++++

( 1 ) PB nr . 13 van 21 . 2 . 1962 , blz . 204/62 .

( 2 ) PB nr . 127 van 20 . 8 . 1963 , blz . 2268/63 .

BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

van 5 mei 1969

inzake een procedure op grond van artikel 85 van het E.E.G.-Verdrag ( IV/242-295 _ Kalkbrandersovereenkomst )

( Slechts de teksten in de Franse en de Nederlandse taal zijn authentiek )

( 69/152/EEG )

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN ,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap , en met name op artikel 85 ,

Gelet op Verordening nr . 17 van de Raad van 6 februari 1962 ( 1 ) , en met name op artikel 2 ,

Gelet op de beide aanmeldingen conform artikel 5 , lid 1 , van Verordening nr . 17 op 31 oktober 1962 verricht door de N.V . ( in liquidatie ) " Association Générale des Fabricants Belges de Ciment Portland Artificiel " , te Brussel , België en de dertien hieronder genoemde vennootschappen of personen :

_ N.V . in liquidatie Carréres Dufour , te Gaurain-Ramecroix , België ;

_ N.V . Carriéres , Chaux et Ciments de la Velorie , te Gaurain-Ramecroix , België ;

_ N.V . Carriéres , Chaux et Ciments des Prés et de la Roquette , te Gaurain-Ramecroix , België ;

_ N.V . Compagnie des Ciments Portland de Vaulx et Antoing , te Gaurain-Ramecroix , België ;

_ P.V.B.A . Fernand Sherrington et Cie , te Doornik , België ;

_ N.V . Ciments Portland du Tournaisis , te Vaulx-lez-Tournai , België ;

_ N.V . Anciens Etablissements Liévin Vanderdoodt , te Vaulx-lez-Tournai , België ;

_ P.V.B.A . Etablissements Brébart Dapsens , te Calonne-lez-Antoing , België ;

_ P.V.B.A . Etablissements Jean Agache Lampe , te Antoing , België ;

_ S.A . Société Francaise de Chaux Hydrauliques et Ciments de Vermandois , te Parijs , Frankrijk ;

_ N.V . The Antwerp Portland Cement Company , te Vaulx-lez-Tournai , België ;

_ Mevrouw de weduwe Fernand Duthoit Staquet , te Doornik , België ;

_ N.V . in liquidatie Briqueteries et Cimenteries de Bruyelles-lez-Antoing , te Jollain-Merlin , België ;

betreffende een overeenkomst gesloten op 10 maart 1936 tussen de N.V . " Association Générale des Fabricants Belges de Ciment Portland Artificiel " , hierna genoemd ( " Vereniging " ) , enerzijds , en de dertien bovengenoemde vennootschappen of personen ( " Kalkbranders " ) , anderzijds ,

Gehoord de betrokken ondernemingen overeenkomstig artikel 19 , lid 1 , van Verordening nr . 17 en Verordening nr . 99/63/EEG ( 2 ) ,

Geraadpleegd het Adviescomité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities , overeenkomstig artikel 10 van Verordening nr . 17 , op 10 september 1968 ,

I

Overwegende dat de voornaamste bepalingen van de op 10 maart 1936 gesloten overeenkomst de volgende zijn :

a ) de kalkbranders onthouden zich van de produktie van iedere soort cement behalve natuurcement ;

b ) de Vereniging betaalt ieder kwartaal de kalkbranders een vergoeding van 0,5 % over het bedrag van de gezamenlijke cementverkopen van haar leden ;

c ) de kalkbranders verplichten zich tegenover de Vereniging hun verkopen van natuurcement te beperken tot maximum 2,75 % van de totale verkopen van Portlandkunstcement van de leden van de Vereniging ;

d ) de kalkbranders nemen de verplichting op zich geen natuurcement te exporteren naar de landen ten aanzien waarvan de Vereniging internationale overeenkomsten zal sluiten waarbij de verkoop van natuurcement op deze markten verboden wordt ; dergelijke overeenkomsten werden evenwel nooit gesloten ;

e ) de kalkbranders die verzet hebben aangetekend tegen het verzoek van de Vereniging aan de bevoegde autoriteiten om het in werking stellen van Portlandkunstcementfabrieken te doen verbieden , zullen hun verzet staken ;

f ) de in deze overeenkomst aangegane verplichtingen blijven van kracht gedurende de gehele looptijd van een andere overeenkomst , de " Convention Générale Cimentière " die op 29 mei 1935 tussen de Belgische fabrikanten van Portlandkunstcement gesloten is , en wel in haar huidige vorm of in welke vorm ook .

Overwegende dat de feiten overigens als volgt kunnen worden samengevat :

De produktie van natuurcement in België bedroeg bij het sluiten van de overeenkomst in 1936 50.000 ton , terwijl de produktie van kunstcement 2.500.000 ton bereikte . Momenteel bestaat er in België nog selchts één fabrikant van natuurcement , wiens produktie ongeveer 1.000 ton per jaar bedraagt . De Belgische produktie aan Portlandcement bedroeg in 1965 ongeveer 4.800.000 ton . Uitvoer van Belgische natuurcement vindt sinds 1945 niet meer plaats . Deze verlaging van de produktie en de afwezigheid van export van natuurcement na 1945 zijn het gevolg van het feit dat de kunstcement door zijn technisch betere kwaliteiten de natuurcement bijna geheel heeft vervangen .

Op 15 november 1947 liep de " Convention Générale Cimentière " van 1935 af en ging tegelijkertijd de " Association Générale des Fabricants Belges de Ciment Portland Artificiel " in liquidatie . Op 15 april 1948 is een nieuwe conventie gesloten tussen 25 cementfabrikanten die eveneens " Convention Générale Cimentière " werd genoemd ; ook deze had ten doel de produktie en de verkoop van Portlandcement te regelen .

Met een beroep op de beëindiging van de Conventie van 1935 hebben de cementfabrikanten in 1947 opgehouden de schadeloosstellingen aan de kalkbranders uit te keren . Op grond van een beslissing van de Rechtbank van Koophandel te Doornik , bevestigd in een arrest van het Hof van Beroep te Brussel , zijn de betrokken cementfabrikanten niettemin gehouden de betaling der verschuldigde sommen voort te zetten , omdat de nieuwe " Convention Générale Cimentière " van 1948 slechts de voortzetting onder een andere vorm was van die van 1935 en volgens de tekst van de overeenkomst van 10 maart 1936 de verbintenissen in stand bleven .

De cementfabrikanten hebben vanaf 1 juli 1962 opnieuw de betaling der verschuldigde bedragen aan de kalkbranders stopgezet , betogend dat de overeenkomst van 10 maart 1936 valt onder artikel 85 , lid 1 , van het Verdrag van Rome en derhalve nietig is . De kalkbranders hebben de cementhandelaren in rechte gedagvaard en kregen bij de Rechtbank van Koophandel te Doornik op 10 april 1964 hun vordering toegewezen . Deze uitspraak is echter op 25 juni 1964 vernietigd door het Hof van Beroep te Brussel dat besliste dat een uitspraak over de zaak ten principale moest worden geschorst " tot er definitieve beschikkingen zullen zijn genomen door de Commissie van de Europese Economische Gemeenschap over de toepassing van artikel 85 van het Verdrag van Rome op de litigieuze overeenkomst van 10 maart 1936 en op de " Convention Générale Cimentière " van 15 april 1948 " .

In 1965 hebben tien van de dertien kalkbranders die partij waren bij de overeenkomst van 10 maart 1936 een regeling getroffen met de Vereniging en is wat hun betreft een einde gemaakt aan de overeenkomst .

De overeenkomst van 1936 kan dus nog slechts gevolgen hebben tussen de Vereniging en drie kalkbranders , te weten de P.V.B.A . Fernand Sherrington en Cie , de P.V.B.A . Ets . Jean Agache Lampe en de N.V . in liquidatie Carrières Dufour .

Er zijn door derden geen opmerkingen gemaakt na de bekendmaking conform artikel 19 , lid 3 , van Verordening nr . 17 in Publikatieblad nr . C 35 van 19 april 1968 .

II

Overwegende dat een negatieve verklaring kan worden verleend ; dat , zoals althans de kalkbranders in hun antwoord op het punt IV van het B-formulier meenden , artikel 85 , lid 1 , niet op de overeenkomst van toepassing is en dat zij deze derhalve slechts voor alle zekerheid hebben aangemeld ; dat het Hof van Beroep te Brussel de procedure in het tussen partijen aanhangige civiele proces heeft geschorst tot een beschikking van de Commissie zou zijn gegeven , zonder de aard van die beschikking nader te omschrijven ; dat partijen het besluit van het Hof van Beroep te Brussel aan de Commissie hebben medegedeeld ; dat onder deze voorwaarden de Commissie een beschikking kan geven in de vorm ven een negatieve verklaring , wanneer de voorwaarden bedoeld in artikel 2 van Verordening nr . 17 zijn vervuld .

Overwegende dat de negatieve verklaring conform artikel 2 van Verordening nr . 17 afgegeven kan worden , indien de Commissie vaststelt dat er op grond van de gegevens die haar bekend zijn , geen aanleiding bestaat tegen de kalkbrandersovereenkomst krachtens artikel 85 , lid 1 , van het Verdrag op te treden .

Overwegende dat volgens artikel 85 , lid 1 , van het Verdrag onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt en verboden zijn alle overeenkomsten tussen ondernemingen , alle besluiten van ondernemersverenigingen en alle onderling afgestemde feitelijke gedragingen die de handel tussen Lid-Staten ongunstig kunnen beinvloeden en ertoe strekken of tengevolge hebben dat de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt wordt verhinderd , beperkt of vervalst .

1 . Het verbod om kunstcement te fabriceren dat de kalkbranders door de overeenkomst is opgelegd , heeft in de huidige economische omstandigheden niet ten doel of tengevolge dat de mededinging wordt beperkt , althans niet op een waarneembare wijze .

In 1936 was de overschakeling van een kalkbranderij in een cementfabriek nog tamelijk eenvoudig . De installaties , met name de ovens en de fabricageprocédés die voor de produktie van kunstcement werden gebruikt , waren technisch nog minder vervolmaakt en vereisten geringere investeringen dan thans . Sinds 1945 valt in de cementindustrie een sterke tendens tot concentratie waar te nemen en tot het gebruik van steeds grotere installaties die , al leiden zij tot een verhoging van de rentabiliteit door een relatieve verlaging van de vaste kosten , niettemin aanzienlijke investeringen vereisen .

De technische en economische ontwikkeling heeft ertoe geleid dat het aantal cementondernemingen in België tussen 1935 en 1966 gedaald is van 26 tot 9 en het aantal producerende fabrieken van 35 tot 12 , terwijl de produktie van cement is gestegen van ongeveer 2.600.000 ton in 1935 tot 5.904.859 ton in 1965 .

Het aantal Portlandcementondernemingen bedroeg in 1955 17 , maar was door de verdwijning van de kleine fabrikanten in 1966 tot 7 gedaald . Zo blijven er momenteel slechts twee fabrikanten over die minder dan 100.000 ton per jaar produceren , één die ongeveer 200.000 ton per jaar produceert , terwijl die vier overigen jaarlijks ieder meer dan 500.000 ton produceren .

Uit de technische en economische ontwikkeling vloeit voort dat de oprichting van nieuwe fabrieken momenteel niet meer rendabel is onder een produktiecapaciteit van ten minste 200.000 ton cement per jaar . Men moet in feite vaststellen dat de oprichting van nieuwe produktie-eenheden de laatste jaren alleen geschiedt vanaf een capaciteit van enkele honderdduizenden tonnen per jaar en met investeringskosten die worden geschat op 2.000 tot 2.500 Bfr . per ton , die ongeveer 400 à 500 miljoen Bfr . per fabriek vertegenwoordigen .

Met de toenemende omvang van de installaties voor de oprichting van nieuwe fabrieken van Portlandcement moet ook rekening worden gehouden met de oppervlakte van de terreinen , en vooral van de groeven , die noodzakelijk is om een rendabel gebruik van deze installaties mogelijk te maken . In dit verband dient te worden opgemerkt dat de drie kalkbranders slechts over kleine terreinen beschikken die verspreid gelegen zijn en volledig omringd door terreinen van andere cementfabrieken , te weten :

_ de N.V . in liquidatie Carrières Dufour : 4,08 ha grond , waarvan 1,06 ha groeven ;

_ de P.V.B.A . Ets . Jean Agache Lampe : 1,47 ha grond te Vaulx , waarvan 0,2 ha groeven , 6,27 ha grond te Antoing , waarvan 4 ha groeven ;

_ de P.V.B.A . Fernand Sherrington en Cie : 3,69 ha grond te Vaulx , waarvan 2,37 ha groeven .

Gezamenlijk beschikken de drie kalkbranders dus over 15,51 ha verspreid gelegen terrein , waarvan 7,63 ha verlaten groeven .

De kleinste Belgische producent van Portlandcement fabriceert in dezelfde streek van Doornik cement met een oude rechte oven op een aaneengesloten oppervlakte van 63,54 ha waarvan 21,16 ha groeven .

Het is daarom uitgesloten dat de kalkbranders op hun veel geringere , verspreid gelegen , terreinen nieuwe fabrieken zouden oprichten die moderne installaties van grote omvang vereisen om een rendabele produktie mogelijk te maken . Zelfs een herverkaveling van hun groeven zou geen merkbare verbetering met zich meebrengen , omdat hun terreinen bovendien onderling gescheiden zijn en die van de Carrières Dufour zich zelfs op een afstand van meer dan 1 km van die van de twee andere kalkbranders bevinden .

Terwijl een omschakeling van de installaties van de kalkbranders in 1936 mogelijk was , bestaan de condities voor zulk een verandering momenteel niet meer , ten gevolge van de sluiting van de groeven en de verdwijning van de kalkbranders als producenten . Ten slotte wordt de mogelijkheid om nieuwe fabrieken voor de produktie van kunstcement op te richten ongunstig beinvloed door de in België bestaande overcapaciteit ( de bezettingsgraad van de installaties bevond zich in België in de jaren 1959 - 1963 tussen 59 en 65 % ; in de volgende jaren is hij gestegen tot ongeveer 80 % en hij zal in de komende jaren waarschijnlijk opnieuw dalen ten gevolge van de bouw van nieuwe ovens van zeer grote capaciteit ) .

Gezien de bovengenoemde economische en technische omstandigheden moet worden vastgesteld dat de produktie van kunstcement door de kalkbranders momenteel praktisch is uitgesloten en dat zij zelfs niet meer kunnen worden beschouwd als potentiële concurrenten voor de fabrikanten van kunstcement . Dit lijkt trouwens bevestigd te worden door het feit dat de cementfabrikanten sinds 1947 hebben getracht de overeenkomst te beëindigen , hetgeen de vrijheid van produktie aan de kalkbranders terug zou geven .

Zelfs ingeval men , ondanks het hierboven gezegde , een produktie van kunstcement door de kalkbranders in beginsel mogelijk zou achten , zou moeten worden vastgesteld dat het de kalkbranders opgelegde produktieverbod in ieder geval de mededinging niet op waarneembare wijze kan beperken . De reeds genoemde kleinste Belgische fabrikant van Portlandcement , produceerde in 1965 namelijk 63.865 ton , hetgeen 1,5 % van de totale produktie aan Portlandcement in België vertegenwoordigt .

Onder zulke omstandigheden is de veronderstelling uitgesloten dat de drie kalkbranders nog ooit cement zouden fabriceren in een mate die het aanbod van Portlandcement op de gemeenschappelijke markt en zelfs in België zou kunnen beinvloeden . Men moet derhalve tot de slotsom komen dat het aan de kalkbranders opgelegde verbod , zelfs indien het technisch en economisch mogelijk zou zijn op een dag met de produktie van Portlandcement te beginnen , in geen geval de mededinging op merkbare wijze zou kunnen beperken .

2 . De door de overeenkomst aan de kalkbranders opgelegde beperkingen betreffende de eventuele verkoop en export van natuurcement , hebben onder de huidige economische omstandigheden evenmia ten doel of ten gevolge dat de mededinging wordt beperkt . De produktie van natuurcement is in feite ten gevolge van de technische ontwikkeling in de bedrijfstak cement onbeduidend geworden en de aan de kalkbranders opgelegde beperkingen hebben hun zin verloren . De huidige produktie aan natuurcement in België bedraagt ongeveer 1.000 ton per jaar terwijl de betrokken overeenkomst een produktie toestaat van 132.000 ton op basis van de produktie aan Portlandkunstcement in 1965 .

III

Overwegende dat onder deze omstandigheden de gegevens waarover de Commissie beschikt geen aanleiding geven om te menen dat de oorspronkelijk op 10 maart 1936 gesloten overeenkomst ten doel of ten gevolge heeft dat de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt wordt verhinderd , beperkt of vervalst in de zin van artikel 85 , lid 1 , van het Verdrag ; dat althans een van de voorwaarden voor toepassing van artikel 85 , lid 1 , niet is vervuld en dat derhalve een negatieve verklaring kan worden afgegeven ,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN :

Artikel 1

Er bestaat voor de Commissie op grond van de haar bekende gegevens geen aanleiding om krachtens artikel 85 , lid 1 , van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap op te treden tegen de overeenkomst welke op 10 maart 1936 is gesloten tussen de N.V . " Association Générale des Fabricants Belges de Ciment Portland Artificiel " en dertien kalkbranders .

Artikel 2

Deze beschikking is gericht tot de N.V . in liquidatie " Association Générale des Fabricants Belges de Ciment Portland Artificiel " te Brussel , België , de P.V.B.A . Fernand Sherrington et Cie , Doornik , België , de P.V.B.A . Ets . Jean Agache Lampe , Antoing , België , en de N.V . in liquidatie Carriéres Dufour , Gaurain-Ramecroix , België .

Brussel , 5 mei 1969 .

Voor de Commissie

De Voorzitter

Jean REY