Aanbeveling van de Commissie

van 25 januari 2002

betreffende een gecoördineerd programma voor 2002 inzake de officiële controle op levensmiddelen

(kennisgeving geschied onder nummer C(2002) 290)

(Voor de EER relevante tekst)

(2002/66/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Richtlijn 89/397/EEG van de Raad van 14 juni 1989 inzake de officiële controle op levensmiddelen(1), en met name op artikel 14, lid 3,

Na raadpleging van het Permanent Comité voor levensmiddelen,

Overwegende hetgeen volgt:

(1) Met het oog op de goede werking van de interne markt is het nodig om tot gecoördineerde programma's voor de keuring van levensmiddelen op Gemeenschapsniveau te komen, die ontworpen zijn om de geharmoniseerde tenuitvoerlegging van de officiële controles door de lidstaten te verbeteren.

(2) In dergelijke programma's wordt het accent gelegd op de naleving van de communautaire wetgeving, de bescherming van de volksgezondheid, de belangen van de consument en eerlijke handelspraktijken.

(3) Ingevolge artikel 3 van Richtlijn 93/99/EEG van de Raad van 29 oktober 1993 betreffende aanvullende maatregelen inzake de officiële controle op levensmiddelen(2) moeten de in artikel 7 van Richtlijn 89/397/EEG bedoelde laboratoria beantwoorden aan de criteria in de Europese norm EN 45000-reeks, nu vervangen door EN ISO 17025:2000.

(4) De resultaten van de gelijktijdige uitvoering van nationale programma's en gecoördineerde programma's kunnen informatie en ervaring opleveren die als grondslag voor toekomstige controlewerkzaamheden kunnen dienen,

BEVEELT AAN:

1. In 2002 worden door de lidstaten controles uitgevoerd waarbij, zo nodig, monsters worden genomen en in laboratoria worden geanalyseerd, met de bedoeling:

- de naleving te controleren van de communautaire regels voor de etikettering van bepaalde levensmiddelen die eventueel ingrediënten bevatten die zelf mogelijk geheel of gedeeltelijk bestaan uit genetisch gemodificeerde organismen (GGO's) of daarmee mogelijk zijn geproduceerd;

- de bacteriologische veiligheid van voorgesneden vers fruit en verse groenten en van gekiemde zaden te controleren;

- de bacteriologische veiligheid van vruchten- en groentesappen te controleren.

2. Hoewel in deze aanbeveling geen bemonsterings- en/of inspectiefrequenties zijn vastgesteld, zorgen de lidstaten ervoor dat deze toereikend zijn om in elke lidstaat een beeld van het betrokken onderwerp te krijgen.

3. Om de vergelijkbaarheid van de resultaten te bevorderen, verstrekken de lidstaten de gevraagde informatie aan de hand van de in de bijlage opgenomen formulieren. Deze informatie moet uiterlijk op 1 mei 2003 aan de Commissie worden toegestuurd en moet vergezeld gaan van een verklarend verslag.

4. Levensmiddelen die onder dit programma ter analyse worden aangeboden, moeten worden geanalyseerd in laboratoria die voldoen aan artikel 3 van Richtlijn 93/99/EEG. Indien een lidstaat voor bepaalde analyses die in deze aanbeveling zijn opgenomen niet over dergelijke laboratoria beschikt, kan de lidstaat ook andere laboratoria aanwijzen die wel in staat zijn deze analyses uit te voeren.

5. Etikettering van genetisch gemodificeerde levensmiddelen

5.1. Werkingssfeer van het programma

Bij de consumenten heerst grote bezorgdheid omtrent genetisch gemodificeerde voedingsmiddelen en in het bijzonder omtrent de juiste etikettering van deze producten. De gecoördineerde controle op de etikettering van levensmiddelen die eventueel ingrediënten bevatten die zelf mogelijk geheel of gedeeltelijk bestaan uit GGO's of daarmee mogelijk zijn geproduceerd, zal het vertrouwen van de consumenten helpen opbouwen.

Verordening (EG) nr. 258/97 van het Europees Parlement en de Raad van 27 januari 1997 betreffende nieuwe voedingsmiddelen en nieuwe voedselingrediënten(3) voorziet in de verplichte etikettering van voedingsmiddelen en voedselingrediënten die geheel of gedeeltelijk uit een GGO bestaan, onverminderd de andere etiketteringsvoorschriften van de communautaire wetgeving.

Verordening (EG) nr. 1139/98 van de Raad van 26 mei 1998 betreffende de verplichte opneming in de etikettering van bepaalde met genetisch gemodificeerde organismen geproduceerde levensmiddelen van andere gegevens dan die waarin Richtlijn 79/112/EEG voorziet(4), regelt de verplichte etikettering van levensmiddelen en levensmiddeleningrediënten die geproduceerd zijn met genetisch gemodificeerde soja (Glycine max L.) die valt onder Beschikking 96/281/EG van de Commissie(5) en met genetisch gemodificeerde maïs (Zea mays L.) die valt onder Beschikking 97/98/EG van de Commissie(6). Deze producten zijn goedgekeurd alvorens Verordening (EG) nr. 258/97 van kracht werd, overeenkomstig Richtlijn 90/220/EEG van de Raad van 23 april 1990 inzake de doelbewuste introductie van genetisch gemodificeerde organismen in het milieu(7). De etiketteringsbepalingen zijn gebaseerd op de aanwezigheid van DNA of eiwit dat door genetische modificatie is ontstaan.

Artikel 2, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1139/98, zoals gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 49/2000 van de Commissie(8), voert een de minimis-drempelwaarde van 1 % in voor de onvoorziene aanwezigheid in conventionele levensmiddelen van DNA of eiwit dat bij genetische modificatie van soja en maïs is ontstaan. Deze bepaling is sinds 10 april 2000 van kracht. De drempelwaarde wordt toegepast op elk afzonderlijk ingrediënt en niet op het eindproduct. Deze drempelwaarde geldt als een gecombineerd maximum voor genetisch gemodificeerd materiaal dat afkomstig is van de bovengenoemde producten, alsook voor elk ander materiaal dat overeenkomstig Verordening (EG) nr. 258/97 in de handel wordt gebracht.

Om van de verplichte etikettering van genetisch gemodificeerde levensmiddelen te kunnen worden vrijgesteld, moeten de exploitanten documentair bewijsmateriaal verstrekken om de bevoegde instanties ervan te overtuigen dat ze het gebruik van GGO's of producten daarvan hebben proberen te vermijden en dat de aanwezigheid van enig genetisch gemodificeerd materiaal (DNA of eiwit) in hun producten te wijten is aan onvoorziene verontreiniging (tijdens de teelt, de oogst, het vervoer, of de verwerking).

Dit onderdeel van het programma heeft tot doel de naleving te controleren van de gemeenschapswetgeving(9) inzake de etikettering van voedingsmiddelen en voedingsmiddeleningrediënten die mogelijk geheel of gedeeltelijk bestaan uit genetisch gemodificeerde soja of maïs of daarmee mogelijk zijn geproduceerd.

5.2. Bemonstering en analysemethode

Mogelijk dienen zowel op de eindproducten als op de grondstoffen controles te worden uitgevoerd via inspecties tijdens de geschikte fasen van het op de markt brengen van ingrediënten of producten. De naleving van de drempelwaarde van 1 % voor etikettering in geval van onvoorziene aanwezigheid van gemodificeerd DNA of eiwit dat bij genetische modificatie is ontstaan, moet worden vastgesteld door het controleren van de documenten die de exploitanten verstrekken en door het nemen van monsters voor analyse. De laboratoria dienen PCR- of ELISA-methoden te gebruiken voor het kwalitatieve en kwantitatieve onderzoek van levensmiddelen op DNA of eiwit dat bij genetische modificatie is ontstaan. Specifieke aanbevelingen met betrekking tot de analysemethoden zijn opgenomen in bijlage I.

De resultaten van de controles dienen te worden vermeld op het model van rapporteringsformulier in bijlage II van deze aanbeveling.

6. Bacteriologische veiligheid van voorgesneden vers fruit en verse groenten en van gekiemde zaden

6.1. Werkingssfeer van het programma

Er bestaat geen communautaire wetgeving die specifieke microbiologische criteria voor vers fruit en verse groenten vaststelt. De ervaring leert dat voor veel van die producten een risico van verontreiniging met micro-organismen, waaronder menselijke pathogenen bestaat. In het merendeel van de gerapporteerde gevallen betrof het een bacteriële verontreiniging, in het bijzonder met bacteriën van de familie van de Enterobacteriaceae (Salmonella spp., Escherichia coli O157:H7).

Bepaalde factoren dragen bij tot de microbiologische verontreiniging met pathogenen, vooral wanneer het fruit en de groenten rauw worden gegeten. Deze verontreiniging kan te wijten zijn aan landbouwpraktijken of aan andere processen in de productieketen. Een ander aspect dat bijdraagt tot het microbiële risico voor de consument is het stijgende verbruik van nieuwe producten (bijvoorbeeld gekiemde zaden) of van fruit en eetbare planten, die ingevolge de globalisering van de handel in deze producten worden ingevoerd. Daarbij komt dat door het snijden, in plakken snijden, schillen of raspen de natuurlijke beschermende barrières van de intacte plant worden verwijderd en mogelijk een geschikt milieu voor de ontwikkeling van contaminanten wordt geboden.

Goede landbouw- en verwerkingspraktijken kunnen helpen microbiële risico's in alle fasen van de productie van vers fruit en verse groenten, van de primaire productie tot het verpakken en verhandelen, onder controle te houden. Waar van toepassing is de effectieve tenuitvoerlegging van de HACCP-beginselen (hazard analysis and critical control points - risicoanalyses en kritische controlepunten) overeenkomstig Richtlijn 93/43/EEG van de Raad van 14 juni 1993 inzake levensmiddelenhygiëne(10) een ander belangrijk element om de veiligheid van fruit en groenten te verzekeren.

Dit onderdeel van het programma heeft tot doel de microbiologische veiligheid van voorgesneden vers fruit en verse groenten en van gekiemde zaden te controleren en mogelijke risico's voor de volksgezondheid te bewaken. Daarom is het wenselijk te controleren of de exploitanten van levensmiddelenbedrijven de HACCP-beginselen toepassen en de levensmiddelen te testen op een aantal pathogenen zoals Salmonella spp., toxigene E. coli (In het bijzonder E. coli O157:H7) en Listeria monocytogenes.

6.2. Bemonstering en analysemethode

De controles moeten betrekking hebben op vers fruit en verse groenten die klaar zijn voor consumptie en die zijn geschild of gesneden, of die zich door een andere fysische bewerking niet meer in hun originele vorm bevinden, en die bedoeld zijn om rauw te worden gegeten, alsook op gekiemde zaden.

De bevoegde instanties van de lidstaten dienen in de productie-inrichtingen en/of in de detailhandel controles uit te voeren om na te gaan of de HACCP-beginselen worden toegepast en dienen indien nodig monsters van producten te nemen voor analyse. Die monsters moeten minimum 100 g elk wegen en het product moet in zijn originele verpakking worden bewaard. De monsters moeten in gekoelde recipiënten worden bewaard en moeten onmiddellijk voor analyse naar het laboratorium worden gestuurd.

De bevoegde instanties in de lidstaten beslissen over het algemene niveau van bemonstering.

De laboratoria mogen de methoden van hun keuze toepassen, op voorwaarde dat ze voldoende doeltreffend zijn om de doelstellingen te halen. De recentste versie van norm ISO 6579 wordt aanbevolen voor het opsporen van Salmonella, de recentste versie van norm EN/ISO 16654 voor de opsporing van toxigene E. coli, en de recentste versie van de normen EN/ISO 11290-1 en EN/ISO 11290-2 voor het opsporen en kwantificeren van Listeria monocytogenes, eventueel aangevuld met andere equivalente, door de bevoegde autoriteiten erkende methoden.

De resultaten van de controles dienen te worden vermeld op het model van rapporteringsformulier in bijlage III van deze aanbeveling.

7. Bacteriologische veiligheid van vruchten- en groentesappen

7.1. Werkingssfeer van het programma

Evenmin als voor vers fruit en verse groenten bevat de communautaire wetgeving specifieke microbiologische normen voor vruchten- en groentesappen. Richtlijn 93/43/EEG inzake levensmiddelenhygiëne bepaalt dat vruchten- en groentesappen op een hygiënische manier moeten worden vervaardigd en dat exploitanten van levensmiddelenbedrijven de HACCP-beginselen moeten toepassen om de veiligheid en de gezondheid van hun producten te waarborgen. Exploitanten van levensmiddelenbedrijven worden er ook toe aangemoedigd op vrijwillige basis richtsnoeren voor de praktijk te ontwikkelen en toe te passen waarin wordt aangegeven hoe de verontreiniging van fruit dat bestemd is om tot sap te verwerken tijdens de teelt, de oogst, de opslag en de verwerking tot een minimum kan worden beperkt, en hoe de verontreiniging van geconcentreerd vruchtensap tijdens de opslag, het vervoer en het terug verwerken tot sap voor consumptie tot een minimum kan worden beperkt.

In deze sector blijkt uit ervaring dat voor alle sappen (vruchten- en groentesappen) gevaar voor microbiologische verontreiniging bestaat, in het bijzonder voor sappen die geen enkele vorm van warmtebehandeling hebben ondergaan. Hoewel de waarschijnlijkheid van verontreiniging met gevaarlijke pathogenen voor vruchten- en groentesappen inderdaad klein is, kan verontreiniging voor risicogroepen wel ernstige gevolgen hebben. In het merendeel van de gerapporteerde gevallen betrof het pathogenen zoals Salmonella spp., Escherichia coli O157: H7.

Dit onderdeel van het programma heeft tot doel de bacteriologische veiligheid van vruchten- en groentesappen te controleren en de mogelijke gevaren voor de volksgezondheid te bewaken. Daarom is het wenselijk te controleren of de exploitanten van levensmiddelenbedrijven de HACCP-beginselen toepassen en de levensmiddelen te testen op een aantal pathogenen zoals Salmonella spp., toxigene E. coli (in het bijzonder O157:H7) en Listeria monocytogenes.

7.2. Bemonstering en analysemethode

De controles moeten betrekking hebben op vruchten- en groentesappen, in het bijzonder op appelsap en sap van citrusvruchten dat niet gepasteuriseerd is.

De bevoegde instanties van de lidstaten dienen in de productie-inrichtingen en/of in de detailhandel controles uit te voeren om na te gaan of de HACCP-beginselen worden toegepast en dienen indien nodig monsters van producten te nemen voor analyse. Voor de bemonstering en de analysemethoden wordt aanbevolen dezelfde normen toe te passen als die welke in punt 6.2 voor vers fruit en verse groenten zijn vermeld.

De resultaten van de controles dienen te worden vermeld op het model van rapporteringsformulier in bijlage IV van deze aanbeveling.

Gedaan te Brussel, 25 januari 2002.

Voor de Commissie

David Byrne

Lid van de Commissie

(1) PB L 186 van 30.6.1989, blz. 23.

(2) PB L 290 van 24.11.1993, blz. 14.

(3) PB L 43 van 14.2.1997, blz. 1.

(4) PB L 159 van 3.6.1998, blz. 4.

(5) PB L 107 van 30.4.1996, blz. 10.

(6) PB L 31 van 1.2.1997, blz. 69.

(7) PB L 117 van 8.5.1990, blz. 15.

(8) PB L 6 van 11.1.2000, blz. 13.

(9) Deze aanbeveling laat de voorstellen van de Commissie inzake "levensmiddelen/diervoeder"/"traceerbaarheid" en de gevolgen daarvan voor etikettering en testst onverlet.

(10) PB L 175 van 19.7.1993, blz. 1.

BIJLAGE I

AANBEVELINGEN VOOR DE ANALYSE VAN LEVENSMIDDELEN OM DE NALEVING VAN DE ETIKETTERINGSVOORSCHRIFTEN VOOR GGO'S TE CONTROLEREN

Deze bijlage bevat een lijst van methoden die aan een ringonderzoek zijn onderworpen en die voor dit programma kunnen worden aangewend. Dat onderzoek is overeenkomstig geharmoniseerde internationale protocollen (bijvoorbeeld IUPAC, AOAC, ISO) uitgevoerd in een hele reeks laboratoria, gewoonlijk minstens acht. Essentiële criteria om in aanmerking te komen, zijn de resultaten die de methode oplevert en de kwaliteit van de gegevens die in het eindverslag worden gepresenteerd. De geteste methode moet voor de analyt in kwestie voldoende nauwkeurige, precieze en reproduceerbare resultaten opleveren. Minstens zeven methoden beantwoorden aan deze criteria en kunnen worden beschouwd als mogelijke referenties voor de naleving van de regelgeving.

Deze methoden zijn hieronder opgesomd, gegroepeerd per soort methode en per soort organisme (soja, maïs). Dit zijn de categorieën:

- Kwalitatieve PCR-methoden voor het screenen van levensmiddelen die soja bevatten

- Kwalitatieve PCR-methoden voor het screenen van levensmiddelen die maïs bevatten

- Kwalitatieve PCR-methoden voor het screenen van levensmiddelen die maïs en soja bevatten

- Real time PCR-methode voor de kwantificatie van genetisch gemodificeerde soja

- Real time PCR-methode voor de kwantificatie van genetisch gemodificeerde maïs

- Immunoassay voor de opsporing en de semi-kwantificatie van genetisch gemodificeerde soja

De in de lijst opgenomen methoden worden momenteel wereldwijd in heel wat deskundigheidstests toegepast en zijn ofwel toegevoegd aan de CEN-normen inzake GGO-tests die momenteel worden ontwikkeld (uitgewerkt door CEN/TC275/WG11) of worden binnenkort voorgelegd. Deze methoden kunnen bijgevolg worden geacht aan de hoogste internationale prestatiecriteria te beantwoorden.

Aanbevolen gevalideerde methoden

Tabel 1: Kwalitatieve PCR-methoden voor het screenen van levensmiddelen die soja bevatten

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Tabel 2: Kwalitatieve PCR-methoden voor het screenen van levensmiddelen die maïs bevatten

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Tabel 3: Kwalitatieve PCR-methoden voor het screenen van levensmiddelen die maïs en soja bevatten

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Tabel 4: Real time PCR-methode voor de kwantificatie van genetisch gemodificeerde soja

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Tabel 5: Real time PCR-methode voor de kwantificatie van genetisch gemodificeerde maïs

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Tabel 6: Immunoassay voor de opsporing en semi-kwantificatie van genetisch gemodificeerde soja

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Aanbevelingen

- Er wordt aanbevolen de protocollen waarnaar hierboven wordt verwezen, nauwgezet te volgen. Wijzigingen (bijvoorbeeld in de primersequenties) van het protocol kunnen de kwaliteit van de resultaten negatief beïnvloeden.

- Er wordt aanbevolen de juiste protocollen te gebruiken voor de GGO-percentages waarvoor de methode is gevalideerd.

- Er wordt aanbevolen de juiste protocollen te gebruiken in combinatie met de in de lijst opgenomen matrices. Er wordt voorts aanbevolen om uit de lijst hierboven de beste methode te kiezen wanneer voor een bepaalde te analyseren matrix of voor een bepaalde drempelwaarde geen gevalideerde methode beschikbaar is. Zo bijvoorbeeld zijn de methoden die worden geleverd door producenten van analyse-instrumenten die probes leveren om cry1AB (aanwezig in Bt-11, MON-810, MON-809 en Bt-176) te kwantificeren, alsook de 35S-promotor (aanwezig in alle vijf toegelaten maïssoorten) en de NOS-terminator (aanwezig in Bt-11, MON-809 en T25), nog niet internationaal gevalideerd, maar ze kunnen wel worden beschouwd als methoden die goede resultaten opleveren.

- Met deze aanbevelingen moet het mogelijk zijn betrouwbare methoden toe te passen waarmee Roundup Ready-soja GTS 40-3-2 en alle vijf toegelaten soorten genetisch gemodificeerde maïs (Bt-11, MON-810, MON-809, Bt-176 en T25) in de volgende voedingsmiddelenmatrices kunnen worden opgespoord en/of gekwantificeerd:

Van soja afgeleide voedingsmiddelen: soja, sojabloem (alle soorten), sojameel, tofu, bakkerijproducten op basis van soja

Van maïs afgeleide voedingsmiddelen: maïs, maïsmeel (alle soorten), maïssnacks, maïschips, bakkerijproducten op basis van maïs, polenta

Van soja en maïs afgeleide voedingsmiddelen: babyvoeding, grondstoffen voor voedingssupplementen, koekjes.

- Voor meer informatie: raadpleeg het compendium van gevalideerde methoden die niet aan de hierboven vermelde criteria beantwoorden, maar niettemin een goede leidraad voor de analyse kunnen zijn. Dat compendium is door het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek van de Commissie gecompileerd en kan worden gedownload van http://biotech.jrc.it/documents.

Referenties

1. Lipp M., Brodmann P., Pietsch K., Pauwels J., Anklam E. (1999) - IUPAC Collaborative Trial Study of a Method To Detect Genetically Modified Soy Beans and Maize in Dried Powder. J AOAC Int 82:923-928.

2. Verzameling van officiële methoden overeenkomstig artikel 35 van de Duitse federale voedingsmiddelenwet; bemonsterings- en analysemethoden voor voedingsmiddelen, tabaksproducten, cosmetica en andere producten. Federaal bureau voor de volksgezondheid, losbladige uitgave van november 1999, Berlijn, Keulen, Beuth Verlag GmbH, nr. L 00.00-31.

3. DMIF-GEN Final Project (1999), DMIF-GEN-Project: Development of Methods to Identify Foods Produced by Means of Genetic Engineering. EU-Project SMT4-CT96-2072, Eindverslag 12/1999.

4. Lipp, M., Bluth, A., Eyquem, F., Kruse, L., Schimmel, H., Van den Eede, G., en Anklam, E. (2001) Validation of a method based on polymerase chain reaction for the detection of genetically modified organisms in various processed foodstuffs. Eur Food Res Technol 212:497-504.

5. EU-aanbestedingsverslag (2000). Development of qualitative as well as quantitative detection methods to identify a genetic modification in soybean and maize products. Verslag van de Europese Unie over aanbesteding nr. XXIV/98/A3/001.

6. Broll et al., in voorbereiding.

7. Lipp M., Anklam E. en Stave J: "Validation of an immunoassay for the detection and quantification of Roundup-Ready soy beans in food and food fractions", J. AOAC 83, 919 (2000).

BIJLAGE II

>PIC FILE= "L_2002026NL.001402.TIF">

BIJLAGE III

>PIC FILE= "L_2002026NL.001502.TIF">

BIJLAGE IV

>PIC FILE= "L_2002026NL.001602.TIF">