BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 12 april 1991 waarbij een concentratie verenigbaar met de gemeenschappelijke markt wordt verklaard ( zaak nr . IV/M042 - Alcatel/Telettra ) - Verordening ( EEG ) nr . 4064/89 van de Raad ( Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek ) ( 91/251/EEG )

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap,

Gelet op Verordening ( EEG ) nr . 4064/89 van de Raad van 21 december 1989 betreffende de controle op concentraties van ondernemingen ( 1 ), inzonderheid op artikel 8, lid 2,

Gezien het besluit van de Commissie van 21 januari 1991 om in de onderhavige zaak een procedure in te leiden,

Na de partijen in de gelegenheid te hebben gesteld hun standpunt ter zake van de door de Commissie voorgestelde verplichtingen kenbaar te maken,

Na raadpleging van het Adviescomité voor concentraties ( 2 ),

Overwegende hetgeen volgt :

I . DE FEITEN

Aard van de procedure

( 1 ) Deze procedure betreft een voorgenomen concentratie, die op 10 december 1990 overeenkomstig artikel 4 van Verordening ( EEG ) nr . 4064/89 werd aangemeld en die erin bestaat dat Alcatel NV ( hierna : Alcatel ) van Fiat SpA ( hierna : Fiat ) een zeggenschapsdeelneming van 69,2 % in het aandelenkapitaal van Telettra SpA ( hierna : Telettra ) verwerft . Op haar beurt verwerft Telettra het gehele aandelenkapitaal van Alcatel Face SpA, een dochteronderneming van Alcatel . Fiat behoudt 25,4 % van het aandelenkapitaal van Telettra . De overige aandelen van Telettra zijn thans in handen van het Spaanse telecommunicatiebedrijf Telefónica de España ( hierna : Telefónica ).

De partijen

( 2 ) Alcatel is voor 70 % in handen van Alcatel Alsthom Compagnie Générale d'Électricité ( hierna : Alcatel Alsthom ), voorheen bekend onder de benaming CGE . Alcatel is in hoofdzaak actief als leverancier van telecommunicatiesystemen en -apparatuur met een mundiale omzet van 12,8 miljard ecu in 1989 . Alcatel Alsthom had in 1989 een geconsolideerde mundiale omzet van 20,7 miljard ecu . Buiten Alcatel werd deze omzet hoofdzakelijk behaald in de sectoren energie en vervoer, kernenergie, elektrotechniek en batterijen . De omzet van Alcatel Alsthom in de Gemeenschap bedroeg in 1989 16,5 miljard ecu . In geen enkele Lid-Staat werd meer dan twee derde daarvan behaald .

( 3 ) Telettra is in hoofdzaak actief als leverancier van telecommunicatiesystemen en -apparatuur . In 1989 had het bedrijf een mundiale omzet van 1,1 miljard ecu, waarvan 0,95 miljard ecu in de Gemeenschap werd behaald . In geen enkele Lid-Staat werd meer dan twee derde van de communautaire omzet behaald .

Achtergrond van de overeenkomst

( 4 ) De overeenkomst betreffende de verwerving van zeggenschap over Telettra is een van de bestanddelen van het "Raamakkoord" tussen Fiat en Alcatel Alsthom . De overige bestanddelen van dit "Raamakkoord" zijn :

- de verwerving door Magneti Marelli, een dochteronderneming van Fiat, van een zeggenschapsdeelneming in CEAC, de in de sector batterijen werkzame dochteronderneming van Alcatel Alsthom . Deze voorgenomen concentratie, waarvan de totstandkoming afhangt van de uitvoering van de Alcatel/Telettra-overeenkomst, werd aangemeld en wordt afzonderlijk behandeld als zaak nr . IV/M043 ( 3 );

- de geplande verwerving van een zeggenschapsdeelneming in Fiat Ferroviaria, de dochteronderneming van Fiat die werkzaam is in de sector spoorwegmaterieel, door GEC Alsthom, een bedrijf dat onder de gezamenlijke zeggenschap van GEC en Alcatel Alsthom staat;

- de oprichting van een Europese houdstermaatschappij, waarvan Fiat en Alcatel Alsthom gezamenlijk eigenaar zouden zijn, met het doel gemeenschappelijke initiatieven van wederzijds belang op het gebied van onderzoek en ontwikkeling te ontplooien .

De onderscheiden onderdelen van het "Raamakkoord" zullen afzonderlijk worden beoordeeld op grond van Verordening ( EEG ) nr . 4064/89 of van artikel 85 van het EEG-Verdrag .

De betrokken produktmarkten

(5 ) In de sector telecommunicatiesystemen en -apparatuur worden vier produktmarkten beïnvloed door de concentratie, namelijk openbare schakelnetten, lijntransmissiesystemen, microgolfsystemen en particuliere schakelnetten .

Deze vier markten vertegenwoordigen 72 % van de gehele markt voor telecommunicatieapparatuur, die in 1989 in de Gemeenschap goed was voor 16,7 miljard ecu, met inbegrip van andere deelsectoren binnen de sector telecommunicatieapparatuur zoals radiotelefonie, subsets, grondstations en telecommunicatiekabels .

Wat de ermee gemoeide bedragen betreft is de belangrijkste telecommunicatiemarkt die voor openbare schakelnetten, met een waarde van 5,6 miljard ecu in 1989, hetgeen 34 % van de gehele markt voor telecommunicatieapparatuur vertegenwoordigt . In hetzelfde jaar vertegenwoordigde de markt voor lijntransmissiesystemen een waarde van 3,9 miljard ecu ( 23 %), die voor particuliere schakelsystemen een waarde van 2 miljard ecu ( 12 %) en die voor microgolfsystemen een waarde van 0,6 miljard ecu ( 3 %).

( 6 ) De marktaandelen van de partijen en van hun belangrijkste concurrenten worden vermeld in een bijlage ( 4 ).

De markten voor openbare telecommunicatieapparatuur

( 7 ) De sector telecommunicatieapparatuur wordt gekenmerkt door een zeer hoog en nog gestaag toenemend niveau van kosten op het gebied van onderzoek en ontwikkeling ( O & O ), hetgeen een gevolg is van de steeds grotere toepassing van software in telecommunicatieprodukten en de verkorting van de levensduur van de produkten . Uit technisch oogpunt sluit Telettra goed aan bij het produktenassortiment van Alcatel en de verwerving geeft Alcatel toegang tot de kruisverbindingstechnologie van Telettra .

( 8 ) Openbare schakelsystemen, lijntransmissieapparatuur en microgolfapparatuur zijn grotendeels openbare markten voor telecommunicatieapparatuur, waarop de telecommunicatiebedrijven de enige of althans verreweg de grootste afnemers zijn . Zo is het Spaanse telecommunicatiebedrijf Telefónica in Spanje de enige afnemer van openbare schakelapparatuur en neemt het 90 % van de aankopen van lijntransmissieapparatuur en op dit ogenblik 60 % van de aankopen van microgolfapparatuur in die Lid-Staat voor zijn rekening .

( 9 ) Openbare telecommunicatiebedrijven voeren in beginsel ten aanzien van de leveranciers een gediversifieerd beleid, dat erop gericht is een evenwicht te vinden tussen het tot stand brengen en in stand houden van concurrentie tussen de leveranciers aan de ene kant en het minimaliseren van de kosten die met het gebruik van verschillende produkten gepaard gaan aan de andere kant . Voor openbare schakelapparatuur, bij voorbeeld, wordt het over het algemeen niet haalbaar geacht meer dan twee of drie leveranciers te hebben wegens de hoge kosten en de technische complexiteit van dit type apparatuur . Voor transmissieapparatuur is het, algemeen gesproken, niet ongebruikelijk méér - bij voorbeeld drie tot vijf - leveranciers te hebben, maar ook hier blijft er een praktische grens voor het aantal leveranciers waarmee kan worden gewerkt .

( 10 ) De aanschaffingspraktijken variëren van het ene bedrijf tot het andere en van de ene soort apparatuur tot de andere, maar de contracten worden in beginsel gesloten op basis van een combinatie van onderhandelingen en aanbestedingen .

( 11 ) De aanschaffingspraktijken van de telecommunicatiebedrijven in de Gemeenschap zijn in ontwikkeling . Traditioneel werden in alle Lid-Staten de openbare netten geëxploiteerd door telecommunicatiemaatschappijen van de Staat, die hun orders voor telecommunicatieapparatuur plaatsten bij een kleine groep van nationale leveranciers . Daarbij werden vaak specifieke nationale technische normen gehanteerd, hetgeen voor buitenlandse leveranciers extra aanpassingskosten meebracht .

( 12 ) Het tempo waarin de aanpassing van het aanschaffingsbeleid verloopt, verschilt zeer aanzienlijk van Lid-Staat tot Lid-Staat . Daarom werd in het kader van de voltooiing van de eengemaakte markt de aanzet gegeven tot een proces van liberalisering en deregulering van de telecommunicatiesector . De richtlijnen van de Commissie inzake liberalisering van de telecommunicatiediensten, bij voorbeeld, zijn erop gericht meer concurrentie in het leven te roepen door het doorbreken van de monopolies van de netwerkexploitanten op het gebied van de dienstverlening. Wat de aankopen betreft hebben de richtlijnen inzake overheidsopdrachten en inzake de wederzijdse erkenning van goedkeuringen van eindapparatuur ten doel de markten open te stellen voor concurrenten uit de andere Lid-Staten . Voorts worden in het kader van het Europees Instituut voor Telecommunicatienormen ( ETSI) inspanningen geleverd om te komen tot een standaardisering van de telecommunicatieapparatuur in de gehele Gemeenschap .

( 13) Naar verwachting zal de toepassing van Richtlijn 90/531/EEG van de Raad ( 5 ) inzake overheidsopdrachten bijdragen tot de verdere ombuiging van het traditionele nationale aankoopbeleid van de telecommunicatiebedrijven . De Lid-Staten moeten deze richtlijn tegen 1 januari 1993 ten uitvoer leggen, met uitzondering van Spanje, dat haar op 1 januari 1996 ten uitvoer moet leggen, en Griekenland en Portugal die tot 1 januari 1998 de tijd hebben .

( 14 ) Wat de standaardisering van de produkten op de hier beschouwde markten betreft is ETSI, dat in 1987 werd opgericht, voornemens in het kader van haar werkprogramma voor 1990-1993 22 normen en elf technische rapporten uit te werken voor de sector transmissie . De aanvaarding van de ETSI-normen door de telecommunicatiebedrijven geschiedt vooralsnog op vrijwillige basis en de mate waarin de bedrijven zich eraan houden, varieert nogal . Zodra Richtlijn 90/531/EEG evenwel ten uitvoer is gelegd, zijn de telecommunicatiebedrijven verplicht Europese telecommunicatienormen ( ETS ) te gebruiken bij specificaties in hun berichten van aanbesteding .

( 15 ) De mate waarin er nationale specificaties bestaan, verschilt van Lid-Staat tot Lid-Staat en van produkt tot produkt . De nationale specificaties voor transmissieapparatuur zijn bij voorbeeld beperkt of afwezig in Spanje, maar zeer belangrijk in Italië .

De markten voor transmissieapparatuur in Spanje

( 16 ) Gezien het belang van Alcatel en Telettra als concurrenten voor de levering van lijntransmissieapparatuur in Spanje heeft de Commissie een grondig onderzoek ingesteld naar de structurele gevolgen van de concentratie in die Lid-Staat .

( 17 ) Spanje is thans de snelst groeiende telecommunicatiemarkt in de Gemeenschap, met een totale jaarlijkse reële groei van naar verwachting circa 5 % gedurende de komende vijf jaar ten gevolge van het in uitvoering zijnde moderniseringsprogramma . In 1989 was de markt voor lijntransmissieapparatuur goed voor 531 miljoen ecu ( 13 % van de gehele EG-markt ) en die voor microgolfapparatuur voor 117 miljoen ecu ( 20 % van de EG-markt ). Tegen de algemene trend op de andere markten van telecommunicatieapparatuur in krimpt de markt voor microgolfapparatuur over de gehele lijn .

Vermogen van Telefónica om op de concentratie te reageren

( 18 ) Het telecommunicatiebedrijf dat de grootste invloed van de concentratie ondervindt, Telefónica, heeft geen bezwaar gemaakt . Zoals andere telecommunicatiebedrijven voert Telefónica een gediversifieerd beleid ten aanzien van haar leveranciers, ten einde niet te sterk afhankelijk te worden van de ene of de andere . In haar eerste antwoord op de door de Commissie gestelde vragen verklaarde Telefónica dat de concentratie tussen Alcatel en Telettra naar haar oordeel geen invloed zou hebben op haar beleid .

( 19 ) In antwoord op nadere vragen van de Commissie heeft Telefónica verduidelijkt dat haar beleid van gediversifieerde aankopen van transmissieapparatuur met name op de volgende beginselen is gebaseerd :

- de orders worden geplaatst in het kader van jaarlijkse of tweejaarlijkse programma's en de leveranciers worden uitgenodigd om voor bepaalde produkten in te schrijven . Bij de gunning van de opdrachten wordt rekening gehouden met factoren zoals kwaliteit, leveringstermijn, betrouwbaarheid en prijs;

- Telefónica is bereid tot het leggen van alle contacten die leveranciers wensen en wil hun tevens alle informatie verstrekken die zij noodzakelijk achten om op voet van gelijkheid aan een aanbesteding te kunnen deelnemen;

- nieuwe of potentiële leveranciers staat het vrij om de technische goedkeuring van hun produkten te verzoeken . Produkten die met goed gevolg technische proeven hebben ondergaan, worden opgenomen in Telefónica's lijst van geschikte produkten, welke voor aankoop in aanmerking komen . De uiteindelijke keuze van de produkten wordt gemaakt op grond van een combinatie van parameters, waarvan de technische prestaties er één zijn;

- het hebben van een industriële vestiging in Spanje zal voortaan geen doorslaggevende factor zijn; er moeten echter ondersteuningsfaciliteiten in het land worden aangehouden;

- het strategische plan van het bedrijf voor de periode 1991-1995 voorziet onder andere in de openstelling van de markt voor nieuwe leveranciers .

( 20 ) Telefónica bezit minderheidsparticipaties in sommige van haar leveranciers . Met name heeft het een participatie van 21 % in Alcatel Standard Electrica SA, een dochteronderneming van Alcatel, een participatie van 10 % in Telettra Española SA, een dochteronderneming van Telettra, en een participatie van 5,4 % in Telettra zelf .

( 21 ) Er is, onder de opschortende voorwaarde dat Telettra door Alcatel wordt overgenomen, reeds een overeenkomst gesloten waarbij Alcatel de 5,4 %-participatie van Telefónica in het aandelenkapitaal van Telettra verwerft . Dezelfde overeenkomst bevat een bepaling waarbij aan Alcatel een optie wordt verleend om de participatie van Telefónica in het aandelenkapitaal van Telettra Española SA te verwerven .

Voorts heeft Telefónica verklaard dat er geen strategische reden meer is om minderheidsparticipaties in het aandelenkapitaal van haar leveranciers te behouden en dat zij bereid is redelijke aanbiedingen in overweging te nemen .

( 22 ) Dienovereenkomstig ging Alcatel op 6 februari 1991 ten opzichte van de Commissie de volgende verbintenissen aan :

- de 5,4 %-participatie van Telefónica in het aandelenkapitaal van Telettra te verwerven wanneer zij zeggenschap over Telettra heeft verworven;

- het optierecht uit te oefenen om de 10 %-participatie van Telefónica in het aandelenkapitaal van Telettra Española SA te verwerven;

- onverwijld en te goeder trouw onderhandelingen met Telefónica te beginnen ten einde tegen een redelijke prijs de 21 %-participatie van Telefónica in het aandelenkapitaal van Alcatel Standard Electrica SA te verwerven .

Vermogen van de concurrenten om op de concentratie te reageren

( 23 ) American Telephone and Telegraph Company ( hierna : AT & T ) is de wereldleider onder de leveranciers van lijntransmissieapparatuur . Het bedrijf doet in Spanje zaken door bemiddeling van een gemeenschappelijke onderneming, AT & T-NS España, die in 1987 is opgericht . Het aandelenkapitaal van deze onderneming is voor 51 % in handen van AT & T en voor 49 % in die van Amper SA . De gemeenschappelijke onderneming verrichtte haar eerste verkopen van transmissieapparatuur in 1988 en voerde haar omzet sterk op in 1989 en in 1990 . AT & T-NS España biedt thans in Spanje een volledig assortiment lijntransmissieprodukten te koop aan .

AT & T is van oordeel dat zij in staat is in Spanje meer transmissieapparatuur te verkopen dan gepland . AT & T-NS España heeft de middelen en de reservecapaciteit die daarvoor vereist zijn, en AT & T zou produkten van andere dochterondernemingen op deze markt kunnen leveren .

AT & T verkoopt op dit ogenblik in Spanje geen microgolftransmissieprodukten . AT & T-NS España blijft naar verluidt geïnteresseerd in overheidsopdrachten voor microgolf-radioapparatuur .

( 24 ) Telefonaktiebolaget LM Ericsson ( hierna : Ericsson ) is een Zweedse onderneming die wegens haar relatief kleine thuismarkt steeds een actieve concurrent is geweest op het internationale toneel . Bijna 50 % van haar totale omzet behaalt de onderneming in Europa, buiten Zweden . Ericsson is reeds in Spanje gevestigd . Ofschoon in hoofdzaak een leverancier van openbare schakelapparatuur aan Telefónica, levert het bedrijf ook digitale transmissieapparatuur . Ericsson is van oordeel dat zij het bestaande aanbod van produkten zou kunnen opvoeren en haar lokale capaciteit zo nodig gemakkelijk zou kunnen uitbreiden dan wel produkten van andere dochterondernemingen zou kunnen leveren .

Op de Spaanse markt voor microgolfapparatuur verkoopt Ericsson momenteel in beperkte mate korte-afstandsradioapparatuur met een geringe capaciteit . Naar eigen zeggen is het de bedoeling haar positie in de betrokken Lid-Staat te versterken en is er geen wezenlijke aanpassing van haar produkten vereist voor een verdere uitbreiding van haar activiteit .

( 25 ) Siemens bekleedt momenteel slechts een marginale positie op de Spaanse transmissiemarkten, met enkel verkopen van microgolfapparatuur voor circa 10 miljoen ecu in 1989 . Siemens is de op twee na grootste leverancier van telecommunicatieapparatuur in de wereld, vlak na Alcatel en AT & T, en is daarom een belangrijke potentiële concurrent op de transmissiemarkten in Spanje .

In antwoord op vragen van de Commissie gaf Siemens als haar mening te kennen dat er momenteel twee belangrijke commerciële barrières zijn voor het betreden van de Spaanse markten . Dit zijn de verticale integratie van Telefónica met haar leveranciers en het feit dat Richtlijn 90/531/EEG inzake overheidsopdrachten in Spanje eerst vanaf 1996 van kracht wordt .

( 26 ) Alcatel wijst in haar aanmelding op de mogelijkheid dat andere grote bedrijven, met name Northern Telecom uit Canada en Fujitsu en NEC uit Japan, een aanzienlijke activiteit op de communautaire markten gaan ontwikkelen . Die bedrijven moeten evenwel aanzienlijke kosten maken voor de aanpassing van hun produkten, aangezien er op dit ogenblik grote verschillen bestaan in de technische specificaties .

II . JURIDISCHE BEOORDELING

Concentratie

( 27 ) De aangemelde operatie is een concentratie in de zin van artikel 3, lid 1, onder b ), van Verordening ( EEG ) nr . 4064/89, aangezien Alcatel door de verwerving van 69,2 % van het aandelenkapitaal van Telettra zeggenschap over Telettra verwerft .

Communautaire dimensie

( 28) De drempels van artikel 1, lid 2, van Verordening ( EEG ) nr . 4064/89 worden overschreden, aangezien de totale omzet die door Alcatel Alsthom en Telettra te zamen over de gehele wereld wordt behaald, meer dan 5 miljard ecu en de totale omzet die zij elk afzonderlijk in de Gemeenschap hebben behaald, meer dan 250 miljoen ecu bedraagt, waarvan niet meer dan twee derde in een en dezelfde Lid-Staat wordt behaald . De concentratie heeft derhalve een communautaire dimensie .

Verenigbaarheid met de gemeenschappelijke markt

a ) Relevante produktenmarkten

( 29 ) De concentratie geeft aanleiding tot een vergroting van marktaandelen op vier markten : openbare schakelnetten, lijntransmissieapparatuur, microgolfapparatuur en particuliere schakelsystemen . Elk van deze markten is een relevante produktenmarkt ten behoeve van de beoordeling op grond van Verordening ( EEG ) nr . 4064/89 .

b ) Geografische markten

( 30 ) Algemeen wordt aangenomen dat de telecommunicatiemarkten in de Gemeenschap tot dusver grotendeels waren opgesplitst in nationale markten . De belangrijkste redenen daarvoor waren, onder meer :

- de exploitatie van de openbare netten door nationale telecommunicatie-instanties, die traditioneel hun orders voor telecommunicatieapparatuur plaatsten bij een kleine groep nationale leveranciers, en

- het bestaan van verschillende nationale normen, hetgeen hoge aanpassingskosten meebracht voor buitenlandse leveranciers .

Zoals in de punten 7 tot en met 15 beschreven is, komt er in deze situatie verandering .

( 31 ) Zeer in het algemeen gesteld vordert de standaardisering sneller voor transmissieapparatuur dan voor bij voorbeeld openbare schakelnetten . Voorts zal de vervanging van analoge door digitale technologie op middellange tot lange termijn sommige van de bestaande technische barrières opheffen .

(32 ) Ofschoon de technische barrières op middellange termijn naar verwachting minder belangrijk zullen worden, verschilt het tempo waarin het commerciële beleid van de netwerkexploitanten daadwerkelijk wordt gewijzigd aanzienlijk van de ene Lid-Staat tot de andere .

( 33 ) De combinatie van Alcatel en Telettra heeft alleen een belangrijke invloed op de mededinging op de transmissiemarkten in Spanje . Derhalve kan ermee worden volstaan te onderzoeken of de Spaanse markten kunnen worden beschouwd als relevante geografische markten .

( 34 ) De belangrijkste structurele kenmerken van die markten waren tot dusver dat :

- het Spaanse telecommunicatiebedrijf Telefónica traditioneel zijn aankopen plaatste bij leveranciers met een vestiging ter plaatse, ofschoon hierin verandering begint te komen;

- er in Spanje in de eerstvolgende vijf jaar geen wettelijke verplichting bestaat om de bij Richtlijn 90/531/EEG voorgeschreven aanbestedingsprocedures toe te passen;

- er verticale bindingen bestaan tussen Telefónica en haar belangrijkste leveranciers van apparatuur, met name Alcatel en Telettra, door middel van minderheidsparticipaties . Verticale bindingen tussen telecommunicatiebedrijven en hun leveranciers kunnen een vervalsing van de normale mededingingsvoorwaarden opleveren doordat deze leveranciers een bevoorrechte positie op de markt gaan bekleden . Dit kan zelfs het geval zijn wanneer de telecommunicatiebedrijven slechts minderheidsparticipaties hebben, aangezien de bedoelde bindingen normaliter andere leveranciers zonder dergelijke bindingen in het nadeel stellen .

( 35 ) Gezien de huidige structurele kenmerken van de transmissiemarkten in Spanje kan worden geconcludeerd dat Spanje voor de beantwoording van de vraag of de concentratie een machtspositie in het leven zou kunnen roepen die een daadwerkelijke mededinging op significante wijze zou belemmeren in de zin van artikel 2, lid 2, van Verordening ( EEG ) nr . 4064/89, als een afzonderlijke relevante geografische markt moet worden beschouwd .

c ) Invloed van de voorgenomen concentratie

Algemene gevolgen

( 36 ) Op het gebied van openbare schakelnetten heeft de concentratie alleen gevolgen in Italië, waar Alcatel en Telettra samen op grond van de cijfers over 1989 21 % van de markt in handen zouden hebben . Aangezien Italtel op de Italiaanse markt de onbetwiste marktleider is, met een constant marktaandeel van 50 % gedurende de voorbije jaren, is het voor de combinatie uitgesloten om door de concentratie op deze produktenmarkt een machtspositie te verwerven, zelfs indien Italië als een relevante geografische markt zou kunnen worden beschouwd .

Op het gebied van particuliere schakelsystemen is Telettra in geen enkele Lid-Staat een belangrijke concurrent, aangezien het bedrijf alleen op de Italiaanse markt een marginale aanwezigheid heeft . De concentratie heeft noch op de Italiaanse, noch op de grotere EG-markt een noemenswaardige structurele invloed .

Alleen de invloed van de concentratie op de markten voor lijntransmissieapparatuur en microgolfapparatuur ( de transmissiemarkten ) in Spanje dient derhalve te worden onderzocht .

De transmissiemarkten in Spanje

( 37 ) Op grond van de werkelijke marktaandelen van Alcatel en Telettra in 1989 levert de concentratie de nieuwe eenheid op de transmissiemarkten in Spanje zeer grote gecombineerde marktaandelen op, omdat de beide ondernemingen thans de belangrijkste twee leveranciers van Telefónica zijn .

In cijfers uitgedrukt bedragen de marktaandelen :

- voor lijntransmissieapparatuur : Alcatel 40 %, Telettra 41 %;

- voor microgolfapparatuur : Alcatel 18 %, Telettra 65 %.

Graad van openheid van de transmissiemarkten voor concurrentie

( 38 ) Een groot marktaandeel op een markt zou erop kunnen wijzen dat er een machtspositie bestaat . Een tegenwicht voor een dergelijke indicator kan echter bij voorbeeld gevormd worden door de macht van monopsonistische kopers .

In het onderhavige geval zijn de grote marktaandelen van Alcatel en Telettra op de transmissiemarkten in Spanje het gevolg van het feit dat Telefónica deze bedrijven als haar belangrijkste leveranciers heeft gekozen . Die keuze echter werd gemaakt op grond van het feit dat Alcatel en Telettra in het verleden actieve concurrenten waren .

( 39 ) Daar Telefónica tot dusver een gediversifieerd aankoopbeleid is blijven voeren, is het weinig waarschijnlijk dat de nieuwe combinatie dezelfde marktaandelen zal behouden als die welke de partijen als concurrenten hadden .

( 40 ) Telefónica kan haar aankopen bij andere leveranciers van transmissieapparatuur opvoeren om te voorkomen dat zij afhankelijk wordt van de nieuwe onderneming .

AT & T is in staat om van de ene dag op de andere haar leveringen in het gehele assortiment van lijntransmissieapparatuur op te voeren . AT & T levert nog geen microgolfprodukten in Spanje, maar AT & T-NS España blijft geïnteresseerd in overheidsopdrachten .

Ofschoon Ericsson niet het gehele assortiment lijntransmissieprodukten levert, is ook deze onderneming in staat haar leveringen van digitale produkten - het belangrijkste segment voor nieuwe installaties - op te voeren . Ericsson verkoopt op dit ogenblik slechts in beperkte mate microgolfapparatuur in Spanje . Zij heeft evenwel te kennen gegeven dat zij voornemens is haar positie in die Lid-Staat te versterken .

De belangrijkste twee huidige concurrenten zijn derhalve in staat hun leveringen op te voeren .

( 41 ) Voorts mag niet worden uitgesloten dat sommige concurrenten, die thans niet in noemenswaardige mate vertegenwoordigd zijn in Spanje, zich in de gewijzigde omstandigheden een plaats als leverancier veroveren . Ofschoon de bij Richtlijn 90/531/EEG voorgeschreven procedures nog niet verplicht zijn, heeft Telefónica de volgende verklaringen afgelegd :

- zij is bereid tot het leggen van alle contacten die de leveranciers wensen en wil hun alle informatie verstrekken die zij noodzakelijk achten om op voet van gelijkheid aan aanbestedingen te kunnen deelnemen;

- het staat nieuwe of potentiële leveranciers vrij om de technische goedkeuring van hun produkten te verzoeken . Produkten die met goed gevolg technische proeven hebben ondergaan, worden opgenomen in Telefónica's lijst van geschikte produkten die voor aankoop in aanmerking komen . De uiteindelijke keuze van de produkten wordt gemaakt op grond van een combinatie van parameters, waarvan de technische prestaties er één zijn;

- het hebben van een industriële vestiging in Spanje zal voortaan geen doorslaggevende factor zijn .

( 42 ) Onder die omstandigheden zou er voor sterke concurrenten zoals Siemens aan de vraagzijde geen noemenswaardige barrière meer zijn om de Spaanse markt te betreden . Siemens is in beperkte mate reeds actief op de markt voor microgolfapparatuur .

De technische aanpassingskosten vormen thans op zichzelf voor concurrenten die in Europa zijn gevestigd, geen grote hinderpaal om de markt te betreden . Er is momenteel evenmin enige aanwijzing dat intellectuele eigendomsrechten zouden kunnen worden aangewend op een manier die voor dergelijke concurrenten een belemmering zou vormen . In het kader van de normalisatie die met ETSI wordt nagestreefd, heeft de Commissie er alle belang bij te voorkomen dat een dergelijke belemmering er komt .

( 43 ) Het is derhalve niet nodig met betrekking tot concurrenten die tot dusver geen Europese vestiging hadden, zoals Northern Telecom, Fujitsu en NEC, na te gaan of zij in een voorzienbare toekomst op realistische wijze potentiële concurrenten zouden kunnen worden op de Spaanse markt voor lijntransmissieapparatuur . Naar alle waarschijnlijkheid zal er een technische barrière blijven bestaan tot het normalisatieprogramma van de Gemeenschap in werking treedt en Telefónica onverkort de normen gaat toepassen die voor de sector door ETSI zullen worden vastgesteld . De Noordamerikaanse en Japanse normen verschillen momenteel aanzienlijk van die welke door de diverse Europese netwerkexploitanten worden gehanteerd . Wanneer er eenmaal gemeenschappelijke Europese normen zijn vastgesteld en ingevoerd, wordt de noodzakelijke minimumomzet om de aanpassingskosten te verantwoorden voor de betrokken bedrijven wellicht een realistischer mogelijkheid .

Structurele bindingen tussen Telefónica en de partijen bij de concentratie

( 44 ) In het kader van de onderhavige zaak wordt de deelneming van Telefónica in het aandelenkapitaal van Alcatel en Telettra, gezien de sterke positie van deze bedrijven op de transmissiemarkten in Spanje, geacht een hinderpaal te vormen voor andere concurrenten .

( 45 ) Alcatel heeft zich jegens de Commissie ertoe verbonden van Telefónica de minderheidsaandelen die deze in het aandelenkapitaal van Telettra en Telettra España SA heeft, te verwerven en onderhandelingen te beginnen ten einde van Telefónica de minderheidsaandelen in het aandelenkapitaal van Alcatel Standard Electrica SA te verwerven . De verticale bindingen tussen Telefónica en Telettra zullen daardoor verdwijnen en gezien de bereidheid van Telefónica om redelijke aanbiedingen in overweging te nemen is er een reële mogelijkheid dat de verticale binding tussen Telefónica en Alcatel, gelet op de toezegging van Alcatel, eveneens zal worden opgeheven .

( 46 ) De door Alcatel aangegane verbintenissen betreffen de wegneming van een belangrijke structurele belemmering voor de transmissiemarkten in Spanje en het wordt dan ook noodzakelijk geacht dat de Commissie, door aan deze beschikking passende voorwaarden te verbinden, erop toeziet dat deze verbintenissen zo spoedig mogelijk na de voltooiing van de concentratie worden nagekomen .

d ) Slotsom

( 47 ) De concurrenten van Alcatel en Telettra zijn, om de hierboven uiteengezette redenen, klaarblijkelijk in staat op korte termijn hun leveranties aan Telefónica op de transmissiemarkten op te voeren. Dank zij haar gediversifieerd aankoopbeleid en de verbreking van de verticale bindingen met Alcatel en Telettra is Telefónica van haar kant meer dan waarschijnlijk eveneens in staat op korte termijn haar aankopen bij andere leveranciers uit te breiden .

( 48 ) Onder de gegeven omstandigheden kan niet worden gesteld dat de nieuwe eenheid zich op grond van de huidige grote marktaandelen van Alcatel en Telettra op de Spaanse transmissiemarkten in aanzienlijke mate onafhankelijk van haar concurrenten en belangrijkste afnemer kan gaan gedragen .

( 49 ) Er wordt door de concentratie geen machtspositie in het leven geroepen of versterkt die tot gevolg heeft dat een daadwerkelijke mededinging op de gemeenschappelijke markt af een wezenlijk deel daarvan op significante wijze wordt belemmerd,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN : Artikel 1

Mits de in artikel 2 beschreven verplichtingen vervuld zijn, wordt de voorgenomen concentratie tussen Alcatel en Telettra verenigbaar met de gemeenschappelijke markt verklaard . Artikel 2

Aan deze beschikking zijn de volgende verplichtingen verbonden :

a ) Alcatel moet, nadat zij zeggenschap over Telettra SpA heeft verworven, de 5,4 %-participatie van Telefónica in het aandelenkapitaal van Telettra verwerven en de Commissie daarvan in kennis stellen;

b ) Alcatel moet zo spoedig mogelijk en uiterlijk binnen twaalf maanden nadat zeggenschap over Telettra is verworven, haar optierecht uitoefenen om de 10 %-participatie van Telefónica in het aandelenkapitaal van Telettra Española SA te verwerven en de Commissie daarvan in kennis stellen;

c ) Alcatel moet onverwijld te goeder trouw onderhandelingen beginnen met Telefónica ten einde voor een redelijke prijs de 21,14 %-participatie van Telefónica in het aandelenkapitaal van Alcatel Standard Electrica SA te verwerven binnen een week na het sluiten van de overeenkomst met Fiat over de verwerving van Telettra, en de Commissie daarvan in kennis stellen; tevens moet Alcatel :

- de Commissie op de hoogte brengen zodra de onderhandelingen met succes zijn afgesloten;

- indien de onderhandelingen binnen drie maanden niet met succes worden afgesloten, de Commissie op de hoogte brengen van de vorderingen in de lopende onderhandelingen, en deze informatie vervolgens om de drie maanden aanvullen;

- indien de onderhandelingen niet tot een goed einde kunnen worden gebracht of althans niet tot een goed einde zijn gekomen na een periode van twaalf maanden, de Commissie gedetailleerde informatie verstrekken over de gedane aanbieding ( met inbegrip van prijs en voorwaarden ), ten einde de Commissie in staat te stellen te verifiëren of de onderhandelingen zoals hierboven beschreven te goeder trouw zijn gevoerd;

d ) ten einde te waarborgen dat het effect van de verbintenissen niet wordt geneutraliseerd, mag Alcatel aan Telefónica geen aandelen verkopen in welke onderneming van het Alcatel-concern ook die werkzaam is binnen de Gemeenschap, zonder de voorafgaande goedkeuring van de Commissie, tot de Commissie haar van deze verplichting ontslaat . Deze verplichting vervalt uiterlijk op het tijdstip waarop in Spanje Richtlijn 90/531/EEG onverkort ten uitvoer wordt gelegd, hetgeen uiterlijk op 1 januari 1996 het geval dient te zijn . Artikel 3

Deze beschikking is gericht tot :

Alcatel NV,

Paris Headquarters SA,

33, rue Emeriau,

F-75015 Paris

en

Telettra SpA,

19 Via E . Cornalia,

I-20124 Milano . Gedaan te Brussel, 12 april 1991 . Voor de Commissie

Leon BRITTAN

Vice-Voorzitter ( 1 ) PB nr . L 395 van 30 . 12 . 1989, blz . 1, opnieuw bekendgemaakt ( rectificatie ) in PB nr . L 257 van 21 . 9 . 1990, blz . 13 . ( 2 ) PB nr . C 127 van 17 . 5 . 1991, blz . 2 . ( 3 ) PB nr . C 315 van 14 . 12 . 1990, blz . 14 . ( 4 ) Deze bijlage behelst zakengeheimen die in overeenstemming met het bepaalde in artikel 20, lid 2, van Verordening ( EEG ) nr . 4064/89 niet openbaar worden gemaakt . ( 5 ) PB nr . L 297 van 29 . 10 . 1990, blz . 1 .