NL Publicatieblad van de Europese Unie L 312/6

VERORDENING (EU) 2017/2195 VAN DE COMMISSIE

van 23 november 2017

tot vaststelling van richtsnoeren voor elektriciteitsbalancering

(Voor de EER relevante tekst)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EG) nr. 714/2009 van het Europees Parlement en de Raad van 13 juli 2009 betreffende de voorwaarden voor toegang tot het net voor grensoverschrijdende handel in elektriciteit en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1228/2003 (1), en met name artikel 18, lid 3, onder b) en d), en artikel 18, lid 5,

Overwegende hetgeen volgt:

(1) Een volledig operationele en geïnterconnecteerde interne energiemarkt is van essentieel belang voor de energievoorzieningszekerheid, de versterking van het concurrentievermogen en redelijke energieprijzen voor alle consumenten.

(2) Een goed functionerende interne elektriciteitsmarkt moet producenten stimuleren te investeren in nieuwe vormen van elektriciteitsopwekking, met inbegrip van elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen, waarbij speciale aandacht moet gaan naar de meest geïsoleerde lidstaten en regio's van de energiemarkt van de Unie. Een goed functionerende markt moet de consumenten ook toereikende mogelijkheden bieden om efficiënter gebruik te maken van energie, wat alleen kan als de energievoorzieningszekerheid gewaarborgd is.

(3) Bij Verordening (EG) nr. 714/2009 zijn niet-discriminerende regels vastgesteld betreffende de toegangsvoorwaarden tot het net voor grensoverschrijdende handel in elektriciteit, met name regels betreffende capaciteitstoewijzing voor interconnecties en transmissiesystemen die een effect hebben op grensoverschrijdende elektriciteitsstromen. Om de stap te kunnen zetten naar een daadwerkelijk geïntegreerde elektriciteitsmarkt en de operationele veiligheid te waarborgen, moeten efficiënte balanceringsregels worden opgesteld die de marktdeelnemers stimuleren om bij te dragen aan het oplossen van de systeemtekorten waarvoor zij verantwoordelijk zijn. Het is met name noodzakelijk om regels op te stellen betreffende de technische en operationele aspecten van de balancering van het systeem en betreffende de handel in energie, met inbegrip van regels betreffende systeemgerelateerde vermogensreserves.

(4) In Verordening (EU) 2017/1485 van de Commissie (2) zijn geharmoniseerde voorschriften voor systeembeheer vastgesteld die van toepassing zijn op transmissiesysteembeheerders („TSB's”), regionale veiligheidscoördinatoren, distributiesysteembeheerders („DSB's”) en significante netgebruikers. In die verordening worden verscheidene kritieke systeemtoestanden vastgesteld (normale toestand, alarmtoestand, noodtoestand, black-outtoestand en hersteltoestand). Ze bevat ook eisen en beginselen om de operationele veiligheid te handhaven in de hele Unie, en heeft tot doel de coördinatie van eisen en beginselen voor Uniebrede belastingfrequentieregeling en reserves te bevorderen.

(5) In de onderhavige verordening wordt een Uniebrede reeks technische, operationele en marktregels vastgesteld voor het beheer van de werking van elektriciteitsbalanceringsmarkten. Deze verordening bevat regels voor de inkoop van balanceringscapaciteit, de activering van balanceringsenergie en de financiële verrekening van balanceringsverantwoordelijken of „BRP's” (Balance Responsible Parties). Ze schrijft ook voor dat geharmoniseerde methoden moeten worden opgesteld voor de toewijzing van zoneoverschrijdende transmissiecapaciteit voor balanceringsdoeleinden. Dergelijke regels vergroten de liquiditeit van kortetermijnmarkten omdat ze meer grensoverschrijdende handel toelaten en zorgen voor een efficiënter gebruik van het bestaande net met het oog op energiebalancering. De concurrentie tussen energiebiedingen vindt plaats op balanceringsplatforms voor de hele EU, waardoor de concurrentie wordt bevorderd.

(6) Deze verordening streeft naar een optimaal beheer en een gecoördineerde werking van het Europees elektriciteitstransmissiesysteem, ondersteunt de doelstelling van de Unie om te zorgen voor een doorbraak van hernieuwbare energieopwekking, en levert voordelen op voor de klanten. De TSB's, voor zover relevant in samenwerking met de DSB's, zijn verantwoordelijk voor het organiseren van Europese balanceringsmarkten en moeten streven naar de integratie van die markten, waarbij het systeem op de meest efficiëntie manier in balans moet worden gehouden. Om dit te verwezenlijken, moeten de TSB's nauw samenwerken, zowel onderling als met de DSB's; zij moeten hun activiteiten zo veel mogelijk op elkaar afstemmen om een efficiënt elektriciteitssysteem tot stand te brengen in alle regio's en voor alle spanningsniveaus, zonder de mededingingswetgeving te overtreden.

(7) De TSB's moeten de taken die onder deze verordening vallen geheel of gedeeltelijk kunnen uitbesteden aan een derde partij. De uitbestedende TSB blijft verantwoordelijk voor de naleving van de verplichtingen die in deze verordening zijn vastgesteld. Naar analogie moeten ook de lidstaten taken en verplichtingen die onder deze verordening vallen, kunnen uitbesteden aan een derde partij. Deze uitbesteding moet beperkt blijven tot de taken en verplichtingen die op nationaal niveau moeten worden uitgevoerd (zoals onbalansverrekening). De beperkingen van de uitbesteding mogen niet leiden tot wijzigingen van de bestaande nationale regelingen. De TSB's moeten echter verantwoordelijk blijven voor de taken die hen krachtens Richtlijn 2009/72/EG van het Europees Parlement en de Raad (3) zijn toevertrouwd, voor de ontwikkeling van methodologieën die voor heel Europa gelden, en voor de toepassing en exploitatie van de Europese balanceringsplatforms. Als de deskundigheid en ervaring met onbalansverrekening in een lidstaat bij een derde partij berust, kan de TSB van de lidstaat de andere TSB's en het ENTSO-E vragen om die derde partij de gelegenheid te geven om hulp te bieden bij de opstelling van het voorstel. De TSB van de lidstaat blijft echter verantwoordelijk voor het opstellen van het voorstel, samen met alle andere TSB's; deze verantwoordelijkheid kan niet worden overgedragen aan een derde partij.

(8) De regels waarin de rol van aanbieders van balanceringsdiensten of „BSP's” (Balancing Service Providers) en BRP's wordt vastgesteld, garanderen een eerlijke, transparante en niet-discriminerende benadering. Bovendien zijn in de regels betreffende de voorwaarden voor balancering ook de beginselen en rollen vastgesteld voor de uitvoering van de bij deze verordening geregelde balanceringsactiviteiten, en zorgen deze regels voor passende concurrentie tussen de marktdeelnemers, met inbegrip van aggregatoren op het gebied van vraagrespons en activa op distributieniveau, op basis van een gelijk speelveld.

(9) Elke BSP die voornemens is balanceringsenergie of balanceringscapaciteit te verstrekken, moet met succes een kwalificatieproces doorlopen dat is vastgesteld door de TSB's, indien nodig in nauwe samenwerking met de DSB's.

(10) De integratie van energiebalanceringsmarkten moet worden gefaciliteerd door de oprichting van gemeenschappelijke Europese platforms die het uitvoeren van het onbalansnettingsproces en het uitwisselen van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves en vervangingsreserves mogelijk maken. De samenwerking tussen TSB's moet strikt worden beperkt tot hetgeen noodzakelijk is voor het efficiënte en veilige ontwerp, de implementatie en de werking van die Europese platforms.

(11) De platforms voor het uitwisselen van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves en vervangingsreserves moeten gebruikmaken van een model met biedladders, teneinde te garanderen dat biedingen op kostenefficiënte wijze worden geactiveerd. Alleen wanneer uit een kostenbatenanalyse van alle TSB's blijkt dat het model voor het platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met automatische activering moet worden gewijzigd, kunnen de TSB's het platform op basis van een ander model toepassen en operationeel maken.

(12) De integratie van energiebalanceringsmarkten moet de efficiënte werking van de intradaymarkt vergemakkelijken, zodat marktdeelnemers zo dicht mogelijk bij realtime zichzelf in evenwicht kunnen brengen. Alleen de onbalansen die overblijven na het einde van de intradaymarkt zouden door de TSB's in evenwicht moeten worden gebracht via de balanceringsmarkt. Door een geharmoniseerde periode voor onbalansverrekening van 15 minuten vast te stellen in heel Europa wordt de intradayhandel ondersteund en wordt de ontwikkeling van een aantal handelsproducten met dezelfde levertermijn aangemoedigd.

(13) Om een uitwisseling van balanceringsdiensten, de opstelling van gemeenschappelijke biedladders en voldoende liquiditeit op de balanceringsmarkt mogelijk te maken, moet de standaardisering van balanceringsproducten worden geregeld. In deze verordening wordt opgesomd aan welke standaardkenmerken en aanvullende kenmerken standaardproducten moeten beantwoorden.

(14) De prijsstellingsmethode voor standaardproducten voor balanceringsenergie moet de marktdeelnemers prikkelen om het evenwicht van het systeem in hun onbalansprijszone te behouden en/of te helpen herstellen, en om systeemonbalansen en kosten voor de samenleving te beperken. Deze prijsstelling moet streven naar een economisch efficiënt gebruik van vraagrespons en andere balanceringshulpbronnen, binnen de grenzen van de operationele veiligheid. De prijsstellingsmethode die wordt gebruikt bij de inkoop van balanceringscapaciteit moet streven naar een economisch efficiënt gebruik van vraagrespons en andere balanceringshulpbronnen, binnen de grenzen van de operationele veiligheid.

(15) Om de TSB's in staat te stellen om op efficiëntie, rendabele en marktgebaseerde wijze balanceringscapaciteit te kopen, moet de marktintegratie worden bevorderd. Daarom worden in deze verordening drie methoden vastgesteld op basis waarvan de TSB's zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit en het delen van reserves kunnen toewijzen, voor zover gebaseerd op een kosten-batenanalyse: het coöptimaliseringsproces, het marktgebaseerde toewijzingsproces en het toewijzingsproces op basis van een analyse vande economische efficiëntie. Het gecoöptimaliseerde toewijzingsproces moet op day-aheadbasis worden uitgevoerd, terwijl het marktgebaseerde toewijzingsproces kan worden uitgevoerd als het contract niet meer dan één week vóór het verstrekken van de balanceringscapaciteit is gesloten, en de toewijzing op basis van een analyse van de economische efficiëntie kan worden gebruikt als het contract meer dan één week vóór het verlenen van de balanceringscapaciteit is gesloten, op voorwaarde dat de toegewezen volumes beperkt zijn en dat elk jaar een beoordeling wordt uitgevoerd.

(16) Zodra de relevante regulerende instanties een methode voor de toewijzing van zoneoverschrijdende capaciteit hebben goedgekeurd, kunnen twee of meer TSB's de methode in een vroeg stadium toepassen om ervaring op te doen en een vlotte toepassing door meer TSB's in de toekomst mogelijk te maken. De uiteindelijke toepassing van een dergelijke methode, voor zover deze bestaat, moet niettemin worden geharmoniseerd door alle TSB's teneinde de marktintegratie te bevorderen.

(17) De verrekening van onbalansen heeft in het algemeen tot doel ervoor te zorgen dat de BRP's het evenwicht van het systeem op efficiënte wijze ondersteunen en dat marktdeelnemers worden aangespoord om het evenwicht van het systeem in stand te houden en/of te helpen herstellen. In deze verordening worden regels vastgesteld voor de verrekening van onbalansen, waarbij erop wordt toegezien dat dit op niet-discriminerende, eerlijke, objectieve en transparante basis gebeurt. Om balanceringsmarkten en het systeem in zijn geheel klaar te maken voor de integratie van steeds meer variabele hernieuwbare energiebronnen, moet de prijs van onbalansen een weergave zijn van de realtimewaarde van energie.

(18) In deze verordening moet een proces worden vastgesteld om de TSB's voorlopig vrij te stellen van de toepassing van bepaalde regels, teneinde rekening te houden met situaties waarin, bij wijze van uitzondering, de naleving van die regels bijvoorbeeld zou kunnen leiden tot risico's voor de operationele veiligheid of tot vroegtijdige vervanging van slimme-netinfrastructuur.

(19) Overeenkomstig artikel 8 van Verordening (EG) nr. 713/2009 van het Europees Parlement en de Raad (4) moet het Agentschap voor de samenwerking tussen energieregulators („het Agentschap”) een besluit nemen als de bevoegde regulerende instanties niet in staat zijn overeenstemming te bereiken betreffende gemeenschappelijke voorwaarden of werkwijzen.

(20) Deze verordening is opgesteld in nauwe samenwerking met het Agentschap, het ENTSO voor elektriciteit („ENTSO-E”) en de belanghebbenden teneinde op transparante en participatieve wijze doeltreffende, evenwichtige en evenredige regels vast te stellen. In artikel 18, lid 3, van Verordening (EG) nr. 714/2009 is bepaald dat de Commissie het Agentschap, het ENTSO-E en andere relevante belanghebbenden zal raadplegen voordat zij een voorstel tot wijziging van deze verordening doet.

(21) De maatregelen van deze verordening zijn in overeenstemming met het advies van het in artikel 23, lid 1, van Verordening (EG) nr. 714/2009 bedoelde comité,

HEEFT DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD:

TITEL I

ALGEMENE BEPALINGEN

Artikel 1

Onderwerp en toepassingsgebied

1. In deze verordening worden gedetailleerde richtsnoeren vastgesteld inzake elektriciteitsbalancering, met inbegrip van gemeenschappelijke beginselen voor de inkoop en verrekening van frequentiebegrenzingsreserves, frequentieherstelreserves en vervangingsreserves, en een gemeenschappelijke methodologie voor de activering van frequentieherstelreserves en vervangingsreserves.

2. Deze verordening is van toepassing op transmissiesysteembeheerders („TSB's”), distributiesysteembeheerders („DSB's”) met inbegrip van gesloten distributiesystemen, regulerende instanties, het Agentschap voor de samenwerking tussen energieregulators („het Agentschap”), het Europees netwerk van transmissiesysteembeheerders voor elektriciteit („ENTSO-E”), derden aan wie verantwoordelijkheden zijn gedelegeerd of toegewezen en overige marktdeelnemers.

3. Deze verordening is van toepassing op alle transmissiesystemen en interconnecties in de Unie, met uitzondering van transmissiesystemen op eilanden die niet door middel van interconnecties met andere transmissiesystemen zijn verbonden.

4. Wanneer er in een lidstaat meer dan één TSB is, geldt deze verordening voor alle TSB's in die lidstaat. Wanneer een TSB geen functie uitoefent die betrekking heeft op één of meer verplichtingen uit hoofde van deze verordening, kunnen de lidstaten bepalen dat de verantwoordelijkheid om aan die verplichtingen te voldoen wordt toegewezen aan één of meer specifieke TSB's.

5. Wanneer een belastingfrequentieregelzone (LFC-zone) bestaat uit twee of meer TSB's, kunnen alle TSB's van die LFC-zone — voor zover de relevante regulerende instanties dit goedkeuren — beslissen om een of meer verplichtingen uit hoofde van deze verordening op gecoördineerde wijze toe te passen voor alle programmeringszones van die LFC-zone.

6. De Europese platforms voor de uitwisseling van standaardproducten voor balanceringsenergie kunnen worden opengesteld voor TSB's die actief zijn in Zwitserland, op voorwaarde dat de belangrijkste bepalingen van de EU-wetgeving inzake de elektriciteitsmarkt ten uitvoer zijn gelegd in Zwitserland en dat er een intergouvernementele overeenkomst bestaat inzake samenwerking op het gebied van elektriciteit tussen de Unie en Zwitserland, of wanneer de uitsluiting van Zwitserland kan leiden tot ongeplande fysieke vermogensstromen via Zwitserland die de veiligheid van het systeem van de regio in gevaar brengen.

7. Als aan de voorwaarden van lid 6 is voldaan, neemt de Commissie, op basis van een advies dat het Agentschap en alle TSB's overeenkomstig de procedures van artikel 4, lid 3, hebben gegeven, een besluit over de deelname van Zwitserland aan de Europese platforms voor de uitwisseling van standaardproducten voor balanceringsenergie. De rechten en verantwoordelijkheden van TSB's uit Zwitserland zijn consistent met de rechten en verantwoordelijkheden van de TSB's die in de Unie actief zijn, wat een soepele werking van de balanceringsmarkt op het niveau van de Unie mogelijk maakt en een gelijk speelveld creëert voor alle belanghebbenden.

8. Deze verordening is van toepassing op alle systeemtoestanden die gedefinieerd zijn in artikel 18 van Verordening (EU) 2017/1485.

Artikel 2

Definities

Voor de toepassing van deze verordening gelden de definities van artikel 2 van Richtlijn 2009/72/EG, artikel 2 van Verordening (EG) nr. 714/2009, artikel 2 van Verordening (EU) nr. 543/2013 (5) van de Commissie, artikel 2 van Verordening (EU) 2015/1222 (6) van de Commissie, artikel 2 van Verordening (EU) 2016/631 (7) van de Commissie, artikel 2 van Verordening (EU) 2016/1388 (8) van de Commissie, artikel 2 van Verordening (EU) 2016/1447 (9) van de Commissie, artikel 2 van Verordening (EU) 2016/1719 (10) van de Commissie, artikel 3 van Verordening (EU) 2017/1485 van de Commissie en artikel 3 van Verordening (EU) 2017/2196 van de Commissie (11).

Verder wordt verstaan onder:

(1) „balancering”: alle acties en processen, op alle tijdslijnen, waarmee transmissiesysteembeheerders (TSB's) permanent garanderen dat de systeemfrequentie stabiel blijft binnen een vooraf bepaald bereik, zoals uiteengezet in artikel 127 van Verordening (EU) 2017/1485, en dat de reservehoeveelheid wordt aangehouden, met inachtneming van de vereiste kwaliteit, zoals uiteengezet in deel IV, titels V, VI en VII, van Verordening (EU) 2017/1485;

(2) „balanceringsmarkt”: alle institutionele, commerciële en operationele regelingen tot vaststelling van marktgebaseerd beheer van balancering;

(3) „balanceringsdiensten”: balanceringsenergie of balanceringscapaciteit, of beide;

(4) „balanceringsenergie”: energie die door TSB's wordt gebruikt om de balancering uit te voeren en die door een BSP wordt geleverd;

(5) „balanceringscapaciteit”: een volume aan reservecapaciteit waarvoor een BSP heeft ingestemd het beschikbaar te houden en waarvoor hij is overeengekomen om bij de TSB biedingen in te dienen voor een overeenkomstig volume balanceringsenergie gedurende de looptijd van het contract;

(6) „aanbieder van balanceringsdiensten” of „BSP” (Balancing Service Provider): een marktdeelnemer met reserveleverende eenheden of reserveleverende groepen die balanceringsdiensten kan aanbieden aan TSB's;

(7) „balanceringsverantwoordelijke” of „BRP” (Balancing Responsible Party): een marktpartij, of de door een marktpartij gekozen vertegenwoordiger die verantwoordelijk is voor haar onbalansen;

(8) „onbalans”: een energievolume dat is berekend voor een BRP en dat het verschil vertegenwoordigt tussen het aan die BRP toegewezen volume en de uiteindelijke positie van die BRP, met inbegrip van eventuele onbalansaanpassingen die op die BRP zijn toegepast, binnen een bepaalde onbalansverrekeningsperiode;

(9) „onbalansverrekening”: een financieel verrekeningsmechanisme voor betalingen aan of inningen van BRP's voor hun onbalansen;

(10) „onbalansverrekeningsperiode”: de tijdseenheid waarover de onbalans van BRP's wordt berekend;

(11) „onbalanszone”: de zone waarin een onbalans wordt berekend;

(12) „onbalansprijs”: de prijs (positief, nul of negatief) in elke onbalansverrekeningsperiode voor een onbalans in elke richting;

(13) „onbalansprijszone”: de zone voor de berekening van een onbalansprijs;

(14) „onbalansaanpassing”: een energievolume dat de balanceringsenergie van een BSP vertegenwoordigt en dat door de connecterende TSB voor een onbalansverrekeningsperiode wordt toegepast op de desbetreffende BRP's, en dat wordt gebruikt voor het berekenen van de onbalans van deze BRP's;

(15) „toegewezen volume”: een fysiek in het systeem geïnjecteerd of uit het systeem afgenomen energievolume dat wordt toegeschreven aan een BRP, voor het berekenen van de onbalans van die BRP;

(16) „positie”: het opgegeven energievolume van een BRP dat wordt gebruikt voor het berekenen van zijn onbalans;

(17) „self-dispatchingmodel”: een programmerings- en dispatchingmodel waarbij de opwekkings- en verbruiksplannen, alsook de dispatching van elektriciteitsopwekkingsinstallaties en verbruikersinstallaties, worden bepaald door de programmeringsverantwoordelijken van die installaties;

(18) „centraal dispatchingmodel”: een programmerings- en dispatchingmodel waarbij de opwekkings- en verbruiksplannen, alsook de dispatching van elektriciteitsopwekkingsinstallaties en verbruikersinstallaties, wat inzetbare installaties betreft, worden bepaald door een TSB binnen het geïntegreerde programmeringsproces;

(19) „geïntegreerd programmeringsproces”: een iteratief proces dat minstens gebruik maakt van biedingen voor het geïntegreerde programmeringsproces die commerciële gegevens en complexe technische gegevens van individuele elektriciteitsopwekkingsinstallaties of verbruikersinstallaties bevatten en ook expliciet melding maken van de opstartkenmerken, de laatste voorzieningszekerheidsanalyse van de regelzone en de operationele veiligheidsgrenzen, als input in het proces;

(20) „gate-sluitingstijd van het geïntegreerde programmeringsproces” of „ISP-GCT” (Integrated Scheduling Process Gate Closure Time): het tijdstip waarop het niet langer is toegestaan biedingen voor het geïntegreerde programmeringsproces in te dienen of bij te werken voor de desbetreffende iteraties van het geïntegreerde programmeringsproces;

(21) „TSB-TSB-model”: een model voor de uitwisseling van balanceringsdiensten waarin de BSP balanceringsdiensten verstrekt aan zijn connecterende TSB, die vervolgens deze balanceringsdiensten verstrekt aan de verzoekende TSB;

(22) „connecterende TSB”: de TSB die actief is in de programmeringszone waarin BSP's en BRP's moeten voldoen aan de voorwaarden voor balancering;

(23) „uitwisseling van balanceringsdiensten”: uitwisseling van balanceringsenergie, uitwisseling van balanceringscapaciteit, of beide;

(24) „uitwisseling van balanceringsenergie”: de activering van biedingen voor balanceringsenergie voor de levering van balanceringsenergie aan een TSB in een andere programmeringszone dan die waarin de geactiveerde BSP is aangesloten;

(25) „uitwisseling van balanceringscapaciteit”: de levering van balanceringscapaciteit aan een TSB in een andere programmeringszone dan die waarin de BSP van wie balanceringsdiensten worden gekocht, is aangesloten;

(26) „overdracht van balanceringscapaciteit”: een overdracht van balanceringscapaciteit van de oorspronkelijke gecontracteerde BSP aan een andere BSP;

(27) „gate-sluitingstijd voor balanceringsenergie” of „BE-GCT” (Balancing Energy Gate Closure Time): het tijdstip waarop het niet langer is toegestaan biedingen voor balanceringsenergie in te dienen of bij te werken voor een standaardproduct op een gemeenschappelijke biedladder;

(28) „standaardproduct”: een geharmoniseerd balanceringsproduct dat door alle TSB's is gedefinieerd voor de uitwisseling van balanceringsdiensten;

(29) „voorbereidingsperiode”: de periode tussen het verzoek door de connecterende TSB in het geval van TSB-TSB-model of door de gecontracteerde TSB in het geval van TSB-BSP-model, en de start van de op- en afregelperiode;

(30) „volledige activeringstijd”: de periode tussen het activeringsverzoek door de connecterende TSB in het geval van TSB-TSB-model of door de gecontracteerde TSB in het geval van TSB-BSP-model en de overeenkomstige volledige levering van het desbetreffende product;

(31) „deactiveringsperiode”: de periode die nodig is voor de ramping van volledige levering naar een vastgesteld punt, of voor de op- en afregeling van volledige afname tot een vastgesteld punt;

(32) „leveringsperiode”: de periode waarin de BSP de volledige gevraagde wijziging van de vermogensinjectie in het systeem of de volledige gevraagde wijziging van afname uit het systeem uitvoert;

(33) „geldigheidsduur”: de periode waarin de door de BSP aangeboden balanceringsenergie kan worden geactiveerd, waarbij alle kenmerken van het product worden gerespecteerd. De geldigheidsduur wordt gedefinieerd door een begin- en eindtijd;

(34) „wijze van activering”: de wijze waarop balanceringsenergiebiedingen worden geactiveerd. Dit kan manueel of automatisch gebeuren, al naargelang de balanceringsenergie manueel door een operator of automatisch en met een terugkoppelingslus wordt geactiveerd;

(35) „verdeelbaarheid”: de mogelijkheid waarover een TSB beschikt om slechts een gedeelte van de door een BSP aangeboden balanceringsenergie of balanceringscapaciteit te gebruiken, in termen van geactiveerd vermogen of tijdsduur;

(36) „specifiek product”: een product dat verschilt van een standaardproduct;

(37) „gemeenschappelijke biedladder”: een lijst van balanceringsenergiebiedingen, gerangschikt in volgorde van hun biedprijzen, die gebruikt wordt voor de activering van die biedingen;

(38) „gate-sluitingstijd voor de indiening van energiebiedingen door een TSB”: het laatste tijdstip waarop een connecterende TSB de door een BSP ingediende balanceringsenergiebiedingen kan doorsturen naar de activeringsoptimaliseringsfunctie;

(39) „activeringsoptimaliseringsfunctie”: de functie voor het bedienen van het algoritme dat wordt toegepast om de activering van balanceringsenergiebiedingen te optimaliseren;

(40) „onbalansnettingsprocesfunctie”: de functie voor het toepassen van het algoritme voor de netting van onbalansen;

(41) „functie voor TSB-TSB-verrekening”: de functie voor het verrekenen van samenwerkingsprocessen tussen de TSB's”;

(42) „functie voor optimalisering van de capaciteitsinkoop”: de functie voor het toepassen van het algoritme voor de optimalisering van de inkoop van balanceringscapaciteit voor TSB's die balanceringscapaciteit uitwisselen;

(43) „TSB-BSP-model”: een model voor de uitwisseling van balanceringsdiensten waarbij de BSP rechtstreeks balanceringsdiensten aanbiedt aan de gecontracteerde TSB, die vervolgens deze balanceringsdiensten aanbiedt aan de verzoekende TSB;

(44) „gecontracteerde TSB”: de TSB die een contract voor balanceringsdiensten heeft gesloten met een BSP in een andere programmeringszone;

(45) „verzoekende TSB”: de TSB die verzoekt om de levering van balanceringsenergie.

Artikel 3

Doelstellingen en regelgevende aspecten

1. Met deze verordening worden de volgende doelstellingen nagestreefd:

a) effectieve mededinging, non-discriminatie en transparantie op de balanceringsmarkten bevorderen;

b) de efficiëntie van balancering en van de Europese en nationale balanceringsmarkten verbeteren;

c) de balanceringsmarkten integreren en de mogelijkheden voor de uitwisseling van balanceringsdiensten bevorderen, en tegelijk bijdragen tot de operationele veiligheid;

d) bijdragen tot de efficiënte langetermijnexploitatie en -ontwikkeling van het elektriciteitstransmissiesysteem en de elektriciteitssector in de Unie, en tegelijk de efficiënte en consistente werking van day-aheadmarkten, intradaymarkten en balanceringsmarkten vergemakkelijken;

e) ervoor zorgen dat de inkoop van balanceringsdiensten eerlijk, objectief, transparant en marktgebaseerd is, dat geen ongeoorloofde belemmeringen voor nieuwe marktdeelnemers worden gecreëerd, dat de liquiditeit van balanceringsmarkten wordt bevorderd en dat ongeoorloofde verstoringen op de interne markt voor elektriciteit worden voorkomen;

f) de deelname van vraagrespons vergemakkelijken, met inbegrip van aggregatiefaciliteiten en energieopslag, en er tegelijk voor zorgen dat zij concurreren met andere balanceringsdiensten op een gelijk speelveld en, voor zover nodig, onafhankelijk optreden als ze één verbruikersinstallatie bedienen;

g) de deelname van hernieuwbare energiebronnen vergemakkelijken en bijdragen tot de verwezenlijking van de doelstelling van de Europese Unie betreffende de doorbraak van hernieuwbare energiebronnen.

2. Bij de toepassing van deze verordening zorgen de lidstaten, relevante regulerende instanties en systeembeheerders ervoor dat zij:

a) de beginselen van evenredigheid en niet-discriminatie toepassen;

b) de transparantie waarborgen;

c) het beginsel toepassen van optimalisering tussen de hoogste totale efficiëntie en laagste totale kosten voor alle betrokken partijen;

d) erop toezien dat TSB's zo veel mogelijk gebruikmaken van marktgebaseerde mechanismen om de veiligheid en stabiliteit van het netwerk te garanderen;

e) erop toezien dat de ontwikkeling van de forward-, de day-ahead- en intradaymarkten niet in het gedrang komt;

f) de aan de relevante TSB toegewezen verantwoordelijkheid respecteren om de systeemveiligheid te waarborgen, inclusief als vereist door de nationale wetgeving;

g) de relevante DSB's raadplegen en rekening houden met de potentiële effecten op hun systemen;

h) rekening houden met de overeengekomen Europese normen en technische specificaties.

Artikel 4

Voorwaarden en methodologieën van TSB's

1. De TSB's ontwikkelen de bij deze verordening vereiste voorwaarden of methodologieën en dienen die ter goedkeuring in bij de relevante regulerende instanties overeenkomstig artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG, binnen de bij deze verordening vastgestelde termijnen.

2. Wanneer een voorstel voor de voorwaarden of methodologieën overeenkomstig deze verordening door meer dan één TSB moet worden opgesteld en overeengekomen, werken de desbetreffende TSB's nauw samen. Met de assistentie van het ENTSO-E stellen de TSB's de relevante regulerende instanties en het Agentschap op gezette tijden in kennis van de voortgang bij de opstelling van deze voorwaarden of methodologieën.

3. Wanneer de TSB's geen overeenstemming bereiken over voorstellen voor voorwaarden of methodologieën overeenkomstig artikel 5, lid 2, nemen zij een besluit bij gekwalificeerde meerderheid van stemmen. Een gekwalificeerde meerderheid voor voorstellen overeenkomstig artikel 5, lid 2, vergt een meerderheid van:

a) TSB's die ten minste 55 % van de lidstaten vertegenwoordigen, en

b) TSB's die lidstaten vertegenwoordigen die ten minste 65 % van de bevolking van de Unie vertegenwoordigen.

TSB's die ten minste vier lidstaten vertegenwoordigen, vormen een blokkeringsminderheid voor besluiten overeenkomstig artikel 5, lid 2; als er geen blokkeringsminderheid is, wordt de gekwalificeerde meerderheid geacht te zijn bereikt.

4. Wanneer de betrokken regio's meer dan vijf lidstaten omvatten en de TSB's het niet eens worden over voorstellen voor voorwaarden of methodologieën overeenkomstig artikel 5, lid 3, nemen zij een besluit bij gekwalificeerde meerderheid van stemmen. Een gekwalificeerde meerderheid voor voorstellen overeenkomstig artikel 5, lid 3, vergt een meerderheid van:

a) TSB's die ten minste 72 % van de betrokken lidstaten vertegenwoordigen, en

b) TSB's die ten minste 65 % van de bevolking van het betrokken gebied vertegenwoordigen.

Een blokkeringsminderheid voor besluiten overeenkomstig artikel 5, lid 3, wordt gevormd door TSB's die meer dan 35 % van de bevolking van de deelnemende lidstaten vertegenwoordigen, plus TSB's die ten minste één extra betrokken lidstaat vertegenwoordigen; als er geen blokkeringsminderheid is, wordt de gekwalificeerde meerderheid geacht te zijn bereikt.

5. TSB's die beslissen over voorstellen voor voorwaarden of methodologieën overeenkomstig artikel 5, lid 3, met betrekking tot regio's die zijn samengesteld uit maximaal vijf lidstaten, stellen hun besluiten vast op basis van consensus.

6. Voor TSB-besluiten overeenkomstig leden 3 en 4 beschikt elke lidstaat over één stem. Als er op het grondgebied van een lidstaat meer dan één TSB is, verdeelt die lidstaat de stembevoegdheden over de TSB's.

7. Wanneer de TSB's hebben nagelaten om binnen de bij deze verordening vastgestelde termijnen een voorstel voor voorwaarden of methodologieën in te dienen bij de relevante regulerende instanties, zenden zij de relevante regulerende instanties en het Agentschap de relevante ontwerpen van de voorwaarden of methodologieën toe en verduidelijken zij waarom geen overeenstemming is bereikt. Het Agentschap stelt de Commissie in kennis van deze informatie en voert, in samenwerking met de relevante regulerende instanties en op verzoek van de Commissie, een onderzoek uit naar de redenen voor dit gebrek aan overeenstemming en stelt de Commissie op de hoogte van de resultaten daarvan. De Commissie neemt passende maatregelen om de vaststelling van de vereiste voorwaarden of methodologieën mogelijk te maken binnen een termijn van vier maanden na ontvangst van de informatie van het Agentschap.

Artikel 5

Goedkeuring van voorwaarden en methodologieën van TSB's

1. Elke relevante regulerende instantie overeenkomstig artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG keurt de voorwaarden of methodologieën goed die overeenkomstig de leden 2, 3 en 4 door TSB's worden opgesteld.

2. De voorstellen voor de volgende voorwaarden of methodologieën worden ter goedkeuring voorgelegd aan alle regulerende instanties:

a) het kader voor de oprichting van de Europese platforms overeenkomstig artikel 20, lid 1, artikel 21, lid 1, en artikel 22, lid 1;

b) de wijzigingen van het kader voor de oprichting van de Europese platforms overeenkomstig artikel 20, lid 5, en artikel 21, lid 5;

c) de standaardproducten voor balanceringscapaciteit overeenkomstig artikel 25, lid 2;

d) de classificatiemethode voor de activering van balanceringsenergiebiedingen overeenkomstig artikel 29, lid 3;

e) de beoordeling van de eventuele verhoging van het minimumvolume aan balanceringsenergiebiedingen die worden doorgestuurd naar de Europese platforms overeenkomstig artikel 29, lid 11;

f) de prijsstellingsmethoden voor balanceringsenergie en zoneoverschrijdende capaciteit voor zowel de uitwisseling van balanceringsenergie als de toepassing van het onbalansnettingsproces overeenkomstig artikel 30, leden 1 en 5;

g) de harmonisering van de methodologie voor de toewijzing van zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves overeenkomstig artikel 38, lid 3;

h) de methodologie voor een gecoöptimaliseerd toewijzingsproces van zoneoverschrijdende capaciteit overeenkomstig artikel 40, lid 1;

i) de TSB-TSB-verrekeningsregels voor de beoogde uitwisseling van energie overeenkomstig artikel 50, lid 1;

j) de harmonisering van de belangrijkste kenmerken van de verrekening van onbalansen overeenkomstig artikel 52, lid 2;

de lidstaten kunnen een advies over deze voorstellen indienen bij de desbetreffende regulerende instantie.

3. De voorstellen voor de volgende voorwaarden of methodologieën worden ter goedkeuring voorgelegd aan alle regulerende instanties van de betrokken regio:

a) het kader voor de oprichting van het Europees platform voor vervangingsreserves overeenkomstig artikel 19, lid 1, voor het geografische gebied dat alle TSB's omvat die het reservevervangingsproces uitvoeren overeenkomstig deel IV van Verordening (EU) 2017/1485;

b) de gemeenschappelijke en geharmoniseerde regels en het proces voor de uitwisseling en inkoop van balanceringscapaciteit overeenkomstig artikel 33, lid 1, voor het geografische gebied dat twee of meer TSB's omvat die balanceringscapaciteit uitwisselen of wederzijds bereid zijn balanceringscapaciteit uit te wisselen;

c) de methodologie voor de berekening van de waarschijnlijkheid van het beschikbaar zijn van zoneoverschrijdende capaciteit na de gate-sluitingstijd van de zoneoverschrijdende intradaymarkt overeenkomstig artikel 33, lid 6, voor het geografische gebied van TSB's die balanceringscapaciteit uitwisselen;

d) de vrijstelling waarbij BSP's geen toestemming krijgen om hun verplichtingen om balanceringscapaciteit ter beschikking te stellen, over te dragen overeenkomstig artikel 34, lid 1, voor het geografische gebied waarin de inkoop van balanceringscapaciteit heeft plaatsgevonden;

e) de toepassing van een TSB-BSP-model overeenkomstig artikel 35, lid 1, in een geografisch gebied dat twee of meer TSB's omvat;

f) de methodologie voor de berekening van zoneoverschrijdende capaciteit overeenkomstig artikel 37, lid 3, voor elke capaciteitsberekeningsregio;

g) in een geografisch gebied dat uit twee of meer TSB's bestaat: de toepassing van het proces voor de toewijzing van zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves overeenkomstig artikel 38, lid 1;

h) voor elke capaciteitsberekeningsregio: de methodologie voor een marktgebaseerd toewijzingsproces van zoneoverschrijdende capaciteit overeenkomstig artikel 41, lid 1;

i) voor elke capaciteitsberekeningsregio: de methodologie voor een proces voor de toewijzing van zoneoverschrijdende capaciteit op basis van een analyse van de economische efficiëntie en de lijst van elke individuele toewijzing van zoneoverschrijdende capaciteit op basis van een analyse van de economische efficiëntie overeenkomstig artikel 42, leden 1 en 5;

j) de regels voor verrekening van alle intentionele uitwisselingen van energie tussen TSB's overeenkomstig artikel 50, lid 3, voor het geografische gebied dat alle TSB's omvat die intentioneel energie uitwisselen binnen een synchrone zone;

k) de regels voor TSB-TSB-verrekening van alle intentionele uitwisselingen van energie tussen TSB's overeenkomstig artikel 50, lid 4, voor het geografische gebied dat alle asynchroon geconnecteerde TSB's omvat die intentioneel energie uitwisselen;

l) de regels voor TSB-TSB-verrekening van niet-intentionele uitwisselingen van energie overeenkomstig artikel 51, lid 1, voor elk synchroon gebied;

m) de regels voor TSB-TSB-verrekening van niet-intentionele uitwisselingen van energie tussen TSB's overeenkomstig artikel 51, lid 2, voor het geografische gebied dat alle asynchroon geconnecteerde TSB's omvat;

n) de vrijstelling, op het niveau van een synchrone zone, van de harmonisering van de perioden voor onbalansverrekening overeenkomstig artikel 53, lid 2;

o) de beginselen voor balanceringsalgoritmen overeenkomstig artikel 58, lid 3, voor het geografische gebied dat twee of meer TSB's omvat die balanceringscapaciteit uitwisselen;

de lidstaten kunnen een advies over deze voorstellen indienen bij de desbetreffende regulerende instantie.

4. De voorstellen voor de volgende voorwaarden of methodologieën worden per geval ter goedkeuring voorgelegd aan alle regulerende instanties van elke betrokken lidstaat:

a) de vrijstelling van de verplichting om informatie bekend te maken over de prijzen in balanceringsenergiebiedingen of balanceringscapaciteitsbiedingen omdat de TSB vreest dat dit tot marktmisbruik kan leiden, zoals bepaald in artikel 12, lid 4;

b) voor zover van toepassing, de methodologie voor de toewijzing van kosten die voortvloeien uit acties die door DSB's zijn ondernomen, zoals bepaald in artikel 15, lid 3;

c) de voorwaarden voor balancering, zoals bepaald in artikel 18;

d) de definitie en het gebruik van specifieke producten overeenkomstig artikel 26, lid 1;

e) de beperking van het aantal biedingen die naar de Europese platforms worden doorgestuurd overeenkomstig artikel 29, lid 10;

f) de vrijstelling voor de afzonderlijke inkoop van balanceringscapaciteit voor op- en afregeling overeenkomstig artikel 32, lid 3;

g) voor zover van toepassing, het aanvullende verrekeningsmechanisme — dat los staat van de onbalansverrekening — voor de verrekening van de inkoopkosten van balanceringscapaciteit, de administratieve kosten en andere kosten met betrekking tot balancering met BRP's, zoals bepaald in artikel 44, lid 3;

h) de vrijstellingen van een of meer bepalingen van deze verordening, zoals bepaald in artikel 62, lid 2;

i) de kosten met betrekking tot de verplichtingen die worden opgelegd aan systeembeheerders of derden aan wie verantwoordelijkheden zijn toegewezen overeenkomstig deze verordening, overeenkomstig artikel 8, lid 1;

de lidstaten kunnen een advies over deze voorstellen indienen bij de desbetreffende regulerende instantie.

5. Het voorstel voor de voorwaarden of methodologieën omvat een voorgesteld tijdschema voor de implementatie ervan en een beschrijving van het verwachte effect ervan op de doelstellingen van deze verordening. De implementatietermijn mag niet langer zijn dan twaalf maanden na de goedkeuring door de relevante regulerende instanties, behalve als alle regulerende instanties overeenkomen om de implementatietermijn te verlengen of als andere termijnen worden voorgeschreven in deze verordening. Voorstellen betreffende voorwaarden of methodologieën die ter goedkeuring aan verschillende of aan alle regulerende instanties moeten worden voorgelegd, worden bij het Agentschap ingediend op hetzelfde tijdstip als dat van indiening bij de regulerende instanties. Op verzoek van de relevante regulerende instanties brengt het Agentschap binnen een termijn van drie maanden advies uit over de voorstellen voor voorwaarden of methodologieën.

6. Wanneer de vaststelling van de voorwaarden of methodologieën een besluit van meer dan één regulerende instantie vergt, raadplegen de relevante regulerende instanties elkaar en werken zij in nauw overleg samen teneinde overeenstemming te bereiken. Wanneer het Agentschap advies uitbrengt, dienen de relevante regulerende instanties dat advies in aanmerking te nemen. De regulerende instanties nemen besluiten betreffende de overeenkomstig de leden 2 en 3 ingediende voorwaarden of methodologieën binnen een termijn van zes maanden na de ontvangst van de voorwaarden of methodologieën door de relevante regulerende instantie of, indien van toepassing, door de laatste betrokken relevante regulerende instantie.

7. Wanneer de relevante regulerende instanties niet binnen de in lid 6 genoemde termijn tot overeenstemming zijn gekomen, of op hun gezamenlijk verzoek, stelt het Agentschap binnen een termijn van zes maanden na de datum van de verwijzing een besluit vast betreffende de ingediende voorstellen voor voorwaarden of methodologieën, overeenkomstig artikel 8, lid 1, van Verordening (EG) nr. 713/2009.

8. Het staat iedere partij vrij om tegen een systeembeheerder of TSB in verband met de uit deze verordening voortvloeiende verplichtingen of besluiten van die systeembeheerder of TSB een klacht in te dienen bij de relevante regulerende instantie die, handelend als geschillenbeslechtingsautoriteit, binnen twee maanden na ontvangst van de klacht een besluit neemt. Wanneer de relevante regulerende instantie aanvullende informatie vraagt, kan die termijn met nog eens twee maanden worden verlengd. Met de instemming van de indiener van de klacht kan die verlengingsperiode nogmaals worden verlengd. Het besluit van de relevante regulerende instantie is bindend tenzij en totdat het in beroep wordt herroepen.

Artikel 6

Wijzigingen van voorwaarden of methodologieën van TSB's

1. Wanneer één of meer regulerende instanties overeenkomstig artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG een wijziging eisen teneinde de overeenkomstig de leden 2, 3 en 4 van artikel 5 ingediende voorwaarden of methodologieën te kunnen goedkeuren, dienen de desbetreffende TSB's uiterlijk twee maanden na ontvangst van het wijzigingsverzoek van de relevante regulerende instantie(s) ter goedkeuring een voorstel voor gewijzigde voorwaarden of methodologieën in. De relevante regulerende instanties nemen een besluit over de gewijzigde voorwaarden of methodologieën binnen een termijn van twee maanden na de indiening ervan.

2. Wanneer de relevante regulerende instanties binnen die termijn van twee maanden geen overeenstemming hebben kunnen bereiken over de gewijzigde voorwaarden of methodologieën, of op hun gezamenlijk verzoek, stelt het Agentschap binnen een termijn van zes maanden een besluit vast betreffende de gewijzigde voorwaarden of methodologieën, overeenkomstig artikel 8, lid 1, van Verordening (EG) nr. 713/2009. Indien de desbetreffende TSB's geen voorstel voor gewijzigde voorwaarden of methodologieën indienen, geldt de procedure van artikel 4.

3. De TSB's die verantwoordelijk zijn voor het opstellen van een voorstel voor voorwaarden of methodologieën, of de regulerende instanties die verantwoordelijk zijn voor de vaststelling daarvan overeenkomstig artikel 5, leden 2, 3 en 4, kunnen verzoeken die voorwaarden of methodologieën te wijzigen. De voorstellen voor wijzigingen van de voorwaarden of methodologieën worden overeenkomstig de procedure van artikel 10 ter raadpleging voorgelegd en worden goedgekeurd overeenkomstig de in de artikelen 4 en 5 uiteengezette procedure.

Artikel 7

Bekendmaking van voorwaarden en methodologieën op internet

De TSB's die verantwoordelijk zijn voor het vaststellen van de voorwaarden of methodologieën overeenkomstig deze verordening, maken die bekend op internet na de goedkeuring door de relevante regulerende instanties of, wanneer een dergelijke goedkeuring niet vereist is, na de vaststelling ervan, behalve wanneer dergelijke informatie overeenkomstig artikel 11 als vertrouwelijk wordt beschouwd.

Artikel 8

Restitutie van kosten

1. Kosten die verband houden met de verplichtingen die worden opgelegd aan systeembeheerders of derden aan wie verantwoordelijkheden zijn toegewezen overeenkomstig deze verordening worden geanalyseerd door de relevante regulerende instanties overeenkomstig artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG.

2. Kosten die door de relevante regulerende instantie als redelijk, efficiënt en evenredig worden beschouwd, worden teruggewonnen via netwerktarieven of andere passende mechanismen, als bepaald door de relevante regulerende instanties.

3. Wanneer daar door de relevante regulerende instanties om wordt verzocht, verstrekken de systeembeheerders of entiteiten waaraan verantwoordelijkheden zijn toegekend, binnen een termijn van drie maanden na dit verzoek de informatie die vereist is om een analyse van de gemaakte kosten mogelijk te maken.

4. De marktdeelnemers dragen zelf alle kosten die zij maken om de eisen van deze verordening na te leven.

Artikel 9

Inbreng van belanghebbenden

In nauwe samenwerking met het ENTSO-E organiseert het Agentschap de inbreng van belanghebbenden met betrekking tot de balanceringsmarkt en andere aspecten van de tenuitvoerlegging van deze verordening. Dit houdt in dat geregeld met de belanghebbenden wordt vergaderd om problemen te identificeren en verbeteringen voor te stellen in verband met de integratie van de balanceringsmarkt.

Artikel 10

Openbare raadpleging

1. De TSB's die overeenkomstig deze verordening verantwoordelijk zijn voor het indienen van voorstellen voor voorwaarden of methodologieën of voor de wijziging daarvan overeenkomstig deze verordening, raadplegen de belanghebbenden, inclusief de relevante autoriteiten van elke lidstaat, over de ontwerpvoorstellen voor voorwaarden of methodologieën en andere uitvoeringsmaatregelen; een dergelijke raadpleging duurt minstens één maand.

2. De raadpleging duurt minstens één maand, behalve voor de ontwerpvoorstellen overeenkomstig de punten a), b), c), d), e), f), g), h) en j) van artikel 5, lid 2, waarvoor de raadpleging minstens twee maanden duurt.

3. Minstens voor de voorstellen overeenkomstig de punten a), b), c), d), e), f), g) en j) van artikel 5, lid 2, wordt op Europees niveau een openbare raadpleging gehouden.

4. Minstens voor de voorstellen overeenkomstig de punten a), b), c), d), e), f), g), h), i), n) en o) van artikel 5, lid 3, wordt op het desbetreffende regionale niveau een openbare raadpleging gehouden.

5. Minstens voor de voorstellen overeenkomstig de punten a), b), c), d), e), f), g) en i) van artikel 5, lid 4, wordt in elke betrokken lidstaat een openbare raadpleging gehouden.

6. De TSB's die verantwoordelijk zijn voor het voorstel voor voorwaarden of methodologieën houden voorafgaand aan de indiening van dat voorstel ter goedkeuring door de regulerende instantie rekening met de standpunten van de belanghebbenden zoals die naar voren zijn gekomen in de raadpleging overeenkomstig de leden 2 tot en met 5. In alle gevallen wordt bij de indiening van een voorstel voor voorwaarden of methodologieën een deugdelijke rechtvaardiging voor het al dan niet in dat voorstel opnemen van de uit de raadpleging voortgekomen standpunten gegeven; deze rechtvaardiging wordt tijdig, voorafgaand aan of gelijktijdig met de publicatie van het voorstel voor voorwaarden of methodologieën, gepubliceerd.

Artikel 11

Vertrouwelijkheidsverplichtingen

1. Alle uit hoofde van deze verordening ontvangen, uitgewisselde of doorgegeven vertrouwelijke informatie valt onder de in de leden 2, 3 en 4 neergelegde voorwaarden inzake het beroepsgeheim.

2. Het beroepsgeheim geldt voor elke persoon op wie het bepaalde in deze verordening van toepassing is.

3. Vertrouwelijke informatie waarvan de in lid 2 bedoelde personen of regulerende instanties beroepshalve kennis krijgen, mag aan geen enkele andere persoon of instantie worden bekendgemaakt, onverminderd de gevallen die onder de nationale wetgeving, onder de overige bepalingen van deze verordening of onder andere relevante Uniewetgeving vallen.

4. Onverminderd de gevallen die onder de nationale wetgeving of Uniewetgeving vallen, mogen regulerende instanties en lichamen of personen die vertrouwelijke informatie in het kader van deze verordening ontvangen, deze informatie uitsluitend gebruiken om hun functies uit hoofde van deze verordening uit te oefenen, indien de eigenaar van deze informatie schriftelijke toestemming heeft gegeven.

Artikel 12

Publicatie van informatie

1. Alle in artikel 1, lid 2, vermelde entiteiten verstrekken de TSB's alle relevante informatie om hun in leden 3, 4 en 5 vastgestelde verplichtingen na te komen.

2. Alle in artikel 1, lid 2, vermelde entiteiten zien erop toe dat de informatie in leden 3, 4 en 5 wordt gepubliceerd op een tijdstip en in een formaat dat geen werkelijk of potentieel concurrentievoordeel of -nadeel creëert voor welke persoon of onderneming dan ook.

3. Elke TSB publiceert de volgende informatie zodra ze erover beschikt:

a) informatie over de actuele systeembalans van zijn programmeringszone(s), zo snel mogelijk en uiterlijk 30 minuten na realtime;

b) informatie over alle balanceringsenergiebiedingen in zijn programmeringszone(s), indien nodig geanonimiseerd, uiterlijk 30 minuten na het einde van de relevante markttijdseenheid. Deze informatie omvat: i) het soort product; ii) de geldigheidsduur; iii) aangeboden volumes; iv) aangeboden prijzen; v) informatie over de vraag of de bieding onbeschikbaar werd verklaard;

c) informatie over de vraag of de balanceringsenergiebieding werd geconverteerd van een specifiek product of van een geïntegreerd programmeringsproces, uiterlijk 30 minuten na het einde van de relevante markttijdseenheid;

d) informatie over de wijze waarop balanceringsenergiebiedingen op basis van specifieke producten of een geïntegreerd programmeringsproces werden geconverteerd in balanceringsenergiebiedingen van standaardproducten, uiterlijk 30 minuten na het einde van de relevante markttijdseenheid;

e) geaggregeerde informatie over balanceringsenergiebiedingen, uiterlijk 30 minuten na het einde van de relevante markttijdseenheid, met inbegrip van: i) het totale volume van aangeboden balanceringsenergiebiedingen; ii) het totale volume van aangeboden balanceringsenergiebiedingen, opgesplitst per type reserves; iii) het totale volume van aangeboden en geactiveerde balanceringsenergiebiedingen, opgesplitst in standaardproducten en specifieke producten; iv) het volume aan onbeschikbare biedingen, opgesplitst per type reserves;

f) informatie over aangeboden balanceringscapaciteit en aangeboden prijzen van balanceringscapaciteit, voor zover nodig geanonimiseerd, uiterlijk één uur nadat de resultaten van de inkoop zijn meegedeeld aan de bieders;

g) de in artikel 18 bedoelde oorspronkelijke voorwaarden voor balancering, minstens één maand vóór de toepassing, en eventuele wijzigingen van de voorwaarden onmiddellijk na de goedkeuring door de relevante regulerende instantie overeenkomstig artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG;

h) informatie over de toewijzing van zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves overeenkomstig artikel 38, uiterlijk 24 uur na de toewijzing en uiterlijk 6 uur vóór het gebruik van de toegewezen zoneoverschrijdende capaciteit: i) de datum en het tijdstip waarop het toewijzingsbesluit is genomen; ii) de periode van de toewijzing; iii) de toegewezen volumes; iv) de marktwaarden die gebruikt zijn als basis voor het toewijzingsproces overeenkomstig artikel 39;

i) informatie over het gebruik van toegewezen zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves overeenkomstig artikel 38, uiterlijk één week na het gebruik van de toegewezen zoneoverschrijdende capaciteit: i) het volume van de toegewezen en gebruikte zoneoverschrijdende capaciteit per markttijdseenheid; ii) het volume van de vrijgegeven zoneoverschrijdende capaciteit voor verdere tijdsbestekken, per markttijdseenheid; iii) de geraamde gerealiseerde kosten en baten van het toewijzingsproces;

j) de in de artikelen 40, 41 en 42 bedoelde goedgekeurde methodologieën, minstens één maand vóór de toepassing;

k) een beschrijving van de eisen van elk ontwikkeld algoritme, zoals bedoeld in artikel 58, en de wijzigingen daarvan, minstens één maand vóór de toepassing;

l) het in artikel 59 bedoelde gemeenschappelijk jaarverslag.

4. Mits daarvoor goedkeuring wordt verleend overeenkomstig artikel 18, mag een TSB de publicatie van informatie over aangeboden prijzen en volumes in balanceringscapaciteitsbiedingen of balanceringsenergiebiedingen achterwege laten als dit gerechtvaardigd is om marktmisbruik te voorkomen en als het niet schadelijk is voor de effectieve werking van de elektriciteitsmarkten. Een TSB meldt minstens één keer per jaar aan de relevante regulerende instantie overeenkomstig artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG of hij de publicatie van informatie achterwege heeft gelaten.

5. Uiterlijk twee jaar na de inwerkingtreding van deze verordening publiceert elke TSB de in lid 3 bedoelde informatie in een gezamenlijk overeengekomen geharmoniseerd formaat, ten minste op het overeenkomstig artikel 3 van Verordening (EU) nr. 543/2013 opgerichte platform voor informatietransparantie. Uiterlijk vier maanden na de inwerkingtreding van deze verordening actualiseert ENTSO-E de in artikel 5 van Verordening (EU) nr. 543/2013 bedoelde procedurele handleiding en legt het deze ter advies voor aan het Agentschap; het Agentschap verstrekt zijn advies binnen twee maanden.

Artikel 13

Delegatie en toewijzing van taken

1. Een TSB kan zijn in het kader van deze verordening toegewezen taken geheel of gedeeltelijk delegeren aan één of meer derde partijen op voorwaarde dat die derde partij de desbetreffende taken ten minste even doeltreffend kan uitoefenen als de delegerende TSB. De delegerende TSB blijft verantwoordelijk voor het waarborgen van de inachtneming van de verplichtingen uit hoofde van deze verordening, met inbegrip van het waarborgen van de toegang tot de vereiste informatie ten behoeve van monitoring door de relevante regulerende instanties overeenkomstig artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG.

2. Voorafgaand aan de delegatie moet de betrokken derde partij duidelijk aan de TSB aantonen dat zij in staat is de gedelegeerde taken uit te voeren.

3. Wanneer de in deze verordening gespecificeerde taken geheel of gedeeltelijk aan een derde partij worden gedelegeerd, zorgt de TSB ervoor dat, voordat de taak wordt gedelegeerd, passende vertrouwelijkheidsregelingen overeenkomstig de vertrouwelijkheidsverplichtingen van de delegerende TSB zijn vastgesteld. Nadat de TSB zijn taken geheel of gedeeltelijk heeft gedelegeerd aan een derde partij, moet hij de relevante regulerende instantie hiervan op de hoogte stellen en dit besluit publiceren op internet.

4. Onverminderd de taken die krachtens Richtlijn 2009/72/EG aan TSB's zijn toevertrouwd, mag een lidstaat of, voor zover van toepassing, een relevante regulerende instantie, taken of verplichtingen die overeenkomstig deze verordening aan TSB's zijn toevertrouwd, toewijzen aan één of meer derde partijen. De betrokken lidstaat of, voor zover van toepassing, de betrokken regulerende instantie mag alleen taken en verplichtingen van TSB's toewijzen die geen rechtstreekse samenwerking, gezamenlijke besluitvorming of contractuele betrekkingen met TSB's uit andere lidstaten vergen. Voorafgaand aan de toewijzing moet de betrokken derde partij duidelijk aan de lidstaat of, indien van toepassing, aan de relevante regulerende instantie aantonen dat zij in staat is de toegewezen taak uit te voeren.

5. In het geval een lidstaat of regulerende instantie taken en verplichtingen toewijst aan een derde partij, worden verwijzingen naar een TSB in deze verordening begrepen als verwijzingen naar de entiteit waaraan de taken en verplichtingen zijn toegewezen. De relevante regulerende instantie houdt met betrekking tot alle toegewezen taken en verplichtingen regelgevend toezicht op de entiteit in kwestie.

TITEL II

ELEKTRICITEITSBALANCERINGSMARKT

HOOFDSTUK 1

Functies en verantwoordelijkheden

Artikel 14

Rol van de TSB's

1. Elke TSB is verantwoordelijk voor het aankopen van balanceringsdiensten bij BSP's, om de operationele veiligheid te garanderen.

2. Elke TSB past een self-dispatchingmodel toe voor het bepalen van productieprogramma's en verbruiksprogramma's. TSB's die een centraal dispatchingmodel toepassen op het ogenblik van de inwerkingtreding van deze verordening stellen de relevante regulerende instantie hiervan in kennis overeenkomstig artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG als zij een centraal dispatchingmodel voor het bepalen van productieprogramma's en verbruiksprogramma's willen blijven toepassen. De relevante regulerende instantie gaat na of de taken en verantwoordelijkheden van de TSB in overeenstemming zijn met de definitie van artikel 2, punt 18.

Artikel 15

Samenwerking met DSB's

1. DSB's, TSB's, BSP's en BRP's werken samen om te zorgen voor efficiënte en effectieve balancering.

2. Elke DSB verstrekt tijdig alle nodige informatie om onbalansen te verrekenen aan de connecterende TSB, overeenkomstig de in artikel 18 vastgestelde voorwaarden voor balancering.

3. Elke TSB kan samen met de reserveconnecterende DSB in de regelzone van de TSB een methodologie opstellen voor de toewijzing van kosten die voortvloeien uit acties van de DSB's overeenkomstig leden 4 en 5 van artikel 182 van Verordening (EU) 2017/1485. De methodologie moet zorgen voor een eerlijke kostentoewijzing, rekening houdende met de verantwoordelijkheden van de betrokken partijen.

4. De DSB's melden alle overeenkomstig leden 4 en 5 van artikel 182 van Verordening (EU) 2017/1485 vastgestelde grenzen die van invloed kunnen zijn op de in deze verordening uiteengezette eisen aan de connecterende TSB.

Artikel 16

Rol van BSP's

1. Een BSP moet een kwalificatie verkrijgen om biedingen voor balanceringsenergie of balanceringscapaciteit in te dienen die geactiveerd of aangekocht worden door de connecterende TSB of, in een TSB-BSP-model, door de gecontracteerde TSB. De succesvolle voltooiing van de prekwalificatie die door de connecterende TSB wordt georganiseerd en verwerkt overeenkomstig de artikelen 159 en 162 van Verordening (EU) 2017/1485 wordt beschouwd als een voorwaarde voor de succesvolle voltooiing van het kwalificatieproces dat moet worden doorlopen om een BSP te worden, zoals bedoeld in de onderhavige verordening.

2. Elke BSP dient bij de connecterende TSB zijn balanceringscapaciteitsbiedingen in die gevolgen hebben voor één of meer BRP's.

3. Elke BSP die deelneemt aan het proces voor de inkoop van balanceringscapaciteit dient zijn biedingen voor balanceringscapaciteit in en heeft het recht deze te actualiseren vóór de gate-sluitingstijd van het inkoopproces.

4. Elke BSP met een overeenkomst voor balanceringscapaciteit dient bij zijn connecterende TSB de aanbiedingen voor balanceringsenergie of aanbiedingen voor het geïntegreerde programmeringsproces in die overeenstemmen met het volume, de producten en de andere eisen die zijn uiteengezet in de overeenkomst betreffende balanceringscapaciteit.

5. Elke BSP heeft het recht bij zijn connecterende TSB de balanceringsenergiebiedingen voor standaardproducten of specifieke producten of biedingen voor het geïntegreerd programmeringsproces in te dienen waarvoor hij met succes het prekwalificatieproces heeft doorlopen overeenkomstig de artikelen 159 en 162 van Verordening (EU) 2017/1485.

6. De prijs van de balanceringsenergiebiedingen of biedingen voor het geïntegreerde programmeringsproces van standaardproducten en specifieke producten overeenkomstig lid 4 mag niet vooraf worden vastgelegd in een overeenkomst voor balanceringscapaciteit. Een TSB mag een uitzondering op deze regel voorstellen in het voorstel voor de voorwaarden voor de balanceringsopzet overeenkomstig artikel 18. Dergelijke uitzonderingen gelden alleen voor specifieke producten overeenkomstig artikel 26, lid 3, onder b), en gaan vergezeld van een rechtvaardiging waarin hun grotere economische efficiëntie wordt aangetoond.

7. Er mag geen onderscheid worden gemaakt tussen balanceringsenergiebiedingen of biedingen voor het geïntegreerde programmeringsproces die zijn ingediend overeenkomstig lid 4 en balanceringsenergiebiedingen of biedingen voor het geïntegreerde programmeringsproces die zijn ingediend overeenkomstig lid 5.

8. Voor elk product voor balanceringsenergie of balanceringscapaciteit behoren de reserveleverende eenheid, de reserveleverende groep, de verbruikersinstallatie of de derde partij en de bijbehorende BRP's overeenkomstig artikel 18, lid 4, onder d), tot dezelfde programmeringszone.

Artikel 17

Rol van BRP's

1. Elke BRP streeft ernaar om, in realtime, gebalanceerd te zijn of het elektriciteitssysteem te helpen balanceren. De gedetailleerde eisen in verband met deze verplichting worden vastgesteld in het voorstel voor de voorwaarden voor de opzet van balancering, overeenkomstig artikel 18.

2. Elke BRP is de financieel verantwoordelijk voor de onbalansen die moeten worden verrekend met de connecterende TSB.

3. Voorafgaand aan de gate-sluitingstijd van de zoneoverschrijdende intradaymarkt kan elke BRP de in artikel 54 bedoelde programma's die vereist zijn om zijn positie te berekenen, wijzigen. TSB's die een centraal dispatchingmodel toepassen, mogen in de in artikel 18 bedoelde voorwaarden voor de opzet van balancering specifieke voorwaarden en regels opnemen waaraan BRP's moeten voldoen als zijn hun programma's willen wijzigen.

4. Na de gate-sluitingstijd van de zoneoverschrijdende intradaymarkt mag elke BRP de interne commerciële programma's die vereist zijn om zijn positie te berekenen overeenkomstig artikel 54 wijzigen overeenkomstig de regels die zijn uiteengezet in de in artikel 18 bedoelde voorwaarden voor de opzet van balancering.

Artikel 18

Voorwaarden voor balancering

1. Uiterlijk zes maanden na de inwerkingtreding van deze verordening stellen de TSB's van een lidstaat, voor alle programmeringszones van die lidstaat, een voorstel op betreffende:

a) de voorwaarden voor BSP's;

b) de voorwaarden voor BRP's.

Wanneer een LFC-zone bestaat uit twee of meer TSB's, kunnen alle TSB's van die LFC-zone een gemeenschappelijk voorstel opstellen, voor zover de relevante regulerende instanties dit goedkeuren.

2. De in lid 1 bedoelde voorwaarden omvatten ook de regels voor de opschorting en herneming van marktactiviteiten overeenkomstig artikel 36 van Verordening (EU) 2017/2196, en de regels voor verrekening in geval van marktopschorting overeenkomstig artikel 39 van Verordening (EU) 2017/2196, zodra deze zijn goedgekeurd overeenkomstig artikel 4 van Verordening (EU) 2017/2196.

3. Elke TSB gaat bij de opstelling van voorstellen voor voorwaarden voor BSP's en BRP's als volgt te werk:

a) hij pleegt overleg met de TSB's en DSB's die gevolgen kunnen ondervinden van die voorwaarden;

b) hij neemt het kader voor de oprichting van Europese platforms voor de uitwisseling van balanceringsenergie en voor onbalansnetting, overeenkomstig de artikelen 19, 20, 21 en 22, in acht;

c) hij betrekt andere DSB's en andere belanghebbenden bij de opstelling van het voorstel en houdt rekening met hun standpunten, onverminderd de openbare raadpleging overeenkomstig artikel 10.

4. De voorwaarden voor BSP's:

a) bevatten redelijke en gerechtvaardigde eisen voor het aanbieden van balanceringsdiensten;

b) maken het mogelijk verbruikersinstallaties, energieopslaginstallaties en elektriciteitsopwekkingsinstallaties te aggregeren in een programmeringszone om balanceringsdiensten aan te bieden onder de in lid 5, onder c), vermelde voorwaarden;

c) stellen eigenaars van verbruikersinstallaties, derde partijen, eigenaars van installaties voor de opwekking van conventionele en hernieuwbare energie en eigenaars van energieopslaginstallaties in staat om BSP's te worden;

d) schrijven voor dat elke balanceringsenergiebieding van een BSP wordt toegewezen aan één of meer BRP's om de berekening van een onbalans overeenkomstig artikel 49 mogelijk te maken.

5. De voorwaarden voor BSP's bevatten het volgende:

a) de regels voor het kwalificatieproces dat moet worden doorlopen om een BSP te worden overeenkomstig artikel 16;

b) de regels, eisen en termijnen voor de inkoop en overdracht van balanceringscapaciteit overeenkomstig de artikelen 32, 33 en 34;

c) de regels en voorwaarden om verbruikersinstallaties, energieopslaginstallaties en elektriciteitsopwekkingsinstallaties in een programmeringszone samen te voegen teneinde een BSP te worden;

d) de eisen betreffende de gegevens en informatie die aan de connecterende TSB en, voor zover relevant, aan de reserveconnecterende DSB moeten worden verstrekt tijdens het prekwalificatieproces en de werking van de balanceringsmarkt;

e) de regels en voorwaarden voor de toewijzing van elke balanceringsenergiebieding van een BSP aan één of meer BRP's overeenkomstig lid 4, onder d);

f) de eisen betreffende de gegevens en informatie die aan de connecterende TSB en, voor zover relevant, aan de reserveconnecterende DSB moeten worden verstrekt om de verlening van balanceringsdiensten overeenkomstig artikel 154, leden 1 en 8, artikel 158, lid 1, onder e), artikel 158, lid 4, onder b), artikel 161, lid 1, onder f), en artikel 161, lid 4, onder b), van Verordening (EU) 2017/1485 te evalueren;

g) de definitie van een locatie voor elk standaardproduct en elk specifiek product, rekening houdend met lid 5, onder c);

h) de regels voor het bepalen van het volume aan balanceringsenergie dat moet worden verrekend met de BSP, overeenkomstig artikel 45;

i) de regels voor de verrekening van BSP's, overeenkomstig hoofdstukken 2 en 5 van titel V;

j) een maximumperiode voor de voltooiing van de verrekening van balanceringsenergie met een BSP, overeenkomstig artikel 45, voor elke periode voor onbalansverrekening;

k) de gevolgen van de niet-naleving van de voorwaarden die van toepassing zijn op BSP's.

6. De voorwaarden voor BRP's bevatten het volgende:

a) de definitie van balanceringsverantwoordelijkheid voor elke connectie, op zodanige wijze dat hiaten of overlappingen in de balanceringsverantwoordelijkheid van de verschillende marktpartijen die diensten verlenen aan die connectie worden vermeden;

b) de eisen waaraan moet worden voldaan om BRP te worden;

c) de eis dat alle BRP's financieel aansprakelijk zijn voor hun onbalansen, en dat de onbalansen worden verrekend met de connecterende TSB;

d) de eisen inzake de gegevens en informatie die aan de connecterende TSB moeten worden verstrekt voor het berekenen van de onbalansen;

e) de regels die BRP's moeten volgen om hun programma's te wijzigen vóór en na de gate-sluitingstijd van de intradaymarkt overeenkomstig leden 3 en 4 van artikel 17;

f) de regels voor de verrekening van BRP's, overeenkomstig hoofdstuk 4 van titel V;

g) de afbakening van een onbalanszone overeenkomstig artikel 54, lid 2, en een onbalansprijszone;

h) een maximumperiode voor de voltooiing van de verrekening van onbalansen met BRP's voor elke periode voor onbalansverrekening overeenkomstig artikel 54;

i) de gevolgen van de niet-naleving van de voorwaarden die van toepassing zijn op BRP's;

j) een verplichting voor BRP's om alle wijzigingen van de positie in te dienen bij de connecterende TSB;

k) de verrekeningsregels overeenkomstig de artikelen 52, 53, 54 en 55;

l) voor zover deze bestaan, de bepalingen voor de uitsluiting van onbalansen van de onbalansverrekening als deze verband houden met de invoering van rampingbeperkingen om deterministische frequentieafwijkingen te beperken overeenkomstig artikel 137, lid 4, van Verordening (EU) 2017/1485.

7. Elke connecterende TSB mag de volgende punten opnemen in het voorstel voor de voorwaarden voor BSP's of in de voorwaarden voor BRP's:

a) de eis dat BSP's informatie verstrekken over ongebruikte opwekkingscapaciteit en andere balanceringshulpbronnen van BSP's, na de gate-sluitingstijd van de day-aheadmarkt en de gate-sluitingstijd van de zoneoverschrijdende intradaymarkt;

b) voor zover gerechtvaardigd, de eis dat BSP's de ongebruikte productiecapaciteit of andere balanceringshulpbronnen aanbieden via balanceringsenergiebiedingen of biedingen voor het geïntegreerde programmeringsproces op de balanceringsmarkten na de gate-sluitingstijd van de day-aheadmarkt, zonder afbreuk te doen aan de mogelijkheid voor BSP's om hun balanceringsenergiebiedingen te wijzigen vóór de BE-GCT of de ISP-GCT wegens handel op de intradaymarkt;

c) voor zover gerechtvaardigd, de eis dat BSP's de ongebruikte productiecapaciteit of andere balanceringshulpbronnen aanbieden via balanceringsenergiebiedingen of biedingen voor het geïntegreerde programmeringsproces op de balanceringsmarkten na de gate-sluitingstijd van de zoneoverschrijdende intradaymarkt;

d) specifieke eisen met betrekking tot de positie van BRP's na het day-aheadtijdsbestek om te garanderen dat de som van hun interne en externe commerciële handelsprogramma's gelijk is aan de som van de fysieke opwekkings- en verbruiksplannen, daarbij rekening houdende met de compensatie van elektriciteitsverlies, voor zover relevant;

e) een vrijstelling van de verplichting om informatie bekend te maken over de prijzen in balanceringsenergiebiedingen of balanceringscapaciteitsbiedingen omdat de TSB vreest dat dit tot marktmisbruik kan leiden, zoals bepaald in artikel 12, lid 4;

f) een vrijstelling voor specifieke producten, zoals bepaald in artikel 26, lid 3, onder b), om de prijs van balanceringsenergiebiedingen vooraf vast te leggen in een overeenkomst voor balanceringscapaciteit overeenkomstig artikel 16, lid 6;

g) een aanvraag voor het gebruik van dubbele prijsstelling voor alle onbalansen op basis van de voorwaarden die zijn vastgesteld overeenkomstig artikel 52, lid 2, onder d), punt i), gebaseerd op de methodologie voor de toepassing van dubbele prijsstelling overeenkomstig artikel 52, lid 2, onder d), punt ii).

8. TSB's die een centraal dispatchingmodel toepassen, nemen ook de volgende punten op in hun balanceringsvoorwaarden:

a) de ISP-GCT overeenkomstig artikel 24, lid 5;

b) de regels voor de actualisering van de biedingen van het geïntegreerde programmeringsproces na elke ISP-GCT overeenkomstig artikel 24, lid 6;

c) de regels voor het gebruik van biedingen van het geïntegreerde programmeringsproces vóór de BE-GCT overeenkomstig artikel 24, lid 7;

d) de regels voor de omzetting van biedingen van het geïntegreerde programmeringsproces overeenkomstig artikel 27.

9. Elke TSB ziet erop toe dat alle partijen de in de balanceringsvoorwaarden uiteengezette eisen nakomen binnen zijn programmeringszone(s).

HOOFDSTUK 2

Europese platforms voor de uitwisseling van balanceringsenergie

Artikel 19

Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit vervangingsreserves

1. Uiterlijk zes maanden na de inwerkingtreding van deze verordening stellen alle TSB's die het reservevervangingsproces uitvoeren overeenkomstig deel IV van Verordening (EU) 2017/1485 een voorstel op voor het tenuitvoerleggingskader voor een Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit vervangingsreserves.

2. Het Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit vervangingsreserves, dat wordt geëxploiteerd door TSB's of door een entiteit die de TSB's zelf oprichten, is gebaseerd op gemeenschappelijke beheersbeginselen en bedrijfsprocessen en bestaat uit minstens de activeringsoptimaliseringsfunctie en de functie voor TSB-TSB-verrekening. Dat Europees platform past een multilateraal TSB-TSB-model toe met gemeenschappelijke biedladders voor de uitwisseling van alle balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor vervangingsreserves, behalve voor onbeschikbare biedingen overeenkomstig artikel 29, lid 14.

3. Het voorstel in lid 1 omvat ten minste:

a) de algemene structuur van het Europees platform;

b) het stappenplan en de termijnen voor de implementatie van het Europees platform;

c) de definitie van de functies die vereist zijn voor de werking van het Europees platform;

d) de voorgestelde regels voor het beheer en de werking van het Europees platform, op basis van het beginsel van non-discriminatie en gelijke behandeling van alle TSB's die lid zijn van het platform, waarbij wordt gegarandeerd dat geen enkele TSB ongerechtvaardigde economische voordelen geniet dankzij de deelname aan de functies van het Europees platform;

e) de voorgestelde aanwijzing van de entiteit of entiteiten die de in het voorstel gedefinieerde functies zullen uitoefenen. Als de TSB voorstelt meer dan één entiteit aan te wijzen, moet in het voorstel het volgende worden aangetoond en gerechtvaardigd: i) een coherente toewijzing van de functies aan de entiteiten die het Europees platform beheren. In het voorstel wordt ten volle rekening gehouden met de noodzaak om de verschillende functies die zijn toegewezen aan de entiteiten die het Europees platform beheren, te coördineren; ii) dat de voorgestelde opzet van het Europees platform en de toewijzing van functies de efficiëntie en effectiviteit garanderen van het beheer, de werking en het regelgevend toezicht van het Europees platform, en de doelstellingen van deze verordening ondersteunen; iii) een doeltreffend coördinatie- en besluitvormingsproces om eventuele tegenstrijdige standpunten van entiteiten die het Europees platform beheren, met elkaar te verzoenen;

f) het kader voor de harmonisering van de voorwaarden voor balancering overeenkomstig artikel 18;

g) de gedetailleerde beginselen voor het delen van de gemeenschappelijke kosten, met inbegrip van de gedetailleerde indeling van gemeenschappelijke kosten in categorieën, overeenkomstig artikel 23;

h) de gate-sluitingstijd voor balanceringsenergie voor alle standaardproducten voor vervangingsreserves overeenkomstig artikel 24;

i) de definitie van standaardproducten voor balanceringsenergie uit vervangingsreserves overeenkomstig artikel 25;

j) de gate-sluitingstijd voor de indiening van energiebiedingen door TSB's overeenkomstig artikel 29, lid 13;

k) de gemeenschappelijke biedladders die moeten worden georganiseerd door de gemeenschappelijke activeringsoptimaliseringsfunctie overeenkomstig artikel 31;

l) de beschrijving van het algoritme voor de werking van de activeringsoptimaliseringsfunctie voor balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor vervangingsreserves overeenkomstig artikel 58.

4. Uiterlijk zes maanden na de goedkeuring van het voorstel voor het tenuitvoerleggingskader voor een Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit vervangingsreserves wijzen alle TSB's die het reservevervangingsproces uitvoeren overeenkomstig deel IV van Verordening (EU) 2017/1485 de voorgestelde entiteit of entiteiten aan die bevoegd zijn voor het beheer van het Europees platform overeenkomstig lid 3, onder e).

5. Uiterlijk één jaar na de goedkeuring van het voorstel voor het tenuitvoerleggingskader voor een Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit vervangingsreserves, zorgen alle TSB's die het vervangingsreserveproces overeenkomstig deel IV van Verordening (EU) 2017/1485 uitvoeren en die minstens één geïnterconnecteerde naburige TSB hebben die het vervangingsreserveproces uitvoert, ervoor dat het Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit vervangingsreserves is geïmplementeerd en operationeel is. Zij gebruiken het Europees platform om:

a) alle balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor vervangingsreserves in te dienen;

b) alle balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor vervangingsreserves, behalve voor onbeschikbare biedingen overeenkomstig artikel 29, lid 14, uit te wisselen;

c) ernaar te streven al hun behoeften aan balanceringsenergie uit vervangingsreserves te vervullen.

Artikel 20

Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met manuele activering

1. Uiterlijk één jaar na de inwerkingtreding van deze verordening stellen alle TSB's een voorstel op voor het tenuitvoerleggingskader voor een Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met manuele activering.

2. Het Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met manuele activering, dat wordt geëxploiteerd door TSB's of via een entiteit die de TSB's zelf oprichten, is gebaseerd op gemeenschappelijke beheersbeginselen en bedrijfsprocessen en bestaat uit minstens de activeringsoptimaliseringsfunctie en de functie voor TSB-TSB-verrekening. Dit Europees platform past een multilateraal TSB-TSB-model toe met gemeenschappelijke biedladders voor de uitwisseling van alle balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor frequentieherstelreserves met manuele activering, behalve voor onbeschikbare biedingen overeenkomstig artikel 29, lid 14.

3. Het voorstel in lid 1 omvat ten minste:

a) de algemene structuur van het Europees platform;

b) het stappenplan en de termijnen voor de implementatie van het Europees platform;

c) de definitie van de functies die vereist zijn voor de werking van het Europees platform;

d) de voorgestelde regels voor het beheer en de werking van het Europees platform, op basis van het beginsel van non-discriminatie en gelijke behandeling van alle TSB's die lid zijn van het platform, waarbij wordt gegarandeerd dat geen enkele TSB ongerechtvaardigde economische voordelen geniet dankzij de deelname aan de functies van het Europees platform;

e) de voorgestelde aanwijzing van de entiteit of entiteiten die de in het voorstel gedefinieerde functies zullen uitoefenen. Als de TSB voorstelt meer dan één entiteit aan te wijzen, moet in het voorstel het volgende worden aangetoond en gerechtvaardigd: i) een coherente toewijzing van de functies aan de entiteiten die het Europees platform beheren. In het voorstel wordt ten volle rekening gehouden met de noodzaak om de verschillende functies die zijn toegewezen aan de entiteiten die het Europees platform beheren, te coördineren; ii) dat de voorgestelde opzet van het Europees platform en de toewijzing van functies de efficiëntie en effectiviteit garanderen van het beheer, de werking en het regelgevend toezicht van het Europees platform, en de doelstellingen van deze verordening ondersteunen; iii) een doeltreffend coördinatie- en besluitvormingsproces om eventuele tegenstrijdige standpunten van entiteiten die het Europees platform beheren, met elkaar te verzoenen;

f) het kader voor de harmonisering van de voorwaarden voor balancering, zoals bepaald in artikel 18;

g) de gedetailleerde beginselen voor het delen van de gemeenschappelijke kosten, met inbegrip van de gedetailleerde indeling van gemeenschappelijke kosten in categorieën, overeenkomstig artikel 23;

h) de BE-GCT voor alle standaardproducten voor frequentieherstelreserves met manuele activering overeenkomstig artikel 24;

i) de definitie van standaardproducten voor balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met manuele activering overeenkomstig artikel 25;

j) de gate-sluitingstijd voor de indiening van energiebiedingen door TSB's overeenkomstig artikel 29, lid 13;

k) de gemeenschappelijke biedladders die moeten worden georganiseerd door de gemeenschappelijke activeringsoptimaliseringsfunctie overeenkomstig artikel 31;

l) de beschrijving van het algoritme voor de werking van de activeringsoptimaliseringsfunctie voor balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor frequentieherstelreserves met manuele activering overeenkomstig artikel 58.

4. Uiterlijk zes maanden na de goedkeuring van het voorstel voor het tenuitvoerleggingskader voor een Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met manuele activering wijzen alle TSB's de voorgestelde entiteit of entiteiten aan die bevoegd zijn voor het beheer van het Europees platform overeenkomstig lid 3, onder e).

5. Uiterlijk achttien maanden na de goedkeuring van het voorstel voor het tenuitvoerleggingskader voor een Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met manuele activering kunnen alle TSB's een voorstel opstellen voor de wijziging van het Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met manuele activering overeenkomstig lid 1. De voorgestelde wijzigingen dienen te worden ondersteund door een kosten-batenanalyse die door alle TSB's is opgesteld overeenkomstig artikel 61. Het voorstel wordt ingediend bij de Commissie.

6. Uiterlijk dertig maanden na de goedkeuring van het voorstel voor het tenuitvoerleggingskader voor een Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met manuele activering, of in het geval alle TSB's uiterlijk twaalf maanden na de goedkeuring van het voorstel tot wijziging van het Europees platform een voorstel indienen tot de wijziging van het Europees platform overeenkomstig lid 5, zorgen alle TSB's ervoor dat het Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met manuele activering ten uitvoer wordt gelegd en operationeel is, en maken zij gebruik van het Europees platform om:

a) alle balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor frequentieherstelreserves met manuele activering in te dienen;

b) alle balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor frequentieherstelreserves met manuele activering, behalve voor onbeschikbare biedingen overeenkomstig artikel 29, lid 14, uit te wisselen;

c) ernaar te steven al hun behoeften aan balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met manuele activering te vervullen.

Artikel 21

Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met automatische activering

1. Uiterlijk één jaar na de inwerkingtreding van deze verordening stellen alle TSB's een voorstel op voor het tenuitvoerleggingskader voor een Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met automatische activering.

2. Het Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met automatische activering, dat wordt beheerd door de TSB's of via een entiteit die de TSB's zelf oprichten, is gebaseerd op gemeenschappelijke beheersbeginselen en bedrijfsprocessen en bestaat uit minstens de activeringsoptimaliseringsfunctie en de functie voor TSB-TSB-verrekening. Dit Europees platform past een multilateraal TSB-TSB-model toe met gemeenschappelijke biedladders voor de uitwisseling van alle balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor frequentieherstelreserves met automatische activering, behalve voor onbeschikbare biedingen overeenkomstig artikel 29, lid 14.

3. Het voorstel in lid 1 omvat ten minste:

a) de algemene structuur van het Europees platform;

b) het stappenplan en de termijnen voor de tenuitvoerlegging van het Europees platform;

c) de definitie van de functies die vereist zijn voor de werking van het Europees platform;

d) de voorgestelde regels voor het beheer en de werking van het Europees platform, op basis van het beginsel van non-discriminatie en gelijke behandeling van alle TSB's die lid zijn van het platform, waarbij wordt gegarandeerd dat geen enkele TSB ongerechtvaardigde economische voordelen geniet dankzij de deelname aan de functies van het Europees platform;

e) de voorgestelde aanwijzing van de entiteit of entiteiten die de in het voorstel gedefinieerde functies zullen uitoefenen. Als de TSB voorstelt meer dan één entiteit aan te wijzen, moet in het voorstel het volgende worden aangetoond en gerechtvaardigd: i) een coherente toewijzing van de functies aan de entiteiten die het Europees platform beheren. In het voorstel wordt ten volle rekening gehouden met de noodzaak om de verschillende functies die zijn toegewezen aan de entiteiten die het Europees platform beheren, te coördineren; ii) dat de voorgestelde opzet van het Europees platform en de toewijzing van functies de efficiëntie en effectiviteit garanderen van het beheer, de werking en het regelgevend toezicht van het Europees platform, en de doelstellingen van deze verordening ondersteunen; iii) een doeltreffend coördinatie- en besluitvormingsproces om eventuele tegenstrijdige standpunten van entiteiten die het Europees platform beheren, met elkaar te verzoenen;

f) het kader voor de harmonisering van de voorwaarden voor balancering, zoals bepaald in artikel 18;

g) de gedetailleerde beginselen voor het delen van de gemeenschappelijke kosten, met inbegrip van de gedetailleerde indeling van gemeenschappelijke kosten in categorieën, overeenkomstig artikel 23;

h) de BE-GCT voor alle standaardproducten voor frequentieherstelreserves met automatische activering overeenkomstig artikel 24;

i) de definitie van standaardproducten voor balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met automatische activering overeenkomstig artikel 25;

j) de gate-sluitingstijd voor de indiening van energiebiedingen door TSB's overeenkomstig artikel 29, lid 13;

k) de gemeenschappelijke biedladders die moeten worden georganiseerd door de gemeenschappelijke activeringsoptimaliseringsfunctie overeenkomstig artikel 31;

l) de beschrijving van het algoritme voor de werking van de activeringsoptimaliseringsfunctie voor balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor frequentieherstelreserves met automatische activering overeenkomstig artikel 58.

4. Uiterlijk zes maanden na de goedkeuring van het voorstel voor het tenuitvoerleggingskader voor een Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met automatische activering wijzen alle TSB's de voorgestelde entiteit of entiteiten aan die bevoegd zijn voor het beheer van het Europees platform overeenkomstig lid 3, onder e).

5. Uiterlijk achttien maanden na de goedkeuring van het voorstel voor het tenuitvoerleggingskader voor een Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met automatische activering kunnen alle TSB's een voorstel opstellen voor de wijziging van het Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met automatische activering overeenkomstig lid 1 en de beginselen van lid 2. De voorgestelde wijzigingen worden ondersteund door een kosten-batenanalyse die door alle TSB's is opgesteld overeenkomstig artikel 61. Het voorstel wordt ingediend bij de Commissie.

6. Uiterlijk dertig maanden na de goedkeuring van het voorstel voor het tenuitvoerleggingskader voor een Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met automatische activering, of in het geval alle TSB's uiterlijk twaalf maanden na de goedkeuring van het voorstel tot wijziging van het Europees platform een voorstel indienen tot de wijziging van het Europees platform overeenkomstig lid 5, zorgen alle TSB's die het automatische frequentieherstelproces uitvoeren overeenkomstig deel IV van Verordening (EU) 2017/1485 ervoor dat het Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met automatische activering is geïmplementeerd en operationeel is, en maken zij gebruik van het Europees platform om:

a) alle balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor frequentieherstelreserves met automatische activering in te dienen;

b) alle balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor frequentieherstelreserves met automatische activering, behalve voor onbeschikbare biedingen overeenkomstig artikel 29, lid 14, uit te wisselen;

c) ernaar te streven al hun behoeften aan balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met automatische activering te vervullen.

Artikel 22

Europees platform voor onbalansnetting

1. Uiterlijk zes maanden na de inwerkingtreding van deze verordening stellen alle TSB's een voorstel op voor het tenuitvoerleggingskader voor een Europees platform voor onbalansnetting.

2. Het Europees platform voor onbalansnetting, dat wordt beheerd door de TSB's of via een entiteit die de TSB's zelf oprichten, is gebaseerd op gemeenschappelijke beheersbeginselen en bedrijfsprocessen en bestaat uit minstens de onbalansnettingfunctie en de functie voor TSB-TSB-verrekening. Het Europees platform past een multilateraal TSB-TSB-model toe voor onbalansnetting.

3. Het voorstel in lid 1 omvat ten minste:

a) de algemene structuur van het Europees platform;

b) het stappenplan en de termijnen voor de implementatie van het Europees platform;

c) de definitie van de functies die vereist zijn voor de werking van het Europees platform;

d) de voorgestelde regels voor het beheer en de werking van het Europees platform, op basis van het beginsel van non-discriminatie en gelijke behandeling van alle TSB's die lid zijn van het platform, waarbij wordt gegarandeerd dat geen enkele TSB ongerechtvaardigde economische voordelen geniet dankzij de deelname aan de functies van het Europees platform;

e) de voorgestelde aanwijzing van de entiteit of entiteiten die de in het voorstel gedefinieerde functies zullen uitoefenen. Als de TSB voorstelt meer dan één entiteit aan te wijzen, moet in het voorstel het volgende worden aangetoond en gerechtvaardigd: i) een coherente toewijzing van de functies aan de entiteiten die het Europees platform beheren. In het voorstel wordt ten volle rekening gehouden met de noodzaak om de verschillende functies die zijn toegewezen aan de entiteiten die het Europees platform beheren, te coördineren; ii) dat de voorgestelde opzet van het Europees platform en de toewijzing van functies de efficiëntie en effectiviteit garanderen van het beheer, de werking en het regelgevend toezicht van het Europees platform, en de doelstellingen van deze verordening ondersteunen; iii) een doeltreffend coördinatie- en besluitvormingsproces om eventuele tegenstrijdige standpunten van entiteiten die het Europees platform beheren, met elkaar te verzoenen;

f) het kader voor de harmonisering van de voorwaarden voor balancering, zoals bepaald in artikel 18;

g) de gedetailleerde beginselen voor het delen van de gemeenschappelijke kosten, met inbegrip van de gedetailleerde indeling van gemeenschappelijke kosten in categorieën, overeenkomstig artikel 23;

h) de beschrijving van het algoritme voor de werking van de onbalansnettingfunctie overeenkomstig artikel 58.

4. Uiterlijk zes maanden na de goedkeuring van het voorstel voor het tenuitvoerleggingskader voor een Europees platform voor onbalansnetting wijzen alle TSB's de voorgestelde entiteit of entiteiten aan die bevoegd zijn voor het beheer van het Europees platform overeenkomstig lid 3, onder e).

5. Uiterlijk één jaar na de goedkeuring van het voorstel voor het tenuitvoerleggingskader voor een Europees platform voor onbalansnetting zorgen alle TSB's die het automatische frequentieherstelproces overeenkomstig deel IV van Verordening (EU) 2017/1485 uitvoeren ervoor dat het Europees platform voor onbalansnetting is geïmplementeerd en operationeel is. Zij gebruiken het Europees platform om het onbalansnettingsproces ten uitvoer te leggen, minstens voor de synchrone zone Continentaal Europa.

Artikel 23

Verdeling van kosten tussen TSB's in verschillende lidstaten

1. Alle TSB's dienen een jaarlijks verslag in bij de in artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG bedoelde relevante regulerende instanties, waarin de kosten van de oprichting, wijziging en werking van de in de artikelen 19, 20, 21 en 22 bedoelde Europese platforms in detail worden toegelicht. Dit verslag wordt gepubliceerd door het Agentschap dat daarbij rekening houdt met gevoelige commerciële informatie.

2. De in lid 1 bedoelde kosten worden uitgesplitst in:

a) gemeenschappelijke kosten voor gecoördineerde activiteiten van alle TSB's die deelnemen aan de respectieve platformen;

b) regionale kosten voor verscheidene, maar niet alle TSB's die deelnemen aan de respectieve platformen;

c) nationale kosten voor de activiteiten van de TSB's in de desbetreffende lidstaat die deelnemen aan de respectieve platformen.

3. De in lid 2, onder a), bedoelde gemeenschappelijke kosten worden gespreid over alle TSB's in de lidstaten en derde landen die deelnemen aan de Europese platforms. Om het bedrag te berekenen dat door de TSB's in elke lidstaat en, in voorkomend geval, in elk derde land moet worden betaald, wordt een achtste van de gemeenschappelijke kosten gelijkelijk verdeeld tussen de verschillende lidstaten en derde landen, worden vijf achtsten verdeeld tussen elke lidstaat en elk derde land in verhouding tot hun verbruik, en worden twee achtsten gelijkelijk verdeeld tussen de deelnemende TSB's overeenkomstig lid 2, onder a). Het gedeelte van de kosten van de lidstaat wordt gedragen door de TSB of TSB's die actief zijn op een grondgebied van die lidstaat. In het geval verscheidene TSB's actief zijn in een lidstaat wordt het gedeelte van de kosten van de lidstaat gespreid over die TSB's, in verhouding tot het verbruik in de regelzones van de TSB's.

4. Om rekening te houden met wijzigingen op het gebied van gemeenschappelijke kosten of wijzigingen qua deelnemende TSB's, wordt de berekening van de gemeenschappelijke kosten op gezette tijden aangepast.

5. De TSB's die in een bepaalde regio samenwerken, bereiken gezamenlijk overeenstemming over een voorstel voor het delen van de in lid 2, onder b), bedoelde regionale kosten. Het voorstel wordt vervolgens individueel goedgekeurd door de relevante regulerende instanties van elke lidstaat en, voor zover van toepassing, elk derde land in de regio. Als alternatief mogen de in een bepaalde regio samenwerkende TSB's ook de in lid 3 uiteengezette kostendelingsregelingen gebruiken.

6. De beginselen voor het delen van de kosten worden toegepast op de kosten voor de oprichting, wijziging en werking van de Europese platforms vanaf de goedkeuring van het voorstel voor de relevante tenuitvoerleggingskaders overeenkomstig artikel 19, lid 1, artikel 20, lid 1, artikel 21, lid 1, en artikel 22, lid 1. In het geval in de tenuitvoerleggingskaders wordt voorgesteld dat bestaande projecten zich ontwikkelen tot een Europees platform, kunnen alle TSB's die deelnemen aan de bestaande projecten voorstellen dat een gedeelte van de kosten die zijn gemaakt vóór de goedkeuring van het voorstel voor de tenuitvoerleggingskaders en die rechtstreeks verband houden met de ontwikkeling en implementatie van dit project, worden beschouwd als gemeenschappelijke kosten overeenkomstig lid 2, onder a).

Artikel 24

Gate-sluitingstijd voor balanceringsenergie (BE-GCT)

1. In het kader van de voorstellen overeenkomstig de artikelen 19, 20 en 21 harmoniseren alle TSB's de BE-GCT voor standaardproducten op het niveau van de Unie, minstens voor elk van de volgende processen:

a) vervangingsreserves;

b) frequentieherstelreserves met manuele activering;

c) frequentieherstelreserves met automatische activering.

2. De BE-GCT:

a) benadert realtime zo dicht mogelijk;

b) is niet eerder dan de gate-sluitingstijd van de zoneoverschrijdende intradaymarkt;

c) garandeert dat er voldoende tijd is voor de nodige balanceringsprocessen.

3. Na de BE-GCT mogen de BSP's geen balanceringsenergiebiedingen meer indienen of actualiseren.

4. Na de BE-GCT melden de BSP's onverwijld alle onbeschikbare volumes van balanceringsenergiebiedingen aan de connecterende TSB overeenkomstig artikel 158, lid 4, onder b), en artikel 161, lid 4, onder b), van Verordening (EU) 2017/1485. Als de BSP een connectie heeft met een DSB en indien de DSB dit vereist, meldt de BSP ook alle onbeschikbare volumes balanceringsenergiebiedingen onverwijld aan de DSB.

5. Uiterlijk twee jaar na de inwerkingtreding van deze verordening stelt elke TSB die een centraal dispatchingmodel toepast minstens één ISP-GCT vast, die:

a) BSP's in staat stelt hun geïntegreerde programmeringsbiedingen zo dicht mogelijk bij realtime te actualiseren;

b) niet meer dan acht uur eerder is dan realtime;

c) eerder is dan de gate-sluitingstijd voor de indiening van energiebiedingen door TSB's.

6. Na elke ISP-GCT mag de bieding van het geïntegreerde programmeringsproces alleen worden gewijzigd overeenkomstig de regels die door de connecterende TSB zijn vastgesteld in de overeenkomstig artikel 18 vastgestelde voorwaarden voor BSP's. Die regels worden toegepast vóór de connecterende TSB zich aansluit bij een proces voor de uitwisseling van balanceringsenergie en stellen BSP's in staat om hun geïntegreerde programmeringsbiedingen zo veel mogelijk te actualiseren tot de gate-sluitingstijd van de zoneoverschrijdende intradaymarkt, waarbij zij toezien op:

a) de economische efficiëntie van het geïntegreerde programmeringsproces;

b) de operationele veiligheid;

c) de samenhang van alle iteraties van het geïntegreerde programmeringsproces;

d) de eerlijke en gelijke behandeling van alle BSP's in de programmeringszone;

e) de afwezigheid van negatieve effecten op het geïntegreerde programmeringsproces.

7. Elke TSB die een centraal dispatchingmodel toepast, stelt de regels vast voor het gebruik van de biedingen van het geïntegreerd programmeringsproces vóór de BE-GCT, overeenkomstig artikel 18, lid 8, onder c), teneinde:

a) te garanderen dat de TSB in realtime voldoet aan zijn eisen inzake reservecapaciteit;

b) te zorgen voor voldoende middelen om interne congestie te verhelpen;

c) de mogelijkheid te scheppen om productie-installaties en verbruikersinstallaties in realtime in te schakelen.

Artikel 25

Eisen voor standaardproducten

1. Standaardproducten voor balanceringsenergie worden ontwikkeld in het kader van voorstellen voor de tenuitvoerleggingskaders voor de in de artikelen 19, 20 en 21 bedoelde Europese platforms. Na de goedkeuring van elk tenuitvoerleggingskader en uiterlijk op het tijdstip waarop de TSB het respectieve Europese platform gebruikt, maakt de TSB alleen gebruik van standaardbalanceringsproducten en, voor zover gerechtvaardigd, specifieke balanceringsproducten om het systeem in evenwicht te houden overeenkomstig de artikelen 127, 157 en 160 van Verordening (EU) 2017/1485.

2. Uiterlijk twee jaar na de inwerkingtreding van deze verordening stellen alle TSB's een voorstel op voor een lijst van standaardproducten voor balanceringscapaciteit voor frequentieherstelreserves en vervangingsreserves.

3. Alle TSB's toetsen deze lijst van standaardproducten voor balanceringsenergie en balanceringscapaciteit minstens om de twee jaar. Bij de toets