Beschikking van de Commissie

van 10 oktober 2001

betreffende een procedure op grond van artikel 81 van het EG-Verdrag

(Zaak COMP/36.264 - Mercedes-Benz)

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2001) 3028)

(Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2002/758/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening nr. 17 van de Raad van 6 februari 1962, eerste verordening over de toepassing van de artikelen 85 en 86 van het Verdrag(1), laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 1216/1999(2), en met name op artikel 3, artikel 15, lid 2, en artikel 16, lid 1,

Gelet op het besluit van de Commissie van 30 maart 1999 om in de onderhavige zaak de procedure in te leiden,

Na de betrokken onderneming overeenkomstig artikel 19, lid 1, van Verordening nr. 17 en Verordening (EG) nr. 2842/98 van de Commissie van 22 december 1998 betreffende het horen van belanghebbenden en derden in bepaalde procedures op grond van de artikelen 85 en 86 van het EG-Verdrag(3), in gelegenheid te hebben gesteld hun standpunt terzake van de door de Commissie in aanmerking genomen punten van bezwaar kenbaar te maken,

Na raadpleging van het Raadgevend Comité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities,

Na kennis te hebben genomen van het eindverslag van de raadadviseur-auditeur,

Overwegende hetgeen volgt:

1. DE FEITEN

1.1. PROCEDURE

(1) De Commissie heeft sinds begin 1995 brieven ontvangen van consumenten die zich beklaagden over belemmeringen bij de uitvoer van nieuwe motorvoertuigen van het merk Mercedes-Benz door de concernondernemingen van Daimler-Benz AG in verscheidene lidstaten. De Commissie beschikte daarmee over aanwijzingen dat tot het Daimler-Benz-concern behorende ondernemingen een compartimentering in strijd met artikel 81, lid 1, van het EG-Verdrag uitvoeren.

(2) Op 4 december 1996 heeft de Commissie overeenkomstig artikel 14 van Verordening nr. 17 verificaties gelast. Deze verificaties zijn op 11 en 12 december 1996 bij de volgende ondernemingen verricht:

- Duitsland: Daimler-Benz AG, Stuttgart; Mercedes-Benz AG, Stuttgart;

- België: Mercedes-Benz Belgium SA/NV; Van Steen SA/NV, Mechelen;

- Nederland: Mercedes-Benz Nederland NV, Utrecht; Autocentrum Pordon BV, Utrecht; Van Kooy BV, Hilversum;

- Spanje: Mercedes-Benz España SA, Madrid; Itarsa, Madrid; Itra SL, Madrid.

(3) Op 21 oktober 1998 heeft de Commissie een verzoek om inlichtingen overeenkomstig artikel 11 van Verordening nr. 17 aan Daimler-Benz AG gericht, dat op 10 november 1998 werd beantwoord. Op 15 juni 2001 heeft de Commissie een tweede verzoek om inlichtingen aan DaimlerChrysler AG gericht, dat op 9 juli 2001 werd beantwoord.

(4) Op 31 maart 1999 heeft de Commissie een mededeling van punten van bezwaar aan DaimlerChrysler AG gestuurd.

(5) DaimlerChrysler AG heeft met schrijven van 14 juni 1999 schriftelijk en op 29 juni 1999 in een hoorzitting met betrekking tot de punten van bezwaar haar standpunt kenbaar gemaakt. Zij heeft verder op 7 december 1999 een advies van prof. Ulmer inzake de beoordeling van de afzet van motorvoertuigen via handelsagenten in Duitsland overeenkomstig artikel 81, lid 1, overgelegd. Op 4 september 2000 heeft DaimlerChrysler bij een tweede schrijven bewijsmateriaal overgelegd, waarin op de beoordeling van het bewijsmateriaal door het Gerecht van eerste aanleg van de Europese Gemeenschappen in zijn arrest van 6 juli 2000 in zaak T-62/98, Volkswagen/Commissie (Jurispr. 2000, II-2707), wordt gewezen.

(6) Deze beschikking berust op de bij de verificaties aangetroffen documenten, de antwoorden op de verzoeken om inlichtingen en de opmerkingen van DaimlerChrysler AG.

1.2. DE BETROKKEN ONDERNEMINGEN EN HUN DISTRIBUTIENET

1.2.1. DAIMLERCHRYSLER AG

(7) Op 21 december 1998 werd Daimler-Benz AG op grond van het "Business combination agreement" van 7 mei 1998 door een fusie onderdeel van DaimlerChrysler AG. DaimlerChrysler AG is daarmee rechtsopvolger van Daimler-Benz AG geworden. Alle rechten, activa, schulden en verplichtingen zijn daarmee overeenkomstig paragraaf 20, punt 1, van het Umwandlungsgesetz (UmwG) (de Duitse wet inzake de wijziging van de rechtspositie van ondernemingen)(4) op DaimlerChrysler AG overgegaan(5). De wereldwijde omzet van DaimlerChrysler bedroeg in 2000 162,384 miljard EUR; de omzet in de Gemeenschap was 50,348 miljard EUR.

(8) Met de wereldwijde afzet van 1052742 personenauto's van het merk Mercedes-Benz werd in 2000 een omzet van 43,133 miljard EUR behaald. In de Gemeenschap werden 666198 personenauto's van het merk Mercedes-Benz afgezet en daarmee werd een omzet van 25,050 miljard EUR behaald(6).

1.2.2. DAIMLER-BENZ AG EN MERCEDES-BENZ AG

(9) Daimler-Benz AG was tot 21 december 1998 de moedermaatschappij van het Daimler-Benz concern. Dit concern was met dochterondernemingen in de sectoren fabricage en distributie van motorvoertuigen, auto-elektronica, railvoertuigen, dieselmotoren, lucht- en ruimtevaart, alsmede verdedigingssystemen, financiële dienstverlening, assurantiën, informatietechnologie, telecommunicatie, handel en grondbeheerdiensten wereldwijd actief.

(10) De geconsolideerde wereldwijde concernomzet van Daimler-Benz AG bedroeg in 1997 64963 miljoen ECU; de omzet in de Gemeenschap bedroeg 37995 miljoen ECU. De concernomzet met betrekking tot personenauto's bedroeg in 1997 wereldwijd 21955 miljoen ECU.

(11) Personenauto's en bedrijfsauto's van het merk Mercedes-Benz werden tot 1989 door Daimler-Benz AG resp. haar dochterondernemingen geproduceerd en afgezet. Van 1989 tot 26 mei 1997 vond de fabricage van personenauto's plaats bij de dochteronderneming van Daimler-Benz AG, Mercedes-Benz AG. In Duitsland werd de distributie direct door Mercedes-Benz AG uitgevoerd. In België en Spanje vond de distributie plaats via de dochterondernemingen van Daimler-Benz AG, Mercedes-Benz Belgium SA/NV en Mercedes-Benz España SA.

(12) Mercedes-Benz AG werd op 26 mei 1997 door een fusie onderdeel van Daimler-Benz AG. Vanaf die dag is Mercedes-Benz binnen Daimler-Benz AG, nu DaimlerChrysler AG, verantwoordelijk voor de motorvoertuigen. Gemakshalve wordt in hetgeen volgt in voorkomend geval over "Mercedes-Benz" gesproken, los van het feit of het Daimler-Benz AG (tot 1989), Mercedes-Benz AG (tot 1997), Daimler-Benz AG (1997/98) of DaimlerChrysler AG (vanaf 1998) betreft.

(13) De omzet van personenauto's van Mercedes-Benz met inbegrip van de verkoop aan medewerkers bedroeg in Duitsland in 2000 15,494 miljard EUR(7).

(14) De handel in personenauto's in Duitsland is als volgt(8):

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(15) De distributie(9) van personenauto's van Mercedes-Benz vindt in Duitsland voornamelijk plaats via 43 (1996), 41 (1998) resp. 35 (2000) bij het concern behorende vestigingen, via 237 (1996), 208 (1998) resp. 110 (2000) handelsagenten (ook contractpartners genoemd), die overeenkomstig het Duitse handelsrecht de status van een handelsvertegenwoordiger in de vorm van een tussenpersoon hebben (paragraaf 84, lid 1, zin 1, eerste alternatief, Handelsgesetzbuch (HGB) (Wetboek van Koophandel)), en via drie commissionairs (zogenoemde hoofdhandelsagenten)(10) waarvan een onderneming een concernonderneming van Mercedes-Benz is(11). De hoofdhandelsagenten handelen naar buiten toe weliswaar onder hun eigen naam, maar zijn in de interne relatie met Mercedes-Benz met de andere handelsagenten gelijkgesteld(12). Omdat de overeenkomsten van de hoofdhandelsagenten en de handelsagenten over het algemeen inhoudelijk identiek zijn, gelden de volgende verklaringen met betrekking tot de handelsagenten ook voor de niet tot het concern behorende hoofdhandelsagenten, voorzover niet anders aangegeven. Voorts zijn er in Duitsland ongeveer 500 erkende garagebedrijven. Deze kunnen als handelsagent als bijbetrekking overeenkomstig paragraaf 92 b van het HGB nieuwe voertuigen aan de voor hun regio verantwoordelijke dealer of de verantwoordelijke vestiging van Mercedes-Benz verkopen.

Van de in Duitsland verkochte personenauto's van Mercedes-Benz werd gemiddeld over de jaren 1996 tot en met 2000 ongeveer [...] % via de vestigingen van Mercedes-Benz en ongeveer [...] % door de als dealer optredende contractpartners (hierna "handelsagenten" genoemd) afgezet. Ook wanneer de hoogte van de omzet van de via deze distributiebedrijven afgezette nieuwe auto's in aanmerking wordt genomen, levert dit deze percentages op(13). De afzet/omzet van de Duitse erkende garagebedrijven die koopovereenkomsten voor nieuwe auto's voor een vestiging of voor een dealer tot stand brengen, zijn in deze percentages begrepen en bedragen in totaal ongeveer [...] %.

(16) De Duitse handelsagenten (als hoofdberoep) van Mercedes-Benz dragen overeenkomstig de vertegenwoordigingsovereenkomst(14) (Vertretervertrag - VV) een aantal risico's die onscheidbaar verbonden zijn met hun activiteiten als tussenpersoon. Deze risico's worden in overweging 153 e.v. in detail uiteengezet.

1.2.3. MERCEDES-BENZ BELGIUM SA/NV

(17) Mercedes-Benz Belgium SA/NV (hierna te noemen: MBBel) was een dochteronderneming van Daimler-Benz Holding Belgium SA, die op haar beurt direct of indirect door Daimler-Benz AG werd gecontroleerd. MBBel was sinds een onbekende datum een rechtstreekse 100 % dochteronderneming van Daimler-Benz AG. Sinds 21 december 1998 is MBBel een 100 %-dochteronderneming van DaimlerChrysler AG.

(18)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(19) Het distributienet voor personenauto's in België bestaat enerzijds uit de importeur, MBBel, die zelf in de hier bedoelde periode ten minste via twee vestigingen(15) nieuwe voertuigen heeft verkocht, anderzijds uit ongeveer 45 dealers(16). Voorts zijn er in België ongeveer 44 agentschappen/garages die ook koopovereenkomsten voor nieuwe auto's afsluiten.

1.2.4. MERCEDES-BENZ ESPAÑA SA

(20) Mercedes-Benz España SA (hierna te noemen: MBE) is een 100 %-dochteronderneming van de Spaanse holding Daimler-Benz España, SA, die op haar beurt voor 99,88 % een dochteronderneming van Daimler-Benz AG was. Sinds 21 december 1998 is deze holding een 100 %-dochteronderneming van DaimlerChrysler AG. MBE exploiteert een carrosserie- en assemblagefabriek voor bestelwagens en de V-klasse (MPV's), fabricage van motoren en versnellingsbakken alsmede onderdelen voor assen van bestelwagens, distributie van Mercedes-Benz-voertuigen en Daimler-Benz-producten.

(21) De distributie van personenauto's vindt in Spanje plaats via drie vestigingen van MBE alsmede ongeveer 70 dealers. Voorts zijn er in Spanje erkende garagebedrijven(17), die echter geen voertuigen verkopen, maar alleen verkoopovereenkomsten afsluiten.

(22)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

1.3. DE BETEKENIS VAN DE BETROKKEN ONDERNEMINGEN OP HET GEBIED VAN PERSONENAUTO'S

(23) De markt voor personenauto's kan in een groot aantal segmenten worden verdeeld. Van doorslaggevende betekenis zijn factoren zoals koopprijs en lengte van het voertuig. Andere factoren zoals de capaciteit van de motor, kwaliteit en prestigewaarde spelen daarentegen een kleinere rol bij de indeling van de voertuigen in de diverse segmenten. Gewoonlijk worden de volgende segmenten onderscheiden: A: zeer kleine auto's, B: kleine auto's, C: middenklasseauto's, D: hogere middenklasse, E: hogere klasse, F: luxeklasse, G: multipurpose voertuigen en sportwagens, waarbij het laatstgenoemde segment G soms nog verder wordt onderverdeeld. In de volgende overzichten worden de kwantitatieve aandelen van Mercedes-Benz in de Gemeenschap en in de lidstaten op basis van het aantal verkochte voertuigen aangegeven. Er zijn belangrijke aanwijzingen, dat bij een berekening van de aandelen op grond van de prijzen van de voertuigen het aandeel van Mercedes-Benz, dat vooral dure voertuigen aanbiedt, nog hoger zou kunnen liggen.

(24)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(25)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(26)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(27)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(28)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(29)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

1.4. PARALLELHANDEL MET PERSONENAUTO'S VAN MERCEDES-BENZ IN DUITSLAND, BELGIË EN SPANJE ALSMEDE DE OORZAKEN EN OMVANG ERVAN

1.4.1. PRIJSVERSCHILLEN TUSSEN DE LIDSTATEN

(30) De Commissie publiceert tweemaal per jaar een overzicht van de autoprijzen in de Gemeenschap(18). De informatie wordt door de fabrikanten ter beschikking gesteld. Een van de door de Commissie met de publicatie van deze overzichten nagestreefde doelstellingen is het verhogen van de prijstransparantie. Eindverbruikers moeten in staat worden gesteld om motorvoertuigen in toenemende mate in die lidstaten te kopen waar de prijzen en andere aankoopvoorwaarden het gunstigst zijn. De Commissie streeft er daarentegen niet naar om in de Gemeenschap een eenheidsprijs te bewerkstelligen. De Commissie wil eerder door middel van een verhoogde prijstransparantie bereiken dat de prijsverschillen kleiner worden als gevolg van de effecten die deze transparantie op de markt heeft.

(31) Op basis van dit onderzoek naar de prijzen kunnen de prijsverschillen voor de meest verkochte modellen tussen de verschillende lidstaten als volgt worden weergegeven (daarbij is de prijs vóór belastingen in het goedkoopste land steeds op 100 gezet):

(32)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(33)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(34)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

1.4.2. OORZAKEN EN OMVANG VAN DE PARALLELHANDEL IN PERSONENAUTO'S VAN HET MERK MERCEDES-BENZ IN EUROPA, MET NAME IN DUITSLAND, BELGIË EN SPANJE

1.4.2.1. Duitsland

(35) Uit de bij de verificaties aangetroffen documenten blijkt dat in 1995 en 1996 een aanzienlijk aantal nieuwe voertuigen van de Duitse Mercedes-vestigingen direct of via de Duitse handelsagenten aan niet tot het officiële distributienet behorende, onafhankelijke handelaren en in enkele gevallen ook aan eindverbruikers, met name uit België en Spanje, werd verkocht.

(36) Uit Duitsland werden in 1992 in totaal [...] nieuwe Mercedessen naar België geleverd, in 1993 in totaal [...], in 1994 in totaal [...], in 1995 in totaal [...](19) en in de eerste zes maanden van 1996 in totaal [...](20). Deze voertuigen werden niet via de officiële importeur, MBBel, naar België geleverd, maar door de Duitse vestigingen/handelsagenten aan Belgische eindverbruikers of parallelhandelaars verkocht. De aanzienlijke parallelinvoer, die MBBel in 1996 "een lelijk monster noemt, dat weer tot leven is gewekt en 15 % van de Belgische markt vertegenwoordigt"(21), wordt door MBBel en de Belgische dealers toegeschreven aan de volgende omstandigheden.

(37) Volgens de op 17 oktober 1995 geuite opvatting van MBBel is het prijsbeleid van Mercedes-Benz in België met een index van 103 tegenover Duitsland met een index van 100 verantwoordelijk voor de aanzienlijke parallelhandel. Dit zou tot een prijsverschil van ± 7 % in vergelijking met de parallelmarkt in België leiden(22). Prijsverschillen werden al eerder als de oorzaak voor de parallelhandel beschouwd. Al in 1992 wees MBBel Mercedes-Benz erop dat de door Mercedes-Benz voor de Belgische Markt geplande afzetplanning niet haalbaar was als het niet zou lukken om de grijze markt door middel van een prijsaanpassing duidelijk terug te dringen. MBBel ging ervan uit dat "dit met een verder geforceerde prijsharmonisering van nog maar 2 % prijsverschil met het binnenland voor alle types incl. speciale uitvoeringen te bereiken was"(23). Behalve het prijsverschil werden in de uitgebreide briefwisselingen tussen MBBel en Mercedes-Benz nog meer redenen voor de aanzienlijke parallelhandel met nieuwe voertuigen, met name van de klasse W 210 (nieuwe E-klasse) genoemd, waarbij MBBel over "een W 210-invasie uit Duitsland" spreekt. De oorzaak hiervan is volgens MBBel dat verschillende Mercedes-vestigingen hun W 124-voertuigen (oude E-klasse) niet meer kunnen verkopen en deze met nieuwe W 210 in een totaalpakket met een korting van 30 % op de W 124 en 10 % op de W 210 aanbieden. Ook hadden de Belgische grijze handelaars W 210 voertuigen op voorraad en konden ze binnen zes tot acht weken nieuwe voertuigen op maat leveren, terwijl de levertijden van de officiële Belgische verkooporganisatie meer dan 18 weken zouden bedragen(24). In april 1996 was de situatie rond de W 210 volgens MBBel nog ernstiger geworden: voor dit voertuig had de Belgische verkooporganisatie levertijden van zes maanden, terwijl de handelaren op de parallelmarkt voertuigen in elke gewenste uitvoering binnen vier weken konden leveren. Dit verklaart waarom tussen juni 1995 en eind maart 1996 in totaal 411 W 210-voertuigen door de Duitse verkooporganisatie naar België werden geleverd(25).

(38) Ook de Belgische vereniging van Mercedes-dealers wilde zich over de "sinds jaren optredende schadelijke en parasitaire invloeden van de parallelmarkt in België" beklagen. In de conceptbrief, die MBBel op 25 januari 1993 aan Mercedes-Benz heeft gestuurd, wordt benadrukt dat het teleurstellend is dat in 1992 opnieuw 2000 voertuigen, waarvan 800 van de Duitse verkooporganisatie, naar België werden geleverd. Mercedes-Benz wordt dringend verzocht te verifiëren of er binnen de Duitse verkooporganisatie maatregelen zijn getroffen om de overlevingskansen van het Belgische dealernet te waarborgen. De Belgische dealervereniging deed in meerdere brieven haar beklag bij MBBel over het grote aantal gevallen van grijze invoer en over het feit dat de levertijden bij de Mercedes-dealers wegens geringe toewijzingen twaalf maanden zouden bedragen, hetgeen de "jagers van de grijze markt" bevoordeelde. Deze levertijden zijn veel langer dan die in Duitsland. Voorts konden de parallelimporteurs al met een nieuw model "pronken" (het ging hier om de Mercedes 300 S D), dat zelfs nog niet alle Belgische dealers hadden gekregen(26).

(39) Vermoedelijk zijn deze omstandigheden er ook de oorzaak van, dat Duitse klanten nieuwe voertuigen in Duitsland kochten en die onmiddellijk in België doorverkochten. Dit blijkt uit een groot aantal brieven uit de jaren 1995 en 1996, waarin het om in Duitsland verkochte voertuigen gaat die in België werden geregistreerd(27). Voor een deel ging het daarbij om klanten die maar een enkel voertuig hebben doorverkocht, maar voor een deel ging het ook om een klant die voortdurend voertuigen in België doorverkocht(28). Bij de voertuigen ging het echter gedeeltelijk om demonstratiewagens. Bij deze nasporingen kwamen echter ook incidenteel verkopen aan eindverbruikers aan het licht(29).

(40) Duitse Mercedes-vestigingen hebben ook nieuwe voertuigen aan Spaanse eindverbruikers verkocht. Volgens MBE gebeurde dit in 1994 in "genoeg gevallen", die bij Mercedes-Benz bekend zijn, tegen condities die de Spaanse verkooporganisatie niet kon bieden(30). Ook in de jaren daarna werden nieuwe auto's direct aan Spaanse eindverbruikers geleverd, bijvoorbeeld in 1996 een E 50 AMG door de vestiging München(31) en verschillende E 300 D-voertuigen door Hirschvogel, een MB-dealer(32).

(41) MBE betreurt in een brief aan de Spaanse dealer Itra SL van 2 september 1996(33) dat de Mercedes-Benz-vestiging Berlijn in El País, het Spaanse dagblad met de grootste oplage, voertuigen aanbiedt en zelfs een Spaanstalige "Export-Service Hotline" heeft geopend.

(42) Over het algemeen gaat MBE ervan uit dat 85 % van de parallel in Spanje ingevoerde voertuigen afkomstig is uit Duitsland(34). Voor de invoer van nieuwe auto's in Spanje (zie hiervoor overweging 52 hieronder) zou deze schatting betekenen dat in 1993 ca. [...], in 1994 ca. [...], in 1995 ca. [...] en in de eerste tien maanden van 1996 ca. [...] nieuwe voertuigen uit Duitsland parallel in Spanje werden ingevoerd.

1.4.2.2. België

(43) De beschikbare documenten maken duidelijk dat maar weinig voertuigen naar Duitsland uitgevoerd werden. Zo werd bijvoorbeeld in 1996 een vanuit België in Duitsland verkochte Mercedes 290 TD Combi in Sörup bij een paralleldealer aangetroffen(35). Al in 1993 kwamen twee Mercedessen 190 D vanuit België naar Duitsland(36). DaimlerChrysler(37) sluit niet uit dat nog meer voertuigen naar Duitsland geleverd zijn.

(44) Voorts werden voertuigen vanuit België naar Spanje geleverd. Zo heeft bijvoorbeeld garage Etoile in Waver in de eerste zeven maanden van 1995 volgens eigen verklaringen ten minste tien voertuigen aan Spaanse eindverbruikers geleverd(38).

(45) Zoals beschreven werd een aanzienlijk aantal nieuwe voertuigen in België ingevoerd. MBBel heeft maandelijks lijsten opgemaakt van de parallel ingevoerde voertuigen met de naam van de voertuighouder, adres, type, chassisnummer en land van oorsprong(39). Op een aparte lijst werd opgenomen via welk distributiebedrijf in Duitsland, voor de andere landen, uit welk land een voertuig naar België werd geleverd. In 1995 bijvoorbeeld waren dit in totaal 1314 voertuigen, waarvan er 599 uit Duitsland afkomstig waren, 327 uit Italië, 119 uit Nederland, 105 uit Frankrijk, 97 uit Luxemburg, 6 uit Spanje, 2 uit Oostenrijk en 2 uit Zweden(40). In de eerste zes maanden van 1996 werden in totaal 1003 nieuwe voertuigen in België ingevoerd, waarvan 827 uit Duitsland, 120 uit Italië, 83 uit Nederland, 102 uit Frankrijk, 45 uit Luxemburg, 2 uit Spanje en een voertuig uit Oostenrijk(41). DaimlerChrysler(42) bevestigt deze gegevens. Deze gegevens bewijzen op een indrukwekkende manier de omvang van de activiteiten van de ca. 45 in België werkzame, niet-erkende wederverkopers die in nieuwe auto's van Mercedes-Benz zouden handelen.

(46) Uit de beschikbare documenten blijkt dat nieuwe voertuigen voortdurend vanuit Nederland naar België werden geleverd. In de eerste zes maanden van 1996 waren het [...] voertuigen, in 1995 [...], in 1994 [...], in 1993 [...] en in 1992 waren het [...] voertuigen(43).

(47) De reden hiervoor is dat de prijzen in België 3 % tot 6 % hoger waren dan in Nederland(44).

1.4.2.3. Spanje

(48) MBE heeft in een overzicht alle in 1994 en 1995 naar het buitenland uitgevoerde voertuigen opgenomen, waarbij voor 1995 zelfs gegevens over de door de dealers gemelde (78 voertuigen) en niet gemelde uitvoer (67 voertuigen) beschikbaar zijn. In 1995 (1994) werden overeenkomstig deze gegevens 145 (243) voertuigen uitgevoerd, waarvan 51 (169) naar Portugal. In 1995 werden voorts 76 voertuigen naar Nederland, 10 naar Oostenrijk en 2 naar Frankrijk uitgevoerd(45).

(49) Na het begin van de verificatie op 11 december 1996 deelde de Spaanse Mercedes-dealer Louzao MBE per fax van 11 december 1996(46) mee dat hij in totaal acht voertuigen aan Portugese eindverbruikers heeft verkocht. De Spaanse Mercedes-dealer Garza Automoción heeft in zijn fax van 11 december 1996 aan MBE eveneens vier in Portugal verkochte voertuigen gemeld(47). Aan het einde van deze fax verklaart deze dealer dat Mercedes-Benz zulke transacties volstrekt niet tegenwerkt.

(50) Voorts werden in 1995 in totaal zes nieuwe voertuigen van Spanje naar België geleverd, in 1994 in totaal 13 en in 1993 en 1992 telkens één.

(51) Ter verduidelijking van de aanzienlijke betekenis van de parallelinvoer van voertuigen in Spanje heeft MBE(48) voor het registratiedistrict Cadiz voor de eerste negen maanden van 1996 de registratiecijfers op een rijtje gezet. Hieruit blijkt dat in Cadiz geregistreerd werden:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(52) In Spanje werden overeenkomstig de bij de verificatie aangetroffen documenten van januari 1993 tot oktober 1996 de volgende aantallen nieuwe voertuigen van het merk Mercedes verkocht(49):

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(53) Over het algemeen gaat MBE ervan uit, dat 85 % van de parallel in Spanje ingevoerde voertuigen uit Duitsland afkomstig is(50). Uit de documenten is niet duidelijk vanuit welke landen de overige voertuigen naar Spanje werden geleverd.

1.5. BEGRIPPEN VOOR GRENSOVERSCHRIJDENDE VERKOPEN VAN MOTORVOERTUIGEN

(54) In deze paragraaf worden begrippen omschreven die door het Mercedes-Benz-concern in de mededelingen aan individuele distributiepartners of aan het totale distributienet van een lidstaat gebruikt worden ter aanduiding van de verkoop van voertuigen aan buitenlandse klanten, en wel aan wederverkopers en eindverbruikers. Uit de bij de verificaties aangetroffen documenten blijkt dat er in totaal drie verschillende begrippen in verband met deze transacties werden gebruikt: grijze markt, parallelmarkt en levering. Voorzover het gaat om verkopen aan buitenlandse klanten uit een land van de Europese Economische Ruimte (EER) wordt in de documenten ook het begrip kom-klant(51) gebruikt.

1.5.1. BEGRIP GRIJZE MARKT

(55) In een lezing van de heer E. Herzog van 17 februari 1989(52) in het kader van de GBP-vergadering (Geschäftsbereich Personenwagen - divisie personenauto's) wordt het begrip activiteiten op de grijze markt gedefinieerd. Daar staat het volgende: "Volgens ons worden transacties op de grijze markt gekenmerkt door het feit dat onafhankelijke verkopers (ik zeg bewust verkopers en niet dealers, want het kan heel goed om privé-personen gaan: menig diplomaat maar ook menige kleine leverancier heeft hiermee al - vooral bij een recessieve ontwikkeling van de economie - aanzienlijk bijverdiend), dat onafhankelijke verkopers dus voertuigen buiten het officiële dealernet van de fabrikant om in het buitenland verkopen met het doel winst te maken. Het door deze verkopers bediende marktsegment is de 'grijze markt'."(53). In de lezing worden bovendien de redenen voor de grijze markt (prijs- en beschikbaarheidsverschillen) en de omvang van de grijze markt van ongeveer 30000 eenheden (waarvan 14000 in Italië en 8000 in Japan) omschreven; er wordt ook op het volgende gewezen: aan de kant van de leverancier "domineert heel duidelijk de VOI(54) met toevallig eveneens ca. 22000 eenheden per jaar." Ten slotte geeft de heer Herzog in zijn lezing zijn mening t.a.v. het verkoopbeleid en benadrukt hij: "Een strikt verbod op transacties op de grijze markt van welke aard dan ook met dreiging en uitvoering van verstrekkende sancties lijkt me uitvoerbaar noch zinvol: enerzijds moet elk geval onweerlegbaar worden bewezen, waarbij in de regel recherches nodig zijn. Anderzijds moeten wij, gezien het feit dat wij momenteel volledig bezet zijn, de voorkeur geven aan een fijne afstemming in heel Europa (trefwoord prijsharmonisering). Wat wij moeilijk kunnen beïnvloeden, is de variant waarbij individuen als 'stromannen' optreden zonder dat onze organisatie daarvan op de hoogte is. In deze gevallen zijn wij in de regel tot levering verplicht. Wij kunnen de levering alleen dan weigeren, wanneer wij in het kader van grootscheeps onderzoek kunnen bewijzen, dat de koper een wederverkoper is. In tegenstelling tot vroeger stelt de bescherming van persoonsgegevens ons hierbij zeer duidelijke grenzen.".

(56) In een interne notitie van de afdeling VP/VEV1(55) aan de heer Rau over het gesprek over de grijze markt in België op 26 juni 1992 wordt meegedeeld dat er ook gesproken werd over verkopen aan eindverbruikers. In het kader van deze gesprekken werd o.a. geconstateerd dat MBNL(56) voertuigen aan Nederlandse eindverbruikers heeft verkocht die in België wonen. Voorts werd in dit gesprek geconstateerd dat de Luxemburgse Mercedes-Benz-dealer, de firma Meris, voertuigen aan grensarbeiders met een betrekking in Luxemburg, Europese ambtenaren met twee domicilies en aan verhuurbedrijven met vestigingen in Luxemburg en Brussel heeft verkocht(57).

(57) In een interne notitie van 16 januari 1996(58) legt Dr. Schütz van de juridische afdeling van Mercedes-Benz AG vast dat hem bij inzage van de stukken van VP/M2 "(slechts) opgevallen" is "dat het begrip grijze markt een beetje vaag wordt gebruikt of dat er geen duidelijk onderscheid wordt gemaakt tussen de activiteiten van vrije wederverkopers en die van eindverbruikers.". Aan het einde van de notitie wordt evenwel benadrukt: "in de landen waaraan geleverd wordt, met name Italië, maken de desbetreffende circulaires en instructies een duidelijk onderscheid tussen vrije wederverkopers en eindverbruikers.".

(58) De constatering dat in het Mercedes-Benz-concern niet altijd een zuiver onderscheid werd gemaakt tussen de verkoop aan wederverkopers en aan eindverbruikers blijkt naar de mening van de Commissie ook uit het volgende: in twee nagenoeg eensluidende handgeschreven mededelingen(59) van de heer Stolberg van de afdeling VP/EM1 van Mercedes-Benz aan MBBel wordt een scheiding gemaakt tussen transacties op de grijze markt en andere transacties met eindverbruikers: in de eerste mededeling van 14 mei 1995 wordt MBBel verzocht te verifiëren "of het bij een in Spanje parallel ingevoerd voertuig mogelijk om een 'transactie op de grijze markt' door MB-dealers in Waver" gaat. In de tweede mededeling van 3 juli 1995 wordt MBBel verzocht te verifiëren of in de bijlage bij de mededeling: "sprake is van zuivere toeristentransacties of toch van 'wederuitvoer op de grijze markt'. Ze zouden zo de mogelijkheid hebben om een eventueel nog niet ontdekt kanaal van de grijze markt te sluiten.". Weliswaar wijst de woordkeuze in beide brieven erop dat men hier een onderscheid maakte tussen "transactie op de grijze markt" en andere transacties, met eindverbruikers, maar in een brief van 19 juli 1995 van MBBel aan de heer Roth van Mercedes-Benz inzake de verkoop van een tweedehands Mercedes in Duitsland aan een lid van de rotaryclub in België, dus om een transactie met een eindverbruiker, wordt de transactie achter "betreft:" in de brief aangeduid als "Grey Import"(60).

(59) Samenvattend kan geconstateerd worden dat het begrip grijze markt binnen het Mercedes-Benz-concern enerzijds werd gebruikt ter aanduiding van verkopen aan niet-erkende wederverkopers, en anderzijds ter aanduiding van grensoverschrijdende transacties, ook met eindverbruikers. Voorzover dit begrip in de hier relevante samenhang werd gebruikt, kan in elk geval worden geconcludeerd dat het Mercedes ook om transacties met eindverbruikers ging.

(60) Met betrekking tot het begrip "grijze markt" erkent DaimlerChrysler dat er in de Mercedes-Benz-organisatie geen uniforme terminologie en geen verplichte definities bestaan. Het begrip heeft in de afzonderlijke documenten een engere of ruimere betekenis. De onzekerheid omtrent het begrip is door het gebruik van verschillende talen nog eens versterkt. De betekenis van het begrip kan steeds alleen uit de totale context van de documenten en met inachtneming van de historische ontwikkeling worden vastgesteld. Zo werd het begrip "grijze markt" voor de omschrijving van verkopen aan wederverkopers gebruikt of in verband met informatie over grensoverschrijdende transacties waarvan men niet wist of ze "wit" (toelaatbaar) of "zwart" (ontoelaatbaar) waren(61). Ook werd het begrip niet in de leverende landen, waar het alleen op aankomt, maar alleen in de ontvangende landen gebruikt, d.w.z. daar waar men niet heeft geweten of het een toelaatbare of een ontoelaatbare transactie betreft. Uit het oogpunt van mededinging komt het er echter alleen op aan welke begrippen in het leverende land gebruikt werden.

(61) Met dit laatste argument kunnen wij het niet eens zijn. In de brief van 14 september 1994(62) bevestigt Mercedes-Benz: "Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid ook in de toekomst alle aanwijzingen te onderzoeken die op professionele transacties op de grijze markt wijzen", d.w.z. het begrip grijze markt wordt in het leveringsland voor de omschrijving van verkopen aan onafhankelijke wederverkopers gebruikt. In de telex van Mercedes-Benz aan MBE van 29 juli 1994(63) wordt het begrip "invoer via de grijze markt" daarentegen ter aanduiding van twee voertuigtransacties met de voetballer R. gebruikt. De eerste transactie betrof een Mercedes 600 SEC, die Mercedes-Benz in Duitsland af fabriek aan deze klant had verkocht, terwijl het bij het tweede voertuig, een tweedehands SL 600, om een voertuig ging dat door een Duitse klant, die het voertuig in zijn tweede woonplaats in Spanje gebruikte, aan deze voetballer werd doorverkocht. Deze documenten bevestigen dat het begrip "grijze markt" ook in de leverende landen (de Mercedes 600 SEC werd in Duitsland aan de Spaanse klant verkocht) door Mercedes-Benz zelf ter aanduiding van grensoverschrijdende transacties met eindverbruikers werd gebruikt.

1.5.2. BEGRIP LEVERING

(62) In talrijke documenten wordt de grensoverschrijdende verkoop van voertuigen als "leveringen" of "voertuigleveringen"(64) in het invoerland aangeduid. Dit begrip wordt bij onderzoek naar de verblijfplaats van voertuigen gebruikt die in Duitsland of in een andere lidstaat werden geleverd aan buitenlandse eindverbruikers, aan niet-erkende wederverkopers of aan binnenlandse eindverbruikers die de voertuigen in het buitenland hebben doorverkocht (het zogenoemde doorgeven door klanten)(65). In het overzicht "Voertuigleveringen België per september 1995"(66) wordt voor de afzonderlijke Duitse regio's/vestigingen opgegeven hoeveel nieuwe voertuigen en demonstratiewagens in de eerste negen maanden van 1995 aan "kom-klanten" resp. de "grijze markt" werden geleverd. Dezelfde terminologie werd in een mededeling van de regio Zuid VP aan de afdeling MBVD(67)/VP van Mercedes-Benz AG van 23 april 1996 gebruikt. De mededeling met de titel "Voertuigleveringen W 210 naar België in de maanden januari/februari 1996" wijst erop dat het bij de voertuigleveringen uit de regio Zuid naar België in 2/3 van de gevallen om het doorgeven door klanten gaat en in 1/3 van de gevallen om leveringen van demonstratiewagens buiten de houderschapstermijn. Verder staat er: "In totaal slechts vier voertuigen werden aan kom-klanten rechtstreeks naar België verkocht."(68).

(63) Men kan dus constateren dat met het begrip "levering" alle soorten grensoverschrijdende transacties, met inbegrip van de verkopen aan buitenlandse eindverbruikers uit een land van de EER, de zogenoemde kom-klanten (zie daarvoor overweging 68 hieronder), werden aangeduid.

(64) In de opmerkingen ten aanzien van de punten van bezwaar(69) bevestigt DaimlerChrysler dat dit begrip zonder onderscheid voor alle vormen van grensoverschrijdende handel werd gebruikt.

1.5.3. PARALLELINVOER

(65) Het begrip parallelinvoer wordt bijvoorbeeld in het onderwerp van een informatieve notitie over de boeteprocedure van de Commissie in de zaak IV/35.733-VW gebruikt, waarin het er onder andere om ging dat Volkswagen en Audi hun Italiaanse dealers de verkoop van nieuwe voertuigen aan eindverbruikers uit andere lidstaten hadden verboden. Het begrip wordt ook in een brief van MBBel aan MBF(70) in verband met de verkoop van voertuigen door Franse dealers aan Belgische klanten gebruikt(71).

(66) Het begrip parallelinvoer wordt derhalve door de ondernemingen van het Mercedes-Benz-concern in elk geval ook ter aanduiding van grensoverschrijdende transacties met eindverbruikers gebruikt.

(67) In de opmerkingen ten aanzien van de punten van bezwaar(72) bevestigt DaimlerChrysler, dat dit begrip zonder onderscheid voor alle vormen van grensoverschrijdende handel werd gebruikt.

1.5.4. KOM-KLANTEN

(68) In een intern document van de juridische afdeling van Daimler-Benz aan de afdeling PR/P van 8 augustus 1995(73) werd voor een "officieel standpunt" een tekst geformuleerd waarin wordt vastgelegd dat kom-klanten buitenlandse klanten uit de EER zijn, die zich uit eigen beweging tot een dealer wenden. Uit de brief van Mercedes-Benz AG van 23 oktober 1992 aan MBNL(74) alsmede uit rondschrijven nr. 76/92 van 9 november 1992(75) blijkt dat het begrip kom-klant in verband met grensoverschrijdende verkopen aan eindverbruikers uit een andere lidstaat van de Gemeenschap wordt gebruikt.

1.5.5. SAMENVATTING

(69) Er kan dus geconstateerd worden dat de begrippen leveringen en parallelinvoer binnen het Mercedes-Benzconcern ter aanduiding van verkopen van voertuigen aan alle soorten buitenlandse klanten werden gebruikt, met andere woorden ter aanduiding van verkopen aan niet tot het distributienet behorende, niet-erkende wederverkopers, maar ook aan eindverbruikers. Het begrip grijze markt kon ook deze brede betekenis hebben. Het begrip kom-klant werd daarentegen blijkbaar alleen in verband met de verkoop van voertuigen aan eindverbruikers uit andere lidstaten van de Gemeenschap of de EER gebruikt.

1.6. DE AFZONDERLIJKE MEDEDINGINGSBEPERKENDE MAATREGELEN

1.6.1. UITVOERBEPERKINGEN (DUITSLAND)

1.6.1.1. Verzoek aan de Duitse distributiepartners om niet aan klanten buiten hun rayon te verkopen

(70) Uit documenten waarover de Commissie beschikt, blijkt dat bij Mercedes-Benz al geruime tijd plannen voor de beperking van de parallelhandel bestonden.

(71) Al in een notitie van de afdeling VOI/VNM van 28 oktober 1985 betreffende de "Verkopen van voertuigen met rechtse besturing in de Bondsrepubliek Duitsland"(76) werd een standpunt ingenomen over een notitie van de juridische afdeling. In de notitie staat:

"Omdat wij onze contractpartners niet mogen verbieden om voertuigen met rechtse besturing aan Britse kom-klanten te leveren, moeten wij ook onze vestigingen geen desbetreffend officieel verbod opleggen. Wij moeten vestigingen en contractpartners er echter duidelijk op wijzen dat ze weliswaar het recht hebben maar niet verplicht zijn om voertuigen met het stuur aan de rechterkant te leveren resp. te verkopen. Bovendien moeten wij duidelijk maken dat het uiteindelijk in het belang van elke vestiging en elke contractpartner moet zijn om het beschikbare aantal uitsluitend aan de klanten en geïnteresseerden uit het eigen gebied te leveren. De nadruk wordt hierbij met name gelegd op de punten:

- kwaliteit van de service,

- uitrusting van de garage en

- penetratie van de markt.

Voorzover de juridische afdeling hiertegen geen bezwaren heeft, moeten deze aanwijzingen schriftelijk worden meegedeeld, anders moeten de aanstaande bijeenkomsten van vestigingsdirecteuren, salesmanagers en regioleiders hiervoor worden gebruikt.

Klein Dr. Fahr".

(72) Voor transacties met demonstratiewagens werd volgens de gespreksnotitie van 28 juli 1995(77) van de afdeling MBVD(78) met de titel "transacties met demonstratiewagens" vastgelegd dat "duidelijke regels bestaan met de verplichting dat alleen in uitzonderingsgevallen vóór het verstrijken van de houderschapstermijn en dan ook alleen in het eigen rayon verkocht mag worden. Deze regels moeten versterkt worden nageleefd. In uitzonderingsgevallen moeten de regels voor transacties met nieuwe voertuigen gelden.". Deze gespreksnotitie bewijst dat er reeds vóór 28 juli 1995 een duidelijke regel voor de afzet in Duitsland bestond, volgens welke demonstratiewagens vóór het verstrijken van de houderschapstermijn, en bij wijze van uitzondering ook nieuwe voertuigen, alleen in het eigen rayon verkocht mochten worden.

(73) De volgende gang van zaken bevestigt dat Mercedes-Benz de verkoop van nieuwe voertuigen uit andere lidstaten althans in individuele gevallen al in een vroeg stadium rechtstreeks belemmerde: in een fax van Mercedes-Benz, regio West, van 10 november 1995 werd aan de afdeling MBVD/VP van Mercedes-Benz AG over de verkoop van een voertuig door dealer Hess van Mercedes-Benz uit Trier aan een Belgische kom-klant, een eindverbruiker dus, melding gemaakt(79). Verder staat in de fax: "De firma Hess wordt door de rayonleiding verzocht dit in de toekomst achterwege te laten.".

(74) Ook de brief van Mercedes-Benz AG, verkooporganisatie Duitsland, regio West, van 17 november 1995(80) aan Mercedes-Benz-dealer Hess uit Trier is duidelijk tegen de verkoop van nieuwe voertuigen aan buitenlandse klanten gericht. Deze brief luidt als volgt:

"Transacties met België

Geachte heren,

Het hoofdkantoor heeft ons erover geïnformeerd dat in september van dit jaar een voertuig van het type E 300 D (W 210) door uw firma aan een Belgische staatsburger met woonplaats in België werd geleverd.

Het betreft opdrachtnummer 05 231 05231.

Uw standpunt dat de heer Premm reeds telefonisch meedeelde dat het een transactie met een kom-klant betreft, moeten wij nadrukkelijk tegenspreken.

Het begrip kom-klant is duidelijk gedefinieerd voor het gebied MBVD, maar niet voor andere staten. Op personen uit andere landen is nog steeds de toeristenovereenkomst van toepassing wanneer het een nieuw voertuig betreft.

Wij verzoeken u dringend om u aan deze handelwijze te houden.

Bij de W 210 zijn wij in het bijzonder verbaasd over uw handelwijze omdat u steeds heeft aangevoerd dat u te weinig voertuigen voor uw klanten in uw rayon heeft.

Met vriendelijke groet,

Mercedes-Benz Aktiengesellschaft

Regio West - Bureau Mannheim

Niedorff Scheele".

(75) De in deze brief genoemde aanwijzing om in plaats van de voor de verkoop van nieuwe auto's aan EU-klanten bestemde kom-klantenregeling de zogenoemde toeristenregeling te gebruiken, leidt alles bij elkaar genomen tot een aanzienlijke praktische bemoeilijking van de verkoop van voertuigen aan EU-klanten. Uit een rondschrijven van Mercedes AG aan de hele Duitse verkooporganisatie uit 1985(81) blijkt dat een toerist de opdracht voor een nieuw voertuig persoonlijk moet geven en het bestelde voertuig ook persoonlijk moet ophalen. Ook moet bij deze transacties een serviceprovisie van 3 %(82) door de handelsagent of vestiging die de verkoop realiseert worden afgedragen. Voor EU-klanten geldt daarentegen de aanzienlijk gemakkelijkere kom-klantenregeling (zie overweging 68 hierboven): zij kunnen een voertuig via een schriftelijk gemachtigde tussenpersoon bestellen en laten ophalen. Ook hoeft hier geen serviceprovisie door de handelsagent/vestiging die de verkoop afwikkelt, te worden afgedragen wanneer een voertuig binnen zes maanden na de verkoop naar het rayon van een andere handelsagent wordt gebracht.

(76) DaimlerChrysler heeft in de opmerkingen ten aanzien van de punten van bezwaar(83) toegegeven dat de aanwijzing om voor de verkoop aan eindverbruikers uit andere lidstaten van de Gemeenschap de toeristen- in plaats van de kom-klantenregels te gebruiken, onjuist is geweest.

(77) In een fax van Mercedes-Benz AG, regio West, van 24 november 1995 werd met betrekking tot een andere verkoop van een nieuwe auto door de firma Hess, Trier, aan een Belg aan de afdeling MBVD/VP meegedeeld: "Het gaat duidelijk om het rijgedrag van handelsagent Hess in Trier. (Opmerking van de Commissie: hier wordt niet rijgedrag, maar handelwijze bedoeld.) Het voertuig werd rechtstreeks aan een Belg geleverd. In de bijlage vindt u een brief van de regio West aan de verkoopleiding van de firma Hess waarin de firma Hess de spelregels nogmaals helder en duidelijk worden uitgelegd."(84). Deze bijlage werd tijdens de verificaties niet aangetroffen. In overweging 74 hierboven werd een dergelijke vermaanbrief van de regio West van 17 november 1995 aan de firma Hess reeds genoemd, die echter betrekking had op een andere transactie met een Belgische klant.

(78) Op 6 februari 1996 wees Mercedes-Benz alle Duitse verkooppartners zonder uitzondering erop van verkopen buiten hun rayon af te zien. In de mededeling van de afdeling MBVD/VP van Mercedes-Benz AG, die door de heren Panka en Dr. Fahr op 6 februari 1996 werd opgesteld en aan de directeuren van de vestigingen/eigenaars/directeuren handelsagenten/hoofdhandelsagenten was gericht, werd het volledige Duitse distributienet het volgende meegedeeld:(85):

"Geachte dames en heren,

De vraag naar de serie W 210 beweegt zich sinds de introductie op de markt op een hoog en stabiel niveau. In 1995 konden wij elke werkdag 390 bestellingen voor de nieuwe E-klasse noteren. Dit jaar zijn wij met 326 bestellingen per werkdag goed gestart.

Een vergelijkbaar beeld kan wereldwijd worden waargenomen met het gevolg dat wij met name in het eerste halfjaar van 1996 duidelijk te weinig productie hebben en het voor een deel tot aanzienlijke levertijdproblemen komt.

Met het oog op deze situatie hebben wij er geen begrip voor wanneer vertegenwoordigingen zich bij de verkoop van de hun toegewezen aantallen van de serie W 210 niet op het eigen rayon concentreren en de gunst van de klant niet via normale concurrentie op basis van kwaliteit maar via prijzen en condities trachten te winnen.

Wij verzoeken u derhalve om de in de doelovereenkomsten voor 1996 verankerde waarden ook bij uw dagelijkse werkzaamheden als bindende basis voor door u te nemen beslissingen te beschouwen.

Wij zijn er vast van overtuigd dat wij bij een consequente uitvoering van dit beleid de interne mededinging niet alleen bij de W 210 maar ook bij de andere series effectief kunnen aanpakken. Wij rekenen daarom op uw onvoorwaardelijke steun.

Met betrekking tot de serie W 210 willen wij u bovendien op de steeds duidelijker wordende wederverkoopactiviteiten wijzen. Wij hebben reeds in het afgelopen jaar met name richting België en Turkije uitvoer op de grijze markt geregistreerd die onze verkooporganisaties in die landen vooral daarom gevoelig hebben verstoord, omdat die maar over zeer beperkte aantallen voertuigen van de serie W 210 beschikken. Daar is ook dit jaar niets aan veranderd. Wij verzoeken u derhalve u alle inspanningen te getroosten om wederverkooptransacties met name voor de serie W 210 consequent te verhinderen. Wij behouden ons het recht voor bij duidelijke overtredingen van het verbod op levering aan wederverkopers de quota van de W 210 van de betrokken dealers te verminderen met de aantallen die via wederverkopers naar het buitenland worden geleverd en die, met inachtneming van de nodige zorgvuldigheid, door u als zodanig herkend hadden kunnen worden.

Wij zouden het zeer toejuichen wanneer de toegewezen productie voor alle bedrijven onverminderd in stand kan worden gehouden. Wij zullen echter niet aarzelen de levering van voertuigen van de serie W 210 te beperken wanneer wij constateren dat het opnemingsvermogen van de afzonderlijke rayons de toegewezen productie niet rechtvaardigt. Alleen u kunt dit verhinderen.

Met vriendelijke groet,

Mercedes-Benz Aktiengesellschaft

Panka Dr. Fahr".

(79) DaimlerChrysler deelt hierover mee dat de eerste vijf alinea's van deze mededeling, die uitsluitend aan de Duitse verkooporganisatie was gericht, alleen betrekking zouden hebben op de mededinging in Duitsland. De zesde alinea heeft betrekking op wederverkoopactiviteiten o.a. in België. De in de laatste alinea genoemde oproep om dergelijke verkopen te verhinderen alsmede de dreiging het aantal voertuigen van de serie W 210 te verminderen wanneer de toegewezen productie het opnemingsvermogen van de afzonderlijke rayons niet rechtvaardigt, hebben betrekking op wederverkoopactiviteiten en kunnen derhalve niet worden aangevochten(86).

(80) Voorzover DaimlerChrysler erop wijst dat de tekst van de zesde alinea ("Met betrekking tot ... kunnen worden") betrekking heeft op transacties met wederverkopers, spreekt de Commissie dit niet tegen (zie overweging 82, vierde alinea, van de punten van bezwaar).

(81) Voor het overige kan de Commissie echter niet instemmen met de interpretatie van DaimlerChrysler: reeds de tweede alinea van de mededeling wijst op de vraag naar de W 210 "wereldwijd" en niet alleen bijvoorbeeld op de afzetontwikkeling in Duitsland. De derde alinea van deze mededeling haakt in op deze constatering ("Met het oog op deze situatie hebben wij er geen begrip voor ...") en verzoekt de distributiepartners in Duitsland zich op het eigen rayon te concentreren en niet met gunstigere condities klanten van buiten het eigen rayon te trekken. Ook in de vierde alinea wordt erop gewezen dat de doelovereenkomsten(87), dat zijn de overeenkomsten inzake de door de vestigingen in hun rayon af te zetten voertuigen, de dagelijkse handel moeten bepalen. Op deze manier kan, volgens de vijfde alinea, de "interne mededinging" niet alleen bij "de W 210, maar ook bij de andere series effectief worden aangepakt.". Met de tekst van de eerste vijf alinea's van de mededeling worden de Duitse distributiepartners er dus op gewezen dat zij zich tot hun eigen rayon moeten beperken. Dit heeft onvermijdelijk tot gevolg dat ze daarmee ook worden opgeroepen voertuigen van de serie W 210, maar ook voertuigen van de andere series, alleen aan klanten uit hun eigen rayon, daarentegen niet aan klanten uit alle andere binnen- en buitenlandse rayons, te verkopen. Het in overweging 84 geciteerde document van 26 februari 1996 bevestigt dit.

(82) Ook de zevende alinea van deze mededeling kan absoluut niet alleen aan de voorafgaande zesde alinea gerelateerd worden, waarin de transacties met wederverkopers worden bekritiseerd, hetgeen door de Commissie niet wordt aangevochten.

(83) In de laatste alinea wordt namelijk in het algemeen met vermindering van de levering van W 210-voertuigen gedreigd voor het geval dat geconstateerd wordt dat het opnemingsvermogen van de afzonderlijke rayons de toegewezen aantallen van de W 210-serie niet rechtvaardigt. Deze alinea heeft zowel tekstueel als inhoudelijk niet alleen betrekking op de in de zesde alinea genoemde transacties met wederverkopers, maar op alle voorheen gedane uitspraken, dus ook op de alinea's 1 t/m 5, waarin de distributiepartners wordt verzocht zich op hun rayon te concentreren en de hun toegewezen voertuigen van alle series daar af te zetten. In zoverre bevat de mededeling ten minste ook het verzoek aan distributiepartners om - ter vermijding van een vermindering van het aantal aan hen geleverde nieuwe voertuigen van de serie W 210 - alleen in hun rayon te verkopen, met andere woorden deze voertuigen niet aan klanten of bedrijven buiten hun rayon te verkopen. Het hieronder behandelde stuk, dat uitdrukkelijk refereert aan de in overweging 78 beschreven mededeling van 6 februari 1996, bevestigt de interpretatie van de Commissie.

(84) Op de bijeenkomst van de LVP(88) op 26 februari 1996 werd volgens het verslag nogmaals op het belang van de naleving van deze mededeling van 6 februari 1996 geattendeerd; daar staat onder punt 4c) "Leveringen België":

"De heer Bruhn deelt de lijst van leveringen naar België van januari 1996 (meer dan 100 W 210-voertuigen) uit en informeert over de wens om 200 W 210-voertuigen aan MBBel te leveren ter reducering van de levertijden. Mocht de vermindering gerealiseerd worden, dan vindt verdeling over de regio's plaats overeenkomstig specificatie van MBBel. De regio verdeelt de verminderingen over de betrokken vestigingen.

Op de noodzaak tot naleving van het memo van de heren Panka en Dr. Fahr werd nogmaals nadrukkelijk gewezen."

(89).

(85) Zoals in overweging 63 hierboven beschreven, omvat het begrip "levering" alle soorten grensoverschrijdende verkopen, met inbegrip van de verkopen aan eindverbruikers. In een mededeling van de afdeling MBVD/RNP van 15 maart 1996 aan alle heren VLP (Vertriebsleiter Personenwagen - directeuren distributie personenauto's) en GBL-P (Gebietsleiter Personenwagen - rayondirecteuren personenauto's) van de regio Noord met de vestigingen Bielefeld, Braunschweig, Bremen, Dortmund, Emden, Hamburg, Hannover, Kassel, Kiel en Lübeck(90) werd er in de bijlage (titel van de bijlage: "Registraties grijze markt (nieuwe auto's) leveringen naar België per 2/96)" op gewezen dat in de maanden januari en februari 1996 opnieuw 23 voertuigen naar België geleverd werden. Vervolgens staat er:

"Wij verzoeken u nogmaals dringend alles wat in uw macht staat te doen om dergelijke leveringen te vermijden. Mochten vestigingen van de regio Noord aantoonbaar verantwoordelijk zijn voor toekomstige leveringen, dan worden deze overtredingen consequent bestraft.".

(86) Hoewel deze mededeling uitsluitend aan de vestigingen van de regio Noord gericht is, blijkt uit de formulering dat niet alleen vestigingstransacties met België verhinderd moeten worden, waar kartelrechtelijk gezien geen bezwaar tegen bestaat omdat het een concerninterne procedure betreft. Uit de formulering "vestigingen van de regio Noord aantoonbaar verantwoordelijk zijn" volgt eerder dat deze vestigingen ook transacties van contractpartners/handelsagenten met alle soorten Belgische klanten, dus ook met Belgische eindverbruikers, moeten verhinderen.

(87) De vestigingen hebben die mogelijkheid omdat deze de door de contractpartners/handelsagenten opgemaakte aan klanten voor aankoop van een nieuwe auto, die de handelsagenten moeten overleggen, controleren en indien nodig bevestigen door de koper een opdrachtbevestiging te sturen(91). De mededeling doelt ook op deze opdrachtbevestigingen van de vestigingen en wil bereiken dat opdrachten van buitenlandse eindverbruikers (zogenoemde kom-klanten) die door de handelsagenten worden overgelegd door de vestigingen niet worden bevestigd.

(88) DaimlerChrysler ontkent dit ook niet in de opmerkingen ten aanzien van de punten van bezwaar(92). Ze wijst er echter op dat met betrekking tot het begrip "leveringen", dat in beide documenten in ongedifferentieerde vorm werd gebruikt, alleen verkopen aan wederverkopers werden besproken. Ook in de mededeling aan de vestigingen van de regio Noord gaat het slechts om verkopen aan Belgische wederverkopers. Deze vestigingen hadden op grote schaal aan Belgische wederverkopers geleverd. Voor eventuele maatregelen tegen verkopen aan eindverbruikers is helemaal geen aanleiding geweest.

(89) Wat dit betreft, wijst de Commissie erop, dat op de bijeenkomst van de LVP op 26 februari 1996 op de mededeling van 6 februari 1996 (zie overweging 84 hierboven) aan het Duitse distributienet werd gewezen. Zoals in overweging 80 hierboven beschreven, verwees de mededeling van 6 februari 1996, "op de noodzaak tot naleving waarvan ... nogmaals nadrukkelijk werd gewezen", naar alle soorten grensoverschrijdende transacties. De betekenis van de mededeling van 6 februari 1996 werd daarom door deze op 26 februari 1996 gegeven aanwijzing nogmaals versterkt.

(90) Ook het verzoek in de mededeling van 15 maart 1996 om "leveringen" naar België "te vermijden", betekent dat elk type buitenlandse transactie achterwege moest worden gelaten. De vraag of er een concrete aanleiding voor een dergelijk verzoek heeft bestaan of niet, is niet relevant voor de interpretatie van deze mededeling. Deze mededeling was aan een groot aantal geadresseerden gericht, bij wie de achtergrond van deze mededeling niet zonder meer bekend was. Ook bevat de mededeling geen verwijzing naar deze achtergrond en maakt de mededeling evenmin duidelijk dat met leveringen naar België uitsluitend de verkopen aan onafhankelijke wederverkopers worden bedoeld.

(91) Naar de mening van de Commissie moet een mededeling die zich tegen de levering aan onafhankelijke wederverkopers richt, helder en duidelijk geformuleerd worden. Alleen dan kan de ontvanger onmiddellijk en ondubbelzinnig vaststellen wat hij achterwege moet laten en wat nog is toegestaan. De Commissie neemt er nota van dat ook DaimlerChrysler(93) toegeeft dat het niet uitgesloten kan worden dat maatregelen tegen verkopen aan wederverkopers in de formulering "het doel voorbij schieten" en in ieder geval achteraf zo konden worden geïnterpreteerd dat ze ook de toegestane verkopen aan eindverbruikers omvatten.

(92) Uit de beschikbare documenten blijkt voorts dat Mercedes-Benz deze tegen de paralleluitvoer gerichte verzoeken aan de Duitse handelsagenten herhaaldelijk door aanwijzingen aan het Duitse distributienet en aan de handelsagenten heeft versterkt, teneinde de "interne concurrentie" tussen de verkooppartners zoveel mogelijk te vermijden.

Zo werden in de reeds volledig en woordelijk weergegeven mededeling (zie overweging 70 hierboven) van de Mercedes-Benz AG afdeling MBVD/VP van 6 februari 1996(94) de directeuren van de vestigingen/eigenaars/directeuren handelsagenten/hoofdhandelsagenten erop gewezen dat men "er geen begrip voor" heeft "wanneer detailhandelaars zich niet op het op het eigen rayon concentreren en de gunst van de klant via normale concurrentie op basis van kwaliteit en niet via prijzen en condities trachten te winnen.". De mededeling luidt verder: "Wij zijn er vast van overtuigd dat wij bij een consequente uitvoering van dit beleid de interne mededinging niet alleen bij de W 210 maar ook bij de andere series effectief kunnen aanpakken. Wij rekenen daarom op uw onvoorwaardelijke steun.".

(93) Naar de reeds in overweging 72 hierboven genoemde bepaling inzake transacties met demonstratiewagens verwijst een brief van de BVMB e.V. (Bundesverband der Vertreter der Mercedes-Benz AG - Duitse vereniging van handelsagenten van Mercedes-Benz AG) van 26 juni 1996(95) aan Mercedes-Benz AG. Daarin wordt in verband met de verkoop van een S 500 demonstratiewagen met 31,5 % korting (waarbij in vergelijkbare gevallen blijkbaar kortingen tot 38 % worden verleend) door de vestiging Regensburg aan een klant uit het rayon van een Mercedes-dealer op het volgende gewezen: dergelijke kortingen beperkten of maakten een einde aan de mogelijkheden van de handelsagenten om S-klasse voertuigen als bedrijfsauto of demonstratiewagen te gebruiken. Ook beperkte dit de mogelijkheden om transacties in het eigen gebied af te sluiten. In het belang van een presentatie van de S-klasse in het hele land en de daaruit voortvloeiende waarborging van de afzet wordt Mercedes-Benz AG verzocht "zich nadrukkelijk voor de naleving van de afgesproken 'spelregels' voor het terugbrengen van de interne mededinging bij de totale dealervereniging in te zetten.".

Verder staat er in de brief:

"Wij willen nogmaals benadrukken dat de dealercommissie steeds maatregelen heeft ondersteund die de interne mededinging beperken en die gepaste stappen ondernemen tegen handelaars, ongeacht of dit nu vestigingen of handelsagenten zijn, die andere doelen nastreven en daarbij ook het recht van alleenverkoop door verdringingsmededinging economisch ondermijnen.".

(94) In het antwoord van Mercedes-Benz AG van 22 juli 1996(96) wordt de BVMB e.V. meegedeeld dat verkopen van demonstratiewagens tegen zeer gunstige of overdreven condities alleen in aparte gevallen en uitsluitend in het eigen rayon gesloten mogen worden. "Anders is er inderdaad sprake van interne mededinging, die wij net zo consequent afwijzen en bestrijden als u. Wij zijn van mening dat wij dit in het verleden al meer dan eens bewezen hebben.".

(95) In de opmerkingen ten aanzien van de punten van bezwaar(97) beweert DaimlerChrysler dat de genoemde beperkingen alleen betrekking hadden op het binnenland en niet op verkopen in het buitenland. Voor de door de Commissie onderzochte uitvoerbeperkingen zou dit feit daarom niet relevant zijn.

(96) Hier kan de Commissie het niet mee eens zijn: het verzoek aan de handelsagenten de genoemde voertuigen alleen in het eigen rayon te verkopen, is erop gericht dat alle klanten die hun woonplaats niet in het rayon van de dealer hebben, dus ook de buitenlandse klanten, deze voordelige voertuigen niet moeten kunnen kopen; met andere woorden Mercedes-Benz wil vermijden dat Mercedes-klanten door attractieve prijzen en condities door een andere dan de voor het betrokken rayon verantwoordelijke verkooppartner tot het kopen van een voertuig worden verleid. Zoals blijkt uit de tekst van het antwoord van Mercedes-Benz van 22 juli 1996 werd de "interne" mededinging consequent van de hand gewezen en bestreden, waar overigens ook al in de mededeling van 6 februari 1996(98), vijfde alinea, op werd gewezen.

(97) Om de hierboven beschreven verzoeken aan de Duitse verkooppartners kracht bij te zetten, heeft Mercedes-Benz ook de voertuigleveringen aan de Duitse verkooppartners verminderd of in ieder geval met vermindering gedreigd, zoals blijkt uit het volgende:

(98) De mededeling van Mercedes-Benz, afdeling MBVD, van 5 maart 1996(99) aan alle regio's en LVP luidt:

"Vermindering W 210

ten gunste van M.B. België

Zoals op de bijeenkomst van de LVP op 26 februari 1996 werd overeengekomen, worden de toewijzingen aan verschillende vestigingen voor de serie W 210 verminderd.

Basis hiervoor zijn de voertuigleveringen naar België in de maand januari.

In de bijlage vindt u een overzicht van de verminderingen in de maanden juni en juli.

Mochten de leveringen naar België niet afnemen, dan zullen wij deze actie ook bij de nieuwe series voortzetten.".

(99) DaimlerChrysler wijst er in de opmerkingen ten aanzien van de punten van bezwaar op dat deze mededeling alleen aan de vestigingen gericht was, hetgeen generlei juridische problemen met zich brengt(100). De leveringen naar België zouden bijna zonder uitzondering verkopen aan niet-erkende wederverkopers zijn geweest. Verminderingen zouden alleen hebben plaatsgevonden bij vestigingen die wederverkooptransacties hebben uitgevoerd. Maatregelen tegen handelsagenten, zoals de Commissie in overweging 114 van de punten van bezwaar beweert, zouden niet hebben plaatsgevonden.

(100) Hiertoe wijst de Commissie op het volgende: de vestiging Regensburg heeft, zoals reeds in de punten van bezwaar in overweging 102 uiteengezet, in haar mededeling aan de regio Zuid van 12 maart 1996 meegedeeld dat het bij een in België terechtgekomen voertuig gaat om een door een Duitse klant doorverkocht voertuig. Deze klant heeft tot nu toe nog nooit een voertuig doorverkocht. De vestiging maakt derhalve bezwaar tegen deze vermindering(101). Dit document toont duidelijk aan dat Mercedes-Benz de toewijzingen van nieuwe voertuigen aan de vestigingen op basis van de totale uitvoer naar België en zonder voorafgaande duidelijke toelichting over de bijzonderheden heeft verminderd, niet alleen in de gevallen waarin aantoonbaar nieuwe voertuigen aan wederverkopers werden verkocht.

(101) De bewering van DaimlerChrysler dat er geen maatregelen tegen de handelsagenten zijn genomen(102) is niet steekhoudend. Gezien de belangen is het niet denkbaar dat uitvoertransacties alleen bij de vestigingen tot verminderingen hebben geleid en niet bij de handelsagenten. De volgende documenten bevestigen dit. In de bij de verificatie aangetroffen documenten worden ook de hoofdhandelsagenten in München (Auto Henne) en Karlsruhe (Schönperlen) "vestigingen" genoemd die voertuigen naar België hebben geleverd(103). Voorts blijkt uit een vergelijking van de ordernummers van de voertuigen die dealer Hirschvogel in Straubing naar België heeft geleverd(104) met de door MBBel opgestelde lijsten dat de door de handelsagenten geleverde voertuigen door MBBel op basis van de ordernummers ingedeeld zijn bij de verschillende vestigingen, zelfs wanneer een voertuig door bemiddeling van een contractpartner werd verkocht(105). Ten slotte wijst de handgeschreven notitie van de heer Bruhn van 4 maart 1996(106) erop dat 200 voertuigen van de W 210-serie extra naar België geleverd moeten worden, waarbij deze voertuigen bij de vestigingen (NDL) of de contractpartners (VP) in mindering moesten worden gebracht: "Vermindering moet volgens afspraak met de LVP plaatsvinden bij de NDL/VP die naar België leveren!". Derhalve moet dus het bezwaar van DaimlerChrysler dat alleen de toewijzing aan de vestigingen maar niet de toewijzing aan de handelsagenten verminderd had moeten worden, van de hand worden gewezen.

1.6.1.2. Instructie aan de handelsagenten om bij paralleluitvoer een aanbetaling van 15 % te vragen

(102) Ook de instructies aan de handelsagenten om bij paralleluitvoer, de zogenoemde kom-klantentransacties, een aanbetaling van 15 % te vragen, is een maatregel die toegestane gevallen van paralleluitvoer bemoeilijkt.

(103) Uit rondschrijven nr. 52/85 van Mercedes-Benz van 12 september 1985 onder andere aan de hoofdhandelsagenten en handelsagenten alsmede aan de erkende garagebedrijven over de EG-groepsvrijstellingsverordening - effecten op de binnenlandse verkooporganisatie(107) - blijkt dat in het geval van een transactie met een kom-klant uit de Gemeenschap of de EER een aanbetaling van 15 % van de koopprijs moet worden gevraagd. Dit geldt voor vrijwel alle transacties met kom-klanten, zoals blijkt uit de tekst van het rondschrijven, waarin staat:

"...

Voor EG-klanten gelden overeenkomstig de nieuwe dealerovereenkomsten in overeenstemming met de voorschriften van de EG-groepsvrijstellingsverordening de volgende regels:

...

...

Aanbetalingen voor transacties met EG-klanten

Zoals tot nu toe in toeristentransacties wereldwijd gebruikelijk vinden wij het verzoek om een aanbetaling in de volgende gevallen - ook bij EG-klanten - noodzakelijk:

1. Bestellingen in buitenlandse uitvoering vanwege de geringe afzetmogelijkheden in het binnenland wanneer de klant niet afneemt.

2. Meerdere bestellingen van een EG-klant in het kader van eigen zakelijk gebruik.

3. Voor voertuigen met een speciale uitvoering die bij niet-afname mogelijk een korting voor de wederverkoop vereisen. Dit is ook overeenkomstig de tegenwoordig reeds bij binnenlandse klanten gehanteerde praktijk.

4. Verder vinden wij een aanbetaling door EG-klanten noodzakelijk wanneer een dergelijke klant voertuigen in de binnenlandse uitvoering bestelt. Dit lijkt ons vereist omdat bewezen moet worden of de koopwens van een buitenlandse klant serieus is. Voorts bestaat met het oog op zijn woonplaats in het buitenland het verhoogde kostenrisico voor het geval dat er bijvoorbeeld bij de afname en betaling van het voertuig moeilijkheden ontstaan die bij ons kunnen leiden tot een omvangrijke administratieve procedure en mogelijk zelfs een aanmaningsprocedure.

In alle bovengenoemde gevallen moet een aanbetaling van 15 % van de koopprijs worden gevraagd (overeenkomstig het tarief voor niet-afname in de verkoopvoorwaarden voor nieuwe voertuigen).

...

Wij verzoeken u uw verkooppersoneel uitvoerig over de nieuwe voorschriften te informeren. Als u nog vragen heeft, neemt u dan in ieder geval contact met ons op.".

(104) DaimlerChrysler bevestigt dat de in overweging 103 gegeven uiteenzetting over de inhoud van het rondschrijven juist is(108).

1.6.2. BEPERKINGEN VOOR DE LEVERING AAN LEASEBEDRIJVEN (DUITSLAND EN SPANJE)

(105) De Duitse dealerovereenkomst van Mercedes-Benz AG in de versie 7/87(109) bevatte in paragraaf 2, lid 1, onder d), de volgende bepaling voor de levering van voertuigen aan leasebedrijven(110). Deze luidt:

"De dealer is niet gerechtigd tot het tot stand brengen van transacties met

...

d) Leasebedrijven behalve in de volgende gevallen:

- het voertuig is voor eigen gebruik van het leasebedrijf bestemd;

- het voertuig is voor een lessee (eindafnemer) in het rayon bestemd;

- een door bemiddeling van de dealer tot stand gekomen koopovereenkomst met een eindafnemer in het rayon wordt achteraf in een leasetransactie omgezet;

- de lessee heeft zich uit eigen beweging tot de vestiging/dealer gewend.".

(106) Op 6 augustus 1996 heeft Mercedes-Benz, afdeling MBVD/VP, een mededeling met betrekking tot externe leasebedrijven gestuurd aan de vestigingsdirecteuren/eigenaars en directeuren van alle vestigingen(111). Externe leasebedrijven zijn van het Daimler-Benz-concern onafhankelijke leasebedrijven. De mededeling luidt:

"Externe leasebedrijven

Geachte dames en heren,

Wij moeten helaas steeds opnieuw constateren dat externe leasebedrijven aan klanten en potentiële klanten van Mercedes-Benz leaseaanbiedingen doen, waarin ook in de individuele transactie kortingen zijn verwerkt die wij in de betrokken gevallen niet willen verlenen. Wij beschikken over aanwijzingen en concrete voorbeelden, dat deze leaseaanbiedingen onder die voorwaarde worden afgegeven, dat de klant het voertuig niet via zijn tussenpersoon maar via het leasebedrijf betrekt.

De attractiviteit van de aanbiedingen van de externe leasebedrijven komt dus niet tot stand doordat zij de condities, die tussen de tussenpersoon en de klant worden overeengekomen, raken en bovendien door hoge restwaardes en lage marges voordelen ten opzichte van MBLF of de leasebedrijven van de handelsagenten genereren. De attractiviteit is veeleer toe te schrijven aan het feit dat externe leasebedrijven voertuigen op voorraad aanschaffen of algemene leveringsovereenkomsten met tussenpersonen van onze organisatie in stand houden in het kader waarvan ook overeenkomstige kortingen worden verleend.

Met deze achtergrond wijzen wij er opnieuw op, dat de levering aan leasebedrijven alleen in de volgende gevallen is toegestaan:

- het voertuig is voor eigen gebruik van het leasebedrijf bestemd;

- het voertuig is voor een lessee (eindafnemer) in het rayon bestemd;

- een middels opdracht van de NDL (noot van de Commissie: NDL = vestiging) resp. bemiddeling van de dealer totstandgekomen koopovereenkomst met een eindafnemer in het rayon wordt naderhand in een leasetransactie omgezet;

- de lessee heeft zich uit eigen beweging tot de vestiging/dealer gewend.

In gevallen waarin deze voorwaarden niet van toepassing zijn, zullen wij de voertuigprovisie van de vestiging resp. de dealer volledig terugvorderen en ons bovendien het recht voorbehouden persoonlijke en contractrechtelijke stappen te ondernemen.

Wij zijn ervan overtuigd dat u ons principiële standpunt steunt en ons bij de realisering ervan in de markt onvoorwaardelijk steunt.".

(107) Ook de Spaanse dealerovereenkomst bevat in elk geval sinds 1 oktober 1996 in artikel 4, onder d)(112), een overeenkomstige bepaling voor de verkoop van voertuigen aan externe leasebedrijven.

(108) In de nieuwe versie van de Duitse dealerovereenkomst van Daimler-Benz AG (versie juli 1997) zijn deze bepalingen eveneens opgenomen, maar zijn deze aangevuld: de dealer mag aan een leasebedrijf ook in het volgende geval een nieuw voertuig leveren:

"- het leasebedrijf heeft zich voor een bepaalde eindafnemer uit eigen beweging tot een dealer gewend.".

(109) De hoofdhandelsagentschapsovereenkomst bevat in paragraaf 2, lid 1, onder d), een gelijkluidende bepaling(113).

(110) Allereerst moet erop worden gewezen dat deze contractuele bepalingen over de levering aan leasebedrijven niet in aanmerking nemen of een lease-auto volgens de door het leasebedrijf gebruikte lease-overeenkomsten meteen of pas na afloop van de looptijd van de overeenkomst door de lessee kan worden aangekocht.

(111) De bepalingen over de levering aan leasebedrijven hebben o.a. tot gevolg dat leveringen op voorraad aan leasebedrijven moeten worden uitgesloten. Ze verhinderen derhalve dat leasebedrijven aan een klant die een lease-auto nodig heeft, een reeds vooraf bestelde (nog niet of ook reeds geleverde) lease-auto op korte termijn kunnen aanbieden.

(112) Bovendien leiden deze bepalingen, waar de mededeling van 6 augustus 1996 ook nadrukkelijk op wijst, ertoe dat leasebedrijven niet in het genot van kwantumkortingen komen, omdat niet zij maar de lessees door Mercedes-Benz als eindverbruikers worden beschouwd. Bijgevolg richt de kwantumkorting zich naar het aantal voertuigen dat de individuele lessee nodig heeft, dat aanzienlijk lager is dan het aantal voertuigen dat een leasebedrijf in het kader van een individuele transactie van Mercedes-Benz koopt.

1.6.3. BEPALING VAN DE VERKOOPPRIJZEN IN BELGIË

(113) Op 20 april 1995 vond er een ontmoeting plaats tussen negen leden van de vereniging van Mercedes-Benz-dealers in België (Amicale des Concessionnaires Mercedes-Benz) en de directie van MBBel, die o.a. door de heer Dr. Pfahls, directeur/president, de heer Uyttenhoven, directeur van de divisie personenauto's en acht medewerkers van de bedrijfsleiding van MBBel vertegenwoordigd was(114). In de vergadering werd verslag uitgebracht over de "actie tegen dumping". Een van de aanwezige dealers meldde dat de betrekkingen tussen de dealers door deze actie waren verbeterd, een andere beklaagde zich echter over de dumping door de vestigingen van Mercedes in Brussel. Als resultaat van de bespreking werd overeengekomen dat door een extern agentschap testaankopen zouden worden gedaan ("ghost shopping") teneinde het niveau van de kortingen voor de W 210 te verifiëren. Zou hierbij geconstateerd worden dat meer dan 3 % korting wordt verleend, dan zou de toewijzing van voertuigen tot eind 1995 verminderd worden(115).

(114) DaimlerChrysler deelt hierover mee dat deze actie een initiatief van de dealers was. MBBel heeft de voorstellen van de Amicale om verkoopprijzen vast te stellen steeds afgewezen. Ook was het voorstel om een extern agentschap met het uitvoeren van testaankopen te belasten en bij constatering van kortingen van meer dan 3 % de toewijzing van voertuigen tot eind 1995 te verminderen, een voorstel van de dealers dat niet gehonoreerd werd.

(115) Wat dit betreft, wijst de Commissie op het volgende: verschillende belangrijke vertegenwoordigers van MBBel, die volgens het verslag vestigingen van de firma Mercedes Europa in Brussel(116) alsmede in Antwerpen(117) exploiteren, hebben aan deze bespreking deelgenomen(118). In het verslag van deze vergadering van MBBel met de Belgische dealervereniging van 20 april 1995, dat door de voor de dealerontwikkeling verantwoordelijke MBBel-manager(119), de heer Rauw, werd geschreven, werd vastgelegd dat een onafhankelijk agentschap met het doen van testaankopen belast moest worden. Voorts heeft de heer Rauw in het verslag vastgelegd, dat de toewijzing van voertuigen wordt verminderd wanneer kortingen van meer dan 3 % worden geconstateerd. Volgens het verslag werd in deze vergadering besloten om een agentschap met de testaankopen te belasten. Aan dit besluit heeft MBBel in de hoedanigheid van op de vergadering aanwezige importeur, maar ook als eigenaar van twee vestigingen, derhalve als onderneming die op dit gebied ook dealerbelangen heeft, een aandeel gehad. De actieve deelname van Mercedes blijkt ook uit het feit dat de in het besluit genoemde sanctie - vermindering van de toewijzing van nieuwe auto's - alleen door MBBel als leverancier van de dealers kan worden gerealiseerd. Ook hieruit blijkt dat MBBel bereid was deze prijsbepaling, de verificatie van de prijspolitiek en indien nodig het treffen van sancties bij niet-naleving actief te ondersteunen en de actie in geen geval, zoals DaimlerChrysler later meedeelt, van de hand heeft gewezen.

(116) De tegenwerping van DaimlerChrysler dat het hierbij alleen ging om een voorstel van de dealervereniging, is in ieder geval niet overtuigend. De heer Rauw heeft in het verslag een heel nauwkeurig onderscheid gemaakt tussen de uitspraken van de individuele aanwezigen en de besluiten of resultaten van de vergadering. Bij de bedoelde passage heeft hij niet genoteerd dat het om een voorstel van de dealervereniging gaat. Dat het verslag heel nauwkeurig werd geschreven, blijkt uit de manier van notuleren van de voorafgaande uitspraken die zelfs aan bepaalde met naam genoemde deelnemers aan de vergadering werden toegeschreven.

(117) Uit verscheidene documenten blijkt dat testaankopen in ieder geval tot de gebruikelijke praktijken van MBBel behoren en dat de betrokken bekendmaking derhalve serieus moest worden genomen. Volgens het verslag van de vergadering van de Mercedes-dealers uit de regio Antwerpen van 27 maart 1996(120), waaraan ook de regiomanager van MBBel voor de regio Antwerpen, Koen Van Hout, heeft deelgenomen, werden vóór 27 maart 1996 vijf Mercedes-dealers uit de regio Antwerpen en een parallelhandelaar door een testkoper bezocht. Daarbij werd ook het kortingsbeleid geverifieerd waaruit blijkt dat de dealers kortingen van 5 % tot 7 % voor de W 210 (Mercedes E 290 TD) verlenen.

(118) Een verdere verificatie van het kortinggedrag betrof de C-klasse: op 26 november 1996 gaf MBBel opdracht aan een firma Tokata SA voor het doen van testaankopen bij alle 47 Belgische dealers(121). Het kortinggedrag bij de voertuigen uit de C-klasse Combi 220 D en Combi 250 TD moest geverifieerd worden. De testkopers moesten daarbij proberen ten minste 7 % korting te krijgen waarbij de levertermijn geen rol mocht spelen.

(119) Ook de volgende gang van zaken illustreert het aanzienlijke belang van MBBel bij het verlenen van een matige korting door de Belgische Mercedes-dealers. In een verklaring van 17 oktober 1995 van MBBel aan Mercedes-Benz werd benadrukt: "Wij doen al wat mogelijk is om ons werk correct uit te voeren (we zien af van uitvoer), wij proberen onze gemiddelde prijzen op een hoog prijsniveau te handhaven ..."(122). In een brief van MBBel aan de Belgische dealer Garage de l'Avenue in Charleroi van 14 maart 1996(123) ging het om een tijdens het Automobielsalon in Brussel verkochte Mercedes, model W 210, type E 200. In de brief werd eerst het gedrag van de verkoper van deze dealer bekritiseerd. Deze had zich voorgesteld als verkoper voor de regio Namen, hetgeen de koper ertoe bracht het voertuig bij hem te bestellen. Toen later bleek dat de koopovereenkomst met de dealer in Charleroi was gesloten, beklaagde de klant zich bij MBBel. In de bovengenoemde brief keurt MBBel niet alleen dit feit af, maar neemt ook de gelegenheid te baat op de korting van 6 % op de prijs van de nieuwe auto te wijzen. Uit de context blijkt dat MBBel deze korting te hoog vindt.

(120) DaimlerChrysler bevestigt overigens in de opmerkingen ten aanzien van de punten van bezwaar(124) dat deze korting inderdaad boven het gemiddelde was en dat de voor het rayon verantwoordelijke dealer in Namen deze onvoordelige overeenkomst had moeten overnemen. Samenvattend gaat de Commissie uit van het volgende: in de vergadering van 20 april 1995 waaraan MBBel en de Belgische dealervereniging vertegenwoordigd door negen afgevaardigden(125) deelnamen, werd tot een controle op het kortinggedrag van de Belgische Mercedes-dealers bij de W 210 door testkopers besloten. Kortingen van meer dan 3 % mochten niet worden verleend omdat de levering beperkt zou worden(126). MBBel heeft deze handelwijze, met inbegrip van het opleggen van sancties, volgens het verslag goedgekeurd.

2. JURIDISCHE BEOORDELING

2.1. ARTIKEL 81, LID 1

2.1.1. ONDERNEMINGEN

2.1.1.1. DaimlerChrysler en de Mercedes-dealers in België en Spanje

(121) DaimlerChrysler AG alsmede haar voorgangers Daimler-Benz AG/Mercedes-Benz AG en de concernondernemingen MBBel en MBE enerzijds en de Mercedes-Benz-dealers in België en Spanje anderzijds zijn ondernemingen als bedoeld in artikel 81, lid 1.

2.1.1.2 De dealers van Mercedes-Benz in Duitsland

(122) Mercedes-Benz verkoopt personenauto's in Duitsland via eigen vestigingen alsmede via handelsagenten in de vorm van tussenpersonen als bedoeld in paragraaf 84, lid 1, zin 1, eerste alternatief, van het Handelsgesetzbuch (HBG) (Wetboek van Koophandel).

(123) De dealers van Mercedes-Benz zijn ondernemingen als bedoeld in artikel 81, lid 1. Een onderneming is in ieder geval een rechtssubject dat zelfstandig commerciële of economische activiteiten uitoefent en de hiermee verbonden financiële risico's draagt(127). Een tussenpersoon is volgens paragraaf 84, lid 1, zin 1, eerste alternatief, van het HBG koopman en oefent als zodanig een economische activiteit uit. De tussenpersonen van Mercedes-Benz oefenen hun activiteiten ook zelfstandig uit. DaimlerChrysler deelt de opvatting dat het bij de dealers om zelfstandige bedrijven gaat(128).

2.1.2. OVEREENKOMST TUSSEN ONDERNEMINGEN

(124) De tussen Mercedes-Benz en haar handelsagenten in Duitsland gesloten overeenkomsten zijn overeenkomsten tussen ondernemingen. Hetzelfde geldt voor de overeenkomsten die gesloten zijn tussen de met Mercedes-Benz verbonden dochteronderneming MBE enerzijds en haar Mercedes-Benz-dealers anderzijds.

(125) Verder moet in aanmerking worden genomen dat de vertegenwoordigings- of dealerovereenkomsten tussen de tot het Mercedes-Benz-concern behorende ondernemingen enerzijds en de dealers en handelsagenten anderzijds deel van een exclusief en selectief distributiesysteem zijn, die als langdurige schuldovereenkomsten vaak meerdere decennia lang bestaan. Aangezien bijvoorbeeld de ontwikkeling van de modellen of van de serviceconcepten, maar ook de ontwikkeling van de marketingstrategie bij het sluiten van een dealerovereenkomst of vertegenwoordigingsovereenkomst niet te voorzien is, moeten bepaalde regelingen in deze overeenkomsten noodzakelijkerwijs aan latere beslissingen van de fabrikant worden overgelaten. De toelating van een dealer of handelsagent als verkooppartner vereist dat elke verkooppartner instemt met het in de loop van de tijd veranderende afzetbeleid van de fabrikant(129). Dit geldt voor wijzigingen in het aan de dealer of handelsagent voor de afzet geleverde voertuigprogramma, maar ook voor andere wijzigingen in het afzetbeleid van de fabrikant die invloed hebben op de afzetmogelijkheden van de dealer of de handelsagent en die doorgaans door middel van een rondschrijven of voorschrift van de fabrikant aan de verkooppartners worden meegedeeld, die deze wijzigingen uitdrukkelijk of stilzwijgend accepteren. Het rondschrijven of de voorschriften maken derhalve onderdeel uit van de overeenkomsten van Mercedes-Benz met de handelsagenten, omdat zij deel van een lopende zakenrelatie op basis van een bestaande algemene overeenkomst (vertegenwoordigingsovereenkomst) zijn.

(126) DaimlerChrysler zelf gaat ervan uit dat haar aan de verkooppartners gerichte rondschrijven deel van de contractuele overeenkomsten zijn geworden. Dit blijkt uit het volgende: volgens paragraaf 15, lid 3, van de vertegenwoordigingsovereenkomsten(130) en van de hoofdhandelsagentschapsovereenkomst(131) in de versies juli 1997 mogen originele reserveonderdelen niet aan wederverkopers worden verkocht die buiten het rayon van de handelsagent gevestigd zijn, zelfs wanneer zij de reserveonderdelen voor reparatie of onderhoud van voertuigen nodig hebben. Tegen deze formulering had de Commissie in de punten van bezwaar van 31 maart 1999(132) bezwaar gemaakt.

(127) DaimlerChrysler heeft hierover meegedeeld(133) dat de onduidelijke formulering van deze clausule reeds in 1988 werd erkend. Daarom werd per brief van 10 oktober 1988 aan de Duitse handelsagenten en per brief van 31 augustus 1988 aan de hoofdhandelsagenten verklaard dat de formulering in de overeenkomst onduidelijk was en dat originele reserveonderdelen aan alle wederverkopers in de Gemeenschap en de geassocieerde staten geleverd mochten worden. Door de verzending van de genoemde brieven aan het Duitse distributienet zou een situatie overeenkomstig artikel 3, punt 10, onder b), van Verordening (EEG) nr. 123/85 van de Commissie van 12 december 1984 betreffende de toepassing van artikel 85, lid 3, van het Verdrag op groepen afzet- en klantenserviceovereenkomsten inzake motorvoertuigen(134) en Verordening (EG) nr. 1475/95 van de Commissie van 28 juni 1995 betreffende de toepassing van artikel 85, lid 3, van het Verdrag op groepen afzet- en klantenserviceovereenkomsten inzake motorvoertuigen(135) tot stand zijn gebracht.

(128) De Commissie is het met deze bewijsvoering eens en gaat ervan uit dat met de bovengenoemde brieven in materieelrechtelijk opzicht een met artikel 81, lid 1, overeenkomende situatie op lange termijn werd bewerkstelligd, voorzover de verkoopondernemingen het rondschrijven hebben ontvangen.

(129) Dat rondschrijven en voorschriften deel van de contractuele relatie worden, blijkt overigens ook uit het feit dat het niet naleven ervan, zoals werd aangetoond, ernstige sancties met inbegrip van beperking van het aantal te leveren nieuwe voertuigen tot gevolg kan hebben.

(130) Deze beginselen in aanmerking genomen moeten alle hier relevante gedragingen als overeenkomsten worden beschouwd, zoals in het volgende nader wordt verklaard:

2.1.2.1. Uitvoerbelemmeringen (Duitsland)

(131) De ook aan de Duitse handelsagenten gerichte mededeling van 6 februari 1996 met het verzoek zich op het eigen gebied te concentreren en geen voertuigen aan klanten buiten het gebied te verkopen, als men de toewijzing van voertuigen niet in gevaar wil brengen (zie overweging 70 hierboven), dat met de mededeling van 15 maart 1996 voor het gebied van de regio Noord in het kort nog eens werd herhaald en vergezeld ging van de dreiging dat overtredingen "consequent bestraft" worden (zie overweging 85 hierboven), alsmede de diverse instructies dat de interne mededinging moet worden vermeden, verduidelijken het afzetbeleid in Duitsland, waar de handelsagenten reeds bij het sluiten van hun vertegenwoordigingsovereenkomsten mee hebben ingestemd. Deze mededelingen zijn derhalve deel van de overeenkomsten tussen Mercedes-Benz en de handelsagenten geworden.

(132) Mercedes-Benz heeft in haar brief van 22 juli 1996 aan de "Bundesverband der Vertreter der Mercedes-Benz AG (BVMB e.V.)" (de Duitse vereniging van handelsagenten van Mercedes-Benz AG) niet alleen ten aanzien van de verkopen van demonstratiewagens haar standpunt bepaald. Ze heeft ook bevestigd dat ook "wij" interne mededinging "net zo consequent afwijzen en bestrijden als u. Wij zijn van mening dat wij dit in het verleden al meer dan eens bewezen hebben" (zie overweging 94 hierboven). Deze brief bevestigt in het algemeen de reeds op 6 februari 1996 uitgesproken intentie om de "interne mededinging" uit te sluiten. De brief vernieuwt de overeenkomst van deze datum, ten minste tegenover die handelsagenten die er nota van hebben genomen.

(133) Dat volgens rondschrijven 52/85 van 12 september 1985 (zie overweging 103 hierboven), dat o.a. aan de vestigingen, hoofdhandelsagenten en handelsagenten in Duitsland gericht was, in praktisch alle gevallen van transacties met kom-klanten een aanbetaling van 15 % moest worden gevraagd, verduidelijkte het bedrijfsbeleid op het gebied van de verkoop van voertuigen aan eindafnemers uit andere lidstaten van de Gemeenschap. Deze regeling is derhalve deel van de tussen Mercedes-Benz en de Duitse handelsagenten gesloten overeenkomsten.

(134) Dit komt ook tot uitdrukking in de vierde alinea van het rondschrijven. Daarin wordt uitdrukkelijk gewezen op de na de inwerkingtreding van Verordening (EEG) nr. 123/85 veranderde leveringsvoorwaarden voor paralleluitvoer in de Gemeenschap, die in de vertegenwoordigingsovereenkomsten werden opgenomen en in het rondschrijven nogmaals werden genoemd. Daarin staat: "Bij EU-klanten gelden overeenkomstig de nieuwe vertegenwoordigingsovereenkomsten in overeenstemming met de voorschriften van de EG-groepsvrijstellingsverordening de volgende regels: ...". In rechtstreeks verband met de opsomming van de nieuwe overeenkomsten in de vertegenwoordigingsovereenkomst wordt gewezen op de noodzaak van de aanbetaling van 15 % van de koopprijs. Ten slotte blijkt ook uit de voorlaatste zin van dit rondschrijven dat naar de mening van Mercedes-Benz de inhoud van dit rondschrijven een bindend deel van de afzetovereenkomsten werd, omdat daarin wordt meegedeeld dat het bij de inhoud van de mededeling om "voorschriften" gaat. Deze zin luidt namelijk: "Wij verzoeken u om uw verkooppersoneel uitvoerig te informeren over de nieuwe voorschriften.".

(135) DaimlerChrysler is van mening dat de genoemde maatregelen eenzijdige maatregelen zijn en geen deel uitmaken van de afzetovereenkomsten tussen Mercedes-Benz en de verkooppartners. Ze pasten ook niet in deze afzetovereenkomsten omdat ze in tegenspraak waren met de bepalingen in de overeenkomsten(136). Ook heeft Mercedes-Benz zich niet het recht voorbehouden om met eenzijdige verklaringen de afzetovereenkomst te wijzigen. Hierin onderscheidt het onderhavige geval zich van de afzetovereenkomst die in de zaak Ford/Commissie(137) onderwerp van geschil was. In de dealerovereenkomst van Ford heeft deze fabrikant zich namelijk uitdrukkelijk het recht voorbehouden om de te leveren voertuigmodellen vast te leggen. Mercedes-Benz heeft zich dit recht niet voorbehouden.

(136) Het Gerecht van eerste aanleg heeft in zijn arrest in de zaak "Volkswagen", onder uitdrukkelijke verwijzing naar de arresten in de rechtszaken "Ford" en "BMW", verklaard dat aan dealers gerichte verzoeken van de fabrikant reeds een overeenkomst zijn als ze "[beoogden], de ... dealers bij de vervulling van de overeenkomst met [de fabrikant of importeur] te beïnvloeden"(138). Aan deze voorwaarde was hier duidelijk voldaan. Of de overeenkomst een specifieke clausule bevatte waarop het omstreden verzoek van Mercedes-Benz inhaakte, of dat dit verzoek in strijd met een andere contractclausule was, is dus onbelangrijk.

(137) De vertegenwoordigingsovereenkomsten van Mercedes-Benz bevatten een bepaling volgens welke instructies voor de dealer bindend zijn. In paragraaf 4, lid 1, van de vertegenwoordigingsovereenkomst(139) en de hoofdhandelsagentschapsovereenkomst(140) staat dienovereenkomstig dat de dealer verplicht is de transacties voor voertuigen overeenkomstig de door Mercedes-Benz telkens vastgestelde prijzen "volgens haar richtsnoeren tot stand te brengen". Overeenkomstig deze contractuele voorschriften werden door Mercedes-Benz, zoals ook de in de overwegingen 78, 103 en 106 genoemde mededelingen aantonen, nieuwe rechten(141) maar ook verplichtingen(142) voor de verkooppartners in het leven geroepen, en de afzetovereenkomst werd op deze manier aangevuld. In de afzetovereenkomsten van Mercedes zijn derhalve, overeenkomstig de afzetovereenkomsten van Ford, aanpassingen aan veranderende omstandigheden door middel van rondschrijven van fabrikant of importeurs alsmede door instructies uitdrukkelijk voorzien.

2.1.2.2. Beperkingen t.a.v. de levering aan leasebedrijven (Duitsland en Spanje)

(138) Het verbod op de levering aan leasebedrijven zolang er geen lessee is, is in de vertegenwoordigingsovereenkomsten (paragraaf 2, lid 1, onder d))(143) en in de Spaanse dealerovereenkomsten (paragraaf 4, onder d))(144) opgenomen en derhalve deel van de overeenkomsten tussen Mercedes-Benz en haar verkooppartners. Aan deze overeenkomsten werden de Duitse handelsagenten via de mededeling van 6 augustus 1996 opnieuw herinnerd. Dit rondschrijven bevat overigens in de voorlaatste alinea de volgende formulering: "In gevallen waarin deze voorwaarden niet van toepassing zijn, zullen wij de voertuigprovisie van de vestiging resp. de dealer volledig terugvorderen en ons bovendien het recht voorbehouden personele en contractrechtelijke stappen te ondernemen." (onderstreping toegevoegd). De dreiging met contractrechtelijke consequenties bevestigt dat ook het rondschrijven deel van de contractuele verhoudingen werd en bijvoorbeeld niet een eenzijdig en daarmee vrijblijvend verzoek tot wijziging van de bedrijfspraktijken enz. van de handelsagenten was.

2.1.2.3. Bepaling van de verkoopprijzen in België

(139) Op 20 april 1995 hebben negen vertegenwoordigers van de Belgische dealervereniging van Mercedes-Benz een ontmoeting gehad met de directie van MBBel en verslag uitgebracht over de "Actie tegen dumping" van de dealers (zie overweging 113 hierboven). Daarbij bleek dat de dealers tevreden waren met het resultaat van de actie. Door de actie waren de betrekkingen tussen de dealers verbeterd. Uit deze opmerking blijkt dat de uitvoering van deze actie reeds op een vroeger tijdstip was overeengekomen. In de vergadering van 20 april 1995 sloot MBBel zich bij deze overeenkomst aan en werd een maximumpercentage voor kortingen van 3 % overeengekomen. Ter verdere voortzetting van de actie werd besloten dat door een testkoper het kortinggedrag bij de nieuwe E-klasse, het model W 210, moet worden geverifieerd en dat bij een korting van meer dan 3 % korting het aantal toegewezen voertuigen tot eind 1995 beperkt wordt.

(140) De op 20 april 1995 genomen beslissing is een overeenkomst tussen MBBel en de voor de dealers optredende dealervereniging.

(141) Hierbij trad MBBel niet alleen als concurrent van de dealers op, namelijk als exploitant van twee vestigingen, maar ook als leverancier van de dealers. Op het laatstgenoemde, verticale aspect lag duidelijk de nadruk van de overeenkomst, hetgeen door meerdere elementen wordt verduidelijkt. Enerzijds was MBBel bij de bijeenkomst door leden van haar directie vertegenwoordigd, anderzijds kwam zij overeen om het op de beperking van de korting gerichte beleid indien nodig door een vermindering van de voertuigleveringen bij alle dealers (en niet alleen bij de op de bijeenkomst aanwezige negen leden van de vereniging) te ondersteunen en door te zetten. In dezelfde zin bevestigde MBBel op 17 oktober 1995 aan Mercedes-Benz AG (zie overweging 119 hierboven) "... we proberen onze prijzen op een hoog prijsniveau te handhaven".

(142) Deze uitdrukkelijke overeenkomsten bonden ook alle Belgische dealers, in hun hoedanigheid als afnemer van voertuigen van Mercedes-Benz, en tevens als concurrent van de vestigingen van MBBel.

2.1.3. BEPERKING VAN DE MEDEDINGING

2.1.3.1. Marktafbakening

2.1.3.1.1. Zakelijke marktafbakening

(143) De in het onderhavige geval vastgestelde maatregelen betreffen de detailhandel in personenauto's van Mercedes.

(144) Als grootste zakelijk relevante markt kan de markt voor alle personenvoertuigen ten grondslag worden gelegd. De relevante markt zou zich hierbij uitstrekken van de kleinste auto's via de luxeklasse tot de sportwagens. Dit kan niet worden gevolgd. Het ligt voor de hand dat vanuit het standpunt van de consument de middenklasse of luxeklasse bijvoorbeeld niet onderling verwisselbaar zijn. Vanuit het standpunt van de consument (particulier of commerciële personenautogebruiker) zijn de voertuigen uit de verschillende segmenten niet onderling verwisselbaar wanneer de voor de keuze van een bepaald voertuig bepalende eigenschappen in overweging worden genomen. De karakteristieke eigenschappen van de mini-auto's zijn de geringe buitenmaten, de kleine motor, de relatief lage aankoopprijs, de geringe prestigewaarde en het feit dat veel van deze voertuigen als tweede auto of voor kleine verplaatsingen worden aangeschaft. Kleine auto's zijn daarentegen groter, de motor is sterker en de aankoopprijs en het rijcomfort zijn hoger. Voor de daaropvolgende klassen geldt hetzelfde. Zo worden bijvoorbeeld voertuigen van de hogere of de luxeklasse overwegend door automobilisten gekocht die veel rijden en lange afstanden op een comfortabele manier willen afleggen. Prijs, prestige en comfort van deze voertuigen zijn altijd hoger dan bij de voertuigen van de eronder liggende klassen. Sportwagens, of het nu gaat om een coupé of een cabriolet, verschillen op de eerste plaats van personenauto's door het sportieve ontwerp van de carrosserie en door het feit dat ze maar twee deuren hebben. Vanuit het oogpunt van de consument is de totale personenautomarkt daarom niet de zakelijk relevante markt.

(145) Door de automobielindustrie en de marktanalisten worden personenauto's traditioneel op basis van objectieve criteria zoals lengte, prijs, type van de carrosserie, prestatie, met name van de motor, en imago in segmenten onderverdeeld(145). Gebruikelijk is een onderverdeling in de volgende segmenten: A: mini-auto's, B: kleine auto's, C: middenklasseauto's, D: hogere middenklasse, E: hogere klasse, F: luxeklasse, G: multipurpose voertuigen en sportwagens, waarbij het laatstgenoemde segment incidenteel nog verder wordt onderverdeeld: deels wordt het in de segmenten goedkope sportwagens, dure sportwagens, multipurpose voertuigen en terreinwagens onderverdeeld(146), deels in de segmenten multipurpose voertuigen, coupés, cabrioletten en terreinwagens(147). In het halfjaarlijks door de Commissie gepubliceerde prijsoverzicht van de automobielprijzen in de Gemeenschap wordt eveneens deze indeling gebruikt. Verder bevat het overzicht prijsaanduidingen voor modellen van personenauto's die in de hierboven beschreven zeven segmenten A tot G vallen, teneinde vanuit het standpunt van de gebruiker vergelijkbare modellen naast elkaar te kunnen weergeven.

(146) In het antwoord op het verzoek om inlichtingen van de Commissie van 21 oktober 1998 heeft Daimler-Benz AG meegedeeld dat ze het niet eens is met de onderverdeling van de personenautomarkt in segmenten.

(147) Er moet daarentegen op worden gewezen dat in de door Mercedes-Benz op 17 november 1998 verstuurde informatiebrochure over de fusie van DaimlerChrysler "Expect the extraordinary"(148) het brede productgamma van de nieuwe onderneming wordt voorgesteld en dat dit wordt onderverdeeld in de individuele segmenten, waarbij zelfs nog een verdere onderverdeling met het oog op de prijspositionering van de voertuigen in de individuele segmenten wordt doorgevoerd (onderverdeling in Premium, Mid-Price en Economy). Ook blijkt uit de bij de verificatie aangetroffen documenten van MBE dat binnen het concern met het oog op de positionering van de C-, E- en S-klasse-modellen in vergelijking met de concurrentie ervan wordt uitgegaan dat er bepaalde categorieën vergelijkbare voertuigen zijn. MBE onderscheidt in 1996 bij een vergelijking van volumemodellen van Mercedes (in 1996 werd de A-klasse nog niet aangeboden) drie verschillende segmenten: tot het laagste door MBE aangevoerde segment behoren voertuigen van de C-klasse, Audi A4, BMW 3-serie en Volvo 400-serie, tot het segment erboven voertuigen van de E-klasse, Audi A6, BMW 5-serie en Volvo 800/900-serie; tot het daarboven liggende segment behoren de Mercedes S-klasse, Audi A8 alsmede de BMW 7- en 8-serie(149). Ook in een door MBE samengestelde vergelijking van de prijzen van volumemodellen in Spanje, Duitsland en Italië werden de voertuigen in drie segmenten ingedeeld. Het eerste segment bestaat uit de modellen Mercedes C 180, Audi A4 en BWM 316, het tweede uit de modellen Mercedes E 200, Audi A6 en BMW 520i en het derde uit de modellen Mercedes S 320, BMW 730i en Volvo 960(150). Voorts moet gewezen worden op de door het tijdschrift "Auto Motor und Sport"(151) georganiseerde enquête onder zijn lezers (23e verkiezing van de beste auto). Deze enquête toont aan dat de indeling van de markt voor personenauto's in segmenten vanuit het standpunt van de consument relevant is. Bij de enquête worden 277 personenautomodellen ingedeeld in in totaal tien categorieën(152). De zes categorieën - A: minicars, B: kleine auto's, C: lagere middenklasse, D: middenklasse, E: hogere middenklasse, F: luxeklasse - komen inhoudelijk, zoals blijkt uit een vergelijking van de telkens in de categorie of het segment opgenomen personenautomodellen, overeen met de eerste zes van de in overweging 144 hierboven genoemde segmenten. Coupés, cabrioletten, terreinwagens en vans worden los hiervan in individuele segmenten opgenomen.

(148) Het feit dat het in de randgebieden van de segmenten telkens tot bepaalde overlappingen of afbakeningsproblemen ten opzichte van de naastgelegen segmenten kan komen en dat de indeling van de voertuigen in een analogieprocedure onder samenvoeging van soortgelijke voertuigtypen moet worden uitgevoerd, zoals Daimler-Benz in de brief van 8 december 1998 meedeelt, pleit niet tegen de veronderstelling dat de in een segment ingedeelde personenautomodellen telkens een zakelijk relevante markt vormen.

(149) In de onderhavige procedure behoeft niet definitief te worden beslist welke exacte segmentering aan de marktafbakening ten grondslag moet worden gelegd. Zoals zal worden uiteengezet, is de beperking van de mededinging niet alleen dan significant wanneer de marktpositie van Mercedes-Benz in de individuele segmenten in overweging wordt genomen. Ze is ook significant wanneer er rekening mee wordt gehouden dat er tussen elk voor de onderhavige procedure relevant segment en een of beide naastgelegen segmenten, vooral in de randgebieden, concurrentieverhoudingen zijn of wanneer de in het onderhavige geval relevante segmenten zelfs samen met de beide naastgelegen segmenten tot een zakelijk relevante markt worden gecombineerd.

2.1.3.1.2. Geografische marktafbakening

(150) Er zijn aanwijzingen dat de relevante productenmarkt de Gemeenschap zou kunnen omvatten. Zo zijn bijvoorbeeld de technische belemmeringen tussen de lidstaten sinds de invoering van het gemeenschappelijke conformiteitcertificaat niet meer aanwezig: elke in de Gemeenschap gekochte personenauto kan voortaan in elke lidstaat zonder een nieuwe technische controle tot het verkeer worden toegelaten.

(151) Anderzijds spreekt er echter zeer veel voor dat in geografisch opzicht elke lidstaat een eigen relevante markt vormt: er bestaan nog steeds aanzienlijke verschillen tussen de lidstaten met betrekking tot de concurrentievoorwaarden en de zakelijke condities van het aanbieden van personenauto's. Dit blijkt reeds uit de halfjaarlijks door de Commissie gepubliceerde prijsoverzichten,