BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 19 december 1990 inzake een procedure op grond van artikel 85, lid 1, van het EEG-Verdrag (IV/33.016 - Ansac) (Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek) (91/301/EEG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap,

Gelet op Verordening nr. 17 van de Raad van 6 februari 1962, eerste verordening over de toepassing van de artikelen 85 en 86 van het Verdrag (1), laatstelijk gewijzigd bij de Akte van Toetreding van Spanje en Portugal, inzonderheid op artikel 3, lid 1,

Gezien het verzoek en de aanmelding van American Natural Soda Ash Corporation, hierna "Ansac" genoemd, uit eigen naam en uit naam van haar leden, van 9 december 1988 om een negatieve verklaring of een ontheffing ten aanzien van de regelingen voor de verkoop van in de Verenigde Staten vervaardigde natriumcarbonaat in de Gemeenschap,

Gezien het besluit van de Commissie van 3 juli 1989 om de procedure in te leiden,

Na Ansac en de daarbij aangesloten ondernemingen in de gelegenheid te hebben gesteld hun commentaar op de punten van bezwaar van de Commissie kenbaar te maken, overeenkomstig artikel 19, lid 1, van Verordening nr. 17 en Verordening nr. 99/63/EEG van de Commissie van 25 juli 1963 over het horen van belanghebbenden en derden overeenkomstig artikel 19, leden 1 en 2, van Verordening nr. 17 van de Raad (2),

Na raadpleging van het Raadgevend Comité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities,

Overwegende hetgeen volgt:

I. DE FEITEN A. Inleiding (1) Deze beschikking heeft betrekking op de toepassing van artikel 85 van het Verdrag op de door Ansac aangemelde regelingen voor de verkoop in de Gemeenschap van in de Verenigde Staten vervaardigd zwaar natriumcarbonaat door de bij deze ondernemingsvereniging aangesloten ondernemingen, waarvoor Ansac om een negatieve verklaring of een ontheffing overeenkomstig artikel 85, lid 3, van het Verdrag heeft verzocht.

B. De partijen (2) Ansac is een "Webb-Pomerene Association", dit wil zeggen een vereniging in de zin van de "United States Export Trade Act 1918", gewoonlijk de "Webb-Pomerene Act" genoemd. Het doel van deze wet is om Amerikaanse ondernemersverenigingen, welke zich uitsluitend bezighouden met de export en het handelsverkeer binnen de Verenigde Staten niet belemmeren, buiten de werkingssfeer van de "Sherman Act" te brengen.

De "Ansac Membership Agreement", hierna "Ansac-lidmaatschapsovereenkomst" genoemd, heeft uitsluitend betrekking op export-verkoop, welke wordt omschreven als de verkoop van in de Verenigde Staten en in de daarbij behorende gebieden vervaardigd natriumcarbonaat voor uitvoer naar andere landen buiten Canada, met uitzondering van de verkoop in het kader van Amerikaanse programma's voor steun aan het buitenland of van overheidsopdrachten. De markt van de Gemeenschap was tot de aanmelding uitgesloten en in afwachting van het resultaat daarvan heeft Ansac aan haar "Agreement" op die markt geen uitvoering gegeven.

Ansac dateert in haar huidige vorm van 1983: de "lidmaatschapsovereenkomst" werd in december van dat jaar aangenomen. Voordien was deze organisatie bekend als de "Soda Ash Export Association".

(3) Ansac-leden zijn de zes Amerikaanse fabrikanten van natuurlijk natriumcarbonaat "soda-ash":

- FMC Wyoming Corporation, hierna "FMC" genoemd;

- General Chemical (Soda Ash) Partners (voorheen bekend als Allied Corporation), hierna "General Chemical" genoemd;

- Kerr McGee Chemical Corporation hierna "KMG" genoemd;

- Stauffer Chemical Company (een bedrijfsonderdeel van Rhône-Poulenc Inc., de Amerikaanse zusteronderneming van het Rhône-Poulenc-concern), hierna "Stauffer" genoemd;

- Tenneco Minerals Company, hierna "Tenneco" genoemd;

- TG Soda Ash Inc. (volledig eigendom van Elf Aquitaine Inc., de Amerikaanse zusteronderneming van het Elf Aquitaine-concern, hierna "Texas Gulf" genoemd.

C. Produkt (4) Natriumcarbonaat (Na2CO3) is een wit poeder dat in hoofdzaak als grondstof voor de vervaardiging van glas wordt gebruikt; natriumcarbonaat maakt ongeveer 60 % van de produktiekosten daarvan uit. Voorts wordt het gebruikt voor produktie van detergentia in de papier- en ook in de metaalverwerkende industrie. Er bestaan twee welonderscheiden produktieprocessen:

- In Europa wordt natriumcarbonaat volgens een synthetisch, door Solvay in de vorige eeuw ontwikkeld procédé, van pekel en kalksteen vervaardigd. De octrooien van Solvay op dit procédé zijn reeds lang vervallen.

- In de Verenigde Staten wordt vrijwel uitsluitend natriumcarbonaat van natuurlijke oorsprong gebruikt. Het wordt vervaardigd door raffinage van mineraal trona (een mengsel van natriumcarbonaat en natriumbicarbonaat), dat in hoofdzaak in het stroomgebied van de Green River in Wyoming, Colorado en Utah wordt aangetroffen.

Natuurlijk natriumcarbonaat biedt een aantal voordelen boven het synthetische produkt. De fabricage vergt minder energie en is minder arbeidsintensief; daarom is de produktie ervan goedkoper. Tevens is het natuurlijke produkt zuiverder, daar het slechts 300-600 ppm chloride bevat, tegen 3 000 ppm in synthetisch natriumcarbonaat. Het verwijderen van de chlorideresten (bij voorbeeld bij de glasfabricage) is kostbaar; indien het niet wordt verwijderd, veroorzaakt het milieuverontreiniging.

Natriumcarbonaat bestaat in twee dichtheden, namelijk licht (0,5 g/cm³) en zwaar (1,0 g/cm³). Met elk van beide procédés kunnen deze twee vormen worden vervaardigd. Aan zwaar natriumcarbonaat wordt de voorkeur gegeven voor de glasfabricage en het is de enige vorm die door Ansac in de handel wordt gebracht.

D. De markt 1. Wereldproduktiecapaciteit van natriumcarbonaat (5) De wereldproduktiecapaciteit van (zowel natuurlijk als synthetisch) natriumcarbonaat bedraagt momenteel rond 36 miljoen ton (nominaal) per jaar, waarvan 7,2 miljoen ton in de Gemeenschap. Het verbruik van natriumcarbonaat in de Gemeenschap beloopt 5,5 miljoen ton per jaar met een waarde van ongeveer 900 miljoen ecu.

(6) De fabrikanten van natuurlijk natriumcarbonaat in de Verenigde Staten beschikken over een capaciteit van 9,5 miljoen ton per jaar, de nationale markt neemt daarvan 6,2 miljoen ton op. Zij voorzien in de gehele vraag van de thuismarkt en voeren het overige uit. De produktiekosten van natuurlijk natriumcarbonaat liggen aanzienlijk lager dan voor het synthetische produkt, maar de mijnen zijn ver weg gelegen van de belangrijkste markten en de distributiekosten zijn dienovereenkomstig hoog.

2. De Gemeenschap (7) De producenten in de Gemeenschap hebben de neiging om de verkoop aan de eindverbruikers in de Lid-Staten te concentreren waarin zij over produktie-installaties beschikken. Solvay is de marktleider met rond 60 % van de totale markt en een afzet in alle Lid-Staten, het Verenigd Koninkrijk en Ierland uitgezonderd. De marktaandelen van de andere fabrikanten in de Gemeenschap zijn: ICI 15 %; Rhône-Poulenc 10 %; Akzo 6 %, Chemische Fabrik Kalk en Matthes & Weber elk 5 %. ICI verkoopt uitsluitend in het Verenigd Koninkrijk en in Ierland, waar zij een marktaandeel van meer dan 90 % heeft.

Een 65-70 % van het in de Gemeenschap vervaardigde natriumcarbonaat wordt gebruikt in de vlak- en in de holglasindustrie. De glasindustrie is de laatste jaren over geheel Europa in grote ondernemingen geconcentreerd, die over heel Europa werkzaam zijn en in verscheidene Lid-Staten produktie-eenheden hebben.

3. De Verenigde Staten (8) Sinds de ontwikkeling van de winning van natuurlijk natriumcarbonaat in de jaren zestig geeft de markt in de Verenigde Staten een aanzienlijk capaciteitsoverschot te zien boven de binnenlandse vraag; thans is jaarlijks een overschot van rond 2,5 miljoen ton voor export beschikbaar.

Gezien het aanbodoverschot en het naast elkaar bestaan van een aantal fabrikanten met een gelijk kostenpatroon, wordt de Amerikaanse markt door sterke prijsconcurrentie gekenmerkt. Het produkt is de laatste jaren met een aanzienlijke korting op de catalogusprijs van 93 US $ per Amerikaanse ton fob Wyoming verkocht, zodat de prijzen af fabriek eind 1989 rond 73 US $ per Amerikaanse ton bedragen. De meeste fabrikanten hebben met ingang van 1 juli 1990 hun catalogusprijzen tot 98 US $ per Amerikaanse ton verhoogd en de reële prijs is tot ongeveer 85 US $ gestegen.

(9) De druk om te exporten heeft ertoe geleid dat de Amerikaanse fabrikanten op de Europese en andere markten trachten door te dringen: de Europese fabrikanten beschouwen hen als de grootste concurrentiebedreiging op hun thuismarkten. Bij de huidige wisselkoersen kunnen de Amerikaanse fabrikanten het produkt in de Gemeenschap aanbieden tegen prijzen die aanzienlijk onder de lokale catalogusprijs liggen, zonder dat hier van dumping sprake is. Natuurlijk natriumcarbonaat verscheen voor het eerst in de Gemeenschap aan het einde van de jaren zeventig, voornamelijk in het Verenigd Koninkrijk. In 1982 bedroeg de invoer in de Gemeenschap ongeveer 100 000 ton, waarvan bijna 80 000 ton in het Verenigd Koninkrijk. Het Europese bedrijfsleven vroeg in 1982 om anti-dumpingbescherming tegen deze invoer, hetgeen werd toegewezen.

(10) De jongste maatregelen waarbij anti-dumpingbescherming tegen zwaar natriumcarbonaat uit de Verenigde Staten werd verleend, omvatten:

a) voor de twee producenten die op dat ogenblik op de markt waren - Allied (thans General Chemical) en Texas Gulf - een minimumprijs van 112,26 £ sterling per ton af magazijn (zie Verordening (EEG) nr. 2253/84 van de Commissie (1));

b) voor de fabrikanten die niet op de markt waren (Tenneco, KMG, FMC en Stauffer) een definitief anti-dumpingrecht van 67,49 ecu per ton [zie Verordening (EEG) nr. 3337/84 van de Raad (2)].

In de door de Commissie aanvaarde prijsverbintenissen was rekening gehouden met omwisseling in andere valuta tegen de toen geldende wisselkoersen: de veranderingen in pariteit sinds 1984 hadden tot gevolg dat de afgesproken prijzen voor Duitsland, Frankrijk en andere markten aanzienlijk boven de marktprijs lagen, zodat ten gevolge van de prijsverbintenissen afzet buiten het Verenigd Koninkrijk niet langer commercieel verantwoord was.

(11) Texas Gulf zag haar afzetvolume sterk teruglopen en trok zich in 1985 terug van de Britse markt, waardoor alleen General Chemical nog overbleef (met een omzet van niet meer dan een 30 000 ton per jaar).

[. . .] (3). Texas Gulf heeft ook een zekere hoeveelheid in België kunnen afzetten. In beide gevallen zijn op grond van de regeling "actieve veredeling" de anti-dumpingrechten op de invoer opgeheven [zie Verordening (EEG) nr. 1999/85 van de Raad (4)].

(12) Een aantal grote klanten uit de Gemeenschap in de glassector heeft reeds het voornemen kenbaar gemaakt om een aanzienlijk deel van hun bestellingen bij producenten uit de Verenigde Staten te plaatsen. Tot dusver is in totaal slechts ongeveer 40 000 ton Amerikaans natriumcarbonaat in continentaal West-Europa geleverd, het overgrote deel daarvan op grond van de regeling "actieve veredeling".

De anti-dumpingmaatregelen van Verordening (EEG) nr. 3337/84 liepen in november 1989 af. Een aantal Amerikaanse producenten en vertegenwoordigers van de communautaire glasindustrie hadden in 1988 om een herziening van de maatregelen verzocht. Op 7 september 1990 werd bij Beschikking 90/507/EEG van de Commissie (5) het onderzoek beëindigd zonder dat nieuwe beschermende maatregelen werden ingesteld.

De Commissie heeft tegelijk met genoemde beschikking beschikkingen gegeven waarbij Europese fabrikanten van natriumcarbonaat aan inbreuken op de artikelen 85 en 86 van het Verdrag (6) schuldig worden bevonden.

E. De Ansac-lidmaatschapsovereenkomst (13) Op grond van de Ansac-lidmaatschapsovereenkomst van 8 december 1983 zijn de leden overeengekomen dat alle export-afzet van hen of van één van hun dochterondernemingen met inschakeling van Ansac geschiedt, met uitzondering van afzet bij of levering aan ondernemingen waarin een lid 20 % of meer van de aandelen bezit. Het bestuur van Ansac is bevoegd erop toe te zien dat elk lid een redelijk aandeel in de totaal verhandelde tonnage ontvangt, het prijsbeleid vast te stellen en bepaalde transacties of gebieden van de Ansac-procedures uit te sluiten. Ieder lid is verantwoordelijk voor de levering van een minimumaandeel van de geschatte exportbehoeften. Ansac heeft een autonoom management en absolute zeggenschap over de leveringen en kan bepalen aan wie en tegen welke prijs mag worden geleverd. Wel is in een resolutie van het bestuur bepaald dat General Chemical, indien Ansac in de Gemeenschap zal gaan opereren, naast het quotum waarop het volgens Ansac recht heeft, ook haar huidige tonnage (Verenigd Koninkrijk) krijgt toegewezen. Ansac is voornemens, naar in de aanmelding is vermeld, op de markt van de Gemeenschap te gaan optreden als nevenleverancier voor glasfabrikanten, aangezien dezen vermoedelijk geen afbreuk willen doen aan de betrekkingen met hun hoofdleveranciers.

F. Commentaar van Ansac (14) Ansac stelt dat, gezien de starheid van de natriumcarbonaatmarkt in de Gemeenschap, slechts een nieuw optredende onderneming werkelijke mededinging tot stand kan brengen, en dat alleen Ansac, die de gehele industrie van natuurlijk natriumcarbonaat in de Verenigde Staten vertegenwoordigt, het economische potentieel heeft om een marktaandeel van enige omvang voor haar rekening te nemen. Twee leden van Ansac (General Chemical en Texas Gulf) hebben een distributieapparaat in het Verenigd Koninkrijk: Texas Gulf was verplicht zich terug te trekken en General Chemical handhaafde haar aanwezigheid alleen op verzoek van haar grootste klanten, die bereid waren voor een bijkomende bevoorradingsmogelijkheid een hogere prijs te betalen.

Ansac stelt dat artikel 85, lid 1, niet van toepassing is: in het onderhavige geval zou het doel van haar geplande verschijnen op de markt concurrentiebevorderend zijn; de arresten van het Hof van Justitie in zaak 26/76 (Metro) (1) en in zaak 42/84 (Remia) (2) zouden voorbeelden zijn van het formuleren van een ruimer beginsel waarbij "indien het doel goed is, de middelen - binnen bepaalde grenzen - niet als concurrentiebeperkend kunnen worden beschouwd".

De beperkingen in de overeenkomsten zouden verband houden met het totale concurrentiebevorderende doel van Ansac. Bovendien zou Ansac geen kartel zijn, maar een dienstverlenende verkooporganisatie met 26 personeelsleden.

(15) Zou artikel 85, lid 1, toch van toepassing worden verklaard, dan luidt het betoog van Ansac, dat een ontheffing op grond van artikel 85, lid 3, gerechtvaardigd is, daar:

1. natuurlijk natriumcarbonaat een lager chloridegehalte heeft en daarom milieuvriendelijker is en dus tot een verbetering van de produktie en tot de technische vooruitgang bijdraagt;

2. schaalvergroting gewenst is om de distributie van de produkten te verbeteren; gezien de hoge kosten die de hiervoor vereiste nieuwe opzet van het distributieapparaat meebrengt, kan alleen Ansac worden geacht dit te kunnen verwerkelijken;

3. zij (Ansac), doordat zij een bijdrage zou leveren tot de verandering van de oligopolistische structuur van de markt van de Gemeenschap, de economische vooruitgang zou stimuleren;

4. de consument zou profiteren van:

a) het vermijden van meerkosten hetgeen anders het gevolg zou zijn van het afzonderlijk optreden van de Ansac-leden op de markt;

b) de lagere prijzen die Ansac zou moeten bieden;

c) het bestaan van een geloofwaardige concurrerende bevoorradingsbron;

d) het milieuvriendelijker karakter van natuurlijke soda-ash;

e) het feit dat Ansac grotere zekerheid biedt dan wanneer de bij deze organisatie aangesloten ondernemingen afzonderlijk zouden optreden;

5. de restricties onvermijdelijk doch niet van dien aard zijn dat de mededinging in een aanzienlijk deel van de natriumcarbonaatmarkt kan worden uitgeschakeld. Volgens Ansac is mededinging op de markt van de Gemeenschap alleen mogelijk indien het de fabrikanten van de Verenigde Staten wordt toegestaan als combinatie op te treden.

(16) Gedurende de hoorzitting toonde de Ansac-voorzitter aan hoe, terugrekenend van een prijs af magazijn van 165 US $ per ton, Ansac een hogere cif-waarde kon bieden dan een afzonderlijke Amerikaanse fabrikant (143 US $ tegen 138 US $) en dus een hogere prijs af fabriek (86 US $ tegen 70 US $), waardoor Ansac een "veiligheidsmarge" had van 16 US $ per ton om de kosten van anti-dumping op te vangen.

Een door Ansac opgeroepen economisch deskundige trachtte aan de hand van een theoretisch model aan te tonen dat het verschijnen van Ansac op de markt tot een algemene vermindering van de natriumcarbonnaatprijs voor de glasindustrie zou leiden. Hij tekende hierbij echter wel aan dat bij dit model is uitgegaan van de veronderstelling dat Ansac op de markt komt met een afzetcapaciteit die vergelijkbaar is met die van de grootste producenten uit de Gemeenschap.

Een andere deskundige die voor Ansac marktonderzoek had verricht, verklaarde evenwel dat het voor een nieuwkomer beschikbare marktaandeel aanvankelijk slechts ongeveer 5 % of wel 200 000 ton zal bedragen.

(17) Vertegenwoordigers van de glasindustrie verklaarden dat zij graag over een betrouwbare tweede bevoorradingsbron wilden beschikken, omdat regelmatige levering, in verband met de beperkte opslagmogelijkheden bij glasfabrieken, van het grootste belang is en omdat het Amerikaanse natuurlijke natriumcarbonaat, gezien de zuiverheid van dit produkt, aanzienlijke voordelen boven dat van andere bronnen biedt. Wel maakten zij duidelijk dat de industrie geen bijzondere voorkeur heeft voor Ansac boven andere leveranciers, bij voorbeeld de bij Ansac aangesloten ondernemingen, mits prijs, kwaliteit en regelmatige leveringen gegarandeerd zijn.

(18) Na de hoorzitting werd namens Ansac aan de Commissie nog een aantal bijkomende opmerkingen bezorgd. Zo werd aangevoerd dat een vrijstelling voor een beperkte periode (twee jaar) Ansac in de gelegenheid zou stellen aan te tonen dat haar marktgedrag een gunstig effect zou hebben op de mededinging.

Voorts werd gesteld dat door de beëindiging van het anti-dumpingonderzoek van de Commissie zonder dat schade werd geconstateerd, een situatie is ontstaan waarin alleen Ansac, en niet haar leden afzonderlijk, natriumcarbonaat uit de Verenigde Staten op de markt van de Gemeenschap kan verkopen zonder het risico te lopen dat de Commissie dumpingschade constateert: door de schaalvoordelen kan Ansac een hogere nominale prijs af fabriek bieden dan wanneer haar leden elk afzonderlijk zouden verkopen.

II. JURIDISCHE BEOORDELING A. Artikel 85, lid 1 (19) De Ansac-lidmaatschapsovereenkomst is een overeenkomst tussen ondernemingen in de zin van artikel 85, lid 1. Besluiten of resoluties van het bestuur van Ansac op grond van deze overeenkomst zijn besluiten van ondernemingsverenigingen in de zin van dat artikel.

De overeenkomst strekt ertoe en heeft waarschijnlijk tot gevolg dat de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt ten aanzien van prijzen en hoeveelheden wordt beperkt. De overeenkomst verplicht de leden natriumcarbonaat voor uitvoer uitsluitend langs Ansac om, dus niet zelf, aan te bieden, met uitzondering van verkoop of levering aan aangesloten ondernemingen. Uit hun omvang, uit de lage produktiekosten (waardoor de hogere transportkosten ruimschoots worden gecompenseerd) en uit het feit dat sommige van hen regelmatig autonoom handel hebben gedreven, blijkt dat fabrikanten uit de Verenigde Staten daadwerkelijk onderling en met de Europese fabrikanten kunnen concurreren. Uit hun verkoopactiviteiten in het verleden blijkt dat zij op eigen initiatief in staat zijn geweest opslag- en vervoerproblemen op te lossen en hun klanten regelmatig te bevoorraden. Zij zijn dan ook in staat om zelfstandig op de gemeenschappelijke markt te opereren.

(20) Strekking en gevolg van de Ansac-regeling is dat de klant te maken krijgt met een enkele leverancier van natuurlijk natriumcarbonaat die uniforme prijzen en voorwaarden hanteert. De Ansac-leden hebben recht op een redelijk aandeel van de hen toegewezen verkoopquota en het feit dat één lid - General Chemical - een extra quotum, dat overeenkomt met de huidige jaarlijkse leveringen van deze onderneming in het Verenigd Koninkrijk, toegewezen heeft gekregen, is een bewijs dat Ansac de contractuele rechten van haar leden dient te respecteren en voor cooerdinatie tussen hen dient zorg te dragen. De Commissie kan daarom niet meegaan met het argument dat Ansac een zodanige autonome structuur en organisatie heeft, dat daardoor elke vorm van mededingingsverhinderende samenwerking onmogelijk wordt gemaakt. Het feit dat Ansac als een afzonderlijke rechtspersoon is opgericht ten einde voor alle fabrikanten in de Verenigde Staten als enige verkoopagent op te treden, en niet zozeer om de activiteiten van haar leden te cooerdineren, is niet van belang met het oog op de beoordeling van de situatie uit hoofde van artikel 85, lid 1. Ansac, als een gezamenlijke verkoopstructuur, moet bijgevolg worden beschouwd als een werktuig om de concurrentie tussen haar leden uit te schakelen.

(21) Bovendien kan de Commissie niet aanvaarden dat de restricties nodig zijn om een nieuwkomer een sterke en geloofwaardige positie te geven, waardoor deze zich in de marktstructuur van de Gemeenschap een plaats kan veroveren:

1. Uit het beperkte succes van de marktpenetratiepogingen van General Chemical en TG Soda Ash volgt niet dat de voorstellen van Ansac buiten de werkingssfeer van artikel 85, lid 1, vallen, omdat dit de enige methode zou zijn om een sterkere mededinging tot stand te brengen. De Commissie was in de Floral-zaak (1) tot de gevolgtrekking gekomen dat de partijen in dat geval de noodzaak van hun samenwerkingsovereenkomsten niet hadden kunnen aantonen. In de houtslijp-zaak (2) is de Commissie tot de conclusie gekomen dat de leden van de Pulp, Paper and Paperboard Export Association (KEA) - evenals Ansac een "Webb-Pomerene"-vereniging - geen onafhankelijk prijsbeleid in de Gemeenschap hadden gevolgd, waardoor zij de onderlinge mededinging beperkten. De beoogde functie van Ansac in het onderhavige geval is actiever dan die van KEA in de houtslijp-zaak.

2. Ansac stelt dat zij verwacht slechts een zeer beperkt marktaandeel te verkrijgen, namelijk 200 000 ton, een hoeveelheid die weliswaar, gezien de concurrentiestructuur van de markt, als secundaire bron van toelevering niet te verwaarlozen is, doch die gemakkelijk door een of twee van haar leden kan worden opgebracht.

(22) Indien Ansac op de natriumcarbonaatmarkt in de Gemeenschap verschijnt op de condities die in de aanmelding zijn aangegeven, zal er slechts één nieuwe medespeler op de markt komen. De handel in de Gemeenschap zal in dat geval onvermijdelijk anders verlopen dan indien alle of enige Ansac-leden individueel op de markt komen. De aangemelde regelingen kunnen dus het handelsverkeer tussen Lid-Staten beïnvloeden.

B. Artikel 85, lid 3 (23) De aangemelde regelingen dragen niet bij tot verbetering van de produktie of van de technische vooruitgang. De Commissie bewist niet dat milieu-overwegingen aanleiding kunnen zijn om eerder natuurlijk natriumcarbonaat te gebruiken dan het synthetische produkt. Deze overwegingen zijn echter niet relevant voor de wijze waarop het produkt in de handel wordt gebracht, hetgeen het enige is waarop de voorstellen van Ansac betrekking hebben. Het milieu-argument van Ansac gaat in ieder geval uit van de veronderstelling dat Ansac zelf de enige mogelijkheid is via welke natuurlijk natriumcarbonaat de Gemeenschap zou kunnen bereiken, dit wil zeggen dat indien Ansac geen vrijstelling krijgt, geen enkele individuele fabrikant uit de Verenigde Staten het produkt in de Gemeenschap op de markt zou brengen. Zoals is uiteengezet in nummer 25, neemt de Commissie niet aan dat dat het geval zou zijn. Voorts blijkt uit de eigen stukken van Ansac dat volgens haar huidige marketingplannen slechts in een zeer gering percentage (ongeveer 5 %) van de totale vraag zou worden voorzien.

(24) Ansac heeft evenmin kunnen aantonen dat haar voorstellen uiteindelijk tot een verbetering in de distributie van natriumcarbonaat of tot verbetering van de economische vooruitgang op de gemeenschappelijke markt leiden. Om ontheffing in de zin van artikel 85, lid 3, te krijgen, dienen de beperkingen tot een objectieve verbetering te leiden die anders, zonder ontheffing, zou uitblijven.

(25) De Commissie hecht geen geloof aan de bewering van Ansac dat haar verschijnen op de markt de mededinging zou bevorderen en tot een verbetering van de huidige, strikt oligopolistische marktstruktuur zou leiden. Indien aan Ansac een vrijstelling overeenkomstig artikel 85, lid 3, zou worden verleend, zou elke concurrentie tussen de aangesloten ondernemingen uitgesloten zijn, daar deze verplicht zouden zijn voor de verkoop in de Gemeenschap van al het natuurlijk natriumcarbonaat dat zij produceren, aan Ansac exclusieve rechten te verlenen. Ansac zou derhalve kunnen beslissen over - en dus ook besluiten tot een beperking van - de hoeveelheid natuurlijk natriumcarbonaat uit de Verenigde Staten die wordt geproduceerd voor, ingevoerd in en verkocht binnen de Gemeenschap; Ansac zou tevens de prijs bepalen waartegen zou worden verkocht. Indien de Amerikaanse fabrikanten echter onafhankelijk zouden optreden en onderling zouden concurreren, zou dit in algemene zin een verbetering van de mededinging op de Europese natriumcarbonaatmarkt betekenen. De desbetreffende ondernemingen hebben alle voldoende ervaring en middelen en zijn groot genoeg om betrouwbare leveranciers voor hun klanten te zijn. Doordat het anti-dumpingonderzoek van de Commissie is beëindigd zonder dat beschermende maatregelen werden ingesteld, staat het hun vrij hun intrede op de communautaire markt te doen.

(26) Voorts zou de concentratie van de gehele bevoorrading met natuurlijk natriumcarbonaat uit de Verenigde Staten in de handen van één enkel verkoopagentschap heimelijke afspraken met de bestaande leveranciers vergemakkelijken. Ook al is er geen echte heimelijke afspraak over de prijzen, is Ansac momenteel niettemin voornemens haar omzet in de Gemeenschap tot een niveau van rond 200 000 ton per jaar te beperken en aanvaardt zij daarmee in feite de rol van een blijvende nevenleverancier. Met die manier van zaken doen zou Ansac de door de markt bepaalde prijzen alleen maar kunnen volgen, zoals trouwens tijdens de hoorzitting duidelijk werd uit de uiteenzetting van de door Ansac opgeroepen economisch deskundige.

(27) De Ansac-lidmaatschapsovereenkomst maakt voorts een belangrijke vorm van concurrentie, die anders zou kunnen ontstaan, onmogelijk. Een aantal grote glasfabrikanten in de Gemeenschap heeft belangstelling getoond voor het rechtstreeks aankopen van natriumcarbonaat bij fabrikanten in de Verenigde Staten, hetgeen onmogelijk zou worden op grond van de Ansac-lidmaatschapsovereenkomst, die uitdrukkelijk dergelijke rechtstreekse verkopen door haar leden voor exportdoeleinden verbiedt.

(28) Van de aangemelde regeling kan niet worden gezegd dat deze onmisbaar is of de klant voordelen biedt welke niet door minder concurrentiebeperkende middelen tot stand kunnen worden gebracht. De Commissie hecht geen geloof aan het argument dat het enige middel om de starheid van de markt van de Gemeenschap te verminderen erin zou bestaan de fabrikanten in de Verenigde Staten toe te staan zich in Ansac te verenigen. Heimelijke afspraken tussen de fabrikanten in de Gemeenschap over prijzen of verkoopstrategieën sluiten op zich zelf de concurrentie niet uit: indien de prijzen door die afspraken boven het marktniveau komen te liggen, moeten concurrenten die buiten die afspraken staan in theorie in staat zijn gemakkelijker op de markt door te dringen door beneden de heimelijk overeengekomen prijs te verkopen. De grootste hinderpalen voor het op de Europese markt brengen van Amerikaans natuurlijk natriumcarbonaat waren de anti-dumpingmaatregelen, die thans zijn ingetrokken, en de door Solvay en ICI toegepaste concurrentiebeperkende kortingssystemen, die verboden zijn bij de Beschikkingen van 19 december 1990.

(29) De enige mogelijke voordelen van het op de markt verschijnen van Ansac voor de gebruikers zijn die welke het gevolg zijn van een eventuele schaalvergroting door verzending en opslag van natriumcarbonaat in veel grotere hoeveelheden dan voor afzonderlijk optredende leden van Ansac mogelijk zou zijn.

Ansac zelf is evenwel niet voornemens die schaalvoordelen in de vorm van lagere prijzen aan de gebruikers ten goede te laten komen. Uit haar eigen prognoses (overgelegd tijdens de hoorzitting) blijkt dat Ansac voornemens is in de Gemeenschap prijzen te vragen die net iets hoger liggen dan door de fabrikanten in de Verenigde Staten afzonderlijk zouden kunnen worden gevraagd. Voor Ansac zou het belangrijkste voordeel van elke kostenbesparing door gemeenschappelijke verzendings- of opslaginstallaties de mogelijkheid zijn om bij eventuele toekomstige anti-dumpingprocedures een hogere prijs "af mijn" te kunnen bewijzen dan de fabrikanten afzonderlijk zouden kunnen doen. Dergelijke overwegingen zijn in het kader van artikel 85, lid 3, echter niet ter zake dienend.

(30) Gezamenlijke verkoopregelingen gaan in ieder geval veel verder dan noodzakelijk zou kunnen zijn om schaalvoordelen te behalen die aan de gebruiker ten goede kunnen komen. De Commissie heeft Ansac meermaals te verstaan gegeven, zowel vóór als tijdens de thans aanhangige procedure, dat zij bereid zou zijn, overeenkomstig afdeling II, punt 4, van haar Bekendmaking inzake overeenkomsten, besluiten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen betreffende samenwerking tussen ondernemingen (1), afspraken die tot gezamenlijke opslag- en transportinstallaties beperkt zouden blijven, welwillend in overweging te nemen. Hoewel zij beweren dat kostenbesparingen hun belangrijkste beweegreden zijn, waren Ansac en haar leden niet bereid hun samenwerking daartoe te beperken.

C. Verordening nr. 17, artikel 3 (31) Indien de Commissie een inbreuk op artikel 85 vaststelt, kan zij de betrokken ondernemingen op grond van artikel 3 van Verordening nr. 17 verplichten aan de vastgestelde inbreuk een einde te maken.

Aangezien de Ansac-lidmaatschapsovereenkomst en de daarmee samenhangende, door Ansac aangemelde regelingen, indien in de Gemeenschap toegepast, een dergelijke inbreuk zouden opleveren, dient bij beschikking te worden verlangd dat zij niet worden toegepast,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De "Ansac-lidmaatschapsovereenkomst" ("Ansac Membership Agreement") en de daarmee samenhangende regelingen, die door American Natural Soda Ash Corporation op 9 december 1988 bij de Commissie zijn aangemeld, vormen een inbreuk op artikel 85, lid 1, van het EEG-Verdrag voor zover zij op de markt in de Gemeenschap betrekking hebben.

Artikel 2

Hierbij wordt ontheffing in de zin van artikel 85, lid 3, van het EEG-Verdrag geweigerd.

Artikel 3

Bij deze wordt van American Natural Soda Ash Corporation en de hierbij aangesloten ondernemingen verlangd dat zij de aangemelde regelingen niet in de Gemeenschap toepassen.

Artikel 4

Deze beschikking is gericht tot:

- American Natural Soda Ash Corporation 8 Wright Street Westport, CT 06 880 USA;

- FMC Wyoming Corporation 2000 Market Street Philadelphia, PA 19 103 USA;

- General Chemical (Soda Ash) Partners PO Box 393 Parsippany, NJ 07 054-0 393 USA;

- Kerr McGee Chemical Corporation PO Box 25 861 Oklahoma City, OK 73 125 USA;

- Stauffer Chemical Company One Corporate Drive Shelton, CT 06 484 USA;

- Tenneco Minerals Company PO Box 281 300 Lakewood, CO 80 228 USA;

- TG Soda Ash Inc.

PO Box 30 321 Raleigh, NC 27 622-0 321 USA.

Gedaan te Brussel, 19 december 1990.

Voor de Commissie Leon BRITTAN Vice-Voorzitter

(1) PB nr. 13 van 21. 2. 1962, blz. 204/62.

(2) PB nr. 127 van 20. 8. 1963, blz. 2268/63.

(1) PB nr. L 206 van 2. 8. 1984, blz. 15.

(2) PB nr. L 311 van 29. 11. 1984, blz. 26.

(3) In de voor bekendmaking bestemde versie van deze beschikking zijn enige gegevens weggelaten, conform de bepalingen van artikel 21 van Verordening nr. 17 betreffende het niet prijsgeven van zakengeheimen.

(4) PB nr. L 188 van 20. 7. 1985, blz. 1.

(5) PB nr. L 283 van 16. 10. 1990, blz. 38.

(6) Zie de bladzijden 1, 16, 21 en 40 van dit Publikatieblad.

(1) Jurisprudentie 1977, blz. 1875.

(2) Jurisprudentie 1985, blz. 2545.

(1) PB nr. L 39 van 15. 2. 1980, blz. 51.

(2) PB nr. L 85 van 26. 3. 1985, blz. 1.

(1) PB nr. C 75 van 29. 7. 1968, blz. 3.