NL Publicatieblad van de Europese Unie C 273/1

JAARREKENING VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN

BEGROTINGSJAAR 2008

GECONSOLIDEERDE FINANCIËLE STATEN EN GECONSOLIDEERDE VERSLAGEN OVER DE UITVOERING VAN DE BEGROTING

(2009/C 273/01)

INHOUDSOPGAVE

Nota bij de geconsolideerde jaarrekening

Uitvoering en financiële verslaglegging van de EU-begroting

DEEL I — Geconsolideerde financiële staten van de Europese Gemeenschappen en toelichtingen daarbij

A. Balans

B. Economische resultatenrekening

C. Kasstroomoverzicht

D. Mutatieoverzicht van de nettoactiva

E. Toelichtingen bij de financiële staten

DEEL II — Geconsolideerde verslagen over de uitvoering van de begroting van de Europese Gemeenschappen en toelichtingen daarbij

AFDELING A — Geconsolideerde verslagen over de uitvoering van de begroting

AFDELING B — Toelichtingen bij de geconsolideerde verslagen over de uitvoering van de begroting

NOTA BIJ DE GECONSOLIDEERDE JAARREKENING

De geconsolideerde jaarrekening van de Europese Gemeenschappen voor het jaar 2008 is opgesteld op grond van de inlichtingen die de andere instellingen en organen overeenkomstig artikel 129, lid 2, van het Financieel Reglement van toepassing op de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen hebben verstrekt. Ik verklaar dat de jaarrekening is opgesteld overeenkomstig titel VII van dit Financieel Reglement en de in de bijlage bij de financiële staten beschreven boekhoudbeginselen, -regels en -methoden.

Ik heb van de rekenplichtigen van deze instellingen en organen, die voor de betrouwbaarheid instaan, alle inlichtingen verkregen die nodig zijn voor het opstellen van de jaarrekening die een beeld van de activa en passiva van de Europese Gemeenschappen en de uitvoering van de begroting geeft.

Ik verklaar dat ik op basis van deze inlichtingen en op basis van de controles die ik noodzakelijk achtte om de jaarrekening van de Europese Commissie te kunnen aftekenen, redelijke zekerheid heb dat de jaarrekening in alle materiële opzichten een getrouw beeld van de vermogenspositie van de Europese Gemeenschappen geeft.

Ph. TAVERNE Rekenplichtige van de Europese Commissie

UITVOERING EN FINANCIËLE VERSLAGLEGGING VAN DE EU-BEGROTING

1. OPSTELLING VAN DE JAARLIJKSE BEGROTING

De EU-begroting financiert een hele reeks beleidslijnen en programma's in de hele Unie. In overeenstemming met de prioriteiten die de lidstaten bepaald hebben, voert de Commissie specifieke programma's, activiteiten en projecten in het veld uit. Die kunnen variëren van steun aan educatieve projecten voor de mobiliteit van studenten en leraren, over projecten die bedoeld zijn om een betere werkomgeving voor werknemers in de EU te bevorderen tot een verbetering van de controle van de buitengrenzen.

Bijna 94 % van de EU-begroting gaat naar de financiering van het beleid en de activiteiten van de EU waarover alle lidstaten het eens zijn. Het rechtstreekse verband tussen de jaarlijkse begroting en het EU-beleid wordt gegarandeerd via de activiteitsgestuurde begroting (activity based budgeting, afgekort ABB). De nomenclatuur van de activiteitsgestuurde begroting, die voor het eerst in de begroting 2004 werd ingevoerd, maakt het mogelijk om de beleidsterreinen van de Europese Unie duidelijk te identificeren, evenals de totale hoeveelheid middelen die aan elk van deze terreinen wordt toegewezen.

De 31 beleidsterreinen zijn onderverdeeld in ongeveer 200 activiteiten, waarvan er meer dan 110 begrotingsonderdelen omvatten en dus als begrotingshoofdstukken in de begrotingsnomenclatuur zijn opgenomen. Bij de meeste van deze beleidsterreinen gaat het om activiteiten ten behoeve van derden, elk binnen hun eigen activiteitendomein. Andere beleidsterreinen zijn echter van horizontale aard en zorgen voor de goede werking van de Commissie, zoals „beleidscoördinatie en juridisch advies” en „begroting”. De activiteitenstructuur levert het gemeenschappelijke conceptuele kader om prioriteiten te stellen, te plannen, te begroten, te bewaken en te rapporteren, met als hoofddoel te komen tot een efficiëntere, zuinigere en doelmatigere aanwending van de middelen.

De interne procedure voor de goedkeuring van de ontwerpbegroting begint met de opstelling ervan door de Commissie, gevolgd door voorlegging aan de Raad, die dan noodzakelijk geachte wijzigingen kan aanbrengen. Daarna gaat de bijgewerkte begroting naar het Europees Parlement, dat wijzigingen kan voorstellen of de versie van dat ogenblik kan aanvaarden of weigeren. Zodra een akkoord bereikt is over alle wijzigingen en herzieningen (met inbegrip van, indien nodig, een geheel nieuw ontwerp dat wordt voorgesteld door de Commissie) wordt de begroting half december door het Parlement goedgekeurd. De vaststelling van de begroting wordt geconstateerd door de voorzitter van het Parlement en vervolgens kan de begroting worden uitgevoerd.

2. HOE WORDT DE EG GEFINANCIERD?

De EG beschikt over twee grote financieringscategorieën: ontvangsten uit eigen middelen en diverse ontvangsten.

2.1. Ontvangsten uit eigen middelen en vorderingen

De ontvangsten uit eigen middelen komen automatisch toe aan de EU om haar in staat te stellen haar begroting te financieren zonder dat hiervoor een latere beslissing van nationale autoriteiten nodig is (in 2008 gaat het om 92 % van de totale ontvangsten). Het totale bedrag aan eigen middelen dat nodig is om de begroting te financieren wordt bepaald door het totaal aan uitgaven, te verminderen met de overige ontvangsten. Het totale bedrag aan eigen middelen mag niet meer bedragen dan 1,24 % van het bruto nationaal inkomen (bni) van de EU. De eigen middelen kunnen worden ingedeeld in de volgende categorieën:

(1) De traditionele eigen middelen omvatten douanerechten, landbouwrechten en suikerheffingen. Deze eigen middelen zijn verschuldigd door marktdeelnemers en worden geïnd door de lidstaten in naam van de EU. Toch behouden de lidstaten 25 % als vergoeding voor hun inningskosten. Douanerechten en landbouwrechten worden geheven op de invoer van producten die uit derde landen komen, aan tarieven die gebaseerd zijn op het gemeenschappelijk douanetarief. Suikerheffingen worden door de suikerproducenten betaald om de uitvoerrestituties voor suiker te financieren. De traditionele eigen middelen zijn gewoonlijk goed voor ongeveer 15 % van de totale ontvangsten uit eigen middelen.

(2) De eigen middelen gebaseerd op de belasting op de toegevoegde waarde (btw) worden geheven op basis van de btw-grondslagen van de lidstaten, die voor dit doel geharmoniseerd worden volgens de regels van de Gemeenschap. Hetzelfde percentage wordt geheven op de geharmoniseerde grondslag van elke lidstaat. De btw-grondslag die in aanmerking dient te worden genomen, wordt echter afgetopt op 50 % van het bni van elke lidstaat. De btw-middelen zijn gewoonlijk goed voor ongeveer 15 % van de ontvangsten uit eigen middelen.

(3) De bni-middelen worden gebruikt om de ontvangsten en uitgaven van de begroting in evenwicht te brengen, d.w.z. om dat deel van de begroting te financieren dat niet gedekt wordt door andere bronnen van inkomsten. Op het bni van elke lidstaat wordt hetzelfde percentage geheven, dat wordt vastgesteld volgens de regels van de Gemeenschap. De bni-middelen zijn gewoonlijk goed voor ongeveer 70 % van de ontvangsten uit eigen middelen.

Met betrekking tot de betaling van deze bedragen, bevatten de afzonderlijke rekeningen traditionele eigen middelen die volgens artikel 6, lid 3, onder b), van Verordening (EG, Euratom) nr. 1150/2000 van de Raad zijn vastgesteld door de lidstaten, maar niet ter beschikking zijn gesteld van de Gemeenschappen, aangezien zij nog niet geïnd zijn of er geen zekerheid is gesteld of omdat zij betwist worden. Elke lidstaat dient bij de Commissie een kwartaaloverzicht in van deze specifieke boekhouding en vermeldt voor elke soort middelen:

— het saldo dat in het vorige kwartaal nog moest worden geïnd;

— de tijdens het betrokken kwartaal geïnde bedragen;

— rectificaties van de grondslag (rectificaties/annuleringen) tijdens het betrokken kwartaal;

— de afgeschreven bedragen;

— het aan het eind van het betrokken kwartaal nog te innen saldo.

Wanneer de in de specifieke boekhouding opgenomen bedragen aan traditionele eigen middelen worden geïnd, moeten zij uiterlijk op de eerste werkdag na de 19e van de tweede maand die volgt op de maand waarin de rechten zijn geïnd, ter beschikking van de Commissie worden gesteld.

Wanneer werkelijke inning onwaarschijnlijk is, moeten de rechten in de specifieke boekhouding worden afgeschreven. Deze afschrijving is gebaseerd op ramingen van de lidstaten zelf overeenkomstig artikel 6, lid 4, onder b), van Verordening (EG, Euratom) nr. 1150/2000, dat luidt als volgt: „De lidstaten doen het laatste kwartaaloverzicht van elk begrotingsjaar vergezeld gaan van een raming van het totaalbedrag van de rechten die op 31 december van het betrokken begrotingsjaar in de specifieke boekhouding zijn opgenomen en waarvan de inning onzeker is.”

Op basis van de ramingen die de lidstaten hebben verstrekt, wordt de waarde van de post „vorderingen op de lidstaten” aan de actiefzijde van de balans verminderd. Dit betekent echter niet dat de Commissie afziet van een toekomstige inning van de betrokken bedragen. Ook als de inning onwaarschijnlijk of praktisch onmogelijk is, wil dat nog niet zeggen dat de bedragen als traditionele eigen middelen verloren gaan voor de Gemeenschapsbegroting. Er is slechts sprake van oninbaarlijding wanneer de lidstaat aantoonbaar al het nodige heeft gedaan om het bedrag te innen. Lidstaten die dit niet kunnen aantonen, worden financieel aansprakelijk gesteld en moeten het bedrag krachtens artikel 17, lid 2, van Verordening (EG, Euratom) nr. 1150/2000 overmaken aan de Gemeenschapsbegroting.

2.2. Diverse ontvangsten

De diverse ontvangsten als gevolg van de activiteiten van de Europese Gemeenschappen bedragen ongeveer 8 % van de totale ontvangsten. Het betreft hier bv. geldboeten in mededingingszaken en invorderingsopdrachten tegen particuliere en openbare debiteuren met betrekking tot het beheer van Gemeenschapsprojecten (zoals in het bovenstaande voorbeeld). De betaling van geldboeten die door het Hof van Justitie aan de lidstaten zijn opgelegd omdat zij een bepaalde uitspraak niet naleven, vallen ook in deze categorie. De Commissie beheert jaarlijks honderdduizenden projecten en zij dient elk jaar ongeveer 12 000 invorderingsopdrachten op te stellen. Op elke schuld die niet betaald is op de vervaldatum, dient achterstandsrente te worden betaald. Wanneer derden-debiteuren van de Gemeenschap die geen lidstaten zijn, hun schulden niet betalen, zijn de beslissingen van de Commissie (en de Raad) die de verplichting opleggen om te betalen, onmiddellijk afdwingbaar volgens de regels voor burgerlijke procedures die van kracht zijn in het grondgebied waar de gedwongen tenuitvoerlegging dient plaats te vinden. Tegen in gebreke blijvende debiteuren worden door de Juridische dienst met bijstand van externe advocatenkantoren procedures ingesteld om de schuld te innen.

3. HOE DE GEMEENSCHAPSBEGROTING WORDT BEHEERD EN BESTEED

3.1. Primaire beleidsuitgaven

De beleidsuitgaven van de Europese Gemeenschappen bestrijken de verschillende rubrieken van het financieel kader en nemen verschillende vormen aan, afhankelijk van de wijze waarop de financiële middelen worden uitgekeerd en beheerd. Overeenkomstig het Financieel Reglement maakt de Commissie voor de uitvoering van de algemene begroting gebruik van de volgende methoden:

Direct gecentraliseerd beheer: in dit geval valt de begrotingsuitvoering rechtstreeks onder de verantwoordelijkheid van de diensten van de Commissie.

Indirect gecentraliseerd beheer: in dit geval vertrouwt de Commissie taken tot uitvoering van de begroting toe aan organen van communautair of nationaal recht, zoals de communautaire agentschappen van publiekrecht of met openbaredienstopdrachten.

Gedecentraliseerd beheer: in dit geval delegeert de Commissie bepaalde taken tot uitvoering van de begroting aan derde landen.

Gedeeld beheer: in het kader van deze beheersmethode worden bepaalde taken tot uitvoering van de begroting aan de lidstaten gedelegeerd. Het grootste deel van de uitgaven, dit jaar 82 miljard EUR (in 2007: 90 miljard EUR), valt onder de methode „gedeeld beheer”, wat inhoudt dat taken aan de lidstaten worden gedelegeerd, meer bepaald voor terreinen zoals de landbouwuitgaven en de structuurmaatregelen.

Gezamenlijk beheer: in het kader van deze methode vertrouwt de Commissie bepaalde taken tot uitvoering van de begroting toe aan een internationale organisatie.

3.2. De verschillende financiële actoren

Het College van leden van de Commissie neemt gezamenlijk de politieke verantwoordelijkheid, maar oefent in de praktijk zijn bevoegdheden om de begroting uit te voeren, niet zelf uit. Het delegeert deze taken elk jaar aan individuele ambtenaren die verantwoording dienen af te leggen aan het College en die onderworpen zijn aan het Financieel Reglement en het Statuut van de ambtenaren. De desbetreffende personeelsleden — meestal directeurs-generaal en diensthoofden — staan bekend als „gedelegeerde ordonnateurs”. Zij kunnen op hun beurt hun taken in verband met de uitvoering van de begroting aan „gesubdelegeerde ordonnateurs” delegeren.

De verantwoordelijkheid van de ordonnateurs omvat het hele beheersproces, vanaf de bepaling wat er moet worden gedaan om de beleidsdoelstellingen te realiseren die door de instelling vastgelegd zijn, tot het beheren van de activiteiten die gestart zijn, zowel vanuit operationeel als budgettair standpunt, met inbegrip van het ondertekenen van juridische verbintenissen, het bewaken van de resultaten, het verrichten van betalingen en, indien nodig, zelfs het innen van geld. De ordonnateurs moeten ook zorgen dat er evaluaties worden uitgevoerd om de haalbaarheid van hun voorstellen te analyseren (evaluatie vooraf) en om het succes en de rentabiliteit te meten van programma's die al lopen (tussentijdse evaluaties en evaluaties achteraf). De resultaten van deze evaluaties worden gebruikt om het besluitvormingsproces te helpen verbeteren en de transparantie, de controleerbaarheid en de kosteneffectiviteit van de interventie door de Gemeenschap te verhogen.

Goed financieel beheer en verantwoordingsplicht worden binnen elk directoraat-generaal (DG) gewaarborgd door de controle van het management (in de handen van de ordonnateurs) te scheiden van de interne controle en de controle op het voldoen aan duidelijke normen voor interne controle (die geïnspireerd zijn door de internationale COSO-normen), door controles vooraf en achteraf, door onafhankelijke interne controles op basis van risicobeoordelingen en door periodieke rapportering over de activiteiten aan de individuele leden van de Commissie.

De rekenplichtige voert de betalings- en invorderingsopdrachten uit die zijn opgesteld door de ordonnateurs en hij is verantwoordelijk voor het beheer van de kasmiddelen. Hij schrijft de boekhoudkundige principes en methodes voor, valideert de boekhoudsystemen, voert de boekhouding en stelt de jaarrekening van de instelling op en consolideert deze met die van de andere geconsolideerde entiteiten. Bovendien moet de rekenplichtige de rekeningen ondertekenen en verklaren dat zij een getrouw beeld van de vermogenspositie van de instelling geven.

De interne controleur, die geen financiële actor in de strikte betekenis van het woord is, wordt aangesteld door een instelling of orgaan om de correcte werking van de systemen en procedures voor de uitvoering van de begroting te controleren en de instelling advies te geven in verband met problemen op het gebied van risicobeheersing. De interne controleur brengt onafhankelijke adviezen uit over de kwaliteit van de beheer- en controlesystemen en formuleert aanbevelingen ter verbetering van de beleidsprocedures en ter bevordering van een goed financieel beheer.

3.3. Verbintenis tot besteding van de EU-begroting

Zodra de begroting is goedgekeurd, stelt het directoraat-generaal Begroting via het boekhoudsysteem van de Commissie middelen ter beschikking van de verschillende diensten van de Commissie en de instellingen en andere organen conform hun beleidsverantwoordelijkheden via een systeem dat activiteitsgestuurde begroting heet. Zo wordt bv. het beheer van de begrotingsonderdelen die te maken hebben met het milieu door de Commissie gedelegeerd aan het hoofd — of de directeur-generaal — van het directoraat-generaal Milieu (die in deze context de gedelegeerde ordonnateur voor de desbetreffende begrotingsonderdelen wordt genoemd).

Voor een juridische verbintenis met een derde kan worden aangegaan (bv. een contract of een subsidieovereenkomst), moet er in de jaarlijkse begroting een begrotingsonderdeel zijn dat de betrokken activiteit toestaat. Er moeten ook voldoende middelen in het desbetreffende begrotingsonderdeel staan om de uitgaven te dekken. Wanneer aan deze voorwaarden is voldaan, moeten de nodige middelen in de begroting gereserveerd worden met behulp van een begrotingsvastlegging in het boekhoudsysteem.

Zodra de begrotingsvastlegging is gelanceerd door de verantwoordelijke voor het project, die de „initiatiefnemende functionaris” wordt genoemd, moet er een vooraf vastgelegde procedure gevolgd worden — of „financieel circuit” — die een papieren en elektronisch spoor is waarbij minstens twee personen betrokken zijn (het zogenaamde vier-ogen-beginsel), namelijk de initiatiefnemer en de verificateur. De bestaande financiële circuits voorzien in financiële en beleidscontroles voordat de vastlegging wordt goedgekeurd door de verantwoordelijke ordonnateur.

Er kan geen geld worden uitgegeven van de begroting van de Gemeenschap vooraleer de Commissie of een ander orgaan van de Europese Gemeenschap en de mogelijke ontvanger van geld van de Gemeenschap een schriftelijke juridische verbintenis hebben gesloten. Onder het direct gecentraliseerd beheer neemt deze juridische verbintenis de vorm aan van een contract met een contractant of een subsidieovereenkomst met een begunstigde.

Zodra de begrotingsvastlegging is goedgekeurd, wordt zij in het boekhoudsysteem van de begroting geregistreerd en worden de kredieten dienovereenkomstig gebruikt. Dit heeft echter geen invloed op de algemene boekhouding (of het grootboek), aangezien er nog geen kosten zijn gemaakt. Het boekhoudsysteem van de Europese Gemeenschappen bestaat namelijk uit twee afzonderlijke, maar gekoppelde elementen:

(a) de begrotingsboekhouding, die het mogelijk maakt om de uitvoering van de begroting in detail te volgen, alsmede

(b) de algemene boekhouding, die gebruikt wordt om de balans en de economische resultatenrekening op te stellen.

De begrotingsboekhouding geeft een overzicht van de vastleggingen en betalingen die van dag tot dag worden verricht voor de ongeveer 1 150 begrotingsonderdelen. Zij is gebaseerd op het gewijzigdekasbeginsel, waarbij een uitgaven- of ontvangstenpost pas in de boekhouding wordt opgenomen op het ogenblik wanneer het geld wordt vastgelegd, uitbetaald of ontvangen. Deze boekhoudmethode is typisch voor de openbare sector, die zich in het verleden altijd eerder heeft toegelegd op de begroting en de uitvoering daarvan. Elke maand publiceert de Commissie cijfers die een gedetailleerd overzicht geven van de huidige toestand van de uitvoering van de begroting (uitgaven) op de Europawebsite. De cijfers worden vermeld per rubriek van het financieel kader en per beleidsterrein.

De algemene boekhouding (of het grootboek) maakt gebruik van de methode van dubbel boekhouden, waarbij alle uitgaven en ontvangsten van het begrotingsjaar (en dus het economische resultaat) worden vermeld en de vermogenspositie van de Europese Gemeenschap wordt vastgelegd in de vorm van een balans met activa en passiva per 31 december van een bepaald jaar.

3.4. Het verrichten van een betaling

3.4.1. Algemene regels

Er kan geen enkele betaling verricht worden tenzij er een begrotingsvastlegging is goedgekeurd door de ordonnateur die de betrokken verrichting behandelt. Wanneer er een betaling moet worden verricht, moet een verplichte werkwijze worden gevolgd die lijkt op die voor een begrotingsvastlegging. Dit gebeurt in het boekhoudsysteem en met een parallel papieren of elektronisch spoor. Opnieuw wordt het proces opgestart door de initiatiefnemende functionaris en uiteindelijk goedgekeurd door de gesubdelegeerde ordonnateur. Zodra de betaling is goedgekeurd, worden zowel de begrotingsboekhouding als de algemene boekhouding automatisch bijgewerkt.

Zodra de betaling is goedgekeurd in het boekhoudsysteem, is de volgende stap dat de overschrijving naar de rekening van de begunstigde wordt uitgevoerd. De Commissie voert bv. bijna al haar betalingen uit per overschrijving via de afdeling thesaurie van het directoraat-generaal Begroting. Zij beschikt over bankrekeningen bij de schatkisten van de lidstaten, centrale banken en commerciële banken.

De Commissie verricht per jaar meer dan een miljoen betalingen. De Commissie neemt deel aan SWIFT (Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication). Dagelijks wordt minstens één „payment run” ingeleid onder toezicht van de afdeling thesaurie van het directoraat-generaal Begroting, die de goedgekeurde betalingsopdrachten omzet in betalingsinstructies, die automatisch worden verzonden naar de banken van de Commissie om de aangewezen begunstigden te betalen.

3.4.2. Voorfinanciering

Een voorfinanciering is een aan de begunstigde van een subsidie betaald voorschot. Zij kan worden opgesplitst in een aantal betalingen gedurende een periode die in de desbetreffende voorfinancieringsovereenkomst is vastgesteld. Het voorschot moet worden gebruikt voor het doel waarvoor het in de overeenkomst vastgestelde periode werd verstrekt, of worden terugbetaald. Indien de begunstigde geen subsidiabele uitgaven doet, moet hij de voorfinanciering terugbetalen aan de Europese Gemeenschappen. Voorfinancieringsbetalingen zijn dus geen definitieve uitgaven zolang niet aan de desbetreffende contractuele voorwaarden is voldaan, en worden daarom in de balans als activa opgenomen wanneer de eerste betaling is verricht. Het bedrag van dit actief wordt (geheel of gedeeltelijk) verminderd wanneer subsidiabele uitgaven worden goedgekeurd of wanneer bedragen worden terugbetaald. Wanneer een voorfinanciering na controle van de subsidiabiliteit van een ontvangen kostendeclaratie geheel of gedeeltelijk door de Gemeenschappen wordt aanvaard (zie verder), wordt het aanvaarde bedrag aan subsidiabele uitgaven uit de balans verwijderd en als uitgave opgenomen in de economische resultatenrekening. Het bedrag van de voorfinanciering wordt dan geheel of gedeeltelijk afgeboekt.

De voorfinanciering wordt gewaardeerd aan de hand van haar geraamde realiseerbare waarde, rekening houdend met eventuele garanties in verband met de voorfinanciering. Indien verwacht wordt dat de voorfinanciering niet kan worden teruggevorderd, wordt zij als kosten opgenomen in de economische resultatenrekening en wordt er in de balans een waardevermindering van de voorfinanciering geboekt. Over voorfinancieringen wordt doorgaans rente verkregen (belangrijke uitzonderingen zijn onder meer bedragen die aan lidstaten of als pretoetredingssteun werden betaald). Aan wie deze rente toebehoort, hangt af van de categorie voorfinanciering: Europese Gemeenschappen of derden. Het verschil tussen deze twee categorieën is dat de rente over voorfinancieringen in de categorie „Europese Gemeenschappen” eigendom blijft van de Gemeenschappen en dus aan de Gemeenschappen moet worden terugbetaald, terwijl die over voorfinancieringen in de categorie „derden” eigendom is van de begunstigde.

3.4.3. Kostendeclaraties en subsidiabiliteit van uitgaven

Enige tijd na de betaling van de voorfinanciering zal het desbetreffende EG-orgaan een kostendeclaratie ontvangen, waarin wordt gerechtvaardigd hoe het bedrag van de voorfinanciering door de begunstigde besteed werd conform het contract. De frequentie waarmee deze kostendeclaraties in de loop van het jaar worden toegezonden, hangt af van het soort actie dat wordt gesubsidieerd en de contractuele voorwaarden. De kostendeclaraties worden niet noodzakelijkerwijs aan het einde van het jaar toegezonden.

Ontvangen kostendeclaraties moeten onmiddellijk in het boekhoudsysteem worden geboekt als kortlopende schuld met „subsidiabiliteit te controleren” en een „factuur stap 1”. In deze fase wordt er nog geen uitgave geboekt. Een uitgave wordt pas geboekt in de algemene boekhouding zodra de „gebeurtenis die de uitgave doet ontstaan” zich heeft voorgedaan, namelijk wanneer de kostendeclaratie gevalideerd wordt. De termijn voor betaling van de ontvangen factuur begint te lopen bij de datum van boeking van het ontvangen toelaatbare betalingsverzoek: zodra er zekerheid is dat de declaratie geldig is, wordt zij geboekt en worden de subsidiabele bedragen overgebracht naar de economische resultatenrekening als een uitgave („factuur stap 2”). De openstaande saldi van de voorfinanciering en de schuld worden dan verminderd met het gevalideerde bedrag. Er is geen invloed op de begrotingsboekhouding aangezien de eerste betaling al was geboekt.

3.4.4. Overmaking van volgende bedragen

Wanneer een hoger bedrag wordt gevorderd en geverifieerd dan de aanvankelijke betaling of wanneer volgens het contract een tweede betaling of saldobetaling moet worden verricht, wordt een nieuw betalingsverzoek opgestart volgens dezelfde regels als daarvoor. Het is de gedelegeerde ordonnateur die de uiteindelijke goedkeuring geeft om de betaling verrichten. De subsidiabiliteitscriteria zijn vastgelegd in het basisbesluit, in de oproep tot het indienen van voorstellen, in andere informatiedocumenten voor de begunstigde van de subsidie en/of in de contractuele bepalingen van de subsidieovereenkomst. Na controle worden de subsidiabele uitgaven ten laste genomen en de begunstigde wordt in kennis gesteld van niet-subsidiabele bedragen. „Subsidiabiliteit te controleren” staat derhalve voor kostendeclaraties waarvan de subsidiabiliteit nog niet gecontroleerd is en waarbij de gebeurtenis die aanleiding geeft tot de uitgaven, zich nog niet heeft voorgedaan.

3.4.5. Boekhoudkundige verwerking op het jaareinde (afsluiting)

Aan het einde van het jaar uitstaande voorfinancieringen worden gewaardeerd tegen het oorspronkelijk uitbetaalde bedrag verminderd met terugbetaalde bedragen, afgewikkelde subsidiabele bedragen, geraamde subsidiabele bedragen die aan het einde van het jaar nog niet zijn afgewikkeld en waardeverminderingen.

Aan het einde van het jaar nog niet ontvangen kostendeclaraties worden in aanmerking genomen voor de afsluitingsprocedures aan het einde van het begrotingsjaar. In het bijzonder dient een raming te worden gemaakt van de subsidiabele uitgaven die door begunstigden van middelen van de Gemeenschappen zijn gedaan, maar nog niet bij de EG zijn gedeclareerd. Er worden afhankelijk van het type activiteit en de beschikbare informatie verschillende methoden gebruikt om tot de beste raming van de betrokken bedragen te komen. Bij deze afsluitboekingen zijn de geraamde subsidiabele bedragen als overlopende posten geboekt, terwijl de geraamde niet-subsidiabele bedragen overblijven op „subsidiabiliteit te controleren”. Deze bedragen worden getoond onder de vlottende passiva, teneinde de activa en passiva niet te overschatten.

3.5. Terugvordering van onverschuldigd betaalde bedragen

De subsidiabiliteit van uitgaven die ten laste komen van de begroting wordt gecontroleerd door de desbetreffende diensten van de EG of, in het geval van gedeeld beheer, door de lidstaten, aan de hand van de bewijsstukken die in de toepasselijke regels of in de voorwaarden van de betrokken subsidie zijn opgelegd. Teneinde de verhouding tussen de kosten en de baten van controlesystemen te optimaliseren, zijn de controles van de bewijsstukken bij verzoeken om saldobetaling doorgaans grondiger dan de controles van de bewijsstukken bij verzoeken om tussentijdse betaling. Bij de controles van de bewijsstukken bij verzoeken om saldobetaling kunnen dus fouten in de tussentijdse betalingen worden vastgesteld, die worden rechtgezet door de saldobetaling aan te passen. Voorts heeft de EG en/of de lidstaat het recht de juistheid van de bewijsstukken te verifiëren door tijdens of na (achteraf) de tenuitvoerlegging van de gefinancierde maatregel ter plaatse bij de aanvrager controles te verrichten. Wanneer er tijdens de periode van tenuitvoerlegging fouten worden ontdekt, kunnen deze gecorrigeerd worden door een aanpassing van de latere declaraties. Voor achteraf vastgestelde fouten wordt een invorderingsopdracht opgesteld. Zie ook toelichting 6 voor nadere informatie over dit onderwerp.

4. JAARRAPPORTAGE

4.1. Jaarrekening

De rekenplichtige heeft de verantwoordelijkheid om de jaarrekening op te stellen en ervoor te zorgen dat zij een getrouw beeld geeft van de vermogenspositie van de EU. De jaarrekening bestaat uit de financiële staten en de verslagen over de uitvoering van de begroting. Zij wordt goedgekeurd door de Commissie en wordt ter controle aan de Rekenkamer voorgelegd en ten slotte ter kwijting aan de Raad en het Parlement.

4.2. Jaarlijkse activiteitenverslagen

Elke ordonnateur dient een jaarlijks activiteitenverslag op te stellen over de activiteiten onder zijn verantwoordelijkheid. In dit jaarlijkse activiteitenverslag brengt hij verslag uit over de beleidsresultaten en getuigt hij van redelijke zekerheid over het feit dat de middelen die zijn toegekend voor de activiteiten die in zijn verslag zijn beschreven, voor hun doel zijn aangewend overeenkomstig de beginselen van goed financieel beheer, en dat de ingestelde controleprocedures de nodige garanties bieden voor de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen.

5. AUDIT EN KWIJTING

5.1. Audit

De jaarrekening en het beheer van de middelen van de EU staan onder toezicht van haar externe controleur, de Europese Rekenkamer, die een jaarverslag opstelt voor de Raad en het Europees Parlement. De hoofdtaak van de Rekenkamer bestaat erin een externe, onafhankelijke audit van de jaarrekeningen van de Europese Gemeenschappen uit te voeren. Als onderdeel van haar activiteiten publiceert de Rekenkamer onder meer:

(1) een jaarverslag over de activiteiten die gefinancierd zijn uit de algemene begroting, met gedetailleerde opmerkingen bij de jaarrekening en de onderliggende verrichtingen;

(2) een oordeel, dat gebaseerd is op haar controles en in het jaarverslag gegeven wordt in de vorm van een betrouwbaarheidsverklaring over i) de betrouwbaarheid van de rekening en ii) de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen voor wat betreft de ontvangsten die geïnd zijn van belastbare personen en de betalingen aan eindbegunstigden;

(3) bijzondere verslagen over de resultaten van controles van specifieke managementdomeinen.

De Rekenkamer heeft recht op toegang tot alle documenten die zij nodig heeft tijdens haar audit. De Rekenkamer voert een controle uit over alle domeinen van de activiteiten van de EG, tot en met het onderzoek van de wettigheid en regelmatigheid van afzonderlijke verrichtingen en betalingen. Zij voert ook een controle uit van de jaarrekening zelf, inspecteert indien nodig de afzonderlijke balans en de economische resultatenrekening, evenals de algemene presentatie van de financiële staten. Zo kan de Rekenkamer haar oordeel niet alleen baseren op de voorgestelde cijfers, maar ook op het systeem en de ingestelde controles.

5.2. Kwijting

De eindcontrole is de kwijting van de begroting voor een bepaald begrotingsjaar. Het Europees Parlement is de met kwijting belaste autoriteit binnen de EU. Dit betekent dat na de controle en de voltooiing van de jaarrekening de Raad een aanbeveling dient te doen en het Parlement daarna dient te beslissen of het kwijting verleent aan de Commissie en andere organen van de EG voor de uitvoering van de begroting van de Gemeenschappen van het vorige begrotingsjaar. Deze beslissing is gebaseerd op een controle van de rekeningen, het jaarverslag van de Rekenkamer (dat een officiële betrouwbaarheidsverklaring bevat) en de antwoorden van de Commissie, alsook op de antwoorden van de Commissie op aanvullende vragen en verzoeken om meer informatie.

De kwijting vormt het politieke aspect van de externe controle van de uitvoering van de begroting. Het is de beslissing waarmee het Europees Parlement op aanbeveling van de Raad, de Commissie „ontslaat” van haar verantwoordelijkheid voor het beheer van een bepaalde begroting door aan te geven dat die begroting ophoudt te bestaan. Deze kwijtingsprocedure kan een van de volgende drie resultaten opleveren: het verlenen, het uitstellen of het weigeren van de kwijting. Wanneer het Parlement kwijting verleent, kan het opmerkingen maken over aangelegenheden die het belangrijk acht, waarbij het vaak maatregelen aanbeveelt die de Commissie terzake dient te nemen. De Commissie beschrijft de genomen maatregelen in een follow-upverslag en een actieplan, dat zij zowel aan het Parlement als aan de Raad toezendt.

DEEL I

GECONSOLIDEERDE FINANCIËLE STATEN VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN EN TOELICHTINGEN DAARBIJ

INHOUDSOPGAVE

A. Balans

B. Economische resultatenrekening

C. Kasstroomoverzicht

D. Mutatieoverzicht van de nettoactiva

E. Toelichtingen bij de financiële staten

1. De belangrijkste gehanteerde grondslagen voor financiële verslaglegging

2. Toelichtingen bij de balans

3. Toelichtingen bij de economische resultatenrekening

4. Toelichtingen bij het kasstroomoverzicht

5. Buitenbalansposten

6. Terugvordering van onverschuldigd betaalde bedragen

7. Financieel risicobeheer

8. Iinformatieverschaffing over verbonden partijen

9. Gebeurtenissen na de balansdatum

10. Feconsolideerde entiteiten

11. Niet-geconsolideerde entiteiten

A. BALANS

(miljoen EUR) Toelichting 31.12.2008 31.12.2007 NIET-VLOTTENDE ACTIVA: Immateriële activa 2.1 56 44 Vaste bedrijfsmiddelen 2.2 4 881 4 523 Langlopende investeringen 2.3 2 078 1 973 Leningen 2.4 3 565 1 806 Voorfinancieringen op lange termijn 2.5 29 023 14 015 Vorderingen op lange termijn 2.6 45 127 39 648 22 488 VLOTTENDE ACTIVA: Voorraden 2.7 85 88 Kortlopende investeringen 2.8 1 553 1 420 Voorfinancieringen op korte termijn 2.9 10 262 20 583 Vorderingen op korte termijn 2.10 11 920 12 051 Geldmiddelen en kasequivalenten 2.11 23 724 18 756 47 544 52 898 Totaal activa 87 192 75 386 NIET-VLOTTENDE PASSIVA: Personeelsbeloningen 2.12 (37 556) (33 480) Voorzieningen op lange termijn 2.13 (1 341) (1 079) Financiële verplichtingen op lange termijn 2.14 (3 349) (1 574) Overige verplichtingen op lange termijn 2.15 (2 226) (1 989) (44 472) (38 122) VLOTTENDE PASSIVA: Voorzieningen op korte termijn 2.16 (348) (369) Financiële verplichtingen op korte termijn 2.17 (119) (135) Crediteuren 2.18 (89 677) (95 380) (90 144) (95 884) Totaal passiva (134 616) (134 006) NETTOACTIVA (47 424) (58 620) Reserves 2.19 3 115 2 806 Bij de lidstaten op te vragen bedragen: 2.20 Personeelsbeloningen (1) (37 556) (33 480) Overige bedragen (2) (12 983) (27 946) NETTOACTIVA (47 424) (58 620)

B. ECONOMISCHE RESULTATENREKENING

(miljoen EUR) Toelichting 2008 2007 BELEIDSONTVANGSTEN Ontvangsten uit eigen middelen en bijdragen 3.1 112 713 112 084 Overige beleidsontvangsten 3.2 9 731 9 080 122 444 121 164 BELEIDSUITGAVEN Administratieve uitgaven 3.3 (7 720) (7 120) Beleidsuitgaven 3.4 (97 214) (104 682) (104 934) (111 802) OVERSCHOT BELEIDSACTIVITEITEN 17 510 9 362 Financiële ontvangsten 3.5 698 674 Financiële uitgaven 3.6 (467) (354) Mutatie in de verplichting personeelsbeloningen 2.12 (5 009) (2 207) Aandeel in het nettotekort van geassocieerde deelnemingen en gemeenschappelijke ondernemingen 3.7 (46) (13) ECONOMISCH RESULTAAT VOOR HET JAAR 12 686 7 462

C. KASSTROOMOVERZICHT

(miljoen EUR) Toelichting 2008 2007 Economisch resultaat voor het jaar 12 686 7 462 Beleidsactiviteiten 4.2 Afschrijving 19 11 Waardevermindering 302 329 (Terugboeking van) waardeverminderingen op investeringen 3 (3) (Toename)/afname leningen (1 759) 217 (Toename)/afname voorfinancieringen op lange termijn (15 008) 8 410 (Toename)/afname vorderingen op lange termijn 82 201 (Toename)/afname voorraden 3 27 (Toename)/afname voorfinancieringen op korte termijn 10 321 (12 528) (Toename)/afname vorderingen op korte termijn 131 (2 255) Toename/(afname) voorzieningen op lange termijn 262 90 Toename/(afname) financiële verplichtingen op lange termijn 1 775 (288) Toename/(afname) overige verplichtingen op lange termijn 237 (31) Toename/(afname) voorzieningen op korte termijn (21) (10) Toename/(afname) financiële verplichtingen op korte termijn (16) 115 Toename/(afname) crediteuren (5 703) 1 300 Begrotingsoverschot van vorig jaar opgevoerd als non-cash ontvangsten (1 529) (1 848) Overige non-cash mutaties 37 (15) Toename/(afname) verplichting personeelsbeloningen 4 076 1 280 Investeringsactiviteiten 4.3 (Toename)/afname immateriële activa en vaste bedrijfsmiddelen (689) (284) (Toename)/afname langlopende investeringen (152) (5) (Toename)/afname kortlopende investeringen (133) 6 NETTOKASSTROOM 4 924 2 181 NETTOTOENAME VAN GELDMIDDELEN EN KASEQUIVALENTEN (3) 4 924 2 181 GELDMIDDELEN EN KASEQUIVALENTEN BIJ HET BEGIN VAN HET JAAR (3) 2.11 19 005 16 824 GELDMIDDELEN EN KASEQUIVALENTEN AAN HET EINDE VAN HET JAAR (3) 2.11 23 929 19 005

D. MUTATIEOVERZICHT VAN DE NETTOACTIVA

(miljoen EUR) Reserves (A) Bij de lidstaten op te vragen bedragen (B) Nettoactiva = (A) + (B) Reëlewaarde-reserve Overige reserves Gecumuleerd overschot/(tekort) Economisch resultaat van het begrotingsjaar BALANS OP 31 DECEMBER 2006 4 2 851 (67 270) 197 (64 218) Mutatie reserve Garantiefonds (135) 135 0 Mutaties reële waarde 3 (26) (23) Overige 60 (53) 7 Toewijzing economisch resultaat 2006 23 174 (197) 0 Begrotingsresultaat 2006 gecrediteerd aan de lidstaten (1 848) (1 848) Economisch resultaat voor het jaar 7 462 7 462 BALANS OP 31 DECEMBER 2007 7 2 799 (68 888) 7 462 (58 620) Mutatie reserve Garantiefonds 158 (158) 0 Mutaties reële waarde 34 34 Overige 113 (108) 5 Toewijzing economisch resultaat 2007 4 7 458 (7 462) 0 Begrotingsresultaat 2007 gecrediteerd aan de lidstaten (1 529) (1 529) Economisch resultaat voor het jaar 12 686 12 686 BALANS OP 31 DECEMBER 2008 41 3 074 (63 225) 12 686 (47 424)

E. TOELICHTINGEN BIJ DE FINANCIËLE STATEN

1. DE BELANGRIJKSTE GEHANTEERDE GRONDSLAGEN VOOR FINANCIËLE VERSLAGLEGGING

1.1. WETTELIJKE VOORSCHRIFTEN EN HET FINANCIEEL REGLEMENT

De boekhouding wordt gevoerd overeenkomstig de bepalingen van Verordening (EG, Euratom) nr. 1605/2002 van de Raad van 25 juni 2002 (PB L 248 van 16.9.2002, blz. 1, laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG, Euratom) nr. 1525/2007 van de Raad van 17 december 2007, PB L 343 van 27.12.2007) houdende het Financieel Reglement van toepassing op de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen en Verordening (EG, Euratom) nr. 2342/2002 van de Commissie van 23 december 2002 tot vaststelling van uitvoeringsvoorschriften van dit Financieel Reglement, laatstelijk gewijzigd op 23 april 2007.

In artikel 133 van het Financieel Reglement wordt bepaald dat de rekenplichtige van de Commissie de boekhoudmethoden en -regels vaststelt die door alle instellingen en organen moeten worden toegepast. Deze regels voor de transactieboekhouding zijn gebaseerd op de internationaal aanvaarde boekhoudnormen voor de openbare sector, de IPSAS, of waar deze ontbreken, op de internationale normen voor de financiële verslaglegging, de IFRS, respectievelijk uitgevaardigd door de International Public Sector Accounting Standards Board (IPSASB) en de International Accounting Standards Board (IASB). Zij zijn door de rekenplichtige van de Commissie goedgekeurd na ontvangst van het standpunt van een raadgevende groep van deskundigen inzake boekhoudnormen, die deskundig advies heeft gegeven. De boekhoudregels worden op gezette tijden gecontroleerd en geactualiseerd wanneer nodig.

De door de rekenplichtige van de Commissie vastgestelde boekhoudregels worden toegepast in alle Europese instellingen en organen die binnen het consolidatiebereik vallen en moeten uitgroeien tot een uniform kader voor het opstellen en presenteren van de rekeningen om tot een geharmoniseerde financiële verslaglegging en consolidatie te komen.

De rekenplichtige van de Commissie moet de voorlopige geconsolideerde rekening tegen 31 maart van het volgende jaar bij de Europese Rekenkamer indienen. Vóór 31 juli keurt de Commissie de definitieve geconsolideerde rekening goed, die vervolgens uiterlijk op 15 november in het Publicatieblad wordt gepubliceerd samen met de betrouwbaarheidsverklaring van de Rekenkamer.

1.2. BOEKHOUDBEGINSELEN

De financiële staten zijn bedoeld om een breed scala van gebruikers nuttige informatie te verschaffen over de vermogenspositie, de resultaten en de kasstromen van een bepaalde organisatie. Voor een organisatie in de openbare sector, zoals de Europese Gemeenschappen, moeten deze staten meer in het bijzonder informatie verschaffen die nuttig is voor de besluitvorming en getuigen van de controleerbaarheid van de organisatie met betrekking tot de middelen die aan haar zijn toevertrouwd.

Om een getrouw beeld te geven, moeten de financiële staten niet alleen relevante informatie verschaffen over de aard en de omvang van de verschillende activiteiten van de instellingen en agentschappen, verklaren hoe zij worden gefinancierd en definitieve informatie over hun verrichtingen verstrekken, maar dit alles ook op een duidelijke en begrijpelijke manier doen die vergelijking met andere begrotingsjaren mogelijk maakt. Het spreekt voor zich dat dit document in deze geest is opgesteld.

De boekhouding van de Europese instellingen en agentschappen bestaat uit een algemene boekhouding en een begrotingsboekhouding. Deze boekhoudingen worden per kalenderjaar en in euro gevoerd. Aan de hand van de begrotingsboekhouding kan de uitvoering van de begroting nauwkeurig worden gevolgd. De begrotingsboekhouding wordt gevoerd volgens het gewijzigdekasbeginsel. Op basis van de algemene boekhouding kunnen de financiële staten worden opgemaakt, aangezien in de boekhouding alle baten en lasten voor het begrotingsjaar worden geboekt op basis van de boekhoudregels op transactiebasis, teneinde in de vorm van een balans op 31 december de vermogenspositie vast te stellen.

Artikel 124 van het Financieel Reglement vermeldt de boekhoudbeginselen aan de hand waarvan de financiële staten moeten worden opgemaakt:

— continuïteit van de activiteiten;

— voorzichtigheid;

— bestendigheid van de boekhoudmethoden;

— vergelijkbaarheid van de informatie;

— relatief belang;

— niet-compensatie;

— voorrang van werkelijkheid boven schijn;

— periodetoerekening per begrotingsjaar.

1.3. CONSOLIDATIE

Het consolidatiebereik van de Europese Gemeenschappen omvat 39 entiteiten waarover zeggenschap wordt uitgeoefend, één geassocieerde deelneming en drie gemeenschappelijke ondernemingen. De volledige lijst van geconsolideerde entiteiten is te vinden in toelichting 10. In vergelijking met 2007 is het consolidatiebereik met drie agentschappen uitgebreid. De invloed van deze toevoegingen op de geconsolideerde financiële staten is niet materieel. Eind 2008 werd één communautair agentschap in liquidatie gesteld. De activiteiten van dit agentschap zijn door de Europese Commissie overgenomen. De inkomsten en uitgaven van dit agentschap zijn opgenomen in de geconsolideerde economische resultatenrekening.

Entiteiten waarover zeggenschap wordt uitgeoefend

Entiteiten waarover zeggenschap wordt uitgeoefend, zijn entiteiten waarin de Europese Gemeenschappen direct of indirect de macht hebben om het financiële en operationele beleid te sturen teneinde voordelen uit hun activiteiten te verwerven. Deze macht moet actueel uitoefenbaar zijn. Entiteiten waarover zeggenschap wordt uitgeoefend, zijn volledig geconsolideerd. De consolidatie begint op de eerste datum waarop de zeggenschap bestaat, en eindigt wanneer die zeggenschap niet langer bestaat. De meest gebruikelijke indicator van zeggenschap, namelijk de meerderheid van de stemrechten, is in de meeste gevallen niet toepasselijk voor de Europese Gemeenschappen.

De binnen het consolidatiebereik vallende Europese instellingen zijn opgericht bij verdrag. Zij vormen het grondvlak van de organisatiestructuur van de Europese Gemeenschappen en dragen ontegensprekelijk bij aan de verwezenlijking van de doelstellingen van de Europese Gemeenschappen. Daarom kan worden aangenomen dat zij volledig onder zeggenschap van de Europese Gemeenschappen staan.

Vanuit dezelfde optiek kunnen alle agentschappen en uitvoerende agentschappen van de Gemeenschappen die bij een op de verdragen gebaseerd wetgevingsbesluit zijn opgericht, worden beschouwd als onder volledige zeggenschap van de Europese Gemeenschappen staande entiteiten. Daarom worden zij ook in het consolidatiebereik opgenomen. Opgemerkt zij dat het Harmonisatiebureau voor de interne markt (Alicante) en het Communautair Bureau voor Plantenrassen (Angers) geen subsidies uit de algemene begroting van de Gemeenschappen ontvangen. In het consolidatiebereik zijn ook twee agentschappen opgenomen van de derde pijler van de Europese Unie die een subsidie hebben gekregen uit de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen (zie ook toelichting 10). Ook de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) in liquidatie wordt beschouwd als een entiteit waarover zeggenschap wordt uitgeoefend. Bij de vereffening van het Agentschap Fusion for Energy, die voor 2041 gepland is, zal het overschot of het tekort onder de op dat ogenblik overblijvende leden worden verdeeld.

Alle verrichtingen en posities tussen entiteiten waarover door de Europese Gemeenschappen zeggenschap wordt uitgeoefend, zijn buiten beschouwing gelaten. Niet-gerealiseerde baten en verliezen op verrichtingen tussen entiteiten zijn niet materieel en zijn daarom niet buiten beschouwing gelaten.

Geassocieerde deelnemingen

Geassocieerde deelnemingen zijn alle entiteiten waarover de Europese Gemeenschappen geen zeggenschap hebben, doch waarin zij direct of indirect betekenisvolle invloed uitoefenen op financiële en operationele beleidsbeslissingen. Er wordt aangenomen dat er sprake is van betekenisvolle invloed wanneer de Europese Commissie direct of indirect 20 % of meer van de stemrechten bezit.

Investeringen in geassocieerde deelnemingen worden verwerkt volgens de vermogensmutatiemethode, oorspronkelijk tegen kostprijs. Het aandeel van de Europese Gemeenschappen in winst en verlies van hun geassocieerde deelnemingen na de verwerving wordt opgenomen in de economische resultatenrekening en hun aandeel in mutaties van de reserves in de reserves. De gecumuleerde mutaties na de verwerving worden verwerkt in de boekwaarde van de investering. Uitkeringen die van een deelneming worden ontvangen, verlagen de boekwaarde van de investering. Niet-gerealiseerde baten en verliezen op verrichtingen tussen de Europese Gemeenschappen en hun geassocieerde deelneming zijn niet materieel en zijn daarom niet buiten beschouwing gelaten.

De boekhoudregels van de geassocieerde deelnemingen kunnen met betrekking tot gelijksoortige verrichtingen en gebeurtenissen onder gelijke omstandigheden verschillen van die van de Europese Gemeenschappen. Om praktische redenen zijn in de bij toepassing van de vermogensmutatiemethode gebruikte financiële staten van de geassocieerde deelnemingen geen aanpassingen aangebracht.

De Europese Gemeenschappen streven er bij participaties van 20 % of meer in een durfkapitaalfonds niet naar om betekenisvolle invloed uit te oefenen. Dergelijke fondsen worden daarom als voor verkoop beschikbare financiële instrumenten behandeld en de vermogensmutatiemethode wordt hier niet toegepast.

Gemeenschappelijke ondernemingen

Een gemeenschappelijke onderneming is een contractuele afspraak waarbij de Europese Gemeenschappen en een of meer partijen (de „deelnemers in een gemeenschappelijke onderneming”) een economische activiteit aangaan waarover zij gezamenlijke zeggenschap uitoefenen. Gezamenlijke zeggenschap is het contractueel afgesproken delen van de directe of indirecte zeggenschap over een economische activiteit.

Investeringen in gemeenschappelijke ondernemingen worden verwerkt volgens de vermogensmutatiemethode, oorspronkelijk tegen kostprijs. Het aandeel van de Europese Gemeenschappen in winst en verlies van hun onder gezamenlijke zeggenschap staande entiteiten wordt opgenomen in de economische resultatenrekening en hun aandeel in mutaties van de reserves in de reserves. De gecumuleerde mutaties worden verwerkt in de boekwaarde van de investering.

Niet-gerealiseerde baten en verliezen op verrichtingen tussen de Europese Gemeenschappen en hun onder gezamenlijke zeggenschap staande entiteit zijn niet materieel en zijn daarom niet buiten beschouwing gelaten.

De boekhoudregels van de gemeenschappelijke ondernemingen kunnen met betrekking tot gelijksoortige verrichtingen en gebeurtenissen onder gelijke omstandigheden verschillen van die van de Europese Gemeenschappen.

Niet-geconsolideerde entiteiten

De middelen die door de Gemeenschappen worden beheerd namens het gemeenschappelijke stelsel van ziektekostenverzekering voor personeelsleden van de Europese Gemeenschappen en het Europees Ontwikkelingsfonds vallen niet onder zeggenschap van de Europese Gemeenschappen en zijn dus niet opgenomen in hun geconsolideerde rekeningen. Op 31 december 2008 bedroegen de totale activa respectievelijk 288 miljoen EUR en 1,219 miljard EUR. Zie toelichting 11.

1.4. OPSTELLINGSGRONDSLAG

1.4.1. Munteenheid en omrekeningsbeginselen

Functionele en rapporteringsvaluta

De financiële staten worden opgemaakt in miljoen euro, aangezien de euro de functionele en rapporteringsvaluta van de Europese Gemeenschappen is.

Verrichtingen en saldi

Verrichtingen in vreemde valuta worden omgerekend in euro tegen de op de transactiedatum geldende wisselkoers.

Wisselkoersbaten en -verliezen die voortvloeien uit de afwikkeling van verrichtingen in vreemde valuta's en uit de omrekening aan het einde van het jaar van in vreemde valuta's luidende monetaire activa en passiva worden in de economische resultatenrekening opgenomen.

Voor de volgende rubrieken gelden aparte omrekeningsmethoden:

— de vaste bedrijfsmiddelen en de immateriële activa, die hun waarde in euro behouden tegen de bij de aankoop geldende koers; en

— de voorfinancieringen in het kader van het Europees Landbouwgarantiefonds (ELGF), die omgerekend worden volgens de koers van de tiende van de maand die volgt op de maand waarin zij zijn toegekend.

De saldi aan het einde van het jaar van in vreemde valuta's luidende monetaire activa en passiva worden omgerekend in euro tegen de op 31 december geldende wisselkoersen:

Wisselkoersen met de euro

Valuta 31.12.2008 31.12.2007 BGN 1,9558 1,9558 CZK 26,8750 26,6280 DKK 7,4506 7,4583 EEK 15,6466 15,6466 GBP 0,9525 0,7333 HUF 266,7000 253,7300 LVL 0,7083 0,6964 LTL 3,4528 3,4528 PLN 4,1535 3,5935 RON 4,0225 3,6077 SKK 30,1260 33,5830 SEK 10,8700 9,4415 JPY 126,1400 164,9300 USD 1,3917 1,4721

Veranderingen in de reële waarde van monetaire, in vreemde valuta's luidende effecten die als beschikbaar voor verkoop staan aangemerkt en die verband houden met een onderscheid gemaakt in omrekeningsverschillen, worden opgenomen in de economische resultatenrekening. Omrekeningsverschillen betreffende niet-monetaire financiële activa en verplichtingen gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in de winst-en-verliesrekening, worden opgenomen in de economische resultatenrekening. Omrekeningsverschillen betreffende niet-monetaire financiële activa die staan aangemerkt als beschikbaar voor verkoop, worden opgenomen in de reëlewaardereserve.

1.4.2. Gebruik van ramingen

Overeenkomstig de IPSAS en algemeen aanvaarde boekhoudbeginselen bevatten de financiële staten onvermijdelijk bedragen die steunen op ramingen en veronderstellingen die op basis van de meest betrouwbare beschikbare informatie door het management zijn gedaan. Belangrijke ramingen betreffen onder andere, maar niet uitsluitend de bedragen voor verplichtingen inzake personeelsbeloningen, voorzieningen, financiële risico's verbonden aan voorraden en vorderingen, toegerekende baten en lasten, voorwaardelijke activa en verplichtingen en waardeverminderingen van immateriële activa en vaste bedrijfsmiddelen. De werkelijke bedragen kunnen van deze ramingen afwijken. Veranderingen in ramingen worden weergegeven in de periode waarin zij bekend worden.

1.5. BALANS

1.5.1. Immateriële activa

Aangekochte licenties voor computersoftware worden geboekt tegen kostprijs verminderd met de gecumuleerde afschrijvingen en waardeverminderingsverliezen. De activa worden lineair afgeschreven over hun geraamde nuttige levensduur, die vier jaar bedraagt. Intern geproduceerde immateriële activa worden thans in de economische resultatenrekening onder de uitgaven opgenomen. De kosten voor ontwikkeling of onderhoud van computersoftware worden als uitgaven geboekt wanneer zij worden gedaan, evenals de kosten voor wetenschappelijk onderzoek en ontwikkeling.

1.5.2. Vaste bedrijfsmiddelen

Alle vaste bedrijfsmiddelen worden geboekt tegen historische kostprijs verminderd met afschrijvingen en waardeverminderingen. De historische kostprijs omvat uitgaven die direct aan de aanschaf van het actief kunnen worden toegerekend.

De daarna gemaakte kosten worden, naar gelang van het geval, slechts in de boekwaarde van het actief opgenomen of als afzonderlijk actief geboekt wanneer het waarschijnlijk is dat de daaruit in de toekomst voortkomende economische baten of het daaruit voortkomende dienstenpotentieel aan de Europese Gemeenschappen zullen toevloeien en de kosten op betrouwbare wijze kunnen worden gemeten. De herstel- en onderhoudskosten worden in de economische resultatenrekening geboekt tijdens de begrotingsperiode waarin zij zich voordoen. Aangezien de Europese Gemeenschappen geen geld lenen om de aankoop van vaste bedrijfsmiddelen te financieren, gaan dergelijke aankopen niet gepaard met leenkosten.

Op terreinen en kunstwerken worden geen afschrijvingen toegepast, aangezien ervan wordt uitgegaan dat zij een onbeperkte levensduur hebben. Activa in aanbouw worden niet afgeschreven, aangezien deze activa nog niet beschikbaar zijn voor gebruik. De afschrijvingen op andere activa worden voor de toerekening van de kosten aan de restwaarde over de geraamde levensduur als volgt berekend volgens de lineaire methode:

Afschrijvingspercentages

Type actief Lineair afschrijvingspercen-tage Gebouwen 4 % Installaties, machines en werktuigen 10 % tot 25 % Meubilair 10 % tot 25 % Vast materieel 10 % tot 33 % Voertuigen 25 % Computerhardware 25 % Overige materiële activa 10 % tot 33 %

Baten en verliezen van vervreemdingen worden bepaald door de opbrengsten verminderd met de verkoopkosten te vergelijken met de boekwaarde van het verkochte actief. Zij worden in de economische resultatenrekening opgenomen.

Leases

Leases van materiële activa waarbij de Europese Gemeenschappen in wezen alle aan eigendom verbonden risico's en voordelen hebben, worden geclassificeerd als financiële leases. Financiële leases worden gekapitaliseerd bij het begin van de leaseovereenkomst tegen de reële waarde van het geleasede actief of de huidige waarde van de minimale leasebetalingen, afhankelijk van welke waarde de laagste is. Elke leasebetaling wordt zo over de financierings- en andere lasten verdeeld dat een constante spreiding van het uitstaande financieringssaldo wordt verkregen. De huurverplichtingen, zonder financieringslasten, worden opgenomen onder overige verplichtingen (op korte en lange termijn). Het rentebestanddeel van de financieringslasten wordt gespreid over de leaseperiode in de economische resultatenrekening opgenomen, zodat voor elke periode een constante periodieke rente over het resterende saldo van de verplichting wordt verkregen. De via financiële lease verkregen activa worden afgeschreven over de levensduur van het actief of de leaseperiode, afhankelijk van welke periode de kortste is.

Leases waarbij de leasegever een significant deel van de aan eigendom verbonden risico's en voordelen houdt, worden als operationele leases geclassificeerd. Betalingen in verband met operationele leases worden lineair over de leaseperiode aan de economische resultatenrekening toegerekend.

1.5.3. Waardevermindering van niet-financiële activa

Op activa zonder beperkte levensduur worden geen afschrijvingen toegepast. Zij worden jaarlijks op waardevermindering beoordeeld. Activa waarop afschrijvingen worden toegepast, worden op waardevermindering gecontroleerd telkens als er op grond van gebeurtenissen of veranderde omstandigheden aanleiding is om te veronderstellen dat de boekwaarde niet realiseerbaar is. Een waardeverminderingsverlies is het bedrag waarmee de boekwaarde van een actief zijn realiseerbare waarde overtreft. De realiseerbare waarde is de reële waarde van een actief verminderd met de verkoopkosten of de gebruikswaarde ervan, afhankelijk van welke waarde de hoogste is.

De restwaarde en de nuttige levensduur van de immateriële activa en de vaste bedrijfsmiddelen worden telkens op de balansdatum beoordeeld en zo nodig aangepast. De boekwaarde van een actief wordt onmiddellijk verminderd tot de realiseerbare waarde indien de boekwaarde groter is dan de geraamde realiseerbare waarde.

1.5.4. Investeringen

Investeringen in geassocieerde deelnemingen en belangen in gemeenschappelijke ondernemingen

Investeringen in geassocieerde deelnemingen en belangen in gemeenschappelijke ondernemingen worden verwerkt volgens de vermogensmutatiemethode. De investeringen worden op waardevermindering gecontroleerd indien er aanwijzingen van waardevermindering voorhanden zijn, en indien nodig tot de laagste realiseerbare waarde verminderd. De realiseerbare waarde wordt bepaald zoals beschreven onder 1.5.3.

Investeringen in durfkapitaalfondsen

Classificatie en waardering

Investeringen in durfkapitaalfondsen worden geclassificeerd als voor verkoop beschikbare activa en worden bijgevolg geboekt tegen reële waarde met verwerking van in de reëlewaardereserve tot uiting komende waardeveranderingen (inclusief omrekeningsverschillen).

Overwegingen betreffende de reële waarde

Omdat zij geen marktnotering op een actieve markt hebben en er geen andere betrouwbare waarderingstechniek bestaat, worden investeringen in durfkapitaalfondsen post voor post gewaardeerd tegen kostprijs of toerekenbare intrinsieke waarde (net asset value, afgekort NAV) die door de fondsbeheerder op de balansdatum is opgegeven, afhankelijk van welke waarde de laagste is, waardoor elke eventuele toerekenbare niet-gerealiseerde winst in de portefeuille wordt uitgesloten. Investeringen in durfkapitaalfondsen die minder dan twee jaar bestaan op de balansdatum worden op basis van dezelfde beginselen gewaardeerd, behalve bij niet-gerealiseerde verliezen die te wijten zijn aan beheerskosten en die vanwege de geringe leeftijd van de onderliggende portefeuille niet in aanmerking worden genomen.

Volgens deze methode wordt de reële waarde van investeringen in durfkapitaalfondsen verkregen aan de hand van de gecumuleerde NAV, waarbij ervan wordt uitgegaan dat wanneer de NAV’s van de fondsen in overeenstemming met IAS 39 kunnen worden geacht, de gezamenlijke waarde van de NAV’s van alle fondsen ook in overeenstemming met IAS 39 zal zijn.

Bij deze methode worden de fondsen in drie categorieën ingedeeld:

— categorie I – fondsen die aan de IAS 39-voorschriften inzake reële waarde voldoen;

— categorie II – fondsen die hebben gekozen voor andere waarderingsregels (bv. AFIC, BVCA en EVCA) of –normen die in overeenstemming met IAS 39 kunnen worden geacht;

— categorie III – fondsen die de IAS 39-voorschriften inzake reële waarde of andere daarmee in overeenstemming zijnde regels niet toepassen.

Voor de categorieën I en II worden niet-gerealiseerde baten die voortvloeien uit de waardering van de reële waarde opgenomen via de reserves en niet-gerealiseerde verliezen worden gecontroleerd op waardevermindering, teneinde te bepalen of zij als waardeverminderingsverliezen in de economische resultatenrekening worden opgenomen of als veranderingen in de reëlewaardereserve. De reële waarde van de toerekenbare NAV wordt bepaald door het percentage van het fonds dat de Europese Gemeenschappen in handen hebben toe te passen op de NAV zoals vastgesteld in het laatste verslag of, voor zover deze gegevens beschikbaar zijn, op basis van de precieze waarde van het aandeel op dezelfde datum, zoals medegedeeld door de desbetreffende fondsbeheerder.

Investeringen die tot categorie III behoren, worden gewaardeerd tegen kostprijs verminderd met waardeverminderingsverliezen (ofschoon er momenteel geen investeringen van dit type zijn gedaan).

Financiële instrumenten

Financiële instrumenten zijn overeenkomsten die leiden tot zowel een financieel actief bij één entiteit als een financiële verplichting of eigenvermogensinstrument bij een andere entiteit.

Classificatie

De Europese Gemeenschappen delen hun financiële activa in de volgende categorieën in: financiële activa gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in de winst-en-verliesrekening; leningen en vorderingen; tot einde looptijd aangehouden beleggingen; en voor verkoop beschikbare financiële activa. De indeling van de financiële instrumenten wordt bepaald bij de eerste opname en op elke balansdatum herbekeken.

(i) Financiële activa gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in de winst-en-verliesrekening

Financiële activa worden in deze categorie ingedeeld als zij hoofdzakelijk zijn verworven om op korte termijn te worden verkocht of als zij als zodanig door de Europese Gemeenschappen zijn aangewezen. Derivaten worden ook in deze categorie ingedeeld. Activa in deze categorie worden ingedeeld als vlottende activa indien verwacht wordt dat zij binnen de twaalf maanden na de balansdatum zullen worden gerealiseerd.

(ii) Leningen en vorderingen

Leningen en vorderingen zijn niet-afgeleide financiële activa met vaste of te verwachten betalingen die niet op een actieve markt zijn genoteerd. Zij ontstaan wanneer de EG rechtstreeks aan een debiteur geld, goederen of diensten verstrekt zonder de bedoeling de vordering te verhandelen. Zij worden onder de niet-vlottende activa opgenomen, tenzij de looptijd minder dan twaalf maanden na de balansdatum verstrijkt.

(iii) Tot einde looptijd aangehouden beleggingen

Tot einde looptijd aangehouden beleggingen zijn niet-afgeleide financiële activa met vaste of te verwachten betalingen en vaste looptijden, die de Europese Gemeenschappen voornemens en bij machte zijn om tot het einde van de looptijd aan te houden. De Europese Gemeenschappen hadden in dit begrotingsjaar geen beleggingen van deze categorie.

(iv) Voor verkoop beschikbare financiële activa

Voor verkoop beschikbare financiële activa zijn niet-afgeleide instrumenten die in deze categorie zijn ondergebracht of niet elders zijn ingedeeld. Zij worden opgenomen onder de vlottende of niet-vlottende activa, naar gelang van de termijn waarbinnen de Gemeenschappen voornemens zijn om ze van de hand te doen. Investeringen in niet-geconsolideerde entiteiten en andere beleggingen in eigenvermogensinstrumenten die niet volgens de vermogensmutatiemethode worden verwerkt, worden ook ingedeeld als voor verkoop beschikbare financiële activa.

Eerste opname en waardering

Aan- en verkopen van financiële activa gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in de winst-en-verliesrekening, tot einde looptijd aangehouden beleggingen en voor verkoop beschikbare financiële activa worden opgenomen op de transactiedag, de dag waarop de Europese Gemeenschappen tot de aankoop of de verkoop van het actief overgaan. Leningen worden opgenomen wanneer geld wordt uitbetaald aan de leningnemer. Financiële instrumenten worden voor het eerst opgenomen tegen reële waarde vermeerderd met de transactiekosten in het geval van financiële activa die niet worden gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in de winst-en-verliesrekening. Financiële activa gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in de winst-en-verliesrekening worden voor het eerst opgenomen tegen reële waarde en de transactiekosten worden onder de uitgaven opgenomen in de economische resultatenrekening.

De reële waarde van een financieel actief bij de eerste opname is gewoonlijk de transactieprijs (d.w.z. de reële waarde van de ontvangen vergoeding). Wanneer echter een langlopende lening wordt verstrekt zonder rente of met een rente beneden de marktvoorwaarden, kan de reële waarde worden geraamd als de contante waarde van alle toekomstige ontvangsten van kasmiddelen, verdisconteerd met de geldende marktrentevoet voor een vergelijkbaar instrument met een vergelijkbare kredietrating.

Financiële instrumenten worden uitgeboekt wanneer de rechten op kasstromen uit de beleggingen zijn vervallen of zijn overgedragen en de Europese Gemeenschappen in wezen alle aan eigendom verbonden risico's en voordelen hebben overgedragen.

Waardering na eerste opname

Financiële activa gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in de winst-en-verliesrekening worden vervolgens tegen reële waarde gewaardeerd. Baten en verliezen als gevolg van veranderingen in de reële waarde van de categorie „financiële instrumenten gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in de winst-enverliesrekening” worden opgenomen in de economische resultatenrekening van de periode waarin zij zich voordoen.

Leningen en vorderingen en tot einde looptijd aangehouden beleggingen worden opgenomen tegen geamortiseerde kostprijs op basis van de effectieverentemethode. In het geval van leningen die verstrekt worden uit geleende middelen, hoeft de effectieverentemethode niet afzonderlijk voor opgenomen en verstrekte leningen te worden toegepast. Deze leningen hebben immers de kenmerken van „back-to-back”-verrichtingen en de verschillen tussen de voorwaarden en de bedragen van de opgenomen en de verstrekte leningen zijn niet materieel. Er ontbreekt dus geen informatie die van belang is voor het inzicht van de lezer in de onderliggende verrichtingen. De transactiekosten van de Gemeenschappen die worden doorgerekend aan de leningontvanger, worden direct in de economische resultatenrekening opgenomen.

Voor verkoop beschikbare financiële activa worden vervolgens tegen reële waarde gewaardeerd. Baten en verliezen als gevolg van veranderingen in de reële waarde van voor verkoop beschikbare activa worden opgenomen in de reëlewaardereserve. Wanneer activa die voor verkoop beschikbaar zijn, worden verkocht of in waarde verminderd, worden de voordien in de reëlewaardereserve opgenomen gecumuleerde waardeaanpassingen, in de economische resultatenrekening opgenomen. Rente over voor verkoop beschikbare financiële activa die volgens de effectieverentemethode is berekend, wordt in de economische resultatenrekening opgenomen. Dividenden op voor verkoop beschikbare vermogensinstrumenten worden opgenomen wanneer het recht van de Gemeenschappen om de betaling te ontvangen is vastgesteld.

De reële waarden van op actieve markten genoteerde beleggingen is gebaseerd op de actuele biedkoers. Indien de markt voor een financieel actief niet actief is (en voor niet-genoteerde effecten), stellen de Europese Gemeenschappen een reële waarde vast met gebruikmaking van waarderingstechnieken. Daarbij kan worden gedacht aan het gebruik van recente, vergelijkbare zakelijke verrichtingen als vergelijkingsbasis, vergelijking met de actuele marktwaarde van een ander instrument dat in wezen hetzelfde is, contante-waardeberekeningen en optiewaarderingsmodellen en andere courant door marktdeelnemers gebruikte waarderingstechnieken.

Wanneer de reële waarde van beleggingen in vermogensinstrumenten die niet op een actieve markt zijn genoteerd, niet op betrouwbare wijze kan worden vastgesteld, worden de betrokken beleggingen tegen kostprijs verminderd met waardeverminderingsverliezen gewaardeerd.

Waardevermindering van financiële activa

De Europese Gemeenschappen gaan op elke balansdatum na of er objectief bewijs voorhanden is om te besluiten dat de waarde van een financieel actief verminderd is. De waarde van een financieel actief is verminderd en er worden waardeverminderingsverliezen geleden als, en alleen dan, er objectief bewijs voorhanden is van een waardevermindering als gevolg van gebeurtenissen na de eerste opname van het actief die een weerslag hebben op de op betrouwbare wijze geraamde toekomstige kasstromen van dat financieel actief.

(i) Activa gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs

Indien er objectief bewijs voorhanden is dat een waardeverminderingsverlies is geleden op leningen, vorderingen of tot einde looptijd aangehouden beleggingen die tegen geamortiseerde kostprijs zijn gewaardeerd, is het bedrag van dat verlies het verschil tussen de boekwaarde van het actief en de contante waarde van geraamde toekomstige kasstromen (exclusief toekomstige kredietverliezen), verdisconteerd met de oorspronkelijke effectieve rentevoet van het financiële instrument (realiseerbare waarde). De boekwaarde van het actief wordt verlaagd en het bedrag van het verlies wordt opgenomen in de economische resultatenrekening. Indien een lening of tot einde looptijd aangehouden belegging een variabele rente draagt, is de disconteringsvoet voor het bepalen van een eventueel waardeverminderingsverlies de actuele effectieve rentevoet bepaald op basis van het contract. In de berekening van de contante waarde van geschatte toekomstige kasstromen van een financieel actief tegen onderpand wordt rekening gehouden met de kasstromen die uit executie kunnen voortvloeien, verminderd met de kosten van het verwerven en verkopen van het onderpand, ongeacht of executie waarschijnlijk is. Indien in een volgende periode het bedrag van de bijzondere waardeverminderingen afneemt en de daling objectief in verband kan worden gebracht met een gebeurtenis die plaatsvond na de afboeking, dient de afboeking van het financieel actief te worden teruggeboekt via de economische resultatenrekening.

(ii) Activa gewaardeerd tegen reële waarde

In het geval van als beschikbaar voor verkoop aangemerkte beleggingen in eigenvermogensinstrumenten wordt rekening gehouden met een significante of blijvende (aanhoudende) daling van de reële waarde van het instrument beneden de kostprijs om te bepalen of er sprake is van een waardevermindering. Indien dergelijk bewijs aanwezig is met betrekking tot voor verkoop beschikbare financiële activa wordt het gecumuleerde verlies - gemeten als het verschil tussen de verwervingsprijs en de actuele reële waarde verminderd met eventuele eerder in de economische resultatenrekening opgenomen waardeverminderingsverliezen op die activa - uit de reserves verwijderd en in de economische resultatenrekening opgenomen. In de economische resultatenrekening opgenomen waardeverminderingsverliezen op eigenvermogensinstrumenten worden niet teruggeboekt via de economische resultatenrekening. Indien in een latere periode de reële waarde van een schuldinstrument dat als voor verkoop beschikbaar is aangemerkt, toeneemt en de toename objectief in verband kan worden gebracht met een gebeurtenis die plaatsvond na opname van het verlies, dient het verlies te worden teruggeboekt via de economische resultatenrekening.

1.5.5. Voorraden

Voorraden moeten worden gewaardeerd tegen kostprijs of de realiseerbare nettowaarde, afhankelijk van welke waarde de laagste is. De kostprijs wordt bepaald aan de hand van de FIFO-methode (first in, first out). De kosten van afgewerkte goederen en werk in uitvoering omvatten de grondstoffen, directe arbeidskosten, andere directe kosten en gerelateerde indirecte productiekosten (gebaseerd op de normale bedrijfscapaciteit). De realiseerbare nettowaarde is de geraamde verkoopprijs in het gewone zakelijke verkeer, verminderd met de afwerkings- en verkoopkosten.

Wanneer de voorraden worden aangehouden voor distributie zonder kosten of tegen een nominaal bedrag, worden zij gewaardeerd tegen kostprijs of tegen de actuele vervangingswaarde. De actuele vervangingswaarde is wat de Europese Gemeenschappen zouden moeten betalen om het actief op de verslagdatum aan te schaffen.

1.5.6. Voorfinanciering

Een voorfinanciering is een aan de begunstigde van een subsidie betaald voorschot. Zij kan worden opgesplitst in een aantal betalingen gedurende een periode die in de desbetreffende voorfinancieringsovereenkomst is vastgesteld. Het voorschot wordt terugbetaald of gebruikt voor het doel waarvoor het gedurende de in de overeenkomst vastgestelde periode is verstrekt. Indien de begunstigde geen subsidiabele uitgaven doet, moet hij de voorfinanciering aan de Europese Gemeenschappen terugbetalen. Het voorfinancieringsbedrag wordt (geheel of gedeeltelijk) verminderd naarmate subsidiabele kosten worden aanvaard of bedragen worden teruggestort.

Aan het einde van het jaar uitstaande voorfinancieringen worden gewaardeerd tegen het oorspronkelijk uitbetaalde bedrag verminderd met terugbetaalde bedragen, afgewikkelde subsidiabele bedragen, geraamde subsidiabele bedragen die aan het einde van het jaar nog niet zijn afgewikkeld en waardeverminderingen.

Rente op voorfinancieringen wordt opgenomen wanneer zij verworven is volgens de bepalingen van de overeenkomst. Aan het einde van het jaar wordt op basis van de meest betrouwbare informatie een raming van de aan de periode toerekenbare renteopbrengsten gemaakt, die in de balans wordt opgenomen.

1.5.7. Vorderingen

Vorderingen worden gewaardeerd tegen het oorspronkelijke bedrag minus waardeverminderingen. Er wordt een waardevermindering op vorderingen geboekt wanneer er objectief bewijs voorhanden is dat de Europese Gemeenschappen niet alle volgens de oorspronkelijke voorwaarden verschuldigde bedragen zullen kunnen innen. De waardevermindering is het verschil tussen de boekwaarde van het actief en het realiseerbare bedrag, zijnde de contante waarde van de verwachte toekomstige kasstromen, verdisconteerd met de marktrente die aan vergelijkbare leningnemers in rekening wordt gebracht. De waardevermindering wordt opgenomen in de economische resultatenrekening. Daarnaast wordt een algemene waardevermindering van 20 % per jaar opgenomen voor uitstaande invorderingsopdrachten waarvoor nog geen specifieke waardevermindering is toegepast. Zie toelichting 1.5.13 betreffende de behandeling van aan de periode toerekenbare ontvangsten aan het einde van het jaar.

1.5.8. Geldmiddelen en kasequivalenten

Geldmiddelen en kasequivalenten zijn financiële instrumenten en worden gedefinieerd als kortlopende activa. Zij omvatten liquide middelen, bij banken opvraagbare deposito's, andere kortlopende, zeer liquide beleggingen met een oorspronkelijke looptijd van ten hoogste drie maanden en bankvoorschotten in rekening-courant. Bankvoorschotten in rekening-courant worden op de balans vermeld als financiële verplichtingen onder de vlottende passiva.

1.5.9. Personeelsbeloningen

Pensioenverplichtingen

Bij de Europese Gemeenschappen worden toegezegd-pensioenregelingen gebruikt. Een toegezegd-pensioenregeling is een pensioenregeling waarbij het bedrag dat een werknemer bij zijn uitdiensttreding zal ontvangen, is vastgelegd, gewoonlijk op basis van verschillende factoren zoals leeftijd, aantal dienstjaren en compensatie. Ofschoon de personeelsleden van hun salaris een derde van de verwachte kosten van deze beloningen betalen, is er geen kapitaaldekking van de verplichting van de Gemeenschappen.

De in de balans opgenomen verplichting in verband met de toegezegd-pensioenregeling is de contante waarde van de toegezegde pensioenen op de balansdatum. De pensioenverplichtingen worden berekend door actuarissen volgens de methode op basis van opgebouwde rechten (projected unit credit method). De contante waarde van de pensioenverplichtingen wordt bepaald door verrekening van de geraamde toekomstige betalingen met de rente op staatsobligaties luidend in de valuta waarin het pensioen zal worden uitbetaald en met een looptijd die vergelijkbaar is met die van de overeenkomstige pensioenverplichting.

Actuariële winsten en verliezen uit ervaringsaanpassingen en veranderingen in actuariële veronderstellingen worden onmiddellijk in de economische resultatenrekening opgenomen. Kosten na pensionering worden onmiddellijk in de economische resultatenrekening opgenomen, tenzij werknemers gedurende een bepaalde periode (de wachtperiode) in dienst moeten blijven voordat veranderingen in de pensioenregeling effectief worden. In dat geval worden de kosten na pensionering lineair afgeschreven gedurende de wachtperiode.

Ziektekosten na tewerkstelling

De Europese Gemeenschappen bieden hun personeelsleden verstrekkingen in verband met de gezondheid aan via de terugbetaling van medische uitgaven. Voor de dagelijkse administratie is een afzonderlijk fonds (gemeenschappelijk stelsel van ziektekostenverzekering of „GSZV”) opgericht. Zowel personeelsleden als gepensioneerden, weduwen en weduwnaars en hun begunstigden komen voor het stelsel in aanmerking.

De voordelen die aan „inactieven” worden toegekend (gepensioneerden, wezen enz.) worden ingedeeld als „personeelsbeloningen na tewerkstelling”. Gelet op de aard van deze voordelen is een actuariële berekening aangewezen. De verplichting in de balans is bepaald op een soortgelijke grondslag als die voor de pensioenverplichtingen (zie hierboven).

1.5.10. Voorzieningen

Voorzieningen worden opgenomen wanneer de Europese Gemeenschappen een bestaande in rechte afdwingbare of feitelijke verplichting tegenover derden hebben als gevolg van gebeurtenissen in het verleden, het zeer waarschijnlijk is dat een uitstroom van middelen nodig zal zijn om de verplichting af te wikkelen en het bedrag op betrouwbare wijze kan worden geraamd. Voor toekomstige exploitatieverliezen moeten geen voorzieningen worden opgenomen. Het bedrag van de voorziening is de beste raming van de uitgaven die naar verwachting nodig zullen zijn om de huidige verplichting op de verslagdatum af te wikkelen. Indien de te waarderen voorziening een groot aantal posten omvat, wordt de verplichting geraamd door alle mogelijke resultaten af te wegen volgens de waarschijnlijkheid dat ze zich zullen voordoen.

Indien het effect van de tijdswaarde van geld materieel is, is het bedrag van een voorziening de contante waarde van de uitgaven die naar verwachting nodig zullen zijn om de verplichting af te wikkelen. De gebruikte disconteringsvoet is er een die rekening houdt met de huidige marktbeoordelingen van de tijdswaarde van geld en de specifieke risico's van de verplichting, maar niet met de risico's waarvoor de ramingen van de toekomstige kasstromen zijn aangepast.

1.5.11. Financiële verplichtingen

Financiële verplichtingen worden ingedeeld als financiële verplichtingen gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeverminderingen in de winst-en-verliesrekening of als financiële verplichtingen die tegen geamortiseerde kostprijs gewaardeerd zijn (opgenomen leningen). Opgenomen leningen omvatten leningen van kredietinstellingen en in een waardepapier belichaamde schulden. Zij worden oorspronkelijk opgenomen tegen reële waarde, zijnde de opbrengsten van de emissie (reële waarde van de ontvangen vergoeding), verminderd met de transactiekosten, en vervolgens gewaardeerd tegen de geamortiseerde kostprijs aan de hand van de effectieverentemethode; verschillen tussen de opbrengsten verminderd met de transactiekosten en de aflossingswaarde worden gedurende de looptijd van de leningen opgenomen in de economische resultatenrekening met gebruikmaking van de effectieverentemethode. Zij worden onder de niet-vlottende activa opgenomen, tenzij de looptijd minder dan twaalf maanden na de balansdatum verstrijkt. In het geval van leningen die verstrekt worden uit geleende middelen, mag de effectieverentemethode om materialiteitsoverwegingen niet afzonderlijk voor opgenomen en verstrekte leningen worden toegepast. De transactiekosten van de Europese Gemeenschappen die worden doorgerekend aan de leningontvanger, worden direct in de economische resultatenrekening opgenomen.

Financiële verplichtingen die zijn ingedeeld tegen reële waarde met verwerking van waardeverminderingen in de winst-en-verliesrekening omvatten derivaten wanneer hun reële waarde negatief is. Zij worden boekhoudkundig op dezelfde manier verwerkt als financiële activa gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeverminderingen in de winst-en-verliesrekening (zie toelichting 1.5.4).

1.5.12. Te betalen posten

Een aanzienlijk bedrag van de te betalen posten van de Gemeenschappen heeft geen betrekking op de aanschaf van goederen of diensten. Het betreft daarentegen onbetaalde kostendeclaraties van begunstigden van subsidies of van andere vormen van Gemeenschapsfinanciering. Zij worden als te betalen posten voor het gevraagde bedrag geregistreerd wanneer de kostendeclaratie wordt ontvangen en, na verificatie, door de bevoegde financiële functionarissen subsidiabel wordt bevonden. In dat stadium worden zij gewaardeerd tegen het subsidiabel bevonden bedrag.

Te betalen posten die voortvloeien uit de aanschaf van goederen en diensten worden bij ontvangst van de factuur opgenomen voor het oorspronkelijke bedrag en de overeenkomstige uitgaven worden in de boekhouding opgenomen wanneer de goederen of diensten worden geleverd en door de Europese Gemeenschappen worden aanvaard.

1.5.13. Overlopende posten

Een belangrijk aspect in een transactieboekhouding is het waarborgen dat verrichtingen worden geregistreerd in de boekhoudkundige periode waarop zij betrekking hebben. Dit wordt de afsluiting van het boekjaar genoemd. In het bijzonder dient een raming te worden gemaakt van de subsidiabele uitgaven die door begunstigden van middelen van de Gemeenschappen zijn gedaan, maar nog niet bij de Gemeenschappen zijn gedeclareerd (toegerekende lasten). Er worden afhankelijk van het type activiteit en de beschikbare informatie verschillende methoden gebruikt om tot de beste raming van de betrokken bedragen te komen. Omgekeerd worden sommige uitgaven in de lopende periode geregistreerd alhoewel zij betrekking hebben op latere periodes (uitgestelde lasten). Die uitgaven dienen geïdentificeerd te worden en opgenomen in de latere periode(n).

Overeenkomstig de boekhoudregels van de Europese Gemeenschappen worden verrichtingen en gebeurtenissen in de financiële staten opgenomen in de periode waarop zij betrekking hebben. Aan het einde van de boekhoudkundige periode worden de toegerekende uitgaven opgenomen tegen het geraamde bedrag van de voor de periode verschuldigde overdracht. De berekening van de toegerekende uitgaven gebeurt volgens gedetailleerde operationele en praktische richtsnoeren die zijn gepubliceerd door de Commissie en die tot doel hebben te waarborgen dat de financiële staten een getrouw beeld weergeven.

Ook baten worden geboekt in de periode waarop zij betrekking hebben. Wanneer er aan het einde van het jaar geen factuur is opgesteld en de dienst is verstrekt of de goederen zijn geleverd door de Gemeenschappen of er een contractuele overeenkomst bestaat (bv. op grond van een verdrag) worden de aan de periode toerekenbare inkomsten in de financiële staten opgenomen.

Wanneer er bovendien aan het einde van het jaar een factuur is opgesteld, maar de dienst nog niet is verstrekt of de goederen nog niet zijn geleverd, worden de ontvangsten uitgesteld en in de volgende boekhoudkundige periode geboekt.

1.6. ECONOMISCHE RESULTATENREKENING

1.6.1. Ontvangsten

Niet-handelsbaten

Deze maken de overgrote meerderheid van de ontvangsten van de Gemeenschappen uit en omvatten hoofdzakelijk directe en indirecte belastingen en eigen middelen. Naast belastingen en heffingen ontvangen de Europese Gemeenschappen ook betalingen van andere partijen, zoals douanerechten, geldboeten en giften.

Bni- en btw-middelen

Vorderingen en de daarmee samenhangende baten worden opgenomen voor de periode waarvoor de Europese Gemeenschappen de door de lidstaten bij te dragen bedragen opvragen. Zij worden gewaardeerd tegen het opgevraagde bedrag. Omdat de btw- en bni-middelen op ramingen van de gegevens voor het betrokken begrotingsjaar gebaseerd zijn, zijn zij — totdat de lidstaten de definitieve gegevens verstrekken — voor herziening vatbaar naarmate veranderingen optreden. Het effect van een verandering in de raming wordt opgenomen wanneer het netto-overschot of -tekort voor de periode waarin de verandering is opgetreden, wordt bepaald.

Traditionele eigen middelen

Vorderingen en de daarmee samenhangende baten worden opgenomen wanneer de Europese Gemeenschappen de desbetreffende maandelijkse A-boekhouding (met de geïnde rechten en verschuldigde bedragen die gewaarborgd en niet betwist zijn) van de lidstaten ontvangen. Op de verslagdatum worden de voor de periode door de lidstaten geïnde ontvangsten die nog niet aan de Europese Gemeenschappen zijn gestort, geraamd en opgenomen als toegerekende baten. De driemaandelijkse B-boekhouding (met de rechten die niet geïnd noch gewaarborgd zijn, en de gewaarborgde bedragen die door de schuldenaar worden betwist) die van de lidstaten is ontvangen, wordt als ontvangsten opgenomen verminderd met de inningskosten waarop de lidstaten recht hebben (25 %). Bovendien wordt in de economische resultatenrekening een waardevermindering opgenomen ten bedrage van het geraamde oninbare gedeelte.

Geldboeten

Vorderingen en de daarmee samenhangende baten worden opgenomen wanneer het besluit van de Gemeenschappen om een geldboete op te leggen is genomen en officieel ter kennis is gebracht van de betrokkene. Wanneer er twijfel bestaat omtrent de solvabiliteit van de onderneming, wordt een waardevermindering op het recht opgenomen. Na de kennisgeving van de beschikking waarbij een geldboete is opgelegd, heeft de debiteur twee maanden de tijd om:

— hetzij de beschikking te aanvaarden, waarna hij de geldboete binnen de gestelde termijn moet betalen en het bedrag definitief wordt geïnd door de Gemeenschappen;

— hetzij de beschikking niet te aanvaarden, hetgeen betekent dat hij beroep instelt op grond van de Gemeenschapswetgeving.

Niettemin moet de hoofdsom van de geldboete binnen de gestelde termijn van drie maanden worden betaald, want het beroep heeft geen schorsende werking (artikel 242 van het EG-Verdrag). De schuldenaar moet de geldboete voorlopig betalen, maar in bepaalde omstandigheden en met instemming van de rekenplichtige van de Commissie mag hij in de plaats daarvan een bankgarantie voor het betrokken bedrag geven.

Indien de onderneming in beroep gaat tegen de beschikking en de geldboete al voorlopig heeft betaald, wordt het bedrag als een voorwaardelijke verplichting geboekt. Aangezien beroep tegen een besluit van de Gemeenschappen geen schorsende werking heeft, wordt het ontvangen geld gebruikt om de vordering af te wikkelen. Indien in plaats van betaling een bankgarantie is gegeven, blijft de geldboete een vordering.

Indien de kans bestaat dat het Gerecht van eerste aanleg zich ten nadele van de Gemeenschappen uitspreekt, wordt een voorziening opgenomen die dit risico dekt. Indien een zekerheid was gesteld, dient de uitstaande vordering te worden afgeschreven. De gecumuleerde rente die de Europese Gemeenschappen ontvangen op de bankrekeningen waarop de ontvangen betalingen worden gestort, wordt als baten opgenomen en eventuele voorwaardelijke verplichtingen worden evenredig verhoogd.

Teruggevorderde uitgaven

Indien een eindbegunstigde, een derde land of een lidstaat uitgaven moet terugbetalen die eerder door de Europese begroting waren betaald, worden een invorderingsopdracht opgesteld die, samen met latere betalingen, als volgt wordt geboekt:

— teruggevorderde uitgaven: indien de invorderingsopdracht in hetzelfde jaar als de oorspronkelijke betaling wordt opgesteld, vereisen de boekhoudregels voor dit type terugvorderingen dat een vordering op de begunstigde wordt geboekt, met een overeenkomstige vermindering van de uitgaven van dat jaar. Indien de invorderingsopdracht echter in een ander jaar wordt opgesteld, leidt dit tot een vordering die in de economische resultatenrekening voor dat jaar als een ontvangst wordt geboekt (in de rubriek „teruggevorderde uitgaven”); of

— teruggevorderde voorfinancieringen: in dit geval wordt het bedrag in de rubriek voorfinanciering opgenomen.

Handelsbaten

Baten uit de verkoop van goederen worden opgenomen wanneer de beduidende risico's en voordelen verbonden aan de eigendom van de goederen op de koper zijn overgegaan. Baten uit een verrichting die de levering van diensten behelst, worden opgenomen in verhouding tot de mate van voltooiing van de verrichting op de verslagdatum.

Rentebaten en -lasten

Rentebaten en -lasten worden in de economische resultatenrekening opgenomen volgens de effectieverentemethode. Dit is een methode om de geamortiseerde kostprijs van een financieel actief of een financiële verplichting te berekenen en om de rentebaten of -lasten toe te rekenen aan de periode waarop zij betrekking hebben. De effectieve rente is de rentevoet waarmee de geraamde toekomstige te betalen of te ontvangen kasstromen gedurende de verwachte levensduur van een financieel instrument (of, naar gelang van het geval, een kortere periode) precies wordt verdisconteerd tot de nettoboekwaarde van het financieel actief of de financiële verplichting. Bij de berekening van de effectieve rente ramen de Europese Gemeenschappen de kasstromen rekening houdende met alle contractvoorwaarden van het financieel instrument (bv. vooruitbetalingsopties), maar laten zij toekomstige kredietverliezen buiten beschouwing. Alle vergoedingen betaald of ontvangen door de partijen bij het contract die integraal deel uitmaken van de effectieve rente, transactiekosten en alle andere premies of kortingen, worden in de berekening opgenomen.

In het geval van leningen die verstrekt worden uit geleende middelen, mag de effectieverentemethode om materialiteitsoverwegingen niet afzonderlijk voor opgenomen en verstrekte leningen worden toegepast. De transactiekosten van de Europese Gemeenschappen die worden doorgerekend aan de leningontvanger, worden direct in de economische resultatenrekening opgenomen.

Wanneer de boekwaarde van een financieel actief of een groep verwante financiële activa is verlaagd als gevolg van een waardeverminderingsverlies, worden rentebaten opgenomen, vastgesteld aan de hand van de rentevoet waarmee de toekomstige kasstromen zijn verdisconteerd om het waardeverminderingsverlies te bepalen.

Baten uit dividenden

Baten uit dividenden worden opgenomen wanneer het recht om de betaling te ontvangen is vastgesteld.

1.6.2. Uitgaven

Handelsuitgaven die voortvloeien uit de aanschaf van goederen en diensten worden opgenomen wanneer de goederen zijn geleverd en door de Europese Gemeenschappen zijn aanvaard. Zij worden gewaardeerd tegen het oorspronkelijke factuurbedrag.

Niet-handelsuitgaven zijn typisch voor de Europese Gemeenschappen en maken het merendeel van de uitgaven uit. Het gaat om overdrachten aan begunstigden, die van drieërlei aard kunnen zijn: rechten, overdrachten bij overeenkomst en subsidies, bijdragen en giften.

Overdrachten worden als uitgaven opgenomen in de periode waarin de gebeurtenissen die aanleiding geven tot de overdracht zich voordoen, mits de overdracht bij besluit (Financieel Reglement, Personeelsstatuut of ander besluit) is toegestaan of een overeenkomst is ondertekend waarbij de overdracht wordt toegestaan, de begunstigde heeft voldaan aan eventuele subsidiabiliteitscriteria en van het verschuldigde bedrag een redelijke raming kan worden gemaakt.

Verzoeken om betaling of kostendeclaraties die aan de voorwaarden voor erkenning voldoen, worden als uitgave opgenomen voor het in aanmerking komende bedrag. Aan het einde van het jaar worden in aanmerking komende bedragen die aan de begunstigden verschuldigd zijn, maar waarvoor nog geen declaratie heeft plaatsgevonden, geraamd en geboekt als toegerekende uitgaven.

1.7. VOORWAARDELIJKE ACTIVA EN VERPLICHTINGEN

Voorwaardelijke activa

Een voorwaardelijk actief is een mogelijk actief dat voortvloeit uit gebeurtenissen in het verleden en waarvan het bestaan alleen wordt bevestigd door het al dan niet plaatsvinden van een of meer onzekere toekomstige gebeurtenissen waarover de Europese Gemeenschappen niet de volledige controle hebben. Een voorwaardelijk actief wordt opgenomen wanneer een instroom van economische voordelen of dienstenpotentieel waarschijnlijk is geworden.

Voorwaardelijke activa worden op elke balansdatum beoordeeld om te garanderen dat ontwikkelingen correct in de financiële staten tot uitdrukking worden gebracht. Indien het virtueel zeker is geworden dat zich een instroom van economische baten of dienstenpotentieel zal voordoen en de waarde van de activa op betrouwbare wijze kan worden gemeten, worden de activa en de gerelateerde baten opgenomen in de financiële staten van de periode waarin de verandering zich voordoet.

Voorwaardelijke verplichtingen

Een voorwaardelijke verplichting is een mogelijke verplichting die voortvloeit uit gebeurtenissen in het verleden en waarvan het bestaan alleen wordt bevestigd door het al dan niet plaatsvinden van een of meer onzekere toekomstige gebeurtenissen waarover de Europese Gemeenschappen niet de volledige controle hebben, of een bestaande verplichting die voortvloeit uit gebeurtenissen in het verleden, maar die niet is opgenomen omdat het niet waarschijnlijk is dat een uitstroom van middelen die economische voordelen of dienstenpotentieel in zich bergen vereist zal zijn om de verplichting af te wikkelen of, in zeldzame omstandigheden, omdat het bedrag van de verplichting onvoldoende betrouwbaar kan worden bepaald.

Een voorwaardelijke verplichting wordt opgenomen tenzij een uitstroom van middelen die economische voordelen of dienstenpotentieel in zich bergen zeer onwaarschijnlijk is. Hoewel de EG bepaalde risico's loopt door de aard van haar dagelijkse activiteiten (bv. het uitvoeren en opleggen van Europese wetgeving en normen), heeft zij zich, zoals vele openbare instellingen, voor sommige van deze risico's zelf verzekerd. Daarom wordt er geen voorwaardelijke verplichting opgenomen totdat er zich een specifieke gebeurtenis heeft voorgedaan, aangezien tot dat tijdstip de kans op een uitstroom van middelen gering is.

Voorwaardelijke verplichtingen worden op elke balansdatum beoordeeld om te bepalen of een uitstroom van middelen die economische voordelen of dienstenpotentieel in zich bergen, waarschijnlijk is geworden. Indien het waarschijnlijk wordt dat een uitstroom van middelen die economische voordelen of dienstenpotentieel in zich bergen vereist zal zijn voor een post die voorheen werd behandeld als een voorwaardelijke verplichting, wordt een voorziening opgenomen in de financiële staten van de verslagperiode waarin de wijziging in de waarschijnlijkheid zich voordoet.

Vastleggingen voor toekomstige financieringen

Een vastlegging voor toekomstige financieringen is een juridische of constructieve, gewoonlijk contractuele, verbintenis die door de Gemeenschappen is aangegaan en waarvoor in de toekomst een uitstroom van middelen vereist kan zijn.

Garanties

Garanties zijn potentiële activa of verplichtingen die voortvloeien uit gebeurtenissen in het verleden en waarvan het bestaan wordt bevestigd door het al dan niet plaatsvinden van het voorwerp van de garantie. Garanties kunnen bijgevolg als voorwaardelijke activa of verplichtingen worden aangemerkt. Een garantie is afgewikkeld wanneer het voorwerp van de garantie niet langer bestaat. De garantie wordt reëel wanneer de voorwaarden zijn vervuld om de garant om betaling te vragen.

2. TOELICHTINGEN BIJ DE BALANS

NIET-VLOTTENDE ACTIVA

2.1. IMMATERIËLE ACTIVA

(miljoen EUR) Bedrag Brutoboekwaarde op 31 december 2007 105 Toevoegingen 30 Vervreemdingen (3) Overdrachten tussen categorieën van activa 0 Overige wijzigingen 2 Brutoboekwaarde op 31 december 2008 134 Gecumuleerde afschrijving op 31 december 2007 61 Afschrijvingskosten voor het jaar 19 Vervreemdingen (2) Overdrachten tussen categorieën van activa 0 Overige wijzigingen 0 Gecumuleerde afschrijving op 31 december 2008 78 NETTOBOEKWAARDE OP 31 DECEMBER 2008 56 Nettoboekwaarde op 31 december 2007 44

Deze bedragen hebben hoofdzakelijk te maken met computersoftware.

2.2. VASTE BEDRIJFSMIDDELEN

In sommige landen kan geen onderscheid worden gemaakt tussen de waarde van het terrein en die van het gebouw, aangezien beide als een geheel werden aangekocht. De waarde van het terrein, waarop geen afschrijving kan worden toegepast, wordt niet afzonderlijk beoordeeld, tenzij dat noodzakelijk wordt voor latere uitgaven zoals de bouw van een nieuw eigendom of een gedeeltelijke verkoop.

VASTE BEDRIJFSMIDDELEN

(miljoen EUR) Terreinen en gebouwen Installaties en uitrusting Meubilair en voertuigen Computer-hardware Overige materiële activa Financiële leases Activa in aanbouw Totaal Brutoboekwaarde op 31 december 2007 3 860 350 194 446 115 1 943 332 7 240 Toevoegingen 38 24 16 59 23 368 115 643 Vervreemdingen (16) (30) (14) (54) (9) 0 0 (123) Overdrachten tussen categorieën van activa 3 3 1 0 13 310 (330) 0 Overige wijzigingen 17 21 8 15 9 0 5 75 Brutoboekwaarde op 31 december 2008 3 902 368 205 466 151 2 621 122 7 835 Gecumuleerde afschrijving op 31 december 2007 1 506 281 142 333 81 374 2 717 Afschrijvingskosten voor het jaar 122 29 16 62 13 77 319 Teruggeboekte afschrijving (15) 0 (1) (1) 0 0 (17) Vervreemdingen (5) (30) (10) (50) (9) 0 (104) Overdrachten tussen categorieën van activa 89 (1) 0 0 0 (88) 0 Overige wijzigingen (81) 21 2 5 7 85 39 Gecumuleerde afschrijving op 31 december 2008 1 616 300 149 349 92 448 2 954 NETTOBOEKWAARDE OP 31 DECEMBER 2008 2 286 68 56 117 59 2 173 122 4 881 Nettoboekwaarde op 31 december 2007 2 354 69 52 113 34 1 569 332 4 523

De nog te betalen vergoedingen in verband met financiële leases en soortgelijke rechten zijn in de balans opgenomen bij de verplichtingen op korte en lange termijn (zie ook de toelichtingen 2.15 en 2.18.1). Zij omvatten de volgende bedragen:

Financiële leases

(miljoen EUR) Omschrijving Gecumuleerde vergoedingen (A) In de toekomst te betalen bedragen Totale waarde Latere uitgaven voor activa Waarde activa Afschrijving Nettoboekwaarde < 1 jaar > 1 jaar > 5 jaar Totale verplichting (B) A + B (C) A + B + C (E) A + B + C + E Terreinen en gebouwen 732 47 239 1 520 1 806 2 538 61 2 599 (442) 2 157 Overige materiële activa 6 5 11 0 16 22 0 22 (6) 16 Totaal op 31.12.2008 738 52 250 1 520 1 822 2 560 61 2 621 (448) 2 173 Totaal op 31.12.2007 331 32 170 1 349 1 551 1 882 61 1 943 (374) 1 569

2.3. LANGLOPENDE INVESTERINGEN

(miljoen EUR) Toelichting Saldo op 31.12.2008 Saldo op 31.12.2007 Investeringen in geassocieerde deelnemingen 2.3.1 278 246 Belangen in gemeenschappelijke ondernemingen 2.3.2 145 32 Garantiefonds 2.3.3 1 091 1 149 Voor verkoop beschikbare activa 2.3.4 564 533 Voor handelsdoeleinden aangehouden activa 2.3.4 0 13 Totaal investeringen 2 078 1 973

Deze rubriek betreft investeringen die worden gedaan om duurzame banden te creëren en de werkzaamheden van de Europese Gemeenschappen te ondersteunen. Onder deze rubriek vallen ook de nettoactiva van het Garantiefonds.

2.3.1. Investeringen in geassocieerde deelnemingen: Europees Investeringsfonds (EIF)

(miljoen EUR) Bedrag Bedrag op 31 december 2007 246 Verwervingen 33 Aandeel netto-overschot/(tekort) 10 Overige vermogensmutaties (dividend) (11) Bedrag op 31 december 2008 278

Het EIF is de financiële instelling van de Europese