CONCLUSIES VAN DE RAAD van 20 december 1996 betreffende schoolefficiëntie: Beginselen en strategieën ter bevordering van slagen op school (97/C 7/01)

I. INLEIDING 1. Jongeren vormen een van de voornaamste troeven van de Europese Unie. Zij moeten alle mogelijke hulp krijgen om zich volledig te kunnen ontplooien als individu en zich te kunnen ontwikkelen tot volwaardige, actieve deelnemers aan het maatschappelijk leven. Zij zullen veranderingen teweegbrengen en verantwoordelijkheid nemen voor de toekomstige politieke, economische, sociale en democratische ontwikkeling van Europa.

2. Jongerenonderwijs en -opleiding vormen dan ook een zeer belangrijke factor, aangezien onderwijs en opleiding de jongeren mede in staat stellen hun persoonlijkheid en potentieel volledig te ontwikkelen en ten volle deel te nemen aan en een volwaardige rol te spelen in de ontwikkeling van de Europese samenlevingen. Het mislukken op school heeft derhalve, zowel voor het individu als voor de maatschappij, zeer reële persoonlijke en sociale gevolgen, die veel verder gaan dan het veld van onderwijs en opleiding alleen.

3. De Ministers van Onderwijs van de Europese Unie zijn zich het bestaan van het gemeenschappelijk probleem van mislukking op school al enige tijd bewust. In 1987 hebben de Raad en de Ministers van Onderwijs, in het kader van de Raad bijeen, onder het Belgische voorzitterschap met gemeenschappelijke bezorgdheid vastgesteld dat "een groot aantal jongeren op school mislukt". Twee jaar later, in 1989, besloten de Lid-Staten in een onder het Franse voorzitterschap tot stand gekomen resolutie betreffende de bestrijding van het mislukken op school "te streven naar intensieve bestrijding van het mislukken op school". Ook het vele werk dat op dit gebied door andere internationale organisaties, met name de OESO, is verricht, dient in aanmerking te worden genomen.

4. Het verslag van de EU-unit Eurydice, getiteld "Measures to Combat Failure at School: A Challenge for the Construction of Europe" (Maatregelen ter bestrijding van het mislukken op school: een uitdaging voor de integratie in Europa) dat werd opgesteld op verzoek van de Ministers van Onderwijs tijdens het Portugese voorzitterschap, heeft door het vraagstuk te omschrijven en in sociale en economische termen te definiëren, alsook passende preventieve en correctieve strategieën aan te dragen, een waardevolle bijdrage geleverd tot de werkzaamheden op dit gebied. Voorts worden het probleem van de jongeren die zonder passende kwalificaties het onderwijssysteem verlaten en het vraagstuk van de efficiëntie van schoolsystemen door actie 3.1 van het Socrates-programma in 1995 en 1996 beschouwd als prioritaire thema's. Toekomstige werkzaamheden op dat gebied zouden rekening moeten houden met de bestaande onderzoeken en, waar nodig, zou verder onderzoek kunnen worden verricht.

5. Het begrip "mislukking op school" neemt per Lid-Staat verschillende vormen aan en is daarom moeilijk te definiëren. Algemeen aanvaard echter is het denkbeeld dat van mislukking op school sprake is wanneer zich één of alle van de volgende verschijnselen voordoen: een leerling realiseert zijn of haar potentieel niet, maakt geen individuele vorderingen, verlaat de school vroegtijdig, of verlaat de school zonder of met onvoldoende diploma's of getuigschriften. In sommige gevallen zijn scholen niet zo efficiënt als ze zouden kunnen zijn en daardoor dragen ze soms bij tot het mislukken op school. Al deze factoren resulteren in "te geringe schoolprestaties", de term die in de conclusies wordt gebruikt.

DE RAAD VAN EUROPESE UNIE,

Gezien deze overwegingen, alsmede:

- het bepaalde in de artikelen 126 en 127 van het Verdrag;

- het in artikel 3 B van het Verdrag genoemde subsidiariteitsbeginsel, en

- de noodzaak de financiële vooruitzichten zoals die voor de Europese Gemeenschap zijn vastgesteld, te respecteren,

NEEMT DE VOLGENDE CONCLUSIES AAN:

II. BEVORDEREN VAN SLAGEN OP SCHOOL: BEGINSELEN

Instellingen voor onderwijs en opleiding staan voor de uitdaging kwaliteitsondwerijs voor iedereen te verschaffen, en er zo voor te zorgen dat eenieder de kans krijgt om te leren een volwaardig en voldoening schenkend beroepsleven te leiden, een actief burger te worden en zich volledig te ontwikkelen als persoon. Daartoe zouden strategieën die gericht zijn op het bevorderen van slagen op school, gebaseerd kunnen worden op de resultaten van passend onderzoek en van de onderstaande kernbeginselen:

- maatregelen ten gunste van degenen die het meeste steun nodig hebben;

- optreden of voorwaarden scheppen in het kader van een continuuem, dat begint bij het peuter- en kleuteronderwijs en doorloopt tot de volwassenheid;

- doelstellingen en leermethodologieën waarmee tegemoet wordt gekomen aan de diverse interesses, behoeften en vaardigheden van de leerlingen;

- via diverse maatregelen, inclusief het evalueren van gemaakte vorderingen en het vaststellen van doelstellingen om de prestaties te verbeteren, ervoor zorgen dat alle jongeren maximaal van het onderwijs profiteren;

- passende regelingen voor het vroegtijdig signaleren van moeilijkheden bij taal- en rekenvaardigheid, alsook passende onderwijsstrategieën om die problemen binnen de school aan te pakken;

- passende regelingen om de overgang van het ene onderwijsniveau naar het andere, en van school naar voortgezet onderwijs, opleiding en beroepswereld, vlotter te laten verlopen;

- zo nodig een aanpak vanuit de gemeenschap waarbij school, gemeenschap en andere relevante instanties samen openstaan voor alle kinderen, met name die uit gezinnen die steun nodig hebben, en elkaars werk aanvullen;

- een participatiemodel dat leerlingen en ouders in staat stelt het leerproces te begrijpen en te bevorderen, en

- de garantie dat de middelen op een strategische, gerichte en rendabele manier worden gebruikt, zodat alle leerlingen de steun krijgen die ze nodig hebben.

III. EEN KADER VAN GEBIEDEN VOOR VERDERE ONTWIKKELING

In het licht van de voorgaande beginselen en met volledige eerbiediging van de verscheidenheid van de onderwijssystemen en de verantwoordelijkheid van de Lid-Staten voor de inhoud en de organisatie van die systemen, zou verdere ontwikkeling op alle onderstaande gebieden, of op enkele daarvan, een belangrijke bijdrage kunnen leveren ter bevordering van slagen op school:

A. Peuter- en kleuteronderwijs.

B. Binnenschoolse initiatieven, waaronder

- een "totaalschool"-aanpak;

- "totaalschool"-zelfbeoordeling en inspectie/evaluatie/sturing;

- verdere ontwikkeling van curricula en onderwijsleermethoden;

- verbanden tussen gezin/school/gemeenschap, met inbegrip van die met de beroepswereld;

- middelentoewijzing;

- personeelsontwikkeling en docentenopleiding.

C. Terug naar de schoolbanken.

D. Certificatie en erkenning.

In de bijlage bij deze conclusies wordt een kader aangegeven van mogelijkheden die op elk van deze gebieden verder kunnen worden ontwikkeld.

De Raad erkent dat het bevorderen van slagen op school in de Lid-Staten binnen de eigen constitutionele, organisatorische en beleidskaders van elke Lid-Staat een taak van centraal belang is, die permanente aandacht vereist. Daarom doet de Raad een beroep op de opeenvolgende voorzitterschappen om naar eigen inzicht bij voorrang nadere aandacht te schenken aan de kwesties in de punten A tot en met D van de bijlage bij deze conclusies, en, waar passend, verdere ontwerp-conclusies of andere ontwerp-teksten aan de Raad voor te leggen.

Ten slotte is de Raad van mening dat de methoden en mechanismen ter bevordering van slagen op school met de tijd evolueren, en dat deze conclusies geenszins de toekomstige bespreking van eventuele andere kwesties op dit gebied in de weg staan.

BIJLAGE

De Raad erkent dat verdere ontwikkeling op alle in deel III van dez conclusies genoemde gebieden, of op enkele daarvan, een onderdeel vormt van een strategie om slagen op school te bevorderen. Hierna wordt een kader aangegeven van mogelijkheden die op elk van die gebieden verder kunnen worden ontwikkeld:

A. Peuter- en kleuteronderwijs

De positieve invloed van het peuter- en kleuteronderwijs op de latere schoolontwikkeling van alle kinderen is duidelijk uit onderzoek vast komen te staan. Peuter- en kleuteronderwijs voor alle kinderen, met name voor kinderen die steun nodig hebben, is derhalve van cruciaal belang voor slagen op school. Dat onderwijs moet natuurlijk het juiste evenwicht zoeken tussen socialisatie en de leerdoelstellingen. Ook breekt het besef door dat rechtstreekse participatie van ouders in de organisatie en het functioneren van peuter- en kleuterscholen, positief is. Deze participatie zou zodanig moeten verlopen dat zij het gevoel van eigenwaarde van de ouders ontwikkelt, tegemoetkomt aan hun persoonlijke ontwikkelingsbehoeften en hen in staat stelt deel te nemen aan het schoolgebeuren, zodat zij worden aangemoedigd, bijgestaan en gemotiveerd om bij het onderwijs aan hun kinderen behulpzaam te zijn. Initiatieven daartoe moeten worden ingebed in bestaande initiatieven van en voor de lokale gemeenschap, en in gecontinueerde ondersteuning van risicokinderen die van het peuter- en kleuteronderwijs naar de basisschool gaan.

B. Binnenschoolse initiatieven

Zowel sociale als binnenschoolse factoren kunnen leerlingen predisponeren tot slechte schoolresultaten, maar scholen en onderwijsstelsels beschikken over allerlei mogelijkheden om de gevolgen van leerachterstand op te vangen. Tot deze strategieën behoren onder meer:

1. Een "totaalschool"-aanpak

De volgende factoren lijken van cruciale invloed op schoolefficiëntie:

- de kwaliteit van het educatieve leiderschap van schoolhoofd, directeur of rector, aangevuld met de inspanningen van al het schoolpersoneel, en

- het vaststellen van ambitieuze, van de leerling vertrekkende, onderwijsdoelstellingen voor alle leerlingen, aangevuld met passende programma's en leermethodes die het volledige spectrum van de interesses en vaardigheden van de leerlingen bestrijken en stimuleren.

Centraal voor het welslagen van de "totaalschool"-aanpak zijn het leerplan, de doelstellingen of het beginselplan die het schoolhoofd, de directeur of de rector opstelt in samenwerking met zijn collega's, de ouders, de leerlingen en de schoolleiding. Enkele sleutelelementen van het schoolplan, de doelstellingen of het beginselplan, zijn:

- strategieën om de leerlingen te motiveren en hun zelfvertrouwen en gevoel van eigenwaarde te vergroten;

- toetsing van leerlingen, onder meer op hun lees- en rekenvaardigheden;

- ten uitvoer leggen van het curriculum en onderwijs/leermethoden;

- het vroegtijdig signaleren en verhelpen van leermoeilijkheden, en het controleren van het schoolbezoek, met waar nodig een passend optreden;

- strategieën in verband met het gebruik van nieuwe technologieën;

- strategieën om de ouders en de lokale gemeenschap beter bij de scholen te betrekken;

- passende samenwerkingsverbanden om een geslaagde overgang van de leerling van het ene onderwijsniveau naar het andere en naar voortgezet onderwijs, opleiding en de beroepswereld mogelijk te maken, en

- buitenschoolse activiteiten.

2. "Totaalschool"-zelfbeoordeling en inspectie/evaluatie/sturing

Wanneer het personeel en, in voorkomend geval, de leerlingen in een geest van samenwerking worden betrokken bij een proces van zelfbeoordeling en voortdurende controle en toetsing van de schoolefficiëntie, houdt dit in dat leerkrachten hun eigen professionele inbreng in de verbetering van de school kunnen evalueren, naast de inspectie/evaluatie/sturing door de onderwijsinstanties.

Onderwijsstelsels trachten steeds vaker tot een bredere aanpak inzake controle en toetsing van het werk en de organisatie van scholen te komen door een meer holistische aanpak van respectievelijk de schoolevaluatie, schooloriëntatie of schoolinspectie.

Deze ontwikkelingen dragen bij tot de verbetering van de kwaliteit van het onderwijs en dienen te worden bevorderd en aangemoedigd. In dit kader is er ruimte voor samenwerking bij het ontwikkelen van mechanismen voor de meting van toegevoegde waarde, die naar gelang van de omstandigheden per school en per leerling moeten kunnen veranderen.

3. Verdere ontwikkeling van curricula en onderwijs/leermethoden

Een vanuit de leerling verstrekkende aanpak in onderwijs en opleiding impliceert dat de programma's in alle instellingen zowel qua inhoud als qua methodologie relevant zijn voor de sociale en de culturele context van de leerlingen. Verdere ontwikkelingen op de onderstaande gebieden dienen te worden bevorderd en aangemoedigd, teneinde tot een zo hoog mogelijk slaagpercentage te komen:

- het creëren van mogelijkheden binnen het kader van het leerplan, zodat het gehele spectrum van interessen, behoeften en vaardigheden van leerlingen aan bod kan komen;

- gebruik maken van een waaier van onderwijs/leermethoden;

- sterkere gerichtheid op technische, beroeps- en communicatie-aspecten;

- bevordering van vaarigheden op meer dan één gebied en verwerving van sleutelbekwaamheden, met inbegrip van de verbetering van het onderwijzen en leren van talen;

- indien nodig, zorgen voor diversificatie van toetsingsvormen die rekening houden met de behoeften van alle leerlingen, en

- versterking van de fundamentele lees-, reken- en communicatievaardigheden.

4. Verbanden tussen gezin/school/gemeenschap

Een ondersteunende omgeving, in het gezin en in de gemeenschap, vooral voor kinderen die steun nodig hebben en voor kinderen van buitenlandse origine, is een belangrijke factor die slagen op school, het beklijven van de leerstof en deelenming aan het hoger onderwijs bevordert. Inspanningen ter ontwikkeling van programma's voor het leggen van verbanden tussen gezin, school en de bredere gemeenschap vormen daarom een centraal element in elke strategie ter bevordering van slagen op school. Dergelijke verbanden dienen daarom te worden bevorderd en aangemoedigd. Tot de voornaamste elementen van dergelijke programma's behoren:

- aanmoediging van onderwijskrachten en andere personeelsleden om de banden met de ouders en de plaatselijke gemeenschappen, met inbegrip van de beroepswereld, nauwer aan te halen;

- met de ouders te ondernemen actie die aansluit op hun kennelijke behoeften en die onder meer is gericht op een passende betrokkenheid bij het functioneren van de school;

- specifieke aandacht voor de problemen van de overgang tussen de verschillende schoolniveaus;

- aanmoediging van instellingen voor hoger onderwijs om banden te leggen met de scholen, teneinde een grotere deelname aan het hoger onderwijs van studenten uit traditioneel ondervertegenwoordigde groepen te bevorderen;

- bevordering van banden tussen onderwijs- en opleidingsinstellingen en de beroepswereld.

5. Middelentoewijzing

Om de leerlingen de steun te kunnen bieden die zij nodig hebben, moeten middelen op een strategische en rendabele manier aan scholen worden toegewezen. Dat geldt vooral voor scholen met een aanzienlijk aantal leerlingen die om familiale of andere redenen steun nodig hebben.

6. Personeelsontwikkeling en docentenopleiding

Het is belangrijk dat verder wordt gewerkt aan een goede planning van en de nodige middelen voor loopbaanontwikkelingsprogramma's voor schoolhoofden, directeuren of rectoren, gespecialiseerde leerkrachten, het "middle management" en het voltallige schoolpersoneel als onderdeel van een "totaalschool"-ontwikkelingsproces. Die programma's zouden onder meer betrekking kunnen hebben op teamvorming, zelfbeoordeling en toetsing van kwaliteit en doeltreffendheid, communicaite, vaardigheden in partnerschap en groepswerk en de vaardigheid zich aan te passen aan wijzigingen in het curriculum, alsmede op verschillende leermethodes.

Wanneer de initiële docentenopleiding geen gestructureerde stage-ervaring omvat, moet ze met een dergelijke ervaring worden aangevuld en moet tevens een passende toegang tot nuttige bijscholingsmogelijkheden tijdens de gehele loopbaan worden geboden.

C. Terug naar de schoolbanken

Ondanks een intensieve concentratie op preventieve strategieën om te voorkomen dat jongeren zonder of met onvoldoende diploma's of getuigschriften de school verlaten, is het duidelijk dat er altijd een aantal jongeren zullen zijn die de school verlaten zonder de nodige kennis en vaardigheden. Deze groep moet toegang krijgen tot mogelijkheden voor verder onderwijs en verdere vorming en heeft daarbij bijzondere aanmoediging nodig. Belangrijk zijn niet de institutionele regelingen en structuren die de desbetreffende diensten verlenen, maar belangrijk is vooral het feit dat deze diensten worden verleend en dat zij, indien mogelijk, functioneren binnen een nationaal kader van certificatie en kwalificaties. Wie de werkloosheid wil terugdringen, moet meer aandacht schenken aan dit gebied.

D. Certificatie en erkenning

Het belang van deze materie wordt beklemtoond in de conclusies van de Raad betreffende een strategie voor permanente educatie. Het besef groeit dat een opklimmingstraject moet worden aangeboden met billijke, alternatieve routes en aansluitingspunten voor diegenen die het regulier onderwijs zonder diploma's hebben verlaten of die reeds werk hebben gevonden maar hun kennis en vaardigheden moeten bijstellen. Meer mogelijkheden tot het volgen van deeltijd- en afstandonderwijs in combinatie met opleidingsmodules, alsmede studiepunten en de behoefte aan certificatie en erkenning van eerdere studie en van in een leerlingstelsel opgedane werkervaring zijn enkele van de uitdagingen waarvoor in de certificatie- en erkenningsregelingen oplossingen moeten worden gevonden zodat op soepele en gevarieerde wijze op de nieuwe behoeften kan worden ingespeeld.

CONCLUSIES VAN DE RAAD van 20 december 1996 betreffende schoolefficiëntie: Beginselen en strategieën ter bevordering van slagen op school (97/C 7/01)

I. INLEIDING 1. Jongeren vormen een van de voornaamste troeven van de Europese Unie. Zij moeten alle mogelijke hulp krijgen om zich volledig te kunnen ontplooien als individu en zich te kunnen ontwikkelen tot volwaardige, actieve deelnemers aan het maatschappelijk leven. Zij zullen veranderingen teweegbrengen en verantwoordelijkheid nemen voor de toekomstige politieke, economische, sociale en democratische ontwikkeling van Europa.

2. Jongerenonderwijs en -opleiding vormen dan ook een zeer belangrijke factor, aangezien onderwijs en opleiding de jongeren mede in staat stellen hun persoonlijkheid en potentieel volledig te ontwikkelen en ten volle deel te nemen aan en een volwaardige rol te spelen in de ontwikkeling van de Europese samenlevingen. Het mislukken op school heeft derhalve, zowel voor het individu als voor de maatschappij, zeer reële persoonlijke en sociale gevolgen, die veel verder gaan dan het veld van onderwijs en opleiding alleen.

3. De Ministers van Onderwijs van de Europese Unie zijn zich het bestaan van het gemeenschappelijk probleem van mislukking op school al enige tijd bewust. In 1987 hebben de Raad en de Ministers van Onderwijs, in het kader van de Raad bijeen, onder het Belgische voorzitterschap met gemeenschappelijke bezorgdheid vastgesteld dat "een groot aantal jongeren op school mislukt". Twee jaar later, in 1989, besloten de Lid-Staten in een onder het Franse voorzitterschap tot stand gekomen resolutie betreffende de bestrijding van het mislukken op school "te streven naar intensieve bestrijding van het mislukken op school". Ook het vele werk dat op dit gebied door andere internationale organisaties, met name de OESO, is verricht, dient in aanmerking te worden genomen.

4. Het verslag van de EU-unit Eurydice, getiteld "Measures to Combat Failure at School: A Challenge for the Construction of Europe" (Maatregelen ter bestrijding van het mislukken op school: een uitdaging voor de integratie in Europa) dat werd opgesteld op verzoek van de Ministers van Onderwijs tijdens het Portugese voorzitterschap, heeft door het vraagstuk te omschrijven en in sociale en economische termen te definiëren, alsook passende preventieve en correctieve strategieën aan te dragen, een waardevolle bijdrage geleverd tot de werkzaamheden op dit gebied. Voorts worden het probleem van de jongeren die zonder passende kwalificaties het onderwijssysteem verlaten en het vraagstuk van de efficiëntie van schoolsystemen door actie 3.1 van het Socrates-programma in 1995 en 1996 beschouwd als prioritaire thema's. Toekomstige werkzaamheden op dat gebied zouden rekening moeten houden met de bestaande onderzoeken en, waar nodig, zou verder onderzoek kunnen worden verricht.

5. Het begrip "mislukking op school" neemt per Lid-Staat verschillende vormen aan en is daarom moeilijk te definiëren. Algemeen aanvaard echter is het denkbeeld dat van mislukking op school sprake is wanneer zich één of alle van de volgende verschijnselen voordoen: een leerling realiseert zijn of haar potentieel niet, maakt geen individuele vorderingen, verlaat de school vroegtijdig, of verlaat de school zonder of met onvoldoende diploma's of getuigschriften. In sommige gevallen zijn scholen niet zo efficiënt als ze zouden kunnen zijn en daardoor dragen ze soms bij tot het mislukken op school. Al deze factoren resulteren in "te geringe schoolprestaties", de term die in de conclusies wordt gebruikt.

DE RAAD VAN EUROPESE UNIE,

Gezien deze overwegingen, alsmede:

- het bepaalde in de artikelen 126 en 127 van het Verdrag;

- het in artikel 3 B van het Verdrag genoemde subsidiariteitsbeginsel, en

- de noodzaak de financiële vooruitzichten zoals die voor de Europese Gemeenschap zijn vastgesteld, te respecteren,

NEEMT DE VOLGENDE CONCLUSIES AAN:

II. BEVORDEREN VAN SLAGEN OP SCHOOL: BEGINSELEN

Instellingen voor onderwijs en opleiding staan voor de uitdaging kwaliteitsondwerijs voor iedereen te verschaffen, en er zo voor te zorgen dat eenieder de kans krijgt om te leren een volwaardig en voldoening schenkend beroepsleven te leiden, een actief burger te worden en zich volledig te ontwikkelen als persoon. Daartoe zouden strategieën die gericht zijn op het bevorderen van slagen op school, gebaseerd kunnen worden op de resultaten van passend onderzoek en van de onderstaande kernbeginselen:

- maatregelen ten gunste van degenen die het meeste steun nodig hebben;

- optreden of voorwaarden scheppen in het kader van een continuuem, dat begint bij het peuter- en kleuteronderwijs en doorloopt tot de volwassenheid;

- doelstellingen en leermethodologieën waarmee tegemoet wordt gekomen aan de diverse interesses, behoeften en vaardigheden van de leerlingen;

- via diverse maatregelen, inclusief het evalueren van gemaakte vorderingen en het vaststellen van doelstellingen om de prestaties te verbeteren, ervoor zorgen dat alle jongeren maximaal van het onderwijs profiteren;

- passende regelingen voor het vroegtijdig signaleren van moeilijkheden bij taal- en rekenvaardigheid, alsook passende onderwijsstrategieën om die problemen binnen de school aan te pakken;

- passende regelingen om de overgang van het ene onderwijsniveau naar het andere, en van school naar voortgezet onderwijs, opleiding en beroepswereld, vlotter te laten verlopen;

- zo nodig een aanpak vanuit de gemeenschap waarbij school, gemeenschap en andere relevante instanties samen openstaan voor alle kinderen, met name die uit gezinnen die steun nodig hebben, en elkaars werk aanvullen;

- een participatiemodel dat leerlingen en ouders in staat stelt het leerproces te begrijpen en te bevorderen, en

- de garantie dat de middelen op een strategische, gerichte en rendabele manier worden gebruikt, zodat alle leerlingen de steun krijgen die ze nodig hebben.

III. EEN KADER VAN GEBIEDEN VOOR VERDERE ONTWIKKELING

In het licht van de voorgaande beginselen en met volledige eerbiediging van de verscheidenheid van de onderwijssystemen en de verantwoordelijkheid van de Lid-Staten voor de inhoud en de organisatie van die systemen, zou verdere ontwikkeling op alle onderstaande gebieden, of op enkele daarvan, een belangrijke bijdrage kunnen leveren ter bevordering van slagen op school:

A. Peuter- en kleuteronderwijs.

B. Binnenschoolse initiatieven, waaronder

- een "totaalschool"-aanpak;

- "totaalschool"-zelfbeoordeling en inspectie/evaluatie/sturing;

- verdere ontwikkeling van curricula en onderwijsleermethoden;

- verbanden tussen gezin/school/gemeenschap, met inbegrip van die met de beroepswereld;

- middelentoewijzing;

- personeelsontwikkeling en docentenopleiding.

C. Terug naar de schoolbanken.

D. Certificatie en erkenning.

In de bijlage bij deze conclusies wordt een kader aangegeven van mogelijkheden die op elk van deze gebieden verder kunnen worden ontwikkeld.

De Raad erkent dat het bevorderen van slagen op school in de Lid-Staten binnen de eigen constitutionele, organisatorische en beleidskaders van elke Lid-Staat een taak van centraal belang is, die permanente aandacht vereist. Daarom doet de Raad een beroep op de opeenvolgende voorzitterschappen om naar eigen inzicht bij voorrang nadere aandacht te schenken aan de kwesties in de punten A tot en met D van de bijlage bij deze conclusies, en, waar passend, verdere ontwerp-conclusies of andere ontwerp-teksten aan de Raad voor te leggen.

Ten slotte is de Raad van mening dat de methoden en mechanismen ter bevordering van slagen op school met de tijd evolueren, en dat deze conclusies geenszins de toekomstige bespreking van eventuele andere kwesties op dit gebied in de weg staan.

BIJLAGE

De Raad erkent dat verdere ontwikkeling op alle in deel III van dez conclusies genoemde gebieden, of op enkele daarvan, een onderdeel vormt van een strategie om slagen op school te bevorderen. Hierna wordt een kader aangegeven van mogelijkheden die op elk van die gebieden verder kunnen worden ontwikkeld:

A. Peuter- en kleuteronderwijs

De positieve invloed van het peuter- en kleuteronderwijs op de latere schoolontwikkeling van alle kinderen is duidelijk uit onderzoek vast komen te staan. Peuter- en kleuteronderwijs voor alle kinderen, met name voor kinderen die steun nodig hebben, is derhalve van cruciaal belang voor slagen op school. Dat onderwijs moet natuurlijk het juiste evenwicht zoeken tussen socialisatie en de leerdoelstellingen. Ook breekt het besef door dat rechtstreekse participatie van ouders in de organisatie en het functioneren van peuter- en kleuterscholen, positief is. Deze participatie zou zodanig moeten verlopen dat zij het gevoel van eigenwaarde van de ouders ontwikkelt, tegemoetkomt aan hun persoonlijke ontwikkelingsbehoeften en hen in staat stelt deel te nemen aan het schoolgebeuren, zodat zij worden aangemoedigd, bijgestaan en gemotiveerd om bij het onderwijs aan hun kinderen behulpzaam te zijn. Initiatieven daartoe moeten worden ingebed in bestaande initiatieven van en voor de lokale gemeenschap, en in gecontinueerde ondersteuning van risicokinderen die van het peuter- en kleuteronderwijs naar de basisschool gaan.

B. Binnenschoolse initiatieven

Zowel sociale als binnenschoolse factoren kunnen leerlingen predisponeren tot slechte schoolresultaten, maar scholen en onderwijsstelsels beschikken over allerlei mogelijkheden om de gevolgen van leerachterstand op te vangen. Tot deze strategieën behoren onder meer:

1. Een "totaalschool"-aanpak

De volgende factoren lijken van cruciale invloed op schoolefficiëntie:

- de kwaliteit van het educatieve leiderschap van schoolhoofd, directeur of rector, aangevuld met de inspanningen van al het schoolpersoneel, en

- het vaststellen van ambitieuze, van de leerling vertrekkende, onderwijsdoelstellingen voor alle leerlingen, aangevuld met passende programma's en leermethodes die het volledige spectrum van de interesses en vaardigheden van de leerlingen bestrijken en stimuleren.

Centraal voor het welslagen van de "totaalschool"-aanpak zijn het leerplan, de doelstellingen of het beginselplan die het schoolhoofd, de directeur of de rector opstelt in samenwerking met zijn collega's, de ouders, de leerlingen en de schoolleiding. Enkele sleutelelementen van het schoolplan, de doelstellingen of het beginselplan, zijn:

- strategieën om de leerlingen te motiveren en hun zelfvertrouwen en gevoel van eigenwaarde te vergroten;

- toetsing van leerlingen, onder meer op hun lees- en rekenvaardigheden;

- ten uitvoer leggen van het curriculum en onderwijs/leermethoden;

- het vroegtijdig signaleren en verhelpen van leermoeilijkheden, en het controleren van het schoolbezoek, met waar nodig een passend optreden;

- strategieën in verband met het gebruik van nieuwe technologieën;

- strategieën om de ouders en de lokale gemeenschap beter bij de scholen te betrekken;

- passende samenwerkingsverbanden om een geslaagde overgang van de leerling van het ene onderwijsniveau naar het andere en naar voortgezet onderwijs, opleiding en de beroepswereld mogelijk te maken, en

- buitenschoolse activiteiten.

2. "Totaalschool"-zelfbeoordeling en inspectie/evaluatie/sturing

Wanneer het personeel en, in voorkomend geval, de leerlingen in een geest van samenwerking worden betrokken bij een proces van zelfbeoordeling en voortdurende controle en toetsing van de schoolefficiëntie, houdt dit in dat leerkrachten hun eigen professionele inbreng in de verbetering van de school kunnen evalueren, naast de inspectie/evaluatie/sturing door de onderwijsinstanties.

Onderwijsstelsels trachten steeds vaker tot een bredere aanpak inzake controle en toetsing van het werk en de organisatie van scholen te komen door een meer holistische aanpak van respectievelijk de schoolevaluatie, schooloriëntatie of schoolinspectie.

Deze ontwikkelingen dragen bij tot de verbetering van de kwaliteit van het onderwijs en dienen te worden bevorderd en aangemoedigd. In dit kader is er ruimte voor samenwerking bij het ontwikkelen van mechanismen voor de meting van toegevoegde waarde, die naar gelang van de omstandigheden per school en per leerling moeten kunnen veranderen.

3. Verdere ontwikkeling van curricula en onderwijs/leermethoden

Een vanuit de leerling verstrekkende aanpak in onderwijs en opleiding impliceert dat de programma's in alle instellingen zowel qua inhoud als qua methodologie relevant zijn voor de sociale en de culturele context van de leerlingen. Verdere ontwikkelingen op de onderstaande gebieden dienen te worden bevorderd en aangemoedigd, teneinde tot een zo hoog mogelijk slaagpercentage te komen:

- het creëren van mogelijkheden binnen het kader van het leerplan, zodat het gehele spectrum van interessen, behoeften en vaardigheden van leerlingen aan bod kan komen;

- gebruik maken van een waaier van onderwijs/leermethoden;

- sterkere gerichtheid op technische, beroeps- en communicatie-aspecten;

- bevordering van vaarigheden op meer dan één gebied en verwerving van sleutelbekwaamheden, met inbegrip van de verbetering van het onderwijzen en leren van talen;

- indien nodig, zorgen voor diversificatie van toetsingsvormen die rekening houden met de behoeften van alle leerlingen, en

- versterking van de fundamentele lees-, reken- en communicatievaardigheden.

4. Verbanden tussen gezin/school/gemeenschap

Een ondersteunende omgeving, in het gezin en in de gemeenschap, vooral voor kinderen die steun nodig hebben en voor kinderen van buitenlandse origine, is een belangrijke factor die slagen op school, het beklijven van de leerstof en deelenming aan het hoger onderwijs bevordert. Inspanningen ter ontwikkeling van programma's voor het leggen van verbanden tussen gezin, school en de bredere gemeenschap vormen daarom een centraal element in elke strategie ter bevordering van slagen op school. Dergelijke verbanden dienen daarom te worden bevorderd en aangemoedigd. Tot de voornaamste elementen van dergelijke programma's behoren:

- aanmoediging van onderwijskrachten en andere personeelsleden om de banden met de ouders en de plaatselijke gemeenschappen, met inbegrip van de beroepswereld, nauwer aan te halen;

- met de ouders te ondernemen actie die aansluit op hun kennelijke behoeften en die onder meer is gericht op een passende betrokkenheid bij het functioneren van de school;

- specifieke aandacht voor de problemen van de overgang tussen de verschillende schoolniveaus;

- aanmoediging van instellingen voor hoger onderwijs om banden te leggen met de scholen, teneinde een grotere deelname aan het hoger onderwijs van studenten uit traditioneel ondervertegenwoordigde groepen te bevorderen;

- bevordering van banden tussen onderwijs- en opleidingsinstellingen en de beroepswereld.

5. Middelentoewijzing

Om de leerlingen de steun te kunnen bieden die zij nodig hebben, moeten middelen op een strategische en rendabele manier aan scholen worden toegewezen. Dat geldt vooral voor scholen met een aanzienlijk aantal leerlingen die om familiale of andere redenen steun nodig hebben.

6. Personeelsontwikkeling en docentenopleiding

Het is belangrijk dat verder wordt gewerkt aan een goede planning van en de nodige middelen voor loopbaanontwikkelingsprogramma's voor schoolhoofden, directeuren of rectoren, gespecialiseerde leerkrachten, het "middle management" en het voltallige schoolpersoneel als onderdeel van een "totaalschool"-ontwikkelingsproces. Die programma's zouden onder meer betrekking kunnen hebben op teamvorming, zelfbeoordeling en toetsing van kwaliteit en doeltreffendheid, communicaite, vaardigheden in partnerschap en groepswerk en de vaardigheid zich aan te passen aan wijzigingen in het curriculum, alsmede op verschillende leermethodes.

Wanneer de initiële docentenopleiding geen gestructureerde stage-ervaring omvat, moet ze met een dergelijke ervaring worden aangevuld en moet tevens een passende toegang tot nuttige bijscholingsmogelijkheden tijdens de gehele loopbaan worden geboden.

C. Terug naar de schoolbanken

Ondanks een intensieve concentratie op preventieve strategieën om te voorkomen dat jongeren zonder of met onvoldoende diploma's of getuigschriften de school verlaten, is het duidelijk dat er altijd een aantal jongeren zullen zijn die de school verlaten zonder de nodige kennis en vaardigheden. Deze groep moet toegang krijgen tot mogelijkheden voor verder onderwijs en verdere vorming en heeft daarbij bijzondere aanmoediging nodig. Belangrijk zijn niet de institutionele regelingen en structuren die de desbetreffende diensten verlenen, maar belangrijk is vooral het feit dat deze diensten worden verleend en dat zij, indien mogelijk, functioneren binnen een nationaal kader van certificatie en kwalificaties. Wie de werkloosheid wil terugdringen, moet meer aandacht schenken aan dit gebied.

D. Certificatie en erkenning

Het belang van deze materie wordt beklemtoond in de conclusies van de Raad betreffende een strategie voor permanente educatie. Het besef groeit dat een opklimmingstraject moet worden aangeboden met billijke, alternatieve routes en aansluitingspunten voor diegenen die het regulier onderwijs zonder diploma's hebben verlaten of die reeds werk hebben gevonden maar hun kennis en vaardigheden moeten bijstellen. Meer mogelijkheden tot het volgen van deeltijd- en afstandonderwijs in combinatie met opleidingsmodules, alsmede studiepunten en de behoefte aan certificatie en erkenning van eerdere studie en van in een leerlingstelsel opgedane werkervaring zijn enkele van de uitdagingen waarvoor in de certificatie- en erkenningsregelingen oplossingen moeten worden gevonden zodat op soepele en gevarieerde wijze op de nieuwe behoeften kan worden ingespeeld.