BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 25 juli 1990 betreffende bij Italiaanse wet nr . 120/87 ingevoerde steun ten gunste van bepaalde zones in de Mezzogiorno die door natuurrampen zijn getroffen ( Slechts de tekst in de Italiaanse taal is authentiek ) (91/175/EEG )

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, en met name op artikel 93, lid 2, eerste alinea,

Na belanghebbenden overeenkomstig artikel 93 te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken,

Overwegende hetgeen volgt :

I

Bij brief van 2 mei 1988 heeft de Commissie de Italiaanse autoriteiten inlichtingen gevraagd over een heropening van de termijnen voor de indiening van verzoeken om steun uit hoofde van artikel 32 van wet nr . 219/81 ( 1 ) voor industriële investeringen in ondernemingszones in de regio's Campanië, Basilicata en Apulië, die zijn getroffen door de aardbevingen van november 1980 en februari 1981 ( deze termijnen waren op 31 december 1982 verstreken ).

Bij brief van 19 juli 1988 hebben de Italiaanse autoriteiten de Commissie wetsdecreet nr . 8 van 26 januari 1987, gewijzigd bij de omzettingswet nr . 120 van 27 maart 1987 ( 2 ), toegezonden; artikel 8 van dat wetsdecreet voorziet in de heropening van de betrokken termijnen .

Bij brief van 15 november 1988 heeft de Commissie over de steunmaatregelen uit hoofde van wet nr . 120/87 nadere inlichtingen gevraagd .

Bij brief van 6 januari 1989 hebben de Italiaanse autoriteiten de Commissie de gevraagde informatie verstrekt .

Aangezien op de bovengenoemde regio's reeds de in de regeling ten behoeve van de Mezzogiorno, ingevoerd bij wet nr . 64/86 ( 3 ), voorziene maatregelen van toepassing zijn, was de Commissie van oordeel dat de bovenbedoelde steunmaatregelen, mede gezien hun aanvullend karakter, niet verenigbaar waren met de gemeenschappelijke markt en heeft zij op 18 oktober 1989 de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag ingeleid . Deze procedure betreft tevens steunmaatregelen voorzien in artikel 3, lid 5, artikel 4, lid 4, artikel 6, lid 14 ter, en artikel 8 van de Italiaanse wet nr . 120/87 .

Zij heeft de Italiaanse autoriteiten bij brief van 3 november 1989 en de andere belanghebbenden via een bekendmaking in het Publikatieblad van 5 januari 1990 ( 4 ) aangemaand hun opmerkingen te maken .

Bij brief van 20 februari 1990 van de Permanente Vertegenwoordiging van Italië hebben de Italiaanse autoriteiten de Commissie hun opmerkingen kenbaar gemaakt .

Een beroepsorganisatie heeft haar opmerkingen aan de Commissie doen toekomen . Deze zijn aan de Italiaanse autoriteiten meegedeeld .

II

De steunmaatregelen waarop deze procedure betrekking heeft beogen

a ) voor KMO's in bepaalde zones van de Mezzogiorno die in de periode 1980-1986 door natuurrampen zijn getroffen, de intensiteit van de subsidies uit hoofde van artikel 9 van wet nr . 64/86 tot invoering van de nieuwe regeling voor de Mezzogiorno ( artikel 3, lid 5, en artikel 6, lid 14 ter, van wet nr . 120/87 ) ( 5 ) tot 75 % te verhogen;

b ) de termijnen voor de indiening van verzoeken om steun uit hoofde van artikel 32 van wet nr . 219/81 ( artikel 8, lid 2, van wet nr . 120/87 ) te heropenen;

c ) de maximumlimiet voor de toekenning van investeringssteun in artikel 32 van wet nr . 219/81 ( artikel 8, leden 2 bis en 2 ter, van wet nr. 120/87 ) tot 50 miljard lire te verhogen en de toepassingszones voor deze steun uit te breiden ( met name artikel 8, lid 7, van wet nr . 120/87 en artikel 10, lid 3, van wetsdecreet nr . 474/87 ) ( 6 );

d ) nieuwe steunmaatregelen in te voeren in de dienstensector met een intensiteit van ten hoogste 60 % NSE voor investeringen beneden 45 miljard lire en ten hoogste 45 % NSE voor investeringen daarboven ( artikel 8, lid 3, van wet nr . 120/87 );

e ) een vrijstelling van BTW in te voeren voor alle ope - raties in verband met de herindustrialisatie in deze gebieden ( artikel 4, lid 4, van wet nr . 120/87 ).

Aangaande de onder a ) genoemde maatregelen, te weten de verhoging van de subsidies in artikel 9 van wet nr . 64/86, hebben de Italiaanse autoriteiten betoogd dat de Commissie geen bezwaar had gemaakt tegen de toepassing van soortgelijke steun ( subsidie gelijk aan 75 % van de investeringskosten ) in artikel 32 van wet nr . 219/81 en dat het ministerie wat de buitengewone interventies in de Mezzogiorno betrof bovendien de voor steun uit hoofde van artikel 6, lid 14 ter van wet nr . 120/87 in aanmerking komende zones heeft moeten beperken door alleen de gemeenten uit te kiezen die het zwaarst waren getroffen door de aardbevingen die tussen 1980 en 1986 in de Mezzogiorno hebben plaatsgevonden .

Verder hebben zij de Commissie meegedeeld dat de bedoelde maatregelen nog niet in toepassing zijn gebracht .

Omtrent de bepalingen onder b ) en c) hebben de Italiaanse autoriteiten opgemerkt dat deze de voltooiing dienden mogelijk te maken van het industriële ontwikkelingsprogramma dat met artikel 32 van wet nr . 219/81 was ingevoerd.

Zij hebben voorts opgemerkt dat de wetgever na vijf jaar de initiële investeringslimiet heeft moeten verhogen tot 50 miljard lire om ervoor te zorgen dat de steun uit hoofde van artikel 32 van wet nr . 219/81 meer stimulerend zou werken nu deze een industrialisatieproces moest helpen verwezenlijken, dat zowel structureel nodig was wegens de economische depressie in de betrokken zones als wegens de verergering van de situatie na de aardbeving .

Over de onder d ) genoemde maatregelen, te weten die tot invoering van steun aan dienstenfirma's, hebben de Italiaanse autoriteiten opgemerkt dat het ging om bepalingen die tegelijk met het industrialisatieproces in de betrokken zones de ontwikkeling van diensten in verband met deze activiteiten willen bevorderen en dat in feite maar 30 initiatieven voor deze steun in aanmerking zijn gekomen . Het gaat hier om hotels, restaurants en tankstations .

Ten slotte hebben de Italiaanse autoriteiten bij de onder e ) genoemde maatregelen opgemerkt dat de vrijstelling van BTW op grond van artikel 4, lid 4, van wet nr . 120/87 was gericht op het stimuleren van het industrialisatieproces in onderontwikkelde zones die door een grote aardbeving zijn getroffen en dat een soortgelijke maatregel was genomen na een aardbeving die in 1976 Friuli heeft getroffen .

III

Al deze maatregelen te zamen vormen steun in de zin van artikel 92, lid 1, omdat zij ten doel hebben de reeds be - staande regionale steun te versterken of nieuwe steun in te voeren ten gunste van de ondernemingen in de Mezzogiorno die deze genieten .

Met name vervalst deze steun de mededinging en heeft zij invloed op het handelsverkeer tussen de Lid-Staten omdat de begunstigde ondernemingen een deel van hun produktie naar de andere Lid-Staten exporteren . Ook wordt, wanneer deze ondernemingen niet exporteren, de nationale produktie begunstigd omdat de kansen van de in andere Lid-Staten gevestigde ondernemingen om hun produkt naar de Italiaanse markt te exporteren worden verkleind ( 7 ).

Ook ondervindt de handel nadeel van de betrokken steun, die van invloed kan zijn op besluiten tot vestiging van de begunstigde ondernemingen omdat de steun hen ertoe brengt steunzones als vestigingsplaats te kiezen of zich van de ene Lid-Staat naar de andere te verplaatsen, waarbij de produktie in de nieuwe vestiging en het aanbod van produkten daarvandaan de handelsstromen tussen de Lid-Staten wijzigen .

Gezien het bovenstaande vallen de betrokken steunmaatregelen onder het algemene verbod van artikel 92, lid 1 . Aangezien de maatregelen niet vooraf overeenkomstig artikel 93, lid 3, zijn aangemeld zijn zij onrechtmatig wegens schending van de procedureregels .

IV

Met betrekking tot de afwijkingen van het in artikel 92, lid 1, neergelegde verbod, dient eraan te worden herinnerd dat de betrokken steun beoogt de industriële ontwikkeling te bevorderen van bepaalde gebieden in de Mezzogiorno die door natuurrampen zijn getroffen; deze steun is derhalve niet bestemd tot herstel van schade die door de natuurrampen zelf is veroorzaakt, omdat daarvoor in het kader van wet nr . 219/81 of andere wetten andere voorzieningen zijn vastgesteld .

Derhalve kan de afwijking van artikel 92, lid 2, onder b ), niet worden toegepast . De betrokken steun is regionale steun en kan alleen met de gemeenschappelijke markt verenigbaar worden geacht indien hij aan de uitzonderingen van artikel 92, lid 3, onder a ) en c ), beantwoordt .

Deze afwijkingen zijn alleen van toepassing wanneer de Commissie vaststelt dat de marktkrachten alleen niet zouden volstaan om de begunstigde ondernemingen te bewegen tot een gedrag dat de verwezenlijking van één van de doeleinden van de afwijkingen van artikel 92 zou bevorderen .

Zou men de afwijkingen toepassen in gevallen waarin dit oorzakelijke verband niet blijkt dan zouden de voorwaarden waaronder het handelsverkeer tussen Lid-Staten plaatsvindt in gevaar worden gebracht en zou worden toegelaten dat de mededinging wordt vervalst zonder dat daar voor de Gemeenschap iets tegenover staat .

Wanneer de Commissie de bovengenoemde principes op de regionale steunregelingen toepast, moet zij zich ervan vergewissen dat de betrokken regio's voldoende ernstige problemen doormaken ten opzichte van de situatie in de rest van de Gemeenschap om de toekenning van de steun van de geplande omvang te rechtvaardigen . Uit haar onderzoek moet blijken dat de steun nodig is om de in artikel 92, lid 3, onder a ) of onder c ), bedoelde doelstellingen te verwezenlijken . Met het oog daarop beschikt de Commissie over discretionaire bevoegdheden welke zij uitoefent met inachtneming van de economische en sociale factoren die betrekking hebben op de gehele Gemeenschap .

Met name dient te worden opgemerkt dat de afwijking in artikel 92, lid 3, onder a ), van toepassing is op steun ter bevordering van de economische ontwikkeling van streken waarin de levensstandaard abnormaal laag is of waar een ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst .

Volgens de Commissie is de levensstandaard abnormaal laag of heerst er een ernstig gebrek aan werkgelegenheid in regio's van niveau II met een BBP/SKK ( bruto binnenlands produkt/standaard koopkracht ) beneden of gelijk aan 75 % van het communautaire gemiddelde ( 8 ); in 1988 was zij in toepassing van dit criterium in het kader van de beschikking tot goedkeuring van wet nr . 64/86 tot invoering van de nieuwe steunregeling voor de Mezzogiorno van oordeel dat de betrokken zones voor steun met regionale strekking uit hoofde van artikel 92, lid 3, onder a), in aanmerking kwamen .

Bij die beschikking heeft de Commissie steunniveaus goedgekeurd die van geval tot geval en al naar gebied uiteenliepen van 28,07 % tot 73,78 % netto subsidie-equivalent; krachtens artikel 3, lid 5, en artikel 6, lid 14, van wet nr . 120/87 die het onderwerp van deze procedure vormen, zijn deze niveaus nu zonder beperking in de tijd in een aantal zones van de Mezzogiorno tot 75 % verhoogd om de enige reden, dat deze zones tussen 1980 en 1986 door natuurrampen zijn getroffen.

De Commissie meent evenwel trouwens dat een verhoging van de steun met regionale strekking in gebieden die door een natuurramp zijn getroffen alleen voor beperkte periodes kan worden gerechtvaardigd indien de betrokken natuurramp op ingrijpende wijze de sociaal-economische situatie van de gehele regio of meerdere regio's heeft veranderd zoals het geval was bij de aardbeving die in november 1980 en februari 1981 Irpinia heeft getroffen .

Daarom heeft zij zich niet verzet tegen de maatregelen die daartoe direct na deze aardbeving bij artikel 32 van wet nr . 219/81 waren ingevoerd .

De andere aardbevingen die tussen 1980 en 1986 in de gebieden van de Mezzogiorno plaatsvonden en de lawine in de gemeente Senise hadden die omvang echter niet en waren vooral niet van wezenlijke invloed op de sociaal-economische situatie in de betrokken gebieden . Daarom meent de Commissie dat de vereiste voorwaarden tot rechtvaardiging van de verlening van steun boven de in artikel 9 van wet nr . 64/86 aangegeven niveaus niet aanwezig zijn en dat derhalve de bij artikel 3, lid 5, en artikel 6, lid 14 ter, van wet nr . 120/87 ( zie deel II, onder a )) ingevoerde maatregelen onverenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag .

Volgens de Commissie kunnen de bepalingen van artikel 8 van wet nr . 120/87 betreffende artikel 32 van wet nr . 219/81 ( zie deel II, onder b ) en c )) verenigbaar worden geacht met de gemeenschappelijke markt indien zij uitsluitend erop zijn gericht om de in 1981 begonnen actie in het kader van de regeling van artikel 32 van wet nr . 219/81 te voltooien, zonder echter het toepassingsgebied van de oorspronkelijk voorziene maatregelen uit te breiden .

Er dient namelijk op te worden gewezen dat zoveel jaren na de ramp de problemen in de door de aardbevingen van november 1980 en februari 1981 getroffen zones de ernst, dringendheid noch specificiteit meer bezitten die het nemen van nieuwe maatregelen van het in wet nr . 219/81 voorziene type kunnen rechtvaardigen .

Bovendien moet worden benadrukt dat, ten einde naar behoren rekening te houden met de specificiteit van de ondernemingszones als bedoeld in artikel 32, wet nr . 219/81 reeds aanzienlijk gunstigere maatregelen treft dan de bij wet nr . 64/86 ingevoerde, met name met betrekking tot de maximale steunintensiteit van de maatregelen ( bij voorbeeld voor investeringen van een bedrag tot 32 miljard lire kan de steunintensiteit 75 % bedragen ).

De Commissie is dan ook van mening dat de genoemde maatregelen voldoende stimulerend zijn om de ontwikkelingsdoeleinden van de twintig oorspronkelijk voorziene zones in het kader van de toepassing van artikel 32 van wet nr . 219/81 te bevorderen; verdere maatregelen, zoals de verhoging van de investeringslimiet van 32 miljard lire thans tot 50 miljard lire, zou nogmaals een afwijking van de algemene steunregeling vormen die bij wet nr . 64/86 is ingevoerd en ongerechtvaardigd extra voordelen verlenen aan de in deze zones gevestigde ondernemingen .

De Commissie meent dus dat de heropening van de termijnen in artikel 8, leden 1 en 2, van wet nr . 120/87 verenigbaar kan zijn met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 93, lid 3, onder a ), indien enerzijds de toepassing van de investeringssteun op basis van artikel 32 van wet nr . 219/81 wordt beperkt tot de twintig ondernemingszones die aanvankelijk waren vastgesteld ( 9 ), zonder uitbreiding van hun oppervlakte (756 ha bedrijfsklare oppervlakte ), en indien anderzijds de nieuwe investeringslimiet voor de toepassing van deze steun op ten hoogste 32 miljard lire wordt gesteld .

Ten einde de Commissie in staat te stellen na te gaan of de krachtens de op basis van artikel 32 van wet nr . 219/81 ingevoerde steunregeling na de heropening van de termijnen in artikel 8 van wet nr . 120/87 de gestelde condities naleeft, moet de Italiaanse Regering haar vóór 31 maart 1991 een rapport uitbrengen over de toepassing van deze steunmaatregelen .

Ten slotte is de Commissie wat de in artikel 8, lid 3, en artikel 4, lid 4, van wet nr . 120/87 voorziene steun ( zie deel II, onder d ) en e )) betreft van mening dat de door de Italiaanse autoriteiten ter zake gemaakte opmerkingen dienend zijn en dat deze steun verenigbaar kan worden geacht met de gemeenschappelijke markt op grond van artikel 92, lid 3, onder a ).

V

Daar de Italiaanse Regering de betrokken steun niet overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het Verdrag heeft aangemeld, heeft de Commissie geen uitspraak kunnen doen over de maatregelen alvorens deze werden toegepast .

Derhalve zijn de bovenbedoelde steunmaatregelen onrechtmatig en dienen zij, voor zover zij inhoudelijk met de gemeenschappelijke markt onverenigbaar zijn in de zin van artikel 92, lid 1, te worden opgeheven zodat de eerdere situatie weer tot stand komt, conform de Jurisprudentie van het Hof van Justitie ( 10 ).

Terugbetaling moet plaatsvinden van :

- de steun die is toegekend uit hoofde van artikel 3, lid 5, en artikel 6, lid 14 ter, van wet nr . 120/87;

- de steun die is toegekend in toepassing van artikel 8, leden 2 bis en 2 ter, van wet nr . 120/87 voor de investeringstranches boven 32 miljard lire;

- het verschil tussen de investeringssteun in toepassing van artikel 32 van wet nr . 219/81 die is toegekend aan ondernemingen in andere ondernemingszones dan de twintig zones die aanvankelijk waren voorzien ( of op terreinen waardoor deze werden vergroot ) en het steunbedrag dat normaliter aan deze ondernemingen zou worden toegekend op basis van artikel 9 van wet nr . 64/86 .

De terugvordering van de steunbedragen dient te geschieden in overeenstemming met de procedures en voorschriften van de nationale wetgeving en met name met die inzake moratoire interesten op de vorderingen van de Staat, indien de terugbetaling van de betrokken steun niet binnen twee maanden na datum van kennisgeving van deze beschikking plaatsvindt,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN : Artikel 1

De bepalingen van artikel 3, lid 5, en van artikel 6, lid 14 ter, van de Italiaanse wet nr . 120/87, waarbij de in artikel 9 van de Italiaanse wet nr . 64/86 van 1 maart 1986 voorziene subsidies tot 75 % worden verhoogd voor ondernemingen die zijn gevestigd in bepaalde, door natuurrampen getroffen zones van de Mezzogiorno, zijn onrechtmatig en onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 92, lid 1, van het EEG-Verdrag .

De op basis van de bovengenoemde bepalingen uitgekeerde steun moet worden teruggevorderd . Artikel 2

De in artikel 32 van de Italiaanse wet nr . 219 van 14 mei 1981 bedoelde steun die is toegekend na de heropening van de termijnen ingevolge artikel 8, lid 2, van wet nr . 120/87 is met de gemeenschappelijke markt verenigbaar, voor zover deze steun beperkt blijft tot investeringen die moeten plaatsvinden in de op 30 september 1986 nog niet toegekende percelen van de twintig ondernemingszones die oorspronkelijk in het kader van de invoering van deze steun waren aangewezen .

De steun uit hoofde van artikel 32 van wet nr. 219/81 die inbreuk maakt op de bovengenoemde voorwaarden, dat wil zeggen de steun voor investeringen buiten de genoemde twintig zones of op terreinen waardoor deze worden uitgebreid, is onrechtmatig en onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 92, lid 1 . De terugvordering heeft echter slechts betrekking op het verschil tussen het bedrag van de ontvangen steun en dat van de steun welke normaliter op basis van artikel 9 van wet nr . 64/86 voor een zelfde project zou zijn uitgekeerd . Artikel 3

De steun voor de investeringstranches boven 32 miljard lire uit hoofde van artikel 8, leden 2 bis en 2 ter, van wet nr . 120/87 is onrechtmatig en onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 92, lid 1, van het EEG-Verdrag . Deze steun moet derhalve worden teruggevorderd . Artikel 4

De steun welke volgens de artikelen 1, 2 en 3 onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, moet binnen twee maanden na de datum van kennisgeving van deze beschikking zijn terugbetaald . Artikel 5

De steun die uit hoofde van de onderhavige beschikking wordt goedgekeurd, moet worden toegekend onder naleving van de specifieke regelingen en bestaande of toekomstige beginselen, die op steun voor bepaalde sectoren van toepassing zijn . Artikel 6

Italië moet de Commissie binnen twee maanden na datum van kennisgeving van deze beschikking is kennis stellen van de maatregelen die zij heeft genomen om daaraan te voldoen en moet vóór 31 maart 1991 een verslag uitbrengen met gedetailleerde informatie over op grond van artikel 32 van wet nr . 219/81 toegekende steun . Artikel 7

Deze beschikking is gericht tot de Italiaanse Republiek . Gedaan te Brussel, 25 juli 1990 . Voor de Commissie

Leon BRITTAN

Vice-Voorzitter ( 1 ) Gazz . Uff . nr . 134 van 18 . 5 . 1981 . ( 2 ) Gazz . Uff . nr . 93 van 22 . 4 . 1987 . ( 3 ) Gazz . Uff . nr . 61 van 14 . 3 . 1986 . De daarin vervatte steunregeling is goedgekeurd bij Beschikking 88/318 /EEG, bekendgemaakt in PB nr . L 143 van 10 . 6 . 1988 . ( 4 ) PB nr . C 2 van 5 . 1 . 1990, blz . 2 . ( 5 ) Artikel 9 van wet nr . 64/86 staat naar gelang van de omvang van de investeringen kapitaalsubsidies van 15 tot 30 of 40 % toe . Deze steun kan binnen bepaalde grenzen worden gecumuleerd met gesubsidieerde leningen ingevolge hetzelfde artikel . ( 6 ) Gazz . Uff . nr . 37 van 15 . 2 . 1988 . (7 ) Zie Arrest van het Hof van Justitie van 13 juli 1988 in zaak 102/87, SEB, Jur . 1988, blz . 4067 . ( 8 ) Zie de bekendmaking van de Commissie inzake de methode van toepassing van artikel 92, lid 3, onder a ) en c ), op steunmaatregelen met regionale strekking ( PB nr . C 212 van 12 . 8 . 1988, blz . 2 ). ( 9 ) Twintig zones : S . Mango sul Calore, Calaggio, Porrara, Lioni-Nusco-S . Angelo, Conza della Campania, Morra de Sanctis, Calitri, Calabritto, Oliveto Citra, Contursi, Palomonte, Buccino, Nerico, S . Nicola di Melfi, Valle di Vitalba, Baragiano, Balvano, Tito, Isca di Pantanelle, Viggiano . ( 10 ) Arrest van het Hof van Justitie van 21 maart 1990 in zaak C 142/87, Tubemeuse ( nog niet gepubliceerd ).