Beschikking van de Commissie

van 18 juli 2001

betreffende de staatssteun die Duitsland voornemens is toe te kennen ten gunste van Automobilmanufaktur Dresden GmbH

(kennisgeving geschied onder nummer C(2001) 2348)

(Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2002/143/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig het genoemde artikel te hebben aangemaand hun opmerkingen kenbaar te maken(1),

Overwegende hetgeen volgt:

I. PROCEDURE

(1) Na een vergadering die op 8 juli 1999 plaatsvond, meldde Duitsland bij brief van 5 juli 1999, die op 9 juli 1999 werd geregistreerd, een voorgenomen steunmaatregel aan ten gunste van een investeringsproject van Automobilmanufaktur Dresden GmbH (AMD), een volledige dochteronderneming van Volkswagen AG (VW).

(2) De Commissie stelde Duitsland bij brief van 3 augustus 1999 aanvullende vragen. Duitsland beantwoordde de vragen gedeeltelijk bij brief van 5 oktober 1999 (geregistreerd op 6 oktober 1999), na eerst te hebben verzocht om een verlenging van de termijn om op het schrijven te reageren. Bij brief van 21 oktober 1999 nam de Commissie hierover een standpunt in. Bij brief van 17 november 1999 (geregistreerd 18 november 1999) verstrekte Duitsland aanvullende inlichtingen.

(3) De Commissie heeft Duitsland bij brief van 3 februari 2000 in kennis gesteld van haar besluit om de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden ten aanzien van de steunmaatregel. Zij tekende hierin bezwaar aan tegen het beroep op de afwijkingsbepaling van artikel 87, lid 2, onder c), van het EG-Verdrag door Duitsland, de mobiliteit van de investering en tegen bepaalde veronderstellingen in de door Duitsland ingediende kosten-batenanalyse die duidelijk niet stroken met de vaste praktijk van de Commissie, zoals het aangemelde steunbedrag en de intensiteit van de steun.

(4) Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen bekendgemaakt(2). De Commissie heeft de belanghebbenden aangemaand hun opmerkingen over de betrokken steunmaatregel te maken.

(5) De Commissie heeft van de belanghebbenden geen opmerkingen ontvangen.

(6) Bij brief van 3 april 2000 (geregistreerd op 4 april 2000) maakte Duitsland zijn standpunt bekend over het inleiden van de onderzoeksprocedure. Na een brief van 13 september 2000, waarin de Commissie Duitsland om nadere toelichting vroeg, een bezoek aan het project op 28 en 29 november 2000, een herinneringsschrijven van de Commissie van 22 december 2000 en een verzoek van Duitsland om verlenging van de uiterste antwoordtermijn (17 januari 2001), dat de Commissie op 23 januari 2001 inwilligde, verstrekte Duitsland bij brief van 2 februari 2001 (geregistreerd op 7 februari 2001) aanvullende inlichtingen.

II. GEDETAILLEERDE BESCHRIJVING VAN DE STEUN

(7) VW is actief in de automobielindustrie en verkoopt personenauto's onder haar vier voornaamste handelsmerken Volkswagen, Audi, Seat en Skoda. Zowel in de Gemeenschap als in de landen van Midden- en Oost-Europa (LMOE) exploiteert VW fabrieken (Duitsland, België, Spanje, Portugal, Slowakije, Hongarije en Tsjechië). De onderneming heeft besloten onder de merknaam Volkswagen een heel nieuw model te produceren, dat met de Audi A8, de Mercedes S-klasse, de BMW 7-serie en Jaguar (Limousine) moet gaan concurreren.

(8) Begunstigde van de steunmaatregel is AMD. VW ontwikkelde het concept van de zogenaamde "gläserne Manufaktur" ("doorkijkfabriek"), dat de consument in staat stelt zelf te zien hoe hooggekwalificeerd personeel in de fabriek de eindmontage van zijn auto verricht. De montage moet plaatsvinden in een stad die zich onderscheidt door een combinatie van techniek, traditie en cultuur. Duitsland maakte bekend dat VW na een vergelijkend onderzoek had besloten de doorkijkfabriek in Dresden te vestigen.

(9) Er wordt in meerdere locaties geïnvesteerd: de carrosserie- en spuitafdeling wordt gevestigd in Mosel, op een inmiddels in onbruik geraakte locatie in de buurt van de bestaande VW-fabriek die nog in bedrijf is. Een centrum voor tijdelijke opslag is gepland in Dresden-Friedrichstadt en de doorkijkfabriek waarin de montage plaatsvindt wordt dichtbij het historische centrum van Dresden, op de Straßburger Platz gevestigd. Duitsland meldde alle investeringen aan als een volledig nieuw project (greenfield) in de zin van de mededeling van de Commissie - Communautaire kaderregeling inzake staatssteun aan de automobielindustrie (hierna: "de kaderregeling automobielindustrie")(3) en wees erop dat het investeringsproject geen algemeen project in de zin van punt 2, eerste alinea, onder e), van de kaderregeling automobielindustrie betreft.

(10) Volgens Duitsland zou het investeringsproject ook op een alternatieve locatie kunnen worden uitgevoerd, namelijk in Praag en in de bestaande fabriek te Kvasiny van het VW-concern in Tsjechië. Bij voltooiing van het project zal de montagecapaciteit in Dresden 37500 stuks per jaar bedragen. In totaal worden bij AMD circa 2000 nieuwe arbeidsplaatsen gecreëerd, aldus Duitsland.

(11) Overeenkomstig de oorspronkelijke aanmelding van 5 juli 1999 bedroeg de voorgenomen steun 194 miljoen DEM (netto actuele waarde: 174 miljoen DEM) met een steunintensiteit van 13,42 %. In de kosten-batenanalyse in de aanmelding wordt de regionale handicap voor Mosel en Dresden in vergelijking met de alternatieve locaties in Tsjechië op 37,1 % becijferd. Volgens de aanvullende informatie door Duitsland op 5 oktober 1999 verstrekt, bedraagt de handicap van Mosel ten opzichte van Kvasiny 180,4 %, en de handicap van Dresden ten opzichte van Praag slechts 19,7 %.

(12) Na het inleiden van de onderzoeksprocedure diende Duitsland geactualiseerd cijfermateriaal voor de geplande steunmaatregel in en herzag het de gegevens van de kosten-batenanalyse. Hierin bleek de handicap van Mosel ten opzichte van Kvasiny, en van Dresden ten opzichte van Praag respectievelijk 35,2 % en 21,8 % te bedragen. De regionale steun ter hoogte van circa 190,5 miljoen DEM (netto actuele waarde: 171 miljoen DEM) zou AMD worden verleend op grond van de goedgekeurde steunregelingen "Gemeinschaftsaufgabe Verbesserung der regionalen Wirtschafsstruktur (GA) - 27. Rahmenplan" (verbetering regionale economische structuur - 27e kaderplan) en de "Investitionszulagengesetz 1999" (wet investeringspremies 1999). De steun zou geleidelijk aan worden uitbetaald, naar gelang van de uitvoering van het project.

(13) Mosel is gelegen in een steungebied ex artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag, waarvoor een regionaal plafond geldt van 35 % BSE. De beide locaties in Dresden zijn eveneens gelegen in een regio ex artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag, maar het regionale plafond bedraagt er voor grote ondernemingen slechts 28 % BSE. Duitsland betoogt dat de steunmaatregel ook met de gemeenschappelijke markt verenigbaar is op grond van artikel 87, lid 2, onder c), van het EG-Verdrag. Hierin staat dat steunmaatregelen aan de economie van bepaalde streken van de Bondsrepubliek Duitsland die nadeel ondervinden van de deling van Duitsland met de gemeenschappelijke markt verenigbaar zijn, voorzover deze steunmaatregelen noodzakelijk zijn om de door deze deling berokkende economische schade te compenseren.

III. OPMERKINGEN VAN DUITSLAND

(14) Bij brief van 3 april 2001 diende Duitsland zijn opmerkingen over de inleiding van de onderzoeksprocedure in, die het toereikend achtte om de Commissie in staat te stellen haar beoordeling van de zaak af te ronden.

(15) Duitsland heeft de voorwaarden waartegen de grond waarop de fabriek in Dresden wordt gebouwd door de stad Dresden aan AMD is verkocht nader toegelicht, en aanvullende stukken, zoals het koopcontract (uittreksels) en het dienovereenkomstige uitvoeringscontract (Durchführungsvertrag) ingediend.

(16) Wat betreft het beroep op de afwijkingsbepaling van artikel 87, lid 2, onder c), van het EG-Verdrag herhaalde Duitsland zijn standpunt dat de bepaling op het onderhavige geval van toepassing is.

(17) Duitsland verstrekte aanvullende informatie inzake de mobiliteit van het project en deelde mee dat de productie van het model in Tsjechië een gelijkwaardig en deugdelijk alternatief vormt. Wat het marketingconcept betreft, waarbij de consument in de gelegenheid wordt gesteld om zowel de montage van zijn auto op de voet te volgen, als de stad te bezichtigen, zijn beide steden (Praag en Dresden) cultureel en toeristisch even aantrekkelijk. Bovendien gaat VW er in principe van uit dat de productielocatie geen effect heeft op de afzet. De keuze van de locatie doet er ook al minder toe omdat de onderneming erin geslaagd is een locatiegebonden imago te vervangen door een merkimago ("Made by Volkswagen"). Als zich niettemin een imago-gerelateerd afzetrisico aftekent, dan kan dit worden tegengegaan door extra marketingactiviteiten. Voor alle VW-locaties geldt dezelfde norm voor "objectieve" productiekwaliteit. De "subjectief" ervaren kwaliteit van voertuigen die VW bijvoorbeeld in Tsjechië onder de merknaam Skoda produceert, zou inmiddels op het niveau zijn van de overige merkproducten van het VW-concern. Ook zij gewezen op de bestaande productie van Audi's TT-model in Hongarije en de montage van de Porsche Boxster in Finland.

(18) Wat het soort investeringsproject betreft, geeft Duitsland aan dat het alle investeringen in Dresden en Mosel als nieuwe investeringen beschouwt. Een groot aantal in de kosten-batenanalyse verwerkte elementen voor de berekening van de handicap zijn aangepast en becijferd, waaronder bijvoorbeeld immateriële en materiële risico's/factoren.

(19) Ten slotte deelt Duitsland mee, dat de extra productiecapaciteit van het D1-model, dat tot een luxere categorie voertuigen behoort, 37500 voertuigen per jaar bedraagt. In de praktijk kan er niet van worden uitgegaan dat alle voertuigen van VW onderling volledig substitueerbaar zijn. Momenteel zou er in dit marktsegment sprake zijn van vier modellen van andere bekende fabrikanten (BMW 7-serie, Mercedes S-klasse, Audi A8, Jaguar) en enkele minder belangrijke marktdeelnemers (o.a. Toyota Lexus). Derhalve zou de productie van het D1-model volgens Duitsland de mededinging in dit segment versterken, en zo de markt ten goede komen. De gevolgen van het project voor de capaciteit in de zin van de kadersteunregeling automobielindustrie worden door Duitsland als te verwaarlozen aangemerkt.

(20) Na een bezoek aan de locaties door de Commissie op 28 en 29 november 2000 verstrekte Duitsland bij brief van 2 februari 2001 aanvullende gegevens, waaronder afzonderlijke en gecorrigeerde kosten-batenanalyses voor de locaties Dresden en Mosel. Bovendien ging Duitsland in op verscheidene punten die de Commissie bij de inleiding van de procedure had aangesneden. Ook werden aanvullende documenten overgelegd om aan te tonen dat getracht was de verschillende locaties te onderzoeken, zoals herzien cijfermateriaal over de investeringskosten, de bedrijfskosten en de steunmaatregelen. De gecorrigeerde kosten-batenanalyse raamt de handicaps voor de locaties Dresden en Mosel op respectievelijk 21,8 % en 35,2 %.

IV. BEOORDELING VAN DE STEUNMAATREGEL

(21) De door Duitsland aangemelde steunmaatregel ten gunste van AMD vormt staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag. De maatregel wordt door de staat of met staatsmiddelen bekostigd. Aangezien de steun een aanzienlijk deel van de financieringskosten van het investeringsproject betreft, dreigt tevens de mededinging in de Gemeenschap door de begunstiging van AMD ten opzichte van concurrenten te worden vervalst. Ten slotte is er in de automobielindustrie sprake van een omvangrijk handelsverkeer tussen lidstaten.

(22) De steunmaatregel is bestemd voor een onderneming die auto's fabriceert en assembleert. De onderneming maakt derhalve deel uit van de automobielindustrie in de zin van de kaderregeling automobielindustrie.

(23) De steun wordt toegekend op grond van twee door de Commissie goedgekeurde steunregelingen, de wet investeringspremies 1999 en de Gemeinschaftsaufgabe (verbetering regionale economische structuur - 27e kaderplan).

(24) Krachtens de kaderregeling automobielindustrie moeten steunmaatregelen die overheidsinstanties in het kader van goedgekeurde steunregelingen voor een individueel project willen verlenen aan een in de automobielindustrie werkzame onderneming, van te voren worden aangemeld uit hoofde van artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag, wanneer minstens één van de volgende drempels is overschreden: a) de totale kostprijs van het project bedraagt 50 miljoen EUR, of b) het totale brutobedrag van de staatssteun en van andere communautaire instrumenten (zoals de structuurfondsen en kaderprogramma's) voor het project gelijk is aan 5 miljoen EUR.

(25) Zowel de totale kostprijs van het project als het steunbedrag overschrijden de aanmeldingsdrempel. Door de voorgenomen steunmaatregel ten gunste van AMD aan te melden heeft Duitsland derhalve aan zijn uit artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag voortvloeiende verplichtingen voldaan.

(26) Artikel 87, lid 2, van het EG-Verdrag vermeldt bepaalde soorten steunmaatregelen die met de gemeenschappelijke markt verenigbaar zijn. Duitsland beroept zich op de afwijkingsbepaling van artikel 87, lid 2, onder c), volgens welke steunmaatregelen aan de economie van bepaalde streken van de Bondsrepubliek Duitsland die nadeel ondervinden van de deling van Duitsland met de gemeenschappelijke markt verenigbaar zijn, voorzover deze steunmaatregelen noodzakelijk zijn om de door deze deling berokkende economische nadelen te compenseren. Volgens vaste rechtspraak(4) heeft de uitdrukking "de deling van Duitsland" historisch betrekking op de scheidslijn tussen de beide bezettingszones van 1948. Derhalve moeten onder "door deze deling berokkende economische nadelen" enkel de economische nadelen worden begrepen die door de isolering als gevolg van het instellen van deze fysieke grens in bepaalde delen van Duitsland zijn ontstaan (door bijvoorbeeld de onderbreking van verkeerswegen of het verlies van afzetgebied door het verbreken van de handelsbetrekkingen tussen de beide delen van Duitsland). Duitsland heeft niet aangetoond dat de steunmaatregel nodig is om een dergelijk door de deling van Duitsland berokkend economisch nadeel te compenseren. De Commissie gaat er derhalve van uit dat artikel 87, lid 2, onder c) niet van toepassing is op de voorgenomen regionale steun ten gunste van de Automobilmanufaktur Dresden GmbH. Artikel 87, lid 2, onder a) en b), is op grond van de aard en de doelstelling van de steunmaatregel, alsook door de locatie niet van toepassing.

(27) Krachtens artikel 87, lid 3, van het EG-Verdrag kunnen bepaalde andere steunmaatregelen als met de gemeenschappelijke markt verenigbaar worden beschouwd. De verenigbaarheid met de gemeenschappelijke markt dient te worden onderzocht vanuit het oogpunt van de hele Gemeenschap, en niet slechts uit dat van een enkele lidstaat. Om de soepele werking van de gemeenschappelijke markt te waarborgen en het in artikel 3, lid 1, onder g), vervatte beginsel in acht te nemen, moeten de afwijkingen van artikel 87, lid 3, restrictief worden geïnterpreteerd. Wat betreft artikel 87, lid 3, onder b) en d), is het duidelijk dat de steun in kwestie geen belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang dient, noch het opheffen van een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat, noch de bevordering van cultuur en de instandhouding van het culturele erfgoed. Ten aanzien van artikel 87, lid 3, onder a) en c), stelt de Commissie vast dat de verschillende investeringsprojecten worden uitgevoerd in Saksische gebieden die in aanmerking komen voor steun in de zin van punt a). Volgens de nieuwe steunkaart voor Duitsland, die de Commissie op 29 juli 1999 ten gunste van steungebieden in de zin van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag heeft goedgekeurd, zijn de projecten gevestigd in gebieden, waar aan grote ondernemingen regionale steun tot 35 % BSE (Mosel), respectievelijk 28 % BSE (Dresden) mag worden verleend.

(28) Duitsland heeft aanvullende informatie verschaft over de grondtransactie tussen de stad Dresden en AMD, en in zijn opmerkingen over de inleiding van de procedure toegelicht tegen welke voorwaarden de grond is verkocht. De waarde van de grond werd getaxeerd door een onafhankelijke taxatiecommissie (§192 Baugesetzbuch) had ingeschakeld. De waarde van de grond (erschließungsbeitragsfreies baureifes Land) werd geraamd op [...](5) DEM/m2, na aftrek van de kosten verbonden aan het voor het investeringsproject gereedmaken van het terrein (zoals ontsluiting, het saneren van het terrein en het opruimen van explosief materiaal) en verminderd met het waardeverlies door beperkingen ten aanzien van het toekomstig gebruik. Volgens het koopcontract en het overeenkomstige uitvoeringscontract (Durchführungsvertrag) werd het gebied voor [...] DEM/m2 verkocht en nam AMD de aan het saneren en bouwrijp maken van de grond verbonden kosten op zich (ten bedrage van [...] DEM/m2), die anders voor rekening van de stad waren gekomen. Aangezien de door AMD daadwerkelijke gedragen totale kosten [...](6) DEM/m2 bedragen, gaat de Commissie ervan uit dat AMD in verband met de aankoop van de grond geen steun heeft ontvangen.

(29) Om te kunnen beoordelen of een regionale steunmaatregel overeenkomstig artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag als met de gemeenschappelijke markt verenigbaar kan worden beschouwd, dient de Commissie te onderzoeken of aan de voorwaarden van de kaderregeling automobielindustrie is voldaan.

(30) Om een steunmaatregel aan de kaderregeling automobielindustrie te toetsen, onderzoekt de Commissie, nadat zij heeft vastgesteld dat het betrokken gebied in aanmerking komt voor overeenkomstig de communautaire wetgeving toelaatbare steun, of de investeerder voor zijn project ook een alternatieve locatie heeft overwogen. Doel van dit onderzoek is na te gaan of steun noodzakelijk is, in het bijzonder met betrekking tot de mobiliteit van het project.

(31) De Commissie heeft de mobiliteit van het investeringsproject gecontroleerd. Het automobielconcern waarvoor de steun bestemd is moet in dit verband op duidelijke en geloofwaardige wijze aantonen dat er een economisch rendabel alternatief bestaat voor de geplande locatie. De Commissie heeft er bij haar beoordeling rekening mee gehouden dat het project in kwestie zowel een geheel nieuwe investering (greenfield) in Dresden betreft, als een uitbreiding van de huidige bedrijfsinstallatie in Mosel, waar de investeringen worden verricht ten behoeve van een nieuwe carrosserie- en spuitafdeling op een voorheen gebruikte locatie in de buurt van de bestaande en in bedrijf zijnde VW-fabriek, zonder de bestaande installatie te vervangen. Dit is ook na het bezoek ter plaatse bevestigd door de externe deskundige op het gebied van de automobielindustrie van de Commissie.

(32) Bovendien ontving de Commissie verschillende documenten (zoals kopieën van notulen van de directie van VW) waaruit de intentie van de onderneming blijkt om alternatieve locaties voor de productie van het nieuwe model te onderzoeken; voorts een document waarin de twee locaties worden vergeleken (Machbarkeitsstudie und Standortuntersuchung - Volkswagen D1 (uitvoerbaarheidsstudie en locatieonderzoek - Volkswagen D1)), een kaart van het beschikbare stuk grond in Praag, alsmede uitgebreide financiële informatie gebaseerd op de feitelijke kosten in bestaande VW-fabrieken in Tsjechië.

(33) Aangezien VW reeds verscheidene automobielfabrieken in landen van Midden- en Oost-Europa exploiteert, zou het technisch beslist mogelijk zijn om in de VW-fabriek in Kvasiny te investeren om aldaar de productie van het nieuwe D1-model, te vestigen, of te investeren in een nieuwe fabriek in Praag met het oog op de assemblage. Ten aanzien van de vraag of Praag als aannemelijk economisch alternatief kan worden beschouwd, constateert de Commissie dat de consument volgens het marketingconcept van VW het bezoek aan een stad met een rijk cultureel erfgoed zou moeten combineren met het bezichtigen van de assemblage en de ontvangst van het voertuig in de fabriek. Zowel Saksen als Tsjechië kennen een lange traditie op het gebied van de automobielindustrie. Bovendien kan worden aangenomen dat Dresden en Praag in cultureel opzicht even aantrekkelijk zijn en derhalve geschikt zouden zijn voor het geplande marketingconcept. Audi assembleert reeds een luxemodel (Audi TT) in Hongarije.

(34) Niettemin blijft er bij vestiging van de D1-productie in Tsjechië sprake van een mogelijk risico voor het imago van VW, omdat de consument door het marketingconcept bewust wordt gemaakt van de locatie in een LMOE. Duitsland heeft toegegeven dat Praag als locatie de keuze van potentiële kopers van een auto zou kunnen beïnvloeden, en dat afzet en prijsstelling in vergelijking met Dresden op grond van subjectieve verwachtingen van de consument lager zouden kunnen uitvallen. Dit risico kan volgens Duitsland echter worden gecompenseerd met verhoogde marketingactiviteiten. Na advies te hebben ingewonnen bij haar externe deskundige op het gebied van de automobielindustrie meent de Commissie dat het mogelijk is een dergelijk imagorisico door extra marketingmaatregelen te compenseren. Wanneer in de kosten-batenanalyse rekening wordt gehouden met de noodzakelijke extra marketingactiviteiten kunnen de locaties Praag en Kvasiny als aannemelijke economische alternatieven worden aangemerkt. De Commissie stelt derhalve vast dat het project mobiel is en bijgevolg in aanmerking komt voor regionale steun, aangezien de maatregel noodzakelijk is om in het steungebied te kunnen investeren.

(35) Het verlenen van regionale steun ten gunste van moderniserings- en rationalisatieprojecten, die in de regel niet mobiel zijn, is in de automobielindustrie niet toegestaan. Een transformatie die een radicale verandering van de productiestructuren op de oude locatie omvat, komt daarentegen wel voor regionale steun in aanmerking. De door de Commissie geraadpleegde externe deskundige op het gebied van de automobielindustrie heeft verklaard dat de investering in de nieuwe carrosserie- en spuitafdeling in het leegstaande gebouw nabij de centrale fabriek van VW te Mosel, waarvan de bestaande carrosseriewerkplaats en spuitinstallatie niet bruikbaar zouden zijn voor het geheel nieuwe D1-model, voldoet aan de criteria van een transformatie. De investeringen in Dresden betreffen een volledig nieuw project (greenfield).

(36) Bijgestaan door de externe deskundige op het gebied van de automobielindustrie heeft de Commissie de verstrekte kosten-batenanalyse onderzocht, teneinde vast te stellen in hoeverre de voorgenomen regionale steun evenredig is met de regionale problemen die zij moet verhelpen. Door het grondige onderzoek van de kosten-batenanalyse kon helderheid worden verkregen over de bij de inleiding van de procedure aangevoerde argumenten. De belangrijkste reden voor de handicap van de locatie Dresden zijn de in vergelijking met Tsjechië aanzienlijk hogere loonkosten in Duitsland. Rekening houdend met de aanvullende inlichtingen die Duitsland na de inleiding van de procedure heeft verstrekt, is de kosten-batenanalyse op basis van de ten tijde van de aanmelding geldende wisselkoers als volgt aangepast.

(37) De Commissie betwijfelde bij het inleiden van de procedure of het juist is om zich - zoals Duitsland in zijn aanmelding heeft gedaan - bij het beoordelen van de evenredigheid van de steunmaatregel, de regionale handicap van Saksen ten opzichte van Tsjechië slechts op basis van een enkele algemene analyse te beschermen. Gelet op de verschillende soorten investeringen (geheel nieuwe investering in Dresden, uitbreiding in Mosel) en de verschillende steunplafonds in Dresden (28 % BSE) en Mosel (35 % BSE) in het bijzonder, heeft de Commissie zich bij de beoordeling van de evenredigheid van de steunmaatregel gebaseerd op twee aparte kosten-batenanalyses - een voor de locaties Dresden en Praag, en een voor Mosel en Kvasiny.

(38) Duitsland beschouwt alle investeringen in Dresden en Mosel als een geheel nieuw project. Een nieuwe fabriek in de zin van de kaderregeling automobielindustrie wordt een fabriek op nieuwe, onontsloten locatie. Hierbij worden ondernemingen - in tegenstelling tot de uitbreiding van een bestaande fabriek - geconfronteerd met de problemen die voortvloeien uit het gebrek aan adequate infrastructuur, logistieke faciliteiten, specifiek voor de onderneming geschoolde arbeidskrachten en toeleveringsstructuren. Kunnen deze diensten worden verricht door een fabriek van hetzelfde concern in de omgeving, dan wordt het project als een uitbreiding beschouwd, ook wanneer het terrein nog niet ontsloten is. Na een bezoek ter plaatse heeft de Commissie geconstateerd dat de investeringen in de nieuwe carrosserie- en spuitafdeling worden verricht in bestaande en eerder gebruikte gebouwen van VW Sachsen GmbH in de buurt van de hoofdvestiging van VW te Mosel. Aangezien AMD kan profiteren van de bestaande infrastructuur en logistiek, is de Commissie van oordeel dat het project als uitbreiding moet worden aangemerkt. Dienovereenkomstig zijn de regionale nadelen van de locatie in Mosel in de kosten-batenanalyse beoordeeld over een periode van drie jaar.

(39) In Dresden wordt daarentegen in geheel nieuwe projecten geïnvesteerd. De Commissie heeft vastgesteld dat deze investeringen worden gerealiseerd op volledig nieuwe locaties, waarbij geen arbeidsplaatsen van de bestaande fabriek in Mosel worden overgeheveld, maar juist nieuwe banen worden gecreëerd. De exploitatiehandicaps in Dresden zijn derhalve beoordeeld over een periode van vijf jaar.

(40) De Commissie heeft de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag tevens ingeleid om te onderzoeken in hoeverre extra marketingactiviteiten nodig zijn voor het compenseren van de risico's voor het imago indien het automodel in kwestie in Tsjechië zou worden geproduceerd. Duitsland heeft in beginsel erkend dat VW bij het vestigen van de productie van het nieuwe luxemodel D1 in Praag aanvankelijk wellicht lagere prijzen op de koop toe zou moeten nemen en/of dat de verkoop in het begin (Anlaufkurve) lager zou kunnen uitvallen als gevolg van de subjectieve verwachtingen van de consumenten ten aanzien van kwaliteitsverschillen. Duitsland hield er rekening mee dat de extra marketingactiviteiten ter compensering van deze risico's normaliter [...] miljoen DEM zouden bedragen (Durchschnitt), en in het ongunstigste geval [...] miljoen DEM (worst case). De Commissie is voorzichtigheidshalve uitgegaan van het ongunstigste geval en heeft aangenomen dat deze kosten, die aanzienlijke gevolgen hebben voor de regionale handicap, vooral aan het begin van de productie zouden ontstaan. Duitsland heeft deze extra investeringskosten voor de locaties Praag en Kvasiny in aanmerking genomen. Ten aanzien van het aan het project ten grondslag liggende marketingconcept van de "doorkijkfabriek", waarbij de consument een bezoek aan een stad met een rijk cultureel erfgoed combineert met de bezichtiging van de assemblage van zijn auto, is de Commissie evenwel van mening dat deze marketingactiviteiten nauw samenhangen met de verkoop van de wagen in de assemblagefabriek en derhalve in hun geheel als noodzakelijke aanvullende marketingkosten in aanmerking moeten worden genomen bij de vergelijking van de beide plaatsen waar de voertuigen zouden worden geassembleerd en geleverd, namelijk Dresden en Praag.

(41) Volkswagen heeft toegegeven dat aan het vervoer van de auto's uit Tsjechië extra kosten zouden kunnen zijn verbonden, die de onderneming op [...] miljoen DEM raamde. Deze kosten werden in de berekeningen verwerkt, waarbij er rekening mee werd gehouden dat zij met name in de pretoetredingsjaren zouden kunnen ontstaan. Wat het kwaliteitsbeheer betreft, erkende Volkswagen dat er bij vestiging van het project in Praag in het ongunstigste geval gedurende een overgangsperiode extra personeelskosten ten bedrage van [...] miljoen DEM zouden kunnen ontstaan. Voor eventuele aanloopmoeilijkheden in Praag werd verder een bedrag van [...] miljoen DEM opgegeven. Al deze kosten zijn verdisconteerd in de kosten-batenanalyse.

(42) Wanneer de vergelijkingslocatie in een LMOE ligt, is het vaste praktijk van de Commissie om een convergentiefactor toe te passen. De Commissie heeft er bij het inleiden van de procedure op gewezen dat zij bij de kosten-batenanalyse in vergelijkbare gevallen doorgaans een convergentiefactor van 5 % per jaar aanhoudt. Hoewel Duitsland een andere mening toegedaan is, gaat de Commissie ervan uit dat de lonen in Tsjechië en Duitsland waarschijnlijk zullen convergeren, aangezien de Tsjechische arbeidsmarkt zich verder ontwikkelt met het oog op de toekomstige uitbreiding van de Gemeenschap. Bijgevolg werd op basis van de door Duitsland verstrekte informatie rekening gehouden met een bedrag van circa [...] miljoen DEM aan extra kosten voor de vestiging van de productie in Tsjechië. Hoewel Volkswagen de productiviteitsrisico's in dit land als betrekkelijk gering beschouwt, heeft de onderneming hiervoor in de kosten-batenanalyse een bedrag van, voor het ongunstigste geval, circa [...] miljoen DEM, opgenomen.

(43) Met betrekking tot de investeringskosten gaf Duitsland toe dat de oorspronkelijk geraamde kostenverlaging met [...] indien voor Praag als locatie wordt gekozen doordat materiaal van Tsjechische leveranciers wordt betrokken, niet realistisch is omdat dergelijke verschillen in verband met de centrale inkoop van het VW-concern worden opgeheven. Met dit soort kostenverminderingen is derhalve bij de beoordeling van de relatieve handicaps van Dresden ten opzichte van Tsjechië geen rekening gehouden.

(44) De comparatieve nadelen zijn overeenkomstig de door de Commissie goedgekeurde steunregelingen op basis van de voor steun in aanmerking komende investeringskosten berekend. Er is geen rekening gehouden met financiële handicaps die samenhangen met de aankoop van de grond in Dresden. Hetzelfde geldt voor bouwinvesteringen in Mosel waarvan Duitsland in de kosten-batenanalyse heeft aangegeven dat zij niet voor steun in aanmerking komen. Wat de kosten van machines/installaties in Mosel betreft die volgens Duitsland slechts deels voor steun in aanmerking komen, is de handicap evenredig verminderd. Ten aanzien van de kosten van de toeleveringsstructuur meent de Commissie dat alleen het in steungebieden in de nieuwe deelstaten geïnvesteerde bedrag voor steun in aanmerking komt. Na het inleiden van de procedure verstrekte Duitsland een raming van de tot 2004 in deze gebieden uit te voeren investeringen in het toeleveringsnetwerk; in haar beoordeling heeft de Commissie alleen met deze bedragen rekening gehouden. Dit leidde voor beide locaties tot een vermindering van de voor steun in aanmerking komende kosten, waardoor zowel de regionale handicapverhouding als de steunintensiteit van het project hoger uitvielen. Aangezien Duitsland terzake onvoldoende bewijs verstrekte, heeft de Commissie ten aanzien van de toeleveringsstructuur geen rekening gehouden met eventuele locatiehandicaps.

(45) De beschreven wijzigingen in de kosten-batenanalyse leveren resultaten op die afwijken van de oorspronkelijk door Duitsland ingediende analyse. De netto actuele waarde van de locatiehandicap bedraagt thans 86,7 miljoen DEM in Dresden en 200,46 miljoen DEM in Mosel. De netto actuele waarde van de voor steun in aanmerking komende kosten in Mosel is 334,59 miljoen DEM, hetgeen overeenkomt met een handicap van 59,91 % ten opzichte van Kvasiny. De actuele waarde van de voor steun in aanmerking komende kosten in Dresden bedraagt 652,81 miljoen DEM; de handicap ten opzichte van Praag is 13,28 %.

(46) Na de inleiding van de procedure verstrekte Duitsland bijgewerkte cijfers voor de op grond van de goedgekeurde steunregelingen Gemeinschaftsaufgabe Verbesserung der regionalen Wirtschafsstruktur - 27. Rahmenplan (verbetering regionale economische structuur - 27e kaderplan) en Investitionszulagengesetz 1999 (wet investeringspremies 1999) aan AMD te verlenen steun. De netto actuele waarde van de steun ten gunste van het project in Dresden bedraagt 105,87 miljoen DEM, hetgeen overeenkomt met een steunintensiteit van circa 16,22 % BSE, terwijl de netto actuele waarde van de steun ten gunste van het project in Mosel 64,85 miljoen DEM, ofwel 19,38 % BSE, bedraagt.

(47) Rekening houdend met de gevoelige aard van de automobielbranche onderzoekt de Commissie tevens of de toegestane steunintensiteit, afhankelijk van de gevolgen voor de sector en de mededinging (in het bijzonder wijzigingen in de productiecapaciteit van het concern op de relevante markt) en in het licht van de status van steungebied van de betreffende locatie eventueel met 2 tot 4 procentpunten moet worden aangepast. Een groot effect op de sector betekent dat de verhouding tussen de capaciteit van het concern nà de investering (C(f)) en vóór de investering (C(i)) 1,01 of meer bedraagt. Volgens de inlichtingen van Duitsland bedraagt de productiecapaciteit van het VW-concern [...](7)eenheden vóór en [...] eenheden nà de investering. Gelet op de status van de locatie als steungebied in de zin van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag en het grote effect van de wijziging van de productiecapaciteit van het concern op de sector, heeft de Commissie de toegelaten steunintensiteit van het project in beide gevallen met één procentpunt verminderd tot 58,91 % voor de investering in Mosel en 12,28 % voor de investering in Dresden.

V. CONCLUSIES

(48) De Commissie stelt vast dat het investeringsproject mobiel is en dat steun nodig is voor de uitvoering van het project. Met betrekking tot de evenredigheid heeft de Commissie, gezien de verschillende maximumpercentages voor regionale steun in Dresden en Mosel, haar beoordeling gebaseerd op twee aparte kosten-batenanalyses voor de beide locaties. Wat de investering in Mosel betreft bedraagt de geplande steunintensiteit minder dan de regionale handicapverhouding, alsook minder dan het regionale steunplafond. De steun die een fabrikant in een dergelijk geval ontvangt is overeenkomstig de kaderregeling automobielindustrie niet ongerechtvaardigd, maar dient ertoe om de financiële handicap bij de locatiekeuze tot op zekere hoogte te compenseren. Derhalve kan de Commissie steun tot een bedrag van 64,85 miljoen DEM (netto actuele waarde) toestaan, aangezien zij met de gemeenschappelijke markt verenigbaar is overeenkomstig artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag.

(49) Voor de investering in Dresden bedraagt de door Duitsland voorgenomen steunintensiteit 16,22 % BSE. Hoewel deze waarde onder het maximumpercentage voor regionale steun (35 %) ligt, overschrijdt zij wel de overeenkomstig de kosten-batenanalyse berekende en de met één procentpunt verminderde locatiehandicap van 12,28 % van de voor steun in aanmerking komende investeringskosten. Bijgevolg kan de Commissie slechts steun ten bedrage van 652,81 miljoen DEM goedkeuren; dit komt overeen met een netto actuele waarde van 80,17 miljoen DEM. De voorgenomen steun ten bedrage van 25,7 miljoen DEM is onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt en mag niet worden verleend,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

1. De steun ten belope van 64,85 miljoen DEM (netto actuele waarde), die Duitsland voornemens is ten gunste van Automobilmanufaktur Dresden GmbH (AMD) te verlenen, is overeenkomstig artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag met de gemeenschappelijke markt verenigbaar.

2. De steun die Duitsland voornemens is aan AMD te verlenen voor het investeringsproject in Dresden is overeenkomstig artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag voor een bedrag van 80,17 miljoen DEM (netto actuele waarde) met de gemeenschappelijke markt verenigbaar.

Deze steun is voor een bedrag van 25,7 miljoen DEM (netto actuele waarde) met de gemeenschappelijke markt onverenigbaar en mag derhalve niet worden toegekend.

Artikel 2

Deze beschikking is gericht tot de Bondsrepubliek Duitsland.

Gedaan te Brussel, 18 juli 2001.

Voor de Commissie

Mario Monti

Lid van de Commissie

(1) PB C 78 van 18.3.2000, blz. 8.

(2) Zie voetnoot 1.

(3) PB C 279 van 15.9.1997, blz. 1.

(4) Arrest van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen van 19 september 2000 in zaak C-156/98, Duitsland/Commissie, Jurisprudentie 2000, I-6857.

(5) Vertrouwelijke informatie.

(6) Vertrouwelijke informatie.

(7) Vertrouwelijke informatie; stijging van circa 4 %.