BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 7 februari 1996 betreffende de door de regio Friuli-Venezia Giulia (Italië) voor de economische ontwikkeling van de berggebieden voorziene steunmaatregelen (Slechts de tekst in de Italiaanse taal is authentiek) (Voor de EER relevante tekst) (96/530/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 93, lid 2, eerste alinea,

Gelet op Verordening (EEG) nr. 804/68 van de Raad van 27 juni 1968 houdende een gemeenschappelijke ordening der markten in de sector melk en zuivelprodukten (1), laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 1538/95 (2), en met name op artikel 23,

Na overeenkomstig artikel 93, lid 2, eerste alinea, van het Verdrag de belanghebbenden te hebben aangemaand hun opmerkingen kenbaar te maken en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I

1. Per brief van 6 juli 1993, geregistreerd op 27 juli 1993, heeft de Permanente Vertegenwoordiging van Italië bij de Europese Gemeenschappen de Commissie overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het EG-Verdrag in kennis gesteld van regionale wet (Friuli-Venezia Giulia) nr. 496/93 inzake steunverlening voor de economische ontwikkeling in de berggebieden. De Italiaanse autoriteiten hebben de Commissie per brief van 9 december 1993, geregistreerd op 17 december 1993, aanvullende gegevens verstrekt.

Omdat de beoordeling van de bepalingen van het betrokken ontwerp van wet binnen de bevoegdheid van verscheidene diensten van de Commissie viel, is het dossier in twee delen gesplitst, namelijk steunregeling N 465/A/93 enerzijds en steunregeling N 465/B/93 anderzijds. Bij steunregeling N 465/B/93 betreft het de maatregelen als bedoeld in de artikelen 10, 11, 12 en 15 van genoemd ontwerp van wet.

Bij brief SG(94) D/2424 van 21 februari 1994 heeft de Commissie de Italiaanse Regering in kennis gesteld van haar besluit de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag in te leiden ten aanzien van de in artikel 11 van regionale wet nr. 496/93 opgenomen maatregelen, die lijken neer te komen op steunverlening voor de bedrijfsvoering waarop geen enkele van de uitzonderingsbepalingen van artikel 92 van het Verdrag van toepassing is en die derhalve als onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt moet worden beschouwd.

Wat daarentegen de artikelen 10 en 15 van de betrokken ontwerp-wet betreft, heeft de Commissie akte genomen van de toezegging van de Italiaanse autoriteiten de betrokken steunmaatregelen te zullen intrekken. Tegen artikel 12 heeft de Commissie geen bezwaren opgeworpen.

De Commissie heeft in het kader van de genoemde procedure de Italiaanse Regering aangemaand haar opmerkingen kenbaar te maken.

Door middel van een bekendmaking in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen (3) heeft de Commissie ook de overige Lid-Staten en de andere belanghebbenden aangemaand hun opmerkingen kenbaar te maken.

Alleen de Italiaanse Regering heeft opmerkingen ingediend, namelijk per brief van 30 september 1994, geregistreerd op 5 oktober 1994, per brief van 20 december 1994, geregistreerd op 27 december 1994, en per fax-bericht van 11 mei 1995, geregistreerd op 15 mei 1995.

2. Het gaat bij de betrokken maatregelen om de toekenning aan zich in berggebieden, in gemeenten die zijn opgenomen in de lijst in de bijlage bij Richtlijn 75/273/EEG van de Raad, bevindende coöperaties van de sector melk en zuivelprodukten, buitengewone subsidies "à fonds perdu" ter dekking van balanstekorten van deze coöperaties over het boekjaar 1992.

De uitgaven die tot die tekorten hebben geleid, moeten in de jaren 1990, 1991 of 1992 zijn gedaan en mogen niet voor de aankoop van grondstoffen hebben gediend.

De coöperaties moeten een plan ter sanering van het financiële beheer en een waarheid van de overgelegde balans stavende verklaring indienen en mogen voorts niet reeds andere steun hebben genoten.

3. De regionale autoriteiten hebben verzekerd dat de voorgenomen steun niet zal worden toegekend alvorens de Commissie een eindbeslissing heeft genomen.

II

1. In het kader van de genoemde procedure hebben de Italiaanse autoriteiten de volgende nadere gegevens verstrekt:

Op de begroting is voor de betrokken maatregelen in totaal 3 miljard lire (ongeveer 1,41 miljoen ecu) uitgetrokken. De steun zal gedurende een jaar worden verleend en mag niet met andere steun worden gecumuleerd. Het betreft een eenmalige maatregel waarbij de verliezen die door uitgaven voor de modernisering of de herstructurering van de onderneming of bij de afzet van de produkten zijn geleden, voor 100 % worden gecompenseerd. Wat de oorzaken van de verliezen betreft, is nader gepreciseerd dat het gaat om bij het beheer geleden verliezen van uiteenlopende aard, die bij voorbeeld te wijten zijn aan niet-opeisbare kredieten of gewoon aan negatieve saldi op lopende rekeningen bij gebrek aan voldoende vermogen.

2. De Italiaanse autoriteiten hebben in eerste instantie aangevoerd dat de maatregelen waartegen de Commissie de procedure van artikel 93, lid 2, van het EG-Verdrag heeft ingeleid, geen concurrentiedistorsies veroorzaken omdat zij het functioneren van het gemeenschappelijk landbouwbeleid niet beïnvloeden, op geen enkele wijze de verwerkings- en afzetkosten van de betrokken coöperaties drukken en evenmin een stijging van de produktie tot gevolg hebben.

3. De Italiaanse autoriteiten stellen voorts dat de voorgenomen maatregelen niet als steun voor de bedrijfsvoering kunnen worden aangemerkt, omdat zij tot doel hebben de door een ontoereikend vermogen en niet-opeisbare kredieten in gevaar gebrachte balans van de coöperaties weer in evenwicht te brengen en het de coöperaties mogelijk te maken weer op het vroegere niveau te functioneren en te concurreren.

4. De Italiaanse autoriteiten voegen voorts hieraan toe dat de betrokken maatregelen om sociaal-economische redenen zijn genomen, onder meer met het oog op de sanering en ontwikkeling van de betrokken coöperaties, en meer in het bijzonder in verband met het achterwege blijven van regionale steun voor het vervoer van melk als bedoeld in artikel 8, lid 1, punt 1, van regionale wet nr. 16/67, waarvan op 24 maart 1977 kennis is gegeven zonder dat de Commissie zich ooit over de verenigbaarheid van de in die wet opgenomen maatregelen met de gemeenschappelijke markt heeft uitgesproken.

Over de steun als bedoeld in het voornoemde artikel 8, lid 1, punt 1, dient te worden opgemerkt dat deze het voorwerp is geweest van dienstige maatregelen op grond van artikel 93, lid 1, van het Verdrag (steunregeling E 17/94). Lid 1 van dat artikel is namelijk bij regionale wet nr. 36/92 geschrapt.

De Italiaanse autoriteiten voeren aan dat, zonder delging van de schulden van de betrokken ondernemingen, deze zich genoodzaakt zullen zien faillissement aan te vragen, hetgeen ernstige gevolgen zou hebben voor het betrokken deel van de regio, dat reeds economisch verzwakt is.

De Italiaanse autoriteiten komen tot de slotsom dat de betrokken steunmaatregelen niet van dien aard zijn dat zij de omstandigheden voor het handelsverkeer in een mate die strijdig is met het gemeenschappelijk belang, veranderen en derhalve niet onverenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt.

III

1. Krachtens artikel 23 van Verordening (EEG) nr. 804/68 zijn, behoudens andersluidende bepalingen in die verordening, op de produktie van en de handel in de in artikel 1 van die verordening bedoelde produkten de artikelen 92, 93 en 94 van het Verdrag van toepassing.

2. Volgens artikel 92, lid 1, van het Verdrag zijn steunmaatregelen van de Staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde produkties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de Lid-Staten ongunstig beïnvloedt.

De betrokken maatregelen voorzien in steunverlening uit staatsmiddelen. Zij hebben tot doel het voortbestaan en de produktie van de begunstigde ondernemingen veilig te stellen, welke ondernemingen zich zonder deze steun genoodzaakt zouden zien van de markt te verdwijnen of een doeltreffender economisch gedrag aan de dag te leggen.

Daarom verbeteren deze maatregelen de economische situatie van de begunstigde ondernemingen in vergelijking met die van hun concurrenten die de betrokken steun niet ontvangen. Bijgevolg gaat het om maatregelen die de mededinging in de genoemde zin vervalsen of dreigen te vervalsen.

Uit de waarde van het handelsverkeer in de betrokken sector (in 1993: uitvoer uit Italië naar de Gemeenschap: 405,66 miljoen ecu; invoer uit de Gemeenschap in Italië: 2 057,65 miljoen ecu, produktie van de betrokken sector: 3 675,00 miljoen ecu (4), waarvan 81,9 miljoen ecu in de regio Friuli-Venezia Giulia) blijkt dat deze steun (1,41 miljoen ecu) een niet te verwaarlozen deel van de waarde van de in de regio geproduceerde hoeveelheden uitmaakt en het handelsverkeer tussen de Lid-Staten ongunstig kan beïnvloeden door bevoordeling van de nationale produktie ten nadele van de invoer uit de overige Lid-Staten.

In dit verband dient te worden onderstreept dat zelfs in geval van een vrij gering steunbedrag of een begunstigde onderneming van tamelijk bescheiden omvang de mogelijkheid dat het handelsverkeer tussen Lid-Staten ongunstig wordt beïnvloed, niet bij voorbaat uitgesloten moet worden geacht.

Gezien het voorafgaande, wordt de betrokken steun aangemerkt als staatssteun die aan de bij artikel 92, lid 1, van het Verdrag vastgestelde criteria beantwoordt.

De Commissie is tevens van mening dat de argumenten die de Italiaanse autoriteiten in dit verband hebben aangevoerd, namelijk dat de maatregelen op geen enkele wijze de verwerkings- en afzetkosten van de betrokken coöperaties zouden drukken en evenmin een stijging van de produktie tot gevolg zouden hebben, niet relevant zijn aangezien uit het vorenstaande betoog kan worden geconcludeerd dat de steun aan de criteria van artikel 92, lid 1, van het Verdrag beantwoordt.

3. Op het beginsel van onverenigbaarheid als vervat in artikel 92, lid 1, van het Verdrag bestaan echter uitzonderingen.

IV

1. De in lid 2 van artikel 92 opgenomen uitzonderingen op deze onverenigbaarheid zijn in het onderhavige geval duidelijk niet van toepassing. De Italiaanse autoriteiten hebben zich er dan ook niet op beroepen.

2. Met betrekking tot de in lid 3 van dat artikel opgenomen uitzonderingsbepalingen wordt erop gewezen dat de nagestreefde doelstellingen moeten worden beoordeeld in het licht van het belang van de Gemeenschap en niet van dat van specifieke sectoren van de nationale economie.

Deze uitzonderingsbepalingen moeten bij het onderzoek van elk regionaal of sectoraal steunprogramma en van elke individuele toepassing van een algemene steunregeling strikt worden uitgelegd.

Met name kan alleen dan van deze uitzonderingsbepalingen gebruik worden gemaakt wanneer de Commissie heeft vastgesteld dat de steun voor het bereiken van een van de betrokken doelstellingen noodzakelijk is. Toepassing van deze uitzonderingsbepalingen voor steun die niet aan deze voorwaarde voldoet, zou neerkomen op het toestaan van niet door het communautaire belang gerechtvaardigde ingrepen in het handelsverkeer tussen Lid-Staten en van concurrentiedistorsies, en dus van ongegronde voordelen voor de marktdeelnemers in bepaalde Lid-Staten.

3. In het onderhavige geval voldoet de steun op geen enkele wijze aan de genoemde voorwaarde. De Italiaanse Regering heeft immers geen feiten naar voren gebracht waaruit volgt dat de betrokken steun voor toepassing van een van de uitzonderingsbepalingen van artikel 92, lid 3, in aanmerking komt en de Commissie heeft evenmin dergelijke feiten ontdekt.

4. Het gaat niet om maatregelen ter bevordering van de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang in de zin van artikel 92, lid 3, onder b), aangezien deze steunmaatregelen tegen het gemeenschappelijk belang indruisen door de effecten die zij op het handelsverkeer kunnen hebben.

Het betreft evenmin maatregelen om een ernstige verstoring in de economie van de betrokken Lid-Staat op te heffen in de zin van dezelfde bepaling.

5. De door de Italiaanse Regering verstrekte gegevens geven de Commissie aanleiding tot de volgende opmerkingen en gevolgtrekkingen.

Met betrekking tot het argument dat de betrokken ondernemingen zich zonder deze steunverlening genoodzaakt zouden zien faillissement aan te vragen, dient in de eerste plaats te worden opgemerkt dat het zelfs in economisch verzwakte regio's een normale gang van zaken is dat de in de markteconomie werkzame krachten tot de verdwijning van ondernemingen met onvoldoende concurrentiekracht kunnen leiden.

6. Zoals de Commissie bij het inleiden van de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag heeft opgemerkt, kan deze steun slechts als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden beschouwd als aan een aantal welomschreven voorwaarden is voldaan, namelijk:

- het moet steun betreffen voor het dragen van de financiële lasten van leningen die zijn aangegaan voor de financiering van reeds gedane investeringen;

- het gecumuleerde subsidie-equivalent van de eventueel bij het aangaan van de leningen toegekende steun en de betrokken steun mag niet hoger zijn dan het percentage dat de Commissie in de regel toestaat, namelijk wat investeringen in verwerking of afzet betreft 55 % voor projecten die passen in de sectorprogramma's of bij een van de in artikel 1 van Verordening (EEG) nr. 866/90 genoemde doelstellingen, en 35 % voor de overige projecten, voor zover het niet gaat om projecten die zijn uitgesloten op grond van de selectiecriteria als vermeld in punt 2 van de bijlage bij Beschikking 90/342/EEG, die voor de toetsing van steun aan artikel 92 van het Verdrag op analoge wijze wordt toegepast;

- de betrokken steun moet verband houden met een aanpassing van de op nieuwe leningen te betalen rente aan de schommeling van het rentetarief of moet ten goede komen aan levensvatbare landbouwbedrijven, met name in het geval dat deze landbouwbedrijven door de financiële lasten van aangegane leningen in gevaar kunnen komen en eventueel zelfs failliet kunnen gaan.

De Italiaanse autoriteiten verbinden aan de steun echter geen enkele voorwaarde wat de oorsprong van de schulden van de voor steun in aanmerking komende coöperaties betreft. Voorts worden deze schulden volledig gedelgd en is niet aangetoond dat de steun bestemd is tot dekking van de financiële lasten van lopende leningen die voor het doen van investeringen zijn aangegaan.

7. Overigens zijn de voorgenomen maatregelen evenmin in overeenstemming met de communautaire kaderregeling voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (5).

Deze kaderregeling is in 1994 door de Commissie vastgesteld nadat de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag was ingeleid, en daarin is aangegeven wat ten aanzien van reddings- en herstructureringssteun in alle sectoren de algemene praktijk is.

In de landbouwsector kan een Lid-Staat desgewenst ten aanzien van individuele begunstigden de algemene richtsnoeren van de kaderregeling toepassen in plaats van de bijzondere voorschriften (welke bij het inleiden van de procedure zijn gevolgd omdat er toen geen andere mogelijkheid was).

In die kaderregeling is onder meer bepaald dat reddingssteun moet bestaan in kassteun in de vorm van een kredietgarantie of af te lossen kredieten tegen een rente die gelijk is aan de marktrente.

Nog steeds volgens die kaderregeling is het voor elk herstructureringsplan een strikt vereiste dat het de levensvatbaarheid op lange termijn van de onderneming binnen een redelijk tijdsbestek dient te herstellen en op grond van realistische veronderstellingen inzake de omstandigheden waaronder de onderneming in de toekomst zal functioneren. Derhalve moet herstructureringssteun gekoppeld zijn aan een levensvatbaar herstructurerings- of herstelprogramma dat met alle ter zake dienende bijzonderheden aan de Commissie is voorgelegd.

Omdat aan geen enkele van de bovengenoemde voorwaarden is voldaan, kan de betrokken steun niet als reddings- en herstructureringssteun aan een onderneming in moeilijkheden worden aangemerkt.

De in artikel 11 van regionale wet nr. 496/93 opgenomen steunmaatregelen moeten bijgevolg worden beschouwd als steun voor de bedrijfsvoering. Zij kunnen de omstandigheden en de structurele situatie waarin de begunstigde producenten zich bevinden, immers niet duurzaam verbeteren.

Anders dan de Italiaanse autoriteiten stellen, kan het delgen van schulden die geen verband houden met eerdere investeringen, wel degelijk neerkomen op toekenning van steun voor de bedrijfsvoering.

De Italiaanse autoriteiten voeren aan dat de betrokken maatregelen geen concurrentiedistorsies veroorzaken omdat zij geen verandering brengen in het functioneren van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. De Commissie constateert echter dat ook zonder een dergelijke verandering van concurrentiedistorsies sprake kan zijn. Bijgevolg beschouwt de Commissie het betrokken argument als irrelevant ten aanzien van de vraag of die maatregelen verenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt.

De Commissie constateert daarom dat, aangezien deze maatregelen het karakter van steun voor de bedrijfsvoering dragen, zij niet in aanmerking komen voor toepassing van de uitzonderingsbepalingen als vervat in artikel 92, lid 3, onder a) en c), wat steun ter bevordering of vergemakkelijking van de economische ontwikkeling van de regio's betreft, en onder c), wat steun voor de ontwikkeling van bepaalde bedrijvigheid betreft.

8. De regionale autoriteiten hebben op 20 december 1994 de volgende nieuwe argumenten ter rechtvaardiging van de overwogen steunverlening naar voren gebracht:

Terwijl de bewoordingen van artikel 11 van de regionale wet het delgen van schulden van welke oorsprong ook toestond, hetgeen trouwens ook in de op 6 juli 1993 ingediende beschrijving van de regeling stond, heeft de "Giunta regionale" op 23 november 1994 het volgende besloten: "het betreft verliezen als gevolg van onvoorziene uitgaven van de in de sector melk en zuivelprodukten werkzame coöperaties die zijn veroorzaakt door het achterwege blijven van regionale bijdragen voor het vervoer van melk als bedoeld in artikel 8, lid 1, punt 1, van regionale wet nr. 16/67.".

Volgens Italië is laatstgenoemde wet in 1967 bij de Commissie aangemeld en heeft deze zich toen niet erover uitgesproken. Deze wet is sindsdien buiten toepassing gebleven.

In dat besluit van 23 november 1994 is voorts bepaald dat de steunaanvraag vergezeld moet gaan van een door de wettige vertegenwoordiger van de coöperatie opgestelde verklaring dat de oorzaak van de verliezen de eerdergenoemde is. Aldus wordt tegemoet gekomen aan de gewettigde belangen van de begunstigden.

De Commissie heeft deze nieuwe argumenten eveneens onderzocht. Op te merkten valt echter dat het wel degelijk gaat om een nieuwe regeling, zoals de Italiaanse regering trouwens in de ingediende beschrijving ervan heeft toegegeven. Deze nieuwe regeling moet worden getoetst in het licht van de huidige situatie, rechtens en in feite. De vroegere goedkeuring door de Commissie van een regeling die dezelfde begunstigden betreft, kan dus niet vooruit lopen op de beslissing over een andere, nieuwe regeling die, hoewel de begunstigden dezelfde zijn gebleven, volgens de kennisgeving andere maatregelen bevat dan die welke in het verleden zijn goedgekeurd.

Ook in de hypothese dat geen bezwaar van de Commissie tegen de vorige regeling op de beslissing over de nieuwe regeling kan vooruit lopen, hetgeen volgens de Commissie niet het geval is, moet worden vastgesteld dat zij in het onderhavige geval de steun voor het vervoer van melk heeft aangemerkt als steun voor de bedrijfsvoering die krachtens de artikelen 92 en 93 van het Verdrag onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt (6). Zelfs in het gunstigste geval is er dus voor Italië geen grond meer om zich op die oude steunregeling te beroepen.

Wat de in te dienen verklaring over de oorzaak van de verliezen betreft, is door de Italiaanse Regering op geen enkele wijze aangetoond dat er een regeling is getroffen die het mogelijk maakt het oorzakelijk verband te leggen tussen het achterwege blijven van de vervoersbijdrage en de door de betrokken coöperaties geleden verliezen. Ook de Commissie is daarvan niets gebleken.

De Italiaanse Regering heeft evenmin gegarandeerd dat voor elke begunstigde de gedelgde schuld in geen geval hoger zal zijn dan de bijdrage die voor het vervoer van melk krachtens de oude regeling zou zijn verleend.

Gezien het voorgaande kan de Commissie de door de Italiaanse Regering aangevoerde rechtvaardiging niet aanvaarden.

Bijgevolg komt de betrokken steun voor geen enkele van de uitzonderingsbepalingen van artikel 92 van het Verdrag in aanmerking en moet deze als onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden beschouwd,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De steun als bedoeld in artikel 11 van het ontwerp van regionale wet nr. 496/93 is krachtens artikel 92 van het EG-Verdrag onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt en mag niet worden toegekend.

Artikel 2

De Italiaanse autoriteiten zijn ertoe gehouden binnen een termijn van twee maanden, te rekenen vanaf de datum van de kennisgeving van deze beschikking, de in artikel 1 genoemde bepaling te schrappen.

Artikel 3

De Italiaanse Regering stelt de Commissie binnen een termijn van twee maanden, te rekenen vanaf de kennisgeving van deze beschikking, in kennis van de maatregelen die zijn genomen om aan deze beschikking te voldoen.

Artikel 4

Deze beschikking is gericht tot de Italiaanse Republiek.

Gedaan te Brussel, 7 februari 1996.

Voor de Commissie

Franz FISCHLER

Lid van de Commissie

(1) PB nr. L 148 van 28. 6. 1968, blz. 13.

(2) PB nr. L 148 van 30. 6. 1995, blz. 17.

(3) PB nr. C 155 van 7. 6. 1994, blz. 5.

(4) Eurostat: Economische rekeningen van land- en bosbouw, Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen, 1995.

(5) PB nr. C 368 van 23. 12. 1994, blz. 12.

(6) Brief van de Commissie aan de Italiaanse Regering, SG(94) D/17821 van 9 december 1994, blz. 3.