ONTWERP van strategisch actieplan van de Overeenkomst van Bonn (BASAP)

2019‐2025

Inleiding

De hoofdtaken van de Partijen bij de Overeenkomst van Bonn bestaan in het op regionaal niveau samenwerken bij het voorkomen en bestrijden van verontreiniging van de Noordzee in ruime zin door schepen en offshore-installaties; het uitvoeren van controles met het oog op het opsporen en bestrijden van verontreiniging; het opruimen van verontreiniging als gevolg van scheepsrampen en verontreinigingsdelicten. Dit zijn de verworvenheden van vijftig jaar wetenschappelijke, technische en operationele werkzaamheden in het kader van de Overeenkomst van Bonn. De Partijen bij de Overeenkomst van Bonn hebben samengewerkt om grote deskundigheid op te bouwen met betrekking tot bestrijding van bedreigingen voor het mariene milieu en zij zijn erop voorbereid om in samenwerking met de andere Partijen nieuwe uitdagingen aan te pakken en de handen ineen te slaan met de internationale gemeenschap.

De Overeenkomst van Bonn is de oudste regionale overeenkomst die door regeringen in het leven is geroepen om op verontreinigingsincidenten te kunnen reageren. De Overeenkomst is het mechanisme in het kader waarvan de Noordzeelanden en de Europese Unie samenwerken om elkaar te ondersteunen bij de bestrijding van verontreiniging als gevolg van scheepsrampen en chronische verontreiniging door schepen en offshore installaties in het Noordzeegebied. De Overeenkomst werd door de acht kuststaten van de Noordzee: België, Denemarken, Duitsland, Frankrijk, Nederland, Noorwegen, Zweden en het Verenigd Koninkrijk, in 1969 ondertekend, kort na de schipbreuk van de olietanker Torrey Canyon voor de kust van Cornwall in 1967, de eerste grote verontreinigingsramp in West-Europa, waarbij 117 000 ton olie in zee stroomde. De Overeenkomst van Bonn werd echter pas aan het einde van de jaren 1970 geactiveerd, nadat twee andere grote verontreinigingsincidenten hadden plaatsgevonden: de blow-out op een platform van het Ekofisk-olieveld in 1977 en de ramp met de Amoco Cadiz in 1978. De Overeenkomst is sindsdien succesvol in werking en werd in 1983 uitgebreid tot andere schadelijke stoffen dan olie, gevolgd door een uitbreiding in 1987 om te voorzien in samenwerking op het gebied van controles. Een verdere uitbreiding vond plaats in 2010, toen Ierland tot de Overeenkomst toetrad en het toepassingsgebied werd verruimd met de Ierse wateren en de aangrenzende Noorse en Britse wateren.

Ondanks het feit dat het totale aantal ernstige gevallen van olieverontreiniging bij ongelukken in de Europese wateren is afgenomen, doen zich af en toe nog steeds ernstige olielekkages (d.w.z. van meer dan 20 000 ton) als gevolg van ongelukken voor. Hoewel het merendeel van de olie die van jaar tot jaar in de zee terechtkomt, afkomstig is van lozingen vanaf het land, vormen olielekkages als gevolg van ongelukken nog steeds een belangrijke vorm van verontreiniging, die verantwoordelijk is voor 10 à 15 procent van de totale hoeveelheid olie die jaarlijks in de wereldzeeën terechtkomt.

Het BASAP 2019-2025 heeft ten doel de uitvoering van de Overeenkomst van Bonn te vergemakkelijken teneinde bij te dragen tot het voorkomen van alle vormen van verontreiniging van de zee en het hoofd te bieden aan toekomstige uitdagingen, zoals de onvermijdelijke paradigmaverschuiving op de markten voor energie en natuurlijke hulpbronnen, de milieu-uitdagingen die zijn omschreven in de Overeenkomst van Parijs van 2015 en de druk op de mariene ruimtelijke ordening, die nieuwe risico’s voor de zee met zich kan brengen. Gezien deze ontwikkelingen en de spectaculaire afname van het aantal door ongelukken veroorzaakte olielekkages in de Europese wateren in de afgelopen dertig jaar, moeten op de bestrijding van olierampen gerichte hulpdiensten het accent verleggen van olie naar alle mogelijke vormen van mariene verontreiniging die kunnen worden gemeten en/of opgeruimd. Een belangrijke nieuwe uitdaging voor de Overeenkomst van Bonn die naar voren is gekomen door middel van een SWOT-analyse is de bestrijding van luchtverontreiniging die schadelijke gevolgen heeft voor ecosystemen en de gezondheid van de burgers in dichtbevolkte kustgebieden (Marpol, bijlage VI).

Het BASAP 2019-2025 wordt door de Overeenkomstsluitende Partijen uitgevoerd door:

— toezicht te houden op de onder hun verantwoordelijkheid vallende zones om dreigende verontreiniging van de zee of van het luchtruim erboven op te sporen, met inbegrip van coördinatie van het toezicht vanuit de lucht en per satelliet;

— elkaar te waarschuwen voor dergelijke bedreigingen;

— gemeenschappelijke operationele benaderingen vast te stellen, zodat zij er wederzijds op kunnen rekenen dat zij aan de nodige normen voor preventie- en opruimacties voldoen;

— gemeenschappelijke en gecoördineerde operationele benaderingen vast te stellen met betrekking tot toezicht op de naleving en handhaving van bijlage VI bij het Marpol-verdrag;

— elkaar (desgevraagd) wederzijdse ondersteuning te bieden bij responsoperaties;

— gegevens op het gebied van onderzoek en ontwikkeling en goede praktijken uit te wisselen, alsmede

— gemeenschappelijke oefeningen te houden.

Visie

De Overeenkomst van Bonn bevat de volgende visie:

een schone Noordzee in ruime zin zonder door ongelukken veroorzaakte of illegale verontreiniging door de scheepvaart of andere maritieme activiteiten

De Noordzee in ruime zin biedt plaats aan veelzijdige en productieve ecosystemen en is van essentieel belang voor het dagelijks leven van miljoenen mensen. Een deel van de Noordzee in ruime zin wordt doorsneden door sommige van de drukste scheepvaartroutes ter wereld. De visie van de Overeenkomst van Bonn bestaat er daarom in bedreigingen door verontreiniging als gevolg van ongelukken of illegale lozingen door schepen en andere maritieme activiteiten voor zover praktisch mogelijk tot een minimum te beperken.

Om deze visie te verwezenlijken zijn in de Overeenkomst van Bonn de volgende strategische doelstellingen overeengekomen:

a) identificeren en aanpakken van problemen die zich in de maritieme sector in brede zin voordoen en van invloed zijn op het onder het toepassingsgebied van de Overeenkomst van Bonn vallende mariene milieu; identificeren en evalueren van kansen die zich voordoen om risico’s voor het mariene milieu met behulp van de beste beschikbare technieken (BBT) en de beste milieupraktijken te verminderen; identificeren en evalueren van nieuwe toezichtbenaderingen om ervoor te zorgen dat de beste beschikbare technieken en de beste milieupraktijken worden toegepast; waar nodig reageren op nieuwe risico’s voor het mariene milieu, rekening houdend met de aanbevelingen van OTSOPA, alsmede optimaal gebruikmaken van de BE‐AWARE-projecten I en II om de meest doeltreffende toekomstige maatregelen op het gebied van respons en risicovermindering aan te wijzen.

Strategische doelstellingen

A. Preventie van illegale en door ongelukken veroorzaakte verontreiniging door samenwerking en gezamenlijke handhaving van internationale regelgeving en normen inzake mariene verontreiniging, met inbegrip van de naleving van de bijlagen bij het Marpol-verdrag

Ondanks het brede scala aan maatregelen die in de afgelopen jaren zijn genomen, blijven illegale en door ongelukken veroorzaakte verontreinigingen een ernstige bedreiging vormen voor de Noordzee in ruime zin. Samenwerking bij de doeltreffende en efficiënte handhaving van die maatregelen is een belangrijk instrument voor de bescherming van het mariene milieu.

De internationale voorschriften inzake mariene verontreiniging zijn vastgesteld in het Internationaal Verdrag ter voorkoming van verontreiniging door schepen (Marpol) van 1973, dat in 1978 is gewijzigd. Het Marpol-verdrag is ontwikkeld door de Internationale Maritieme Organisatie (IMO) en heeft ten doel om zowel door ongelukken als door routineactiviteiten veroorzaakte verontreiniging door schepen te voorkomen en tot een minimum te beperken. De volgende zes technische bijlagen bij het Marpol-verdrag hebben betrekking op mariene verontreiniging, zie bijlage I: Actuele Marpol-teksten van de bijlagen I tot en met VI

Bijlage I — Voorschriften ter voorkoming van verontreiniging door olie

Bijlage II — Voorschriften voor het beheersen van verontreiniging door schadelijke vloeistoffen die in bulk worden vervoerd

Bijlage III — Voorschriften ter voorkoming van verontreiniging door schadelijke stoffen die op zee worden vervoerd in verpakte vorm

Bijlage IV — Voorschriften ter voorkoming van verontreiniging door sanitair afval van schepen

Bijlage V — Voorschriften ter voorkoming van verontreiniging door vuilnis van schepen

Bijlage VI — Voorschriften ter voorkoming van luchtverontreiniging door schepen

Er moeten gecoördineerde operationele benaderingen voor het toezicht op de naleving worden vastgesteld om een uniforme en consequente uitvoering en handhaving van de bijlagen bij het Marpol-verdrag te garanderen, en met name voor de uitvoering en handhaving van het in bijlage VI bij het Marpol-verdrag bedoelde in de Noordzee gelegen gebied voor emissiebeheersing (ECA) voor zwavel- en stikstofoxiden en met het oog op de inwerkingtreding in 2020 van de wereldwijde zwavelgrenswaarde voor de scheepvaart buiten de ECA’s.

B. Bevordering en waarborging van efficiënte paraatheid in noodsituaties

C. Organisatie van optimale responscapaciteiten

Ondanks alle inspanningen ter verhoging van de maritieme veiligheid zal er altijd een risico blijven bestaan dat zich incidenten voordoen. De toename van het zeevervoer en de groei van het vervoer van gevaarlijke en schadelijke stoffen leiden tot grotere risico’s voor het mariene milieu. De Overeenkomstsluitende Partijen hebben reeds aanzienlijke middelen ter beschikking gesteld voor de opbouw van adequate responscapaciteiten. Om de efficiëntie, niet in de laatste plaats in financieel opzicht, verder te verhogen dient de verdere ontwikkeling van responscapaciteiten te worden gebaseerd op risicobeoordelingen, een analyse van lacunes en regionale en subregionale benaderingen. Er bestaat behoefte aan gecoördineerde programma’s voor onderzoek en ontwikkeling om ervoor te zorgen dat maatregelen ter bestrijding van verontreiniging worden uitgevoerd met behulp van de beste beschikbare technieken en uitrusting.

Om deze strategische doelstellingen te verwezenlijken zijn in de Overeenkomst van Bonn de volgende operationele doelen overeengekomen:

Operationele doelen:

Operationele doelen in verband met strategische doelstelling A (preventie):

A.I Uitoefenen van adequaat toezicht op de scheepvaart en maritieme activiteiten in de Noordzee in ruime zin en waarborgen van een doeltreffende melding van waarnemingen in de in de Overeenkomst van Bonn vastgelegde verantwoordelijkheidszones

A.II De leiding en het vliegend personeel voorzien van actuele informatie over de planning en uitvoering van vluchten ter bestrijding van verontreiniging in het onder de Overeenkomst van Bonn vallende gebied

A.III Zorgen voor gemeenschappelijke operationele benaderingen bij het toezicht op de naleving van de bijlagen bij het Marpol-verdrag

A.IV Waarborgen van een efficiënte verzameling van bewijsmateriaal in het geval van verontreinigingsincidenten en nauwe samenwerking met opsporings- en vervolgingsambtenaren bij de handhaving van de voorschriften en normen inzake maritieme verontreiniging in de Noordzee in ruime zin

A.V Communiceren en verspreiden van informatie over de preventie van illegale en door ongelukken veroorzaakte verontreiniging onder het publiek en onder deskundigen

Doelen in verband met de verwezenlijking van strategische doelstelling B (paraatheid):

B.I Tot gemeenschappelijke zienswijzen komen met betrekking tot de wijze waarop op maritieme noodsituaties dient te worden gereageerd en onder de aandacht brengen van nationale noodplannen en strategieën

B.II Zorgen voor een passend opleidingsniveau van het bij de respons op noodsituaties in te zetten personeel en voor samenwerking tussen de bestrijdingseenheden van de Overeenkomstsluitende Partijen en bevorderen van paraatheid met het oog op doeltreffende multinationale bestrijdingsoperaties

B.III Waarborgen dat de responsacties van de Overeenkomstsluitende Partijen naar behoren zijn opgezet voor het beschermen van het mariene milieu en dat de desbetreffende prioriteiten op de meest geschikte wijze worden vastgesteld

B.IV Samenwerken met andere internationale en Europese organisaties en aangrenzende zeegebieden om synergie te ontwikkelen en overlappingen te voorkomen

Doelen in verband met de verwezenlijking van strategische doelstelling C (respons):

C.I Waarborgen dat de Overeenkomstsluitende Partijen goed op de hoogte zijn van elkaars werkwijze bij de respons op incidenten, teneinde de ontwikkeling van beste praktijken te bevorderen

C.II Voorzien in en actueel houden van gemeenschappelijke operationele benaderingen met betrekking tot verontreinigingsincidenten en bevorderen van het ontwikkelen van en het komen tot gemeenschappelijke zienswijzen over geschikte responsstrategieën

C.III Bevorderen van gecoördineerde programma’s voor onderzoek en ontwikkeling op het gebied van responstechnologieën, uitrusting en andere operationele middelen

C.IV Waarborgen dat in het gehele noordoostelijke deel van de Atlantische Oceaan wordt gezorgd voor een op subregionale risicobeoordelingen gebaseerde passende verdeling van middelen voor responsactiviteiten

Acties

Om de visie, de strategische doelstellingen en operationele doelen te realiseren, worden in het onderstaande strategisch actieplan van de Overeenkomst van Bonn (BASAP) specifieke, meetbare acties en realistische streefdoelen voor de periode 2019-2025 vastgelegd met het oog op het sturen en bundelen van de werkzaamheden van de Overeenkomstsluitende Partijen. In het BASAP wordt erkend dat beproefde systemen en de bestaande werkzaamheden die noodzakelijk zijn om het operationele karakter van de Overeenkomst te garanderen, moeten worden gehandhaafd. Tegelijkertijd worden mogelijkheden omschreven om deze inspanningen te versterken en tot nieuwe actiegebieden uit te breiden.

In het kader van de Overeenkomst van Bonn worden de volgende acties overeengekomen:

Doelen in verband met strategische doelstelling A (preventie):

A.1 Uitvoeren van surveillance-operaties vanuit de lucht en per satelliet, met inbegrip van nationale vluchten, regionale vluchten, Tour d'horizon-vluchten en CEPCO/SuperCEPCO-vluchten om lekkages van olie en andere schadelijke stoffen op te sporen, te onderzoeken en te monitoren en desbetreffende bewijzen te verzamelen

A.2 Opzetten van een doeltreffend standaardrapporteringssysteem en toepassen van dit systeem voor het melden van vastgestelde verontreiniging in het kader van de Overeenkomst van Bonn, aan de Commissie in het kader van Richtlijn 2005/35/EG inzake verontreiniging vanaf schepen, en aan IMO

A.3 In samenwerking met het Europees Agentschap voor maritieme veiligheid (EMSA) optimaal gebruikmaken van satellietbeelden en meegaan met de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van op grote hoogte vliegende pseudo-satellieten (High Altitude Pseudo Satellites — HAPS) en op afstand bestuurde luchtvaartuigen (RPAS) die in de landen aan de Noordzee in ruime zin beschikbaar komen en invoeren van een geharmoniseerd systeem ter verbetering van het opsporen van verontreinigingsincidenten dat zich uitstrekt tot de gehele Noordzee in ruime zin

A.4 Versterken van de samenwerking bij het opsporen van inbreuken op bepalingen van bijlage V bij het Marpol-verdrag en bij het handhaven van die bepalingen: V

A.5 Versterken van de samenwerking bij het opsporen van inbreuken op bepalingen van bijlage VI bij het Marpol-verdrag en bij het handhaven van die bepalingen, onder meer met behulp van de bestaande handhavingsregeling op basis van havenstaatcontrole, en toepassen van geavanceerde gerichte opsporingsinstrumenten voor het toezicht op de naleving en uitwisselen van gegevens over de resultaten van handhavingsacties via gemeenschappelijke informatiesystemen (zoals Thetis‐EU)

A.6 Bijhouden en actueel houden van het handboek luchtoperaties en de BAOAC-atlas

A.7 Bijhouden en actueel houden van het handboek oliegerelateerde delicten op de Noordzee in samenwerking met het Noordzeenetwerk van opsporings- en vervolgingsambtenaren (NSN)

A.8 Samenwerken via OSINET bij het traceren van olielekkages en ‐lozingen, met inbegrip van intercalibratietests door laboratoria en de verdere ontwikkeling van gemeenschappelijke methoden voor het traceren van olielekkages en ‐lozingen

A.9 Versterken van de samenwerking met opsporings- en vervolgingsambtenaren: a. a.uiterlijk in 2022 — mogelijkheden aanwijzen om ruchtbaarheid te geven aan veroordelingen wegens delicten in verband met verontreiniging van de zee, in samenwerking met het NSN; b. uiterlijk in 2025 — procedures vaststellen om gegevens met betrekking tot het milieugedrag (track records) van relevante scheepvaartmaatschappijen en scheepsexploitatiemaatschappijen beschikbaar te maken voor het publiek, in samenwerking met NSN.

A.10 Contacten onderhouden met IMO om te bepalen hoe de Overeenkomst van Bonn verder kan bijdragen tot de naleving van bijlage VI bij het Marpol-verdrag, rekening houdend met de nieuwste ontwikkelingen bij IMO met betrekking tot de tenuitvoerlegging van de met ingang van 2020 wereldwijd geldende limiet voor het zwavelgehalte (bijvoorbeeld een versterking van de havenstaatcontroleregeling of een verbod op het vervoer voor verbrandingsdoeleinden van brandstoffen met een zwavelgehalte hoger dan 0,50 %)

A.11 Verlenen van ondersteuning, via IMO‐MEPC, aan het proces voor de herziening van de in bijlage II bij het Marpol-verdrag vastgestelde voorwaarden voor lozingen van hoogvisceuze en stollende stoffen

A.12 Bijhouden en actueel houden van de website van de Overeenkomst van Bonn en verspreiden van elektronische publicaties (handleidingen, handboeken en verslagen)

A.13 Ondersteunen en promoten van aanbevelingen van de BE‐AWARE-projecten inzake preventieve maatregelen

Doelen in verband met strategische doelstelling B (paraatheid):

B.1 Bijhouden van de hoofdstukken van het handboek verontreinigingsbestrijding van de Overeenkomst van Bonn en bijwerking ervan om het aan te passen aan de bestaande behoeften

B.2 Bevorderen van informatie-uitwisseling over wrakken die een potentiële bron van verontreiniging zijn en ontwikkelen van nationale databanken

B.3 Plannen en uitvoeren van regionale en subregionale operationele oefeningen en opleidingen

B.4 Bevorderen van de ontwikkeling van nationale milieuadviessystemen en de uitwisseling van desbetreffende informatie

B.5 Uitwisselen van informatie met andere regionale en internationale organisaties, met name het Uniemechanisme voor civiele bescherming (UCPM), EMSA, de EPPR-werkgroep (Arctische Raad), Helcom, IMO, de commissie OSPAR, de Overeenkomst van Lissabon en REMPEC, door deelname aan gemeenschappelijke secretariaatsvergaderingen en, voor zover zinvol, versterken van de samenwerking met deze organisaties, onder meer bij de gemeenschappelijke ontwikkeling van een responshandleiding inzake gevaarlijke en schadelijke stoffen (HNS)

B.6 Versterken van de samenwerking met de commissie OSPAR en andere internationale organisaties die betrokken zijn bij de bescherming van het mariene milieu tegen verontreiniging, onder andere van offshore-installaties

B.7 Ontwikkelen van een HNS-strategie voor de samenwerking met andere internationale organisaties, zoals Helcom, EMSA of CTG, bij de toepassing van de OPRC-beginselen inzake HNS

B.8 Contacten onderhouden met IMO om te bepalen hoe de Overeenkomst van Bonn verder kan bijdragen tot de versterking van de internationale tenuitvoerlegging van het OPRC-protocol inzake HNS

B.9 Voortzetten van de ontwikkeling van responscapaciteiten op basis van milieurisicoanalysen om in te kunnen spelen op veranderende maritieme risico's

Doelen in verband met strategische doelstelling C (respons):

C.1 Onderhouden van een systeem voor het melden van verontreinigingsincidenten en vastleggen van opgedane ervaringen

C.2 Bijhouden en actueel houden van gemeenschappelijke responsplannen inzake maritieme incidenten (DenGerNeth-plan, Mancheplan, vierpartijen-zoneplan, Norbrit-plan [Golf van Biskaje-plan])

C.3 Versterken van de ontwikkeling van gezamenlijke benaderingen voor natuurinterventieplannen, met inbegrip van het aanwijzen van beste praktijken en voorlichting van het publiek met betrekking tot natuurinterventiewerkzaamheden

C.4 Uitwisseling van geleerde lessen in verband met verontreinigingsrespons in offshore-windparken

C.5 Bevorderen van de koppeling en coördinatie met kustresponsmaatregelen

C.6 Bevorderen van onderzoek en ontwikkeling en informatie-uitwisseling met betrekking tot responstechnologieën en -uitrusting en andere operationele middelen, met name wat betreft geïntegreerde surveillancesensoren, technologie voor de respons op ongelukken bij nacht en bij slecht zicht en onder slechte weersomstandigheden, en met betrekking tot de opsporing en berging van op zee verloren containers, ongelukken met zware olie of chemische stoffen en ongelukken met nieuwsoortige brandstoffen

C.7 Bevorderen van onderzoek over gemeenschappelijke onderzoeksprioriteiten: ontwikkelen in de periode 2019-2022 van een gemeenschappelijk onderzoeksvoorstel inzake nieuwe generaties brandstoffen