Beschikking van de Commissie

van 21 juni 2000

betreffende de door Duitsland ten uitvoer gelegde staatssteun ten gunste van CDA Compact Disc Albrechts GmbH, Thuringen

(kennisgeving geschied onder nummer C(2000) 1728)

(Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2000/796/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, inzonderheid op artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag en artikel 6, lid 1, van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag(1), de gelegenheid te hebben gegeven hun opmerkingen(2) te maken,

Overwegende hetgeen volgt:

1. PROCEDURE

(1) Naar aanleiding van persberichten verzocht de Commissie Duitsland bij schrijven van 6 oktober 1994 om inlichtingen over de staatssteun voor een bedrijf voor de productie van cd's in Albrechts, Thuringen. Vervolgens meldden de Duitse autoriteiten bij schrijven van 9 november 1994 steunmaatregelen van de deelstaten Thuringen en Beieren ten gunste van Pilz Albrechts GmbH (PA) in Albrechts/Thuringen en de Pilz-groep, gevestigd in Kranzberg/Beieren. Aanvankelijk werd de zaak geregistreerd onder nummer N 662/94.

(2) Bij schrijven van 15 november 1994 verzocht de Commissie om bijkomende inlichtingen, waarna de Duitse autoriteiten de aanmelding bij schrijven van 7 maart 1995 aanvulden met betrekking tot extra maatregelen van de Treuhandanstalt (THA), Thuringen en Beieren. Aangezien uit deze gegevens bleek dat reeds voor de aanmelding ervan een aanzienlijk hoog bedrag aan steun was verleend, werd de zaak voortaan onder nummer NN 54/95 geregistreerd.

(3) Bij schrijven van 1 augustus 1995, 16 oktober 1995 en 25 november 1996 stelde de Commissie aanvullende vragen, die de Duitse autoriteiten bij schrijven van 22 augustus 1995, 25 augustus 1995, 18 januari 1996 en 17 april 1997 beantwoordden. Op 3 februari 1997, alsmede op 22 en 23 september 1997 vonden, respectievelijk te Brussel en te Erfurt, ontmoetingen plaats tussen vertegenwoordigers van de Commissie en de Duitse autoriteiten. Bij schrijven van 20 januari 1998 namen de Duitse autoriteiten op grond van de resultaten van de ontmoeting met vertegenwoordigers van de Commissie te Erfurt een algemeen standpunt in over de kwestie.

(4) Bij schrijven van 17 juli 1998 heeft de Commissie Duitsland in kennis gesteld van haar besluit tot inleiding van de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag ten aanzien van deze steun. In bijlage bij dit schrijven werd de Duitse autoriteiten een gedetailleerde vragenlijst toegezonden. De mededeling van de Commissie over de inleiding van de procedure werd bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen(3). Hierin werden alle overige belanghebbenden uitgenodigd hun opmerkingen over de betrokken steunmaatregel te maken.

(5) Nadat de Commissie binnen de in haar besluit vermelde termijn geen opmerkingen terzake ontvangen had, meldde CDA Datenträger Albrechts GmbH (CDA) zich bij schrijven van 20 juli 1999 (ontvangen 22 juli 1999), 22 juli 1999 (ontvangen 23 juli 1999), 27 augustus 1999 (ontvangen 31 augustus 1999) en 13 oktober 1999 (ontvangen 14 oktober 1999) als belanghebbende.

(6) Bij schrijven van 26 augustus 1998 heeft Duitsland gereageerd op de mededeling over de inleiding van de procedure. Daarbij rees de verdenking van een mogelijk oneigenlijk gebruik van middelen. Op 15 oktober 1998 vond te Brussel nog een ontmoeting plaats tussen vertegenwoordigers van de Commissie en de Duitse autoriteiten. Bij schrijven van 11 november 1998 zonden de Duitse autoriteiten aanvullende gegevens over de onderneming toe. Bij schrijven van 30 maart 1999, 1 april 1999 en 16 april 1999 zonden zij verdere gegevens, maar verzuimden de door de Commissie toegezonden vragen met de vereiste zorgvuldigheid te beantwoorden. De Commissie zag zich derhalve verplicht bij schrijven van 22 juli 1999 nogmaals aan te sporen tot de beantwoording van de vragen tegen 31 augustus 1999. Nadat de Duitse autoriteiten bij schrijven van 28 juli 1999 verzocht hadden om de verlenging van deze termijn en de vertegenwoordigers van de Commissie op 23 september 1999 nogmaals hadden ontmoet, zonden zij op 28 september 1999 en 19 oktober 1999 verdere gegevens.

2. BESCHRIJVING VAN DE FEITEN

(7) De opmerkingen en adviezen die na de inleiding van de formele onderzoeksprocedure werden ontvangen, maakten duidelijker wat de omvang is van een mogelijk oneigenlijk gebruik van middelen en hoe het cash-concentrationsysteem binnen de Pilz-groep werkt. Er bleven evenwel nog lacunes met betrekking tot het gebruik van middelen bij de verscheidene ondernemingen van de Pilz-groep.

(8) Uit de thans beschikbare gegevens blijkt de volgende toedracht:

2.1. Doel van de verleende financiële steun

(9) De steunmaatregelen waren bestemd voor de oprichting van een fabriek voor de productie van cd's, cd-verzamelboxen en toebehoren in Albrechts, Thuringen, een overeenkomstig artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag(4) te steunen gebied.

(10) Op 19 december 1989 ondertekenden het VEB Kombinat Robotron, gevestigd te Dresden (hierna Robotron) en de heer Reiner Pilz als bedrijfsleider van de Pilzbedrijfsgroep, gevestigd te Kranzberg/Beieren een gemeenschappelijke intentieverklaring om in het kader van een joint venture een fabriek voor de productie van compact discs e.d. op te richten.

(11) Op 20 februari 1990 sloten Robotron en de R. E. Pilz GmbH & Co. Beteiligungs KG, Kranzberg/Beieren (hierna PBK) de joint-ventureovereenkomst. Robotron nam met tweederde deel in deze Pilz & Robotron GmbH & Co. Beteiligungs KG (hierna de joint venture) en Pilz met eenderde; feitelijke bedrijfsleider was de heer Reiner Pilz.

(12) Op 29 augustus 1990 werd tussen de joint venture als lastgever en de Pilz GmbH & Co. Construction KG als algemeen lasthebber een overeenkomst gesloten over de bouw van een gloednieuwe, sleutelklare fabriek met productie-installaties voor de totale prijs van 235525000 DEM.

(13) Nadat de THA in 1992 Robotron AG had afgewikkeld als rechtsopvolger van Robotron, nam PBK ook de aandelen van Robotron AG in de joint venture over.

(14) Op 24 november 1992 werd PA opgericht als dochteronderneming van Pilz GmbH & Co. Compact Disc KG, waaraan eerder de aandelen van PBK waren overgedragen; de zetel van het bedrijf werd op diezelfde dag te Albrechts/Thuringen gevestigd. Het doel van deze onderneming was de exploitatie van de ondertussen gebouwde fabriek voor de productie van cd's. De onderneming werd van in het begin opgenomen in het centrale cash-management van de Pilz-groep.

(15) De onderneming kwam later in grote problemen, zodat de productie herhaaldelijk moest worden onderbroken en opnieuw begonnen. Bovendien kwamen de Duitse autoriteiten tot de ontdekking dat de beweringen van de heer Pilz over de kosten voor de bouw van de fabriek gemanipuleerd waren. Dientengevolge werden de contractuele banden met de Pilz-groep in maart 1994 verbroken.

(16) Op 25 juli 1995 werd de insolventieprocedure ingeleid voor het vermogen van alle binnenlandse ondernemingen van de Pilz-groep. Voorzover de Commissie bekend, verschafte de Pilz-groep voor zijn faillissement werk aan ca. 650 medewerkers, waarvan 300 in Albrechts. Balanscijfers, winst- en verliesrekeningen enz. van de Pilz-groep werden niet ingediend bij de Commissie. De heer Reiner Pilz werd ondertussen zelf tot een jarenlange gevangenisstraf veroordeeld wegens bedrieglijk faillissement en andere strafbare feiten. Verdere strafprocedures wegens subsidiefraude zijn aanhangig gemaakt.

(17) Op grond van een saneringsovereenkomst van 7 maart 1994 werden de aandelen in PA voor een waarde van 33 miljoen DEM met terugwerkende kracht tot 1 januari 1994 verworven door de Thüringer Industriebeteiligungsgesellschaft - TIB (98 %) en de Thüringer Aufbaubank - TAB (2 %). Deze onderneming droeg vanaf oktober 1994 de firmanaam CDA Compact Disc Albrechts GmbH (hierna CD Albrechts).

(18) Ondanks de inspanningen van de nieuwe vennoten om het bedrijf te consolideren, mislukte de poging tot privatisering van de onderneming. Vervolgens werden het belegd en vlottend kapitaal, de technische knowhow en de distributie van CD Albrechts vanaf 1 januari 1998 verworven door MediaTec Datenträger GmbH (MDTA), een in 1996 opgerichte volle dochteronderneming van TIB. Gelijktijdig werd de firmanaam van CD Albrechts veranderd in LCA Logistik Center Albrechts GmbH (LCA) en die van MDTA in CDA Datenträger Albrechts GmbH (CDA). Deze onderneming is voortaan niet meer hoofdzakelijk actief op de markt voor muziek-cd's en toebehoren, maar op het gebied van de productie van informatiedragers met zeer groot vermogen, in het bijzonder beschrijfbare cd's (CD-R) en DVD.

(19) LCA is nog altijd eigenaar van de grond die noodzakelijk is voor de exploitatie van het bedrijf, van de gebouwen die erop staan, evenals van de technische infrastructuur en de logistieke installaties. Tussen LCA en CDA werd een overeenkomst betreffende de uitwisseling van prestaties gesloten; hierin wordt voorzien in een pachtcontract met een jaarlijkse pacht van 800000 DEM en in een dienstverleningscontract voor een van de bedrijfsomzet afhankelijk bedrag van ongeveer 3 miljoen DEM/jaar.

>PIC FILE= "L_2000318NL.006501.EPS">

2.2. Omvang van de investeringen

(20) De totale investeringskosten voor de bouw van de cd-fabriek in Albrechts zouden samen met de noodzakelijke kosten (7,5 miljoen DEM) voor het bouwrijp maken van de grond aanvankelijk 243,025 miljoen DEM bedragen.

(21) Het plan voor de volledige financiering van dit project zag er als volgt uit:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(22) Bij een aanvullend contract van 26 mei 1992 kwamen de joint-venturepartners overeen de capaciteit voor de productie van cd's en cd-verzamelboxen uit te breiden. Voor alle leveringen en prestaties werd een totale som van 39 miljoen DEM overeengekomen.

(23) Het aanvullend contract zou als volgt worden gefinancierd:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(24) Hieruit volgt een totaal geïnvesteerd bedrag van 282,025 miljoen DEM.

2.3. Financiële maatregelen van overheidswege tijdens de oprichtingsfase (1991/1992)

(25) In 1992 verleende de THA een volle kredietgarantie voor 190 miljoen DEM, die het grootste deel van de kredieten aan Robotron AG en de joint venture dekte. Uit hoofde van deze garantie is voor 120 miljoen DEM een beroep gedaan op de THA. In de saneringsovereenkomst van 7 maart 1994 werd afstand gedaan van deze 120 miljoen DEM.

(26) Op grond van het 20e en 21e kaderplan van de Gemeinschaftsaufgabe "Verbetering van de regionale economische structuur" heeft PA in de periode tot 31 december 1993 investeringssteun voor een bedrag van in totaal 63,45 miljoen DEM ontvangen van de deelstaat Thuringen.

(27) Via het gemeenschappelijke cash-management kwam deze steun onrechtstreeks ten goede van de hele Pilz-groep.

(28) Het bedrag bestaat uit een subsidie voor vestigingsinvesteringen van 24 juli 1991 ten belope van 55,895 miljoen DEM en een subsidie voor uitbreidingsinvesteringen ten belope van 7,56 miljoen DEM op grond van het in overweging 22 vermelde aanvullende contract van 26 mei 1992.

(29) De deelstaat Beieren nam via de Bayerische Landesanstalt für Aufbaufinanzierung (LfA) deel in de financiering van het gehele project met een investeringstoelage ten bedrage van 7834504 DEM voor 1991 en van 11591904 DEM voor 1992, of in totaal 19426408 DEM.

(30) Wegens de toekenning van zo omvangrijke regionale steun werd het krediet van het bankenconsortium voor 65,85 miljoen DEM uiteindelijk slechts met 54,7 miljoen DEM gevaluteerd. De LfA verleende evenwel voor dit bedrag een volle kredietgarantie i.p.v. slechts voor 80 %.

(31) In maart 1994 is de LfA voor het eerst haar garantie nagekomen met 3 miljoen DEM. Nadien deed zij afstand van de haar hierdoor wettelijk toekomende aanspraak op 3 miljoen DEM. In juli 1995 moest de LfA een tweede en laatste keer voor het volledige krediet opkomen vanwege de insolventie van PBK; de LfA werd derhalve door wettelijke subrogatie crediteur van PBK.

(32) Derhalve beliepen de financiële maatregelen van overheidswege in verband met de bouw van de cd-fabriek oorspronkelijk 330,57 miljoen DEM.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

2.4. Financiële maatregelen in verband met de herstructurering van de onderneming (1993 tot nu)

(33) Reeds in oktober 1993 verleende TAB een rentedragende lening van 25 miljoen DEM aan PA met het oog op het opvullen van liquiditeitsleemten en in maart 1994 leende het 20 miljoen DEM voor de terugbetaling van de door de THA gegarandeerde lening. Beide kredieten werden volgens de Duitse autoriteiten via het gezamenlijke cash-management tussen PA en de Pilz-groep rechtstreeks geïnd door Pilz, Kranzberg. De boekhoudkundige verrichtingen die hiertoe voerden zijn ook na diepgaand onderzoek van de Duitse justitie niet volledig opgehelderd.

(34) In het kader van de overname van de onderneming door TIB/TAB in maart 1994 betaalden deze in totaal 15 miljoen DEM. Van dit bedrag ging 3 miljoen DEM van TIB naar PBK als aankoopprijs van de aandelen in de onderneming. De overige 12 miljoen DEM werd betaald als steun voor de kapitaalreserves van PA.

(35) De aandelen in PA voor een waarde van 33 miljoen DEM werden met terugwerkende kracht tot 1 januari 1994 verworven door de Thüringer Industriebeteiligungsgesellschaft - TIB (98 %) en de Thüringer Aufbaubank - TAB (2 %). In april 1994 verleende TIB de onderneming een extra liquiditeitslening voor een bedrag van 3,5 miljoen DEM.

(36) Bij overeenkomst van 8 maart 1994 verleende de deelstaat Beieren via de LfA een lening van 2 miljoen DEM aan de onderneming en in december 1994 nog een lening van 7 miljoen DEM.

(37) In juni 1994 verleende de LfA een bijkomend bedrijfskrediet ten bedrage van 15 miljoen DEM aan de Pilz-groep. Deze lening was bedoeld als overbrugging tot een in een aankoop geïnteresseerde belegger werd gevonden.

(38) Bovendien stelde TAB in oktober 1994 een liquiditeitslening van 15 miljoen DEM ter beschikking van PA, waarvan de firmanaam ondertussen was veranderd in CD Albrechts. Deze lening werd weliswaar betaald aan CD Albrechts, maar kwam via het gemeenschappelijke cash-management weer onrechtstreeks ten goede van de hele Pilz-groep.

(39) Voorzover de Commissie bekend is, ontving de onderneming in januari 1995 nog financiële steun, toen TAB haar een lening van 9,5 miljoen DEM verleende.

Overzicht van de financiële maatregelen in verband met de herstructurering van de onderneming

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(40) Volgens de Duitse autoriteiten leidden deze betalingen tot aanzienlijke rentebaten ten bedrage van minstens 21,3 miljoen DEM van einde 1993 tot 1998.

(41) Bij overeenkomst van 7 november 1995 verwierf TAB alle vorderingen van de LfA aan de onderneming ten belope van 50,4 miljoen DEM tegen betaling van 15 miljoen DEM. TAB heeft anderzijds tegenover CD Albrechts afstand gedaan van 44,4 miljoen DEM, het deel van het bedrag dat de exploitatiekosten overstijgt.

(42) Voorzover deze gegevens volledig zijn, zijn vanaf 1991 tot heden financiële middelen ten bedrage van minstens 556,27 miljoen DEM(5) betaald in verband met de oprichting van de joint venture en de bouw, de exploitatie en de herstructurering van de cd-fabriek in Albrechts.

2.5. Overname van het belegd en vlottend kapitaal door MTDA

(43) In dit bedrag zijn de financiële verrichtingen in het kader van de overname van het belegd kapitaal en het bedrijf in werking van CD Albrechts door MTDA. MTDA nam volgens de Duitse autoriteiten belangrijke delen van het bedrijf in werking over van CD Albrechts in de vorm van een op deze markt gebruikelijke aankoop van activa, terwijl de firmanaam gelijktijdig in CDA werd veranderd. De overnameprijs van de tegoeden van het belegde vermogen bleek op grond van de schatting van de handelswaarde 12,2 miljoen DEM te bedragen. Het vlottend vermogen werd einde 1997 geraamd op 23,1 miljoen DEM. De totale aankoopprijs ten bedrage van 35,3 miljoen DEM werd betaald door de overname van verbintenissen(6).

2.6. Bijdrage van het consortium van particuliere banken

(44) Naast de vermelde leningen zag het consortium van particuliere banken in 1994 af van aanspraken ten belope van 12 miljoen DEM. Voorts heeft het bankenconsortium volgens Duitsland aan de Pilz-groep een nieuwe lening van 8 miljoen DEM verleend zonder hulp van de overheid.

3. BESLUIT VAN DE COMMISSIE TOT INLEIDING VAN DE PROCEDURE VAN ARTIKEL 88, LID 2, VAN HET EG-VERDRAG

(45) In haar besluit tot inleiding van de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag uitte de Commissie twijfels aan de verenigbaarheid van de niet gemelde en vóór een beschikking van de Commissie onrechtmatig betaalde steun met de gemeenschappelijke markt.

(46) Ze had ernstige bedenkingen of het verlenen van investeringssteun op grond van de Gemeinschaftsaufgabe "Verbetering van de regionale economische structuur" en van investeringstoelagen in overeenstemming was met de diverse horizontale communautaire richtlijnen over regionale steun van de overheid, daar de vermelde steun vooral diende voor het dekken van verliezen en niet bijdroeg tot de economische ontwikkeling van de regio door het creëren van werkgelegenheid.

(47) Voorzover volgens Duitse gegevens steun was verleend op grond van het goedgekeurde programma "Gesetz über die Übernahme von Staatsbürgschaften und Garantien des Freistaates Bayern", had de Commissie sterke twijfels of de criteria en voorwaarden van deze steunregeling wel werkelijk waren nageleefd.

(48) De Commissie twijfelde bovendien of de door de THA verleende maatregel in overeenstemming was met de beschikkingen van de Commissie van 1991 en 1992 betreffende de werkzaamheden van de THA(7), aangezien de oprichting van een joint venture met het oog op de bouw van een nieuwe productieplaats niet kon worden beschouwd als een typische privatiseringsmaatregel.

(49) Voorts waren er volgens de Commissie op grond van het onderzoek van het Duits openbaar ministerie aanwijzingen voor een subsidiemisbruik door de begunstigde.

(50) Nadat op grond van de beschikbare gegevens werd nagegaan of de in artikel 87, lid 3, onder c), vermelde uitzondering voor "steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën te vergemakkelijken, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad" in het licht van de communautaire kaderregeling voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden(8) van toepassing is, uitte de Commissie haar twijfels of de kredieten en garanties de criteria voor reddingssteun vervullen.

(51) In dit verband had de Commissie ook geen enkele aanwijzing dat ooit een herstructureringsplan had bestaan dat een herstel op lange termijn van de rentabiliteit van de onderneming waarborgde. Daarnaast was de Commissie van oordeel dat de steun niet beperkt was tot het noodzakelijke minimum en dat het beginsel van de eenmaligheid niet was gerespecteerd. Derhalve konden ook de criteria voor de toelating als herstructureringssteun niet als vervuld worden beschouwd.

(52) Voor het overige heeft de Commissie bezwaren geuit tegen het ontbreken van gegevens waarmee zij had kunnen onderzoeken of de steun aan de joint venture en de mogelijk verleende steun in verband met de oprichting van MDTA, het huidige CDA, in overeenstemming zijn met artikel 87 van het EG-Verdrag. Derhalve drong zij er bij de Duitse autoriteiten uitdrukkelijk op aan haar alle bewijsstukken, inlichtingen en gegevens ter beschikking te stellen, die nodig zijn om de verenigbaarheid van de steunmaatregelen met de gemeenschappelijke markt te onderzoeken(9).

3.1. Standpunt van CDA

(53) CDA wil met zijn late standpunt juridisch gehoor vinden als belanghebbende van het formeel onderzoek en verzet er zich in hoofdzaak tegen dat het in de procedure wordt betrokken.

(54) Het voert aan dat het ontvanger noch begunstigde is van eender welke steun die het voorwerp van deze procedure vormt. Het bedrijf zou als een onafhankelijke, autonome volle dochteronderneming van TIB zijn opgericht in het kader van een op de markteconomie gebaseerde verbintenis van TIB en is als zodanig actief op de markt.

(55) In verband met de overname van activa van het huidige LCA zou het geen overheidssteun hebben ontvangen. De tegoeden van het belegde en vlottende kapitaal van LCA werden verworven tegen betaling van een prijs die overeenkwam met de marktwaarde.

(56) Het feit dat CDA zijn bedrijvigheid uitvoert op een grondstuk dat eigendom van LCA is, wijst evenmin op eender welke vorm van steun. CDA verricht voor de logistieke diensten en het gebruik van de grond een tegenprestatie in overeenstemming met de marktsituatie aan LCA.

3.2. Standpunt van Duitsland

(57) In hun standpunt over de mededeling van de inleiding van de procedure voerden de Duitse autoriteiten aan dat de bouw van de fabriek in Albrechts niet moet worden beschouwd als de oprichting van een nieuwe onderneming, maar als de verzelfstandiging van een deel van Robotron AG, waarin een essentiële partner is opgenomen. De doelstelling van het project was Robotron op het peil van de nieuwste technologie op het gebied van informatiedragers te brengen. Het feit dat dit in een juridisch zelfstandige onderneming en in de vorm van een joint venture is gebeurd, verandert niets aan de verwevenheid met de liquidatietaak van de THA.

(58) Bovendien stellen de Duitse autoriteiten samenvattend vast dat de oprichting van de joint venture met het ondersteunende contract als hoofdaannemer, precies diende om de Pilz-groep, die sinds 1989 in gevaar was, te redden van het faillissement. Tot december 1994 zijn de betalingen die juridisch voor de onderneming in Albrechts waren bestemd, economisch onrechtstreeks via het gemeenschappelijke cash-management afgeleid naar de Pilz-groep in Kranzberg. In 1991 en 1992 dekten de opbrengsten uit de bouw van de fabriek in Albrechts de exploitatieverliezen van de Pilz-groep. Ten gevolge van de manipulaties van de ondernemer Pilz met de waarderingen van het belegd vermogen moest de waarde van het belegd vermogen in de balans van 1993 met ca. 108 miljoen DEM worden gecorrigeerd. In de balans van 1994 moest de waarde van vorderingen tegen de Pilz-groep, die wegens de economische toestand hiervan als oninbaar dienden te worden beschouwd, met 40 miljoen DEM worden gecorrigeerd. De middelen die in 1993 en 1994 als exploitatiekrediet zijn toegekend, zijn via het centrale cash-management in Kranzberg beland.

(59) De Duitse autoriteiten zijn van oordeel dat een afsluitende negatieve beschikking met een bevel tot terugvordering juridisch toelaatbaar noch noodzakelijk is. In artikel 14, lid 1, tweede zin, van Verordening (EG) nr. 659/1999 wordt de terugvordering van steun verboden, wanneer deze ingaat tegen een algemeen beginsel van het Gemeenschapsrecht. De evenredigheid behoort ook tot deze algemene beginselen van het Gemeenschapsrecht.

(60) Het gaat hier om een ongewoon geval, dat niet uitdrukkelijk is geregeld in de communautaire richtlijnen die de discretionaire bevoegdheid van de Commissie beperken. Op grond van misdadige benadeling bevindt het huidige LCA als rechtsopvolger van CD Albrechts zich niet in een toestand die kan worden vergeleken met die van een begunstigde van steun, en derhalve wordt de bedrijvigheid van mededingers niet benadeeld. Een negatieve beschikking zou dan ook niet van aard zijn om de mededinging te herstellen.

3.3. Onderzoek betreffende de omvang van het oneigenlijk gebruik van middelen

(61) Zoals blijkt uit de door de Duitse autoriteiten verstrekte informatie, was ten laatste in maart 1994 bekend, dat een massaal oneigenlijk gebruik van middelen had plaatsgevonden. Ondanks talrijke verzoeken van de Commissie hebben de Duitse autoriteiten geen volledige en betrouwbare gegevens verstrekt over het gebruik van de steun door Pilz en over de organisatie van het cash-concentrationsysteem van de Pilz-groep. Het besluit van de Commissie om de formele onderzoeksprocedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden was noodzakelijkerwijs gebaseerd op voorlopige en onvolledige standpunten.

(62) Ervan uitgaand dat alle tot oktober 1994 verleende, door de overheid gewaarborgde leningen, evenals de op grond van het goedgekeurde programma Gemeinschaftsaufgabe "Verbetering van de regionale economische structuur" toegekende investeringssubsidie en een aanzienlijk deel van de investeringstoelage in het cash-concentrationsysteem zijn gevloeid, komt de Commissie tot het besluit dat de steun in de loop der tijd zodanig werd vermengd met andere middelen, in het bijzonder leningen van de financierende banken en eigen middelen, dat deze meestal niet meer kan worden opgespoord.

3.4. Onderzoek naar het oneigenlijk gebruik van de middelen

(63) De oplossing van de vraag waarvoor de oneigenlijk gebruikte middelen waren uitgegeven, stootte op uitzonderlijk grote problemen. Ondanks diepgaand onderzoek van het Duitse openbaar ministerie met betrekking tot wettige aanspraken van de Duitse autoriteiten en het huidige LCA die ook ten aanzien van de heer Pilz en zijn zonen werden ingediend, is totnogtoe een nauwkeurige verdeling over bepaalde financiële verrichtingen binnen de Pilz-groep niet mogelijk.

(64) Het gebruik van de middelen en de organisatie van het cash-concentrationsysteem kan volgens de Commissie nu als volgt worden beschreven:

(65) De door de overheid gewaarborgde kredieten die het onderwerp van de formele onderzoeksprocedure vormen, kwamen van in het begin niet ten goede van LCA of de voorganger ervan, CD Albrechts. De kredieten werden integendeel door het Albrechts-consortium in gedeelten of onmiddellijk uitbetaald aan de algemene lasthebber van het contract betreffende de bouw van een cd-fabriek, met name Pilz GmbH & Co. Construction KG.

(66) De middeIen werden uitbetaald op grond van toezicht op de aanwending van de middelen (Mittelverwendungskontrolle) door een accountantsbureau. Dit had de opdracht om de financierende banken telkens vóór het vrijgeven van kredieten te bevestigen dat Pilz GmbH & Co. Construction KG zelf of via verbonden of andere ondernemingen adequate prestaties geleverd had.

(67) Deze onderneming gebruikte de middelen voor een klein deel voor het vereffenen van vorderingen. Het geld kwam evenwel grotendeels ten goede van de Pilz-groep. Daarvoor werden onder meer talrijke rekeningen ingediend voor machines en installaties en andere prestaties die niet bestemd waren voor de cd-fabriek van PA en daar ook niet werden geleverd of ingebouwd.

(68) In dit verband werden in het kader van een bijzonder onderzoek van het accountantsbureau C & L Treuarbeit Deutsche Revision manipulaties ontdekt; dit bureau onderzocht de investering na de overname van de economische verantwoordelijkheid door TIB en TAB overeenkomstig de verklaringen van Duitsland met volgend resultaat:

(69) PBK heeft de afgesproken aandeelhoudersbijdrage ten belope van 11 miljoen DEM niet betaald. Daarnaast is PBK aansprakelijk voor het bijdragen van activa zonder de vereiste waarde bij de oprichting van de onderneming.

(70) Via PA werden extreem overdreven prijzen betaald aan de algemene onderaannemer voor de levering van goederen en de verlening van diensten voor de bouw van de fabriek. Daardoor ontstonden bij het belegd vermogen van PA verplichtingen die de feitelijke activa ver overstegen. In de saneringsovereenkomst van 7 maart 1994 werd gedeeltelijk afstand gedaan van deze verplichtingen.

(71) De exploitatiekredieten ten belope van 25 miljoen DEM in oktober 1993 en 20 miljoen DEM in maart 1994 werden via het gemeenschappelijk cash-management van PA en de Pilz-groep rechtstreeks door deze laatste onderneming ingepalmd.

(72) De 15 miljoen DEM uit de structuurovereenkomst van september/oktober 1994 werd weliswaar overgeschreven naar PA, maar diende om te produceren voor de Pilz-groep, zonder dat deze betaalde, wat betekent dat opnieuw uitsluitend de Pilz-groep werd begunstigd.

(73) Enkel het krediet van december 1994 ten bedrage van 7,0 miljoen DEM diende ter ondersteuning van PA.

(74) De compensatie van de verplichtingen van TAB ten overstaan van de LfA in oktober 1995 ten bedrage van 15 miljoen DEM en het afstand doen van 44,4 miljoen DEM dienden om de verplichtingen te reduceren tot een orde van grootte die ongeveer overeenstemde met de beschikbare waarde.

(75) Om deze redenen is een schatting van het aandeel van de steun in de verplichtingen van de betrokken ondernemingen slechts mogelijk met behulp van hypothetische overwegingen. Een sluitende bewijsvoering dat bepaalde bedragen steunmaatregelen zijn, is evenwel niet mogelijk.

3.5. Maatregelen van de Duitse autoriteiten met het oog op de terugvordering van de oneigenlijk gebruikte middelen

(76) De oneigenlijk gebruikte steun is ten goede gekomen van de Pilz-groep onder de vorm van door de overheid gewaarborgde kredieten en investeringssubsidies en -toelagen. De acht binnenlandse Pilz-ondernemingen bevinden zich in staat van faillissement; daar was geen verdeelbaar vermogen.

(77) Tegen deze ondernemingen heeft het huidige LCA, de rechtsopvolger van CD Albrechts, vorderingen ten belope van 193 miljoen DEM, te vermeerderen met de rente, ter verificatie aangemeld. Van de aangemelde vorderingen erkende de curator onmiddellijk een deelbedrag van 40433811,82 DEM, aangezien vorderingen voor dit bedrag reeds bleken uit de boekhouding van Pilz GmbH & Co. Compact Disc KG (de moederonderneming van PA). De overige eisen worden na het afsluiten van de procedure behandeld overeenkomstig de quota voor niet-bevoorrechte schuldeisers. De curator heeft evenwel reeds verklaard dat financiële middelen noch realiseerbare activa beschikbaar zijn. De ter verificatie aangemelde vorderingen moeten derhalve naar alle waarschijnlijkheid als oninbaar worden beschouwd.

(78) Bij schrijven van 27 juli 1995 heeft Thuringen investeringssubsidies op grond van de Gemeinschaftsaufgabe(10) (GA) ten belope van 32448240 DEM teruggevorderd van CD Albrechts. Deze beslissing tot gedeeltelijke herroeping is definitief geworden. Aangezien de investeringssubsidies economisch niet ten goede kwamen aan de onderneming in Albrechts, maar aan de bedrijfsgroep Pilz of de familie Pilz persoonlijk, is de betaling niet geëist van CD Albrechts. Toch moest het bevel tot terugbetaling aan deze onderneming worden toegezonden; enkel zo kon de vordering worden gegrond en kon van de heer Pilz de terugbetaling worden geëist, aangezien hij ook met zijn privé-vermogen aansprakelijk was voor deze verplichtingen(11).

(79) De investeringstoelage voor 1992 werd teruggevorderd voor een bedrag van 6137404 DEM en rente ten belope van 2148090 DEM. [...](12).

(80) Een diepgaand onderzoek van het Bundeskriminalamt, dat in totaal vier jaar heeft geduurd, heeft geleid tot indiening van een klacht op grond van de beschuldiging van subsidiefraude in verband met het misbruik van de GA-subsidies(13). In een ander onderzoek in verband met de verlening van de investeringstoelage(14) is eveneens een strafrechtelijke procedure ingeleid.

(81) In een zaak voor het Landgericht Landshut (Beieren) werd de heer Reiner Pilz tot een gevangenisstraf van in totaal zes jaar veroordeeld wegens fraude in 28 gevallen en misbruik van vertrouwen. Het hiertegen ingestelde beroep werd bij arrest van het Bundesgerichtshof van 14 september 1999 verworpen; dientengevolge werd het vonnis rechtsgeldig.

4. BEOORDELING

(82) De steunmaatregelen van Duitsland aan de joint venture en de rechtsopvolger hiervan werden verleend uit overheidsmiddelen. Zij vervalsen de mededinging op de interne markt omdat zij de betrokken onderneming in staat stellen bedrijfsinvesteringen grotendeels of volledig met overheidsmiddelen te financieren. Aangezien dit voordeel het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt, vallen deze maatregelen onder de toepassing van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag.

(83) De steunmaatregelen van Thuringen, Beieren en de THA werden grotendeels vóór de aanmelding bij de Commissie en volledig vóór een beschikking van de Commissie toegekend, waarmee inbreuk werd gepleegd op artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag. De steunmaatregelen moeten derhalve als onwettelijk worden beschouwd.

(84) Derhalve moeten zij, voorzover zij niet gebaseerd kunnen worden op een door de Commissie toegestane steunregeling, worden beoordeeld volgens de algemene regels voor het toekennen van staatssteun als ad-hocsteunmaatregelen en moet worden vastgesteld of en, zo ja, welke uitzonderingsbepalingen van het EG-Verdrag van toepassing zouden kunnen zijn.

(85) De subsidies voor investeringen in vaste activa van ondernemingen die in het kader van de Gemeinschaftsaufgabe worden verleend in de te steunen gebieden in Duitsland zijn, evenals de belastingstoelagen voor investeringen, steunmaatregelen van de overheid met regionale doeleinden in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst. Regionale steun is voorbehouden voor kansarme gebieden en dient specifiek voor de duurzame ontwikkeling op lange termijn van deze gebieden door de aanmoediging van investeringen, de vestiging van nieuwe ondernemingen en het creëren van werkgelegenheid.

(86) De twijfels die de Commissie bij de inleiding van de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag had geuit over het gebruik van de investeringssubsidies in de zin van de door de Commissie verleende toelating van de steunregeling, zijn in grote lijnen bevestigd.

4.1. De maatregelen van Thuringen

(87) Uit het onderzoek van het Duits openbaar ministerie bleek dat binnen het concern een uitwisseling van goederen en diensten tussen de betrokken ondernemingen van de Pilz-groep heeft plaatsgevonden voor een bedrag van rond 109 miljoen DEM. Dat betekent dat het gehele investeringsproject niet mocht worden gesubsidieerd, aangezien dit een inbreuk is op het verbod van de subsidiëring van investeringsgoederen tussen met elkaar verbonden ondernemingen. Derhalve is deze investeringssubsidie ten bedrage van 63,45 miljoen DEM, die ten onrechte werd verleend op grond van de Gemeinschaftsaufgabe en het Investitionszulagengesetz voor 1991 en 1992, niet in overeenstemming met het programma en zij kan dus niet worden beschouwd als gedekt.

(88) De regionale steunmaatregeIen van de deelstaat Thuringen ten bedrage van 63,45 miljoen DEM in totaal, die naar het cash-concentrationsysteem van de Pilz-groep zijn gevloeid, moeten derhalve worden beschouwd als niet in overeenstemming met het Gemeenschapsrecht en moeten dus worden teruggevorderd. Nadat het ministerie van Financiën van Thuringen de bewijsstukken over het gebruik van de middelen had onderzocht, werd CD Albrechts op 27 juIi 1995 een melding van de terugvordering ten belope van slechts 32,5 miljoen DEM toegezonden. Er moet dus nog een bedrag van 30,95 miljoen DEM worden teruggevorderd.

4.2. De maatregelen van de deelstaat Beieren (LfA)

(89) Ondanks het bevel van de Commissie om informatie te geven, hebben de Duitse autoriteiten bij de inleiding van de belangrijkste onderzoeksprocedure onvoldoende gedetailleerde gegevens toegezonden om na te kunnen gaan of de overheidswaarborg van Beieren ten belope van 54,7 miljoen DEM in overeenstemming is met artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag en in het bijzonder om de twijfels van de Commissie met betrekking tot de rechtmatigheid van de omzetting in een volle kredietgarantie en de uitbreiding van het garantiekader van 52,72 miljoen DEM naar 54,7 miljoen DEM te kunnen wegnemen.

(90) De rechtsgrond voor de overname van de garantie was de door de Commissie toegestane "Richtlinie für die Übernahme von Staatsbürgschaften im Bereich der gewerblichen Wirtschaft"(15). Overeenkomstig deze richtlijn wordt garantie verleend voor kredieten voor de financiering van investeringen, in het bijzonder met het oog op de bouw, uitbreiding, verbouwing of modernisering van bedrijven, die ook buiten Beieren gevestigd mogen zijn, indien de deelstaat daar bijzondere belangen bij heeft. Wie een aanvraag mag indienen, moet met eigen middelen voor een gepast bedrag in de financiering van het project deelnemen en door het waarborgen van de totale financiering van het project moet het waarschijnlijk zijn dat het te garanderen krediet binnen de gestelde termijn rente opbrengt en afgelost wordt.

(91) De vermelde maatregel diende evenwel niet in hoofdzaak voor de financiering van de investering die aan de basis ligt van de subsidieaanvraag, en de investeerder heeft evenmin in voldoende mate met eigen middelen deelgenomen in de financiering van de investering.

(92) Bovendien blijkt uit de verklaringen van de Duitse autoriteiten over het gebruik van de door de overheid gegarandeerde kredieten, die, zoals reeds vermeld, hoofdzakelijk economisch ten goede kwamen van de ondernemingen van de Pilz-groep, dat de steunmaatregelen werden misbruikt.

(93) Dientengevolge zijn deze steunmaatregelen niet ten goede gekomen van het investeringsproject voor de bouw van een cd-fabriek, maar dienden zij om de gehele Pilz-groep in leven te houden en zij zijn dus in de zin van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag oneigenlijk gebruikt. Derhalve zijn zij niet verenigbaar met de bepalingen van het EG-Verdrag en moeten zij worden opgeheven en teruggevorderd door de Duitse autoriteiten.

(94) Dat geldt ook voor de in totaal 19,42 miljoen DEM die op grond van respectievelijk het Investitionszulagengesetz en de bepalingen over de GA-middelen zijn toegekend.

(95) De Duitse autoriteiten hebben de Commissie medegedeeld dat zij de door de Duitse wetgeving verplichte maatregelen tot terugvordering van de steun hebben genomen in het kader van de faillissementsprocedure van de Pilz-bedrijvengroep.

(96) Ook de afstand van de terugbetaling van een krediet van 3 miljoen DEM, die in dit verband werd toegestaan, moet worden beschouwd als een niet-compatibele steunmaatregel die moet worden teruggevorderd, aangezien hij zonder rechtsgrondslag werd besloten.

4.3. Maatregelen van de THA

(97) In het besluit over de inleiding van de procedure heeft de Commissie geopperd dat de garantie van de THA voor 190 miljoen DEM, die tot een bedrag van 120 miljoen DEM is gebruikt, mogelijk niet gedekt was door een van de door de Commissie toegestane Treuhandregelingen(16). Deze regelingen waren in beginsel gericht op typische maatregelen van de THA met het oog op de privatisering van ondernemingen van de THA.

(98) Deze vermoedens werden in de loop van de procedure sterker, vooral door de uitspraken van de heer Henzler, de door de THA aangestelde toenmalige voorzitter van het bestuur van Robotron AG, voor de Duitse gerechtelijke autoriteiten. Deze stelde dat het van in het begin zijn bedoeling was geweest Robotron af te wikkelen, d.w.z. in kleine ondernemingen op te splitsen en deze te privatiseren. Een investering in deze orde van grootte paste volgens hem niet in deze opdracht. Robotron AG was gedwongen om voor 20 miljoen DEM krediet op te nemen om eigen middelen te storten, wat in tegenspraak is met commerciële beginselen. Hij vond dat Robotron als hoofdaandeelhouder niet over de vereiste vakkennis op het gebied van cd's beschikte. Derhalve heeft Robotron de overeenkomst slechts gesloten op voorwaarde dat Pilz de aandelen van Robotron tegen de nominale waarde met inbegrip van de eventuele bankrente terug zou kopen zodra de fabriek voltooid zou zijn.

(99) De garantie van de THA ten belope van 190 miljoen DEM is derhalve niet verenigbaar met de voorwaarden van het communautaire mededingingsrecht. Van deze 190 miljoen DEM moet evenwel slechts het gebruikte bedrag ten belope van 120 miljoen DEM worden teruggevorderd, aangezien enkel dit is uitbetaald.

4.4. De maatregelen in verband met de herstructurering van de onderneming

(100) Deze maatregelen behelzen de overname op 7 november 1995 door TAB van de vorderingen van de LfA ten aanzien van de onderneming ten belope van 50,4 miljoen DEM tegen betaling van 15 miljoen DEM en de hierna volgende afstand van een bedrag van in totaal 44,4 miljoen DEM.

(101) Deze kwijtschelding kan niet als staatssteun worden beschouwd. De vorderingen zijn ontstaan toen de onderneming aan een particuIiere eigenaar toebehoorde. Zij waren het gevolg van het oneigenlijk gebruik van middelen binnen het cash-concentrationsysteem van de Pilz-bedrijfsgroep. Toen de onderneming vervolgens door respectievelijk TIB en TAB werd overgenomen, zag de curator op grond van deze omstandigheden af van de vereffening van de schulden. Toen was reeds duidelijk dat deze vorderingen moesten worden beschouwd als oninbaar en economisch gezien waardeloos. Door het afzien van de vordering worden deze omstandigheden bevestigd in een formele beslissing(17).

4.4.1. Overname van het belegd en vlottend kapitaal door MTDA

(102) De financiële verrichtingen bij de overname van belangrijke delen van het bedrijf in werking van CD Albrechts door MTDA vonden volgens de Duitse autoriteiten plaats in de vorm van een op deze markt gebruikelijke aankoop van activa, terwijl de firmanaam gelijktijdig in CDA werd veranderd. De overnameprijs van de tegoeden van het belegde vermogen bleek op grond van de schatting van de handelswaarde 12,2 miljoen DEM te bedragen. Het vlottend vermogen werd einde 1997 geraamd op 23,1 miljoen DEM. De totale aankoopprijs ten bedrage van 35,3 miljoen DEM werd betaald door de overname van verbintenissen.

(103) De Commissie stelt in dit verband vast dat de aankoop van het bedrijf in werking en wezenlijke activa van CD Albrechts door MTDA geen staatssteun is. De waarde van de over te nemen tegoeden werd bepaald op grond van verscheidene neutrale verslagen van een door de overheid aangestelde en beëdigde deskundige. Het belegd en vlottend kapitaal werd zo omgezet in marktwaarden. Dientengevolge hebben deze omstandigheden niets te maken met staatssteun.

4.4.2. Maatregelen tot consolidering van de bedrijfstoestand

(104) Voorzover maatregelen tot consolidering van de bedrijfstoestand van het huidige LCA na de overname van de economische aansprakelijkheid ten goede kwamen van TIB en TAB, vormt artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag de enige rechtsgrondslag voor de verenigbaarheid van deze steunmaatregelen met de gemeenschappelijke markt.

(105) Hierin is bepaald dat de Commissie in toepassing van de communautaire kaderregeling voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden(18) "steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid" kan toestaan "mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad".

(106) Dergelijke herstructureringssteun moet dienen om de begunstigde onderneming op lange termijn weer levensvatbaar te maken. Daarvoor is in de eerste plaats een herstructureringsplan nodig, waarin wordt gewaarborgd dat de onderneming weer duurzaam in staat zal worden gesteld te concurreren en dat zij zonder staatssteun kan overleven. Zonder een dergelijk plan is de steun volgens de Commissie slechts ondernemingssteun ter compensatie van verliezen, die ontoeIaatbaar is(19). De levensvatbaarheid van de onderneming moet worden hersteld, zonder dat dit onaanvaardbare, ongunstige effecten heeft op de mededinging in de Gemeenschap. Het herstructureringsplan moet derhalve aangeven met welke maatregelen de rentabiliteit van de onderneming op termijn zo zal worden hersteld dat de onderneming opnieuw alle kosten kan dekken en een minimale kapitaalopbrengst kan verkrijgen.

(107) Aangezien de Commissie in haar besluit tot inleiding van de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag Duitsland tevergeefs had aangemaand alle relevante gegevens te verstrekken - met name wat een herstructureringsplan betreft - moet thans een beschikking worden gegeven op grond van de beschikbare informatie(20).

(108) Uit de tot dusver aan de Commissie voorgelegde gegevens valt niet te concluderen dat de steun is verleend in het kader van een haalbaar herstructureringsplan dat concrete maatregelen bevat zodat de Commissie zich kan vergewissen van de positieve financiële resultaten van de betrokken maatregelen.

(109) Bijgevolg kon ook niet worden aangetoond hoe de langetermijnrentabiliteit en levensvatbaarheid van de onderneming zal worden hersteld binnen een redelijk tijdsbestek en op grond van realistische veronderstellingen inzake de mogelijkheden waaronder deze in de toekomst zal functioneren.

(110) Bovendien kan worden geconstateerd dat de financiering van het huidige LCA nog steeds provisoir is, aangezien de onderneming nog altijd niet is geprivatiseerd. De onderneming wordt uitsluitend gefinancierd om de bedrijvigheid in leven te houden.

(111) Hieruit concludeert de Commissie dat de voorwaarden uit de kaderregeling niet zijn vervuld. De herstructureringssteun ten belope van 166,3 miljoen DEM kan derhalve niet worden toegestaan en moet worden teruggevorderd.

4.4.3. Terugbetaling van de steun

(112) Uitgaande van de overtuiging dat bij steunmaatregelen, die zowel onwettig zijn, als onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, de effectieve mededinging moet worden hersteld, is in artikel 14, lid 1, van Verordening (EG) nr. 659/1999 bepaald: "Indien negatieve beschikkingen worden gegeven in gevallen van onrechtmatige steun beschikt de Commissie dat de betrokken lidstaat alle nodige maatregelen dient te nemen om de steun van de begunstigde terug te vorderen". De Commissie beschikt dientengevolge dat Duitsland de steun moet terugvorderen van de begunstigde.

(113) Met het oog op de recente veranderingen die zich hebben voorgedaan bij de begunstigde, acht de Commissie het bovendien raadzaam de omvang van de terugvorderingsplicht vast te stellen.

(114) Overeenkomstig de praktijk van de Commissie en de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen, moet de steun worden teruggevorderd van de onderneming waaraan deze werkelijk ten goede is gekomen. Indien de begunstigde onderneming nadien verkocht is of slechts van naam is veranderd, moet de steun worden teruggevorderd van de koper of van alle andere personen die op de een of andere wijze hun voordeel hebben gedaan met de verrichting, ongeacht of bij de verkoopsvoorwaarden al dan niet rekening is gehouden met de betrokken bedragen. In dit verband kunnen tegenstrijdige beginselen van het nationale recht de volledige toepassing van het gemeenschapsrecht niet in de weg staan(21).

(115) Voorzover onderhavige beschikking betrekking heeft op steunmaatregelen die aan PA/PBK of de joint venture zijn verleend, moet de lidstaat volgens de Commissie optreden als een particuliere schuldeiser om een beschikking van de Commissie die een terugbetaling voorschrijft, naar behoren uit te voeren, en daarbij minstens even zorgvuldig te werk gaan als hij dat zou doen bij het innen van verschuldigde belastingen of bijdragen voor de sociale verzekering. Daarbij moet het nationale recht op dezelfde wijze worden toegepast als in een gewone terugvordering naar nationaal recht en wel zodanig dat de terugvordering niet onmogelijk of bijzonder moeilijk wordt. Dit betekent dat de lidstaat onmiddellijk dient over te gaan tot de terugvordering van het verschuldigde en daarbij gebruik moet maken van alle beschikbare juridische middelen, waarbij - voorzover mogelijk - executoire acties moeten worden ingesteld tegen alle beschikbare activa, en wanneer de onderneming tenlotte niet in staat is tot terugbetaling, moet worden overgaan tot de liquidatie ervan.

(116) Zoals in iedere andere procedure waarin de terugbetaling wordt geëist, moet de lidstaat zich gedragen als normaal schuldeiser en alle beschikbare juridische middelen binnen de eigen rechtsorde uitputten, zoals die ter bescherming van schuldeisers tegen frauduleuze gedragingen of tegen verdachte afspraken in de periode vóór insolventieprocedures, ten einde ervoor te zorgen dat een dergelijke terugvordering niet kan worden aangevochten of ongedaan gemaakt.

(117) De kans bestaat, ja het is zelfs waarschijnlijk dat tijdens de op de insolventieprocedure volgende liquidatie alle resterende activa van de onderneming worden verkocht. Een en ander hoeft niet per se als bijzonder problematisch te worden beschouwd, aangezien de verkoop plaatsvindt onder toezicht van een curator, die in het belang van de schuldeisers de grootst mogelijke opbrengst moet nastreven; daarbij moet de opbrengst van de verkoop van activa dienen om aan de vorderingen van de schuldeisers te voldoen. Ook al volstaat de opbrengst van de verkoop van de activa misschien niet om aan alle schulden van de onderneming te voldoen en daardoor een volledige terugbetaling te garanderen, dan is de liquidatie vanuit mededingingsoogpunt toch niet zonder belang. Concurrerende ondernemingen, die van de met de gemeenschappelijke markt onverenigbare overheidssteun schade ondervonden kunnen hebben, wordt zo de gelegenheid geboden om de als gevolg van de liquidatie van de onderneming vrijgekomen marktruimte in te nemen en zelfs de te koop gestelde activa over te nemen om deze doeltreffender te gebruiken.

(118) Om bovendien te vermijden dat de beschikking van de Commissie wordt omzeild en te garanderen dat iedere vorm van concurrentievervalsing te niet wordt gedaan, is de Commissie zo nodig verplicht te eisen dat de terugbetalingsprocedure niet beperkt blijft tot de oorspronkelijke begunstigde onderneming, maar uitgebreid wordt tot de onderneming die met de overgedragen productiemiddelen de bedrijvigheid van de oorspronkelijke onderneming voortzet. Dit geldt wanneer op grond van bepaalde elementen bij de overdracht een economische continuïteit tussen de beide ondernemingen kan worden geconstateerd. Deze elementen zijn o.a. het voorwerp van overdracht (activa en passiva, continuïteit inzake werknemers, geconsolideerde activa), de verkoopprijs, de identiteit van de aandeelhouders en/of de eigenaren van de oorspronkelijke en de overnemende onderneming, het tijdstip waarop de overdracht plaatsvond (na het begin van het onderzoek, na de inleiding van de procedure of na het vaststellen van de eindbeschikking) en de commerciële aard van de transactie.

(119) Een dergelijke handelwijze kan tot doel of gevolg hebben dat deze activa buiten het werkingsgebied van de beschikking van de Commissie worden geplaatst. Dit zou in tegenspraak zijn met de plicht van de Commissie om te verhinderen dat haar beschikking wordt omzeild en met de plicht van de lidstaten om ervoor te zorgen dat de verplichtingen op grond van een beschikking van de Commissie worden nagekomen.

(120) In onderhavig geval doen LCA en CDA nog altijd hun voordeel uit de steun die eerder werd verleend aan PBK, de joint venture en PA, doordat zij de activa en de infrastructuur van deze ondernemingen gebruiken. Beide zetten de bedrijvigheid van PBK, de joint venture en PA voort.

(121) De Commissie acht het derhalve noodzakelijk in deze beschikking duidelijk te stellen dat de term "begunstigde" niet enkel betrekking heeft op PBK, de joint venture en PA, maar ook op LCA, CDA en alle andere ondernemingen waaraan activa van PBK, de joint venture en PA zijn of worden overgedragen om de gevolgen van deze beschikking te omzeilen.

5. CONCLUSIE

(122) De Commissie stelt vast dat Duitsland in strijd met artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag de betrokken steunmaatregelen heeft toegekend.

(123) Doorslaggevend voor de beoordeling door de Commissie was vooral het feit dat de staatssteun die met het oog op de bouw van de cd-fabriek in Albrechts en de consolidering van de bedrijfstoestand is toegekend, feitelijk financieel ten goede is gekomen van ondernemingen van de Pilz-groep en derhalve in de zin van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag oneigenlijk gebruikt is. Het gaat hierbij specifiek om de steunmaatregelen van de deelstaat Thuringen ten belope van 63,45 miljoen DEM, van de LfA ten belope van in totaal 77,12 miljoen DEM en van de THA voor een bedrag van 120 miljoen DEM. Alle steunmaatregelen ten belope van 260,57 miljoen DEM die in dit verband zijn toegekend, moeten derhalve worden opgeheven en teruggevorderd.

(124) De steunmaatregelen ten belope van 166,3 miljoen DEM, die zijn verleend voor de herstructurering van respectievelijk CD Albrechts en de rechtsopvolgers LCA en CDA, zijn evenmin verenigbaar met de Verdragsbepalingen, aangezien de Duitse autoriteiten tot nog toe geen herstructureringsplan hebben ingediend dat gericht is op het herstel van de rentabiliteit op lange termijn. De in de kaderregeling voor herstructureringssteun vermelde voorwaarde van herstel van de langetermijnrentabiliteit en levensvatbaarheid van de onderneming binnen een redelijk tijdsbestek en op grond van realistische veronderstellingen inzake de mogelijkheden waaronder deze in de toekomst zal functioneren, kan bijgevolg niet als vervuld worden beschouwd.

(125) Bovendien was er geen particuliere belegger bereid om het huidige LCA en DA over te nemen. Dientengevolge ontbreekt een bijdrage van de particuliere sector, zodat niet kan worden nagegaan in hoeverre de herstructureringsinspanningen in verhouding staan tot de geleverde steun. De toegekende steunmaatregelen kunnen derhalve niet worden toegestaan. De uitzonderingsbepaling van artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag kan niet worden toegepast op de steunmaatregelen voor de herstructurering.

(126) De onwettige en niet met de gemeenschappelijke markt verenigbare steun die aan PBK, de joint venture en PA is betaald, moet worden teruggevorderd. Bovendien moeten alle eerder vermelde steunmaatregelen ook worden teruggevorderd van LCA en CDA, aangezien beide ondernemingen rechtstreekse rechtsopvolgers van PBK, de joint venture en PA zijn en nog altijd hun voordeel doen met de activa van deze ondernemingen, dus ook met de steun die eerder aan hen is toegekend. De steun moet ook worden teruggevorderd van alle andere ondernemingen waaraan activa van PBK, de joint venture en PA zijn of worden overgedragen om de gevolgen van deze beschikking te omzeilen.

(127) De terugvordering van de steun, met inbegrip van de achterstandsrente die verschuldigd is vanaf het moment van de uitbetaling, vindt plaats overeenkomstig de Duitse rechtsregels(22).

(128) Overeenkomstig de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen mag het desbetreffende nationale procedurerecht evenwel de door het Gemeenschapsrecht opgelegde invordering niet praktisch onmogelijk maken. Eventuele procesrechtelijke of andere problemen bij de uitvoering van de maatregel hebben geen invIoed op de rechtmatigheid ervan(23),

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

1. De steunmaatregelen die Duitsland heeft toegekend aan R.E. Pilz GmbH & Co. Beteiligungs KG, Pilz & Robotron GmbH & Co. Beteiligungs KG en Pilz Albrechts GmbH met het oog op de bouw, de exploitatie en de consolidering van de cd-fabriek in Albrechts (Thuringen), werden ten belope van 260,57 miljoen DEM in andere onderdelen van de Pilz-groep gebruikt.

De desbetreffende steunmaatregelen zijn afkomstig van de deelstaat Thuringen ten belope van 63,45 miljoen DEM, van de Beierse Landesanstalt für Aufbaufinanzierung ten belope van in totaal 77,12 miljoen DEM en van de Treuhandanstalt voor een bedrag van 120 miljoen DEM.

Het oneigenlijk gebruik is een misbruik van steun zoals bedoeld in artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag; de steunmaatregelen zijn derhalve onverenigbaar met het EG-Verdrag.

2. De steun voor de herstructurering van CDA Compact Disc Albrechts GmbH die in totaal 166,3 miljoen DEM omvat, is overeenkomstig artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag onverenigbaar met de bepalingen van het EG-Verdrag.

Artikel 2

1. Duitsland neemt de nodige maatregelen om de in artikel 1 bedoelde en onwettig toegekende steun van de respectieve begunstigden terug te vorderen.

2. De terugvordering geschiedt in overeenstemming met de nationaalrechtelijke procedures. De terug te vorderen bedragen omvatten rente vanaf de datum waarop de steun de begunstigde(n) ter beschikking is gesteld tot de datum van de daadwerkelijke terugbetaling ervan. De rente wordt berekend op grond van de referentierentevoet welke wordt gehanteerd voor de berekening van het nettosubsidie-equivalent in het kader van regionale steunregelingen.

3. In dit artikel wordt met "begunstigden" bedoeld CDA Datenträger Albrechts GmbH en LCA Logistik Center Albrechts GmbH, evenals alle andere ondernemingen, waaraan activa en/of infrastructuur van R.E. Pilz GmbH & Co. Beteiligungs KG, Pilz & Robotron GmbH & Co. Beteiligungs KG of Pilz Albrechts GmbH zijn of worden overgedragen om de gevolgen van deze beschikking te omzeilen.

Artikel 3

Duitsland deelt de Commissie binnen één maand vanaf de kennisgeving van deze beschikking mee welke maatregelen het heeft genomen om aan de beschikking uitvoering te geven.

Artikel 4

Deze beschikking is gericht tot de Bondsrepubliek Duitsland.

Gedaan te Brussel, 21 juni 2000.

Voor de Commissie

Mario Monti

Lid van de Commissie

(1) PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1.

(2) PB C 390 van 15.12.1998, blz. 7.

(3) Zie voetnoot 2.

(4) N 464/93; N 613/96, geldig tot eind 1999.

(5) 330,55 miljoen DEM oprichtingsfase + 166,3 miljoen DEM herstructurering + 15 miljoen DEM verkoop vorderingen van de LfA door TAB + 44,4 miljoen DEM afzien van vorderingen door TAB = 556,27 miljoen DEM.

(6) Verbintenissen aan leveranciers ten bedrage van 9,9 miljoen DEM, TAB-lening ten bedrage van 25,4 miljoen DEM.

(7) 1e en 2e Treuhandregelung: NN 108/91 en E 15/92.

(8) PB C 368 van 23.12.1994, blz. 12.

(9) Cfr. Hof van Justitie, arrest in zaak C 301/87, Franse Republiek/Commissie, Jurispr. 1990, blz. I-0307, bevestigd door Hof van Justitie, arrest in de gevoegde zaken C 324/90 en C 342/90, Duitsland en Pleuger Worthington/Commissie, Jurispr. 1994, blz. I-1173.

(10) 26e kaderplan "Gemeinschaftsaufgabe": N 123/97.

(11) Naast de vervolging van de eisen in de faillissementsprocedure, voert Thuringen nog drie civiele procedures in verband met eisen tot schadevergoeding:

Thuringen/Reiner E. Pilz, beroepsprocedure voor het OLG München, 21 U 3653/97,

Thuringen/Pilz e. a., revisie bij het Bundesgerichtshof, IX ZR 247/98 en

Thuringen/Reiner E. Pilz, instantie in eerste aanleg voor het Landgericht München, 9 O 18336/98.

(12) Zakengeheim.

(13) Landgericht Mühlhausen, 350 Js 41163/95.

(14) Staatsanwaltschaft Mühlhausen, 30 Js 55107/96.

(15) Mededeling van het ministerie van Financiën van de deelstaat Beieren van 7 augustus 1973, nr. L 6511-1/7 - 43358.

(16) Staatssteun NN 108/91, schrijven van 26 september 1991, SG(91) D/17825 en staatssteun E 15/92, schrijven van 8 december 1992, SG(92) D/17613 - niet gepubliceerd.

(17) Vgl. in dit verband ook staatssteun NN 152/98, schrijven van de Commissie van 22 juni 1999, SG(99) D/4499.

(18) Zie voetnoot 8.

(19) Zie mededeling van de Commissie in de zaak Iritecna (PB C 328 van 25.11.1994, blz. 2), Beschikking 94/662/EG (PB L 258 van 6.10.1994, blz. 26), Hof van Justitie, arrest in de gevoegde zaken C-278/92, C-279/92 en C-280/92, Spanje/Commissie, Jurispr. 1994, blz. I-4103 (punt 67) en artikel 6, lid 1, onder b), van de GATT-subsidieovereenkomst (PB L 336 van 23.12.1994, blz. 1).

(20) Cfr. Hof van Justitie, arrest in zaak C 47/91, Italiaanse Republiek/Commissie, Jurispr. 1994, blz. I-4635 en onder verwijzing naar Hof van Justitie, arrest in zaak C 301/87, Franse Republiek/Commissie, Jurispr. 1990, blz. I-0307 bevestigd door Hof van Justitie, arrest in de gevoegde zaken C 324/90 en C 342/90, Duitsland en Pleuger Worthington/Commissie, Jurispr. 1994, blz. I-1173.

(21) Cfr. arrest in zaak C-303/88, Italië/Commissie, Hof van Justitie, Jurispr. 1991, blz. I-1433, punt 60.

(22) Schrijven van de Commissie aan de lidstaten SG(91) D/4577 van 4 maart 1991; zie ook het arrest in zaak C-142/87, België/Commissie, Jurispr. 1990, blz. I-959.

(23) Zie voetnoot 21.