Aanbeveling van de Raad

van 15 juni 2001

betreffende de globale richtsnoeren voor het economische beleid van de lidstaten en de Gemeenschap

(2001/483/EG)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 99, lid 2,

Gezien de aanbeveling van de Commissie,

Gezien de besprekingen van de Europese Raad van 15 juni 2001 te Göteborg,

Overwegende dat het Europees Parlement een resolutie over de aanbeveling van de Commissie heeft aangenomen,

BEVEELT HIERBIJ AAN:

INHOUDSOPGAVE

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

I. ALGEMENE RICHTSNOEREN VOOR HET ECONOMISCH BELEID

1. INLEIDING

Een jaar geleden stelde de Europese Unie zich in Lissabon een nieuw strategisch doel voor het komende decennium: "de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie van de wereld te worden die in staat is tot duurzame economische groei met meer en betere banen en een hechtere sociale samenhang". In de globale richtsnoeren 2000 voor het economisch beleid (GREB) werd een veelomvattende beleidsstrategie uitgestippeld om dit doel te bereiken. Deze strategie bestaat uit een op groei en stabiliteit gericht macro-economisch beleid en veelomvattende economische hervormingen op de arbeids-, de product- en de kapitaalmarkten. Deze beleidsmaatregelen moeten een forse economische groei op korte termijn ondersteunen, de basis voor toekomstige groei op middellange termijn verstevigen en bijdragen tot het vermogen effectief het hoofd te bieden aan structurele veranderingen op de langere termijn, inclusief het effect van de vergrijzing.

De GREB 2001 bevestigen de bestaande beleidsstrategie en breiden deze verder uit in het licht van de resultaten van de Europese Raad van Stockholm (23-24 maart 2001). Aldaar werd beklemtoond dat de Unie en de lidstaten ten volle achter de doelstelling van volledige werkgelegenheid staan en deze als een belangrijk middel beschouwen om de uitdaging van de vergrijzing het hoofd te bieden. Ook werd onderstreept dat de bevordering van duurzame ontwikkeling in de richtsnoeren geïntegreerd moet worden, hetgeen gebeurt via de diverse relevante delen van het document. Zij zijn opgesteld tegen de achtergrond van het onderzoek van de tenuitvoerlegging van de GREB 2000 en de beoordeling van de economische situatie en vooruitzichten in de voorjaarsprognoses 2001 van de Commissie.

Afdeling 2 begint met een bespreking van de economische achtergrond van deze richtsnoeren en eindigt met een opsomming van de belangrijkste beleidsuitdagingen op korte, middellange en langere termijn. In afdeling 3 volgt een beschrijving van de algemene beleidsaanbevelingen die gelden voor alle lidstaten en de Gemeenschap. Binnen de globale strategie verschillen de beleidsprioriteiten enigszins van lidstaat tot lidstaat ten gevolge van verschillen in economische performantie, vooruitzichten, structuren en instellingen. Met inachtneming hiervan worden in deel II de richtsnoeren per land uiteengezet. De budgettaire aanbevelingen zijn gebaseerd op de nationale stabiliteits- of convergentieprogramma's, de economische hypotheses die daaraan ten grondslag liggen en de adviezen van de Raad over die programma's. Bij het beoordelen in 2002 of aan deze aanbevelingen gehoor is gegeven zal tevens rekening worden gehouden met aanzienlijke veranderingen in het algemeen economisch klimaat.

2. VOORNAAMSTE PRIORITEITEN EN BELEIDSVEREISTEN

2.1. Recente en toekomstige economische ontwikkelingen

Een aanmerkelijk minder gunstig extern economisch klimaat - Sinds het begin van de zomer 2000, toen de vorige richtsnoeren door de Raad werden aangenomen, is het mondiale economische klimaat duidelijk achteruitgegaan ten gevolge van een aantal met elkaar verband houdende factoren. Algemeen wordt verwacht dat de mondiale vertraging van vrij korte duur zal zijn, maar de kans op een minder gunstig verloop is aanzienlijk.

Ten eerste zijn de olieprijzen de gehele zomer door gestegen en bereikten zij in het najaar nieuwe hoogten. Hoewel zij niet meer op het recordniveau van eind 2000 liggen en de vertragende mondiale vraag het risico van een nieuwe prijsstijging vermindert, blijven de olieprijzen relatief hoog en vertonen zij nog steeds een hoge mate van volatiliteit. Ten tweede, en dat is belangrijker, is er in de bedrijvigheid in de Verenigde Staten en Japan de laatste maanden een onverwacht scherpe vertraging opgetreden. In de Verenigde Staten was enige aanpassing naar een duurzamer groeipad te verwachten en wenselijk, aangezien dit effectief zou kunnen leiden tot een correctie van belangrijke onevenwichtigheden die tijdens de expansie waren ontstaan. Overwegend wordt een herstel in de tweede helft van 2001 verwacht dankzij o.a. een oordeelkundig gebruik van de beschikbare manoeuvreerruimte voor het beleid. De vooruitzichten blijven echter zeer onzeker. In Japan is het herstel broos en weifelend en blijft de economie gevoelig voor schokken. Het verslechterende externe klimaat heeft reeds een nadelige invloed op de groei in een aantal markteconomieën in opkomst, hoofdzakelijk door een vertraging van de export. Ten derde blijven de mondiale effectenmarkten zeer volatiel en heeft een sterke correctie plaatsgevonden vooral voor de technologiewaarden, doordat de beleggers hun langetermijnwinstverwachtingen naar beneden bijgesteld hebben.

De groei in de eurozone houdt vrij goed stand - Het tweede jaar van de Economische en Monetaire Unie kan geslaagd worden genoemd. De eurozone kende de sterkste groei en de laagste werkloosheid in tien jaar. De algemene inflatie liep op, vooral onder invloed van tijdelijke factoren als de energieprijzen en de koerszwakte van de euro, maar de inflatie zal naar verwachting op de middellange termijn ruim onder de 2 % blijven. Niettemin is de groeidynamiek aangetast, eerst door de negatieve schok van de stijgende olieprijzen en vervolgens door de achteruitgang van de mondiale vraag.

>PIC FILE= "L_2001179NL.000401.TIF">

Voor de toekomst ziet het er naar uit dat de eurozone, ondanks de daling van de mondiale bedrijvigheid, in 2001-2002 een relatief forse groei van ongeveer 2 % en voortdurende werkschepping zal blijven vertonen terwijl opwaartse bedreigingen van de prijsstabiliteit geringer zijn geworden. Sterk verbeterde macro-economische basisvoorwaarden, waaronder volgehouden loonmatiging, en een gezond beleid hebben een gunstig investeringsklimaat en gestadige werkschepping bevorderd. Zij hebben een gunstig groeipatroon doen ontstaan dat stevig is verankerd in de binnenlandse vraag. Het vertrouwen van het bedrijfsleven en vooral van de consumenten is weliswaar verminderd, maar blijft flink boven zijn langetermijngemiddelde doordat het nog steeds wordt gedragen door de verhoogde dynamiek van de economie. De hoge bezettingsgraad van de productiecapaciteit, gunstige financieringsvoorwaarden en de sterke rentabiliteit ondersteunen de vraag naar investeringen, terwijl de stijgende beschikbare inkomens, bevorderd door productiviteitsstijgingen, hogere werkgelegenheid en belastinghervormingen, de vraag van de consumenten blijven schragen.

>PIC FILE= "L_2001179NL.000402.TIF">

De grote interne markt met de ene munt verschaft voorts een sterke en stabiele basis voor de binnenlandse groei, met minder blootstelling aan wisselkoersschommelingen. De aanstaande invoering van eurobankbiljetten en -munten op 1 januari 2002 zal de economische integratie een verdere impuls geven en zal van de euro een realiteit in het dagelijks leven maken en de zichtbaarheid van de monetaire unie verhogen. Bovendien is de eurozone dankzij de voortgang van de economische hervormingen thans beter bestand tegen externe verstoringen. Zelfs indien de externe risico's werkelijkheid worden - met name indien de VS-economie niet snel weer een solide groei gaat vertonen - zullen bovengenoemde factoren ertoe bijdragen de gevolgen voor de eurozone te verzachten.

Niet tot de eurozone behorende lidstaten - Na een forse groei en werkschepping in 2000 ondervinden Denemarken, Zweden en het Verenigd Koninkrijk thans net als de eurozone de gevolgen van de ongunstige ontwikkelingen in de wereldeconomie. Daardoor zal de groei naar verwachting een gematigder tempo aannemen. Flink gevorderde structurele hervormingen en de nog steeds gezonde binnenlandse vraag maken ze beter bestand tegen het verslechterende externe klimaat. De inflatie in deze landen blijft gematigd op of onder het peil van de eurozone.

2.2. Voornaamste uitdagingen voor de toekomst

Voor de toekomst worden de EU en de eurozone geconfronteerd met een aantal belangrijke uitdagingen op korte, middellange en langere termijn. Slechts indien thans adequate beleidsmaatregelen worden genomen, zullen zij met succes het hoofd kunnen bieden aan deze uitdagingen.

De uitdaging op korte termijn: instandhouding van de expansie van de groei en de werkgelegenheid - Voor de nabije toekomst gaat het erom de sterke economische prestatie vol te houden in een context van minder gunstige mondiale economische voorwaarden. De EU en de eurozone zullen het hoe langer hoe meer op eigen kracht moeten doen.

Een op groei en stabiliteit gericht macro-economisch beleid en veelomvattende structurele hervormingen zijn van cruciaal belang om de interne groeidynamiek in stand te houden en verder te stimuleren. Dit zal het bedrijfsleven en de consumenten vertrouwen geven. In dit verband moet het begrotingsbeleid bijdragen tot het vermijden van vraagoverschotten en inflatiedruk en de loonmatiging moet worden volgehouden. Dit ondersteunt de prijsstabiliteit en kan een monetair klimaat in de hand werken dat gunstig is voor economische groei en voortdurende werkschepping.

Vooral het begrotingsbeleid moet gericht blijven op het bereiken van begrotingssituaties die nagenoeg in evenwicht zijn of een overschot vertonen. Het is van essentieel belang de met moeite bereikte macro-economische stabiliteit thans en in de toekomst in stand te houden. De druk die wordt uitgeoefend om de overheidsuitgaven te verhogen en de belastingen te verlagen, zou de begrotingssituaties in gevaar kunnen brengen. Bovendien komen de lonen in sommige lidstaten onder druk te staan doordat er knelpunten op de arbeidsmarkt ontstaan en compensatie wordt geëist voor de recente stijging van de algemene inflatie en de matiging in het verleden.

De Economische en Monetaire Unie heeft een belangrijke omschakeling met zich meegebracht, voor het welslagen waarvan alle belangrijke politieke actoren medeverantwoordelijk zijn. Er wordt één monetair beleid bepaald voor de gehele eurozone en de wisselkoers kan niet langer worden gebruikt voor het herstel van concurrentiekracht die verloren is gegaan doordat structurele veranderingen zijn uitgesteld of een verkeerde macro-economische beleidsmix werd toegepast.

De regeringen en de sociale partners dragen derhalve verantwoordelijkheid om bij te dragen tot een evenwichtige macro-economische beleidsmix op nationaal niveau en op het niveau van de eurozone. De sociale partners worden ertoe opgeroepen zich verantwoordelijk te blijven opstellen zodat de vooruitzichten voor meer groei en meer werkgelegenheid beter worden.

Meer in het algemeen moet de weerstand van de economie verder worden verhoogd door een oordeelkundige combinatie van structurele hervormingen. Met meer flexibele en open markten zal de economie veranderingen beter aankunnen en zal worden bijgedragen tot het opvangen van schokken. Tevens zal hierdoor een positieve wisselwerking tussen structurele verbeteringen in de economie worden bevorderd en zullen de macro-economische prestaties vooruitgaan. Daarnaast kunnen structurele hervormingen een positief effect op korte termijn hebben door neerwaartse druk op de prijzen.

De uitdaging op middellange termijn: versteviging van de basis voor toekomstige groei en werkgelegenheid - De groeiprestatie sinds 1997 moet worden gezien in de context van een conjunctuurherstel waar de onbezette capaciteit kon worden gebruikt. Hoewel het groeipotentieel de laatste jaren waarschijnlijk is verbeterd ten gevolge van productiviteitsstijgingen die werden bevorderd door een betere marktwerking en nieuwe informatie- en communicatietechnologieën, wordt het nog ontoereikend geacht om een groei van rond 3 % per jaar over een langere periode te dragen. Om de expansie vol te houden, zal het groeipotentieel derhalve doorlopend moeten worden verhoogd.

Het beleid moet erop gericht zijn de juiste voorwaarden voor een efficiënt gebruik van de productiemiddelen en de natuurlijke hulpbronnen te scheppen en in de loop van de tijd nog verder te verbeteren. Met name moet het beleid bijdragen tot een betere marktwerking door het verhelpen van onvolkomenheden of falen ten gevolge van externe invloeden, machtsposities, onvolledige informatie of het regelgevingskader.

De huidige onderbenutting van de menselijke middelen moet worden teruggedrongen. De geregistreerde werkloosheid in de EU is nog onaanvaardbaar hoog en de arbeidsparticipatie, vooral van ouderen en vrouwen, en de werkgelegenheidsgraad zijn laag en in veel lidstaten nog ver verwijderd van de in Lissabon en Stockholm overeengekomen streefcijfers. Als het economisch en het sociaal beleid elkaar over en weer versterken, leidt dat via verbeterde kansen op werk tot een betere benutting van het menselijk potentieel in de EU. Hiertoe moeten de regelgeving en de instanties voor de arbeidsmarkt getoetst worden op daarin aanwezige belemmeringen voor het aanbod van of de vraag naar arbeid. Een hogere arbeidsparticipatie, vooral van ondervertegenwoordigde of moeilijk plaatsbare groepen, is ook een probaat middel tegen sociale uitsluiting.

Om een toename van het arbeidsaanbod te bevorderen, moet ervoor worden gezorgd dat het regelgevingskader mensen aanmoedigt om de arbeidsmarkt te betreden of er te blijven. Vooral de belasting- en uitkeringsstelsels moeten verder worden hervormd om te zorgen voor sterkere financiële stimulansen om te gaan of te blijven werken. Een ombuiging naar gerichte actieve beleidsmaatregelen is nodig om de kansen van werklozen en inactieven te vergroten. Actieve arbeidsmarktmaatregelen gaan ook sociale uitsluiting tegen. Een efficiënter gebruik van de Europese beroepsbevolking als geheel dient ook te worden bereikt door belemmeringen voor arbeidsmobiliteit binnen en tussen de lidstaten te bevorderen, vooral om knelpunten bij de aanwerving van geschoolde arbeidskrachten op te heffen. Bovendien moet levenslang leren worden bevorderd om arbeidsparticipatie aan te moedigen en de flexibiliteit en het aanpassingsvermogen van arbeidskrachten te verbeteren.

Een stijging van het arbeidsaanbod zal normaliter gepaard moeten gaan met capaciteitsverhogende investeringen. Dit impliceert onder meer de totstandbrenging van een investeringsvriendelijk ondernemingsklimaat, ondersteund door een adequate openbare infrastructuur en een moderne en efficiënte overheidsadministratie. Goed functionerende, concurrentiële en geïntegreerde product- en kapitaalmarkten zullen een bijdrage leveren door ervoor te zorgen dat de middelen zo goed mogelijk worden aangewend. In dit verband is het noodzakelijk de concurrentie op de goederen- en dienstenmarkten en met name op het gebied van openbare nutsvoorzieningen en financiële diensten te bevorderen. Hiertoe moet het optreden op communautair niveau gericht zijn op de voltooiing van de interne markt, vooral voor diensten, inclusief in de financiële sector en in de netwerkindustrieën. Van hun kant moeten de lidstaten toezien op een effectieve en vooral snellere uitvoering van de interne-marktwetgeving en grotere concurrentie aanmoedigen.

Een centraal element in de strategie van Lissabon is de erkenning van de noodzaak ondernemerschap en innovatie in de EU te bevorderen, twee fundamentele voorwaarden om het Europese potentieel voor groei en vervolgens de concurrentiekracht, de welvaart en de werkschepping in Europa te verhogen. De bevordering van ondernemerschap en innovatie vormt een belangrijke uitdaging voor alle lidstaten.

De bevordering van de concurrentie in de interne markt vindt haar logische tegenhanger in verhoogde concurrentie wereldwijd. Een belangrijk bijkomstig effect hiervan zou zijn dat het Europees productiepotentieel verhoogd wordt.

>PIC FILE= "L_2001179NL.000601.TIF">

De Europese Unie dient derhalve een gemeenschappelijk handelsbeleid te blijven voeren dat open wereldhandel bevordert, en aan te dringen op een nieuwe multilaterale ronde van handelsbesprekingen in het kader van de WTO.

Een scherpe productiviteitsstijging en een sterk concurrentievermogen in een mondiale context vergen voortdurend structurele verandering. De overgang van Europa naar een kenniseconomie vordert, maar er blijven tekortkomingen in de relatie tussen industrie en wetenschap en in het niveau van de particuliere investeringen in O & O, zodat de commercialisering van de onderzoekinspanning onvoldoende blijft. Bovendien is er te weinig aanbod van geschoold ICT-personeel en goed opgeleide onderzoekers. Daarnaast is een verhoging van de investeringen in de EU van cruciaal belang voor een snelle verspreiding van innovatie (ICT in het bijzonder) in heel de economie en daardoor voor een verhoging van het groeipotentieel op de middellange termijn.

De uitdaging op langere termijn: voorbereiding op het effect van de vergrijzing - Een op groei en stabiliteit gericht macro-economisch beleid en veelomvattende economische hervormingen die met name een hoger arbeidsaanbod beogen, zijn extra noodzakelijk nu de uitdaging van de vergrijzing aan de horizon zichtbaar wordt. Bij de huidige trends zal de beroepsbevolking in de EU tussen 2015 en 2050 met ongeveer 40 miljoen dalen en zal de afhankelijkheidsratio de komende 50 jaar ruwweg verdubbelen. De eerste effecten hiervan op de openbare financiën doen zich in sommige lidstaten reeds gevoelen.

>PIC FILE= "L_2001179NL.000701.TIF">

Voorlopige berekeningen wijzen op hogere uitgaven voor overheidspensioenen in de orde van grootte van 3-5 % van het BBP gedurende de periode van 2010 tot 2050. Bovendien zullen de uitgaven voor gezondheidszorg en bejaardenzorg naar verwachting aanzienlijk stijgen. De vergrijzing zal aldus belangrijke gevolgen hebben voor de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn gelet op de noodzaak te voorzien in universele pensioenen. Aangezien het effect reeds voelbaar begint te worden, duidelijk merkbaar zal zijn, moeten de regeringen reeds nu ingrijpen om de kwaliteit, de toereikendheid en de budgettaire houdbaarheid van de pensioenen en de gezondheidszorg voor ouderen te verzekeren en om een hogere werkgelegenheidsgraad te bewerkstelligen. Hiertoe moeten de huidige stelsels en beleidsmaatregelen onderzocht en zo nodig hervormd worden. Structurele verbeteringen in de openbare financiën zijn noodzakelijk om voorbereid te zijn op de toekomstige financiële lasten die de vergrijzing voor de openbare financiën met zich zal brengen.

Naast het onmiddellijke financiële effect heeft de vergrijzing ruimere implicaties voor de groei ten gevolge van de inkrimping van de potentiële beroepsbevolking en van potentieel belangrijke effecten op het niveau van de totale besparingen. Een verdere stijging van de levensstandaard zal steeds meer moeten worden gedragen door stijgingen van de arbeidsproductiviteit en door de werkgelegenheidsgraad te verhogen. Het bevorderen van investeringen en vooral van diepte-investeringen, zodat de arbeidsproductiviteit toeneemt, draagt bij tot de bestrijding van de negatieve gevolgen van de vergrijzing. Bovendien zou een verminderde instroom van recent opgeleide jongeren in de beroepsbevolking een vernieuwing van de vakkennis en aldus het gebruik van nieuwe technologie kunnen belemmeren. De verhoogde verbreiding van nieuwe technologie onder jongeren en de bevordering van levenslang leren zouden ertoe kunnen bijdragen de effecten van de vergrijzing op het scholingsniveau tegen te gaan.

De lidstaten moeten veelomvattende strategieën ontwikkelen om het hoofd te bieden aan de economische en budgettaire uitdaging die uitgaat van de vergrijzing. Strategische maatregelen zouden mede kunnen bestaan in hervorming van het pensioenstelsel, de gezondheidszorg en de bejaardenzorg, verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd, stimulering van de arbeidsparticipatie, met name die van ouderen, invoering en uitbreiding van kapitaaldekking voor de publieke pensioenen en eventueel aanmoediging van met particuliere middelen gefinancierde aanvullende pensioenregelingen (tweede en derde pijler). Deze strategieën moeten tezamen met de stabiliteits- en convergentieprogramma's worden ingediend en in het kader van het multilaterale toezicht worden onderzocht, met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel.

Nauwe coördinatie van het beleid - Nauwe coördinatie tussen de politieke actoren en een voortdurende en vruchtbare samenspraak tussen de Raad, de Eurogroep en de ECB, waarbij ook de Commissie is betrokken en waarbij alle aspecten van de onafhankelijkheid van het ESCB in acht genomen worden, zijn van essentieel belang voor het stimuleren van harmonieuze economische ontwikkelingen. De vroegtijdige uitwisseling van informatie en de verbetering van gemeenschappelijke statistieken maken hier ook deel van uit. De effectiviteit van beleidsmaatregelen zal worden verhoogd door terdege rekening te houden met spill-over-effecten die belangrijker worden naarmate de integratie vordert.

Dit geldt vooral voor de lidstaten van de eurozone. Om het hoofd te bieden aan deze uitdagingen en de door de EMU geboden mogelijkheden volledig te benutten, wordt het economisch beleid door de autoriteiten van de lidstaten van de eurozone gecoördineerd in de Eurogroep. Overeenkomstig de conclusies van de Europese Raad van Nice is de Eurogroep begonnen het scala van in dit forum behandelde vraagstukken, die met name structureel van aard zijn, uit te breiden, teneinde bij te dragen aan een hoger groeipotentieel van de eurozone.

De beleidsstrategie op macro- en micro-economisch niveau om effectief het hoofd te bieden aan deze belangrijke uitdagingen, wordt in de volgende afdeling gedetailleerder uiteengezet. De voornaamste componenten ervan zijn:

i) een op groei en stabiliteit gericht macro-economisch beleid;

ii) verbetering van de kwaliteit en de houdbaarheid van de openbare financiën;

iii) activering van de arbeidsmarkt;

iv) efficiënt werkende product(goederen en diensten)markten;

v) bevordering van de efficiency en de integratie van de EU-markt voor financiële diensten;

vi) aanmoediging van ondernemerschap;

vii) bevordering van de kenniseconomie;

viii) bevordering van duurzaamheid vanuit milieu-oogpunt.

3. BELEIDSAANBEVELINGEN

3.1. Een op groei en stabiliteit gericht macro-economisch beleid

Het macro-economisch beleid vervult een hoofdrol bij het op peil houden van de groei en de werkgelegenheid en bij het behoud van prijsstabiliteit. Op korte termijn moet het erop gericht zijn een evenwichtige economische expansie gaande te houden en het aanwezige groeipotentieel volledig te realiseren. Op middellange termijn moet het bijdragen tot de totstandbrenging van de randvoorwaarden die bevorderlijk zijn voor voldoende besparingen en de investeringen om de economie op een houdbaar, hoger, niet-inflatoir groei- en werkgelegenheidspad te brengen.

Naar verwachting zal de groei in de eurozone, na een levendige ontwikkeling van de bedrijvigheid in 2000, in 2001-2002 enigszins vertragen, maar toch vrij fors en boven het potentiële percentage blijven, terwijl de inflatie vermoedelijk zal verminderen. Een adequate en spanningsvrije macro-economische beleidsaanpak bestaat uit de volgende elementen.

Hoofddoel van het ene monetaire beleid is de prijsstabiliteit in de eurozone te handhaven. Onverminderd deze hoofddoelstelling dient het ter ondersteuning van het algemeen economisch beleid in de Gemeenschap.

>PIC FILE= "L_2001179NL.000901.TIF">

Gezonde begrotingssituaties in overeenstemming met het stabiliteit- en groeipact bieden de vereiste ruimte voor de volledige werking van de automatische stabilisatoren zonder het risico dat de limiet van 3 % van het BBP voor het begrotingstekort van de totale overheid wordt overschreden. Zij hebben ook gunstige effecten op de rentetarieven en dragen bij tot het toestromen van particuliere investeringen, de verdere daling van de overheidsschuldquote als voorbereiding op de kosten van de demografische veranderingen en, doordat het begrotingskader van de EMU geloofwaardiger wordt, tot een versterking van het vertrouwen van de investeerders.

Als algemeen principe is het belangrijk dat bij het begrotingsbeleid een procyclische koers moet worden vermeden die tot overdreven schommelingen in de bedrijvigheid en tot onhoudbare structurele saldi leidt en het ene monetaire beleid belast. De meeste lidstaten hebben een minimumbegrotingssituatie bereikt waarin zij de automatische stabilisatoren hun werk kunnen laten doen zonder de limiet van het buitensporig begrotingstekort te overschrijden. Dit is een belangrijk resultaat dat gevrijwaard moet worden. In de meeste gevallen is verdere begrotingsconsolidatie geboden.

Alle lidstaten dienen er binnen de grenzen van het stabiliteits- en groeipact voor te zorgen dat de begrotingen, na correctie voor de conjunctuurontwikkeling, de komende jaren in evenwicht komen of blijven of een overschot vertonen. Dit zal meer manoeuvreerruimte voor conjuncturele stabilisatie creëren om onverwachte budgettaire ontwikkelingen op te vangen, de overheidsschuld sneller te doen afnemen en zich voor te bereiden op de budgettaire gevolgen van de vergrijzing. Volgens de meest recente actualiseringen 2000/2001 van de stabiliteitsprogramma's zal de begrotingssituatie in de eurozone als geheel, na een geringe verslechtering in 2001, geleidelijk verbeteren en zal in 2003 een evenwicht worden bereikt.

>PIC FILE= "L_2001179NL.000902.TIF">

Netto financieringsoverschot (+) of -tekort (-) van de overheid volgens de geactualiseerde stabiliteits- en convergentieprogramma's

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bron:

diensten van de Commissie.

De lidstaten van de eurozone moeten ervoor zorgen dat hun begrotingsbeleid de doelstelling van prijsstabiliteit van het ene monetaire beleid ondersteunt. In dit verband moeten zij klaarstaan om het begrotings- en het structuurbeleid te gebruiken om bij te dragen tot de binnenlandse prijsstabiliteit en om bij het voeren van hun begrotingsbeleid zowel de eurozonedimensie als de nationale implicaties van het ene monetaire beleid in aanmerking te nemen. In het algemeen moeten de lidstaten:

i) in de regel en in overeenstemming met de verleden jaar aangegane verbintenis in 2001 hun begroting nagenoeg in evenwicht hebben of een begrotingsoverschot bereiken teneinde over een toereikende marge te beschikken om het effect van ongunstige conjunctuurschommelingen op te vangen; hun begrotingen nauwgezet uitvoeren om te voorkomen dat de doelstellingen van de stabiliteitsprogramma's niet worden gehaald;

ii) bij de opstelling van de begroting voor 2002 voor ogen houden dat zij begrotingssituaties moeten bereiken of behouden die nagenoeg in evenwicht zijn of een overschot vertonen en een procyclisch begrotingsbeleid moeten vermijden; indien nodig hun openbare financiën verder verbeteren, vooral met het oog op de houdbaarheid op lange termijn;

iii) bereid zijn om, indien het risico van oververhitting en inflatie bestaat, het begrotingsbeleid te verkrappen, naar loonmatiging te streven en verdere structurele hervormingen te bespoedigen teneinde de inflatie te verminderen en bij te dragen tot een geschikte macro-economische beleidsmix op nationaal niveau.

Wat betreft de lidstaten die geen deel uitmaken van de eurozone, dient het monetaire beleid in Denemarken exclusief voor het stabiel houden van de wisselkoers ten opzichte van de euro in het kader van het WKM2 dat als instrument voor het bereiken van prijsstabiliteit wordt beschouwd. In Zweden en het Verenigd Koninkrijk is het monetaire beleid gericht op prijsstabiliteit via inflatiedoelstellingen. Het welslagen van dit beleid zal bijdragen tot het creëren van de voorwaarden voor wisselkoersstabiliteit.

De niet tot de eurozone behorende lidstaten moeten ook een gezonde begrotingssituatie handhaven overeenkomstig het stabiliteits- en groeipact. In het algemeen moeten zij:

i) in 2001 een begrotingsoverschot handhaven en aldus over een toereikende marge blijven beschikken om het effect van ongunstige conjunctuurschommelingen te kunnen opvangen; hun begroting nauwgezet uitvoeren om te voorkomen dat de doelstellingen van de convergentieprogramma's niet worden gehaald;

ii) bij de opstelling van de begroting voor 2002 voor ogen houden dat zij begrotingssituaties moeten behouden die nagenoeg in evenwicht zijn of een overschot vertonen en een procyclisch begrotingsbeleid moeten vermijden; indien nodig hun openbare financiën verder verbeteren, vooral met het oog op de houdbaarheid op lange termijn.

De loonontwikkelingen in de lidstaten dienen de uiteenlopende economische en werkgelegenheidssituaties te weerspiegelen. De regeringen dienen de juiste randvoorwaarden voor loononderhandelingen door de sociale partners te bevorderen. Om de loonontwikkelingen te doen bijdragen tot een werkgelegenheidsvriendelijke beleidsmix, dienen de sociale partners zich verantwoordelijk te blijven opstellen en in elke lidstaat loonakkoorden te sluiten die stroken met de in de globale richtsnoeren voor het economisch beleid vervatte beginselen. Het is nodig dat:

i) de nominale loonstijgingen verenigbaar zijn met prijsstabiliteit;

ii) de reële lonen niet sneller stijgen dan de arbeidsproductiviteit, gelet op de noodzaak om capaciteitverruimende en werkscheppende investeringen voorzover nodig renderend te maken en vervolgens te houden;

iii) loonvormingsprocedures worden aangemoedigd die productiviteitsverschillen (naar onder meer vaardigheid, kwalificaties en geografische zone) in aanmerking nemen.

3.2. Verbetering van de kwaliteit en de houdbaarheid van de openbare financiën

De lidstaten moeten een gezonde begrotingssituatie handhaven en tegelijkertijd de kwaliteit en de houdbaarheid van de openbare financiën verbeteren overeenkomstig het door de Europese Raad van Stockholm goedgekeurde verslag. Aldus zullen de openbare financiën een zo groot mogelijke bijdrage leveren tot de groei en de werkgelegenheid en de verwezenlijking van de in Lissabon en Stockholm overeengekomen doelstellingen, inclusief sociale cohesie. Een goed evenwicht en een adequate opeenvolging moeten worden gevonden tussen de vermindering van de overheidsschuld, de verlaging van de belastingen en de financiering van overheidsinvesteringen in belangrijke sectoren. Hiertoe moeten de lidstaten:

i) ernaar streven de belasting- en uitkeringsstelsels werkgelegenheidsvriendelijker te maken, onder meer door, waar passend, een verlaging van de globale belastingdruk en doelgerichte hervormingen van het belasting- en het uitkeringenstelsel, vooral met betrekking tot laagbetaalde arbeid, binnen het kader van voortgezette begrotingsconsolidatie, en door de belastingstelsels efficiënter te maken (zie ook afdeling 3.3);

ii) de kwaliteit van de overheidsuitgaven bevorderen door deze bij te sturen in de richting van de accumulatie van fysiek en menselijk kapitaal en van onderzoek en ontwikkeling, zodat een aanzienlijke jaarlijkse stijging van de investeringen in menselijke hulpbronnen per hoofd van de bevolking verzekerd is;

iii) de doeltreffendheid van de overheidsuitgaven verhogen door institutionele en structurele hervormingen; met name moeten mechanismen voor uitgavenbeheersing, waaronder begrotingsprocedures, worden ingevoerd of versterkt;

iv) de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn verbeteren door een veelomvattende drieledige strategie te volgen: acties ter verhoging van de werkgelegenheidsgraad, een snelle afbouw van de overheidsschuld en structurele verbetering in de openbare financiën, alsmede verdere hervormingen van het pensioenstelsel en de gezondheidszorg. Om de pensioenen een deugdelijker basis te geven, moet ook een opschuiving worden overwogen in de richting van meer kapitaaldekking;

v) blijven streven naar belastingcoördinatie teneinde schadelijke belastingconcurrentie te voorkomen en de in de Raad bereikte overeenkomst van november 2000 betreffende het belastingpakket effectief ten uitvoer te leggen.

Evenals de lidstaten dient de Gemeenschap een strenge begrotingsdiscipline in acht te nemen. Deze moet toegepast worden voor alle categorieën van de financiële vooruitzichten, met inachtneming van het interinstitutioneel akkoord over de begrotingsdiscipline en de verbetering van de begrotingsprocedure. Een flexibele toewijzing van de middelen van de Gemeenschap moet worden benut om het economisch effect van de EU-begroting te vergroten.

3.3. Activering van de arbeidsmarkten

De goede werkgelegenheidsresultaten van de laatste jaren hielden in 2000 aan. Dit was grotendeels te danken aan de gunstige macro-economische voorwaarden, maar de arbeidsmarktontwikkelingen wijzen ook sterk op een daling van de structurele werkloosheid dankzij de hervormingen en beleidsmaatregelen ter verbetering van de werking van de arbeidsmarkten die de laatste tien jaar met name in het kader van de Europese werkgelegenheidsstrategie ten uitvoer zijn gelegd. De loonstijging is relatief bescheiden gebleven ondanks de sterke daling van de werkloosheid, terwijl de langdurige werkloosheid zelfs nog sterker is gedaald dan de werkloosheid in het algemeen. Niettemin blijft er veel ruimte voor verdere voortgang. Meer bepaald wordt de EU geconfronteerd met vier uitdagingen. Ten eerste zijn er thans in een aantal lidstaten tekenen van aanwervingsproblemen en tekorten aan geschoolde arbeidskrachten, hetgeen erop wijst dat de EU thans wellicht de grenzen van de snelle conjunctureel bepaalde stijging van de werkgelegenheid nadert.

>PIC FILE= "L_2001179NL.001201.TIF">

Ten tweede is de werkloosheid nog onaanvaardbaar hoog met grote verschillen tussen lidstaten en regio's. Ten derde zullen er verdere sterke dalingen van de werkloosheid en een belangrijke stijging van het arbeidsaanbod nodig zijn om de door de Europese Raad van Lissabon voor de EU overeengekomen werkgelegenheidsdoelstellingen van 70 % totale arbeidsparticipatie en 60 % voor vrouwen tegen 2010 te halen, inclusief de tussentijdse doelstellingen van respectievelijk 67 % en 57 % tegen januari 2005, alsmede 50 % voor oudere werknemers tegen 2010, zoals overeengekomen op de Europese Raad van Stockholm. Ten vierde moet ernaar worden gestreefd om, zoals bevestigd op de Europese Raad van Stockholm, zowel betere banen als meer banen te scheppen, via beter onderwijs, levenslang leren en een beter samengaan van werk en privé-leven.

Om aan deze uitdagingen het hoofd te bieden, moeten de lidstaten van de gunstige macro-economische voorwaarden profiteren om de vereiste structurele verbetering op de arbeidsmarkten tot stand te brengen en dichterbij volledige werkgelegenheid te komen.

Op 19 januari 2001 heeft de Raad gedetailleerde richtsnoeren aangenomen voor het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten voor 2001, die in overeenstemming zijn met de globale richtsnoeren voor het economisch beleid 2000, alsmede met de daarin vervatte specifieke aanbevelingen per lidstaat. Bij het nastreven van arbeidsmarkthervormingen dienen de lidstaten de richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid en de tot hen gerichte aanbevelingen energiek uit te voeren.

Zij dienen met name de volgende maatregelen te nemen:

i) bevorderen, in samenspraak met de sociale partners, van grotere arbeidsparticipatie, vooral van vrouwen en oudere werknemers, met name door te streven naar gelijke kansen, te zorgen voor toereikende opvangvoorzieningen voor kinderen en andere afhankelijke personen, vervroegde-uittredingsregelingen te hervormen en levenslang leren te bevorderen. Tevens dient de deelneming van gehandicapten, etnische minderheden en migranten te worden bevorderd. Andere relevante maatregelen, waaronder pensioenhervormingen, worden vermeld onder openbare financiën;

ii) zorgen dat de belasting- en uitkeringsstelsels werken lonend maken. In dit verband dienen de belastingen op arbeid en hoge marginale effectieve belastingtarieven te worden verlaagd met name voor laagbetaalden en de aantrekkelijkheid en de duur van de uitkeringsregelingen worden verminderd en de ontvankelijkheidsregels en het toezicht op het gebruik ervan worden hervormd, zodat ze werkgelegenheidsvriendelijker worden;

iii) opheffen van de belemmeringen voor arbeidsmobiliteit binnen en tussen lidstaten, o.a. door de wederzijdse erkenning van kwalificaties, de vaststelling en uitvoering van de richtlijn inzake bedrijfspensioenfondsen, de verbetering van de overdraagbaarheid van pensioenen en de verbetering van de toegang tot informatie op Europees niveau over openstaande betrekkingen en opleidingsmogelijkheden in de lidstaten in de context van de ontwikkeling van de nieuwe Europese arbeidsmarkten;

iv) vergemakkelijken van verandering van werkkring door in samenspraak met de sociale partners onderwijs, opleiding en levenslang leren te verbeteren, teneinde vroegtijdige schoolverlating zoveel mogelijk te voorkomen, en een geslaagde overgang naar de kenniseconomie voor te bereiden, en verbeteren van de kwaliteit van werk;

v) verder verbeteren van de efficiency van de actieve arbeidsmarktmaatregelen, gericht op degenen die het meeste risico op langdurige werkloosheid lopen; aanvulling van uitkeringsstelsels met effectieve hulp voor werkzoekenden om hun inzetbaarheid en hun kansen op werk te vergroten;

vi) bevorderen, in samenspraak met de sociale partners, van een meer flexibele werkorganisatie, inclusief werktijdregelingen, en hervormen van het bestaande regelgevings-, contractuele en wettelijke kader, onder meer van regels die de toegang tot werk kunnen belemmeren, teneinde grotere flexibiliteit met zekerheid te combineren; er moet voor worden gezorgd dat verminderingen van de totale arbeidstijd niet leiden tot stijgingen van de loonkosten per eenheid, en dat de toekomstige behoeften aan aanbod van arbeid volledig in aanmerking worden genomen;

vii) voeren van een beleid dat erop gericht is loonverschillen op grond van het geslacht ten gevolge van feitelijke discriminatie te verminderen.

>PIC FILE= "L_2001179NL.001301.TIF">

3.4. Efficiënte product(goederen en diensten)markten

De totstandbrenging van de interne markt en de invoering van de euro hebben de concurrentie op de EU-productmarkten bevorderd. Dit heeft een matigend effect op de inflatiecijfers gehad en vormde een factor bij de convergentie van de prijsniveaus tussen de lidstaten met duidelijke voordelen voor de consumenten. De concurrentie heeft ook geleid tot een rationalisering van de productie, die heeft bijgedragen tot de verbetering van het concurrentievermogen van de Europese ondernemingen. De interne markt voor diensten wordt echter nog gehinderd door de bestaande belemmeringen, die grensoverschrijdende activiteiten in de weg staan. Liberalisering heeft reeds lagere prijzen teweeggebracht in de telecommunicatiesector en er zijn reeds voordelen geconstateerd in de landen die hun energiemarkt opengesteld hebben. De Raad zal zich zo spoedig mogelijk buigen over het voorstel van de Commissie om elektriciteit en gas volledig te liberaliseren voor alle verbruikers. Tevens heeft de openstelling van de Europese economie voor de wereldhandel de Europese ondernemingen blootgesteld aan de internationale concurrentie, waardoor de Europese productmarkten efficiënter zijn geworden. De Europese Unie blijft de liberalisering van de handel en de opening van een nieuwe ronde van handelsbesprekingen in de WTO steunen. Hoewel de werking van de Europese productmarkten sterk is verbeterd, zijn er nog een aantal gebieden waar verdere voortgang nodig is. De lidstaten moeten:

>PIC FILE= "L_2001179NL.001401.TIF">

i) de interne markt volledig implementeren:

- de achterstanden bij de omzetting van de interne-marktwetgeving vóór de Europese Raad van het voorjaar 2002 terugbrengen tot minder dan 1,5 %;

- de technische handelsbelemmeringen opheffen, onder meer door efficiënter gebruik te maken van de Europese normalisatie en het beginsel van wederzijdse erkenning toe te passen;

- een effectief functionerende interne markt voor diensten tot stand brengen door de opheffing van regelgevings- en andere belemmeringen voor grensoverschrijdende activiteiten tussen lidstaten en voor de toegang tot de markt;

- de markt voor overheidsopdrachten verder openstellen en tegen 2003 on line brengen.

ii) de concurrentie versterken en daardoor de consumenten reële voordelen bezorgen:

- de netwerkenindustrieën sneller liberaliseren (energie, spoorwegen, luchtvervoer en postdiensten) en tegelijkertijd rekening houden met bestaande universele-dienstverplichtingen en met voorzieningszekerheid;

- zorgen voor effectieve onafhankelijkheid, voldoende capaciteit en doeltreffendheid van de concurrentie- en de regelgevingsautoriteiten, en de samenwerking tussen die autoriteiten verbeteren, zowel op communautair niveau als op het niveau van de lidstaten;

- het totale niveau van de overheidssteun in verhouding tot het BBP tegen 2003 verlagen en het accent minder leggen op ad hoc en sectorale steunmaatregelen; de transparantie van het beleid inzake overheidssteun verhogen.

3.5. Bevordering van de efficiency en de integratie van de EU-markt voor financiële diensten

Het financiële stelsel van de EU wordt steeds meer één geheel onder invloed van de globalisering, de deregulering, de technologische vooruitgang en de invoering van de euro. De uit de financiële integratie voortvloeiende verhoogde efficiency zal tot uiting komen in een betere allocatie en lagere kosten van kapitaal, met gunstige effecten voor de groei en de werkschepping in de EU-economie. De resterende belemmeringen voor de financiële integratie verhinderen echter dat de potentiële voordelen volledig worden benut. Een van de belangrijkste belemmeringen is het ontbreken van een helder en consequent toegepast regelgevingskader voor tal van domeinen van financiële dienstverlening. De ontwikkeling van een dergelijke kader is gevorderd door een reeks acties in het kader van het Actieplan voor Financiële Diensten (APFD). De tenuitvoerlegging van het Actieplan voor Risicokapitaal (APRK) zal bevorderlijk zijn voor de beschikbaarheid van adequate financiering voor innoverende kleine en middelgrote ondernemingen, die door hun flexibiliteit en groeipotentieel belangrijke bronnen van groei en werkgelegenheid zijn. De voortgang naar een echte interne markt voor financiële diensten verloopt momenteel echter te traag. In dit verband is het noodzakelijk:

i) ervoor te zorgen dat de door het comité van wijzen voor de regulering van de Europese effectenmarkten voorgestelde wetgeving met betrekking tot de effectenmarkten, zoals bekrachtigd in de resolutie van de Europese Raad van Stockholm, met ingang van begin 2002 operationeel is;

ii) de inspanning van alle relevante partijen - de Raad, het Parlement en de Commissie - op te voeren om ervoor te zorgen dat het APFD uiterlijk tegen 2005 volledig ten uitvoer is gelegd, en met name om belangrijke stappen te nemen voor de totstandbrenging van een geïntegreerde effectenmarkt tegen eind 2003, inclusief met name de prioriteiten die zijn vastgesteld in het verslag van het comité van wijzen over de regulering van de Europese effectenmarkten;

iii) naast de tenuitvoerlegging van het APFD en met name met betrekking tot de risicokapitaalmarkten, harder te werken aan de totstandbrenging van een goed functionerende risicokapitaalmarkt tegen 2003 door de tenuitvoerlegging van het APRK, vooral waar het erom gaat de kwantitatieve beperkingen voor institutionele beleggingen in aandelenkapitaal te verruimen, de faillissementswetgeving te versoepelen en een fiscaal kader te ontwikkelen dat bevorderlijker is voor investeringen en ondernemerschap;

iv) effectief de problemen aan te pakken waarvoor het bedrijfseconomisch toezicht zich gesteld ziet ten gevolge van het toenemende belang van de grens- en sectoroverschrijdende banden tussen de financiële markten en tussenpersonen; in dit verband moeten de autoriteiten in kwestie de nodige maatregelen nemen tot verdere verbetering van regelingen voor sector- en grensoverschrijdend toezicht verder te verbeteren, om er zeker van te zijn dat deze gelijke tred houden met de ontwikkelingen in het financiële stelsel.

3.6. Aanmoediging van ondernemerschap

Versterkt ondernemerschap zal het EU-potentieel voor groei, concurrentievermogen en werkschepping doen toenemen. In Europa moet een gunstiger ondernemingsklimaat worden gecreëerd. De ondernemingen en de burgers hebben behoefte aan een regelgevings- en belastingklimaat dat duidelijk, eenvoudig, effectief en werkbaar is op een snel veranderende wereldmarkt. Maatregelen ter verbetering van de efficiency van de overheidssector en ter beperking van de bureaucratie zijn ingevoerd om de administratieve lasten voor het bedrijfsleven te verlichten. Er moet echter nog heel wat gebeuren. Het Europese MKB beschouwt gebrek aan toegang tot financiering nog als een belemmering voor startende ondernemingen en als een probleem dat het groeipotentieel van bedrijven beperkt. De lidstaten moeten:

i) een ondernemersvriendelijk klimaat tot stand brengen:

- de administratieve lasten en belemmeringen voor ondernemingen verder verminderen door de invoering van eenvoudigere en transparantere procedures, one-stop shops voor startende ondernemingen en door de vereenvoudiging van de regelgeving en de belastingstelsels voor ondernemingen;

- de overheidsdiensten efficiënter maken, o.a. door benchmarking en verhoogd gebruik van openbare aanbestedingen, en er tegelijkertijd voor zorgen dat er voor openbare en particuliere entiteiten gelijke concurrentievoorwaarden gelden;

- de BTW-stelsels vereenvoudigen en op een meer uniforme wijze toepassen;

ii) het nemen van risico's aanmoedigen door de toegang tot financiering te vergemakkelijken, vooral voor starters in het MKB. Van bijzonder belang voor het MKB is de toegang tot kapitaal in combinatie met managementvaardigheden (zie ook afdeling 3.5).

3.7. Bevordering van de kenniseconomie

De overgang van de Europese Unie naar de kenniseconomie vordert, maar dient te worden bespoedigd om de strategische doelstelling van Lissabon te halen. De ondernemers en de burgers moeten worden aangemoedigd om de door de kenniseconomie geboden kansen te grijpen. Ondanks de recente verdere verspreiding van ICT loopt de EU nog steeds op de Verenigde Staten achter op gebieden zoals onderzoek en ontwikkeling, investeringen in nieuwe technologie, en internetpenetratie.

>PIC FILE= "L_2001179NL.001601.TIF">

Het is van groot belang dat de door de Europese Raad van Stockholm gegeven richtsnoeren om de economische hervormingen te bespoedigen, binnen de overeengekomen periode in praktijk worden gebracht. Verhoogde investeringen in menselijk kapitaal, O & O en ICT zijn nodig om het Europese concurrentievermogen te versterken. De totstandbrenging van concurrerende productmarkten (zie afdeling 3.4) en goed functionerende kapitaalmarkten (zie afdeling 3.5) draagt bij tot een ondernemingsklimaat dat bevorderlijk is voor innovatie en het nemen van risico's en dat investeringen zal aanmoedigen. Op het gebied van O & O gaat het er vooral om de betrokkenheid van de particuliere sector te verhogen, hetgeen zal bijdragen tot een betere commercialisering van de O & O-resultaten en tot de totstandbrenging van de Europese onderzoekruimte. Om de overgang naar de kenniseconomie te vergemakkelijken, is het noodzakelijk:

i) O & O en innovatie te stimuleren:

- het bedrijfsleven adequate randvoorwaarden te bieden om aan O & O te doen, o.a. door de intellectuele eigendomsrechten stringenter te maken en het vóór eind 2001 eens te worden over de wijze waarop het Gemeenschapsoctrooi wordt verleend;

- de banden tussen de universitaire wereld en het bedrijfsleven te verstevigen met het oog op kennisoverdracht en een betere commercialisering van O & O-resultaten;

- de samenwerking op het gebied van onderzoek en innovatie in Europa te bevorderen, o.a. door netwerken van "centres of excellence" te stimuleren waarin partners uit het bedrijfsleven en uit de academische wereld samengaan, en door de mobiliteit van onderzoekers te bevorderen, alsmede door betere coördinatie van het beleid en de programma's van de lidstaten op het gebied van onderzoek en innovatie;

- te zorgen voor voldoende overheidsfinanciering voor O & O, met name fundamenteel onderzoek, en duidelijke en consistente prioriteiten voor onderzoek door overheidsinstellingen vast te stellen;

ii) de toegang tot en het gebruik van ICT te bevorderen:

- de ontbundeling van het aansluitnet te implementeren om bij te dragen tot een belangrijke verlaging van de kosten van het gebruik van het internet;

- te zorgen voor een beter en meer verbreid gebruik van het internet op scholen en de noodzakelijke opleiding van al het onderwijzend personeel tegen eind 2002 te voltooien;

- het regelgevingskader voor de elektronische handel te verbeteren (door de richtlijn over elektronische handtekeningen ten uitvoer te leggen en voorstellen betreffende auteursrechten, verkoop op afstand, BTW en elektronische facturering in 2001 goed te keuren);

- het gebruik van het internet bij de overheid te stimuleren;

- een strategie inzake ICT-veiligheid te ontwikkelen en te implementeren.

iii) meer inspanningen te leveren op het gebied van onderwijs en opleiding:

- zowel particulier als openbaar, zodat er meer goed opgeleide onderzoekers en meer hooggekwalificeerd ICT-personeel beschikbaar komen en de fundamentele vaardigheden, met name de ICT-vaardigheden, van de bevolking worden verbeterd;

- het vermogen van onderwijsstelsels om adequaat in te spelen op veranderende vaardigheidsvereisten verbeteren.

>PIC FILE= "L_2001179NL.001701.TIF">

3.8. Bevordering van duurzaamheid vanuit milieu-oogpunt

Uitdagingen zoals klimaatverandering, de afbraak van de ozonlaag of de instandhouding van de biodiversiteit wijzen op de noodzaak tot een actief milieubeleid dat uit milieu- en maatschappelijk oogpunt op termijn houdbaar is. Ook op internationaal niveau aangegane verbintenissen vergen beleidsmaatregelen.

De Europese Raad van Stockholm heeft verzocht de bevordering van duurzame ontwikkeling in de globale richtsnoeren voor het economisch beleid te integreren. Duurzame ontwikkeling is een concept dat verder gaat dan een zuiver economische evaluatie en is gericht op verbeteringen in de kwaliteit van het leven door middel van coherente beleidsacties die zijn gebaseerd op een overkoepelende evaluatie van hun economische, hun sociale en hun milieudimensie. Hierbij wordt uitgegaan van een lange-termijnvisie waarbij het welzijn van de huidige en toekomstige generaties voor ogen wordt gehouden. Deze afdeling handelt over de integratie van milieuaspecten in het economisch beleid, met name het gebruik van op de marktwerking gebaseerde instrumenten als middel om duurzame ontwikkeling te bevorderen.

Het optreden van regeringen loopt vaak vertraging op door verontrusting over de mogelijke kortetermijneffecten van milieubeleid op economische groei, werkgelegenheid en het concurrentievermogen van afzonderlijke ondernemingen, sectoren en lidstaten. In dit verband dienen de lidstaten bij het nastreven van milieudoelstellingen meer gebruik te maken van op marktwerking gebaseerde instrumenten, omdat deze de industrie flexibiliteit bieden om vervuiling op een kosteneffectieve wijze te verminderen en tegelijkertijd technologische innovatie aan te moedigen. Bovendien zijn zij dikwijls het meest doeltreffende middel om de vervuiling terug te dringen, aangezien zij leiden tot de internalisering van externe kosten in de prijzen. Zij zijn derhalve een manier om het beginsel "de vervuiler betaalt" consequenter te implementeren. In dit opzicht zijn betere informatie en kosten-batenanalyse belangrijk. Investeringen in nieuwe, milieuvriendelijke technologie kunnen ook een voorname bron van vooruitgang vormen.

De lidstaten moeten duidelijke streefdoelen en tijdschema's voor milieubeleid opstellen zodat bedrijven en consumenten zich soepel kunnen aanpassen. Geleidelijke maar gestadige en geloofwaardige veranderingen in het niveau en de structuur van de belastingtarieven totdat de externe kosten volledig in de prijzen zijn verrekend, zouden de structurele aanpassingsproblemen tot het minimum beperken en aanpassing en innoverende oplossingen van de ondernemingen bevorderen. Bij deze aanpak zou er ook minder behoefte bestaan aan vrijstellingen voor de zwaarst getroffen ondernemingen of sectoren. Dergelijke vrijstellingen verminderen dikwijls de milieueffectiviteit van de maatregel, vervormen de belastingstructuren en zijn later moeilijk terug te draaien. De vaststelling van een kader voor het gebruik van op de marktwerking gebaseerde instrumenten op communautair niveau zou ertoe kunnen bijdragen dergelijke distorsies te voorkomen en de interne markt te ondersteunen.

Derhalve is het noodzakelijk:

i) de verbintenis aan te gaan om de door de Europese Raad van Göteborg overeengekomen strategie voor duurzame ontwikkeling effectief te implementeren;

ii) op de marktwerking gebaseerde beleidsmaatregelen, zoals belastingen, door de gebruiker en de vervuiler te betalen heffingen, verzekerings/aansprakelijkheidsregelingen en verhandelbare emissierechten, in te voeren en te versterken;

iii) sectorale subsidies en belastingvrijstellingen en andere maatregelen die een negatief milieueffect hebben, af te bouwen;

iv) meer gebruik te maken van economische instrumenten om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen en aan de eisen van het Protocol van Kyoto te voldoen en bij te dragen tot de ontkoppeling van diverse vormen van milieubelasting en economische groei;

v) overeenstemming te bereiken over een adequaat kader voor de belastingheffing op energie op Europees niveau en voor de totstandbrenging van één interne energiemarkt.

II. RICHTSNOEREN PER LAND

1. BELGIË

In 2000 bedroeg de economische expansie ongeveer 4 % en voor 2001 en 2002 wordt een reële groei van ongeveer 3 % verwacht. Het gezinsverbruik, dat in 2000 snel toenam, zal in beide jaren krachtig blijven en worden gesteund door hogere beschikbare inkomens en de toenemende werkgelegenheid. De vrij dynamische investeringsactiviteit zal de binnenlandse vraag blijven stimuleren. De sector buitenland zal echter naar verwachting minder activiteitsondersteunend worden. De inflatie, gemeten met het geharmoniseerde indexcijfer van de consumptieprijzen, zal afnemen van 2,7 % in 2000 tot iets minder dan 2 % in 2001 en nog minder in 2002. De werkgelegenheid zal zich verder uitbreiden onder invloed van de krachtig blijvende activiteit, de loonmatiging en het effect van de in de laatste jaren toegepaste beleidsmaatregelen ter bevordering van de werkgelegenheid.

Gelet op de nog steeds zeer hoge schuldquote en de behoefte aan voorbereiding op de toekomstige uitdagingen als gevolg van de vergrijzing van de bevolking, blijft de begrotingsconsolidatie een prioriteit. De arbeidsmarkt wordt nog steeds gekenmerkt door een lage participatiegraad, vooral van de oudere werknemers, en de regionale verschillen in arbeidsmarktresultaten zijn nog steeds te groot. Belangrijke uitdagingen voor het beleid zijn ook het gebrek aan concurrentie in bepaalde sectoren, de buitensporige administratieve formaliteiten voor de bedrijven en de nood aan verhoging van de doelmatigheid in de openbare sector.

Begrotingspolitiek

De versnelling van de activiteit in 2000 heeft geleid tot positievere begrotingsresultaten dan was verwacht: in plaats van het voorspelde begrotingstekort van 1 % van het BBP werd het begrotingsevenwicht bereikt. Het geactualiseerde stabiliteitsprogramma 2000 verwacht voor 2001 een begrotingsoverschot van 0,2 % van het BBP en voor 2002 een overschot van 0,3 %. De begrotingsstrategie die in het geactualiseerde programma 2000 voor de periode tot 2005 werd uitgestippeld, berust op de verwezenlijking van grote primaire overschotten van meer dan 6 % van het BBP in elk jaar. Het in de hand houden van de reële primaire uitgaven zal de voornaamste aanpassingsfactor blijven, met een niet-expliciete stijgingsnorm van 1,5 % reëel per jaar voor Entiteit I (federale overheid en sociale zekerheid). De schuldquote zal worden teruggedrongen van 110,6 % van het BBP in 2000 tot 101,4 % in 2002. Gelet op het bovenstaande en overwegende dat België een lid is van de eurozone, dient de begrotingspolitiek op het volgende te worden gericht:

i) een begrotingsoverschot van 0,2 % van het BBP in 2001, zoals gesteld in het geactualiseerde stabiliteitsprogramma 2000, zelfs als de reële groei lager mocht uitvallen;

ii) in het kader van de begroting 2002 de jaarlijkse stijging van de primaire uitgaven in Entiteit I strikt binnen de limiet van 1,5 % reëel houden om aldus de begrotingsstreefcijfers te halen, in het bijzonder een primair overschot van meer dan 6 % van het BBP;

iii) in 2002 en daarna de begrotingsruimte, zoals vastgesteld in het geactualiseerde stabiliteitsprogramma 2000, toewijzen op een manier die verenigbaar is met de limiet van 1,5 % toename van de reële uitgaven; alle extra begrotingsontvangsten die het gevolg kunnen zijn van een beter dan verwachte reële groei besteden aan schuldreductie;

iv) voorbereidingen treffen om de budgettaire gevolgen van de vergrijzing van de bevolking op te vangen door een tijdige hervorming van het pensioenstelsel, inclusief de vaststelling van de begrotingsmiddelen die jaarlijks in het "Zilverfonds" kunnen worden gestort, bij de volgende actualisering van het stabiliteitsprogramma

Arbeidsmarkt

De arbeidsmarktvoorwaarden zijn in 2000 verder verbeterd, waardoor de werkloosheid is afgenomen tot 8,7 %. De regering zet stappen naar een "actieve welvaartsstaat", die onder meer wordt gekenmerkt door een geleidelijke verschuiving van passieve beleidsmaatregelen naar een preventieve en actievere aanpak van de arbeidsmarktvraagstukken. Initiatieven zijn genomen om de werkloosheidsvallen aan te pakken. De uitkeringsafhankelijkheid blijft echter relatief hoog voor sommige segmenten van de arbeidsmarkt. De vergrijzing en de toenemende moeilijkheden om arbeidskrachten aan te werven wijzen op de behoefte aan verdere maatregelen om de niet-actieve potentiële beroepsbevolking te mobiliseren en aldus de participatiegraden te verhogen. Dit is een van de voornaamste uitdagingen voor de Belgische arbeidsmarkt, welke wordt gekenmerkt door een relatief lage werkgelegenheidsgraad (60,9 %) en vooral een lage participatiegraad van oudere werknemers (slechts 24 % van de leeftijdsgroep 55-64). Het voortbestaan van aanzienlijke geografische verschillen in de werkloosheidspercentages wijst op weinig arbeidsmobiliteit en onvoldoende loonflexibiliteit. Hoewel de lastendruk op de arbeid in België een van de hoogste in de EU blijft, wordt verwacht dat belastingverlagingen, zoals overwogen in het nieuwe fiscale hervormingsplan, de druk op de arbeid in de komende jaren geleidelijk zullen verlichten. Derhalve dient België alle werkgelegenheidsaanbevelingen krachtig ten uitvoer te leggen en prioriteit te geven aan het volgende:

i) aan de hand van de verrichte onderzoeken de belastingen en de sociale zekerheid verder hervormen om werken lonend te maken, in het bijzonder door oudere werknemers ertoe aan te zetten te blijven werken of weer te gaan werken en door herziening van de speciale regeling waardoor werklozen van meer dan 50 jaar worden vrijgesteld van het actief zoeken naar werk;

ii) de voornaamste belemmeringen voor de arbeidsmobiliteit aanpakken en de sociale partners stimuleren om loonbepalingsmechanismen te aanvaarden waardoor beter rekening wordt gehouden met de productiviteit en de plaatselijke arbeidsmarktvoorwaarden, doch steeds met behoud van loonmatiging;

iii) samen met de sociale partners de arbeidsmarktflexibiliteit blijven bevorderen door verdere versoepeling van de voorwaarden van tijdelijke arbeidscontracten en verhoging van de arbeidstijdflexibiliteit, maar er tegelijk voor zorgen dat arbeidstijdverkortingen geen nadelige invloed hebben op de arbeidskosten per eenheid product en het arbeidsaanbod.

Productmarkten en kenniseconomie

België is een kleine open economie met een sterke concurrentie op de goederenmarkten, hetgeen heeft bijgedragen tot een hoge arbeidsproductiviteit in de industrie en relatief lage prijzen voor een land met een dergelijke levensstandaard. Het liberalisatieproces in de telecomsector vordert gestaag en verschillende maatregelen zijn genomen om de kenniseconomie te stimuleren. Er zijn echter nog concurrentieproblemen in sommige dienstensectoren. De liberalisatie van de energiesector is minder ver gevorderd. Inspanningen ter verlichting van de administratieve formaliteiten voor het bedrijfsleven en hervormingen van de overheidsdiensten zijn aangekondigd, maar er zijn nog maar weinig maatregelen genomen. Derhalve dient België prioriteit te geven aan het volgende:

i) de concurrentie in de sectoren vervoer en distributie van gas en elektriciteit stimuleren en onafhankelijke netwerkmanagers in deze sectoren aanstellen om discriminatie bij de toegang te vermijden; zorgen dat de geplande hervorming van de spoorwegen tot een verhoging van de doelmatigheid en de kwaliteit van de dienstverlening leidt en de behoefte aan exploitatiesubsidies vermindert;

ii) de doorzichtigheid van de relaties tussen de openbare en de particuliere sector op plaatselijk en provinciaal vlak verhogen, vooral de rol van de gemeenten en de intercommunales in sectoren zoals energie, om concurrentieverstoringen en belangenconflicten te voorkomen; en

iii) maatregelen nemen om de administratieve lasten voor het bedrijfsleven te verlichten en te vereenvoudigen.

Kapitaalmarkt

De kapitaalmarkt blijft zich ontwikkelen. De aandelenmarkt is internationaal meer geïntegreerd geworden door de fusie van de beurzen van Brussel, Parijs en Amsterdam in 2000. In het bankwezen is een transformatie opgetreden door de grensoverschrijdende en binnenlandse fusies en overnames van de laatste jaren. Daarom worden de toezichtstructuren en -procedures opnieuw onder de loep genomen, waarbij het in hoofdzaak gaat om het toezicht op de effectenmarkten, de besluitvorming in de Commissie voor het Bank- en Financiewezen en het institutioneel nader tot elkaar brengen van deze commissie en de nationale centrale bank. De risicokapitaalmarkt heeft een krachtige groei beleefd, welke wordt gekenmerkt door een hoog peil van durfkapitaalinvesteringen in procent van het BBP maar ook door aanzienlijke interventies van de overheid. Een verdere ontwikkeling van de risicokapitaalmarkt is echter wenselijk, en dan vooral van de particuliere, en minder van de openbare, durfkapitaalmarkt. De werking van het financieel stelsel kan aanzienlijk worden verbeterd door de voorgestelde reeks wetgevende maatregelen inzake ondernemingsbestuur. Derhalve dient België prioriteit te geven aan het volgende:

i) de risicokapitaalmarkt verder ontwikkelen door de kwantitatieve beperkingen op de institutionele beleggingen in aandelenkapitaal te verlichten, een fiscaal kader te scheppen dat meer bevorderlijk is voor investeringen en ondernemerschap en dit laatste ook aanmoedigen door een aanpassing van de faillissementswetgeving.

2. DENEMARKEN

Na een economische groei van bijna 3 % in 2000, die vooral toe te schrijven was aan een dynamische investeringsactiviteit en een krachtige buitenlandse vraag, zal de economische expansie in 2001 naar verwachting vertragen tot iets meer dan 2 %. Terwijl zowel het gezinsverbruik als de overheidsconsumptie zullen aantrekken na de zwakke resultaten van vorig jaar, zal deze ontwikkeling waarschijnlijk meer dan gecompenseerd worden door een veel tragere toename van de investeringen. Hoewel verwacht wordt dat de groei op de uitvoermarkten in 2001 zal vertragen, zal de ongebruikelijke toename van de invoer in 2000 - gedeeltelijk ten gevolge van de hoge invoerintensiteit van de outillage-investeringen en -uitvoer - waarschijnlijk kleiner worden. De bijdrage van de netto-uitvoer aan de groei zal dus groter worden in 2001. Voor 2002 wordt een economische groei van 2,5 % verwacht, hoofdzakelijk als gevolg van een krachtige opleving van het gezinsverbruik.

Het groeipotentieel van de Deense economie kan worden verbeterd door een juiste aanpak van de voornaamste uitdagingen: het verlichten van factoren die het arbeidsaanbod beperken, waardoor ook knelpunten in sommige sectoren kunnen worden vermeden die tot nieuwe loonstijgingen zouden kunnen leiden. In verschillende belangrijke sectoren is nog steeds geen sprake van voldoende concurrentie en gelet op de omvang van de openbare sector is het van belang dat daar een hoge doelmatigheid wordt bereikt. Afremming van de reële toename van het overheidsverbruik is nodig, vooral in verband met de budgettaire gevolgen van de vergrijzing.

Begrotingspolitiek

In 2000 bedroeg het begrotingsoverschot 2,4 % van het BBP, hetgeen meer is dan ten tijde van de goedkeuring van de begrotingswet werd verwacht. Volgens de ramingen van de overheid zal het begrotingsoverschot in 2001 toenemen tot 2,8 % van het BBP en in 2002 weer iets afnemen tot 2,6 %. In het geactualiseerde convergentieprogramma 2000 van Denemarken is de strategie van een matige verlaging van de primaire uitgave en de belastingen ten opzichte van het BBP grotendeels aangehouden. In 2001 zullen deze ratio's echter waarschijnlijk iets stijgen doordat de overheidsconsumptie aanmerkelijk boven het streefcijfer van een reële toename van 1 % per jaar zal komen te liggen en de belastingverhogingen door de lagere overheden duidelijk verder zullen gaan dan de niet-bindende afspraken met de centrale overheid. Volgens de prognoses voor de langere termijn hebben de overheidsfinanciën voldoende ruimte om de financiële lasten van de vergrijzing op te vangen. Derhalve dient de begrotingspolitiek op het volgende te worden gericht:

i) de reële stijging van het overheidsverbruik in 2001 strikt beperken tot de begrote 1,9 %;

ii) in 2001 en de daarop volgende jaren ruime overschotten in de overheidsfinanciën handhaven;

iii) de reële groei van het overheidsverbruik ook op middellange termijn beperken, zodat de belastingdruk tot in 2005 kan worden verlicht overeenkomstig de overheidsprognoses in het geactualiseerde convergentieprogramma, zonder het vermogen van de overheidsfinanciën om de vergrijzing op te vangen in gevaar te brengen. In het bijzonder moet worden gestreefd naar toezeggingen van de lagere overheden, met respect voor hun autonomie, om dit te verwezenlijken.

Arbeidsmarkt

De arbeidsmarktresultaten van Denemarken zijn bij de beste in de Unie: de hoogste werkgelegenheidsgraad (ruim 76 %), een relatief geringe werkloosheid (4,7 %) en een goed palmares op het gebied van actieve arbeidsmarktmaatregelen. Bovendien zijn de uitkeringsvoorwaarden strenger gemaakt om het effectieve arbeidsaanbod te verhogen, onder meer door de recente hervorming van de vervroegde-uittredingsregelingen in 1996 en 1999 en de hervorming van het invaliditeitspensioen, welke in 2003 zal worden uitgevoerd. Het arbeidsaanbod stagneert echter al jaren en zal worden beperkt door enkele recente maatregelen, zoals de in 2000 overeengekomen verlenging van de jaarlijkse vakantie in de particuliere sector met één week. Aangezien de arbeidskrapte naar verwachting zowel op de korte als op de langere termijn zal blijven bestaan, worden er maatregelen getroffen om het arbeidsaanbod in het algemeen, inclusief via immigranten te verhogen. Daarnaast zou een verdere expansie van het arbeidsaanbod kunnen worden gestimuleerd door hervormingen van de belastingen en de sociale zekerheid waardoor de onderliggende belasting/uitkeringsstructuur een gunstiger werkgelegenheidseffect heeft. Derhalve dient Denemarken alle werkgelegenheidsaanbevelingen krachtig ten uitvoer te leggen en prioriteit te geven aan het volgende:

i) de totale lastendruk op de arbeid in de komende jaren verder verlichten, vooral door verlaging van de hoge marginale effectieve belastingtarieven op lage en middelhoge lonen, zodat werken lonend wordt, en aldus de hervorming van de transferstelsels voortzetten.

Productmarkten en kenniseconomie

De Deense economie wordt minder dan andere kleine lidstaten geconfronteerd met de internationale concurrentie. Dit kan één van de redenen zijn waarom er onvoldoende concurrentie is op een aantal productmarkten en waarom de consumptieprijzen relatief hoog liggen. In de laatste jaren heeft Denemarken aanzienlijke verbeteringen te zien gegeven wat betreft de openstelling van de overheidsopdrachten en de doeltreffendheid van de openbare dienstverlening. Het mededingingsbeleid is stringenter geworden met de invoering van de fusiecontrole en de toepassing van de artikelen 81 en 82 van het Verdrag. Ondanks het feit dat de O & O-uitgaven boven het EU-gemiddelde liggen, kan Denemarken zich niet meten met de andere Noordse lidstaten, mede wegens de lage O & O-uitgaven in het bedrijfsleven en zwakkere commercialisatieresultaten. Denemarken heeft een nieuwe bedrijfsbeleidstrategie ontwikkeld om tot betere O & O-resultaten te komen. Gelet op het bovenstaande dient Denemarken prioriteit te geven aan het volgende:

i) krachtigere toepassing van de mededingingsvoorschriften in de bedrijfstakken waar nog onvoldoende concurrentie bestaat; en

ii) verbetering van de concurrentievoorwaarden op het gebied van de overheidsopdrachten en verhoging van de concurrentiedruk in de openbare dienstverlening op plaatselijk vlak door benchmarking en stelselmatiger gebruik van aanbestedingen.

Kapitaalmarkt

De kapitaalmarkt in Denemarken heeft zich ontwikkeld onder invloed van de overheidsmaatregelen ter verbetering van het financiële toezicht, de concurrentievoorwaarden voor financiële ondernemingen en de marktdoorzichtigheid. Om de ontwikkeling van de aandelenmarkt te bevorderen, heeft Denemarken de kwantitatieve beperkingen op de aandelenportefeuille van de pensioenfondsen verlicht, waardoor deze tot 70 % in aandelen kunnen beleggen volgens het beginsel van de "goede huisvader". Denmarken heeft de fiscale behandeling van de aandelenbezitregelingen voor de werknemers verbeterd en de regelgeving voor de beleggingsfondsen hervormd door de invoering van "small cap"-fondsen (speciale innovatiefondsen die zich specialiseren in kleine en innoverende bedrijven). De investeringen in risicokapitaal zijn sedert 1998 verdubbeld, maar zij blijven klein in vergelijking met andere markten. Voortgezette inspanningen om de risicokapitaalmarkt te ontwikkelen zijn dus wenselijk. De regelgeving voor de financiële sector moet worden samengebracht in één enkel wetgevend kader, en de toezichtregelingen moeten worden gestroomlijnd. In verband met de toegenomen fusie-activiteit bij de grote financiële instellingen in Scandinavië hebben de Deense toezichthouders met hun Finse en Zweedse (en Noorse) tegenhangers een samenwerkingsovereenkomst ondertekend om te zorgen voor een efficiënt financieel toezicht op dergelijke grensoverschrijdende instellingen. Derhalve dient Denemarken prioriteit te geven aan het volgende:

i) de risicokapitaalmarkt ontwikkelen door verdere aanpassing van het fiscaal kader, met het oog op het bevorderen van investeringen en ondernemerschap en dit laatste ook aanmoedigen door een aanpassing van de faillissementswetgeving.

3. DUITSLAND

Na een buitengewone stijging van de uitvoer in 2000 schijnt de economische groei in Duitsland te vertragen, vooral omdat de tragere groei van de wereldeconomie de expansie van de uitvoer zal afremmen. De krachtigere binnenlandse vraag zal de afnemende externe groeibijdrage gedeeltelijk compenseren en de voornaamste drijvende kracht achter de economie worden. Het gezinsverbruik, dat vorig jaar onder druk stond als gevolg van de stijgende invoerprijzen en de opgelopen aardolierekening, zal worden gestimuleerd door de omslag in deze ontwikkelingen. Een bijkomende stimulans mag worden verwacht van de uitbreiding van de werkgelegenheid en de uitvoering van de derde fase van de hervorming van de inkomensbelastingen op 1 januari 2001. De investeringen in outillage zullen naar verwachting krachtig blijven als gevolg van de hoge bezettingsgraad. Volgens de prognoses van de diensten van de Commissie zal de groei van het BBP derhalve afnemen tot ongeveer 2,25 % in 2001 en enigszins aantrekken tot iets meer dan 2,50 % in 2002. Vermoedelijk zullen deze groeipercentages tot een hogere werkgelegenheid leiden.

Hoewel de economische situatie in Duitsland in vergelijking met de jaren negentig aanzienlijk verbeterd is, is in Duitsland nog geen sprake van een krachtig endogeen groeiproces. Ondanks de positieve effecten van de recente hervormingen van de inkomsten- en de vennootschapsbelasting lijkt het economisch dynamisme te worden afgeremd, onder meer door resterende belemmeringen voor spoedige verbeteringen aan de Duitse arbeidsmarkt, met name in het oostelijke deel van het land. Terwijl het concurrentievermogen van de Duitse economie in de laatste jaren is verbeterd dankzij een algemene loonmatiging, blijven de arbeidskosten per eenheid product relatief hoog in de nieuwe deelstaten, waar de werkloosheid eens zo hoog ligt als het nationale gemiddelde en die dus afhankelijk blijven van grote transfers uit het westen. Het belastingstelsel en de sociale zekerheid dragen bij aan het algemene werkloosheidsprobleem, omdat een relatief hoge marginale inkomensbelasting en socialezekerheidsbijdrage en het gelijktijdige verlies van hun uitkering personen met een laag inkomen in een werkloosheidval kunnen doen belanden. Het risico bestaat dat de groei in Duitsland matig zal blijven als de arbeidsmarkt en de transfermechanismen niet worden hervormd.

Begrotingspolitiek

Duitsland heeft vorig jaar zijn consolidatiedoel bereikt, want het tekort zonder de UMTS-opbrengsten is teruggevallen tot 1,0 % van het BBP (1,5 % overschot met de UMTS-opbrengsten). Bovendien is dankzij de UMTS-opbrengsten de schuldreductie aanzienlijk bespoedigd. Volgens het geactualiseerde stabiliteitsprogramma 2000 zal het begrotingstekort geleidelijk worden teruggedrongen tot nul tegen het jaar 2004. Ongeveer de helft van de saneringslast wordt weggewerkt door budgettaire verbeteringen in de deelstaten en de gemeenten. De schuld zal vooral worden teruggedrongen door uitgavenverlagingen, omdat de belastingdruk moet worden verlicht. In het geactualiseerde stabiliteitsprogramma wordt echter een tijdelijke toename van het tekort tot 1,50 % van het BBP in 2001 verwacht als rechtstreeks gevolg van de belastinghervorming. De houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn zou moeten verbeteren door de hervorming van het pensioenstelsel. Op lange termijn blijven echter begrotingsrisico's bestaan omdat in de gezondheidszorg en de uitkeringsregelingen nog niet voldoende rekening is gehouden met de gevolgen van de vergrijzing van de bevolking. Gelet op het bovenstaande en overwegende dat Duitsland lid van de eurozone is, dient de begrotingspolitiek op het volgende te worden gericht:

i) in 2001 een begrotingstekort van 1,50 % van het BBP; bij de vaststelling van de toename van de uitgaven in 2001 moet de regering dus rekening houden met de ramingen die zijn vastgesteld in het kader van de "Finanzplanungsrat" van november 2000;

ii) bij de opstelling van de begroting 2002 de geplande vermindering van het begrotingstekort tot 1 % van het BBP aanhouden, om ervoor te zorgen dat het op middellange termijn nagestreefde begrotingsevenwicht wordt bereikt tegen 2004; als de belastingopbrengsten hoger uitvallen dan geraamd, moeten zij worden gebruikt om het tekort terug te dringen tot onder het geplande peil;

iii) met ingang van 2001 de coördinatie van de begrotingspolitiek op de verschillende overheidsniveaus verbeteren door uitbreiding van de rol van de "Finanzplanungsrat" en, uiteindelijk, in het kader van een nationaal stabiliteitspact; en

iv) om de houdbaarheid van de openbare financiën op langere termijn te verzekeren, de uitvoering van de pensioenhervorming voortzetten en in 2001 beginnen aan hervormingen van de gezondheidssector en de sociale zekerheid, in het bijzonder de bejaardenzorg.

Arbeidsmarkt

De situatie op de Duitse arbeidsmarkt is in 2000 verder verbeterd. De werkgelegenheid is uitgebreid tegen een tempo dat in het laatste decennium niet meer was waargenomen en de werkloosheid is gedaald tot 8,1 %. De verbetering is echter nog niet doorgedrongen tot het oostelijke deel van het land, waar de werkgelegenheid nog meer is afgenomen en de werkloosheid zich vrijwel heeft gestabiliseerd op 16,7 %. Bij de laatste belastinghervorming werden belangrijke maatregelen genomen om de druk op de arbeid te verlichten. De pensioenpremies zijn in 2000 licht gedaald. De gecombineerde effecten van de belastingen en de sociale zekerheid kunnen echter nog altijd leiden tot negatieve arbeidsprikkels. De Duitse arbeidsmarkt wordt op sommige terreinen gekenmerkt door een relatief hoge graad van reglementering. De actieve arbeidsmarktprogramma's (AAMP's) lijken vooral in het oosten niet steeds doelmatig te zijn wat het herbetreden van de arbeidsmarkt betreft. De werkloosheid is regionaal zeer ongelijk verdeeld, hetgeen betekent dat behoefte bestaat aan verdere actie om de mobiliteit en de aanpasbaarheid van de lonen te verhogen. Derhalve dient Duitsland alle werkgelegenheidsaanbevelingen krachtig ten uitvoer te leggen en prioriteit te geven aan het volgende:

i) de AAMP's meer richten op groepen met de hoogste kans op langdurige werkloosheid en de opleiding beter afstemmen op de behoeften van de arbeidsmarkt. De doeltreffendheid van de AAMP's verbeteren, vooral in de nieuwe deelstaten. Bij het loonvormingsproces rekening blijven houden met de productiviteit en de regionale arbeidsmarktomstandigheden;

ii) de inkomensbelastinghervorming aanvullen met verdere hervormingen van belastingen en sociale zekerheid om te zorgen dat werken lonend wordt. Verdere stappen nemen om de nog steeds hoge indirecte arbeidskosten terug te dringen, vooral ten behoeve van de laagbetaalden;

iii) maatregelen nemen, waar nodig in het kader van het "pact voor werkgelegenheid", om de arbeidsovereenkomsten en de arbeidsorganisatie flexibeler te maken en de voorwaarden voor levenslang leren te verbeteren.

Productmarkten en kenniseconomie

De Duitse productmarkten staan open voor de internationale concurrentie. De productiviteit ligt rond het EU-gemiddelde, maar het relatieve prijspeil is iets hoger dan wat mag worden verwacht van een land met een dergelijke levensstandaard. Duitsland heeft verschillende maatregelen genomen om de werking van de productmarkten te verbeteren, hetgeen tot een beter bedrijfsklimaat heeft geleid. Met name zijn vorderingen gemaakt bij de verbetering van het kader voor de concurrentie bij de vrije beroepen en de ambachten. Bovendien beginnen de belastinghervorming, de stroomlijning van de bedrijfsondersteuningsmechanismen en de liberalisatie van de telecomsector vruchten af te werpen. Ook de elektriciteitsmarkt is geliberaliseerd en er is een systeem van onderhandelde toegang van derde partijen tot het elektriciteitsnet ingevoerd. Er zijn echter nog steeds grote regionale verschillen in de toegangsvergoeding. De gasrichtlijn is nog niet volledig in Duitse wetgeving omgezet, zodat nog geen sprake is van concurrentie. De staatssteun neemt geleidelijk af, maar blijft nog boven het EU-gemiddelde. De regels inzake overheidsopdrachten worden nog altijd niet voldoende toegepast door sommige overheidsinstanties. De economische groei in de nieuwe deelstaten is tegengehouden door een onderontwikkelde sector van zakelijke diensten en een gebrek aan innovatiecapaciteit, naast andere factoren. De ICT-penetratie neemt snel toe en maatregelen zijn genomen om het ontstaan van een digitale kloof te voorkomen. Er is een ernstig tekort aan IT-personeel. Derhalve dient Duitsland prioriteit te geven aan het volgende:

i) het hoger onderwijs hervormen en de tekorten aan IT-personeel verkleinen door onderwijs en opleiding;

ii) de concurrentie op de productmarkten versterken door de overheidsopdrachten meer open te stellen, het beleid van geleidelijke verlaging van de staatssteun voor te zetten en de regelgeving voor de vrije beroepen en de ambachten verder te vereenvoudigen; en

iii) inspanningen te doen om de grote regionale verschillen in de vergoeding voor het gebruik van de plaatselijke stroomnetwerken te verminderen.

Kapitaalmarkt

In Duitsland zijn verschillende maatregelen genomen ter verbetering van het toezicht op de kapitaalmarkt. In juni 2001 zal een ontwerpwet voor de bevordering van de kapitaalmarkt (vierde Finanzmarktförderungsgesetz) worden ingediend, die in 2002 van kracht moet worden. Het ontwerp omvat maatregelen om de aandelenmarkt te dereguleren, de regels inzake manipulatie van de aandelenmarkt te verbeteren en een grotere rechtszekerheid te creëren voor de futures. Voorts heeft Duitsland een hervorming van de regelgeving op de financiële diensten aangekondigd, waarbij een enkel federaal agentschap voor het toezicht op het bankwezen, de verzekeringen en de effectenmarkten zal worden opgericht om de uitdagingen van de integratie van de financiële markten het hoofd te kunnen bieden. Maatregelen zijn genomen om de programma's te rationaliseren en te vereenvoudigen die tot doel hebben risicokapitaal ter beschikking te stellen van het MKB en startende bedrijven. Meer algemeen zal de voorgestelde hervorming van het pensioenstelsel de kapitaalmarkt bevorderen, en er is een wetsvoorstel ingediend over het overnamebod. Een commissie van deskundigen is opgericht om een gedragscode voor het ondernemingsbestuur op te stellen, en er is een wetsvoorstel ingediend om de invoering van aandelen op naam (Namensaktien) mogelijk te maken. Derhalve dient Duitsland prioriteit te geven aan het volgende:

i) de risicokapitaalmarkt verder ontwikkelen door een fiscaal en regelgevend kader tot stand te brengen dat bevorderlijk is voor investeringen en ondernemerschap.

4. GRIEKENLAND

In 2000 was de economische activiteit in Griekenland levendig, en voor 2001 en 2002 wordt een versnelling verwacht tot een reële groei van 4,8 %. De binnenlandse vraag zal vooral worden ondersteund door de investeringen: met name de investeringen in de bouw zullen toenemen wegens de voorbereiding van de Olympische Spelen in 2004. Bovendien zal de activiteit worden gestimuleerd door de daling van de rentevoeten die het gevolg is van de deelname aan de eurozone. De lopende rekening van de betalingsbalans zal waarschijnlijk verder achteruitgaan door de onder invloed van de krachtige binnenlandse vraag snel toenemende invoer en een vertraging van de goederenuitvoer. De inflatie is in 2000 opgelopen tot 3,7 % (GICP) in december. Verwacht wordt dat zij door de dalende invoerprijzen zal afnemen in 2001 en 2002, maar er is een oververhittingsrisico als gevolg van de levendige activiteit en de versoepeling van de monetaire voorwaarden. De versnelling van de economische bedrijvigheid zal bijdragen tot een geleidelijke verbetering van de situatie op de arbeidsmarkt, maar de werkloosheid zal hoog blijven.

Het inflatierisico kan aanwezig blijven in 2001, zodat passende stabiliseringsmaatregelen zullen moeten worden genomen. In dit verband zal de begrotingspolitiek een belangrijk economisch instrument zijn om de inflatoire druk te bedwingen. Het loonverloop is eveneens van cruciaal belang. Voorts zijn continue budgettaire consolidatie-inspanningen nodig om de hoge schuldquote terug te dringen en voorbereidingen te treffen op de uitdagingen op lange termijn die het gevolg zijn van de vergrijzing van de bevolking. Structuurhervormingen op de arbeids-, de product- en de kapitaalmarkt blijven van prioritair belang voor de productiviteit, de werkgelegenheidsschepping en het internationale concurrentievermogen van de economie.

Begrotingspolitiek

In 2000 is het begrotingstekort verlaagd van 1,8 % tot 0,9 % van het BBP. In het stabiliteitsprogramma 2000 wordt verwacht dat het begrotingstekort zal omslaan in een overschot van 0,5 % van het BBP in 2001 en 1,5 % in 2002. De begrotingsprognoses van het programma zijn gebaseerd op de veronderstelling dat in beide jaren een hoge reële groei van ongeveer 5 % zal worden bereikt. De begrotingsstrategie bestaat erin hoge primaire overschotten van ongeveer 7 % van het BBP te bereiken in 2001 en 2002 en ten volle te profiteren van de lagere rentebetalingen die het gevolg zijn van de daling van de rentevoeten en de schuldquote. Het programma voorziet echter slechts voor 2002 een aanzienlijke verlaging van de lopende primaire uitgaven van de overheid. Gelet op het bovenstaande en overwegende dat Griekenland een lid is van de eurozone, dient de begrotingspolitiek op het volgende te worden gericht:

i) het voor 2001 gestelde doel van een begrotingsoverschot van 0,5 % van het BBP halen en bereid zijn tot een stringentere uitvoering van de begroting in 2002 mocht de inflatoire druk aanhouden;

ii) in de begroting 2002 een koers aanhouden die duidelijk op prijsstabiliteit gericht is; daartoe het nagestreefde primaire overschot van 7 % van het BBP verwezenlijken, vooral door onverwijld te besnoeien op de lopende primaire uitgaven van de overheid, met toepassing van duidelijke en bindende normen;

iii) de hervorming van de overheidssector voortzetten om de omvang ervan op middellange termijn te beperken met het oog op verbetering van het concurrentievermogen van de economie en verlichting van de last voor de openbare financiën; en

iv) de hervorming van de sociale zekerheid bespoedigen om het systeem leefbaar te houden; in 2001 met name een aanvang maken met de hervorming van het pensioenstelsel die nodig is in verband met de uitdagingen van de vergrijzing van de bevolking.

Arbeidsmarkt

Na een afname van de werkgelegenheid in 1999 ondanks de levendige economische bedrijvigheid is de werkgelegenheid in 2000 met 1,2 % uitgebreid, waardoor het werkloosheidspercentage is gedaald. Ondanks deze positieve ontwikkeling wordt de arbeidsmarkt in Griekenland nog steeds gekenmerkt door een lage activiteitsgraad (55,4 % in 2000), een hoge werkloosheid en een vergaande segmentatie die tot uiting komt in een hoge werkloosheid van vrouwen en jongeren. Onlangs zijn verschillende maatregelen genomen om de situatie op de arbeidsmarkt te verbeteren, zoals wijzigingen in bepaalde belastingen en uitkeringen en een tweede, omvangrijk pakket van arbeidsmarktmaatregelen. Bovendien wordt voortgewerkt aan de actieve arbeidsmarktprogramma's en de modernisering van de openbare arbeidsbureaus. Ondanks de recente maatregelen vertoont de arbeidsmarkt nog steeds een aantal rigiditeiten, zoals de ingewikkelde regelgeving, de onvoldoende decentralisatie van de loononderhandelingen en de belangrijke verstoringen van de werkgelegenheidsprikkels. Bovendien moet het onderwijssysteem worden verbeterd om het beter af te stemmen op de vereisten van de arbeidsmarkt. Derhalve dient Griekenland alle werkgelegenheidsaanbevelingen krachtig ten uitvoer te leggen en prioriteit te geven aan het volgende:

i) de recente hervormingspakketten ten volle ten uitvoer leggen en hierop voortbouwen door met name de restrictieve wetgeving inzake arbeidsbescherming te versoepelen;

ii) de belangrijke distorsies wegwerken die het gevolg zijn van de belastingen op de arbeid en de pensioenrechten en aldus de stimulansen om in de formele sector te gaan werken verbeteren;

iii) zorgen dat bij de vaststelling van de lonen meer rekening wordt gehouden met de productiviteit en de lokale arbeidsmarktvoorwaarden, in het bijzonder door de in de territoriale werkgelegenheidspacten opgenomen afwijkingsmogelijkheden in de praktijk toe te passen; en

iv) meer investeren in onderwijs en opleiding en deze systemen verbeteren om de vaardigheden van de beroepsbevolking te verhogen.

Productmarkten en kenniseconomie

Griekenland is relatief weinig geïntegreerd in de Europese productmarkten, niet het minst vanwege zijn geografische ligging. De arbeidsproductiviteit verbetert, maar blijft onder het EU-gemiddelde. Het prijspeil ligt onder het EU-gemiddelde, maar iets hoger dan mag worden verwacht van een land met een dergelijke levensstandaard. De hervormingen op de productmarkten worden voortgezet, maar blijven relatief traag. Vooruitgang is geboekt bij de voltooiing van het regelgevende en institutionele kader voor de openstelling van de netwerkindustrieën, maar het liberalisatietempo blijft traag, vooral in de gassector. De privatisering van staatsbedrijven is in 2000 voortgezet, maar minder krachtig dan in de jaren daarvoor, en er zijn maatregelen genomen ten behoeve van startende bedrijven. De stand van omzetting van de internemarktwetgeving in nationale wetgeving blijft de slechtste in de EU en er is geringe vooruitgang bij de verbetering van het bedrijfsklimaat. Ondanks de snelle toename van de ICT-uitgaven en de ICT-penetratie in de laatste jaren is Griekenland nog steeds een relatieve laatkomer wat betreft de ontwikkeling van de kennissamenleving. Derhalve dient Griekenland prioriteit te geven aan het volgende:

i) voortgaan met de verlichting van de wetgevende en administratieve lasten voor het bedrijfsleven, de werking van de overheidsdiensten verbeteren en de coherentie van het systeem van vennootschapsbelasting vergroten;

ii) bijkomende maatregelen nemen om de O & O-uitgaven te verhogen;

iii) voortgaan met de bevordering van de verspreiding van ICT en het gebruik van e-handel;

iv) de omzetting van de internemarktwetgeving in nationale voorschriften verbeteren, vooral op het gebied van de overheidsopdrachten; en

v) de aangekondigde liberalisatie van de gassector bespoedigen, de hervorming van de sector zeevervoer implementeren zoals aangekondigd en de concurrentie in de reeds geliberaliseerde nutssector versterken.

Kapitaalmarkt

De kapitaalmarkt blijft zich snel ontwikkelen, mede dankzij de verbetering van het regelgevend kader en de marktinfrastructuur. Vooral de risicokapitaalmarkt is ontwikkeld door de oprichting van een nieuwe kapitaalmarkt voor het MKB, de instelling van een fonds voor de bevordering van aanloopinvesteringen in het MKB en een verdere verlaging van de belasting op kapitaalwinsten. Toch is een verdere ontwikkeling van de risicokapitaalmarkt nog wenselijk. De privatisering bevordert de concurrentie in de binnenlandse banksector. De veranderingen in de structuur van het bankwezen en het proces van financiële integratie met de rest van de EU brengen mee dat sectoroverschrijdende en grensoverschrijdende samenwerking tussen de toezichthouders steeds belangrijker wordt. Derhalve dient Griekenland prioriteit te geven aan het volgende:

i) de risicokapitaalmarkt verder ontwikkelen door de kwantitatieve beperkingen op de institutionele beleggingen in aandelenkapitaal te verlichten, een fiscaal kader te scheppen dat bevorderlijk is voor investeringen en ondernemerschap en dit laatste ook aanmoedigen door een aanpassing van de faillissementswetgeving.

5. SPANJE

De groei van het BBP bleef krachtig in 2000, maar vertoonde een duidelijke vertraging in de tweede helft van het jaar als gevolg van de afname van de binnenlandse vraag, welke gedeeltelijk werd gecompenseerd door een positieve externe bijdrage. De vooruitzichten voor 2001 en 2002 wijzen op een zwakkere maar meer evenwichtige groei. In 2001 zal de binnenlandse vraag naar verwachting verder vertragen, zal het tekort op de betalingsbalans iets kleiner worden en zal de inflatie dalen. In 2002 wordt een gering herstel van de groei verwacht, vooral dankzij het gezinsverbruik dat wordt gestimuleerd door een stijging van het reële beschikbare inkomen als gevolg van de gunstigere prijsontwikkelingen en de gestage banenschepping.

Hoewel de werkloosheid in 2000 verder is teruggelopen, blijven er nog problemen op de arbeidsmarkt. De overeenkomsten voor een vaste duur vertegenwoordigen bijna een derde van de totale werkgelegenheid. De werkloosheid vertoont nog grote regionale verschillen. Bovendien was het prijsverloop in 2000 ongunstiger dan verwacht door het gedrag van de meer volatiele producten (energie en onverwerkte voedingsmiddelen) en een versnelling van de achterliggende inflatie. Verwacht wordt dat de begrotingsconsolidatie op middellange termijn zal worden voortgezet overeenkomstig het geactualiseerde stabiliteitsprogramma 2001, maar krachtigere stappen zijn nodig om de budgettaire gevolgen van de vergrijzing op te vangen. Ten slotte moet bij de vaststelling van het economisch beleid rekening worden gehouden met de behoefte aan bevordering van de kennissamenleving, teneinde de vooruitzichten van de Spaanse economie voor de middellange termijn te verbeteren.

Begrotingspolitiek

In 2000 sloot de begroting met een tekort van 0,3 % van het BBP, hetgeen 0,9 procentpunt minder is dan in 1999. Volgens het geactualiseerde stabiliteitsprogramma 2001 zal de begroting in 2001 in evenwicht zijn en tegen 2004 een overschot van 0,3 % van het BBP vertonen. De in het geactualiseerde programma beschreven begrotingsstrategie is ongeveer dezelfde als in de voorafgaande twee programma's. Zij berust op een beperkte toename van de lopende primaire uitgaven, waardoor een uitbreiding van de overheidsinvesteringen mogelijk wordt en, na 2002, een verlichting van de belastingdruk. Gelet op het bijzonder kwetsbare demografische profiel van Spanje en de budgettaire gevolgen van de vergrijzing, geeft de houdbaarheid van de openbare financiën reden tot bezorgdheid. Met het oog op een betere coördinatie tussen de verschillende regeringsniveaus en voor een betere uitgavenbeheersing ligt momenteel in Spanje een wet op de begrotingsstabiliteit ter bespreking voor waarin een voor alle subsectoren van de algemene overheid begrotingsevenwicht als regel wordt ingevoerd. Gelet op het bovenstaande en overwegende dat Spanje een lid van de eurozone is, dient de begrotingspolitiek op het volgende te worden gericht:

i) begrotingsevenwicht bereiken in 2001, zoals vastgesteld in het geactualiseerde stabiliteitsprogramma, vooral door beperking van de lopende primaire uitgaven. Bovendien moet Spanje bereid zijn een strakkere begrotingspolitiek te voeren om bijkomende inflatoire druk op te vangen;

ii) de opstelling van de begroting 2002 richten op het streefcijfer van het geactualiseerde stabiliteitsprogramma 2001. Als de inflatoire druk aanhoudt, moeten alle in 2001 verwezenlijkte meeropbrengsten worden overdragen en moet het begrotingsbeleid nog stringenter worden. Bovendien zorgen dat de voor 2002 geplande belastinghervorming op de aanbodzijde wordt georiënteerd en de budgettaire doelstellingen van het stabiliteitsprogramma niet in gevaar brengt; en

iii) de in de begrotingswet 2000 gecreëerde pensioenfondsreserve verhogen tot ten minste 1 % van het BBP tegen het jaar 2004, zoals gepland in het laatste geactualiseerde stabiliteitsprogramma. Bovendien reeds in 2001 wetgevende maatregelen nemen voor een grondige herziening van het openbare pensioenstelsel om dit in stand te kunnen houden.

Arbeidsmarkt

De arbeidsmarktresultaten zijn in de laatste jaren aanzienlijk verbeterd, met een sterke uitbreiding van de werkgelegenheid en een aanzienlijke daling van de werkloosheid van 24 % in 1994 tot 14 % in 2000. Toch lijdt het land nog steeds onder een zeer hoge structurele werkloosheid, met ernstige regionale verschillen, en een lage activiteitsgraad, vooral van vrouwen (40,3 % in 2000). De voornaamste structurele problemen zijn het onvermogen om de arbeidskosten aan te passen aan de productiviteit en de plaatselijke arbeidsmarktvoorwaarden, en de geringe mobiliteit van de arbeid, hetgeen gedeeltelijk te maken heeft met een starre woningmarkt en sommige regionale uitkeringsregelingen. De recente voorstellen tot hervorming van de arbeidsovereenkomsten zullen de rigiditeiten op dit gebied enigszins verminderen, maar uit vroegere hervormingen is gebleken dat veel afhangt van de tenuitvoerlegging. De uitgaven voor actieve arbeidsmarktmaatregelen zijn in de laatste jaren aanzienlijk uitgebreid, maar minder aandacht schijnt te zijn besteed aan de doeltreffendheid van dergelijke maatregelen, die een belangrijke rol kunnen spelen in de vermindering van de langdurige werkloosheid. Derhalve dient Spanje alle werkgelegenheidsaanbevelingen krachtig ten uitvoer te leggen en prioriteit te geven aan het volgende:

i) de hervorming van de loonvorming stimuleren om beter rekening te houden met de productiviteit en de plaatselijke arbeidsmarktvoorwaarden, en de belemmeringen voor de arbeidsmobiliteit verminderen, onder meer door verbetering van de werking van de woningmarkt en de regionale uitkeringsregelingen;

ii) meer investeren in onderwijs en opleiding en zorgen dat de actieve arbeidsmarktmaatregelen doeltreffend zijn en afgestemd op de behoeften van de groepen met het hoogste risico op langdurige werkloosheid of met een geringere arbeidsparticipatie (met name vrouwen) en op de eisen van de arbeidsmarkt;

iii) maatregelen nemen om samen met de sociale partners het gepaste evenwicht tussen flexibiliteit en zekerheid te bereiken door de onlangs goedgekeurde hervorming van de arbeidsovereenkomsten ten uitvoer te leggen, teneinde zo spoedig mogelijk het aandeel van de overeenkomsten voor een vaste duur terug te dringen, meer gebruik te maken van deeltijdcontracten en de participatiegraad van de vrouwen te verhogen.

Productmarkten en kenniseconomie

Hoewel de integratie van Spanje in de Europese goederenmarkten in de jaren negentig steeds meer is verbeterd, is de Spaanse economie nog altijd minder open dan die van de andere grote lidstaten. Ook is de arbeidsproductiviteit relatief laag in Spanje. In 2000 zijn verschillende maatregelen genomen om de werking van de productmarkten te verbeteren. De omzetting van de interne marktwetgeving in nationale voorschriften en de liberalisatie van de sectoren telecommunicatie en energie zijn bespoedigd; de EU-voorschriften inzake overheidsopdrachten zijn beter ten uitvoer gelegd en de staatssteun is verminderd. Bijkomende maatregelen zijn genomen om de relatief hoge administratieve lasten voor het bedrijfsleven, en vooral het MKB, te verlichten. Om het probleem van de geringe O & O-uitgaven aan te pakken, is een nationaal O & O- en innovatieprogramma van drie jaar gelanceerd. De overheidsuitgaven voor onderwijs zijn echter eveneens relatief gering in vergelijking met andere EU-landen en de internet-penetratie is de tweede laagste in de EU. Derhalve dient Spanje prioriteit te geven aan het volgende:

i) maatregelen nemen om de ICT-basisvaardigheden van de bevolking te verhogen en het aanbod van gekwalificeerd onderzoek- en ICT-personeel uit te breiden; en

ii) voortwerken aan het plan ter vereenvoudiging van het regelgevend kader voor het MKB.

Kapitaalmarkt

Spanje heeft een belangrijk privatiseringsprogramma uitgevoerd en regelgevende maatregelen getroffen om de doorzichtigheid te verbeteren. De marktwerking wordt verbeterd door consolidatie van de verschillende nationale effectenclearing- en -betalingssystemen. Ook in de banksector vindt een consolidatieproces plaats, waardoor de winsten zijn verbeterd en het gebruik van meer geavanceerde technologie bevorderd. De risicokapitaalmarkt breidt zich uit dankzij de gunstige belastingmaatregelen en de oprichting van de Nuevo Mercado, maar zij blijft onderontwikkeld, vooral op het gebied van de aanloopinvesteringen. Verdere maatregelen voor de ontwikkeling van deze markt zijn dus wenselijk. Derhalve dient Spanje prioriteit te geven aan het volgende:

i) de risisokapitaalmarkt verder ontwikkelen door de kwantitatieve beperkingen op de institutionele beleggingen in aandelenkapitaal te verlichten, een fiscaal kader te scheppen dat meer bevorderlijk is voor invester