijn worden behandeld. Daarom, en om de in punt 3.2 uitvoerig uiteengezette redenen, wordt de juridische analyse in deze beschikking toegespitst op Richtlijn 2001/18/EG en worden andere onderdelen van de wetgeving inzake biotechnologie, waarvan het belang in deze context secundair is, buiten beschouwing gelaten.

(43) Zoals voorgeschreven bij artikel 95, lid 5, van het EG-Verdrag heeft Oostenrijk de Commissie in kennis gesteld van de precieze bewoordingen van het ontwerp-besluit die onverenigbaar zijn met de bepalingen van met name Richtlijn 2001/18/EG, en heeft het de redenen uiteengezet die volgens deze lidstaat de invoering van die bepalingen rechtvaardigen.

(44) Een vergelijking van de bepalingen van Richtlijn 2001/18/EG en die van de aangemelde nationale maatregel toont aan dat laatstbedoelde restrictiever zijn dan die van de richtlijn, met name wat de volgende aspecten betreft:

- het fundamentele uitgangspunt van Richtlijn 2001/18/EG vormt de uitvoering van een risicoanalyse per geval, terwijl het Oostenrijkse ontwerp-besluit een allesomvattend verbod behelst;

- Richtlijn 2001/18/EG staat, in combinatie met de richtlijnen inzake zaden, het vrije verkeer toe van genetisch gemodificeerd zaad dat op communautair niveau is goedgekeurd, terwijl het Oostenrijkse besluit alle genetisch gemodificeerde zaden verbiedt, ongeacht of zij werden goedgekeurd of niet.

(45) De door Oostenrijk aangevoerde argumenten zijn hoofdzakelijk deze:

- de studie-Müller die op last van de regio Opper-Oostenrijk werd uitgevoerd, heeft de aandacht gevestigd op nieuwe wetenschappelijke gegevens die erop wijzen dat het milieu in (Opper-)Oostenrijk wordt bedreigd;

- in dezelfde studie wordt ook aangetoond dat de landbouwsector in Opper-Oostenrijk een specifieke structuur heeft (welke gebaseerd is op kleine landbouwbedrijven, met een groot aandeel voor de biologische landbouw);

- de studie-Müller werd gepubliceerd na de vaststelling van Richtlijn 2001/18/EG, en volgens Oostenrijk is het coëxistentieprobleem, dat in de richtlijn niet aan de orde is, nog niet opgelost.

(46) In het licht van een en ander is de Commissie van mening dat de door Oostenrijk ingediende kennisgeving, waarmee die lidstaat de goedkeuring beoogt van de invoering van nationale bepalingen waarbij wordt afgeweken van Richtlijn 2001/18/EG, in het licht van artikel 95, lid 5, van het EG-Verdrag ontvankelijk is.

2. Inhoudelijke beoordeling

(47) Overeenkomstig artikel 95, lid 6, van het EG-Verdrag moet de Commissie controleren of aan alle in dat artikel genoemde voorwaarden waaronder een lidstaat over de mogelijkheid beschikt om van de richtlijn af te wijken, wordt voldaan:

"6. Binnen zes maanden na de in [lid 5] bedoelde kennisgevingen keurt de Commissie de betrokken nationale bepalingen goed of wijst die af, nadat zij heeft nagegaan of zij al dan niet een middel tot willekeurige discriminatie, een verkapte beperking van de handel tussen de lidstaten, of een hinderpaal voor de werking van de interne markt vormen.

Indien de Commissie binnen deze termijn geen besluit neemt, worden de in [...] lid 5 bedoelde nationale bepalingen geacht te zijn goedgekeurd.

Indien het complexe karakter van de aangelegenheid zulks rechtvaardigt en er geen gevaar bestaat voor de gezondheid van de mens, kan de Commissie de betrokken lidstaat ervan in kennis stellen dat de in dit lid bedoelde termijn met ten hoogste zes maanden kan worden verlengd.".

(48) De Commissie dient derhalve te beoordelen of aan de in artikel 95, lid 5, van het Verdrag gestelde voorwaarden wordt voldaan. Dit artikel bepaalt dat wanneer een lidstaat het noodzakelijk acht nationale bepalingen te treffen die afwijken van een harmonisatiemaatregel, hij de invoering van die bepalingen dient te baseren op:

- nieuwe wetenschappelijke gegevens die verband houden met de bescherming van het milieu of het arbeidsmilieu;

- de oorzaken van een specifiek probleem dat zich in die lidstaat heeft aangediend nadat de harmonisatiemaatregel werd genomen.

(49) Artikel 95, lid 5, van het EG-Verdrag is van toepassing op nieuwe nationale maatregelen waarbij met een communautaire harmonisatiemaatregel onverenigbare bepalingen worden ingevoerd met het oog op de bescherming van het milieu of het arbeidsmilieu, vanwege een specifiek probleem dat zich in de betrokken lidstaat heeft aangediend nadat de harmonisatiemaatregel is genomen, waarbij die nieuwe nationale maatregelen gerechtvaardigd worden door nieuwe wetenschappelijke gegevens.

(50) Voorts moet de Commissie krachtens artikel 95, lid 6, van het EG-Verdrag de betrokken nationale ontwerp-bepalingen hetzij goedkeuren, hetzij afwijzen nadat zij heeft nagegaan of deze al dan niet een middel tot willekeurige discriminatie, een verkapte beperking van de handel tussen de lidstaten of een hinderpaal voor de werking van de interne markt vormen.

(51) Bijgevolg moeten de aangemelde nationale bepalingen en de door de lidstaat aangevoerde redenen worden onderzocht in het licht van de communautaire harmonisatiemaatregel waarvan zij afwijken, in dit geval dus Richtlijn 2001/18/EG inzake de doelbewuste introductie van genetisch gemodificeerde organismen in het milieu. Ook hier geldt dat de juridische analyse in deze beschikking, om de in punt I.3.2 nader uiteengezette redenen, wordt toegespitst op Richtlijn 2001/18/EG en dat andere onderdelen van de wetgeving inzake biotechnologie, waarvan het belang in deze context secundair is, buiten beschouwing blijven.

(52) Genoemde richtlijn is specifiek in het geding omdat het ontwerp-besluit het gebruik van alle GGO's in de regio Opper-Oostenrijk verbiedt, terwijl de richtlijn bepaalt dat aan het verlenen van toelating voor een GGO een risicoanalyse per geval vooraf dient te gaan.

(53) Het voorgestelde verbod op de teelt van genetisch gemodificeerd zaad in de provincie Opper-Oostenrijk vormt voorts een hinderpaal voor het in de handel brengen van genetisch gemodificeerd zaad waarvan het verkeer uit hoofde van Richtlijn 2001/18/EG nochtans is toegestaan. Het ontwerp-besluit heeft dus gevolgen voor genetisch gemodificeerd zaad waarvan het in de handel brengen krachtens de vigerende communautaire wetgeving reeds is toegestaan, evenals voor in de toekomst goed te keuren zaad.

(54) Hoewel het ontwerp-besluit het gebruik van genetisch gemodificeerd zaad voor experimentele introducties niet verbiedt, stelt het wel de voorwaarde dat deze activiteiten plaatsvinden in gesloten systemen. Experimentele introducties van genetisch gemodificeerd zaad worden geregeld bij Richtlijn 2001/18/EG, zij het niet op communautair maar op nationaal niveau. De nationale autoriteiten hebben de bevoegdheid om, met het oog op mogelijke risico's voor de menselijke gezondheid of het milieu, aan de toestemming voor een experimentele introductie de voorwaarde te verbinden dat "inperkingsmaatregelen" worden getroffen, zoals het respecteren van isolatieafstanden en het gebruik van fysieke barrières(20). De invoering van een nationale maatregel die voorschrijft dat dergelijke introducties ongeacht de aard van het eventuele risico in "gesloten systemen" moeten plaatsvinden, moet echter als strijdig met de richtlijn worden aangemerkt.

(55) Bovendien bevat Richtlijn 2001/18/EG geen de minimis drempelwaarden voor de toevallige of technisch onvermijdelijke aanwezigheid van niet-toegelaten GGO's in partijen zaad. Bijgevolg staat het de lidstaten niet vrij, zelf te bepalen welke hoeveelheden GGO's als gevaarlijk worden aangemerkt, noch op die basis drempelwaarden vast te stellen.

(56) Ten slotte kan een lidstaat overeenkomstig artikel 23 van Richtlijn 2001/18/EG het gebruik en/of de verkoop van een GGO als product of in een product op zijn grondgebied tijdelijk beperken of verbieden wanneer hij op basis van na de datum van toestemming beschikbaar gekomen nieuwe informatie duidelijke redenen heeft om aan te nemen dat dat GGO als product of in een product waarvoor overeenkomstig Richtlijn 2001/18/EG naar behoren een kennisgeving is ingediend en schriftelijk toestemming is verleend, gevaar oplevert voor de gezondheid van de mens of het milieu. Uit het comitéverslag blijkt dat Oostenrijk van deze mogelijkheid goed op de hoogte is, maar deze ontoereikend vindt voor het bereiken van zijn doel, namelijk een totaal verbod op GGO's in de provincie Opper-Oostenrijk:

"Het besluit van Opper-Oostenrijk houdende een verbod op gentechnologie (2002) zal niet alleen van toepassing zijn op afzonderlijke GGO's (waarvoor reeds toelating is verleend), maar het voorziet ook in een algemeen verbod op alle GGO's als product of in een product die momenteel reeds zijn goedgekeurd of die in de toekomst zullen worden goedgekeurd.

(...)

Het lijkt evenwel weinig praktisch om een procedure overeenkomstig artikel 23 van de introductierichtlijn in te leiden na elke met betrekking tot een GGO afgeronde goedkeuringsprocedure.".

(57) Overeenkomstig de jurisprudentie van het Hof van Justitie moeten uitzonderingen op het beginsel van de uniforme toepassing van het Gemeenschapsrecht en de eenheid van de interne markt restrictief worden geïnterpreteerd. Artikel 95, lid 5, van het EG-Verdrag voorziet in een uitzondering op het beginsel van de uniforme toepassing van het Gemeenschapsrecht en de eenheid van de interne markt. Het moet dus op zodanige wijze worden geïnterpreteerd dat het toepassingsgebied ervan niet wordt uitgebreid tot andere gevallen dan die waarop het formeel van toepassing is.

(58) Met het oog op het bij artikel 95, lid 6, van het EG-Verdrag vastgestelde tijdschema dient de Commissie zich bij haar onderzoek van de vraag of de krachtens artikel 95, lid 5, aangemelde nationale ontwerp-maatregelen gerechtvaardigd zijn, te baseren op de door de lidstaat aangevoerde rechtvaardigingsgronden. Dit betekent dat de bewijslast met betrekking tot het gerechtvaardigd zijn van de maatregelen krachtens het Verdrag berust bij de lidstaat die het verzoek indient. Gezien het bij artikel 95 van het EG-Verdrag ingestelde procedurele kader, en met name de strikte termijn voor de vaststelling van een besluit, dient de Commissie zich normaliter te beperken tot een onderzoek van de relevantie van de door de verzoekende lidstaat aangedragen elementen, en is zij er niet toe gehouden zelf naar een mogelijke rechtvaardiging te zoeken.

(59) De invoering van nationale maatregelen die onverenigbaar zijn met een communautaire harmonisatiemaatregel moet worden gerechtvaardigd op basis van nieuwe wetenschappelijke gegevens betreffende de bescherming van het milieu of het arbeidsmilieu. Of die wetenschappelijke gegevens nieuw zijn, moet vanzelfsprekend worden afgewogen in het licht van de ontwikkeling van de wetenschappelijke kennis.

(60) Het is bijgevolg de lidstaat die betoogt dat een afwijking noodzakelijk is, die de nieuwe wetenschappelijke gegevens ter ondersteuning van de aangemelde maatregelen moet verstrekken.

(61) De Oostenrijkse autoriteiten stellen dat "het grootschalige gebruik van genetisch gemodificeerd zaai- en plantgoed bij de productie van landbouwgewassen de biologische en traditionele GGO-vrije teelt aanvankelijk zal verstoren en deze op langere termijn zal verdringen, met een toename van de productie van GGO's als gevolg.".

(62) De Oostenrijkse autoriteiten hebben opdracht gegeven tot het uitvoeren van de "studie-Müller", waarop het comitéverslag is gebaseerd en die volgens Oostenrijk aantoont dat "er thans nieuwe wetenschappelijke gegevens zijn verzameld die een Opper-Oostenrijks besluit houdende een verbod op gentechnologie (2002) in de voorgestelde vorm rechtvaardigen.". Voorts wordt gesteld dat deze studie bewijst dat "de instelling van 'GGO-vrije zones' de enige aanpak vormt die op langere termijn de veilige coëxistentie van teelten binnen Oostenrijks 'op kleinschaligheid gebaseerde landbouwsector' kan garanderen.".

(63) De Commissie heeft de volledige Oostenrijkse kennisgeving(21) aan de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (hierna "EFSA" te noemen) doen toekomen en deze gemandateerd(22) om uit hoofde van artikel 29, lid 1, en overeenkomstig artikel 22, lid 5, onder c), van Verordening (EG) nr. 178/2002 van het Europees Parlement en de Raad(23) een wetenschappelijk advies uit te brengen over de volgende kwesties:

"- Verschaft de informatie die door Oostenrijk werd medegedeeld in het verslag 'GGO-vrije landbouwgebieden: ontwerp en analyse van scenario's en stappen voor de tenuitvoerlegging' nieuwe wetenschappelijke aanwijzingen op het stuk van risico's voor de menselijke gezondheid en het milieu die een verbod zouden rechtvaardigen op de teelt van genetisch gemodificeerd zaai- en plantgoed, het gebruik van transgene dieren voor de fok en het uitzetten van transgene dieren waarvoor met het oog op genoemde toepassingen toelating is verleend uit hoofde van Richtlijn 90/220/EEG of Richtlijn 2001/18/EG.

- In het bijzonder wordt de EFSA verzocht zich uit te spreken over de vraag of de in het verslag opgenomen wetenschappelijke informatie nieuwe gegevens behelst die de bepalingen inzake de milieurisicobeoordeling in het kader van bovenbedoelde wetgeving invalideren.".

(64) Op 4 juli kwam de EFSA tot het volgende besluit(24): Het wetenschappelijk panel voor genetisch gemodificeerde organismen is van mening dat:

"- de in het verslag gepresenteerde wetenschappelijke informatie geen nieuwe gegevens bevat die de bepalingen inzake milieurisicobeoordeling uit hoofde van de Richtlijnen 90/220/EEG en 2001/18/EG invalideren;

- de in het verslag gepresenteerde wetenschappelijke informatie verschaft geen nieuwe wetenschappelijke aanwijzingen op het stuk van risico's voor de menselijke gezondheid en het milieu die met betrekking tot deze Oostenrijkse regio een algemeen verbod rechtvaardigen op de teelt van genetisch gemodificeerd zaai- en plantgoed, het gebruik voor de fok van transgene dieren en het uitzetten van transgene dieren waarvoor deze toepassingen krachtens Richtlijn 90/220/EEG of Richtlijn 2001/18/EG zijn toegestaan.".

(65) Wat de "nieuwe" wetenschappelijke informatie betreft, is de Commissie van mening dat het verslag-Müller gegevens bevat die grotendeels reeds vóór de vaststelling van Richtlijn 2001/18/EG op 12 maart 2001 beschikbaar waren. Deze mening wordt gedeeld door de EFSA. Verder baseert Oostenrijk zich op het feit dat de studie-Müller werd vrijgegeven op 28 april 2002, dus ongeveer een jaar na de vaststelling van Richtlijn 2001/18/EG (12 maart 2001). De overgrote meerderheid van de in de bibliografie opgenomen bronnen werden echter vóór de vaststelling van Richtlijn 2001/18/EG gepubliceerd. De kern van de studie lijkt dan ook veeleer te bestaan uit een validering van eerder uitgevoerd onderzoek dan uit nieuw materiaal dat wijst op specifieke problemen die zich na de vaststelling van Richtlijn 2001/18/EG hebben aangediend.

(66) Bovendien hebben de Oostenrijkse autoriteiten geen nieuwe wetenschappelijke aanwijzingen verstrekt die specifiek betrekking hebben op de bescherming van het milieu of het arbeidsmilieu.

(67) De Oostenrijkse bezorgdheid over coëxistentie lijkt dan ook meer te maken te hebben met een sociaal-economisch probleem dan met de bescherming van het milieu of het arbeidsmilieu. Dit is overigens ook de mening van de EFSA, die in zijn advies stelt:

"In het rapport wordt geen bewijs geleverd voor de stelling dat de kwestie van de coëxistentie van teelten een zaak is van risico voor het milieu of de menselijke gezondheid. De EFSA werd door de Commissie niet om commentaar verzocht met betrekking tot het beheer van de coëxistentie van genetisch gemodificeerde en niet genetisch gemodificeerde gewassen, maar het panel erkent dat dit een belangrijk landbouwkundig vraagstuk is."

(68) In het licht van een en ander, en in overeenstemming met de definitie van coëxistentie die in haar aanbeveling over deze kwestie wordt gehanteerd(25), is de Commissie derhalve van mening dat de bezorgdheid van Oostenrijk over de coëxistentie van teelten niet geacht kan worden specifiek verband te houden met de bescherming van het milieu of het arbeidsmilieu, zoals bedoeld in artikel 95, lid 5, van het EG-Verdrag.

(69) De Commissie is ook van mening dat eventuele op regionale basis ingevoerde maatregelen ten behoeve van de coëxistentie van teelten evenredig dienen te zijn met het economisch risico. Overeenkomstig het nieuwe artikel 26 bis van Richtlijn 2001/18/EG en de aanbeveling van de Commissie inzake coëxistentie dienen dergelijke maatregelen te worden afgestemd op i) de specifieke aard van het gewas, ii) het specifieke gebruik dat van dat gewas zal worden gemaakt, en iii) eventuele mogelijkheden om met andere middelen een voldoende zuiverheidsgraad te bereiken.

(70) In het licht van de door Oostenrijk overgelegde documentatie, en met name de uittreksels uit de studie-Müller die bij de kennisgeving waren gevoegd, is voorts duidelijk dat door kleinschaligheid gekenmerkte landbouwsystemen zeker niet specifiek zijn voor deze regio, maar in alle lidstaten voorkomen. In het licht van artikel 95, lid 5, van het Verdrag is aanvaarding van het ontwerp-besluit op een dergelijke grond daarom niet gerechtvaardigd.

(71) Ook op dit punt vindt de Oostenrijkse argumentatie geen steun in het advies van de EFSA:

"Het overgelegde wetenschappelijke bewijsmateriaal bevat geen nieuwe of specifiek voor het plaatselijke niveau relevante wetenschappelijke gegevens over de effecten van bestaande of in de toekomst te ontwikkelen genetisch gemodificeerde landbouwgewassen of dieren voor het milieu of de menselijke gezondheid. Er worden geen wetenschappelijke bewijzen aangedragen voor de stelling dat dit deel van Oostenrijk ongewone of unieke ecosystemen bezit waarvoor een aparte risicobeoordeling noodzakelijk zou zijn welke verschilt van die voor Oostenrijk als geheel of voor andere vergelijkbare gebieden in Europa. Er worden geen specifieke gevallen gedocumenteerd van effecten van GGO's op de biodiversiteit, noch direct, noch via veranderingen in de landbouwpraktijken.".

(72) Wat ten slotte de argumenten betreft die volgens de Oostenrijkse autoriteiten een beroep op het voorzorgsbeginsel rechtvaardigen, wijst de Commissie erop dat "toepassing van het voorzorgsbeginsel veronderstelt dat potentieel gevaarlijke gevolgen van een verschijnsel, product of proces zijn vastgesteld en dat het risico door een wetenschappelijke evaluatie met onvoldoende zekerheid kan worden bepaald"(26). Uit de interpretatie die de communautaire rechterlijke instanties aan het voorzorgsbeginsel geven(27), komt naar voren dat een preventieve maatregel slechts mag worden getroffen wanneer het risico, hoewel het bestaan en de omvang ervan niet "volledig" door sluitende wetenschappelijke gegevens zijn aangetoond, toch voldoende gedocumenteerd lijkt door de wetenschappelijke gegevens die beschikbaar zijn wanneer de maatregel wordt getroffen. Een preventieve maatregel kan niet deugdelijk worden gefundeerd op een zuiver hypothetische benadering van het risico welke stoelt op louter gissingen die nog niet wetenschappelijk zijn geverifieerd.

(73) De Commissie meent dat de argumenten die Oostenrijk aanvoert wanneer het een beroep doet op het voorzorgsbeginsel, te algemeen en te weinig substantieel zijn. De EFSA heeft ook geen risico vastgesteld dat het nemen van maatregelen op Gemeenschaps- of lidstaatsniveau op basis van het voorzorgsbeginsel zou rechtvaardigen. Bijgevolg is een toepassing van het voorzorgsbeginsel in dit geval niet gerechtvaardigd.

IV. CONCLUSIE

(74) Artikel 95, lid 5, van het EG-Verdrag bepaalt dat wanneer een lidstaat het noodzakelijk acht nationale bepalingen in te voeren die afwijken van een communautaire harmonisatiemaatregel, deze nationale bepalingen gebaseerd dienen te zijn op nieuwe wetenschappelijke gegevens die verband houden met de bescherming van het milieu of het arbeidsmilieu, dat er sprake moet zijn van een probleem dat specifiek is voor de verzoekende lidstaat, en dat dit probleem zich na de vaststelling van de harmonisatiemaatregel moet hebben aangediend.

(75) In het onderhavige geval is de Commissie na onderzoek van het Oostenrijkse verzoek de mening toegedaan dat Oostenrijk geen nieuwe wetenschappelijke gegevens in verband met de bescherming van het milieu of het arbeidsmilieu heeft verstrekt en dat deze lidstaat niet heeft aangetoond dat er op het grondgebied van Opper-Oostenrijk een specifiek probleem bestaat dat zich na de vaststelling van Richtlijn 2001/18/EG inzake de doelbewuste introductie van genetisch gemodificeerde organismen in het milieu heeft aangediend en dat het nemen van de aangemelde nationale maatregel noodzakelijk maakt.

(76) Bijgevolg voldoet het verzoek van Oostenrijk tot invoering van een nationale maatregel die een verbod op het gebruik van GGO's in Opper-Oostenrijk behelst, niet aan de in artikel 95, lid 5, gestelde voorwaarden.

(77) Conform artikel 95, lid 6, van het EG-Verdrag dient de Commissie de nationale ontwerp-bepalingen hetzij goed te keuren, hetzij af te wijzen, nadat zij heeft nagegaan of deze al dan niet een middel tot willekeurige discriminatie, een verkapte beperking van de handel tussen de lidstaten of een hinderpaal voor de werking van de interne markt vormen.

(78) Aangezien het door Oostenrijk ingediende verzoek niet aan de in artikel 95, lid 5, genoemde basisvoorwaarden voldoet, hoeft de Commissie niet na te gaan of de aangemelde nationale bepalingen een middel tot willekeurige discriminatie, een verkapte beperking van de handel tussen de lidstaten of een hinderpaal voor de werking van de interne markt vormen.

(79) Op grond van de elementen waarover zij beschikt om de argumenten ter rechtvaardiging van de aangemelde nationale maatregel op hun merites te beoordelen, en op grond van bovenstaande overwegingen, is de Commissie van oordeel dat het op 13 maart 2003 ingediende verzoek van Oostenrijk tot invoering van nationale maatregelen die afwijken van Richtlijn 2001/18/EG:

- ontvankelijk is;

- niet voldoet aan de in artikel 95, lid 5, van het EG-Verdrag gestelde voorwaarden, aangezien Oostenrijk geen nieuwe wetenschappelijke gegevens met betrekking tot de bescherming van het milieu of het arbeidsmilieu heeft verstrekt in samenhang met een probleem dat specifiek is voor Opper-Oostenrijk.

(80) De Commissie is derhalve van oordeel dat de nationale bepalingen waarvan zij in kennis is gesteld, niet kunnen worden goedgekeurd overeenkomstig artikel 95, lid 6, van het Verdrag,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De nationale bepalingen houdende een verbod op het gebruik van GGO's in Opper-Oostenrijk, waarvan Oostenrijk uit hoofde van artikel 95, lid 5, van het EG-Verdrag heeft kennis gegeven, worden afgewezen.

Artikel 2

Deze beschikking is gericht tot de Republiek Oostenrijk.

Gedaan te Brussel, 2 september 2003.

Voor de Commissie

Margot Wallström

Lid van de Commissie

(1) PB L 106 van 17.4.2001, blz. 1.

(2) PB L 117 van 8.5.1990, blz. 15.

(3) PB L 117 van 8.5.1990, blz. 1.

(4) PB L 330 van 5.12.1998, blz. 13.

(5) PB 125 van 11.7.1966, blz. 2298/66.

(6) PB 125 van 11.7.1966, blz. 2309/66.

(7) PB L 193 van 20.7.2002, blz. 12.

(8) PB L 193 van 20.7.2002, blz. 33.

(9) PB L 193 van 20.7.2002, blz. 60.

(10) PB L 193 van 20.7.2002, blz. 74.

(11) PB L 165 van 3.7.2003, blz. 23.

(12) PB L 43 van 14.2.1997, blz. 1.

(13) Provinciaal besluit houdende een verbod op de teelt van genetisch gemodificeerd zaai- en plantgoed en het gebruik van transgene dieren voor de fok alsmede op het uitzetten van transgene dieren, met name voor de jacht en de visvangst (besluit van Opper-Oostenrijk houdende een verbod op gentechnologie, 2002).

(14) Verslag van het Comité voor nationale economische zaken over het Provinciale Besluit houdende een verbod op de teelt van genetisch gemodificeerd zaai- en plantgoed en het gebruik van transgene dieren voor de fok alsmede op het uitzetten van transgene dieren, met name voor de jacht en de visvangst (besluit van Opper-Oostenrijk houdende een verbod op gentechnologie, 2002).

(15) PB L 189 van 29.7.2003, blz. 36.

(16) 'Introductierichtlijn' is de naam die in het comitéverslag voor Richtlijn 2001/18/EG wordt gebruikt.

(17) "GGO-vrije landbouwgebieden: ontwerp en analyse van scenario's en stappen voor de tenuitvoerlegging", Werner Müller, 28 april 2002 (studie uitgevoerd ten behoeve van de afdeling Milieu van de regio Opper-Oostenrijk en het Bundesministerium für soziale Sicherheit und Generationen).

(18) PB C 126 van 28.5.2003, blz. 4.

(19) Er werden commentaren ontvangen van Italië, Nederland en Europabio.

(20) In dit verband moet tevens worden opgemerkt dat de richtlijnen betreffende zaden het nemen van dergelijke maatregelen voorschrijven om een hoge mate van zuiverheid van basiszaad en gecertificeerd zaad te garanderen. Daarbij wordt evenwel geen onderscheid gemaakt tussen vermenging met traditionele rassen en vermenging met genetisch gemodificeerde rassen.

(21) Deze omvat de volgende documenten: brief van 13 februari 2003 (Ref. Verf-5-1300000/37-GM); "Kennisgeving aan de Commissie inzake de invoering van een nationale bepaling ('ontwerp-comitéverslag') houdende een verbod op de teelt van genetisch gemodificeerd zaai- en plantgoed en het gebruik van transgene dieren voor de fok alsmede op het uitzetten van transgene dieren, met name voor de jacht en de visvangst (besluit van Opper-Oostenrijk houdende een verbod op gentechnologie, 2002 (Oö: GTVG 2002)), overeenkomstig artikel 95, lid 5, van het EG-Verdrag"; Verslag van het Comité voor nationale economische zaken over het Provinciale Besluit houdende een verbod op de teelt van genetisch gemodificeerd zaai- en plantgoed en het gebruik van transgene dieren voor de fok alsmede op het uitzetten van transgene dieren, met name voor de jacht en de visvangst (besluit van Opper-Oostenrijk houdende een verbod op gentechnologie, 2002), "GGO-vrije landbouwgebieden: ontwerp en analyse van scenario's en stappen voor de tenuitvoerlegging, studie uitgevoerd door ingenieur Werner Müller; 'Groen Rapport 2001: Rapport over de economische en sociale situatie in de Opper-Oostenrijkse land- en bosbouw in 2001'; en Rapport over de tenuitvoerlegging van NATURA 2000 in Opper-Oostenrijk over de komende vijf jaar".

(22) Vraag nr. EFSA-Q-2003-001.

(23) PB L 31 van 1.2.2002, blz. 1.

(24) Advies van het wetenschappelijk panel voor genetisch gemodificeerde organismen naar aanleiding van een vraag van de Commissie betreffende de Oostenrijkse kennisgeving van nationale wetgeving betreffende GGO's in het kader van artikel 95, lid 5, van het Verdrag, EFSA Journal (2003) I, 1-5.

(25) Zie overweging 27.

(26) Zie de mededeling van de Commissie over het voorzorgsbeginsel (COM(2000)1 def. van 2.2.2000).

(27) Zie met name de arresten van het gerecht van eerste aanleg van 11 september 2002 in de zaken T-13/99 en T-70/99, Jurispr. 2002, blz. II-3305.