*****

BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

van 29 maart 1988

betreffende de steun door de Franse Regering verleend aan de groep Renault die voornamelijk motorvoertuigen produceert

(Slechts de tekst in de Franse taal is authentiek)

(88/454/EEG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE

GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, inzonderheid op artikel 93, lid 2, eerste alinea,

Na overeenkomstig artikel 93 de belanghebbenden te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I

Bij brief van 2 mei 1985 stelde de Franse Regering de Commissie op verzoek van deze laatste ervan in kennis dat zij voornemens was Renault in 1985 3 miljard Ffr. kapitaal te verstrekken. Zij beschouwde deze kennisgeving niet als een aanmelding, maar als een inlichting in de zin van Richtlijn 80/723/EEG van de Commissie van 25 juni 1980 betreffende de doorzichtigheid in de financiële betrekkingen tussen de Lid-Staten en openbare bedrijven (1).

De Franse Regering heeft in de briefwisseling betreffende de kapitaalverstrekkingen steeds betwist dat het om steunmaatregelen gaat die overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het Verdrag moeten worden aangemeld.

Voorts verstrekte de Franse Regering de Commissie bij brief van 30 april 1985 bepaalde inlichtingen betreffende een lening ten bedrage van 750 miljoen Ffr. van het Fonds industriel de modernisation, hierna te noemen »FIM", aan de Régie nationale des usines Renault, hierna te noemen »RNUR". In een andere brief, gedateerd 6 augustus 1985, liet de Franse Regering de Commissie weten dat zij een tweede FIM-lening van 500 miljoen Ffr. had toegekend aan Renault véhicules industriels, hierna te noemen »RVI".

Op 18 december 1985 besloot de Commissie de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag in te leiden ten aanzien van de voor 1985 aan RNUR verleende kapitaalverstrekking van 3 miljard Ffr., de in 1984 aan RNUR toegekende FIM-lening van 750 miljoen Ffr. en de in 1985 aan RVI toegekende FIM-lening van 500 miljoen Ffr. Rekening houdende met het feit dat Renault in ernstige financiële moeilijkheden verkeerde die in 1984 en 1985 nog scherpere vormen hadden aangenomen, was de Commissie, in overeenstemming met het standpunt dat zij in september 1984 met betrekking tot overheidsdeelnemingen in het kapitaal van ondernemingen had ingenomen, van oordeel dat de kapitaalinbreng elementen van staatssteun bevatte die onder toepassing van artikel 92, lid 1, van het Verdrag vielen. Bovendien moesten op grond van Beschikking 85/378/EEG van de Commissie (2) alle FIM-leningen als steunmaatregelen in de zin van genoemde bepaling worden aangemerkt.

De voornaamste redenen om de procedure in te leiden, waren dat zich bij de toenmalige situatie in de automobielsector waarschijnlijk een verstoring van de mededinging zou voordoen en dat gegevens omtrent het precieze

gebruik van het verstrekte kapitaal en de mate waarin de FIM-leningen tot de ontwikkeling van werkelijk innoverende produkten zouden bijdragen, ontbraken.

Bij brief van 29 januari 1986 maande de Commissie de Franse Regering aan haar opmerkingen te maken. Overeenkomstig artikel 93, lid 2, van het Verdrag werden eveneens de andere Lid-Staten alsook derden aangemaand hun opmerkingen te maken.

Bij brief van 8 juli 1986 stelde de Franse Regering de Commissie op verzoek van deze laatste ervan in kennis dat in 1986 andermaal 3 miljard Ffr. kapitaal aan Renault zou worden verstrekt. Opnieuw deelde de Franse Regering de Commissie overeenkomstig de richtlijn betreffende de doorzichtigheid mee dat de nieuwe kapitaalverstrekking geen steunmaatregel vormde en dat de betrokken middelen geen bijzondere bestemming hadden, maar zouden worden gebruikt om de algemene financiële situatie van de groep zo spoedig mogelijk te verbeteren.

Op 29 juli 1986 besloot de Commissie de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag in te leiden ten aanzien van de niet-aangemelde kapitaalverstrekking van 3 miljard Ffr. aan RNUR, waartoe de Franse Regering in het kader van de aanvullende begroting 1986 had besloten. De Commissie was van oordeel dat, aangezien de financiële moeilijkheden van de groep Renault in 1986 voortduurden, deze kapitaalverstrekking elementen van staatssteun bevatte die onder toepassing van artikel 92, lid 1, van het Verdrag vielen.

De voornaamste redenen om de procedure in te leiden, waren dat zich bij de toenmalige situatie in de automobielsector waarschijnlijk een verstoring van de mededinging zou voordoen en dat nauwkeurige informatie omtrent de inspanningen van de groep Renault op het gebied van de herstructurering en omtrent de wijze van besteding van het verstrekte kapitaal ontbrak.

Bij brief van 5 augustus 1986 maande de Commissie de Franse Regering aan haar opmerkingen te maken. Overeenkomstig artikel 93, lid 2, van het Verdrag werden eveneens de andere Lid-Staten alsook derden aangemaand hun opmerkingen te maken.

Bij brieven van 23 februari en 18 mei 1987 stelde de Franse Regering de Commissie op verzoek van deze laatste ervan in kennis dat aan Renault nog eens 2 miljard Ffr. kapitaal was verstrekt, dat op de begroting 1986 was uitgetrokken, en dat een verdere kapitaalverstrekking, waarvan het bedrag niet werd gepreciseerd op de begroting 1987 zou worden ingeschreven. De nieuwe steun moest andermaal dienen om de financiële situatie van de onderneming te verbeteren, haar investeringsprogramma te financieren en haar in staat te stellen haar inspanningen op het gebied van de herstructurering voort te zetten.

Op 1 juli 1987 besloot de Commissie de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag in te leiden ten aanzien van de in 1986 verleende kapitaalverstrekking van 2 miljard Ffr. en de voor 1987 voorgenomen kapitaalverstrekking van 2 miljard Ffr. van de Franse Regering aan Renault. De Commissie was van oordeel dat, aangezien de financiële moeilijkheden van de groep Renault aansleepten, deze kapitaalverstrekkingen elementen van staatssteun bevatten die onder toepassing van artikel 92, lid 1, van het Verdrag vielen.

De voornaamste redenen om de procedure in te leiden, waren dat zich bij de toenmalige situatie in de automobielsector waarschijnlijk een verstoring van de mededinging zou voordoen en dat informatie omtrent een in grote lijnen vastgesteld herstructureringsplan ontbrak.

Bij brief van 22 juli 1987 maande de Commissie de Franse Regering aan haar opmerkingen te maken. Overeenkomstig artikel 93, lid 2, van het Verdrag werden eveneens de andere Lid-Staten alsook derden aangemaand hun opmerkingen te maken.

Alle hiervóór genoemde steunmaatregelen zijn tot uitvoering gebracht zonder dat de Commissie daartoe eerst toestemming had verleend overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het Verdrag, zodat de steun vanaf de verlening ervan uit een oogpunt van het Gemeenschapsrecht als onrechtmatig moet worden beschouwd.

Bij brief van 20 oktober 1987 van de minister van Industrie heeft de Franse Regering bij de Commissie haar voornemen aangemeld over te gaan tot de afkoop van langlopende schuldvorderingen van het Crédit national ten laste van Renault voor een bedrag van 12 miljard Ffr., ten einde de overgang van Renault van haar bijzondere status van »Régie" naar een gemeenrechtelijke rechtsvorm te vergemakkelijken.

Op 4 november 1987 heeft de Commissie besloten de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag in te leiden ten aanzien van het door de Franse Regering aangemelde steunproject, bestaande in de afkoop van schuldvorderingen ten laste van de Régie Renault voor een bedrag van 12 miljard Ffr. De Commissie is van oordeel dat deze afkoop, waardoor de onder een zware schuldenlast gebukt gaande groep van een gedeelte van zijn financieringskosten en schulden zal worden bevrijd, Renault ten opzichte van de andere Europese fabrikanten een concurrentievoordeel zal verschaffen. De voorgenomen maatregel bevat derhalve elementen van staatssteun die onder toepassing van artikel 92, lid 1, van het Verdrag vallen, hetgeen de Franse Regering overigens niet heeft betwist.

De voornaamste redenen om de procedure in te leiden, waren het ingevolge de gevoeligheid van de automobielsector bestaande gevaar voor een ernstige verstoring van de mededinging, het ontbreken van informatie omtrent het toekomstige herstructureringsplan, de wijze van toekenning van het voor de afkoop van de schuldvorderingen bestemde bedrag van 12 miljard Ffr. en het bijzonder hoge niveau van de steun. Bij brief van 13 november 1987 heeft de Commissie de Franse Regering aangemaand haar opmerkingen te maken. Overeenkomstig artikel 93, lid 2, van het Verdrag zijn eveneens de andere Lid-Staten alsook derden aangemaand hun opmerkingen te maken.

II

Wat de op 18 december 1985 ingeleide procedure betreft, hebben de Franse autoriteiten hun opmerkingen gemaakt bij brief van 8 juli 1986, waarin zij stelden dat de kapitaalverstrekking niet kon worden geacht onder toepassing van artikel 92, lid 1, van het Verdrag te vallen, maar tot de normale taak van de Staat als aandeelhouder moest worden gerekend. De FIM-leningen, die slechts voor 15 % zouden hebben bijgedragen aan de financiering van de in 1984-1985 verrichte investeringen, zouden zijn gebruikt voor de ontwikkeling van nieuwe technologieën en voor andere vernieuwingen, en zouden bijgevolg niet onverenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt.

Wat de op 29 juli 1986 ingeleide procedure betreft, hebben de Franse autoriteiten hun opmerkingen gemaakt bij brief van 15 oktober 1986, waarbij een verslag met een beschrijving in grote lijnen van het in 1985 door RNUR vastgestelde herstructureringsplan was gevoegd. Met betrekking tot de beoordeling van het in de kapitaalverstrekkingen aanwezige steunelement werd naar de brief van 8 juli 1986 verwezen.

Gevolg gevende aan een verzoek van de Commissie van 31 maart 1987, hebben de Franse autoriteiten haar ter aanvulling van de inlichtingen betreffende de inspanningen van Renault op het gebied van de herstructurering en betreffende de FIM-leningen bij brief van 19 juni 1987 een memorandum toegezonden. Volgens de Franse Regering pasten de kapitaalverstrekkingen bij het gedrag van een gewone particuliere investeerder en hebben zij niet tot een verstoring van mededinging tussen de Lid-Staten geleid. Er werden nadere toelichtingen verstrekt over de technische aspecten van de tussen 1983 en 1986 gedane inspanningen op het gebied van de herstructurering.

Zo werd, wat de FIM-leningen van 750 miljoen Ffr. aan RNUR en van 500 miljoen Ffr. aan RVI betreft, een technische beschrijving van de twee aldus ondersteunde investeringsprogramma's gegeven als bewijs dat met deze leningen slechts aan de financiering van investeringen die een technologische doorbraak betekenen of belangrijke innoverende aspecten vertonen, is bijgedragen.

Wat de op 1 juli 1987 ingeleide procedure betreft, heeft de Franse Regering geen opmerkingen gemaakt noch geantwoord op een nieuwe reeks vragen betreffende met name de ten dele door middel van de FIM-leningen gefinancierde investeringen, die de Commissie haar bij brief van 17 augustus 1987 had toegezonden. Wat de op 4 november 1987 ingeleide procedure betreft, hebben de Franse autoriteiten hun opmerkingen gemaakt bij brieven van 10 december 1987, 21 januari 1988 en 4, 23 en 29 februari 1988, die zeer uitvoerige inlichtingen bevatten betreffende de financiële en technische herstructurering van de groep Renault, de voorgenomen afkoop van schuldvorderingen, de wijziging van de rechtsvorm van de Régie en de gevolgen van deze wijziging voor de fiscale status van de onderneming in de toekomst.

De door de Franse Regering met het oog op goedkeuring van de verschillende steunmaatregelen ten gunste van Renault aangevoerde argumenten kunnen als volgt worden samengevat:

- De bijzondere status van de Régie zou nooit tot een voorkeursbehandeling door haar aandeelhouder hebben geleid, aangezien de Régie steeds gehouden is geweest winst te maken en voor het geïnvesteerde kapitaal een vergoeding te betalen. Bovendien zou voor de Régie nooit een bijzondere fiscale regeling hebben gegolden wat de belastingheffing of de voorzieningen voor afschrijvingen betreft.

- De verliezen van de groep Renault zouden zijn toegenomen als gevolg van de moeilijkheden die de automobielmarkt sinds 1982 kent, en daardoor zou de financiële situatie van de groep in ernstige mate zijn verslechterd. De overheid zou zich derhalve vanaf 1985 gedwongen hebben gezien de groep extra middelen ter beschikking te stellen ten einde haar financiële situatie te herstellen, haar inspanningen op het gebied van de herstructurering te ondersteunen en haar concurrentievermogen te verbeteren.

- De in 1985 en 1986 verleende kapitaalverstrekkingen ten bedrage van 8 miljard Ffr. zouden in de lijn liggen van de normale verhouding tussen een particuliere aandeelhouder en zijn onderneming, en zouden hun verklaring vinden in de rechtmatige bekommernis van een aandeelhouder voor het behoud van zijn vermogen.

De Staat zou zich bijgevolg tegenover Renault juist zo hebben gedragen als van een particuliere investeerder mag worden verwacht. Het verstrekte kapitaal zou derhalve geen bijzondere bestemming hebben gehad. De kapitaalverstrekkingen zouden onder deze omstandigheden niet als steunmaatregelen in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag kunnen worden aangemerkt en de Franse Regering zou de Commissie uitsluitend in het kader van de richtlijn betreffende de doorzichtigheid daarover hebben geïnformeerd.

- De Franse Regering zou als aandeelhouder hopen dat Renault ingevolge de getroffen maatregelen tegen 1987 weer rendabel zou worden.

- Het op het gebied van de capaciteitsvermindering gevoerde beleid zou de mededinging in de Gemeenschap niet hebben vervalst in de zin van artikel 92 van het Verdrag.

- De FIM-leningen zouden uitsluitend zijn toegekend voor ingrepen die tot technologische vooruitgang of tot belangrijke vernieuwingen leiden.

(1) PB nr. L 195 van 29. 7. 1980, blz. 35.

(2) PB nr. L 216 van 13. 8. 1985, blz. 12.

- Met de afkoop van schuldvorderingen ten bedrage van 12 miljard Ffr. zou de Franse Regering beogen Renault in een situatie te brengen die vergelijkbaar is met die van haar voornaamste Europese concurrenten, door een einde te maken aan de bevoorrechte relatie van de onderneming met de Staat. Daartoe zou de status van de Régie moeten worden omgezet in een rechtsvorm van gemeen recht.

- Met het oog op deze omvorming zou het zuivere vermogen van RNUR opnieuw ten minste gelijk moeten worden gemaakt aan nul of zou, anders gezegd, op zijn minst het eind 1986 bestaande tekort van 16,4 miljard Ffr. moeten worden aangevuld. Wanneer voor 1987 van een winstprognose van 3 miljard Ffr. wordt uitgegaan en een verlenging van de resterende afschrijvingstermijn, waarvan de opbrengst in 1987 op 1,4 miljard Ffr. wordt geraamd, wordt ingecalculeerd, zou ter bereiking van een zuiver vermogen dat gelijk is aan nul, een minimumbedrag van 12 miljard Ffr. zijn vereist. Dit bedrag zou niet worden geleverd door de inbreng van kapitaal, maar door de afkoop van schuldvorderingen. Deze afkoop zou voornamelijk betrekking hebben op leningen tegen voorkeurstarief en zou het voordeel bieden dat de fiscale overdracht van Renault's geaccumuleerde schuld wordt beperkt.

In het kader van voornoemde procedures zijn opmerkingen gemaakt door vier andere Lid-Staten en door twee belanghebbende derden.

III

De Commissie heeft zich aan de hand van de inlichtingen die de Franse Regering haar in het kader van de verschillende procedures en tijdens een aantal bilaterale bijeenkomsten heeft verstrekt, van aard en strekking van de door de overheid verleende steun en van de gevolgen ervan voor de intracommunautaire handel in de betrokken produkten, alsook van het herstructureringsplan van de groep Renault, een zeer duidelijk beeld kunnen vormen.

De aanhoudende verliezen sinds 1981, en vooral het recordverlies van 1984, waren voor de Franse Regering aanleiding om in januari 1985 Renault te vragen een herstructureringsplan ten uitvoer te leggen dat zij door het inbrengen van kapitaal en het toekennen van FIM-leningen zou ondersteunen.

Renault verkeerde op dat ogenblik in een allesbehalve rooskleurige situatie: de enorme verliezen van 1985 waren bekend en de eigen middelen vertoonden een tekort. Deze snelle achteruitgang werd veroorzaakt door een aanzienlijke overcapaciteit, een produktiviteitsniveau dat ten opzichte van alle overige Europese fabrikanten het laagst was, verouderde modellen, een grote achterstand bij de invoering van nieuwe technologieën en op een fiasco uitgelopen pogingen om in de Verenigde Staten voet aan de grond te krijgen. Bepaalde onderdelen van het herstructureringsplan werden reeds in 1984 bekendgemaakt, maar de belangrijkste van de betrokken maatregelen werden eerst in 1985 vastgesteld. Krachtlijnen van het technische herstructureringsplan, dat de periode tot 1990 bestrijkt, zijn:

- Ingrijpende personeelsvermindering: het personeelsbestand van de groep is tussen eind 1984 en eind 1987 gereduceerd met 38 311 eenheden of wel 18 % van de bezetting in 1984. Vanaf nu tot het einde van het herstructureringsplan zal nog eens een aanzienlijk aantal arbeidsplaatsen worden opgeheven.

- Sluiting van produktie-eenheden en capaciteitsvermindering: behalve dat reeds vijf kleine dochterondernemingen buiten de automobielsector zijn dichtgegaan, zal Renault in de loop van het herstructureringsplan nog een aantal assemblagelijnen in de afdelingen personenwagens, vrachtwagens en onderdelen uit gebruik nemen.

- Ombuiging van het investeringsbeleid: tussen 1983 en 1985 zijn belangrijke inspanningen gedaan om de investeringen met het oog op modernisering en de invoering van nieuwe technologieën zo snel mogelijk op een zo hoog mogelijk niveau te tillen.

- Verkoop van activa: de groep Renault heeft sinds 1985 een groot aantal vennootschappen van de hand gedaan en aandelenpakketten te gelde gemaakt die geen rechtstreeks verband hielden met of niet van wezenlijk belang waren voor de automobielproduktie. Er werden ook onroerende vermogensbestanddelen verkocht. Renault onderhandelt momenteel over de verkoop van andere activa. Deze verkopen hebben reeds meer dan 2 miljard Ffr. opgebracht.

- Reorganisatie van het distributienet: het aantal dealers en merkvertegenwoordigers is sinds 1984 voortdurend verminderd (met ongeveer 20 %).

- Verlaging van de inkoopkosten: door met een aanzienlijk kleiner aantal leveranciers te werken (20 % minder in twee jaar) en vaker een beroep te doen op externe leveranciers, is Renault erin geslaagd haar inkoopkosten beter te beheersen en in zekere mate te doen dalen.

- Beperking van de voorraden: Renault heeft in 1985 een efficiënter systeem van voorraadbeheer ingevoerd, waardoor twee jaar later haar voorraad afgewerkte voertuigen gemiddeld 26 % kleiner is geworden.

- Uitwerking van een nieuw kwaliteitsbeleid: Renault heeft sinds 1985 een reeks interne maatregelen ter verbetering van de kwaliteit van haar produkten en diensten getroffen.

- Verjonging van het gamma: eind 1986 bedroeg de gemiddelde ouderdom van een Renault-model 2,8 jaar, tegen 7 jaar in 1983.

- Personeelsopleiding: parallel aan de invoering van nieuwe technologieën heeft Renault in 1985 een aanvang gemaakt met de uitvoering van een speciaal opleidingsplan dat niet alleen is gericht op een betere kwaliteit van de produktie, maar ook op meer mobiliteit, een groter aanpassingsvermogen en een hogere produktiviteit van het personeel. De inspanningen op dit gebied worden geïllustreerd door het feit dat het aantal opleidingsuren tussen 1983 en 1987 met 63 % is toegenomen.

- Herziening van het loonbeleid: de stijging van de lonen bij Renault ligt sinds 1985 duidelijk lager dan het inflatiepercentage in Frankrijk, hetgeen tot een besparing op de loonkosten heeft geleid. De Franse Regering zou, behalve aan de technische herstructurering van de groep, ook bijdragen aan de financiële gezondmaking van de twee ondernemingen die de ruggegraat van de groep vormen: RNUR en RVI.

De naamloze vennootschap RVI was, wilde zij een faillissement ontlopen, wettelijk verplicht vóór 30 juni 1987 opnieuw over een zuiver vermogen, ten minste gelijk aan 50 % van het maatschappelijk kapitaal, te beschikken. De daartoe vereiste herkapitalisatie van RVI werd tegen dit tijdstip verwezenlijkt langs de volgende wegen: de activa werden met 1,8 miljard Ffr. geherwaardeerd, RNUR deed een kapitaalinbreng van 2 miljard Ffr. in RVI (met gebruikmaking van de laatste kapitaalverstrekking van de Staat aan RNUR in 1986, die het voorwerp van de derde procedure vormt), RNUR bracht voor 2 miljard Ffr. effecten van Mack Trucks (USA) in en drie banken die aan RVI hadden geleend, zetten voor 1,2 miljard Ffr. converteerbare obligaties (OBSA) om in aandelen. De groep RVI is sinds de opslorping van Mack Trucks (USA) de op één na grootste producent ter wereld van vrachtwagens boven 15 ton.

Het voorstel tot afkoop van schuldvorderingen ten bedrage van 12 miljard Ffr. houdt verband met de omvorming van RNUR tot naamloze vennootschap. Deze overgang naar een nieuwe rechtsvorm impliceert een herkapitalisatie van de vennootschap, waarop immers de wettelijke verplichting rust uiterlijk twee jaar na de wijziging van de rechtsvorm haar zuivere vermogen terug op het niveau van de helft van het maatschappelijk kapitaal te brengen. Het bedrag van de voorgenomen afkoop is zo berekend dat na de wijziging van de rechtsvorm het zuivere vermogen gelijk zal zijn aan nul.

De ter bereiking van deze doelstellingen noodzakelijke uitgaven zijn voor de periode 1984-1990 in totaal op 83,4 miljard Ffr. geraamd. Dit totaal omvat 3,7 miljard Ffr. financieringsinvesteringen, 53,1 miljard Ffr. andere investeringen en 20 miljard Ffr. bijzondere herstructureringskosten. Laatstbedoelde kosten zijn die welke worden veroorzaakt door de lasten verbonden aan de sluiting van produktie-eenheden en het ontslag van personeel.

Wat de produktieve investeringen betreft, is 43,5 miljard Ffr. bestemd voor de afdeling personenvoertuigen en 7,2 miljard Ffr. voor de afdeling vrachtwagens en autocars/bussen.

Renault heeft met het oog op de rationalisering en beperking van haar activiteiten verschillende produktie-eenheden moeten sluiten en het personeelsbestand in de overige eenheden tot een lager niveau moeten terugbrengen. Deze personeelsvermindering is ten dele gerealiseerd door vervroegde pensionering (contracten van het Fonds national de l'emploi) en ten dele door de terugkeer van buitenlandse werknemers naar hun land. RNUR heeft tot dusver 13,6 miljard Ffr. bijzondere herstructureringsuitgaven gedaan. RVI heeft 1,2 miljard Ffr. uitgegeven voor ontslagen en voor de produktieherverdeling en ongeveer 300 miljoen Ffr. voor reconversie- en sluitingsmaatregelen.

De herstructureringskosten over de periode 1984-1990 worden als volgt gefinancierd:

1.2 // - bruto-zelffinancieringsmarge vóór de buitengewone kosten: // 50,5 miljard Ffr. // - verkoop van activa: // 10,7 miljard Ffr. // - herschikking van de schuldenlast: // 6,4 miljard Ffr. // - vermindering van het bedrijfskapitaal: // 16,9 miljard Ffr. // - inbreng van overheidskapitaal: // 10,6 miljard Ffr. // - inbreng van particulier kapitaal: // 1,1 miljard Ffr.

Het herstructureringsplan heeft een grote invloed op de produktiecapaciteit. Zo zal de totale assemblagecapaciteit vanaf nu tot het einde van het plan met ten minste 25 % worden verminderd. Aangezien de benuttingsgraad bij de produktie van onderdelen (vooral motoren en versnellingsbakken) lager was, is de capaciteitsvermindering hier ingrijpender.

IV

De Commissie heeft, ten einde te kunnen beoordelen of de onderscheiden overheidsmaatregelen waarmee aan de financiering van het herstructureringsplan van Renault is bijgedragen, verenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt, onderzocht in welke mate bij deze maatregelen elementen van staatssteun meespelen die onder toepassing van de artikelen 92 en 94 van het Verdrag vallen.

De hiervóór genoemde, door de Commissie ingeleide procedures hadden aanvankelijk in totaal betrekking op 10 miljard Ffr. in de vorm van kapitaalverstrekkingen en 1,25 miljard Ffr. in de vorm van FIM-leningen. De Franse Regering heeft in het kader van de laatste procedure de Commissie evenwel ervan in kennis gesteld dat de op de begroting van 1987 voorziene kapitaalverstrekking van 2 miljard Ffr. aan Renault, die de Commissie in haar onderzoek had betrokken, niet is doorgegaan en dat zij heeft besloten daarvan definitief af te zien. De Commissie heeft zich dus thans uit te spreken over kapitaalverstrekkingen ten belope van 8 miljard Ffr. Naast deze kapitaalverstrekkingen heeft in 1984 een kapitaalverhoging van 1,9 miljard Ffr. plaatsgevonden met middelen die waren uitgetrokken op de begrotingen 1983 en 1984.

De Commissie heeft toen ten aanzien van die kapitaalverhoging geen procedure ingeleid, omdat zij ervan uitging dat de verliezen van Renault in die tijd waren toe te schrijven aan conjunctuurproblemen van voorbijgaande aard, waaraan geen enkele onderneming in de automobielsector ontsnapte.

De situatie was evenwel anders voor de in 1985 en 1986 verleende kapitaalverstrekkingen ten bedrage van respectievelijk 3 en 5 miljard Ffr. Dit kapitaal werd door de Franse Regering ter beschikking gesteld uit de begrotingen 1985 en 1986. De financiële situatie van Renault was uitermate zorgwekkend sinds in het voorjaar van 1985 de slechte resultaten van 1984 bekend waren geworden. De rekeningen over de jaren 1984 en 1985 - de moeilijkste periode voor de groep Renault - gaven een recordverlies van in totaal 23,5 miljard Ffr. en een tekort aan interne financieringsmiddelen van 14,2 miljard Ffr. te zien. Eind 1985 bedroeg de geconsolideerde bruto-schuldenlast 76,5 miljard Ffr. of wel 63 % van de omzet in 1985.

De Commissie had juist een dergelijke situatie voor ogen toen zij (in september 1984) met betrekking tot overheidsdeelnemingen in het kapitaal van ondernemingen als haar opvatting te kennen gaf dat er sprake is van staatssteun wanneer vers kapitaal in een onderneming wordt ingebracht onder omstandigheden die onaanvaardbaar zouden zijn voor een particuliere investeerder in de normale context van een vrije-markteconomie. Dit is het geval wanneer ingevolge de financiële toestand van de onderneming en met name vanwege de structuur en omvang van haar schuldenlast niet binnen een redelijke termijn een normaal rendement (door dividenduitkering of waardestijging) van het geïnvesteerde kapitaal kan worden verwacht of wanneer de onderneming door het enkele feit dat haar bruto-zelffinancieringsmarge ontoereikend is, op de kapitaalmarkt niet de geldmiddelen zou kunnen vinden die voor de uitvoering van een investeringsprogramma noodzakelijk zijn.

Het is dan ook uitgesloten dat in de hiervóór beschreven omstandigheden een particuliere investeerder bereid zou zijn gevonden over twee jaar 8 miljard Ffr. kapitaal in te brengen.

Hieruit volgt dat de kapitaalverstrekkingen ten bedrage van 8 miljard Ffr., die Renault op kunstmatige wijze draaiende hebben gehouden, als steunmaatregelen in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag moeten worden aangemerkt.

De twee FIM-leningen bevatten eveneens elementen van staatssteun die onder toepassing van artikel 92, lid 1, van het Verdrag vallen. Volgens beschikking 85/378/EEG zijn alle FIM-leningen steunmaatregelen zoals bedoeld in genoemd artikel.

Volgens de meest recente door de Franse autoriteiten verstrekte inlichtingen werd de eerste lening van 750 miljoen Ffr. in juni 1984 aan de RNUR toegekend tegen een rente van 8,4 % en de tweede van 500 miljoen Ffr. in september 1985 aan RVI tegen een rente van 8,75 %. De looptijd van beide leningen bedroeg tien jaar met een aflossingsvrije periode van twee jaar. De basisrentevoet in Frankrijk, overeenkomende met die welke het Crédit national op industriële investeringen toepast, bedroeg in juni 1984 en september 1985, dus op het tijdstip van toekenning van de leningen, respectievelijk 14,75 % en 13 %. De rente van de twee leningen was bijgevolg aanzienlijk lager dan de normale marktrente in Frankrijk. Opgemerkt zij dat de Franse Regering in haar brief van 8 juli 1986 had verklaard dat de rente voor beide leningen op 9,25 % was gesteld, hetgeen dus onjuist was, aangezien de rente in werkelijkheid voor de ene lening 8,4 % en voor de andere 8,75 % bedroeg. De Commissie betreurt dat de Franse Regering onjuiste inlichtingen heeft verstrekt.

Zoals reeds opgemerkt, vormen de kapitaalverstrekkingen ten bedrage van 8 miljard Ffr. en de FIM-leningen ten bedrage van 1,25 miljard Ffr. uit het oogpunt van het Gemeenschapsrecht onrechtmatige steunmaatregelen. In dit verband moet eraan worden herinnerd dat, aangezien de procedurevoorschriften van artikel 93, lid 3, waarvan het Hof van Justitie in zijn arrest van 19 juni 1973 (zaak 77/72) (1) de rechtstreekse werking heeft erkend, dwingende regels van openbare orde zijn, met betrekking tot deze onwettige steunmaatregelen regularisatie achteraf is uitgesloten.

Bovendien kan de Commissie, wanneer steunmaatregelen onverenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt, gebruik maken van de mogelijkheid die haar door het arrest van het Hof van Justitie van 12 juli 1973 (zaak 70/72) (2), zoals bevestigd bij arrest van 24 februari 1987 (zaak 310/85) (3), wordt geboden, en de Lid-Staten gelasten de op onrechtmatige wijze toegekende steun van de begunstigden terug te vorderen.

De voorgenomen afkoop van schuldvorderingen ten bedrage van 12 miljard Ffr., waartoe ten gunste van Renault zal worden overgegaan na de wijziging van haar rechtsvorm, zal tot gevolg hebben dat de groep, die een zware schuldenlast torst, wordt bevrijd van een gedeelte van zijn financieringskosten en een gedeelte van de schulden die hij normaal tijdens de volgende jaren zou moeten aflossen. Deze afkoop zal Renault dus een concurrentievoordeel verschaffen ten opzichte van de andere Europese fabrikanten en moet derhalve als een onder toepassing van artikel 92, lid 1, van het Verdrag vallende steunmaatregel worden aangemerkt. Er zij op gewezen dat de Franse Regering in de mededelingen die zij in het kader van de meest recente procedure heeft gedaan, de aanwezigheid van een element van staatssteun in deze schuldovername niet heeft betwist.

De Commissie concludeert derhalve dat de kapitaalverstrekkingen ten bedrage van 8 miljard Ffr. en de twee FIM-leningen voor een totaalbedrag van 1,25 miljard Ffr. aan Renault evenals de voorgenomen afkoop van schuldvorderingen ten bedrage van 12 miljard Ffr. steunmaatregelen vormen die onder toepassing van artikel 92, lid 1, van het Verdrag vallen. De handel tussen de Lid-Staten wordt door deze steunmaatregelen ongunstig beïnvloed, omdat de produkten van de groep Renault aanleiding geven tot een omvangrijk intracommunautair verkeer. In 1986 werden 5 030 402 personenvoertuigen tussen de Lid-Staten verhandeld, waarvan 878 927 (17,4 %) vanuit Frankrijk naar de andere Lid-Staten werden uitgevoerd. Wat bedrijfsvoertuigen betreft, had de totale intracommunautaire handel in 1986 betrekking op 424 154 eenheden en de uitvoer uit Frankrijk naar de overige Lid-Staten op 16,4 % daarvan.

Renault heeft in 1986 494 866 personenvoertuigen of wel 54 % van haar totale produktie in Frankrijk naar de andere landen van de Gemeenschap uitgevoerd. Renault's uitvoer van bedrijfsvoertuigen naar Westeuropese landen bedroeg in datzelfde jaar 4 564 eenheden of wel 13 % van haar totale produktie in Frankrijk.

(1) Jurisprudentie 1973, blz. 611.

(2) Jurisprudentie 1973, blz. 813.

(3) PB nr. C 77 van 24. 3. 1987, blz. 3.

De intensiteit van de onderscheiden steunmaatregelen, uitgedrukt in investeringen over de periode 1984-1990, kan onmogelijk nauwkeurig worden berekend, omdat de steun niet alleen voor de technische herstructurering van de groep, maar ook voor de financiële gezondmaking van RNUR en RVI is bestemd. Worden de kapitaalverstrekkingen evenwel als het equivalent van een subsidie beschouwd, zoals in afdeling III uiteengezet, bedraagt de bruto-intensiteit van de steun 23 %. Dit percentage komt tevens overeen met de geraamde netto-intensiteit, aangezien de onderneming tijdens de jaren waarin de steun werd verleend, geen belasting behoefde te betalen. Dit cijfer moet als een maximum worden beschouwd omdat, zelfs indien het zich in handen van de overheid bevindende maatschappelijk kapitaal na de herstructurering ongewijzigd blijft, de intrinsieke waarde van de aandelen waarschijnlijk zal stijgen.

V

In artikel 92, lid 3, van het Verdrag zijn de steunmaatregelen opgesomd die verenigbaar kunnen zijn met de gemeenschappelijke markt. Deze verenigbaarheid moet worden beoordeeld in communautair verband, en niet met één enkele Lid-Staat als referentiepunt. Ter verzekering van de goede werking van de gemeenschappelijke markt en gelet op de beginselen van artikel 3, onder f), van het Verdrag, moeten de in artikel 92, lid 3, vervatte uitzonderingen op de in artikel 92, lid 1, gestelde grondregel bij het onderzoek van een steunregeling of een individueel toepassingsgeval strikt worden geïnterpreteerd.

Deze uitzonderingen gelden met name slechts indien de Commissie kan vaststellen dat zonder de steun de werking van het marktmechanisme op zich de toekomstige ontvanger van die steun niet zou aanzetten tot een handelwijze die tot de verwezenlijking van één der in deze uitzonderingsbepalingen genoemde doelstellingen bijdraagt.

De in casu te beoordelen steunregeling kan niet in aanmerking komen voor de in artikel 92, lid 3, onder a) en c), bedoelde uitzonderingen die betrekking hebben op steunmaatregelen ter bevordering of vergemakkelijking van de ontwikkeling van bepaalde streken. Artikel 92, lid 3, onder a), kan geen toepassing vinden, omdat de levensstandaard Frankrijk niet abnormaal laag is en er in dat land geen ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst. De betrokken regeling vertoont evenmin de kenmerken van steun ter vergemakkelijking van de ontwikkeling van bepaalde regionale economieën in de zin van artikel 92, lid 3, onder c), omdat hij niet afhankelijk is gesteld van een initiële investering noch van het scheppen van arbeidsplaatsen, zoals bepaald in de mededeling van de Commissie inzake de beginselen voor de cooerdinatie van steunregelingen met regionale strekking (1). Bovendien zijn de meeste produktie-eenheden van Renault buiten de voor steun in aanmerking komende gebieden gelegen en is de betrokken steun niet toegekend in het kader van de Franse regionale steunregeling (PAT). De Franse Regering heeft zich trouwens ter rechtvaardiging van deze steun niet op overwegingen van regionale aard beroepen.

Wat de in artikel 92, lid 3, onder b), genoemde uitzonderingen betreft, moet worden vastgesteld dat de betrokken steun niet de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang noch de opheffing van een ernstige verstoring in de economie van Frankrijk beoogde. De Franse Regering heeft trouwens deze uitzonderingen niet doen gelden.

Met betrekking tot de in artikel 92, lid 3, onder c), bedoelde uitzondering voor »steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid te ontwikkelen", kan de Commissie sommige vormen van herstructureringssteun als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt beschouwen, indien aan een aantal criteria is voldaan (2).

Deze criteria moeten worden gezien tegen de achtergrond van de twee beginselen van artikel 92, lid 3, onder c), dat enerzijds impliceert dat de steun noodzakelijk moet zijn voor de ontwikkeling van de sector uit communautair oogpunt, en anderzijds de beveiligende clausule bevat dat de steun de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt, niet zodanig mag veranderen dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad (3).

Ten einde te kunnen beoordelen of de herstructureringssteun aan Renault, dat uit zeggen steun bestaande in de kapitaalverstrekkingen ten bedrage van 8 miljard F fr en de voorgenomen afkoop van schuldvorderingen ten bedrage van 12 miljard F fr., verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, heeft de Commissie hem achtereenvolgens aan elk van deze criteria getoetst (4):

1. Sectoriële steun mag slechts worden verleend in gevallen waarin dit op grond van de situatie in de betrokken industrietak gerechtvaardigd is. De steun moet tot herstel van de levensvatbaarheid van de sector op lange termijn leiden door de problemen op te lossen waarmee deze te kampen heeft. Hij mag niet tot gevolg hebben dat de bestaande toestand wordt gehandhaafd, noch dat onvermijdelijke beslissingen en ingrepen worden uitgesteld.

De Europese automobielindustrie zag zich in de jaren 1983 en 1984 geconfronteerd met problemen die het gevolg waren van een conjunctuurdaling, en tegelijkertijd met een structurele cirsis crisis de vrachtwagensector.

Deze moeilijkheden waren het duidelijkst voelbaar in Frankrijk, waar er weinig vraag was en de produktiviteit bij de betrokken ondernemingen aanzienlijk lager was dan bij hun concurrenten in andere landen. Dit was in bijzonder sterke mate het geval voor de groep Renault. Renault heeft sindsdien een herstructureringsplan ten uitvoer gelegd dat met name door een capaciteitsvermindering in de afdelingen personenwagens, vrachtwagens en onderdelen tot een duurzaam herstel van haar levensvatbaarheid moet leiden. Dit plan heeft reeds vruchten afgeworpen, aangezien RNUR en RVI in 1987 winst hebben gemaakt.

Gelet op het feit dat de groep Renault een conglomeraat vormt dat op 31 december 1986 uit 269 eenheden met in totaal 182 448 werknemers en met zeer uiteenlopende activiteiten bestond, is het volstrekt normaal dat de uitvoering van het herstructureringsplan over een periode van zeven jaar wordt gespreid. Het spreekt vanzelf dat een herstructurering die een groot aantal maatregelen met betrekking tot zeer diverse activiteiten omvat, slechts over een langere tijdsspanne kan worden gerealiseerd, net zoals dit reeds voor andere groepen in de sector het geval was.

2. Aangezien de aanpassingen enige tijd vergen, is het volkomen aanvaardbaar dat, in bepaalde omstandigheden en onder strikte voorwaarden, staatsmiddelen worden uitgetrokken om de sociale en economische kosten die de wijziging meebrengt, draaglijker te maken.

De Franse autoriteiten hebben verklaard dat de overheidsinterventie in zeer ruime mate was bestemd om de hoge sociale kosten te helpen dekken die zijn verbonden aan de opheffing van 38 311 arbeidsplaatsen over de periode 1984-1987 en de verdere personeelsverminderingen waartoe vóór het einde van het plan nog zal worden overgegaan.

3. De steun moet, tenzij hij over een betrekkelijk korte periode wordt verleend, geleidelijk worden verminderd en moet duidelijk aan de herstructurering van de betrokken sector zijn gekoppeld.

Het laatste bedrag van 12 miljard Ffr. waarvan de toekenning in het vooruitzicht is gesteld, zal uitsluitend dienen voor de afkoop van schuldvorderingen. Het gaat dus niet om een verstrekking van kapitaal waarmee nieuwe investeringen zouden kunnen worden gefinancierd, maar overwegend om de terugbetaling van leningen tegen voorkeurstarief. De Franse Regering heeft zich ertoe verbonden in de toekomst geen bijkomende steun aan Renault te verlenen. Voor de nog uit te voeren herstructureringsmaatregelen wordt sinds 1987 uitsluitend uit de interne financieringsmiddelen van de onderneming geput, die sedert 1986 een bruto-overschot vertonen, en zij zullen in de toekomst daaruit worden bekostigd. De groep Renault zal dus, zodra de wijziging van zijn rechtsvorm een feit is, rechtens met haar concurrenten op gelijke voet staan.

Bovendien zullen de afkoop van schuldvorderingen en de door Renault aanvaarde maatregelen inzake belastingheffing het mogelijk maken de negatieve fiscale overdracht, die eind 1986 38 miljard Ffr. bedroeg, reeds tegen eind 1988 tot 6 miljard Ffr. terug te brengen. Het saldo zal tegen 1989 grotendeels zijn weggewerkt. Renault zal aldus vanaf 1990 over haar winst belasting kunnen betalen.

4. De steunintensiteit moet in verhouding staan tot de op te lossen problemen, opdat de mededinging zo weinig mogelijk zou worden verstoord.

De steun, die ongeveer 24 % van de totale kosten van het tussen 1984 en 1990 te verwezenlijken herstructureringsplan beloopt, draagt niet alleen bij aan de financiering van de investeringen, maar helpt ook de aan de rationalisering en de financiële hervorming verbonden kosten te dekken, aangezien de afkoop van schuldvorderingen ten bedrage van 12 miljard Ffr. tot een vermindering van de schuldenlast zal leiden. De Commissie aanvaardt dat de steun in de vorm van kapitaalverstrekkingen noodzakelijk was voor de technische herstructurering van de onderneming en het duurzame herstel van haar levensvatbaarheid op technisch gebied. Voorts is, in verband met de geplande omvorming van de Régie tot een gemeenrechtelijke vennootschap en met het oog op de financiële weerbaarheid van de onderneming in de toekomst, een vermindering van haar uiterst zware schuldenlast (netto 55 miljard Ffr. aan het eind van 1986) een absoluut vereiste. Naar Frans handelsrecht moet een vennootschap immers over een zuiver vermogen beschikken dat gelijk is aan de helft van haar maatschappelijk kapitaal. De Commissie acht het bedrag van de voorgenomen schuldovername - 12 miljard Ffr. - noodzakelijk en voldoende om het zuivere vermogen van de onderneming na de wijziging van haar rechtsvorm opnieuw gelijk te maken aan nul als eerste stap naar het herstel, binnen twee jaar, van een zuiver vermogen dat het wettelijke minimum bereikt. Eind 1986 vertoonde het zuivere vermogen van RNUR een tekort van 16,4 miljard Ffr. Volgens de jongste ramingen bedroeg dit tekort aan het einde van het boekjaar 1987 nog 11,8 miljard Ffr. Dit saldo zal door de afkoop van schuldvorderingen ten bedrage van 12 miljard Ffr. worden weggewerkt. De Commissie is tot de vaststelling gekomen dat met andere of bijkomende financiële ingrepen die ter verbetering van de vermogenstoestand van de onderneming in overweging zouden kunnen worden genomen, zoals de herwaardering van nog meer industriële en geldelijke activa of een verdergaande verkoop van activa dan in het herstructureringsplan is voorzien, nooit een vermindering van de schuldenlast met 12 miljard Ffr. zou kunnen worden verwezenlijkt zonder de onderneming financieel aan het wankelen te brengen en haar kredietwaardigheid op de kapitaalmarkten waarop zij in de toekomst aangewezen zal zijn, aan te tasten. Overigens zal de groep Renault ook na de steunverlening veruit de automobielfabrikant met de zwaarste schuldenlast in de Gemeenschap blijven (de netto-schuldenlast zal na de afkoop van de 12 miljard Ffr. schuldvorderingen 25 % van de omzet in 1988 bedragen).

Uit de analyse van de statistieken betreffende de intracommunautaire handel in de betrokken produkten, uit de vermindering van het marktaandeel van Renault in de Gemeenschap (RNUR had in 1982 15,7 % van de markt voor personenvoertuigen in handen, terwijl zij in 1987 nog slechts ongeveer 12 % bereikte; het marktaandeel van RVI voor vrachtwagens in de Gemeenschap is gedaald van 14,3 % in 1982 tot ongeveer 12 % in 1987) en uit het feit dat de stijging van Renault's verkoopprijzen hoger was dan het jaarlijkse inflatiepercentage in Frankrijk en ten minste gelijk aan de prijsstijging bij haar concurrenten, blijkt dat de steun niet is gebruikt om een lage-prijzenpolitiek te voeren en aldus de marktpositie van Renault te handhaven of te versterken. 5. De industriële problemen en de werkloosheid mogen niet van de ene naar de andere Lid-Staat worden geëxporteerd.

Van 1985 tot nu heeft de herstructurering van Renault tot een vermindering van haar marktaandeel voor personenvoertuigen geleid en de andere Europese fabrikanten van dergelijke voertuigen niet belet hun capaciteit volledig te benutten. Hetzelfde geldt voor vrachtwagens in zover dat de herstructurering van RVI niet verhinderde dat andere Europese vrachtwagenproducenten hun graad van capaciteitsbenutting aanzienlijk verhoogden. De steun aan Renault heeft dus geen verlies van arbeidsplaatsen in andere Lid-Staten tot gevolg gehad.

Bijgevolg maakt de aan Renault verleende herstructureringssteun het de onderneming mogelijk opnieuw levensvatbaar te worden, terwijl de structurele problemen die de gehele communautaire automobielsector in 1983-1984 kende, door de verschillende herstructureringsmaatregelen minder acuut zijn geworden. De Commissie is derhalve van oordeel dat deze steun de ontwikkeling van de betrokken sector in communautair verband heeft vergemakkelijkt, zonder dat het verloop van het handelsverkeer daardoor is gewijzigd in een mate die strijdig is met het gemeenschappelijk belang.

Het herstructureringsplan van Renault zal eerst eind 1990 zijn voltooid en onderstelt de verdere tenuitvoerlegging van herstructureringsmaatregelen zoals capaciteitsverminderingen en de verkoop van activa in de toekomst. De Commissie heeft bij de beoordeling van het dossier ook rekening gehouden met de belangrijke toezeggingen van de Franse autoriteiten ten aanzien van de toekomstige relatie tussen Renault en de overheid. De Franse Regering heeft zich in haar brief van 23 februari 1988 ertoe verbonden met de afkoop van schuldvorderingen ten bedrage van 12 miljard Ffr. te wachten tot na de wijziging van de rechtsvorm van RNUR bij wet en iedere steun aan Renault in de vorm van kapitaalverstrekkingen in de toekomst achterwege te laten.

De eventuele opbrengst van de verkoop van American Motors Corporation (AMC), die eerst eind 1992 tastbare resultaten zal opleveren, is bij de berekening van het voor de schuldovername vereiste bedrag buiten beschouwing gelaten, omdat deze toekomstige opbrengst, die op 2,4 miljard Ffr. in de vorm van vergoedingen en voorwaardelijke betalingen kan worden geraamd aan de wisselvalligheden van de markt onderhevig zal zijn. Daartegenover staat dat de verkoop van AMC in 1986 een negatieve weerslag van 1,2 miljard Ffr. op het zuivere vermogen van de onderneming heeft gehad, waardoor op kunstmatige wijze een grotere behoefte aan herkapitalisatie is ontstaan.

Het kan dan ook niet uitgesloten worden geacht dat Renault in staat zou kunnen zijn de mededinging op een of meer markten waarop zij bedrijvig is, te vervalsen, waardoor het verloop van het handelsverkeer in de Gemeenschap zou kunnen worden gewijzigd in een mate die strijdig is met het gemeenschappelijk belang. Bijgevolg zal de Commissie, indien zij de aan Renault verleende herstructureringssteun (in de vorm van kapitaalverstrekkingen ten bedrage van 8 miljard Ffr. en de afkoop van schuldvorderingen ten bedrage van 12 miljard Ffr.) in aanmerking laat komen voor de in artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag genoemde uitzondering, de onderneming in ieder geval bijzondere voorwaarden moeten opleggen ten einde haar van een eventuele concurrentievervalsing te weerhouden.

VI

De Commissie heeft de boekhouding van de FIM-leningen, die geen herstructureringssteun maar de toepassing van een specifieke steunregeling vormen, onderzocht ten einde te kunnen beoordelen of deze leningen in overeenstemming zijn met het hoofddoel van de regeling, te weten de invoering van nieuwe produkten of procédés.

De Franse Regering heeft bij haar brief van 25 juni 1987 een document gevoegd met een beschrijving van de door middel van de FIM-leningen aan RNUR en RVI ondersteunde investeringen.

De Commissie heeft deze gegevens aan een grondig technisch onderzoek onderworpen ten einde te kunnen vaststellen in hoeverre de investeringen waarvoor steun is verleend, op het ogenblik van hun verwezenlijking als werkelijk innoverend uit communautair oogpunt konden worden beschouwd. Omdat het document een aantal tegenstrijdigheden bevatte en er een duidelijk verband bestaat tussen de investeringen, enerzijds, en de door Renault met staatssteun ten uitvoer gelegde onderzoek- en ontwikkelingsprogramma's, anderzijds, heeft de Commissie de Franse Regering bij brief van 17 augustus 1987 om nadere toelichtingen dienaangaande verzocht.

De Franse Regering heeft in een aantal bilaterale bijeenkomsten verklaard dat zij geen bijkomende inlichtingen zou verstrekken noch aanvullende rechtvaardigingsgronden zou aanvoeren.

Wat de aan RNUR toegekende FIM-lening van 750 miljoen Ffr. met het oog op de investering van 1,226 miljard Ffr. in de produktie van een voertuig met zeer laag brandstofverbruik betreft, is uit het technische onderzoek de Commissie gebleken dat deze investering op het ogenblik van haar verwezenlijking slechts ten belope van ongeveer 7 % als innoverend uit communautair oogpunt kon worden beschouwd. De met de FIM-lening van 500 miljoen Ffr. aan RVI ondersteunde investering van 1,180 miljard Ffr. vertoonde voor niet meer dan ongeveer een derde werkelijk innoverende aspecten in vorenbedoelde zin.

Een en ander leidt tot de conclusie dat de ten dele met de twee FIM-leningen gefinancierde investeringen wel hebben bijgedragen tot de modernisering en verjonging van de produkten van RNUR en RVI, maar niet waren bestemd voor de ontwikkeling van innoverende produkten of procédés. De Commissie heeft in haar Beschikking 85/378/EEG betreffende de goedkeuring van de steunregeling in de vorm van FIM-leningen gesteld dat noch het Franse prioritaire industriële belang noch de modernisering van de industriële ondernemingen op zich kan worden beschouwd als een tegenprestatie ten gunste van de Gemeenschap, die toepassing van één van de uitzonderingen van artikel 92, lid 3, van het Verdrag rechtvaardigt, maar dat dergelijke steun, wanneer hij in significante individuele gevallen wordt verleend, integendeel het handelsverkeer binnen de Gemeenschap in strijd met het gemeenschappelijk belang dreigt te veranderen, doordat hij de positie van de begunstigde ondernemingen ten opzichte van andere concurrerende ondernemingen in het handelsverkeer binnen de Gemeenschap aanzienlijk versterkt. Dit is de voornaamste reden waarom in dit verband twee negatieve beschikkingen zijn gegeven, de eerste op 12 november 1986 (Beschikking 87/194/EEG van de Commissie (1)) met betrekking tot een voorgenomen FIM-lening in de sector mineraalwater en glazen flessen, en de tweede op 14 januari 1987 (Beschikking 87/303/EEG van de Commissie (2)) met betrekking tot een in de bierbrouwerijsector toegekende FIM-lening. De twee aan Renault toegekende FIM-leningen voldoen dus niet aan een van de wezenlijke voorwaarden van de FIM-steunregeling zoals deze door de Franse autoriteiten bij de Commissie is aangemeld, en wel die voorwaarde waarop de Commissie haar beschikking van 19 december 1984 houdende goedkeuring van deze regeling heeft gebaseerd. De in de vorm van FIM-leningen aan Renault toegekende steun kan derhalve niet in aanmerking komen voor de uitzondering van artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag.

Zoals in afdeling IV uiteengezet, kan de Commissie in een dergelijk geval de Lid-Staten gelasten de op onrechtmatige wijze verleende steun van de begunstigde ondernemingen terug te vorderen.

Bijgevolg moet het in de FIM-leningen aanwezige steunelement ongedaan worden gemaakt. Dit kan geschieden hetzij door Renault de leningen te laten terugbetalen, hetzij door de leningen zodanig te herzien dat daarvoor de normale marktvoorwaarden gelden. In ieder geval moet, ook bij wijziging van de leningsvoorwaarden in vorenbedoelde zin, de rentesubsidie worden teruggevorderd waarvan Renault tot dan toe op onrechtmatige wijze zal hebben geprofiteerd. Ter bepaling van de omvang van het steunelement heeft de Commissie eerst en vooral het verschil berekend tussen de basismarktrente op het ogenblik van toekenning van de leningen (14,75 % in juni 1984 en 13 % in september 1985) en de rente waartegen de leningen zijn toegekend (8,4 % en 8,75 %), hetgeen als resultaat een rentesubsidie van 6,35 % voor de lening aan de RNUR en van 4,25 % voor de lening aan RVI oplevert. Vervolgens heeft zij aan de hand van deze laatste percentages het bedrag van de subsidie over de periode gaande van de toekenning van de leningen tot het tijdstip van de onderhavige beschikking, te weten eind maart 1988, berekend en vastgesteld dat het daarbij om een voordeel van in totaal 227,25 miljoen Ffr. gaat, waarvan 174,13 miljoen Ffr. voor de lening van 750 miljoen Ffr. en 53,12 miljoen Ffr. voor de lening van 500 miljoen Ffr. Het terug te betalen steunbedrag moet worden verhoogd met 5,25 miljoen Ffr. voor iedere maand die verstrijkt tussen de dagtekening van de onderhavige beschikking en het ogenblik waarop de leningen worden terugbetaald of de leningsvoorwaarden worden aangepast,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De in 1985 en 1986 in de vorm van kapitaalverstrekkingen ten bedrage van 8 miljard Ffr. aan Renault toegekende steun en de voor 1988, na de wijziging van de rechtsvorm van RNUR, voorgenomen afkoop van schuldvorderingen ten bedrage van 12 miljard Ffr. worden krachtens artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt beschouwd, mits de Franse Regering:

1. haar verbintenis nakomt het voor de afkoop van de schuldvorderingen uitgetrokken bedrag van 12 miljard Ffr. geheel noch gedeeltelijk uit te keren alvorens, overeenkomstig haar aanmelding van 20 oktober 1987, RNUR tot een gemeenrechtelijke vennootschap te hebben omgevormd, met behoud van de eigendom van het kapitaal van de onderneming; de Franse Regering is gehouden het bedrag van 12 miljard Ffr. uitsluitend te gebruiken voor de aflossing van de schulden van de onderneming en bij voorrang voor de terugbetaling van de tegen voorkeurstarief opgenomen leningen. Indien de wijziging van de rechtsvorm van de onderneming niet vóór 31 december 1988 is verwezenlijkt, vervalt de onderhavige goedkeuring;

2. haar verbintenis nakomt af te zien van verdere steunverlening aan de groep Renault in de vorm van kapitaalverstrekkingen en iedere andere vorm van steunverlening in het kader van haar discretionaire bevoegdheid achterwege laat;

3. haar verbintenis nakomt het herstructureringsplan van Renault tegen eind 1990 volledig uit te voeren op de wijze die bij de Commissie is aangemeld;

4. erop toeziet dat de toekomstige netto-opbrengst, voortvloeiende uit de verschillende overeenkomsten betreffende de verkoop van American Motors Corporation (AMC), aan de Staat wordt terugbetaald.

De Franse Regering is gehouden tijdens het tweede kwartaal van 1989, 1990 en 1991 bij de Commissie een jaarverslag in te dienen betreffende de rekeningen, de capaciteit, de produktie, het prijsbeleid en de intracommunautaire uitvoer per produkt van de groep Renault, alsook een gedetailleerd overzicht van de tijdens het voorbije kalenderjaar ten uitvoer gelegde herstructureringsmaatregelen, betreffende de afkoop van schuldvorderingen en de verkoop van activa.

Artikel 2

De in 1984 in de vorm van een FIM-lening van 750 miljoen Ffr. aan RNUR en in 1985 in de vorm van een FIM-lening van 500 miljoen Ffr. aan RVI verleende steun is onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 92 van het Verdrag. De Franse Regering is gehouden het in deze FIM-leningen aanwezige steunelement ongedaan te maken door deze leningen te doen

terugbetalen of de rente ervan in overeenstemming te brengen met de marktrente en door de rentesubsidie ten bedrage van 227,25 miljoen Ffr. die Renault tot de datum van vaststelling van deze beschikking heeft genoten, terug te vorderen.

Artikel 3

De Franse Regering is gehouden de Commissie binnen twee maanden na de kennisgeving van deze beschikking mee te delen welke maatregelen zij heeft getroffen om daaraan gevolg te geven.

Artikel 4

Deze beschikking is gericht tot de Franse Republiek.

Gedaan te Brussel, 29 maart 1988.

Voor de Commissie

Peter SUTHERLAND

Lid van de Commissie

(1) PB nr. C 31 van 3. 2. 1979, blz. 9.

(2) Achtste Verslag over het Mededingingsbeleid, nr. 176.

(3) Arrest van het Hof van Justitie van 17 september 1980, zaak 730/79 (Philip Morris), Jurisprudentie 1980, blz. 2671.

(4) Op de moderniseringssteun door middel van de FIM-leningen zal in afdeling VI worden ingegaan.

(1) PB nr. L 77 van 19. 3. 1987, blz. 43.

(2) PB nr. L 152 van 12. 6. 1987, blz. 27.