++++

BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

van 6 januari 1982

inzake een procedure op grond van artikel 85 EEG-Verdrag

( IV/28.748 - AEG-TELEFUNKEN )

( Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek )

( 82/267/EEG )

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN ,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap , en met name op artikel 85 ,

Gelet op Verordening nr . 17 van de Raad van 6 februari 1962 ( 1 ) , en met name op artikel 3 en artikel 15 , lid 2 ,

Gezien de aanmelding van de " Vertriebsbindung fuer Telefunken-Markenwaren " op 6 november 1973 conform artikel 4 van Verordening nr . 17 , door de onderneming Allgemeine Elektricitaets-Gesellschaft AEG-Telefunken ,

Gezien het besluit van de Commissie van 29 mei 1980 , om de procedure conform artikel 9 , lid 3 , van Verordening nr . 17 in te leiden ,

Gehoord de betrokken onderneming conform artikel 19 van Verordening nr . 17 juncto Verordening nr . 99/63/EEG van de Commissie van 25 juli 1963 ( 2 ) ,

Gezien het advies van het Adviescomité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities , overeenkomstig artikel 10 van Verordening nr . 17 uitgebracht op 28 oktober 1981 ,

In overweging van het volgende :

DE FEITEN

I . AFZETSTRUCTUUR EN MARKTPOSITIE

( 1 ) De Allgemeine Elektricitaets-Gesellschaft AEG-Telefunken ( hierna AEG te noemen ) , een naamloze vennootschap naar Duits recht met zetel te Frankfurt am Main , houdt zich onder andere bezig met de ontwikkeling , de produktie en afzet van produkten van de amusementselektronika ( televisie - , radio - , geluidsband - , grammofoon - en audiovisieapparatuur ) . Dit gebied staat sinds 1 januari 1970 onder het beheer van de AEG-dochtermaatschappij TELEFUNKEN Fernseh - und Rundfunk GmbH ( hierna TFR te noemen ) , die sinds 1 juni 1979 een zelfstandige sector van AEG vormt . TFR fabriceert deze produkten en brengt ze in de handel . Bij de afzet bedient zij zich van de AEG-verkooporganisatie , dat wil zeggen in Duitsland van de AEG-verkoopkantoren of -vestigingen , in de overige EEG-Lid-Staten van de met de afzet belaste AEG-dochtermaatschappijen . De dochtermaatschappijen waarom het in deze beschikking gaat zijn :

- in Frankrijk :

de AEG-TELEFUNKEN FRANCE S.A . , met zetel te Clichy ( hierna ATF te noemen ) ,

- in België :

de AEG-TELEFUNKEN Belgische N.V . , met zetel te Brussel ( hierna ATBG te noemen ) .

Deze verkoopondernemingen ressorteren onder de TFR en krijgen van haar instructies .

De verdere afzet van de AEG-produkten geschiedt via groot - en detailhandelaren . Naar gelang van hun betekenis worden deze detailhandelaren ook rechtstreeks door de AEG-verkoopondernemingen bevoorraad , vooral wanneer zij , gezien hun omzet , met groothandelaren kunnen worden vergeleken .

( 2 ) De marktpositie van AEG voor de produkten uit de amusementselektronika in de Gemeenschap is regionaal en per produkt zeer verschillend . Terwijl het aandeel bij kleurentelevisietoestellen op de Duitse markt , die bijna de helft van alle op de gemeenschappelijke markt verkochte AEG-televisietoestellen opneemt , thans ligt bij ongeveer ... % ( 3 ) , schommelt het in Frankrijk , België en Nederland tussen de ... en ... % . Bij de andere produkten van de amusementselektronika bedraagt het marktaandeel ongeveer ... % in Duitsland en schommelt het in Frankrijk en de Benelux-landen tussen ... en ... % .

( 3 ) De wereldomzet van AEG beliep in het boekjaar 1980 ongeveer 14,1 miljard DM ; ongeveer 3 miljard daarvan ging naar de produkten van de amusementselektronika en daarvan ongeveer 0,95 miljard DM naar de Europese Gemeenschap . De balans van het AEG-concern sloot voor 1979 af met een verlies van 968 miljoen DM en over 1980 met een verlies van 278 miljoen DM .

II . AANGEMELDE VERKOOPOVEREENKOMST

( 4 ) Voor de verkoop van het 5-sterrenprogramma van TFR uit de produktgebieden televisie , radio , geluidsband , grammofoon en audiovisie op de gemeenschappelijke markt , heeft AEG op 6 november 1973 de " Vertriebsbindung fuer Telefunken-Markenwaren " ( EG-Verpflichtungsschein ) ( distributieregeling voor Telefunkenmerkartikelen , EG-gedragscode ) bij de Commissie aangemeld . Als juridische grondslag voor de afzet bestaan er standaard-overeenkomsten met geselecteerde wederverkopers in de verschillende handelsstadia . Tot eind 1978 sloot AEG , tegelijkertijd optredend voor TFR , de " Vertriebsbindungsvertraege " , hierna " dealercontracten " , te noemen met de handelaren af . In thans beschikbare nieuwe standaard-overeenkomsten treedt als wederpartij van de handelaren de AEG-TELEFUNKEN Konsumgueter de Aktiengesellschaft Frankfurt am Main op , die op naam en voor rekening van de AEG optreedt en tegelijkertijd voor de TFR .

( 5 ) In 1981 heeft AEG in Duitsland een nieuw verkoopsysteem ingevoerd , dat is gebaseerd op " Partner-Vertraege " ( hierna partner-overeenkomsten te noemen ) tussen AEG en gespecialiseerde detailhandelaars . Deze partner-overeenkomsten vervangen in Duitsland de tot dusver geldende dealercontracten ; in de overige Lid-Staten blijft de " distributieregeling voor Telefunken-merkartikelen " echter bestaan . Op de partner-overeenkomsten heeft deze beschikking geen betrekking .

( 6 ) Naar de bewoordingen van de EG-gedragscode voor groothandelaren worden als groothandelaren die handelaren geselecteerd die de contractsprodukten voor eigen rekening regelmatig afnemen en aan detailhandelaren doorverkopen , een onberispelijke nummercontrole bijhouden en geen inbreuk maken op concurrentierechtelijke voorschriften . De selectie van de detailhandelaren geschiedt volgens de bewoordingen van de EG-gedragscode aan de hand van objectieve aspecten van kwalitatieve aard , die betrekking hebben op de vakbekwaamheid van de wederverkoper , zijn personeel en zijn zaak . Daarnaast moeten de detailhandelaren eveneens een onberispelijke nummercontrole bijhouden . De erkende wederverkopers en AEG is het verboden contractsprodukten af te geven aan handelaren die niet aan de distributieregeling zijn onderworpen . AEG heeft er bij de aanmelding van haar distributieregeling op gewezen dat elke gespecialiseerde handelaar die aan de voorwaarden van de EG-gedragscode voldoet , tot het AEG-verkoopsysteem wordt toegelaten .

( 7 ) De Directeur-generaal van de Concurrentie heeft AEG in een brief van 17 mei 1976 medegedeeld dat hij tegen de bij brief van 16 maart 1976 ingediende versie van de " Distributieregeling voor Telefunken-merkartikelen ( EG-gedragscode ) " destijds geen bezwaren in verband met artikel 85 , lid 1 , EEG-Verdrag had .

Of de Commissie ook in de toekomst in het licht van de inmiddels opgedane ervaringen bij deze opvatting zal blijven kan in het midden worden gelaten . Deze vraag is namelijk geen onderwerp van deze beschikking , die zich slechts met de praktische toepassing van de AEG-distributieregeling bezig houdt .

III . TOEPASSING VAN HET VERKOOPSYSTEEM IN DE PRAKTIJK

De invoeringsfase

( 8 ) De praktische invoering en toepassing van het verkoopsysteem in de Gemeenschap duurde een aantal jaren . Een TFR-nota van 7 september 1973 duidt als doel van de distributieregeling aan , de handel een " minimumwinstmarge " te waarborgen . Voorts staat daarin , dat er daarvoor twee mogelijkheden bestaan : " de industrie levert deze produkten tegen prijzen die de handel zijn marge garanderen , of de industrie zorgt ervoor dat de produkten niet terechtkomen in kanalen die deze hoge marge niet nodig hebben . Daarmee zijn de cash en carry-zaken bedoeld , die het prijspeil aan flarden scheuren ... " .

( 9 ) In een brief van het verkoopkantoor Muenster van 22 september 1975 aan TFR wordt erop gewezen dat men " door de distributieregeling ( tracht ) de bewuste afnemerskringen uit te schakelen , ofschoon " , zoals het verder heet , " naar ons oordeel ook in de consumentenmarkten een zekere trend in de richting van de gespecialiseerde vakhandelsafdeling kan worden geconstateerd " .

( 10 ) Een interne TFR-nota van 5 juli 1976 over de toekomstige AEG-verkooppolitiek beschrijft het " momenteel geldende afzetconcept " aldus , dat de onder de distributieregeling vallende waar " alleen via de traditionele gespecialiseerde detail - en groothandel ( 4 ) wordt afgezet " .

( 11 ) In de op 8 oktober 1973 uitgegeven " richtlijnen voor de distributieregeling " ( Speciale korte mededeling nr . 44 van TFR ) , welke AEG in het kader van deze procedure aan de Commissie heeft voorgelegd , wordt erop gewezen dat bij filiaalbedrijven ( 5 ) de mogelijkheid bestaat dat " filiaalbedrijven in enkele filialen alle verlangde gespecialiseerde handelsfuncties ( vervullen ) , maar niet de gehele onderneming " . Voorts staat in genoemde richtlijnen dat " in principe ook hier niet-levering ( moet ) worden besproken " . Voorts heet het , dat ingeval het verkoopkantoor " een bevoorrading van de gespecialiseerde handelsafdelingen van deze ondernemingen met onder de distributieregeling vallende produkten doelmatig ( acht ) " , daartoe strekkende onderhandelingen " alleen na voorafgaand overleg " met TFR mogen worden gevoerd .

De toepassing in de praktijk

A . Discriminatie van handelaren

1 . Niet-toelating van handelaren in Duitsland

a ) Algemene afzetpolitiek

( 12 ) In een TFR-protocol van 25 mei 1976 over een vergadering van verkoopleiders wordt de bezorgdheid van de verkoopleiders geschetst over een liberalisatie van de distributieregeling bij de markten die aan de vakhandelsvoorwaarden voldoen . De verkoopleiders kwamen overeen " een al te star gedrag jegens de markten te vermijden " . Voorts werd overeengekomen " kwalitatieve criteria voor markten ( vast te stellen ) " en " de belangrijke vakhandelsgroepen ... over het gedrag ( jegens de markten ) te informeren . Mochten de te voeren gesprekken op onbegrip bij de groepen stoten " - aldus het protocol - " dan moet consequent voor het behoud van de distributieregeling in rechte worden opgetreden ... " .

( 13 ) Daaruit kan worden geconcludeerd dat de vakhandelsgroepen een " inspraakrecht " werd toegekend bij de toelating van de " markten " , ook wanneer die voldeden aan de criteria voor de vakhandel .

b ) Individuele gevallen

Ratio-markt te Kassel

( 14 ) De firma Terfloth und Snoek GmbH , die detailhandel bedrijft onder de naam " Ratio " , had begin mei 1976 een Ratio-markt geopend in Kassel . Zij streefde ernaar , deze markt in het verkoopsysteem te doen opnemen . Het kwam tot gesprekken met AEG , waarover het verkoopkantoor Muenster bij nota van 6 april 1976 als volgt aan TFR verslag uitbracht : " Er werd gesproken over de marktprijsvorming , maar daarover werd geen overeenstemming bereikt . De marktprijsvorming hangt van het gesprek in Kassel af " . Naar het oordeel van het AEG-verkoopkantoor Muenster voldeed , zoals verder uit deze nota blijkt , deze Ratio-markt in wezen aan de criteria voor de vakhandel . Volgens deze nota bezat de Ratio-markt een relatief gesloten radioafdeling met een hi-fi-studio , een technische afdelingsleider , gekwalificeerde verkopers en een vaktechnisch ingerichte werkplaats . Eind mei 1976 bezochten medewerkers van de buitendienst van AEG de Ratio-markt . Bij dit bezoek maakten zij er aanmerkingen op dat er geen centrale plaats binnen de hi-fi-afdeling was ingeruimd voor het uitschrijven van de garantiekaart , dat de afdeling niet de indruk wekte een besloten technische afdeling te zijn en dat de origineel verpakte produkten in de afdeling opgeslagen waren . Ratio bracht daartegen in dat er wel degelijk een ruimtelijk afgescheiden representatieve vakafdeling beschikbaar was . Bij brief van 29 juni 1976 deelde het verkoopkantoor Muenster de centrale directie van Ratio mede , dat TFR intussen een commentaar op artikel 85 van het EEG-Verdrag in het licht van de distributieregeling had bestudeerd . Na afweging van de in dit verband rijzende vraagstukken kon volgens het verkoopkantoor geen bevoorrading met aan de distributieregeling onderworpen produkten plaatsvinden . Hoewel Ratio AEG bij brief van 22 december 1976 opnieuw om levering verzocht en aanbood " pijnlijk nauwkeurig aan iedere voorwaarde van de distributieregeling te zullen voldoen " , heeft tot dusver geen opname in het verkoopsysteem plaatsgevonden .

( 15 ) De Ratio-centrale heeft documenten overgelegd waaruit blijkt dat de afdeling amusementselektronika van de Ratio-markt in Kassel in 1976 vakbekwaam verkooppersoneel bezat . Uit de verdere door Ratio overgelegde documenten blijkt dat deze afdeling zoals dikwijls bij consumentenmarkten , weliswaar ruimtelijk , maar niet door scheidswanden van andere afdelingen was gescheiden .

( 16 ) Uit de weigeringsbrief van 29 juni 1976 en het zwijgen van TFR aangaande de bereidheid van Ratio om aan alle voorwaarden in de EG-gedragscode te voldoen , moet worden afgeleid dat de opnameweigering niet haar grond vond in de naar beweren ontbrekende vakhandelsafdeling , maar in het feit dat het bij Ratio om een " markt " ging .

Harder te Villingen

( 17 ) Van de tot het verkoopsysteem toegelaten groothandelaar Harder ( Villingen ) , die wegens inbreuk op de distributieregeling was uitgesloten , maar van wie het AEG-verkoopkantoor Freiburg als handelaar geen afstand wilde doen , werd door het AEG-verkoopkantoor Freiburg als extra conditie voor wederopname in de distributieregeling de uitdrukkelijke verklaring verlangd , " geen consumentenmarkten of dergelijke ondernemingen met AEG-produkten te zullen bevoorraden " en geen export naar andere EG-landen te doen plaatsvinden ( verslag van het verkoopkantoor Freiburg van 15 december 1976 aan TFR ) .

2 . Niet-toelating van handelaren in Frankrijk

a ) Algemene verkooppolitiek

( 18 ) Een interne nota van ATF van 7 juli 1977 bericht , dat ATF een klant ( de onderneming SEDIF ) had gevraagd de Telefunken-produkten " niet aan consumentenmarkten - HYPER , CARREFOUR , CONFORAMA - te leveren " . De ATF-circulaire van 13 september 1977 verlangt van de buitendienstmedewerkers van ATF dat zij bij de klanten de indruk wekken dat ATF " hen met de distributieregeling wil beschermen ( goede winstmarge ) " .

( 19 ) Dit oogmerk werd door de handel ook begrepen . In een interne ATF-nota van 30 juni 1978 heet het dat een handelaar , met wie ATF opnameonderhandelingen voert , op de hoogte was van " Telefunken's handelspolitiek , die er in slaagt de detailhandelsprijzen stabiel te houden en daardoor de wederverkopers een redelijke winstmarge te waarborgen " .

( 20 ) In de notulen van 5 januari 1978 over een bespreking tussen ATF en TFR wordt uitdrukkelijk gewezen op de " positieve gevolgen " van dit verkoopconcept . Voorts verluidt daarin , dat in 1977 de consumentenmarkten , bij een marktaandeel van 7 % , in de handelsstructuur van TFR slechts 0,7 % bezitten . Door dit uiterst geringe aandeel zou het ATF tot dusver mogelijk zijn geweest , aldus letterlijk , " voor Telefunken-toestellen een uniform hoog prijsniveau toe te passen , hetgeen door de vakhandel positief wordt beoordeeld ( hogere handelsmarge dan bij concurrerende apparaten ) " . De notulen vervolgen dat ondanks steeds sterkere aandrang van de consumentenmarkten ( discounters - warenhuizen ) tot dusver op hun verzoeken afwijzend is beschikt . Letterlijk heet het voorts : " ook in 1978 moet samenwerking onder alle omstandigheden worden vermeden ( marge bij de gespecialiseerde handel , geringere opbrengsten bij discounters ) " .

( 21 ) In een interne TFR-nota van 1 september 1978 over de Franse markt heet het dat " zuivere discounters tot dusver bewust ter wille van het prijsniveau niet ( werden ) bediend " .

( 22 ) De verkoopleider van ATF schreef op 12 januari 1979 aan TFR , dat thans bij ATF het voornemen bestond om zich bij de planning op middellange termijn geleidelijk meer open te stellen voor moderne verkoopwegen . Letterlijk gaat dit schrijven voort : " wij moeten een beslissing nemen , of wij met potentiële omzetbemiddelaars als Conforama , Carrefour , enz . thans ... dealercontracten zullen ondertekenen " . Voorts heet het in deze brief , dat " Telefunken-toestellen ten opzichte van echt vergelijkbare toestellen in de concurrentie tussen 570 ,- Ffr . en 770 ,- Ffr . duurder " zijn . Letterlijk zegt de brief voorts : " wij beseffen dat hier de problemen van de hoge-prijzenpolitiek samenhangen met die van de verkoopwegen ( discounters ) " .

b ) Individuele gevallen

Auchan

( 23 ) De ATF-nota van 21 maart 1978 zet dienaangaande uiteen dat Auchan behoort tot de scherpste discounters wier orders ATF tot dusver naast zich neer heeft gelegd . Thans zou ATF echter een formele aanvraag tot levering van Auchan hebben ontvangen , zodat ATF voor het eerst werd geconfronteerd met het probleem van de verkoopweigering . Letterlijk verluidt het in deze nota " Levering van Telefunken-waren aan Auchan zou uiterst gevaarlijk zijn en onze gehele arbeid van een jaar in gevaar brengen " .

( 24 ) Wegens de druk die Auchan op ATF uitoefende kwam het op 18 oktober 1978 tot een gesprek over opname in de distributieregeling . In een ATF-nota van 20 oktober 1978 staat dienaangaande : " ( Auchan ) zou ... als tegenprestatie voor onze leveringen ... akkoord gaan met een beëindiging van alle advertentiereclame voor onze televisietoestellen en met een inachtneming van onze prijsaanbevelingen , zolang in de stad waarin deze produkten zouden worden verkocht geen andere zaak van welke aard ook lagere prijzen zou berekenen ... " . Auchan werd daarop op 3 november 1978 in het AEG-verkoopsysteem opgenomen . Zijn verplichting om de prijsaanbevelingen van TFR te volgen , volstond voor TFR klaarblijkelijk om hem aan de distributieregeling onderworpen waren te leveren . Tot augustus 1980 had TFR ongeveer 700 televisieapparaten aan Auchan verkocht .

Mammouth ( Toulouse )

( 25 ) Een interne ATF-nota van 20 oktober 1978 brengt verslag uit over de opnameonderhandelingen met Mammouth : " voor zover de heer ... ( bedrijfsleider van Mammouth ) , zoals hij ons heeft beloofd , de prijzen volgt zoals zij in het algemeen in de stad Toulouse worden berekend , zouden wij hem kunnen bevoorraden " .

Iffli/Darty

( 26 ) In het kader van de onderhandelingen over de opname van de als prijsbewust bekend staande detailhandelaar Iffli ( Metz ) , moest deze tegenover ATF de verplichting op zich nemen , de door ATF aanbevolen detailhandelsverkoopprijzen te volgen . Een ATF-nota van 30 juni 1978 zegt dienaangaande letterlijk : " de heer Iffli verplicht zich , zich aan onze prijzen te zullen houden ... " . Daarop verwijst de nota naar de moeilijkheden die de opname van verdere handelaren met zich brengt en gaat dan letterlijk voort : " Wij achtten het beter , tussen Le Roi de la Télé , Iffli en Darty ( 6 ) voor Metz een afspraak voor een vaste prijzenpolitiek tot stand te brengen dan Iffli terzijde te laten ... Deze firma zou er in ieder geval in slagen , Telefunken-produkten te bemachtigen en wij zouden dan niet meer de mogelijkheid hebben , gedaan te krijgen dat onze prijspolitiek in acht zou worden genomen " .

( 27 ) Dit in de nota vastgelegde oogmerk , om te geraken tot een afspraak over de detailhandelsprijzen in Metz , werd in de daad omgezet . Bij verdere opnamegesprekken met Iffli heeft ATF verklaard dat het wenselijkwas dat Iffli prijsconcurrentie zou voeren met andere dan Telefunken-produkten . Voor dit geval maakte ATF zich sterk om toestemming voor de opname van Iffli van Darty en Le Roi de la Télé te verkrijgen , die overigens volledig met deze afzetpolitiek instemden .

( 28 ) Volgens door Iffli verstrekte gegevens heeft ATF daarbij het voorbeeld van de regio Parijs en andere gebieden in Frankrijk aangevoerd , waar de detailhandelaren onderling over de handelsmarge bij Telefunken-produkten overleg hadden gepleegd en zo elke prijsconcurrentie vermeden . Volgens mededelingen van Iffli heeft ATF daarin een voorbeeld voor een " gezonde verhandeling " van de Telefunken-produkten gezien .

c ) Gebiedsbescherming

( 29 ) ATF verleende bepaalde contractueel met haar verbonden handelaren in Frankrijk gebiedsbescherming om voor hen de prijsconcurrentie met Telefunken-produkten door andere handelaren te verminderen of zelfs uit te schakelen . Daarbij kende ATF de door haar voor de afzet van Telefunken-produkten geëngageerde handelaren een bepaald verkoopgebied toe , met de belofte dat deze handelaren binnen het toegekende gebied geen concurrenten voor Telefunken-produkten zouden ontmoeten . Indien andere handelaren uit dit gebied vroegen om opname in het verkoopsysteem , dan wees ATF dit verzoek af .

Le Roi de la Télé

( 30 ) De detailhandelaar " Le Roi de la Télé " in Metz genoot zo een door ATF verleende gebiedsbescherming voor de stad Metz . Toen eind 1977 een andere handelaar ( de heer Iffli ) in Metz Telefunken-produkten verkocht die hij van een Parijse AEG-handelaar had betrokken , klaagde Le Roi de la Télé daarover bij ATF . ATF antwoordde hem bij brief van 3 januari 1978 letterlijk als volgt : " U kunt zich indenken dat wij ernaar streven Uw positie voor U in Metz te behouden zoals wij tot dusver hebben bewezen " .

( 31 ) In een ATF-brief van 11 oktober 1978 aan Le Roi de la Télé staat : " Na talrijke discussies tussen ons achten wij ons , overeenkomstig het advies van onze advocaten , zowel in Parijs als aan onze zetel in Duitsland , verplicht officieel contact op te nemen , zowel met Iffli als met bepaalde andere wederverkopers , die ons sinds enige tijd in het nauw drijven . Onze hoofddirectie in Frankfurt heeft ons dringend aangeraden ons klantennet niet buitensporig te beperken , teneinde een maximum aan geloofwaardigheid voor ons dealercontract te behouden . Wegens pressie van verschillende kanten zijn wij na langdurig overleg tot deze houding gekomen en wij kunnen U verzekeren dat wij er tot het uiterste voor waken dat er in onze afzet geen anarchie komt te heersen ... Het is in ons aller belang de aanvallen die op ons worden gedaan door een zekere , goed afgestemde soepelheid binnen de perken te houden " .

( 32 ) Toen Iffli aandrong op bevoorrading met AEG-produkten , bleek ATF slechts zeer aarzelend bereid de gebiedsbescherming die Le Roi de la Télé in Metz genoot op te geven en Iffli toe te laten . Toelating van de heer Iffli geschiedde bovendien eerst nadat deze handelaar had verzekerd dat hij zich aan de door ATF aangegeven prijzen zou houden en met de handelaar Le Roi de la Télé , die tot dusver gebiedsbescherming genoot , niet in prijsconcurrentie te zullen treden ( zie randnummer 26 ) .

Radio du Centre

( 33 ) Aan de groothandelaar " Radio du Centre " , Cournun , schreef ATF op 2 maart 1978 : " Ten vervolge op het gesprek dat U afgelopen donderdag met onze rayonvertegenwoordiger ( inspecteur commercial ) hebt gevoerd , bevestigen wij U dat onze handelsobjectieven bij kleurentelevisie en radio-elektroakoestische apparaten voor 1978 ons dwingen , onze overeenkomsten van 1977 inzake de toekenning van Uw werkterrein voor ons merk nogmaals te overdenken . Ten aanzien van het Departement Puy de Dôme menen wij ... dat het voorstel van onze medewerker gerechtvaardigd is , te weten een gemeenschappelijke bewerking door Uw vennootschap en de S.N.E.R . , Uw collega's uit Roanne . Wij veranderen derhalve hierna de lijst van de verschillende Departementen , zoals wij die U in onze brief ... van 20 oktober 1977 hebben medegeeld . U weet dat ons streven is , een politiek van vaste prijzen te handhaven , wij zullen deze geesteshouding , daarvan kunt U verzekerd zijn , ook in de toekomst handhaven " .

Lama

( 34 ) In een brief van ATF van 23 oktober 1978 aan de groothandelaar Lama , te Parijs , staat : " wanneer bepaalde grootwinkelbedrijven zoals CART/EXPERT in Frankrijk een detailhandelarennet hebben , dan gaat het daarbij slechts om wederverkopers die slechts voor hun plaatselijk zeer beperkte afzet niet gestoord worden . Daarentegen is het bij groothandelaren volstrekt normaal , dat wij hun voor een bepaald gebied een feitelijke exclusiviteit verlenen , ook wanneer dit na de SCRIVENER-circulaire onwettig wordt " .

Schadroff

( 35 ) Toen de groothandelaar Schadroff , Bourg-St.-Andeol , had geklaagd over leveranties van Telefunken-produkten aan andere handelaren in het hem toegekende verkoopgebied , schreef ATF hem op 13 april 1979 : " Wij hebben in deze aangelegenheid reeds gereageerd , want de heer Watier ... heeft bij de groothandelaar van Marseille geprotesteerd en erop gewezen dat deze in Uw verkoopgebied dergelijke offerten achterwegen moet laten ... wij ( willen ) U opnieuw verzekeren dat U de beste condities krijgt , met het voordeel van een feitelijke exclusiviteit in een bepaald gebied , welke wij - zoals wij U zeer dikwijls hebben bewezen - steeds hebben verdedigd " .

3 . Niet-toelating van handelaren in België

( 36 ) De Belgische groothandelaar Diederichs had zich gespecialiseerd op de invoer van produkten in de sector amusementselektronika uit Duitsland en de wederverkoop daarvan aan gespecialiseerde handelaren in België . Een TFR-nota van 29 september 1977 deelt daarover mede : " Sinds jaren is de firma Diederichs een storende factor in West-Europa , aangezien met het accent op België/Luxemburg commerciële activiteiten zijn ontplooid met omzeiling van de betrokken landelijke vertegenwoordigingen ... De storingen ontstaan doordat Diederichs tegen uiterst voordelige condities bij Duitse grossiers inkoopt en met relatif geringe winst onze apparaten onder de verkoopprijzen van de ATBG aan 2 800 handelaren per post in geheel België aanbiedt " .

In een brief van ATBG aan TFR van 24 oktober 1977 verluidt het eerst dat de onderneming Grundig met Diederichs een dealercontract heeft gesloten . Dan gaat de brief voort : " zulk een overeenkomst zou ook voor Telefunken mogelijk zijn . Wel is uit de besprekingen gebleken dat Diederichs geen prijsafstemming zou aanvaarden die zijn activiteit verenigbaar zou maken met de onze ... Altijd goedkoper verkopen dan de anderen , dat is namelijk zijn enige wapen . Daarom zal hij stellig - wanneer wij hem zouden bevoorraden - een prijsdaling op de gehele markt veroorzaken ... Daarom staat te vrezen dat een belangrijk percentage van onze jaaromzet zal wegvallen " .

( 37 ) De weigering van Diederichs om de verplichting op zich te nemen zich te zullen aanpassen aan het door ATBG aanbevolen of toegepaste prijsniveau - hoewel Diederichs bereid was alle andere verplichtingen van de distributieregeling te aanvaarden - leidden tot het afbreken van de onderhandelingen van ATBG met Diederichs . In een TFR-nota van 28 oktober 1977 over een gesprek met ATBG staat : " De ATBG heeft intussen met Diederichs weer gesprekken gevoerd . Daarbij is gebleken dat de heer Diederichs niet bereid is , zich aan enig door de ATBG aanbevolen prijsniveau voor de Belgische detailhandelaren te houden , ook niet voor de kabeltelevisiestoestellen die bij de ATBG zullen worden gekocht . AEG-Brussel vreest derhalve een aanzienlijke prijsonrust op de gehele Belgische markt , als men Diederichs met kabeltelevisietoestellen zou bevoorraden en zou derhalve om afzetpolitieke redenen van de inschakeling van Diederichs willen afzien " .

B . Beïnvloeding van de prijzen

1 . Rechtstreekse beïnvloeding van de prijzen

a ) Vaststelling en toepassing van een marktprijs in België

( 38 ) In de ATBG-notulen van 19 december 1978 over een bespreking tussen ATBG en TFR staat in de eerste plaats dat het schadelijk is de detailhandelsprijzen vrij te laten schommelen . Voorts staat er letterlijk : " Het ligt niet in ons voornemen ( in strijd met de wet ) een uniforme marktprijs te scheppen , maar door de vaststelling van gemiddelde marktprijzen te bereiken dat de prijzen met niet meer dan 1 000 frank schommelen " .

De notulen vermelden voorts dat bijvoorbeeld ATBG een gecalculeerde marktprijs van 34 500 Bfr . zou kunnen vaststellen , maar in de praktijk de prijzen tussen 33 990 en 34 990 Bfr . zou kunnen tolereren .

( 39 ) Volgens mededelingen van de Belgische detailhandelaar Verbinnen in Lubbeek heeft ATBG hem in januari/februari 1980 uitgenodigd , de prijs voor een Telefunken-televisieapparaat met 3 000 Bfr . te verhogen , om zich aldus aan het regionale Belgische detailhandelsprijsniveau aan te passen . Verbinnen heeft echter aan deze uitnodiging geen gevolg gegeven .

b ) Prijsbeïnvloeding in Duitsland

SUMA ( Muenchen )

( 40 ) Een nota van het AEG-verkoopkantoor in Muechen van 20 april 1977 schetst een gesprek met het warenhuis SUMA ( Muenchen ) . Volgens deze nota is SUMA in het kader van de bespreking over de toepassing van een door TFR nieuw ingevoerd prijssysteem en over de verkoop van de onder de distributieregeling vallende Telefunken-produkten uiteengezet , hoe belangrijk de marktprijzen in de SUMA-winkels voor TFR zijn . SUMA beloofde het verkoopkantoor in dit gesprek ( letterlijk ) " niet het prijsleaderschap op zich te zullen nemen , maar hoogstens de minimumprijs op de markt te nemen ; zich echter zoveel mogelijk te zullen houden aan prijzen tussen de gemiddelde winkelprijzen en de minimumprijzen ... " .

Holder ( Guenzburg )

( 41 ) Jegens de detailhandelaar Holder ( Guenzburg ) geschiedde de prijsbeïnvloeding doordat het verkoopkantoor Muenchen zijn door Holder toe te passen " prijsvorming grondig " toelichtte ( nota van het verkoopkantoor Muenchen van 30 november 1976 ) .

c ) Prijsbeïnvloeding in Frankrijk

Darty

( 42 ) De detailhandelsgroep Darty heeft zich , op grond van de interventie van ATF jegens haar , op 24 mei 1978 verbonden , de detailhandelsverkooprijzen voor Telefunken-artikelen tot de met TFR overeengekomen prijzen op te trekken ( ATF-brief van 26 mei 1978 ) .

Handelaren in Parijs

( 43 ) Verder waren , zoals blijkt uit een interne ATF-nota van 5 juni 1978 , de door ATF bevoorrade detailhandelaren in Parijs ( " tout le monde " ) met ATF overeengekomen de prijzen gemeenschappelijk vanaf 2 juni 1978 - 's avonds - te verhogen . Alleen Darty en FNAC veroorzaakten nog moeilijkheden . De nota behelst de opdracht aan een ATF-medewerker om dienaangaande met FNAC en Darty over de prijsverhoging contact op te nemen .

Camif

( 44 ) Nog een ATF-nota van 5 juni 1978 bericht , det bepaalde detailhandelaren de Camif-postorderbedrijven als normale concurrenten beschouwen en derhalve geneigd zijn hun prijzen aan de Camif-prijzen aan te passen . ATF zou er , zo gaat de nota voort , daarom bij Camif op hebben aangedrongen om de wederverkoopprijzen in de wintercatalogus van 1978 te verhogen .

FNAC

( 45 ) Nog een afspraak inzake detailhandelsverkoopprijzen blijkt uit een AFT-brief van 13 oktober 1978 waarin wordt uiteengezet dat ATF met Darty , FNAC en Grands Magasins was overeengekomen , dat deze detailhandelaren in Parijs de met ATF afgesproken prijzen gemeenschappelijk vanaf 2 november 1978 zouden toepassen .

CART

( 46 ) Brieven waarin een verhoging van de eindverbruikerprijzen wordt verlangd heeft ATF op 4 november 1977 en 21 juli 1978 tot CART gericht . Daarbij wordt telkens verwezen naar de tussen ATF en CART gesloten overeenkomst volgens welke CART haar eindconsumentenprijzen in overleg met ATF moet vaststellen .

CAPOFERM

( 47 ) Uit een interne ATF-nota van 3 april 1979 blijkt tenslotte dat de detailhandelsgroepen CAPOFERM/Darty zich jegens ATF hebben verplicht , een hun verleende speciale premie niet te gebruiken om de detailhandelsverkoopprijzen voor een bepaald aan de distributieregeling onderworpen Telefunken-apparaat te verlagen .

2 . Indirecte prijsbeïnvloeding

a ) Bonus voor goed gedrag

( 48 ) In een voorstel van het AEG-verkoopkantoor Muenchen aan TFR van 22 december 1976 aangaande het verkoop - , prijs - en conditieconcept wordt enerzijds aangevoerd , dat een gedrag in overeenstemming met de marktgebruiken en een zorgvuldig prijsbeleid , alsmede een verbod van onderlinge leveringen tot voorwaarden voor de opname als groothandelaar moesten worden gemaakt , anderzijds zou de grote afnemers een jaarbonus van 2 % worden verleend , waarbij de uitkering afhankelijk zou worden gesteld van een behoorlijk prijsgedrag van de handel op de markt . Voorts verluidt het letterlijk dat men " via de jaarbonus het marktgedrag zou kunnen sturen " .

( 49 ) Hoewel het hier slechts gaat om voorstellen , is het sturen van het prijsgedrag wel degelijk in daden omgezet : bij de bovengenoemde gesprekken met de firma SUMA ( randnummer 40 ) werd haar door het AEG-verkoopkantoor Muenchen een " bonus voor goed gedrag " van 2 % over de omzet verleend . De uitkering van deze bonus moest aan het eind van het jaar plaatsvinden ( nota van 20 april 1977 ) . Deze bonus voor een " goed prijsgedrag " is SUMA verleend , nadat haar " voor ogen was gesteld , hoe belangrijk de marktprijsvorming in haar winkels is " .

b ) Verdere individuele gevallen

( 50 ) Toen in juli 1976 de detailhandelaar P . Wilhelm ( Saarbruecken ) reclame maakte met offerten tegen lage prijzen , richtte TFR de volgende brief tot het verkoopkantoor Saarbruecken : " ... Uit de reclamedienst zie ik een advertentie ... van P . Wilhelm met zeer storende prijzen . Waarom begint dat nu opnieuw ? " .

( 51 ) Met de detailhandelaar Schlembach voerde het verkoopkantoor Koeln op 8 september 1977 een " open en hier en daar fel gesprek " wegens diens krantenadvertenties voor Telefunken-produkten ( TFR-nota van 9 september 1977 ) . Daarbij werd Schlembach door het AEG-verkoopkantoor duidelijk gemaakt , " dat de herhaling van de advertenties ... tot een ernstige verstoring van de samenwerking zou leiden " . De nota vervolgt : " Door dit gesprek is waarschijnlijk de drempel voor een nieuwe agressieve advertentieactie aanzienlijk verhoogd " . In een nota van het verkoopkantoor Dortmund van 30 september 1977 wordt verslag uitgebracht over storende prijzen van de Firma Schlembach in het Rijn-Roergebied . De nota vraagt TFR of er dan geen elegante , speciale wegen ( zijn ) " om de klanten de teugel kort te houden " .

( 52 ) In een situatierapport van het verkoopkantoor Mannheim van 31 oktober 1978 worden de prijsofferten van de groothandelaren Gruoner en Suedschall en de detailhandelaars Massa-Maerkte , Kaufhof ( Kassel ) en Hertie ( Frankfurt ) " marktverstorend " genoemd . Voorts staat er : Eerst na intensieve inspanningen kon hier de rust worden hersteld " .

JURIDISCHE BEOORDELING

I . TOEPASSELIJKHEID VAN ARTIKEL 85 , LID 1 , VAN HET EEG-VERDRAG

1 . De jurisprudentie van het Hof van Justitie inzake selectieve verkoopsystemen

( 53 ) Selectieve verkoopsystemen kunnen een met artikel 85 , lid 1 , van het EEG-Verdrag verenigbaar bestanddeel van de mededinging zijn , wanneer de keuze van de wederverkopers geschiedt aan de hand van objectieve criteria van kwalitatieve aard , die betrekking hebben op de vakbekwaamheid van de wederverkoper , zijn personeel en de inrichting van zijn bedrijf , voorzover deze condities gelijk zijn voor alle potentiële wederverkopers en zonder discriminatie worden toegepast ( arrest van het Europees Hof van Justitite van 25 oktober 1977 in zaak 26/76 - Metro - Jur . 1977 , blz . 1875 ) . Daaruit volgt , zoals het Hof in zijn arrest van 10 juli 1980 in zaak 99/79 - Lancôme ( Jur . 1980 , blz . 2511 ) en in zijn arrest van 16 juni 1981 in zaak 126/80 - Distributie van kranten ( nog niet officieel gepubliceerd ) heeft betoogd , dat overeenkomsten die als basis voor een selectief verkoopsysteem dienen dat op toelatingscriteria berust die verder gaan dan een zuiver objectieve keuze van kwalitatieve aard , in beginsel onder het verbod van artikel 85 , lid 1 , vallen , met name wanneer zij op kwantitatieve keuzecriteria berusten . Uit de jurisprudentie van het Hof blijkt voorts dat het bij de beoordeling van selectieve verkoopsystemen van betekenis is of deze overeenkomsten , individueel dan wel gemeenschappelijk met andere in de economische en juridische samenhang waarin zij tot stand gekomen zijn , gezien de totaliteit van alle objectieve juridische en feitelijke omstandigheden de handel tussen Lid-Staten ongunstig kunnen beïnvloeden en ten doel of ten gevolge hebben dat de mededinging wordt verhinderd , beperkt of vervalst ( arrest van 11 december 1980 - zaak 31/80 - L'Oréal - Jur . 1980 , blz . 3775 ) .

( 54 ) Uit deze jurisprudentie blijkt dat het door AEG toegepaste verkoopsysteem alleen niet onder het verbod van artikel 85 , lid 1 , valt wanneer uit de economische en juridische samenhang waarin de distributieregeling wordt toegepast en uit de totaliteit van alle omstandigheden blijkt ,

- dat alle wederverkopers die aan de voor de behoorlijke afzet van de onder de distributieregeling vallende produkten noodzakelijke condities voldoen , ook in principe toegang tot deze produkten hebben ,

- dat handelaren niet systematisch uit het verkoopnet worden uitgesloten omdat zij een gevaar zouden kunnen opleveren voor de door AEG gevolgde prijspolitiek , en

- dat het de contractueel verbonden handelaren vrij staat , hun wederverkoopprijzen vrij , zonder directe of indirecte beïnvloeding door AEG op grond van hun eigen beslissing als ondernemers vast te stellen .

De Commissie heeft er bovendien in haar beschikking van 15 december 1975 ( IV/847 - SABA - PB nr . L 28 van 3 . 2 . 1976 , blz . 19 ) juist op gewezen dat bij selectieve verkoopsystemen de mededinging gewaarborgd moet blijven doordat de toegelaten handelaren de vrijheid wordt gelaten hun verkoopprijzen naar eigen goeddunken vast te stellen .

2 . De samenhang tussen het dealercontract en de toepassing daarvan in de praktijk

( 55 ) Aan deze voorwaarden , onder welke een selectief verkoopsysteem kan worden geacht niet onder artikel 85 , lid 1 , te vallen , is door de AEG-distributieregeling in de feitelijk toegepaste vorm niet voldaan .

( 56 ) AEG heeft in de praktijk een verkoopsysteem toegepast dat volledig afwijkt van de tekst van de aangemelde standaardovereenkomst : aan bepaalde afzetvormen en bepaalde handelaren werd de toegang tot de distributieregeling geweigerd , bemoeilijkt of van extra condities afhankelijk gesteld , hoewel deze handelaren aan de volgens de tekst van de standaardovereenkomst noodzakelijke aspecten van kwalitatieve aard voldeden . Bovendien oefende AEG in aanzienlijke omvang rechtstreeks en indirect invloed uit op de vaststelling van de wederverkoopprijzen der handelaren .

( 57 ) De niet-toelating van bepaalde handelaren en de vaststelling van de verkoopprijzen geschiedde tot uitvoering van de distributieregeling en hield daarmee rechtstreeks intern verband .

Voor de discriminatie vloeit dit voort uit het feit dat bepaalde handelaren de toegang tot het systeem werd ontzegd , zodat zij volgens de bepalingen van de distributieregeling niet met contractsprodukten mochten worden bevoorraad .

( 58 ) Ook de prijsbeïnvloeding behoorde tot de feitelijke toepassing van het AEG-verkoopsysteem ; zij was daarmede nauw verbonden . De voor AEG in de standaardovereenkomst opgenomen mogelijkheid van een leveringsstop , de verbodsactie en de schadevergoedingsactie , en daarmee derhalve van de praktische uitsluiting uit het verkoopnet , vormde het middel dat ervoor zorgde dat de handelaren zich liever bij de door AEG gevoerde prijspolitiek aansloten . Dit middel werd door AEG ook toegepast . AEG noodzaakte handelaren tot afspraken over de verkoopprijzen . De handelaren die zich bij hun prijsvorming " marktverstorend " gedroegen of konden gedragen stelde AEG in het kader van gesprekken over de bevoorrading de vaststelling der marktprijzen " duidelijk voor ogen " ( randnummer 49 ) , zij lichtte de prijsvorming " grondig " toe ( randnummer 41 ) , " noodzaakte " de handelaren hun prijzen te verhogen ( randnummer 43 ) , " verduidelijkte " de handelaar dat verdere offerten tegen lage prijzen " tot een ernstige storing van de samenwerking zou leiden " of zocht naar elegante speciale wegen om de " klanten de teugel kort te houden " ( randnummer 51 ) .

( 59 ) Beschouwt men de economische samenhang en de totaliteit van alle feitelijke omstandigheden , dan ziet men derhalve dat deze maatregelen nauw verband houden met distributieregeling ; zonder deze zou de prijsbeïnvloeding voor AEG niet of slechts moeilijk uitvoerbaar zijn geweest . Vooral de door de distributieregeling in het leven geroepen relatief nauwe en op duurzaamheid gerichte contractuele relatie tussen fabrikant en handelaren bood AEG de mogelijkheid om met laatstgenoemden rechtstreeks in contact te treden . Bovendien zette de distributieregeling de handelaren wegens het voor hen geschapen vertrouwen in een geregelde bevoorrading dikwijls aan tot financiële investeringen voor het merk Telefunken . De uitsluiting uit het verkoopnet zou derhalve voor de handelaren meestal aanzienlijke nadelige gevolgen hebben gehad . De in de distributieregeling opgenomen handelaren waren derhalve des te meer geneigd aan de wensen van AEG inzake prijsdiscipline tegemoet te komen .

( 60 ) De niet-toelating tot het systeem en de prijsbeïnvloeding vormen derhalve niet een op zichzelf staande maatregel , maar houden rechtstreeks verband met de distributieregeling .

3 . De toepassing van het verkoopsysteem in concreto

a ) De discriminatie bij de toelating tot het verkoopsysteem

aa ) Subjectieve keuzecriteria bij de toelating tot het verkoopsysteem

( 61 ) AEG beschouwde bij de praktische toepassing van de distributieregeling de EG-gedragscode als middel om de nieuwe verkoopvormen ( consumentenmarkten , zelfbedieningswarenhuizen , afhaalmarkten ) van meet af aan en algemeen de toegang tot het verkoopsysteem te weigeren . Voor AEG was daarbij niet de vraag beslissend of deze verkoopvormen de vereiste vakbekwaamheid of bedrijfsuitrusting ( " kwalificatie " ) voor de verkoop der contractsprodukten bezaten . Beslissend was of het ging om afzetvormen die de door AEG gevoerde politiek van hoge prijzen in gevaar konden brengen . Bijzondere betekenis hebben daarbij de interne nota van TFR van 7 september 1973 ( randnummer 8 ) en de richtlijnen inzake de distributieregeling van 8 oktober 1973 ( randnummer 11 ) , waarin wordt aangetoond dat AEG op geen enkel tijdstip van zins was , de toelating van de handelaren alleen afhankelijk te stellen van objectieve criteria .

( 62 ) In Duitsland blijkt deze opvatting over de afzet voorts uit de notulen van de bijeenkomst van verkoopleiders op 25 mei 1976 ( randnummer 12 ) en uit de gevallen Ratio en Harder . De zaak Ratio werd , nadat de onderhandelingen over de vaststelling van de detailhandelsprijzen met deze handelaar waren mislukt , door AEG klaarblijkelijk volgens de " richtlijnen inzake de distributieregeling " behandeld , volgens welke filiaalbedrijven , ook wanneer zij aan de toelatingsvoorwaarden voldoen , niet mogen worden toegelaten . AEG heeft het , ondanks de verzekering van Ratio dat hij aan alle voorwaarden van de distributieregeling wilde voldoen , niet nodig gevonden Ratio de mogelijkheid te geven opgenomen te worden , doordat AEG hem de naar beweren niet-vervulde condities mededeelde . Uit de zaak Harder , met het absolute verbod om aan consumentenmarkten te leveren , blijkt nogmaals dat het er AEG te dien tijde om ging deze verkoopvormen algemeen uit te sluiten .

( 63 ) In Frankrijk kan men dezelfde verkooppolitiek bij de toepassing van de distributieregeling constateren , waar eveneens algemeen de nieuwe verkoopvormen van het verkoopsysteem moeten worden uitgesloten ( randnummer 18 tot 22 ) . Ook hier volgde AEG in strijd met de tekst van de distributieregeling een afzetpolitiek die , ter wille van het behoud der prijzen , bewust was gericht op de niet-toelating van de discounters , ook wanneer die voldeden aan de vakhandelsvoorwaarden . Dit blijkt uit de notulen van 5 januari 1978 ( randnummer 20 ) en de TFR-nota van 1 september 1978 ( randnummer 21 ) . Eerst in januari 1979 startte TFR overleg om zich " geleidelijk open te stellen " voor de moderne afzetvormen , maar de firma ziet daarbij problemen wegens de door TFR gevolgde " hoge-prijzenpolitiek " ( randnummer 22 ) . Uit de onder de randnummers 23 en 24 genoemde documenten blijkt dat AFT aanvankelijk in het geheel niet bereid was Auchan in de distributieregeling op te nemen . Eerst toen deze de verplichting op zich nam , de door ATF aanbevolen prijzen te volgen en iedere reclame met advertenties voor Telefunken-produkten te staken , werd Auchan in de distributieregeling opgenomen . Op dezelfde wijze gedroeg ATF zich jegens Mammouth ( randnummer 25 ) en Iffli ( randnummer 26 ) ; de laatstgenoemde onderneming werd daarbij door ATF nog genoodzaakt tot een prijsafspraak met de andere plaatselijke AEG-handelaren .

( 64 ) In België blijkt uit het geval Diederichs , dat ook voor ATBG bij de vraag of iemand als verkoper zou worden erkend geen objectieve criteria , maar de prijspolitiek van de handelaar en zijn opvattingen over nevenimport doorslaggevend waren . Uit de brief van ATBG aan TFR van 24 oktober 1977 ( randnummer 36 ) blijkt , dat ATBG bereid zou zijn geweest Diederichs , in overeenstemming met het gedrag van Grundig AG , als vakhandelaar te erkennen , indien deze bereid zou zijn geweest zijn prijspolitiek naar die van ATBG te richten . Aangezien levering aan Diederichs echter , gezien zijn streven om steeds goedkoper te zijn dan de anderen , een prijsdaling op de gehele markt deed vrezen , werd zijn opname in het verkoopsysteem na een aantal gesprekken geweigerd .

bb ) Kwantitatieve selectie

( 65 ) De discriminatoire toepassing van de distributieregeling blijkt ook uit het feit dat aan in Frankrijk erkende handelaren door de niet-toelating van andere handelaren in feite gebiedsbescherming werd verleend . Daardoor bracht AEG een kwantitatieve selectie van de handelaren tot stand , die ertoe leidt dat een verkoopsysteem principieel valt onder het verbod van artikel 85 , lid 1 . Deze gebiedsbescherming is in de gevallen Le Roi de la Télé ( randnummer 30 ) , Radio du Centre ( randnummer 33 ) , Lama ( randnummer 34 ) en Schadroff ( randnummer 35 ) aan te tonen . Daarnaast was ATF tevens bereid druk op andere handelaren uit te oefenen om deze te weerhouden van reclamemaatregelen in een aan een ander " toegewezen " gebied ( zaak Schadroff , randnummer 35 ) . Dergelijke beperkingen van de economische handelingsvrijheid waren voor ATF " geheel normaal " , zij het , zoals in de ATF-brief van 23 oktober 1978 wordt uiteengezet , " onwettig " ( randnummer 34 ) .

b ) Prijsbeïnvloeding in het kader van de verkoopbinding

( 66 ) In België bestond een van de middelen tot beïnvloeding van de handelaren bij de vaststelling van hun verkoopprijzen , uit de door ATBG toegepaste vaststelling van een marktprijs waarnaar de contractueel verbonden handelaren zich bij de wederverkoop moesten richten en die slechts afwijkingen binnen een maximumen een minimummarge toeliet ( randnummer 38 ) . Deze vaststelling van de marktprijs is in België in de zaken Diederichs ( randnummer 36 ) en Verbinnen ( randnummer 39 ) ook in haar praktische toepassing aan te tonen .

( 67 ) Ook in Duitsland hebben zulke rechtstreekse beïnvloedingen van de prijs plaatsgevonden in de gevallen SUMA , Ratio , Holder ( randnummers 40 en 41 ) , in Frankrijk in de gevallen Darty , bij AEG-handelaren in Parijs , Camif , FNAC , CART en CAPOFERM ( randnummers 42 tot en met 47 ) . De bonus voor goed gedrag in Duitsland en de interventie van TFR jegens handelaren die zich niet aan het door TFR vastgestelde prijspeil hielden en daardoor " prijsonrust " teweeg brachten ( zie hierboven de gevallen SUMA , P . Wilhelm , Schlembach , Gruoner , Suedschall , Massa-Maerkte , Kaufhof , Hertie - randnummers 48 tot en met 52 ) maken duidelijk , hoezeer TFR streefde naar de handhaving van het door haar gewenste detailhandelsprijsniveau . Het dreigement aan de handelaren dat een verdere prijsconcurrentie " tot een ernstige verstoring van de samenwerking zou leiden " , en het zoeken naar " elegante wegen " om de handelaren " de teugel kort te houden " ( randnummer 51 ) kunnen alleen zo worden opgevat dat de distributieregeling werd en moest worden ingeschakeld als een middel om prijsbewuste handelaren te disciplineren .

4 . Conclusies voor de mededingingsrechtelijke beoordeling

( 68 ) Uit het hierboven geschetste gedrag van AEG en haar verkooporganisaties blijkt , dat AEG ter handhaving van een zo hoog mogelijk prijsniveau - AEG zelf noemt dit " politiek van hoge prijzen " - prijsbewuste handelaren algemeen de toegang tot het verkoopsysteem ontzegde of dergelijke handelaren voor opname in de distributieregeling de extra-verplichting oplegde , de prijsaanbevelingen van AEG op te volgen en niet met de andere plaatselijke AEG-handelaren in prijsconcurrentie te treden ( discriminatie van bepaalde handelaren ) . Jegens toegelaten handelaren heeft AEG bovendien rechtstreeks en zijdelings in de vrije prijsvorming ingegrepen . Dit geschiedde doordat AEG handelaren uitnodigde prijsafspraken te sluiten en prijsconcurrentie achterwege te laten , dan wel handelaren voordelen verleende in ruil voor het achterwege laten van prijsconcurrentie , of handelaren dreigde met het afbreken van de samenwerking , mochten zij prijsconcurrentie blijven voeren ( rechtstreekse en zijdelingse bepaling van de verkoopprijzen ) .

( 69 ) De vraag of de handelaren die wilden toetreden aan de voorwaarden van vakbekwaam handelaar voldeden , was voor AEG niet doorslaggevend . Belangrijk was of door de opname van de handelaren het door AEG aangegeven prijsniveau ( " de marktprijs " ) in gevaar kon worden gebracht . Was de handelaar niet bereid de door AEG vastgestelde minimumverkoopprijs in zijn prijsstelling over te nemen , dan werd hem de toegang ontzegd , maar liet de handelaar zich in met prijsafspraken met AEG of de overige plaatselijke AEG-handelaren , dan had hij betere perspectieven om te worden opgenomen . Deze discriminatie en vaststelling van de verkoopprijzen waren geen incidentele fouten van overijverige buitendienstmedewerkers , maar geschiedden bewust en systematisch . Dit blijkt uit documenten van de betrokken verkoopleidingen van TFR , ATF en ATBG . Uit deze documenten kan worden afgelezen dat in het algemeen niet aan nieuwe verkoopvormen moest worden geleverd , wanneer daardoor een gevaar zou kunnen ontstaan voor de hoge-prijzenpolitiek van AEG .

5 . Concurrentiebeperkingen

( 70 ) Aangezien de werkelijke en beslissende redenen voor de discriminatie van bepaalde handelaren niet openlijk konden worden toegegeven , wendde AEG in strijd met de werkelijkheid voor , dat aan de toelatingsvoorwaarden niet was voldaan of dat de handelaar zich aan mededingingsrechtelijke inbreuken had schuldig gemaakt . Dit geschiedde forfaitair en zonder nadere motivering , dan wel onder aanvoering van het vakhandelscriterium dat in casu het meest geschikt leek . Op deze wijze vielen handelaren die geschikt waren voor een vakkundige afzet van de contractsprodukten als potentiële concurrenten binnen de gemeenschappelijke markt weg . Zij waren zelf niet in staat Telefunken-apparaten af te nemen en anderzijds werden de erkende contractuele handelaren verhinderd hen te bevoorraden . Door de beïnvloeding van de wederverkoopprijzen van erkende handelaren verhinderde AEG , ten nadele van de consumenten , ongewenste offerten tegen lage prijzen bijna geheel . Dit had tot gevolg dat de AEG-distributieregeling in de vorm waarin zij in praktijk werd gebracht leidde tot een beperking van de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt .

( 71 ) Gezien het grote aantal gevallen waarin een concurrentiebeperking kon worden geconstateerd en met name het feit dat in de Gemeenschap aan bepaalde afzetvormen de toegang tot de Telefunken-toestellen collectief was afgesneden en gezien het feit dat er prijsafspraken werden gemaakt , waren de concurrentiebeperkingen bovendien merkbaar . Overigens heeft men bij de AEG te doen met een belangrijke onderneming in de amusementselektronika met een groot marktaandeel vor de betrokken produkten . Zo kon de detailhandelaar Auchan na zijn toelating tussen oktober 1979 en juli 1980 alleen reeds 700 Telefunken-kleurentelevisietoestellen verkopen . In zulk een ontwikkeling van zijn zaak werd Auchan voor de toelating , en worden andere handelaren ( als Ratio ) noch steeds door de niet-toelating , belemmerd .

6 . Ongunstige beïnvloeding van de handel tussen Lid-Staten

( 72 ) Ingevolge de gelding en toepassing van de distributieregeling in de gehele Gemeenschap , kon deze voorts de handel tussen Lid-Staten ongunstig beïnvloeden . Het afzetsysteem werd uniform in de landen van de Gemeenschap toegepast en regelde aldus het goederenverkeer tussen verschillende Lid-Staten . Volgens de eigen uiteenzetting van AFG vond en vindt er een aanzienlijk goederenverkeer met Telefunken-produkten tussen de Lid-Staten plaats in het groothandels - en detailhandelsstadium . Deze handel is voor de detailhandelaren vooral interessant omdat zij daardoor gebruik kunnen maken van de dikwijls bestaande prijsverschillen tussen de Lid-Staten en zich via " nevenimport " dikwijls veel eerder nieuwe of verder ontwikkelde Telefunken-produkten kunnen verschaffen . Technisch verbeterde Telefunken-toestellen waren bij voorbeeld op de Duitse markt ongeveer zes maanden eerder te koop dan op de Belgische . Detailhandelaren met een grote omzet die reeds hadden bewezen dat zij invoer van produkten uit de sector amusementselektronika bedreven ( bij voorbeeld Diederichs ) of van wie dit zonder meer kon worden aangenomen ( Auchan , Darty , FNAC , CONFORAMA , Ratio , Harder ) werden niet , of eerst nadat zij aan extra voorwaarden hadden voldaan en derhalve met aanzienlijke vertraging , in het afzetsysteem opgenomen . Aangezien alleen handelaren die tot het verkoopsysteem behoorden op rechtmatige wijze handel konden drijven in Telefunken-produkten , werd door de discriminatie van hele groepen handelaren of van handelaren met een grote omzet het goederenverkeer , zoals dat zich zonder deze discriminatie zou hebben ontwikkeld , op merkbare wijze ongunstig beïnvloed .

II . NIET-TOEPASSELIJKHEID VAN ARTIKEL 85 , LID 3 , VAN HET EEG-VERDRAG

( 73 ) AEG heeft haar distributieregeling toegepast op een wijze die verre uitging boven de inhoud van de aanmelding , en zelfs volledig daarmee in strijd was . De toepassing van de distributieregeling in de praktijk is niet aangemeld , zodat alleen reeds daarom een vrijstelling van deze regeling niet kan plaatsvinden . Bovendien zou een afzetsysteem dat een discriminatie bij de toelating tot de afzet en een prijsbeïnvloeding omvat , niet kunnen worden vrijgesteld . Deze beperkingen zijn voor een behoorlijke afzet niet onmisbaar en er zijn voor de verbruikers geen voordelen in te ontdekken .

III . TOEPASSELIJKHEID VAN ARTIKEL 15 , LID 2 , SUB a ) , VAN VERORDENING Nr . 17

1 . Schuld

( 74 ) AEG heeft opzettelijk inbreuk gemaakt op artikel 85 , lid 1 . Zij heeft willens en wetens een afzetsysteem toegepast waarbij geschikte wederverkopers die wilden toetreden niet of slechts na vervulling van extra , uit het dealercontract niet blijkende , voorwaarden werden toegelaten en erkende handelaren werden verhinderd hun wederverkoopprijzen vrij en onbeïnvloed door AEG of andere handelaren vast te stellen . Daarmee beoogde AEG de mededinging ten aanzien van de contractsprodukten binnen de Gemeenschap te belemmeren AEG moet deze discriminerende selectie en de prijsbeïnvloeding worden toegerekend ; zij kan zich er niet op beroepen dat deze inbreuken grotendeels door de dochtermaatschappijen zijn gepleegd . AEG was tot eind 1978 de rechtstreekse contractspartner van de handelaren Vanaf 1 januari 1979 werden de dealercontracten door TFR respectievelijk de verkoopvennootschappen in de andere Lid-Staten op naam en voor rekening van AEG gesloten . De toepassing van de distributieregeling geschiedde in het belang van AEG , die uiteindelijk voor de invoering en de toepassing ervan zelf verantwoordelijk was . AEG bediende zich bij de verkoop van de contractsprodukten van haar dochtermaatschappijen , zoals uit de hierboven geschetste feiten blijkt , en greep in concreto zelfs rechtstreeks in de verkoop in , door de dochtermaatschappijen dienaangaande instructies te verstrekken . AEG is derhalve voor de inbreuken van de onder haar ressorterende ondernemingsafdelingen en dochtermaatschappijen , waarvan zij zich bij de toepassing van de afzetovereenkomsten bediende , aansprakelijk en kan zich niet disculperen .

2 . Werking van de aanmelding

( 75 ) Aan de oplegging van een geldboete staat in het onderhavige geval niet het feit in de weg dat AEG haar EG-gedragscode bij de Commissie heeft aangemeld . De aanmelding vormt namelijk volgens artikel 15 , lid 5 , sub a ) , van Verordening nr . 17 alleen een bescherming tegen oplegging van een geldboete indien de handelingen , die na de bij de Commissie verrichte aanmelding en voor de beschikking van de Commissie conform artikel 85 , lid 3 , van het EEG-Verdrag zijn gepleegd , binnen de grenzen van de in de aanmelding weergegeven activiteiten vallen . Dat is echter zoals reeds is aangetoond , niet het geval . De toepassing van de distributieregeling door AEG in strijd met de vrije mededinging , dat wil zeggen van het afzetsysteem in zijn geheel , is niet aangemeld en kan derhalve door de aanmelding van de EG-gedragscode niet worden gedekt .

3 . Duur van de inbreuk

( 76 ) De discriminatie van bepaalde handelaren kon voor het eerst in mei 1976 en de prijsbeïnvloeding sinds juli 1976 worden geconstateerd . Het begin van de inbreuk moet derhalve worden gesteld op mei 1976 ; zij duurde tenminste tot februari 1980 ( randnummer 39 ) , dat wil zeggen ongeveer drie en een half jaar .

4 . Zwaarte van de inbreuken

( 77 ) AEG heeft enerzijds rechtstreeks en zijdelijks de verkoopprijzen bepaald , hetgeen in artikel 85 , lid 1 , uitdrukkelijk als inbreuk wordt genoemd . Op grond van de SABA-beschikking van de Commissie van 15 december 1975 en het Metro-arrest van het Hof van Justitie van 25 oktober 1977 had AEG anderzijds moeten weten dat de discriminatie van andere handelaren via haar distributieregeling een inbreuk op de concurrentieregels van het EEG-Verdrag opleverde . De rechtstreekse economische gevolgen van deze inbreuken zijn in concreto moeilijk te meten . Detailhandelaren met een grote omzet , die produkten uit de amusementselektronika hadden kunnen afzetten , werden echter volledig of gedeeltelijk buiten het verkoopsysteem gehouden . Bovendien hebben andere handelaren die de afzetpolitiek en de discriminerende selectie van AEG kenden waarschijnlijk in het geheel niet getracht in het afzetsysteem te worden opgenomen . Deze discriminatie had naar alle waarschijnlijkheid gevolgen voor het plaatselijke , regionale en tussenstaatse prijsniveau , omdat grote winkelbedrijven en detailhandelaren met een grote import werden verhinderd Telefunken-produkten te betrekken bij de bron die in de Gemeenschap voor hen het goedkoopste was en deze voordelen naar de consumenten door te spelen . Met name in dichtbevolkte gebieden van de Gemeenschap ( Parijs , Metz , Ruhrgebied , Muenchen ) of zelfs binnen een Lid-Staat ( België ) werd op deze wijze de consument de mogelijkheid ontnomen om Telefunken-produkten tegen lagere prijzen in te kopen .

( 78 ) Het gaat hier om het eerste geval waarin de Commissie een beschikking geeft over de met de vrije concurrentie strijdige toepassing van een selectieve distributieregeling waartegen als zodanig door haar geen bezwaar was gemaakt . In verscheidene gevallen is de stoot tot discriminatie en de prijsbeïnvloeding eerst door de toegelaten handelaren gegeven . Voorts houdt de Commissie rekening met de grootte van de onderneming .

IV . TOEPASSELIJKHEID VAN ARTIKEL 3 VAN VERORDENING Nr . 17

( 79 ) Indien de Commissie een inbreuk op artikel 85 of 86 van het EEG-Verdrag vaststelt , kan zij de betrokken ondernemingen conform artikel 3 van Verordening nr . 17 verplichten aan de inbreuk een einde te maken . Aan AEG moet derhalve de verplichting worden opgelegd , zich te onthouden van de met de mededinging strijdige toepassing van haar distributieregeling in de vorm van een discriminerende selectie van handelaren en een rechtstreekse of indirecte beïnvloeding van de wederverkoopprijzen der handelaren ,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN :

Artikel 1

De door de Allgemeine Elektricitaets-Gesellschaft AEG-Telefunken met ingang van 1 november 1973 in de Europese Gemeenschap ingevoerde distributieregeling voor Telefunken-merkartikelen vormt in de in de praktijk toegepaste vorm , waarin

a ) handelaren , hoewel zij voldeden aan de toelatingsvoorwaarden , de contractsprodukten niet konden verkrijgen en

b ) de verkoopprijzen van de contractuele handelaren rechtstreeks of onrechtstreeks door AEG werden vastgesteld ,

een inbreuk op artikel 85 , lid 1 , van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap .

Artikel 2

AEG is verplicht aan de vastgestelde inbreuk onverwijld een einde te maken .

Artikel 3

Aan AEG wordt een geldboete van 1 000 000 ( één miljoen ) Ecu , dat is 2 445 780 DM ( twee miljoen vierhonderdvijfenveertigduizend zevenhonderd tachtig Duitse mark ) , opgelegd . Dit bedrag moet binnen een termijn van drie maanden , te rekenen vanaf de kennisgeving van deze beschikking , worden gestort op rekening nr . 000.00064910 van de Commissie der Europese Gemeenschappen bij Sal . Oppenheim , Koln .

Artikel 4

Deze beschikking vormt overeenkomstig artikel 192 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap executoriale titel .

Artikel 5

Deze beschikking is gericht tot :

de Allgemeine Elektricitaets-Gesellschaft AEG-Telefunken , AEG-Hochhaus , D-6000 Frankfurt/Main 70 .

Gedaan te Brussel , 6 januari 1982 .

Voor de Commissie

Frans ANDRIESSEN

Lid van de Commissie

( 1 ) PB nr . 13 van 21 . 2 . 1962 , blz . 204/62 .

( 2 ) PB nr . 127 van 20 . 8 . 1963 , blz . 2268/63 .

( 3 ) In de voor bekendmaking bestemde versie van deze beschikking zijn hierna enige cijfers weggelaten , conform de bepalingen van artikel 21 van Verordening nr . 17 betreffende het niet-prijsgeven van zakengeheimen .

( 4 ) Consumentenmarkten vallen niet onder de " traditionele gespecialiseerde handel " .

( 5 ) Bedoeld zijn grote warenhuizen of consumentenmarkten met een aantal filialen .

( 6 ) Dit zijn detailhandelaren in Metz .