UITVOERINGSBESLUIT VAN DE COMMISSIE

van 19 maart 2014

betreffende de vaststelling van het meerjarige werkprogramma Life voor 2014-2017

(Voor de EER relevante tekst)

(2014/203/EU)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) nr. 1293/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2013 inzake de vaststelling van een programma voor het milieu en klimaatactie (Life) en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 614/2007 (1), en met name artikel 24, lid 1,

Overwegende hetgeen volgt:

De in dit besluit vervatte maatregelen zijn in overeenstemming met het advies van het Comité voor het Life-programma voor het milieu en klimaatactie, dat is opgericht bij artikel 30 van Verordening (EU) nr. 1293/2013,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

Het meerjarige werkprogramma

Het meerjarige werkprogramma Life voor 2014-2017, zoals opgenomen in de bijlage, wordt vastgesteld.

Artikel 2

Bijdrage van de Unie aan het meerjarige werkprogramma

De maximumbijdrage aan het meerjarige werkprogramma Life voor 2014-2017 wordt vastgesteld op 1 796 242 000 EUR en wordt als volgt gebruikt voor de financiering van de desbetreffende subprogramma’s en prioritaire gebieden:

Artikel 3

Financiële instrumenten

1. De volgende financiële instrumenten, zoals beschreven in de bijlage, ontvangen bijdragen overeenkomstig artikel 17, lid 1, van Verordening (EU) nr. 1293/2013:

2. De tenuitvoerlegging van de bijdrage aan het instrument voor de particuliere financiering van energie-efficiëntie en de faciliteit voor de financiering van natuurlijk kapitaal wordt toevertrouwd aan de Europese Investeringsbank.

Artikel 4

Inwerkingtreding

Dit besluit treedt in werking op de eerste dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie.

Het is van toepassing met ingang van 19 maart 2014.

(1) PB L 347 van 20.12.2013, blz. 185.

BĲLAGE

MEERJARIG WERKPROGRAMMA BETREFFENDE LIFE VOOR 2014-2017

1. INLEIDING

Overeenkomstig artikel 3 van Verordening (EU) nr. 1293/2013 (de „Life-verordening”) streeft het Life-programma de volgende algemene doelstellingen na:

— bijdragen aan de overgang naar een hulpbronnenefficiënte, koolstofarme en klimaatbestendige economie, aan de bescherming en de verbetering van de kwaliteit van het milieu en aan het tot staan brengen en ombuigen van het biodiversiteitsverlies, met inbegrip van steun voor het Natura 2000-netwerk en het tegengaan van de aantasting van ecosystemen;

— het verbeteren van de ontwikkeling, tenuitvoerlegging en handhaving van het beleid en de wetgeving van de Unie inzake milieu en klimaat, als katalysator fungeren voor milieu- en klimaatdoelstellingen en de integratie en mainstreaming van deze doelstellingen in het andere beleid van de Unie en in de praktijken van de publieke en private sector in gang zetten en bevorderen, mede door capaciteitsvergroting van deze sectoren;

— het ondersteunen van betere milieu- en klimaatgovernance op alle niveaus, inclusief grotere betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld, ngo’s en lokale actoren, en

— het ondersteunen van de tenuitvoerlegging van het zevende milieuactieprogramma.

Het Life-programma zal worden beheerd door de diensten van de Commissie zelf of door het uitvoerend agentschap (UA) waaraan deze taak in direct beheer is gegeven. Het UA handelt binnen de grenzen van de delegatie volgens Besluit C(2013) 9414 van de Commissie en onder toezicht van de diensten van de Commissie. De algemene verantwoordelijkheid voor het programma blijft bij de Commissie. Er kunnen externe deskundigen worden aangetrokken om de diensten van de Commissie en/of het UA te ondersteunen in hun werk.

In lijn met deze algemene doelstellingen is het huidig meerjarig werkprogramma (MJWP) op grond van artikel 24, lid 1, van de Life-verordening vastgesteld door middel van een uitvoeringshandeling overeenkomstig de onderzoeksprocedure zoals bepaald in artikel 5 van Verordening (EU) nr. 182/2011 van het Europees Parlement en de Raad (1) en als bedoeld in artikel 30 van de Life-verordening.

Met toepassing van het beginsel van complementariteit met andere Europese financieringsprogramma’s opgenomen in de overwegingen 5, 11 en 13 en artikel 8 van de Life-verordening, zal de uitvoering van het MJWP door specifieke maatregelen zorgen voor samenhang en synergie en overlap met andere beleidsterreinen en financiële instrumenten van de Unie zo veel mogelijk voorkomen, in het bijzonder met het Horizon 2020-programma (2), het onderzoek- en innovatieprogramma van de Unie voor de periode 2014-2020, en met zijn werkprogramma’s (3). Dit zal voornamelijk worden bereikt aan de hand van de subsidiabiliteitscriteria voor de verschillende soorten projecten en oriëntaties in de bij de oproepen behorende richtsnoeren voor aanvragen. Dubbele financiering zal worden voorkomen door vergelijkende controle tijdens de selectiefase en door verificaties achteraf. Met name projecten die gericht zijn op onderzoek of op de totstandbrenging van grote infrastructuurvoorzieningen zijn uitgesloten van financiering via het Life-programma.

De structuur van het MJWP volgt de in artikel 24, lid 2, van de Life-verordening opgenomen structuur en behandelt de subprogramma’s Milieu en Klimaatactie alleen afzonderlijk, waar nodig.

Het MJWP omvat de periode 1 januari 2014 tot 31 december 2017.

1.1. Het subprogramma Milieu

Het subprogramma Milieu heeft betrekking op de prioritaire gebieden Milieu en efficiënt hulpbronnengebruik, Natuur en biodiversiteit, en Milieubeleid en -bestuur en informatie (artikelen 9 tot en met 12 van de Life-verordening). Elk van de prioritaire gebieden behandelt verschillende thematische prioriteiten, die in bijlage III bij de Life-verordening staan vermeld. Het huidige MJWP 2014-2017 stelt voorts projectthema’s vast, waarmee de thematische prioriteiten ten uitvoer worden gelegd.

1.2. Het subprogramma Klimaatactie

Het subprogramma Klimaatactie biedt een nieuwe en unieke mogelijkheid ter ondersteuning van de tenuitvoerlegging van het klimaatbeleid van de EU. Globaal draagt het bij aan de overgang naar een koolstofarme en klimaatbestendige economie in de EU, waarbij de tenuitvoerlegging van het klimaat- en energiepakket 2020 en de EU-strategie inzake de aanpassing aan de klimaatverandering strategisch zal worden ondersteund, en aan de voorbereiding van de EU op de uitdagingen tot 2030 met betrekking tot klimaatactie. Ook moet het subprogramma op alle niveaus een betere klimaatgovernance ondersteunen, inclusief grotere betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld, ngo’s en lokale actoren.

2. VERDELING VAN MIDDELEN TUSSEN PRIORITAIRE GEBIEDEN EN TUSSEN VERSCHILLENDE SOORTEN FINANCIERING — ARTIKEL 24, LID 2, ONDER A)

Volgens artikel 4 van de Life-verordening bedraagt de totale begroting voor het Life-programma voor de periode 2014-20203 456 655 000 EUR, waarvan 75 % is toegekend aan het subprogramma Milieu (2 592 491 250 EUR) en 25 % is toegekend aan het subprogramma Klimaatactie (864 163 750 EUR). De Life-verordening bepaalt tevens het minimumpercentage van de totale begroting dat wordt gereserveerd voor projecten (81 %, artikel 17, lid 4, van de Life-verordening) en het maximumpercentage van de begrotingsmiddelen die worden toegewezen aan door middel van subsidies voor het uitvoeren van acties ondersteunde projecten dat kan worden toegewezen aan geïntegreerde projecten (30 %).

De projecten worden gefinancierd met behulp van subsidies voor het uitvoeren van acties of, in voorkomend geval, met behulp van financiële instrumenten (artikel 17, lid 4, van de Life-verordening). Het MJWP moet de toe te wijzen bedragen per prioritair gebied en soort financiering specificeren.

Totale toewijzing per soort financierings voor beide subprogramma’s

Begroting 2014-2017 Miljoen EUR Subsidies voor het uitvoeren van acties 1 317,9 Exploitatiesubsidies 38,6 Financiële instrumenten 140,0 Overheidsopdrachten 204,0 Uitgaven voor steun (ATA) 95,8 Totaal-generaal 1 796,3





Totale toewijzing per prioritair gebied

Prioritaire gebieden Milieu en efficiënt hulpbronnengebruik Natuur en biodiversiteit Milieubeleid en -bestuur en informatie Mitigatie van de klimaat-verandering Aanpassing aan de klimaatverandering Klimaat-governance en informatie Totaal per gebied (miljoen EUR) 495,85 610,07 163,00 193,56 190,39 47,59 Subtotaal 1 700,45 Uitgaven voor steun (ATA) 95,79 Totaal-generaal 1 796,3

De toewijzingen per prioritair gebied en soort financiering zijn indicatief. Voor subsidies voor het uitvoeren van acties is de definitieve toewijzing afhankelijk van het werkelijke aantal subsidiabele projectvoorstellen op elk prioritair gebied. De toewijzing van begrotingsmiddelen voor en tussen financiële instrumenten kunnen in de loop van het Life-programma worden aangepast op grond van het werkelijke gebruik. Binnen de door de Life-verordening vastgestelde drempelwaarden mogen herverdelingen tussen prioritaire gebieden niet boven de 5 % van de totale toewijzing voor het desbetreffende prioritaire gebied uitkomen.

2.1. Het subprogramma Milieu

Voor de duur van het huidige MJWP is een budget van 1 347 miljoen EUR toegewezen aan het subprogramma Milieu.

Ten minste 55 % van de begrotingsmiddelen die worden toegewezen aan door middel van subsidies voor acties ondersteunde projecten, wordt toegekend aan projecten ter ondersteuning van natuur- en biodiversiteitsbehoud, met inbegrip van daarmee in verband staande informatie en governance (artikel 9, lid 3, van de Life-verordening), technische bijstand en voorbereidende projecten. De rest van het aan projecten toegewezen budget wordt toegewezen aan projecten in het kader van het prioritaire gebied Milieu en efficiënt hulpbronnengebruik, met inbegrip van daarmee in verband staande informatie en governance, technische bijstand en voorbereidende projecten.

De toewijzing per prioritair gebied is indicatief en afhankelijk van het werkelijk aantal voorstellen voor subsidies voor het uitvoeren van acties in het kader van elk prioritair gebied, evenals de daaraan gerelateerde marktintroductie onder elk financieel instrument.

Toewijzing per soort financiering in het kader van het subprogramma Milieu

Begroting 2014-2017 Miljoen EUR Subsidies voor het uitvoeren van acties (4) — Projecten inzake capaciteitsopbouw 11,25 — Projecten voor technische bijstand 2,9 — Overige subsidies voor het uitvoeren van acties (5) 1 053,8 Financieel instrument (6) Faciliteit voor de financiering van natuurlijk kapitaal (NCFF) (7) 30,0 Exploitatiesubsidies 30,0 Overheidsopdrachten 141,0 Uitgaven voor steun (ATA) 78,2 Totaal-generaal 1 347,1

2.2. Het subprogramma Klimaatactie

Binnen dit meerjarige werkprogramma is de begroting voor het subprogramma Klimaatactie vastgesteld op 449,2 miljoen EUR. De toewijzing aan prioritaire gebieden is indicatief en afhankelijk van het werkelijk aantal voorstellen voor subsidies voor het uitvoeren van acties in het kader van elk prioritair gebied, evenals de daaraan gerelateerde marktintroductie onder elk financieel instrument.

Toewijzing per soort financiering in het kader van het subprogramma Klimaatactie

Begroting 2014-2017 Miljoen EUR Subsidies voor het uitvoeren van acties (8) Projecten inzake capaciteitsopbouw — Subsidies voor het uitvoeren van acties 3,75 Projecten voor technische bijstand — Subsidies voor het uitvoeren van acties 2,4 Overige subsidies voor het uitvoeren van acties 243,81 Financiële instrumenten (9) Instrument voor de particuliere financiering van energie-efficiëntie (PF4eE) Financieel instrument 80,0 Faciliteit voor de financiering van natuurlijk kapitaal (NCFF) Financieel instrument 30,0 Exploitatiesubsidies 8,6 Overheidsopdrachten 63,0 Uitgaven voor steun (ATA) 17,6 Totaal-generaal 449,2

3. PROJECTTHEMA’S VOOR DE TENUITVOERLEGGING VAN DE IN BIJLAGE III BESCHREVEN THEMATISCHE PRIORITEITEN VOOR HET SUBPROGRAMMA MILIEU (ARTIKEL 24, LID 2, ONDER B), VAN DE LIFE-VERORDENING)

Overeenkomstig overweging 36 van de Life-verordening bevat het MJWP een niet-exhaustieve lijst van projectthema’s voor de tenuitvoerlegging van de thematische prioriteiten, waarbij de inspanningen zijn gericht op concrete prioriteiten en actiegebieden van het milieubeleid in het kader van het subprogramma Milieu. Door deze lijst voor de duur van het MJWP vast te leggen wordt gezorgd voor de flexibiliteit die nodig is voor de verwezenlijking van de streefdoelen en doelstellingen van het Life-programma, en voor de stabiliteit die potentiële aanvragers nodig hebben voor het plannen, opstellen en indienen van voorstellen. Overeenkomstig overweging 22 van de Life-verordening moet de Commissie bij de beoordeling van de toegevoegde waarde van projecten in het kader van het subprogramma Milieu voor de Unie in het bijzonder letten op hun bijdrage aan de thematische prioriteiten die via de projectthema’s ten uitvoer worden gelegd. Derhalve vormen de projectthema’s een hulpmiddel om een bonus toe te kennen aan projecten die betrekking hebben op strategisch belangrijke beleidsterreinen met een hoge meerwaarde voor de Unie, terwijl het werkprogramma blijft openstaan voor degelijke voorstellen op andere gebieden en voor de integratie van nieuwe ideeën als antwoord op nieuwe uitdagingen.

De projectthema’s gelden niet voor projectsoorten die door hun aard en/of door een gedetailleerde beschrijving van hun specifieke inhoud in de verordening en het MJWP beperkt zijn tot specifieke thema’s (zoals projecten inzake capaciteitsopbouw en voor technische bijstand, voorbereidende, geïntegreerde en andere projecten die op ad-hocbasis gedetailleerd worden omschreven).

De medewetgevers hebben besloten dat ten minste 55 % van de middelen die worden toegewezen aan door middel van subsidies voor het uitvoeren van acties ondersteunde projecten, bestemd zijn voor projecten ter ondersteuning van natuur- en biodiversiteitsbehoud, met een duidelijke nadruk op Natura 2000, waarbij de specifieke urgentie wordt erkend om te zorgen voor adequate financiering van het netwerk, alsook de wettelijke verplichting tot medefinanciering als bepaald in artikel 8 van de habitatrichtlijn. Deze verhoogde toewijzing beperkt, in vergelijking met de Life+-verordening, het beschikbare budget voor projecten in andere thematische prioriteiten onder het subprogramma Milieu en vormt derhalve een reden te meer om gerichter gebruik te maken van de middelen op deze gebieden.

Financiering van projecten over thema’s die niet in deze lijst staan is overigens niet uitgesloten. Hoogwaardige projecten die aan de toepasselijke subsidiabiliteits- en selectiecriteria voldoen, kunnen ook worden gefinancierd.

3.1. Prioritair gebied Milieu en efficiënt hulpbronnengebruik

Op grond van artikel 10, onder a), van de Life-verordening moeten de met dit prioritaire gebied overeenkomende projectthema’s en de aanverwante thematische prioriteiten in bijlage III bij de Life-verordening de volgende specifieke doelstelling nastreven: „het ontwikkelen, testen en demonstreren van beleids- of beheerbenaderingen, beste praktijken en oplossingen, met inbegrip van de ontwikkeling en demonstratie van innovatieve technologieën, voor milieu-uitdagingen die geschikt zijn voor herhaling, overdracht of mainstreaming, ook met betrekking tot de koppeling tussen milieu en gezondheid en ter ondersteuning van beleid en wetgeving inzake efficiënt hulpbronnengebruik, met inbegrip van het Stappenplan voor efficiënt hulpbronnengebruik in Europa”. Alle projecten in het kader van dit prioritaire gebied moeten daarom of proef- of demonstratieprojecten zijn in de zin van artikel 18, onder a) en b), van de Life-verordening, maar mogen niet op onderzoek zijn gericht. Met betrekking tot demonstratieprojecten in het kader van dit prioritaire gebied die onder een van de hieronder vermelde projectthema’s vallen, moet prioriteit worden gegeven aan projecten die acties, methoden of benaderingen in praktijk brengen, testen, evalueren en verspreiden die nieuw of onbekend zijn binnen de Unie.

Life-verordening bijlage III a) Thematische prioriteiten voor water, met inbegrip van het mariene milieu: activiteiten voor de tenuitvoerlegging van de specifieke doelstellingen voor water, vastgelegd in het Stappenplan voor efficiënt hulpbronnengebruik in Europa en het zevende milieuactieprogramma, in het bijzonder: i) geïntegreerde benaderingen voor de tenuitvoerlegging van Richtlijn 2000/60/EG van het Europees Parlement en de Raad (10); ii) activiteiten voor de tenuitvoerlegging van Richtlijn 2007/60/EG van het Europees Parlement en de Raad (11); iii) activiteiten voor de tenuitvoerlegging van het programma van maatregelen van Richtlijn 2008/56/EG van het Europees Parlement en de Raad (12) met het oog op de bewerkstelliging van een goede milieutoestand van mariene wateren; iv) activiteiten om een veilig en efficiënt gebruik van waterreserves te waarborgen, het kwantitatieve waterbeheer te verbeteren, een hoog niveau van waterkwaliteit te behouden en misbruik en aantasting van waterreserves te voorkomen.

De aanpak van het beheer van waterkwaliteit, overstromingen en droogte op een kostenefficiënte manier is een grote uitdaging voor de EU. Inspelen op de uitdagingen en mogelijkheden binnen de watersector vereist een holistische aanpak door een aantal actoren. In lijn met de tenuitvoerlegging van de Kaderrichtlijn water, de richtlijn inzake overstromingen en de prioriteiten van het Europees innovatiepartnerschap inzake water, moeten projecten gericht zijn op het ontwikkelen en voornamelijk het uitvoeren van acties waardoor lidstaten op een werkelijk geïntegreerd waterbeheer kunnen overstappen, waarbij ecosysteemgerichte benaderingen worden bevorderd waar dit relevant is. In het kader van acties gericht op de tenuitvoerlegging van de Kaderrichtlijn mariene strategie moet bijzondere nadruk worden gelegd op opkomende belastende en beïnvloedende factoren, en moet daarnaast een beter geïntegreerd beheer van kustgebieden en maritieme ruimtelijke ordening worden gestimuleerd. Binnen de watersector komen de technologieën en processen die worden gebruikt om de voorziening van waterdiensten te waarborgen (productie van drinkwater of afvalwaterbehandeling) volledig tot ontwikkeling. Overeenkomstig de prioritaire gebieden van het Europees innovatiepartnerschap inzake water is de huidige uitdaging tweeledig: i) zorgen voor een correcte tenuitvoerlegging op een wijze die leidt tot kostenefficiënte, hulpbronnenefficiënte en wettelijk conforme resultaten, en ii) zorgen dat opkomende vraagstukken op dit gebied aangepakt kunnen worden.

Daarom genieten de volgende projecten prioriteit:

Water, overstromingen en droogte — bijlage III, punt A, onder a), i) en ii)

1. Het plannen en vaststellen van op natuurlijke processen gebaseerde waterretentiemaatregelen in stedelijke en landelijke gebieden waardoor de infiltratie en opslag van water worden verbeterd en verontreinigende stoffen door middel van natuurlijke, of zo natuurlijk mogelijke, processen worden verwijderd en waardoor wordt bijgedragen aan de verwezenlijking van de doelstellingen van de Kaderrichtlijn water en de overstromingsrichtlijn en aan droogtebeheer in waterarme gebieden.

2. Projecten ter bevordering van het risicobeheer inzake overstromingen en droogte door middel van a) het voorkomen van extreme gebeurtenissen en beschermingshulpmiddelen ter ondersteuning van het beleid, de ruimtelijke ordening en beheer in noodsituaties en b) geïntegreerde benaderingen voor risicobeoordeling en -beheer op basis van veerkracht en sociale kwetsbaarheid, waarbij wordt gezorgd voor sociale aanvaarding.

3. Projecten ter verwezenlijking van de doelstellingen van de Kaderrichtlijn water door de aanpak van hydromorfologische belastingen die zijn geconstateerd in stroomgebiedbeheersplannen en voortvloeien uit grondgebruik of gebruik in rivieren.

4. Projecten betreffende geïntegreerd beheer van nutriënten en organische vervuiling van menselijke of agrarische oorsprong, op een wijze die de maatregelen verduidelijkt die nodig zijn op stroom- of riviergebiedschaal, zodat kan worden voldaan aan de eisen van de Kaderrichtlijn water en de Kaderrichtlijn mariene strategie, met inbegrip van de eisen van de richtlijn stedelijk afvalwater, de nitratenrichtlijn, de zwemwaterrichtlijn en de grondwaterrichtlijn.

5. Projecten ter bestrijding van de gevolgen vanchemische verontreinigende stoffen op het watermilieu en die gericht zijn op het terugdringen van emissies van prioritaire stoffen bij de bron door het gebruik van passende substituten of alternatieve technologieën.

6. Projecten die de morfologie van rivieren, meren, estuaria en kust herstellen en/of daarmee verbonden habitats opnieuw creëren, met inbegrip van uiterwaarden en moerassen, zodat de doelstellingen voor de Kaderrichtlijn water en de overstromingsrichtlijn kunnen worden verwezenlijkt.

7. Projecten die waterbesparende maatregelen ten uitvoer leggen om de kwantitatieve en kwalitatieve druk op waterlichamen in een stroomgebied met waterschaarste op basis van hydro-economische modellen te verminderen.

Mariene en kustgebieden — bijlage III, punt A, onder a), iii)

1. Projecten ter ontwikkeling van instrumenten, technologieën en praktijken om te zorgen voor duurzaamheid van de economische activiteiten met betrekking tot het mariene milieu, in voorkomend geval inclusief het verminderen van de druk van de economische activiteiten op het mariene milieu, en om een duurzaam gebruik van mariene hulpbronnen te integreren in de maritieme economische sectoren met een focus op onderwaterlawaai, fysieke verstoring van de zeebodem en de gevolgen van diepzeemijnbouw en aquacultuur. Naar verwachting omvatten de projecten eveneens de ontwikkeling van beheerplannen ter vermindering van de milieueffecten van economische activiteiten.

2. Projecten gericht op het voorkomen en verminderen van zwerfvuil op zee of microbiële contaminanten, die bij de bron worden aangepakt.

3. Projecten die de synergie tussen een geïntegreerd beheer van kustgebieden en maritieme ruimtelijke ordening bevorderen, de toegevoegde waarde van een gecoördineerd geïntegreerd beheer van kustgebieden en maritieme ruimtelijke ordening in een nieuwe mariene context aantonen, de praktische tenuitvoerlegging van zeebekkenstrategieën, inclusief de tenuitvoerlegging van relevante EU-wetgeving, ondersteunen, of het geïntegreerde kustbeheer en maritieme ruimtelijke ordening koppelen aan de procedures voor het ontwerp en beheer van beschermde mariene zones of Natura 2000-gebieden.

Waterindustrie — bijlage III, punt A, onder a), iv)

1. Projecten gericht op de ontwikkeling van technologieën voor drinkwater en zuiveringssystemen van stedelijk afvalwater, door het gebruik van hulpbronnenefficiënte processen voor de levering van waterdiensten (zoals processen die gericht zijn op het beperken van het energieverbruik voor de behandeling en het beheer van water, en van waterverliezen) en procedures en controleprocessen ter plaatse om emissies van opkomende verontreinigende stoffen en ziekteverwekkers als onderdeel van het afvalwater van zuiveringssystemen te verminderen of te elimineren.

2. Projecten die instrumenten ten uitvoer leggen (bijvoorbeeld planning, decentrale systemen, risicogebaseerde benaderingen) om te zorgen voor een efficiënte levering van waterdiensten die voldoen aan de drinkwaterrichtlijn en de richtlijn stedelijk afvalwater in gebieden met een lage bevolkingsdichtheid.

3. Projecten gericht op meer efficiënte en effectieve innovatieve oplossingen en/of zuiveringsopties met betrekking tot gerecycleerd/teruggewonnen water, die het volgende ontwikkelen en demonstreren: — innovatieve concepten voor (alternatieve) watervoorziening, de zuivering van afvalwater, het hergebruik en de recycling van hulpbronnen; — methoden voor bronbeheer en kostenefficiënte technologieën ter plaatse voor emissies van opkomende verontreinigende stoffen en ziekteverwekkers in het afvalwaterzuiveringssysteem; — innovatiecentra voor waterzuivering in gebieden waar het momenteel ontbreekt aan een goede riolering en zuiverings- en sanitaire voorzieningen, waarbij slimme technologieën en decentrale systemen worden toegepast met een focus op alternatieve waterbronnen; — systematische benaderingen om verlies van water, energie en hulpbronnen tijdens de industriële productie en in de water- en afvalwaterinfrastructuur te voorkomen.

Life-verordening bijlage III b) Thematische prioriteiten voor afval: activiteiten voor de tenuitvoerlegging van de specifieke doelstellingen voor afval, vastgelegd in het Stappenplan voor efficiënt hulpbronnengebruik in Europa en het zevende milieuactieprogramma, in het bijzonder: i) geïntegreerde benaderingen met betrekking tot de tenuitvoerlegging van afvalplannen en -programma’s; ii) activiteiten met betrekking tot de tenuitvoerlegging en ontwikkeling van afvalwetgeving van de Unie, met bijzondere aandacht voor de eerste stappen in de afvalhiërarchie van de Unie (preventie, hergebruik en recycling); iii) activiteiten met betrekking tot een efficiënt gebruik van hulpbronnen en de risico’s van producten gedurende hun levenscyclus, consumptiepatronen en de „dematerialisatie” van de economie.

Met betrekking tot afval zijn het Stappenplan voor efficiënt hulpbronnengebruik in Europa en het zevende milieuactieprogramma erop gericht om voor 2020 de volgende doelstellingen te bereiken:

— het geproduceerde afval terugdringen;

— recycling en hergebruik maximaliseren;

— verbranding beperken tot niet-recycleerbare materialen, en

— het storten van afval beperken tot niet-recycleerbare en niet nuttig toe te passen afvalstoffen.

Daarom genieten de volgende projecten prioriteit:

Tenuitvoerlegging van de afvalstoffenwetgeving — bijlage III, punt A, onder b), i) en ii)

1. Projecten waarbij gebruik wordt gemaakt van innovatieve methoden, technologieën en acties die voornamelijk bij de afvalbron worden ingezet voor afvalpreventie, hergebruik en gescheiden inzameling van huishoudelijk afval.

2. Projecten waarbij gebruik wordt gemaakt van innovatieve methoden, technologieën en acties die voornamelijk bij de afvalbron worden ingezet voor de preventie, voorbereiding voor hergebruik/hergebruik, recycling en gescheiden inzameling van de volgende afvalstromen: — afgedankte elektrische en elektronische apparatuur, batterijen en accu’s, autowrakken, verpakkingen, bouw-, sloop- en medisch afval; — bioafval, met inbegrip van voedselafval in de hele voedselketen.

3. Geïntegreerde projecten voor kunststofbeheer die zijn opgezet ter bevordering van de recycleerbaarheid, de sortering en hoogwaardige recycling, milieubewust ontwerpen, het beheer van niet voor verpakkingsdoeleinden gebruikte kunststoffen, de preventie van kunststofvoorwerpen voor eenmalig gebruik, of de vermindering en sanering van zwerfafval;

4. Projecten die zijn opgezet om het beheer van gevaarlijk huishoudelijk afval te verbeteren.

Efficiënt afval- en hulpbronnengebruik — bijlage III, punt A, onder b), iii)

Projecten die het gebruik van economische instrumenten op lokaal, regionaal of nationaal niveau ten uitvoer leggen, ter ondersteuning van het afvalbeheer en het beleid inzake efficiënt hulpbronnengebruik.

Life-verordening bijlage III c) Thematische prioriteiten voor een efficiënt hulpbronnengebruik, met inbegrip van bodem en bossen, en een groene kringloopeconomie: activiteiten voor de tenuitvoerlegging van het Stappenplan voor efficiënt hulpbronnengebruik in Europa en het zevende milieuactieprogramma die niet vallen onder andere thematische prioriteiten bedoeld in deze bijlage, in het bijzonder: i) activiteiten met betrekking tot industriële symbiose en overdracht van kennis, en de ontwikkeling van nieuwe modellen voor de overgang naar een groene kringloopeconomie; ii) activiteiten met betrekking tot de thematische strategie voor de bodem (mededeling van de Commissie van 22 september 2006 getiteld: „Thematische strategie voor bodembescherming”) met bijzondere aandacht voor mitigatie en compensatie van bodemafdekking, en voor een verbetering van het bodemgebruik; iii) activiteiten met betrekking tot bosbewakings- en informatiesystemen, en ter preventie van bosbranden.

Projecten in het kader van de thematische prioriteiten voor een efficiënt hulpbronnengebruik, met inbegrip van bodem en bossen, en een groene kringloopeconomie is gericht op de tenuitvoerlegging van het Stappenplan voor efficiënt hulpbronnengebruik in Europa, de thematische strategie inzake bodembescherming en de nieuwe EU-strategie inzake bosbouw. Met betrekking tot industriële symbiose, overdracht van kennis en de overgang naar een groene kringloopeconomie moet bijzondere aandacht worden besteed aan hulpbronnenefficiënte, milieuvriendelijke prestaties van ondernemingen, met inbegrip van de waardeketens, en aan de harmonisatie van de methode voor het meten van hun ecologische voetafdruk. Met betrekking tot bodembescherming is er behoefte aan een verbeterd bodembeheer en, in het bijzonder, aan het beperken en mitigeren van bodemafdekking. Er zijn de afgelopen jaren grote vorderingen geboekt met betrekking tot bewakings- en informatiesystemen voor bossen en de preventie van bosbranden, maar de nieuwe EU-strategie inzake bosbouw moet ten uitvoer worden gelegd en het Europese bosbrandinformatiesysteem (EFFIS) (13) moet verder worden ontwikkeld.

Daarom genieten de volgende projecten prioriteit:

Efficiënt hulpbronnengebruik en een groene kringloopeconomie — bijlage III, punt A, onder c), i)

1. Projecten die het concept van de groene kringloopeconomie ten uitvoer leggen door middel van acties die de gehele waardeketen bestrijken, of zorgen voor het gebruik van secundaire grondstoffen/schroot/afval in andere sectoren of waardeketens (ecologisch ontwerp, getrapt gebruik van materialen, reparatie, verwerking, hergebruik, recycling, nieuwe ondernemingsconcepten met het oog op de kringloop, en innovatieve terugname- en inzamelingssystemen).

2. Projecten die nieuwe bedrijfsmodellen voor een efficiënt hulpbronnengebruik invoeren, met inbegrip van het opstellen van hulpbronnenefficiënte praktijken in kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s), toegespitst op het milieu-effect, duurzaamheid, hergebruik, reparatie en recycling van hun producten en processen — met inbegrip van het delen of leasen van producten in plaats van ze te verkopen. Hierbij dient een van de industriële sectoren betrokken te zijn die als prioriteit wordt beschouwd in het Stappenplan voor efficiënt hulpbronnengebruik in Europa; het nieuwe bedrijfsmodel moet leiden tot een vermindering van het materiaal- en/of energie- en waterverbruik.

3. Projecten ter bevordering van de tenuitvoerlegging van de Europese methodiek voor de ecologische voetafdruk (14) door de communicatie met consumenten en belanghebbenden, de beschikbaarheid van gegevens, kwaliteit en traceerbaarheid in de volledige waardeketen, vereenvoudiging van de berekening, en verificatie.

4. Projecten die stimulansen met betrekking tot regelgeving, financiële vergoeding of naamsbekendheid koppelen aan milieuprestaties door gebruik te maken van EMAS of andere robuuste, betrouwbare (dat wil zeggen door een derde partij geverifieerde) milieubeheersystemen van de Unie.

5. Projecten ter bevordering van groene overheidsopdrachten door de ontwikkeling, in samenwerking met bedrijven, en de toepassing van gemeenschappelijke aanbestedingseisen van overheidsdiensten met gelijkaardige inkoopbehoeften (waaronder raadpleging van de markt en werkelijke aanbestedingsactiviteiten) en van methoden waardoor aanbesteders op eenvoudige en betrouwbare wijze de groene eisen kunnen verifiëren, en de toepassing van deze methoden.

Bodem — bijlage III, punt A, onder c), ii)

1. Projecten die op regionaal, provinciaal of gemeentelijk niveau leiden tot de beperking of mitigatie van bodemafdekking of innovatieve methoden inhouden ter compensatie ervan, in lijn met de richtsnoeren inzake bodemafdekking (SWD(2012) 101 final/2) (15), met name projecten waarbij een heroverweging van de planning en budgettaire aanpak plaatsvindt met het oog op het bereiken van regionale of gemeentelijke ontwikkeling zonder verder gebruik van grond of bodemafdekking.

2. Projecten die ontwikkeld zijn om op plaatselijk, regionaal of nationaal niveau een beter bodembeheer te bereiken (vermindering van erosie, behoud van organisch materiaal in de bodem, verdichting en verontreiniging vermijden, behoud/herstel van koolstofrijke bodem, enz.). De gebruikte methoden kunnen bewakingsinstrumenten en -praktijken of de verbetering van administratieve en juridische kaders omvatten. Van bijzonder belang zijn de projecten die kostenefficiënte oplossingen bieden en een verbetering zijn ten opzichte van bestaande instrumenten of methoden, of die bodemfuncties als onderdeel van het bredere ecosysteem ondersteunen, zoals waterretentie.

3. Projecten die kostenefficiënte ondersteuningsinstrumenten en -regelingen ontwikkelen en uitvoeren voor de inventarisatie van verontreinigde locaties op regionaal of nationaal niveau.

Bossen — bijlage III, punt A, onder c), iii)

Projecten onder deze rubriek kunnen uitsluitend prioriteit krijgen als ze erin voorzien dat alle aan bossen gerelateerde kwantitatieve en kwalitatieve gegevens die uit de projecten voortvloeien worden opgenomen in het Europees datacentrum voor de bossen (EFDAC) en later in het Europees informatiesysteem voor bossen (FISE) van de Europese Commissie.

1. Projecten die bijdragen aan het verkrijgen van volledig geharmoniseerde informatie uit gegevens die verzameld zijn door de Nationale bosinventarissen (NFI’s) en/of andere informatienetwerken voor bossen, en die geavanceerde methoden ten uitvoer leggen voor het demonstreren van duurzaam bosbeheer op regionaal, nationaal of supranationaal niveau volgens overeengekomen („Forest Europe” (16)) criteria en indicatoren (zoals de gezondheid en levensvatbaarheid van bossen, ecosysteemdiensten voor bossen, bossen en sociaaleconomische functies met betrekking tot de bio-economie van de EU en bossen in een veranderend klimaat) in lijn met de doelstellingen van de nieuwe EU-strategie inzake bosbouw (17) en de EU-strategie inzake biodiversiteit 2020 (18).

2. Projecten die voortbouwen op de informatie die uit nationale/regionale informatienetwerken voor bossen is verzameld en die nieuwe methoden voor het verzamelen en rapporteren van criteria en indicatoren voor een duurzaam bosbeheer (19) op nationaal of regionaal niveau ten uitvoer leggen, volgens de EER-indeling van Europese bossoorten (20) in 14 categorieën zoals gerapporteerd aan „Forest Europe”. Deze projecten moeten specifieke demonstratieve acties omvatten waaruit blijkt op welke wijze de informatie en nieuwe methoden gebruikt kunnen worden om de bescherming van bosecosystemen te verbeteren.

3. Projecten die bijdragen aan de versterking van het Europese bosbrandinformatiesysteem (EFFIS). Deze projecten moeten specifieke demonstratieve acties omvatten waaruit blijkt op welke wijze de informatie en nieuwe methoden toegepast kunnen worden om de doelstellingen in de EU-strategie inzake biodiversiteit 2020 te behalen voor wat betreft het beheer van bossen en bosecosystemen.

4. Projecten die gebruikmaken van nieuwe informatie over bossen om hun weerbaarheid te verhogen tegen bedreigingen die voortkomen uit veranderingen in de populatie in verband met verstedelijking, braaklegging of verlies van traditionele vaardigheden met betrekking tot grondbeheer.

Life-verordening bijlage III d) Thematische prioriteiten voor Milieu en gezondheid, met inbegrip van chemicaliën en geluidsemissies: ondersteunende activiteiten met betrekking tot de tenuitvoerlegging van de in het zevende milieuactieprogramma opgenomen specifieke doelstellingen voor milieu en gezondheid, in het bijzonder: i) ondersteunende activiteiten met betrekking tot de tenuitvoerlegging van Verordening (EG) nr. 1907/2006 van het Europees Parlement en de Raad (21) (REACH) en Verordening (EU) nr. 528/2012 van het Europees Parlement en de Raad (22) (biocidenverordening) met het oog op een veiliger, duurzamer of zuiniger gebruik van chemicaliën (inclusief nanomaterialen); ii) ondersteunende activiteiten om de tenuitvoerlegging van Richtlijn 2002/49/EG van het Europees Parlement en de Raad (23) (geluidsemissierichtlijn) te vergemakkelijken, teneinde geluidsniveaus te bewerkstelligen die geen aanzienlijke schadelijke gevolgen en risico’s met zich brengen voor de menselijke gezondheid; iii) ondersteunende activiteiten ter voorkoming van zware ongevallen, en met name ter vergemakkelijking van de tenuitvoerlegging van Richtlijn 2012/18/EU van het Europees Parlement en de Raad (24) (Seveso III-richtlijn).

Met betrekking tot milieu en gezondheid moeten nieuwe methoden worden onderzocht om de effecten van chemicaliën, geluidshinder en industriële ongevallen op het milieu en de menselijke gezondheid te verminderen.

Daarom genieten de volgende projecten prioriteit:

Chemicaliën — bijlage III, punt A, onder d), i)

1. Projecten die de gevolgen van chemicaliën (waaronder nanomaterialen en biociden) op het milieu of de menselijke gezondheid verkleinen, door een veiliger of duurzamer gebruik van chemicaliën of door het minimaliseren van blootstelling aan giftige chemicaliën in producten of in het milieu door deze te vervangen door veiligere stoffen of niet-chemische oplossingen.

2. Projecten die het gebruik van chemische bewakingsgegevens (zoals milieubewaking, menselijke biomonitoring, productbewaking, binnenluchtbewaking) bij de bescherming van de menselijke gezondheid en het milieu verbeteren door chemische bewakingsgegevens beschikbaar, toegankelijk, vergelijkbaar en interoperabel te maken, waardoor ze gekoppeld kunnen worden aan het toezicht op de gezondheid van mens en milieu en de blootstelling aan chemische mengsels via verschillende routes van blootstelling beoordeeld kan worden.

Geluidsemissies — bijlage III, punt A, onder d), ii)

In deze rubriek zal prioriteit worden gegeven aan projecten in stedelijke gebieden die de situatie voor een zo groot mogelijk aantal personen verbeteren.

1. Projecten gericht op de invoering van permanente regelingen inzake lage-geluidsemissiezones (LEZ) in stedelijke gebieden, door alleen elektrisch aangedreven voertuigen toe te staan of andere, vergelijkbaar doeltreffende benaderingen voor lage-geluidsemissiezones te hanteren.

2. Projecten in dichtbevolkte stedelijke gebieden, gericht op het verminderen van geluidsoverlast van wegen en andere vervoersinfrastructuur door gebruik te maken van geluidsarme oppervlakken met levenscycluskosten die vergelijkbaar zijn met die van standaardoppervlakken, terwijl ze tegelijkertijd een aanzienlijke geluidsreductie bewerkstelligen.

Industriële ongevallen — bijlage III, punt A, onder e), iii)

Projecten gericht op het vergemakkelijken van de tenuitvoerlegging van de Seveso III-richtlijn (Richtlijn 2012/18/EU) betreffende de beheersing van de gevaren van zware ongevallen waarbij gevaarlijke stoffen zijn betrokken door de ontwikkeling van methodologische hulpmiddelen voor het in kaart brengen van risico’s, waaronder milieurisico’s, en voor de aanpak van domino-effecten.

Life-verordening bijlage III e) Thematische prioriteiten voor luchtkwaliteit en emissies, met inbegrip van het stedelijk milieu: ondersteunende activiteiten voor de tenuitvoerlegging van de specifieke doelstellingen voor lucht en emissies, vastgelegd in het Stappenplan voor efficiënt hulpbronnengebruik in Europa en het zevende milieuactieprogramma, in het bijzonder: i) geïntegreerde benaderingen met betrekking tot de tenuitvoerlegging van wetgeving inzake luchtkwaliteit; ii) ondersteunende activiteiten om de naleving van de normen van de Unie inzake luchtkwaliteit en hiermee samenhangende emissies in de lucht te vergemakkelijken, met inbegrip van Richtlijn 2001/81/EG van het Europees Parlement en de Raad (25) (richtlijn inzake nationale emissieplafonds); iii) ondersteunende activiteiten met betrekking tot de betere tenuitvoerlegging van Richtlijn 2010/75/EG van het Europees Parlement en de Raad (26) (richtlijn inzake industriële emissies) met bijzondere aandacht voor de verbetering van de definitie en het uitvoeringsproces van beste beschikbare technologie, waarbij eenvoudige openbare toegang tot informatie wordt gewaarborgd en de bijdrage van de richtlijn inzake industriële emissies aan innovatie wordt vergroot.

De thematische prioriteit „luchtkwaliteit en emissies, met inbegrip van het stedelijk milieu” richt zich op de tenuitvoerlegging van de wetgeving inzake luchtkwaliteit en een alomvattende benadering van de stedelijke milieuproblematiek. Luchtverontreiniging is nog altijd het meest ernstige milieuprobleem dat tot gezondheidsproblemen leidt in Europa, met een sterftecijfer dat tien keer zo hoog ligt als dat van verkeersongevallen. Luchtverontreiniging heeft ook een aanzienlijke impact op ecosystemen (zo heeft 70 % van de Natura 2000-gebieden van de EU last van eutrofiëring als gevolg van luchtverontreiniging). Luchtverontreiniging moet in lijn met de komende EU-strategie inzake luchtkwaliteit voor de periode tot 2030 worden aangepakt.

De richtlijn industriële emissies is een belangrijk instrument voor de preventie en bestrijding van verontreiniging van grote puntbronnen. Door ervaringen met de tenuitvoerlegging van de richtlijn inzake industriële emissies (en zijn voorganger IPPC) konden er aanvullende behoeften worden vastgesteld op het gebied van openbare informatie en de invoering van technieken in opkomst.

Daarom genieten de volgende projecten prioriteit:

Wetgeving inzake luchtkwaliteit en de richtlijn inzake nationale emissieplafonds — bijlage III, punt A, onder e), i) en ii)

Tenzij uitdrukkelijk anders vermeld, zijn projecten inzake luchtkwaliteit doorgaans gericht op stedelijke gebieden om zo veel mogelijk mensen te bereiken.

1. Lokale en regionale energieprojecten gericht op het verbeteren van de luchtkwaliteit en emissiereductie op hotspots voor atmosferische deeltjes in gebieden met een langdurig intensief gebruik van verwarmingstoepassingen met verbranding van kolen en biomassa.

2. Projecten die bijdragen aan hoogwaardige toepassingen voor de verbranding van biomassa en het correcte gebruik ervan, ook in bergachtige gebieden (zoals het gebruik van zeer stofarme technologieën, zeer efficiënte en schone verbrandings- en regeltechnologieën, warmteopslag).

3. Projecten gericht op duurzame mobiliteit voor onderdelen die essentieel zijn om aan de luchtkwaliteitsnormen te kunnen voldoen, waarbij de nadruk wordt gelegd op schonere reële verkeersomstandigheden, het gebruik van elektrische voertuigen of voertuigen met een zeer lage uitstoot (27) als bedoeld in het werkprogramma Horizon 2020, het gebruik van schone alternatieve brandstoffen, innovatieve retrofit programma’s voor het openbaar vervoer, alternatieve aandrijftechnologie zoals elektromobiliteit en op waterstof gebaseerde mobiliteit, de ontwikkeling en tenuitvoerlegging van lage-emissiezones met grote impact en tolsystemen door middel van geavanceerde toegangscriteria en etikettering van consumptieproducten (28) (grote stedelijke gebieden), en het gebruik van innovatieve logistieke platforms voor het vervoer van goederen op het korte traject tot de eindbestemming.

4. Projecten om ammoniak en deeltjesemissies in de landbouw te verminderen ter ondersteuning van de tenuitvoerlegging van de verbeterde code van goede praktijken van de VN-ECE voor het terugdringen van ammoniak en deeltjesemissies in de landbouw.

Richtlijn inzake industriële emissies — bijlage III, punt A, onder e), iii)

Projecten voor het ontwikkelen en testen van technieken ter voorkoming en vermindering van verontreiniging, waar in de richtlijn industriële emissies naar wordt verwezen als technieken in opkomst.

Stedelijke omgeving — bijlage III, punt A, onder e)

Projecten voor de tenuitvoerlegging van geïntegreerde en alomvattende beleidsmaatregelen voor duurzame ruimtelijke ordening door innovatieve benaderingen van openbaar vervoer en mobiliteit in de stad, duurzame gebouwen, energie-efficiëntie en behoud van de stedelijke biodiversiteit.

3.2. Prioritair gebied Natuur en biodiversiteit

Op grond van artikel 11, onder a), van de Life-verordening streven de projectthema’s die overeenkomen met dit prioritaire gebied en de aanverwante in bijlage III bij de Life-verordening opgesomde thematische prioriteiten in het bijzonder het specifieke doel na om bij te dragen „aan de ontwikkeling en tenuitvoerlegging van beleid en wetgeving van de Unie inzake natuur en biodiversiteit, met inbegrip van de biodiversiteitsstrategie van de Unie voor 2020, Richtlijnen 92/43/EEG van de Raad (29) en 2009/147/EG van het Europees Parlement en de Raad (30), met name door het toepassen, ontwikkelen, testen en demonstreren van benaderingen, beste praktijken en toepassingen ”. Projecten binnen dit prioritaire gebied kunnen derhalve bestaande benaderingen, beste praktijken en oplossingen tenuitvoerleggen of nieuwe benaderingen, beste praktijken en oplossingen ontwikkelen, testen en demonstreren. Met betrekking tot projecten die binnen de thematische prioriteit biodiversiteit vallen, zal in het algemeen echter prioriteit worden gegeven aan proef- en demonstratieprojecten , tenzij anders vermeld in het desbetreffende projectthema.

Life is tijdens de afgelopen 20 jaar een belangrijk instrument gebleken ter ondersteuning van de tenuitvoerlegging van de vogel- en de habitatrichtlijn. Dit kleine programma heeft een belangrijke, en in sommige gevallen zelfs een cruciale rol gespeeld bij het veiligstellen van de oprichting van het Natura 2000-netwerk. De medewetgevers hebben hun duidelijke wens uitgesproken om de blik voor Life gericht te houden op deze strategische kwestie, met name op het moment dat alle lidstaten verplicht zijn om de gunstige staat van instandhouding van alle habitats en soorten veilig te stellen. In de meeste gevallen kan dit alleen door een actief beheer van de locaties en hun verbindingen of die van de relevante soorten worden bereikt. Om deze reden zal Life Natuur en biodiversiteit zich met zijn beperkte financiële middelen blijven richten op Natura 2000, om ervoor te zorgen dat volledig aan de verbintenissen betreffende doelstelling 1 van de biodiversiteitsstrategie wordt voldaan. Tegelijkertijd zal Life 2014-2020, in navolging van de positieve ervaringen van Life+, voornamelijk projecten inzake biodiversiteit bevorderen die gericht zijn op het testen en demonstreren van nieuwe manieren om bredere biodiversiteitskwesties aan te pakken. Life Natuur en Life Biodiversiteit dienen elkaar aan te vullen.

Life-verordening bijlage III a) Thematische prioriteiten voor Natuur: activiteiten met betrekking tot de tenuitvoerlegging van Richtlijnen 92/43/EEG en 2009/147/EG, in het bijzonder: i) activiteiten die erop zijn gericht de staat van instandhouding van habitats en soorten te verbeteren, met inbegrip van mariene habitats en soorten en vogelsoorten die voor de Unie van belang zijn; ii) activiteiten ter ondersteuning van de bio-geografische seminars in het kader van het Natura 2000-netwerk; iii) geïntegreerde benaderingen met betrekking tot de tenuitvoerlegging van prioritaire actiekaders.

De volgende projectthema’s die bijdragen aan doelstelling 1 van de biodiversiteitsstrategie tot 2020 met het oog op de volledige tenuitvoerlegging van de vogel- en habitatrichtlijn krijgen prioriteit:

1. Projecten ter verbetering van de staat van instandhouding van habitattypen of soorten (met inbegrip van vogelsoorten) van communautair belang (31), gericht op de voor deze habitattypen of soorten voorgestelde of aangewezen Natura 2000-gebieden.

2. Projecten ter verbetering van de staat van instandhouding van habitattypen in Natura 2000-gebieden of soorten (met inbegrip van vogelsoorten) van communautair belang, op voorwaarde dat hun staat niet „gunstig/veilig en niet dalende” of „onbekend” is volgens de meest recente algemene beoordelingen die de lidstaten op het desbetreffende geografische niveau hebben verstrekt krachtens artikel 17 van de habitatrichtlijn of volgens de meest recente beoordelingen krachtens artikel 12 van de vogelrichtlijn en vogeltoetsen op EU-niveau.

3. Projecten voor de tenuitvoerlegging van een of meer acties zoals voorzien in de desbetreffende prioritaire actiekaders, zoals bijgewerkt door de lidstaten of de in het kader van de bio-geografische werkbijeenkomsten van Natura 2000 vastgestelde, aanbevolen of overeengekomen concrete actiepunten.

4. Projecten die betrekking hebben op de mariene component van de tenuitvoerlegging van de habitat- en de vogelrichtlijn en de daarmee samenhangende bepalingen in het kader van de Kaderrichtlijn mariene strategie, beschrijvend element 1, in het bijzonder wanneer dergelijke projecten op een of meer van de volgende acties zijn gericht: a) het aanvullen en afronden van nationale inventarissen voor het opzetten van het Natura 2000-netwerk van gebieden op open zee; b) herstel en beheer van mariene Natura 2000-gebieden, met inbegrip van de opstelling en tenuitvoerlegging van gebiedsbeheerplannen; c) maatregelen ter bestrijding van soorten-, habitat- of gebiedsgerelateerde conflicten tussen het behoud van het mariene milieu en vissers of andere „gebruikmakers van het mariene milieu”, evenals acties die instandhoudingsmaatregelen combineren met een duurzaam gebruik van Natura 2000-gebieden; d) demonstratieve of innovatieve benaderingen om het effect van menselijke activiteiten op kwetsbare mariene habitats en soorten te beoordelen of te monitoren als een instrument om actieve instandhoudingsmaatregelen te begeleiden.

5. Projecten voor de verbetering van de staat van instandhouding van habitattypes of soorten van communautair belang (met inbegrip van vogelsoorten), waarvan de acties overeenkomen met de in de desbetreffende actieplannen voor soorten of habitat op nationaal of EU-niveau vastgestelde acties.

6. Projecten die gericht zijn op invasieve uitheemse soorten, indien verwacht wordt dat deze de staat van instandhouding van soorten (met inbegrip van vogels) verslechteren of habitattypes van communautair belang ter ondersteuning van het Natura 2000-netwerk.

Life-verordening bijlage III b) Thematische prioriteiten voor biodiversiteit: activiteiten met betrekking tot de tenuitvoerlegging van de biodiversiteitsstrategie van de Unie tot 2020, in het bijzonder: i) activiteiten die erop zijn gericht bij te dragen tot de verwezenlijking van streefdoel 2; ii) activiteiten die erop zijn gericht bij te dragen tot de verwezenlijking van streefdoelen 3, 4 en 5.

De volgende projectthema’s zijn gericht op de tenuitvoerlegging van streefdoelen 2, 3, 4 en 5 van de biodiversiteitsstrategie tot 2020, voor zover ze gefinancierd kunnen worden onder het Life-programma.

Onderstaande projectthema’s zullen prioriteit krijgen:

1. Projecten gericht op de tenuitvoerlegging van streefdoel 2 van de biodiversiteitsstrategie door de integratie van acties ter handhaving en versterking van ecosystemen en hun diensten in de activiteiten van de publieke of particuliere sector, door zowel groene als blauwe infrastructuur in te richten en aangetaste ecosystemen te herstellen. Deze projecten moeten benaderingen testen en toepassen die gericht zijn op: a) het in kaart brengen en beoordelen (inclusief waardebepaling) van ecosystemen, met inbegrip van mariene ecosystemen en gerelateerde diensten, met het oog op de vaststelling van prioriteiten voor herstel, groene of blauwe infrastructuur of geen nettoverlies; b) het herstellen van ecosystemen, waaronder kustgebieden en mariene ecosystemen en gerelateerde diensten, door het toepassen van het kader voor herstelprioriteiten; c) het ontwikkelen van methoden voor de waardebepaling van en de betaling voor ecosysteemdiensten (met inbegrip van materiële en immateriële diensten), of d) innovatieve beheerssystemen die in het bijzonder gericht zijn op watergerelateerde ecosysteemdiensten, die kunnen voorzien in mogelijke financieringsmechanismen om de streefdoelen van de biodiversiteitsstrategie te realiseren en bij te dragen aan de doelen van de Kaderrichtlijn water en de overstromingsrichtlijn.

2. Projecten die op invasieve uitheemse soorten gerichte acties uitvoeren (onder streefdoel 5 van de biodiversiteitsstrategie, of om een bijdrage te leveren om het niveau van bescherming te bereiken zoals vastgelegd in beschrijvend element 2: niet-inheemse soorten van de Kaderrichtlijn mariene strategie (32)) door het testen en toepassen van benaderingen die gericht zijn op: a) het voorkomen van de introductie van invasieve uitheemse soorten, met name door de routes van niet-intentionele introductie aan te pakken; b) de instelling van een systeem voor vroegtijdige waarschuwing en respons, en c) het uitroeien of bestrijden van gevestigde invasieve uitheemse soorten op een geschikte ruimtelijke schaal. De acties in deze projecten zijn gericht op de drie stappen (preventie, vroegtijdige waarschuwing en snelle respons, uitroeiing/bestrijding) in een alomvattend kader. Indien van een van de stappen reeds werk is gemaakt, moeten de acties ten minste duidelijk gesitueerd zijn in een breder kader dat alle drie de stappen verbindt. Zij moeten worden opgezet om bestaande technische, administratieve of wettelijke kaders op het desbetreffende niveau te verbeteren of nieuwe in te voeren; zij moeten gericht zijn op het voorkomen van een verdere verspreiding van invasieve uitheemse soorten binnen de EU.

3. Projecten gericht op bedreigde soorten die niet in de bijlagen bij de habitatrichtlijn zijn opgenomen en die de staat „bedreigd” of erger dragen op de Europese rode lijsten (http://ec.europa.eu/environment/nature/conservation/species/redlist/index_en.htm) of op de rode lijst van de IUCN (http://www.iucnredlist.org/) voor de soorten die niet onder de Europese rode lijsten vallen.

4. Proef- of demonstratieprojecten die gebruikmaken van innovatieve manieren van directe of indirecte financiering (met inbegrip van publiek-private partnerschappen, fiscale instrumenten, compensatie van biodiversiteit, enz.) voor aan biodiversiteit verwante activiteiten in de publieke en private sector.

5. Proef- of demonstratieprojecten die acties inzake groene infrastructuur testen en vervolgens ten uitvoer leggen en die gericht zijn op: a. innovatieve technologieën en de ontwikkeling en toepassing van technische normen hiervoor; b. het behoud of herstel van ecosystemen ten behoeve van de menselijke gezondheid, of c. kostenefficiënte technologieën en methoden die de impact van de bestaande energie- en vervoersinfrastructuur op de biodiversiteit tot een minimum beperken door de functionaliteit van ruimtelijk verbonden ecosystemen te versterken.

3.3. Prioritair gebied Milieubeleid en -bestuur en informatie

Op grond van artikel 12, onder a), van de Life-verordening streven de projectthema’s die overeenkomen met prioritaire gebied en de aanverwante thematische prioriteiten in bijlage III bij de Life-verordening de volgende specifieke doelstelling na: „het bevorderen van bewustmaking inzake milieukwesties, met inbegrip van het verwerven van steun van het publiek en van de belanghebbenden voor beleidsvorming van de Unie op milieugebied, en het bevorderen van kennis over duurzame ontwikkeling en nieuwe duurzame consumptiepatronen”.

Life-verordening bijlage III Prioritair gebied Milieubeleid en -bestuur en informatie: a) informatie-, communicatie- en bewustmakingscampagnes in overeenstemming met de prioriteiten van het zevende milieuactieprogramma; b) activiteiten ter ondersteuning van doeltreffende controle evenals maatregelen ter bevordering van de naleving van milieuwetgeving van de Unie, en ter ondersteuning van informatiesystemen en informatiehulpmiddelen met betrekking tot de tenuitvoerlegging van milieuwetgeving van de Unie.

Informatie-, communicatie- en bewustmakingscampagnes — bijlage III, punt C, onder a)

Bij de beoordeling van de toegevoegde waarde van voorgestelde projecten voor Europa zal rekening worden gehouden met de geografische reikwijdte van voorlichtings-, communicatie- en bewustmakingscampagnes.

Water

1. Bewustmaking van de verplichtingen en mogelijkheden inzake de Kaderrichtlijn water, gericht op overheden en andere actoren die kunnen bijdragen aan het vinden van kostenefficiënte oplossingen die worden opgenomen in de stroomgebiedbeheersplannen en betrekking hebben op de bescherming tegen overstromingen, sedimentbeheer, waterkracht, navigatie, vervoer, ruimtelijke ordening, de chemische industrie, en landbouw.

2. Projecten voor het ontwikkelen en testen van een waterprijsstellingsbeleid op basis van innovatieve benaderingen, waarbij het beginsel „de verspiller betaalt” wordt toegevoegd aan het beginsel „de vervuiler betaalt” met duidelijke en meetbare efficiëntiestreefdoelen voor elk activiteitengebied op het desbetreffende niveau.

3. Projecten gericht op het opzetten van strand- en zeereinigingsregelingen als middel om meer bewustzijn met het oog op de gevolgen van mariene vervuiling te creëren en zo het bewustzijn te vergroten ten aanzien van de met de bescherming van het mariene milieu samenhangende vraagstukken die in de Kaderrichtlijn mariene strategie worden aangepakt.

4. Bewustmaking van de verplichtingen en mogelijkheden inzake de Kaderrichtlijn mariene strategie (behalve mariene vervuiling, zie punt 3 hierboven), gericht op autoriteiten en andere belanghebbenden, met name in de visserijsector en de maritieme sectoren, die kunnen bijdragen aan het vinden van kostenefficiënte oplossingen die kunnen worden opgenomen in mariene strategieën en maatregelenprogramma’s, om een „goede milieutoestand” te verkrijgen in lijn met de 11 beschrijvende elementen in bijlage I bij de Kaderrichtlijn mariene strategie.

5. Projecten waarbij belanghebbenden en autoriteiten op transnationaal niveau, over de grenzen van de nationale jurisdicties, samenwerken aan de tenuitvoerlegging van de zeebekkenstrategieën.

Afval

1. Bewustmaking van en opleiding in het geleidelijk afschaffen van het storten van recycleerbaar of herbruikbaar afval (om storten te beperken tot restafval, dat wil zeggen niet-recycleerbaar en niet-herbruikbaar afval).

2. Voorlichtingscampagnes om meer bewustzijn te creëren en gedragsveranderingen inzake cruciale afvalgerelateerde onderwerpen te bevorderen met een focus op afvalvermindering, met name met het oog op afgedankte elektrische en elektronische apparatuur (AEEA) en plastic afval.

Efficiënt hulpbronnengebruik, met inbegrip van bodem en bossen, en een groene kringloopeconomie

1. Bewustmaking en ontwikkeling van richtsnoeren voor Europese gebruikers van genetische rijkdommen, met name voor onderzoekers en kmo’s, om de naleving van de eisen van de verordening betreffende de toegang tot genetische rijkdommen en verdeling van voordelen te vergemakkelijken, evenals ondersteunende activiteiten voor Europese verzamelingen van genetische rijkdommen, zoals het verbeteren van de organisatie en documentatie van steekproeven.

2. Bewustmakingscampagnes ter bevordering van duurzame consumptie, gericht op voedselafval en een optimale opslag van voedsel.

3. Bewustmakingscampagnes ter bevordering van duurzame consumptie, met de nadruk op het verbruik van bodem- en landhulpbronnen.

4. Bewustmakingscampagnes en voorlichtingscampagnes met actieve interventie (zowel actieve interventies als algemene bewustmaking) over de economische en financiële voordelen van een efficiënt gebruik van hulpbronnen, met inbegrip van de bodem.

5. Campagnes voor capaciteitsopbouw met het oog op coördinatie en begeleiding inzake relevante en voor de EU representatieve informatie over bossen en bosbranden. Deze projecten dienen gericht te zijn op het coördineren van nationale of transnationale aan bosbranden gerelateerde informatie inzake bosbrandemissies, het vaststellen van brandschade, inclusief richtsnoeren inzake het kostenefficiënte gebruik van middelen ter preventie van bosbranden, en het beoordelen van verbrande gebieden, met name Natura 2000-gebieden. Ook moeten deze projecten voorzien in richtsnoeren met betrekking tot een gemeenschappelijke aanpak op EU-niveau.

Luchtkwaliteit en emissies, met inbegrip van het stedelijk milieu

1. Bewustmaking en opleiding inzake de luchtkwaliteit in stedelijke gebieden en de gevolgen daarvan voor de gezondheid waar mensen en ecosystemen worden blootgesteld aan hoge concentraties van verontreinigende stoffen.

2. Bewustmaking door goedkope monitoring- en evaluatiesystemen voor de luchtkwaliteit te bevorderen.

3. Ontwikkeling en demonstratie van geïntegreerde systemen die eenvoudig toegang verschaffen tot openbaar beschikbare informatie over industriële installaties, met inbegrip van vergunningen, emissiegegevens en inspectierapporten.

Milieu en gezondheid, met inbegrip van chemicaliën en geluidsemissies

1. Bewustmaking van burgers en consumenten van gevaarsinformatie inzake chemicaliën in artikelen.

2. Bewustmaking van burgers en consumenten van het veilige gebruik van chemicaliën in producten met een veiligheidsetiket.

3. Bewustmaking van ondernemingen (importeurs, fabrikanten, downstreamgebruikers, detailhandelaren, waaronder kmo’s) van hun verplichtingen in het kader van REACH om de aanwezigheid van zeer zorgwekkende stoffen in de door hen geproduceerde of ingevoerde artikelen te vermelden, en/of de verplichtingen van ondernemingen op grond van de biocidenverordeningen met betrekking tot behandelde artikelen.

4. Communicatiecampagnes over omgevingslawaaigegevens en de effecten van lawaai op de gezondheid van de bevolking, zoals vereist door de Richtlijn omgevingslawaai 2002/49/EG.

Natuur en biodiversiteit

1. Nationale of transnationale bewustmakingscampagnes met als doel het publiek bewust te maken van Natura 2000. Deze campagnes moeten ervoor zorgen dat er een aanzienlijke verandering in het bewustzijn plaatsvindt ten aanzien van de natuurlijke waarden (met inbegrip van ecosysteemdiensten) waar Natura 2000 voor is opgezet, en eventueel leiden tot positieve gedragsveranderingen bij een groot deel van het doelpubliek en/of specifieke sociale, administratieve of economische sectoren.

2. Bewustmakingscampagnes over grote carnivoren op het populatieniveau van de desbetreffende soorten.

3. Nationale en transnationale voorlichtings- en bewustmakingscampagnes over de EU-biodiversiteitsstrategie, om het bewustzijn en het begrip van de burgers en de belangrijkste belanghebbenden, waaronder beleidsmakers, ondernemingen, en plaatselijke, regionale of nationale overheden, van de doelstellingen van de strategie te vergroten.

4. Nationale en transnationale bewustmakingscampagnes over invasieve uitheemse soorten gericht op het grote publiek en de belangrijkste belanghebbenden, waaronder beleidsmakers, ondernemingen, en plaatselijke, regionale of nationale overheden.

5. Bewustmakingscampagnes met betrekking tot groene infrastructuur die gericht zijn op de belangrijkste groepen van belanghebbenden, de bevordering van beste praktijken en/of de verbetering van het genereren, analyseren en verspreiden van technische en ruimtelijke gegevens voor de ontwikkeling van groene infrastructuur.

Goed bestuur en handhaving

1. Bewustmaking en opleiding inzake toegang tot de rechter op het gebied van milieu, met inbegrip van de wijze waarop de efficiëntie en effectiviteit van de rechterlijke toetsingsprocedures gewaarborgd en gemeten kunnen worden, voor de rechterlijke macht, de instanties die verantwoordelijk zijn voor de rechtsbedeling, overheden en advocaten voor het openbaar belang.

2. Bewustmaking over de richtlijn inzake milieuaansprakelijkheid voor industriële spelers, schaderegelaars, risicobeoordelingsexperts, decentrale bevoegde instanties (in lidstaten waar de aanwijzing van bevoegde instanties op plaatselijk of regionaal niveau geschiedt), en milieu-ngo’s, met betrekking tot de rechten en plichten van elke groep belanghebbenden.

3. Bewustmaking en ontwikkeling van richtsnoeren voor onderzoekers, het mkb, en publieke overheden zoals Europese gebruikers van genetische hulpbronnen, om de naleving van de eisen van de verordening betreffende de toegang tot en verdeling van voordelen te vergemakkelijken, evenals ondersteunende activiteiten voor Europese verzamelingen van genetische hulpbronnen, om de organisatie en documentatie van steekproeven te verbeteren.

Activiteiten ter ondersteuning van doeltreffende controle evenals maatregelen ter bevordering van de naleving — bijlage III, punt C, onder b

Handhaving, inspectie en toezicht

1. Projecten gericht op de verbetering van de efficiëntie en effectiviteit van milieu-inspecties en -toezicht, door middel van: — de toepassing van risicocriteria op een strategische manier met het oog op het beoordelen, het evalueren en het inperken van de meest ernstige vormen van niet-naleving van de EU-milieuwetgeving; — de bevordering van samenwerking en coördinatie tussen de verschillende inspectie- en toezichtorganen met het oog op het stroomlijnen en optimaliseren van het gebruik van inspectie- en toezichtmiddelen; — het opstellen en gebruiken van elektronische dossiers voor inspectie en toezicht om de efficiëntie en effectiviteit van deze werkzaamheden eenvoudiger te kunnen meten en beoordelen, en/of — het optimaliseren van de communicatie en actieve bekendmaking van de resultaten van inspectie- en toezichtwerkzaamheden aan het publiek.

2. Projecten gericht op de verbetering van de efficiëntie en effectiviteit van activiteiten ter bestrijding van milieucriminaliteit door middel van: — het bevorderen van de uitwisseling van ervaringen en beste praktijken tussen de overheidsinstellingen die belast zijn met het onderzoek naar en de vervolging en berechting van milieucriminaliteit; — het optimaliseren van de uitwisseling van inlichtingen en andere informatie tussen overheidsinstellingen die belast zijn met het onderzoek naar milieucriminaliteit, met name naar misdaad waarbij sprake is van grensoverschrijdend afvaltransport, handel in wilde dieren en hout of chemicaliën, met inbegrip van opleiding voor handhavingsfunctionarissen, financiële inlichtingendiensten, douanebeambten, politieagenten die te maken hebben met milieucriminaliteit, officieren van justitie en de rechterlijke macht.

Uitwisseling van beste praktijken

1. Projecten ter ondersteuning van de uitwisseling van beste praktijken en de ontwikkeling van vaardigheden van Natura 2000-gebiedsbeheerders, naar aanleiding van aanbevelingen afkomstig uit de nieuwe bio-geografische seminars inzake Natura 2000.

2. Projecten ter ontwikkeling en ondersteuning van de rol van vrijwilligersnetwerken met als doel hun bijdrage op de lange termijn voor het actieve beheer van het Natura 2000-netwerk te waarborgen.

3. Projecten ter bevordering van de integratie tussen wetenschap en beleid door de overdracht van resultaten en/of beste praktijken om een degelijke technische achtergrond tot stand te brengen ter ondersteuning van REACH, de verordening voor de proefmethodes (33) of andere wetgeving inzake chemische stoffen, of de richtlijn betreffende de bescherming van dieren die voor wetenschappelijke doeleinden worden gebruikt (34).

4. Projecten ter bevordering van de uitwisseling van beste praktijken met betrekking tot wetgeving inzake luchtkwaliteit gericht op monitoring en modellering, emissie-inventarissen, beheerpraktijken, bronaanwijzing, het uitwisselen van informatie, coördinatie en ondersteuning.

5. De uitwisseling van kennis en goede praktijken inzake groene overheidsopdrachten tussen de overheidsdiensten met ten minste twee van de volgende elementen: groene elementen in de aanbestedingsdocumenten; de evaluatie van de verificatie van groene criteria; de kosten en baten van een groene aankoop; het werken met bestaande leveranciers om de gevolgen voor het milieu en de kosten van reeds gegunde opdrachten te beperken; het monitoren van activiteiten inzake groene overheidsopdrachten; marktraadpleging; informatie over de beschikbaarheid op de markt; het opzetten en functioneren van aankoopcentrales met een specifieke bevoegdheid voor groene overheidsopdrachten.

Het bevorderen van buitengerechtelijke geschillenbeslechting

Projecten ter bevordering van buitengerechtelijke geschillenbeslechting als middel om tot minnelijke en effectieve oplossingen voor geschillen op milieugebied te komen, bijvoorbeeld door opleidingen en evenementen gericht op de praktijk of het delen van beste praktijken en ervaring in het gebruik van bemiddeling op het gebied van het milieu.

4. HET KOPPELEN VAN DE ALGEMENE DOELSTELLINGEN AAN SUBSIDIES VOOR HET UITVOEREN VAN ACTIES IN HET KADER VAN HET SUBPROGRAMMA KLIMAATACTIE

Thematische prioriteiten en projectthema’s maken geen onderdeel uit van de subsidies voor het uitvoeren van acties die uit hoofde van het subprogramma Klimaatactie worden verleend. Overeenkomstig de algemene doelstelling van de Life-verordening, namelijk het verbeteren van de ontwikkeling, de tenuitvoerlegging en de handhaving van het klimaatbeleid en de klimaatwetgeving van de EU en het zorgen voor de vereiste toegevoegde waarde voor de EU, zal het verlenen van subsidies voor het uitvoeren van acties echter aan de drie prioritaire gebieden worden gekoppeld — mitigatie van de klimaatverandering, aanpassing aan de klimaatverandering, en klimaatgovernance en informatie — alsook aan de specifieke doelstellingen als bedoeld in de artikelen 14, 15 en 16 van de Life-verordening.

Het Life-programma zal bijdragen aan de transformatie van de Unie naar een koolstofarme samenleving, een centraal onderdeel van het klimaat- en energiepakket van Europa 2020. Opkomende technologieën tegen klimaatverandering zullen worden vergemakkelijkt door uitgebreide proefprojecten en geïntegreerde demonstraties. Het EU-klimaatbeleid zal stevig worden gekoppeld aan plaatselijke impulsen en initiatieven, en aansprekende voorbeelden van nieuwe en betere benaderingen om deze overgang te realiseren. De invoering van een boekhouding voor broeikasgassen en de mitigatie van klimaatverandering in de sector landgebruik zullen ook worden ontwikkeld. (35) Life ondersteunt tot slot de uitvoering van de EU-strategie inzake aanpassing aan de klimaatverandering om zo bij te dragen aan een meer klimaatbestendige Unie (36).

Op basis van deze overwegingen kan het huidige en toekomstige EU-beleid worden ondersteund door toepassingen die betrekking hebben op de volgende gebieden:

— Ondersteuning voor de tenuitvoerlegging van aanpassingsstrategieën. Hier vallen onder meer specifieke kwetsbaarheidsbeoordelingen op regionaal of grensoverschrijdend niveau onder, die gericht zijn op zeer kwetsbare gebieden die in de aanpassingsstrategie van de EU zijn vastgesteld, zoals stedelijke gebieden, kuststreken, bergachtige gebieden en eilanden, mariene ecosystemen, gebieden met verhoogd droogterisico of stroomgebieden evenals de toepassing van innovatieve aanpassingsbenaderingen en het opstellen van specifieke investeringsplannen.

— Ondersteuning bij baanbrekend werk ten behoeve van een koolstofarme samenleving. Pioniers en rolmodellen zijn belangrijk in de begeleiding van het overgangsproces naar een koolstofarme economie en samenleving. Veel technologieën, levensstijlen of bestuursmodellen worden in sociale groepen, kleine gemeenschappen en door innovatoren getest voordat ze op grote schaal worden gebruikt. Ondersteuning voor de introductie van nieuwe benaderingen (modelsteden of -regio’s) voor het produceren, consumeren en besturen met een transformerend effect, moet een volledige afspiegeling zijn van de doelstellingen van het klimaat- en energiepakket van de EU of de streefdoelen van de Routekaart 2050. Om dit te realiseren moeten eveneens bestaande koolstofarme technologieën worden onderzocht, met betrekking tot niet-technologische belemmeringen die een grotere marktpenetratie in de weg staan.

— Demonstratie op regionaal of subregionaal niveau van koolstofarme strategieën of beheersplannen inzake landgebruik. Het gaat onder andere om het inbedden van een reeks maatregelen voor emissiebeperking en efficiënt gebruik van hulpbronnen in alle sectoren en het stimuleren van gedragsverandering met behulp van een reeks maatregelen. Ondersteuning van de ontwikkeling van landbeheersmethoden die van invloed zijn op emissies en verwijderingen van emissies, bijvoorbeeld als aanvullende maatregelen op de door de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESIF) ondersteunde maatregelen.

5. TECHNISCHE METHODOLOGIE INZAKE DE PROCEDURE VOOR DE SELECTIE VAN PROJECTEN EN SELECTIE- EN GUNNINGSCRITERIA VOOR SUBSIDIES (ARTIKEL 24, LID 2, ONDER D), VAN DE LIFE-VERORDENING)

Hieronder worden de technische methodologie inzake de procedure voor de selectie van projecten en de voornaamste specifieke selectie- (37) en gunningscriteria overeenkomstig de artikelen 2 en 19 van de Life-verordening beschreven. Aangezien de methodologie en criteria voor gelijksoortige projecttypes in het kader van beide subprogramma’s in feite hetzelfde zijn, wordt er alleen wanneer er sprake is van verschil expliciet naar een van beide subprogramma’s verwezen.

Voor alle vormen van subsidie geldt dat de complementariteit en het optimaal gebruik van EU-middelen, met inbegrip van de financiering van aanvullende activiteiten uit andere financiële instrumenten van de Unie, zoals bepaald in artikel 8 van de Life-verordening, worden beoordeeld en in aanmerking genomen in het gunningscriterium „Europese toegevoegde waarde: overige aspecten”. Om ongewenste overlappingen te voorkomen moeten de aanvragers verantwoorden waarom ze ervoor hebben gekozen om een aanvraag voor Life-financiering in te dienen in plaats van een andere EU-financiering die eveneens soortgelijke projecten of acties kan ondersteunen.

Projecten die in één prioritair gebied gefinancierd worden en de milieu- of klimaatdoelstellingen in een ander prioritair gebied kunnen ondermijnen, worden niet gefinancierd, tenzij deze impact in het voorstel duidelijk wordt beschreven en onderbouwd en de mogelijke alternatieven en mitigatie- en aanpassingsmaatregelen correct zijn gepland, indien van toepassing.

Verdere details worden in de aanvraag- en beoordelingsrichtsnoeren verstrekt, die tezamen met de oproepen tot het indienen van voorstellen worden gepubliceerd. Onverminderd het bepaalde in de Life-verordening en de indicatieve nationale toewijzingen, en met het oog op vereenvoudiging van de administratieve procedures, kan de technische methodologie voor de selectie van projecten tijdens iedere jaarlijkse oproep tot het indienen van voorstellen worden aangepast en gestroomlijnd.

Voor projecten in het kader van het subprogramma Milieu zijn, behalve voor geïntegreerde projecten, indicatieve nationale toewijzingen vastgesteld op basis van bijlage I bij de Life-verordening en van de in december 2013 beschikbare gegevens voor de periode van het huidige MJWP. Deze worden gebruikt voor het rangschikken van deze projecten.

Wanneer er sprake is van een stijging of daling van 10 % of meer van een van de in bijlage I vermelde criteria voor een van de lidstaten of wanneer een nieuwe lidstaat toetreedt tot de Europese Unie, wordt dit als een belangrijke wijziging in de berekeningsgrondslag beschouwd. Wanneer er sprake is van een belangrijke wijziging, worden de indicatieve nationale toewijzingen voor alle lidstaten herberekend voor de resterende periode. Voorafgaand aan elke oproep zal de Commissie nagaan of er een belangrijke wijziging heeft plaatsgevonden.

Indicatieve nationale toewijzingen voor 2014-2017 voor alle, behalve geïntegreerde, projecten in het kader van het subprogramma Milieu

Lidstaat % van de begroting Lidstaat % van de begroting Lidstaat % van de begroting Lidstaat % van de begroting BE 2,05 EL 3,27 LT 1,02 PT 2,51 BG 3,04 ES 9,33 LU 1,05 RO 4,29 CZ 2,03 FR 9,80 HU 2,42 SI 1,85 DE 10,82 HR 2,52 MT 0,90 SK 2,15 DK 1,61 IT 8,44 NL 2,94 FI 2,45 EE 1,20 CY 1,32 AT 1,85 SE 3,10 IE 1,43 LV 0,96 PL 6,37 UK 9,27

5.1. Subsidies voor het uitvoeren van acties

Er wordt voor gezorgd dat voorstellen van aanvragers die worden uitgesloten of die niet aan de algemene subsidiabiliteitscriteria voldoen overeenkomstig artikel 131 van het Financieel Reglement, niet in aanmerking worden genomen.

Bovendien moeten voorstellen voldoen aan de ontvankelijkheidsvereisten (zo kan de aanvraag voor sommige projecten bijvoorbeeld alleen digitaal ingediend worden) en subsidiabiliteitscriteria (zoals overeenstemming met de Richtsnoeren betreffende de mogelijkheid van Israëlische entiteiten en hun activiteiten in de door Israël sinds juni 1967 bezette gebieden om in aanmerking te komen voor subsidies, prijzen en financieringsinstrumenten die na 2014 met EU-middelen worden gefinancierd (38)) die van toepassing zijn op alle Life-subsidies voor het uitvoeren van acties en ook expliciet in de desbetreffende richtsnoeren voor aanvragen worden vermeld. De subsidiabiliteitscriteria die van toepassing zijn op de verschillende soorten projecten staan in de desbetreffende rubriek vermeld. Criteria die op dezelfde wijze van toepassing zijn op verschillende soorten projecten worden alleen onder punt 5.1.1 vermeld (Projecten overeenkomstig artikel 18, onder a), b), c) en h), van de Life-verordening).

Overeenkomstig artikel 6, lid 2, van de Life-verordening kunnen buiten de Unie gevestigde rechtspersonen deelnemen aan de in artikel 18 van de Life-verordening bedoelde projecten, mits de begunstigde die het project coördineert in de Unie gevestigd is en de buiten de Unie uit te voeren activiteit voldoet aan de in artikel 6, lid 1, van de Life-verordening vastgestelde vereisten.

Overeenkomstig artikel 7 van de Life-verordening is samenwerking met de relevante internationale organisaties, en met hun instellingen en organen, in de loop van de tenuitvoerlegging van het Life-programma mogelijk indien dit nodig is voor de verwezenlijking van de in artikel 3 van de Life-verordening bepaalde algemene doelstellingen.

Bovendien worden voorstellen alleen geselecteerd als op basis van specifieke bewijsstukken met betrekking tot de prestaties van de aanvrager tijdens de voorgaande jaren het volgende kan worden aangetoond:

— operationele capaciteit — de aanvrager moet de vereiste beroepsbekwaamheden en -kwalificaties bezitten om het project tot een goed einde te brengen, en

— financiële draagkracht — de aanvrager moet over stabiele en toereikende financieringsbronnen beschikken om zijn activiteit gedurende de looptijd van het project te handhaven en aan de financiering ervan bij te dragen.

Artikel 131 van het Financieel Reglement is van toepassing op de selectie van overheidsinstellingen en internationale organisaties met betrekking tot hun financiële draagkracht.

5.1.1. Projecten overeenkomstig artikel 18, onder a), b), c) en h), van de Life-verordening

Voor de selectie van proef- en demonstratieprojecten, projecten in verband met beste praktijken, en informatie-, bewustmakings- en verspreidingsprojecten in de zin van artikel 18, onder a), b), c) en h), van de Life-verordening, wordt dezelfde technische methode inzake de selectie van projecten gevolgd. Op deze projecten zijn vergelijkbare subsidiabiliteits- en gunningscriteria van toepassing, zoals hieronder beschreven.

5.1.1.1. Technische methode inzake de procedure voor de selectie van projecten

De procedure inzake de selectie van projecten verloopt als volgt:

— Beoordelen van de voorstellen

De Commissie en/of het uitvoerend agentschap controleert elk voorstel op naleving van de subsidiabiliteits- en selectiecriteria en beoordeelt ze aan de hand van de gunningscriteria.

— Opstellen van een „voorlopige uitgebreide lijst” van voorstellen

De Commissie en/of het uitvoerend agentschap rangschikt de in aanmerking komende voorstellen op basis van verdienste en in overeenstemming met de regel dat ten minste 55 % van de begrotingsmiddelen die worden toegewezen aan projecten die door middel van subsidies voor het uitvoeren van acties in het kader van het subprogramma Milieu worden gesteund, moet worden toegewezen aan projecten ter ondersteuning van natuur- en biodiversiteitsbehoud (artikel 9, lid 3, van de Life-verordening). De Commissie en/of het uitvoerend agentschap streeft er ook naar om minstens 15 % van de voor projecten bestemde begrotingsmiddelen toe te wijzen aan transnationale projecten (artikel 19, lid 7, van de Life-verordening). Bovendien zorgt de Commissie en/of het uitvoerend agentschap voor geografisch evenwicht ten aanzien van projecten in het kader van het subprogramma Milieu (artikel 19, lid 5, van de Life-verordening). De voorlopige longlist omvat alle voorstellen in aflopende volgorde, zodat het totaal van de begrotingen van de voorgestelde projecten ongeveer gelijk is aan 130 % van het beschikbare budget.

— Opstellen van de definitieve lijst van te financieren projecten en van de reservelijst

Na een beoordelingsfase worden succesvolle projecten, binnen de beschikbare begroting, voor financiering voorgesteld. Er wordt een reservelijst opgesteld met de best gerangschikte projecten die niet gefinancierd kunnen worden gelet op de beschikbare begroting. De reservelijst omvat een aanvullende 20 % van de beschikbare Life-begroting.

— Ondertekening van de subsidieovereenkomst

5.1.1.2. Subsidiabiliteits- en gunningscriteria

De volgende subsidiabiliteits- en gunningscriteria zijn van toepassing:

a) Subsidiabiliteitscriteria

Een voorstel voor een project in de zin van artikel 18, onder a), b), c) of h), van de Life-verordening zal niet voor een beoordeling van de verdienste ervan in aanmerking worden genomen, indien het projectvoorstel niet aantoont dat het project:

— bijdraagt aan een of meer van de algemene doelstellingen als vermeld in artikel 3 van de Life-verordening en van de toepasselijke specifieke doelstellingen in de artikelen 10, 11, 12, 14, 15 en 16 van de Life-verordening,

— binnen de werkingssfeer van het prioritaire gebied van het Life-subprogramma valt als beschreven in de artikelen 9 en 13 van de Life-verordening op basis waarvan het projectvoorstel werd ingediend, en

— overeenkomt met een van de volgende projectsoorten als omschreven in artikel 2, onder a), b), c) en h), van de Life-verordening:

„proefprojecten”: projecten waarbij een techniek of methode wordt toegepast die niet eerder of elders is toegepast of getest, die potentiële milieu- of klimaatvoordelen bieden ten opzichte van de huidige beste praktijk en die vervolgens op grotere schaal kunnen worden toegepast op vergelijkbare situaties;

„demonstratieprojecten”: projecten voor het in praktijk brengen, testen, evalueren en verspreiden van acties, methoden of benaderingen die nieuw of onbekend zijn in de specifieke — bijvoorbeeld geografische, ecologische, sociaaleconomische — context van het project en die elders in soortgelijke omstandigheden kunnen worden toegepast;

„projecten in verband met beste praktijken”: projecten waarbij passende, kosteneffectieve en meest geavanceerde technieken, methoden en benaderingen worden toegepast die rekening houden met de specifieke context van het project;

NB: Voor proef- en demonstratieprojecten en projecten in verband met beste praktijken op het gebied van natuur- en biodiversiteitsbehoud geldt dat ten minste 25 % van het budget moet worden besteed aan concrete maatregelen voor het behoud (beperkte uitzonderingen zijn mogelijk met het oog op de specifieke beleidsbehoeften en deze worden expliciet in de richtsnoeren voor aanvragen omschreven);

„informatie-, bewustmakings- en verspreidingsprojecten” zijn projecten ter ondersteuning van de communicatie, verspreiding van informatie en bewustmaking met betrekking tot onder het subprogramma voor het milieu vallende gebieden;

NB: Projecten gericht op onderzoek (39) of gewijd aan de bouw van grote infrastructuur vallen niet binnen de werkingssfeer van het Life-programma en komen derhalve niet voor subsidie in aanmerking.

b) Gunningscriteria

De verdienste van alle subsidiabele voorstellen die aan de subsidiabiliteitscriteria voldoen, zal aan de hand van de volgende gunningscriteria en het volgende scoresysteem worden beoordeeld en gewaardeerd:

— Technische samenhang en kwaliteit Dit criterium richt zich op de duidelijkheid, haalbaarheid en duurzaamheid van de acties in het voorstel. De duurzaamheid van de projectresultaten op de middellange en lange termijn is het vermogen om deze na de uitvoering van het project te handhaven. Succesvolle duurzaamheid vereist een strategie, inclusief taken om te zorgen voor de voortzetting van noodzakelijke projectactiviteiten en de daarmee samenhangende financiering na afloop van het project.

— Financiële samenhang en kwaliteit De voorgestelde begroting en de samenhang ervan met de voorgestelde acties en toepasselijke regels, evenals de kosteneffectiviteit van de voorgestelde benadering worden beoordeeld.

— Toegevoegde waarde voor de EU: omvang en kwaliteit van de bijdrage aan de specifieke doelstellingen van de prioritaire gebieden van de twee subprogramma’s van Life De mate waarin elk voorstel bijdraagt aan een of meer specifieke doelstellingen van de prioritaire gebieden van de twee subprogramma’s van Life als vermeld in de artikelen 10, 11 en 12 van de Life-Verordening (voor het Life-subprogramma Milieu) en de artikelen 14, 15 en 16 (voor het Life subprogramma Klimaatactie) en de kwaliteit van deze bijdrage worden beoordeeld.

— Toegevoegde waarde voor de EU: multifunctioneel, synergieën en integratie: projecten die gericht zijn op een bepaald gebied, maar tegelijkertijd beschikken over een goed doordacht, multifunctioneel uitvoeringsmechanisme en de integratie van specifieke milieudoelstellingen op andere beleidsterreinen bevorderen en synergieën met de doelstellingen van andere beleidsterreinen van de Unie tot stand brengen zonder de beoogde doelstellingen van de Life-verordening in het gedrang te brengen, worden hoger gewaardeerd.

— Toegevoegde waarde voor de EU: reproduceerbaarheid en overdraagbaarheid: met reproduceerbaarheid en overdraagbaarheid wordt bedoeld de mogelijkheid om het project te dupliceren en over te dragen tijdens en na de uitvoering ervan. Succesvolle replicatie en overdraagbaarheid vereisen een strategie inclusief taken om de effecten van de projectoplossingen te vermenigvuldigen en een bredere toepassing te mobiliseren, en het bereiken van een kritische massa gedurende het project en/of op korte of middellange termijn na afsluiting van het Life-project. Dit gaat verder dan kennisoverdracht en netwerken, en vereist dat de in het project ontwikkelde of toegepaste technieken, methoden of strategieën elders in praktijk worden gebracht.

— Toegevoegde waarde voor de EU: overige aspecten Grensoverschrijdend: grensoverschrijdende voorstellen krijgen voorrang, als transnationale samenwerking van cruciaal belang is om de verwezenlijking van de projectdoelstellingen te waarborgen. Op basis van dit criterium mogen alleen extra punten aan een voorstel worden toegekend, indien er voldoende bewijs is voor een toegevoegde waarde van de grensoverschrijdende aanpak. Groene aanbestedingen: voorstellen die voorzien in een duidelijk uitvoeringsmechanisme om te zorgen voor een uitgebreide toepassing van concepten van groene aanbestedingen worden hoger gewaardeerd. Toepassing van de resultaten van onderzoeks- en innovatieprogramma’s van de EU: voorstellen die voorzien in de toepassing van de resultaten van milieu- en klimaatgerelateerde onderzoeks- en innovatieprojecten gefinancierd door Horizon 2020 of door voorgaande kaderprogramma’s worden hoger gewaardeerd, indien er voldoende bewijs is voor de toegevoegde waarde van deze toepassing voor het project.

— Specifieke criteria en scoresysteem voor projecten inzake milieu De specifieke criteria en het scoresysteem in het kader van het subprogramma Milieu weerspiegelen het feit dat alleen onder het subprogramma Milieu thematische prioriteiten (bijlage III bij de Life-verordening) en de aanverwante projectthema’s (rubriek 2 hierboven) zijn vastgesteld.

— Toegevoegde waarde voor de EU: bijdrage aan de projectthema’s Life-voorstellen die duidelijk vallen onder de projectthema’s voor de tenuitvoerlegging van de in bijlage III beschreven thematische prioriteiten voor het subprogramma Milieu, zoals vastgesteld in het MJWP, krijgen extra punten voor dit criterium. Gunningscriteria Minimumscore (40) Maximumscore 1. Technische samenhang en kwaliteit 10 20 2. Financiële samenhang en kwaliteit 10 20 3. Toegevoegde waarde voor de EU: omvang en kwaliteit van de bijdrage aan de specifieke doelstellingen van de prioritaire gebieden van het Life-subprogramma Milieu 10 20 4. Bijdrage aan de projectthema’s — 10 5. Toegevoegde waarde voor de EU: multifunctioneel, synergieën en integratie 7 15 6. Toegevoegde waarde voor de EU: reproduceerbaarheid en overdraagbaarheid 5 10 7. Toegevoegde waarde voor de EU: grensoverschrijdend, groene aanbestedingen, toepassing — 5 Totale score 55 100

— Specifieke criteria en scoresysteem voor projecten inzake klimaatactie

— Toegevoegde waarde voor de EU: Bijdrage aan een verhoogde klimaatbestendigheid en/of aan de vermindering van de emissies van broeikasgassen Projecten in het kader van het subprogramma Klimaatactie moeten aantoonbaar een transformerend effect hebben op verhoogde klimaatbestendigheid en/of op de vermindering van de emissies van broeikasgassen. Dit moet bijdragen aan de overgang naar een hulpbronnenefficiënte, koolstofarme en klimaatbestendige economie. Dit wordt beoordeeld op het niveau van het project zelf en op het niveau van het potentieel voor bredere reproduceerbaarheid/overdraagbaarheid van de behaalde projectresultaten tijdens of na voltooiing van het project. Gunningscriteria Minimum-score (41) Maximumscore 1. Technische samenhang en kwaliteit 10 20 2. Financiële samenhang en kwaliteit 10 20 3. Toegevoegde waarde voor de EU: omvang en kwaliteit van de bijdrage aan een verhoogde klimaatbestendigheid en/of aan de vermindering van de emissies van broeikasgassen 7 15 4. Toegevoegde waarde voor de EU: omvang en kwaliteit van de bijdrage aan de specifieke doelstellingen van de prioritaire gebieden van het Life-subprogramma Klimaatactie 7 15 5. Toegevoegde waarde voor de EU: kwaliteit van multifunctionaliteit, synergieën en integratie 7 15 6. Toegevoegde waarde voor de EU: reproduceerbaarheid en overdraagbaarheid 5 10 7. Toegevoegde waarde voor de EU: grensoverschrijdend, groene aanbestedingen, toepassing — 5 Totale score 55 100

5.1.2. Geïntegreerde projecten overeenkomstig artikel 18, onder d, van de Life-verordening

Het indienings- en selectieproces voor geïntegreerde projecten is op basis van een tweestappenprocedure vastgesteld, zoals voorzien in de Life-verordening. Dit moet het werk van potentiële aanvragers vergemakkelijken en ervoor zorgen dat ze tijdens het proces de best mogelijke begeleiding van de Commissie krijgen. De workflow is zodanig gestructureerd dat hij de geleidelijke ontwikkeling en verfijning van elk voorstel ondersteunt. Binnen de grenzen die zijn toegestaan door de regels inzake thematische toewijzing en geografische spreiding van de Life-verordening, wordt het beginsel van gelijke behandeling van alle voorstellen strikt toegepast gedurende alle fasen van het beoordelingsproces.

5.1.2.1. Technische methode voor de procedure voor de indiening en selectie van projecten

Fase 1

— Oproep tot het indienen van voorstellen

— Indiening van een conceptbeschrijving De aanvrager dient een korte conceptbeschrijving in met daarin de inhoud van het project, het uit te voeren plan of de uit te voeren strategie en een financieel plan voor de algehele tenuitvoerlegging van het plan of de strategie.

— Beoordeling van conceptbeschrijving en de vraag- en antwoordfase Op basis van de conceptbeschrijving stelt de Commissie een lijst op van de voorstellen die voldoen aan de subsidiabiliteitscriteria. De indieners van voorstellen die voldoen aan deze criteria worden uitgenodigd om deel te nemen aan een schriftelijke vraag- en antwoordfase, waarin ze vragen kunnen indienen met betrekking tot de opstelling van een volledig voorstel. Aan het einde van deze fase zal de Commissie deze vragen en antwoorden op geanonimiseerde wijze openbaar maken om alle aanvragers in gelijke mate te helpen bij de opstelling van hun volledige voorstel. Waar nodig, zal de Commissie de vragen en antwoorden aanvullen met richtsnoeren in verband met typische problemen die aanvragers hebben ondervonden en die in de conceptbeschrijvingen naar voren kwamen.

Fase 2

— Indiening van het volledige voorstel Aanvragers van subsidiabele conceptbeschrijvingen worden uitgenodigd om een volledig voorstel in te dienen.

— Beoordeling van het volledige voorstel De Commissie stelt na een grondige beoordeling een „voorlopige longlist” op van gerangschikte voorstellen die in aanmerking komen voor financiering. De rangschikking is gebaseerd op verdienste, en, in het kader van het subprogramma Milieu, ook in overeenstemming met de regel dat 55 % van de aan subsidies voor het uitvoeren van acties toegewezen middelen moet worden toegewezen aan natuur- en biodiversiteitsbehoud, en met de criteria voor geografische spreiding als vermeld in artikel 19, lid 4, van de Life-verordening. De Commissie controleert de aanvragers ook op hun financiële draagkracht en operationele capaciteit voor de uitvoering van het project.

— Opstellen van de definitieve lijst van te financieren projecten en van de reservelijst Na een beoordelingsfase worden succesvolle projecten, binnen de beschikbare begroting, voor financiering voorgesteld. Er wordt een reservelijst opgesteld met de best gerangschikte projecten die niet gefinancierd kunnen worden gelet op de beschikbare begroting. De reservelijst omvat een aanvullende 20 % van de beschikbare Life-begroting.

— Ondertekening van de subsidieovereenkomst

Hoewel de tweestappenbenadering gedurende de gehele looptijd van het meerjarige werkprogramma van toepassing is, kan de Commissie het hierboven beschreven proces in het licht van opgedane ervaring aanpassen.

Bij de rangschikking van geïntegreerde projecten moet de Commissie zorgen voor een geografisch evenwicht door indicatief een of twee geïntegreerde projecten aan elke lidstaat toe te wijzen tijdens de looptijd van het MJWP, om ervoor te zorgen dat gedurende de volledige financieringsperiode van 2014-2020 artikel 19, lid 4, van de Life-verordening wordt nageleefd.

5.1.2.2. Subsidiabiliteits- en gunningscriteria

De volgende subsidiabiliteitscriteria worden zowel op de conceptbeschrijving als het volledige voorstel toegepast.

a) Subsidiabiliteitscriteria

Een voorstel wordt afgewezen als het niet voldoet aan een of meer van de volgende criteria:

1. Grote geografische dekking: de tenuitvoerlegging van het beoogde plan of de beoogde strategie van de Unie bestrijkt een groot territoriaal gebied, met name regionaal, multiregionaal, nationaal of transnationaal. Een multistedenaanpak wordt ook geaccepteerd voor geïntegreerde projecten betreffende het beheer van luchtkwaliteit, alsook voor geïntegreerde projecten in het subprogramma Klimaatactie.

2. Beschikbaarstelling van andere financiële middelen: aanvullend op het geïntegreerde project zelf en op de specifieke medefinanciering die daarvoor vereist is krachtens de Life-Verordening (artikel 20, lid 1, onder a) en c), moet ten minste één andere relevante financieringsbron op Unie-, nationaal of particulier niveau worden vrijgemaakt voor de tenuitvoerlegging van het beoogde plan of de beoogde strategie van de Unie.

3. Betrokkenheid van de belangrijkste belanghebbenden: De belangrijkste belanghebbenden worden betrokken bij de tenuitvoerlegging van het beoogde plan of de strategie van de Unie.

i) Specifiek subsidiabiliteitscriterium voor projecten in het kader van het subprogramma Milieu Het geïntegreerde project komt niet in aanmerking indien het niet tot doel heeft om een van de volgende, door specifieke milieuwetgeving van de Unie vereiste milieuplannen of -strategieën ten uitvoer te leggen, die uit hoofde van andere handelingen van de Unie of door autoriteiten van de lidstaten zijn ontwikkeld: a) prioritaire actiekaders krachtens artikel 8 van de habitatrichtlijn; b) afvalbeheerplannen krachtens artikel 28 van de Kaderrichtlijn afvalstoffen; c) stroomgebiedbeheersplannen krachtens bijlage VII bij de Kaderrichtlijn water, of d) luchtkwaliteitsplannen krachtens de richtlijn luchtkwaliteit.

ii) Specifiek subsidiabiliteitscriterium voor projecten in het kader van het subprogramma Klimaatactie Het geïntegreerde project moet gericht zijn op de tenuitvoerlegging van een van de volgende, door specifieke klimaatwetgeving van de Unie vereiste klimaatplannen of -strategieën, die uit hoofde van andere handelingen van de Unie of door autoriteiten van de lidstaten zijn ontwikkeld op een van de volgende gebieden: a) nationale, regionale of lokale specifieke aanpassingsstrategie of dito actieplan; b) stedelijk of gemeenschapsgericht actieplan als voortrekker voor de overgang naar een koolstofarme en/of klimaatbestendige samenleving; c) nationale, regionale of industrie-/sectorspecifieke strategie voor de mitigatie van broeikasgassen of Routekaart naar een koolstofarme economie.

b) Gunningscriteria

De volgende gunningscriteria worden alleen op het volledige voorstel toegepast. Alle voorstellen die voldoen aan de subsidiabiliteits- (en selectie)criteria komen in aanmerking voor een grondige beoordeling van hun kwaliteit in de gunningsfase. Een voorstel dat tot deze fase wordt toegelaten krijgt op basis van de volgende gunningscriteria punten toegekend:

Gunningscriteria Minimumscore (42) Maximumscore 1. Technische samenhang en kwaliteit 10 20 2. Financiële samenhang en kwaliteit 10 20 3. Toegevoegde waarde voor de EU: omvang en kwaliteit van de bijdrage aan de doelstellingen 15 20 4. Toegevoegde waarde voor de EU: omvang en kwaliteit van de beschikbaarstelling van andere financiële middelen, in het bijzonder middelen van de Unie — 10 5. Toegevoegde waarde voor de EU: kwaliteit van multifunctionaliteit, synergieën en integratie 7 15 6. Toegevoegde waarde voor de EU: reproduceerbaarheid en overdraagbaarheid 5 10 7. Toegevoegde waarde voor de EU: grensoverschrijdend, groene aanbestedingen, toepassing — 5 Totale score 55 100

De volgende gunningscriteria zijn specifiek of bevatten elementen die specifiek zijn voor geïntegreerde projecten:

— Toegevoegde waarde voor de EU: omvang en kwaliteit van de bijdrage aan de doelstellingen Er wordt een beoordeling uitgevoerd van de mate waarin elk voorstel bijdraagt aan een of meer van de algemene en specifieke doelstellingen van Life als vermeld in de artikelen 3, 10, 11 en 12 (Life Milieu) en in de artikelen 3, 14, 15 en 16 (Life Klimaatactie) van de nieuwe Life-verordening. De volgende specifieke aspecten worden gecontroleerd, afhankelijk van de prioritaire gebieden waarbinnen het project valt: — Specifieke criteria voor projecten in het kader van het subprogramma Milieu — Geïntegreerde projecten die verband houden met de tenuitvoerlegging van prioritaire kaderprogramma’s voor Natura 2000: De toegevoegde waarde voor de EU moet worden beargumenteerd met betrekking tot de bijdrage van het project aan de verwezenlijking van streefdoel 1 van de EU-biodiversiteitsstrategie en de algemene doelstellingen van de habitat- en de vogelrichtlijn, en in het bijzonder met betrekking tot de bijdrage aan de verbetering van de staat van instandhouding van soorten en habitattypen van communautair belang (habitatrichtlijn) en/of de status van vogelsoorten (vogelrichtlijn). — Geïntegreerde projecten voor de tenuitvoerlegging van stroomgebiedbeheersplannen: De toegevoegde waarde voor de EU moet worden beargumenteerd met betrekking tot hun bijdrage aan de verwezenlijking van de doelstellingen van de Kaderrichtlijn water. Voorgestelde acties moeten zich richten op de aanzienlijke belasting op de