Beschikking van de Commissie

van 25 april 2001

betreffende de steun die door Italië is verleend aan het Istituto Poligrafico e Zecca dello Stato, alsmede aan enkele van zijn dochterondernemingen

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2001) 1177)

(Slechts de tekst in de Italiaanse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2002/345/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 62, lid 1,

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen(1) te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken, en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I. PROCEDURE

(1) Bij schrijven van 4 augustus 1998 heeft de Commissie aan Italië haar besluit medegedeeld om de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden ten aanzien van de steun die was toegekend aan het Istituto Poligrafico e Zecca dello Stato (hierna: "Poligrafico") en enkele van zijn dochterondernemingen.

(2) Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen bekendgemaakt. De Commissie heeft de belanghebbenden uitgenodigd hun opmerkingen over de betrokken steun te maken.

(3) De Commissie heeft opmerkingen ontvangen van drie belanghebbenden en heeft deze voor een reactie aan Italië doorgezonden.

(4) De Italiaanse autoriteiten hebben bij schrijven van 1 februari 1999 hun opmerkingen kenbaar gemaakt. De Commissie heeft verdere verduidelijkingen gevraagd bij schrijven van 9 februari en 27 augustus 1999.

(5) De Italiaanse autoriteiten hebben de Commissie de gevraagde inlichtingen verstrekt bij schrijven van 26 maart, 27 mei, 20 augustus en 29 november 1999 en van 13 maart 2000. Verscheidene bijeenkomsten hebben plaatsgevonden met de Italiaanse autoriteiten. In het bijzonder zijn nauwkeurige gegevens verstrekt gedurende de bijeenkomst van 21 januari 2000 te Rome.

(6) In de loop van de procedure is de Commissie op de hoogte gebracht van een nieuwe steunmaatregel van Italië in het kader van een ruimer herstructureringsplan. Bijgevolg heeft de Commissie op 3 mei 2000 besloten de procedure uit te breiden tot deze nieuwe steunmaatregel. Dit besluit is Italië medegedeeld bij schrijven van 5 juli 2000.

(7) Het besluit van de Commissie tot uitbreiding van de procedure is in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen bekendgemaakt. De Commissie heeft de belanghebbenden uitgenodigd hun opmerkingen over de betrokken steun te maken.

(8) De Commissie heeft in dit verband geen opmerkingen van derden ontvangen.

(9) De Italiaanse autoriteiten hebben bij schrijven van 3 augustus 2000 opmerkingen toegezonden.

II. BESCHRIJVING VAN DE MAATREGELEN

(10) Het Istituto Poligrafico e Zecca dello Stato werd bij wet nr. 2744 van 1928 opgericht om de productie van bankbiljettenpapier en normaal papier voor de staat in één onderneming te verenigen. In artikel 1 van deze wet werd de onderneming gedefinieerd als een openbare commerciële onderneming onder de controle van het ministerie van Financiën. Bij wet nr. 559 van 1966 werden de aard en de financiële structuur van de onderneming opnieuw vastgelegd, waarbij de controle werd overgedragen aan het ministerie van Financiën en het ministerie van de Schatkist. De doelstellingen van de onderneming werden als volgt gedefinieerd:

- productie van papier (zowel voor bankbiljetten als normaal papier),

- publicatie van alle officiële documenten van de staat,

- publicatie van literaire werken van nationaal belang,

- beheer van papierfabrieken.

(11) Wat het financiële aspect betreft, werd bij deze wet het eigendom van de onroerende goederen, installaties en goederen die reeds waren gebruikt door de bestaande onderneming, toegekend aan Poligrafico; tevens werd nieuw kapitaal ten bedrage van 3 miljard ITL toegewezen. Bovendien werden de huurkosten kwijtgescholden die Poligrafico aan de staat diende te betalen voor het gebruik van de bovengenoemde goederen (ten belope van 4 % van hun waarde). Tegelijkertijd werd de onderneming ertoe verplicht 90 % van haar jaarlijkse opbrengsten in de vorm van dividenden aan de staat uit te keren.

(12) Bij wet nr. 154 van 1978 kreeg Poligrafico onder meer de volgende bijkomende opdrachten:

- het slaan van munten als wettelijk betaalmiddel van de staat (zowel in Italië als in het buitenland);

- het slaan van artistieke en verzamelingsmunten.

(13) In 1980 werd het Poligrafico toegestaan een meerderheidsaandeel te verwerven in Cartiere Miliani di Fabriano SpA (hierna: "CMF"), een grote cellulose- en papierproducerende onderneming.

(14) Bij wet nr. 266 van 1988 werd het karakter van openbare commerciële onderneming van Poligrafico ten slotte bevestigd; als openbare commerciële onderneming onder toezicht van het ministerie van Financiën is Poligrafico financieel onafhankelijk van de staat. Zijn bestuursleden worden aangesteld door de Italiaanse regering.

(15) Bij de inleiding van de procedure was de Poligrafico-groep samengesteld uit de moedermaatschappij Istituto Poligrafico e Zecca dello Stato, die als commerciële onderneming en als financiële houdstermaatschappij optreedt. Poligrafico had rechtstreekse zeggenschap over CMF (97,3 %), Verres SpA (hierna: "Verres") (55 %), Editalia SpA (hierna: "Editalia") (71,8 %) en Editalia Film Srl (71,4 %). Bovendien bezat zij minderheidsparticipaties in het Istituto Enciclopedia Italiana Treccani SpA (10 %) en in Meccano SpA (0,6 %). In totaal bestond de groep uit 27 dochterondernemingen en zeven gelieerde ondernemingen.

(16) Bij de inleiding van de procedure had CMF zelf zeggenschap over verscheidene bedrijven, waaronder Cellulosa Calabra SpA (hierna: "Cellulosa Calabra"), Naco International SpA (hierna: "Naco"), NWT SpA (hierna: "NWT"), FAD SpA. De samenstelling van de Poligrafico-groep bij de inleiding van de procedure wordt voorgesteld in tabel 1.

Tabel 1

Poligrafico-groep

(belangrijkste ondernemingen) op 31 december 1996

>PIC FILE= "L_2002126NL.000301.TIF">

(17) Hoewel Poligrafico volgens het Italiaanse burgerlijk wetboek alsook de wetten nrs. 559/66 en 154/78 geen geconsolideerde balans moest opstellen, heeft het ministerie van de Schatkist toch in juni 1996 de onderneming gevraagd een geconsolideerde balans op te stellen, die is opgenomen in tabel 2.

(18) Het grootste deel van de omzet van Poligrafico heeft te maken met de levering van producten en diensten aan de staat, zoals bepaald in de hierboven vermelde wet nr. 559/66. Op grond van deze wet zijn de taken van Poligrafico: de productie en de levering van papier en waardepapier ten behoeve van de overheidsdiensten; de druk van het staatsblad en de officiële verzameling van alle wetgevende teksten van de Italiaanse Republiek; het slaan van de munten van de staat en de productie van staatszegels en alle producten die vereisten inzake bescherming van het vertrouwen in de overheid moeten vervullen(2).

(19) In 1998 is de geconsolideerde omzet van de Poligrafico-groep als volgt verkregen:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(20) De geconsolideerde winst- en verliesrekening van Poligrafico wordt weergegeven in tabel 2.

Tabel 2

Geconsolideerde winst- en verliesrekening van Poligrafico

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(21) Qua omzet en productie is CMF de grootste onderneming waarover Poligrafico zeggenschap heeft. Het produceert gewoon en waardepapier. De belangrijkste economische en financiële gegevens ervan zijn in tabel 3 weergegeven.

Tabel 3

Geconsolideerde winst- en verliesrekening van CMF

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(22) In het besluit tot inleiding van de procedure heeft de Commissie diverse steunmaatregelen vastgesteld die door de staat zijn verleend aan Poligrafico of aan ondernemingen waarover het zeggenschap heeft. In het bijzonder werd gewezen op twee kapitaalverhogingen van CMF, waarop Poligrafico heeft ingeschreven, respectievelijk in 1996 en 1998, voor invoer ten bedrage van 54 miljard ITL (28 miljoen EUR) en 250 miljard ITL (125 miljoen EUR), evenals voor de betaling van door Poligrafico aan de staat verleende producten en diensten tegen hogere prijzen dan op de markt.

(23) Na de inleiding van de procedure keurde de Italiaanse regering het wetsdecreet nr. 116 van 21 april 1999 goed, waarin van Poligrafico werd geëist dat het een uitgebreid herstructureringsplan zou uitvoeren om de onderneming tegen 31 december 2001 om te vormen van een openbaar bedrijf (Ente pubblico economico) in een naamloze vennootschap (società per azioni). Daartoe werd in de wet bepaald dat Poligrafico over een periode van drie jaar een herstructureringsplan zou uitvoeren om zijn levensvatbaarheid te herstellen en de groep financieel te versterken.

(24) In de loop van de procedure heeft de Italiaanse regering de Commissie meegedeeld dat krachtens wet nr. 144 van 17 mei 1999 aan Poligrafico voor de volgende twintig jaar een jaarlijkse subsidie van 80 miljard ITL (40 miljoen EUR) werd toegekend, welke bestemd is voor de terugbetaling van kapitaal en rente op leningen die Poligrafico zelf is aangegaan om het voormelde herstructureringsplan te financieren.

(25) De Italiaanse autoriteiten hebben bovendien de omvang medegedeeld van de financiële middelen die Poligrafico aan CMF heeft verschaft:

- 1996: kapitaalsverhoging van 54 miljard ITL (28 miljoen EUR);

- 1998: overdracht van schulden ten bedrage van 227 miljard ITL (116 miljoen EUR) en kapitaalsverlening van 30 miljard ITL (15 miljoen EUR);

- 1999: kapitaalsverlening van 89 miljard ITL (46 miljoen EUR).

(26) Van deze middelen heeft CMF 272 miljard ITL overgedragen aan Cellulosa Calabra, 25 miljard ITL aan NWT en 5 miljard ITL aan Naco.

(27) Voorts hebben de Italiaanse autoriteiten de Commissie medegedeeld dat Poligrafico in 1998 bijgedragen heeft in kapitaalinjecties aan Editalia voor een nettobedrag van 49 miljard ITL (25 miljoen EUR) om het door verliezen verminderde aandelenkapitaal van deze onderneming te herstellen.

(28) Al deze overdrachten van de onderneming aan haar dochterondernemingen heeft Poligrafico gerecupereerd dankzij de jaarlijkse steun die de staat verleende. Voor deze procedure zal de steunmaatregel worden onderzocht die aan Poligrafico is verleend bij wet nr. 144 van 17 mei 1999 (80 miljard ITL gedurende 20 jaar).

III. OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN

(29) Frankrijk heeft in verband met de inleiding van de procedure opgemerkt dat de "Direction des monnaies et médailles" niet heeft deelgenomen aan de toen door de Commissie vermelde aanbestedingen met betrekking tot het slaan van munten in India en Algerië.

(30) Frankrijk heeft er bovendien op gewezen dat de activiteiten van Verres op de externe markten in 1997 en 1998 enigszins beperkt waren, aangezien het aan geen enkele aanbesteding heeft deelgenomen waaraan de "Direction des monnaies et médailles" wel heeft deelgenomen.

IV. OPMERKINGEN VAN ITALIË

(31) In haar antwoord verklaart de Italiaanse regering:

- wat betreft de twee kapitaalsverhogingen waarop Poligrafico heeft ingeschreven ten behoeve van CMF: i) de verrichtingen houden geen staatssteun in aangezien zij de begunstigde geen enkel economisch voordeel hebben verschaft, ii) Poligrafico heeft gehandeld als een particuliere belegger in de markteconomie, iii) eventuele steun zou in elk geval verenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt zoals bedoeld in artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag;

- wat betreft de zogenaamde handelsfaciliteiten die aan Poligrafico zijn verleend: deze vormen geen staatssteun, aangezien de staat Poligrafico nooit te veel heeft betaald voor de verleende producten en diensten.

(32) In verband met punt i) stellen de Italiaanse autoriteiten dat de middelen die Poligrafico aan CMF heeft verleend, niet vallen onder artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag aangezien zij de begunstigde geen economisch voordeel hebben gebracht. Zij verklaren dat CMF de twee kapitaalsverhogingen volledig heeft overgedragen aan zijn dochterondernemingen Cellulosa Calabra, Naco en NWT om hun herstructurering te financieren. Omdat de middelen zijn overgedragen aan Cellulosa Calabra, Naco en NWT, heeft CMF er geen enkel economisch voordeel uitgehaald en heeft het slechts de rol van bemiddelaar vervuld.

(33) De Italiaanse regering verklaart dat de door CMF aan Cellulosa Calabra, Naco en NWT verleende middelen geen staatssteun vormen, aangezien deze ondernemingen nooit actief zijn geweest op de markt en de onderzochte maatregelen derhalve de mededinging en de handel binnen de gemeenschap niet konden beïnvloeden. In ieder geval zijn Cellulosa Calabra en Naco overgedragen aan particuliere investeerders, terwijl NWT opgeheven is.

(34) Bovendien (punt ii)) verklaren de Italiaanse autoriteiten dat Poligrafico bij het verlenen van de betwiste middelen is opgetreden als een particuliere belegger, daar het de nodige middelen heeft geleverd voor de herstructurering van een dochteronderneming teneinde de waarde van zijn investering te beschermen.

(35) In ieder geval zijn de Italiaanse autoriteiten van oordeel dat indien de Commissie de maatregelen waarover het hier gaat, moet beschouwen als staatssteun, deze hoe dan ook vallen onder de in artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag vermelde afwijking, aangezien zij waren bestemd voor de herstructurering van een onderneming in moeilijkheden.

(36) Wat betreft de zogenaamde commerciële faciliteiten die aan Poligrafico zijn verleend in de vorm van overdreven hoge betalingen van aan de staat verleende producten en diensten, betwisten de Italiaanse autoriteiten het bestaan van deze maatregelen; zij verklaren dat de prijs van aan de staat verleende producten en diensten wordt vastgesteld door een hiertoe samengestelde commissie bij het "Provveditorato Generale dello Stato", dat bevoegd is voor de leveringen aan alle overheidsdiensten.

(37) Volgens de Italiaanse autoriteiten houdt deze commissie bij de prijsbepaling rekening met de prijs van soortgelijke producten en diensten op de markt en met de door Poligrafico gedragen productiekosten. Bijgevolg kan volgens Italië niet worden verondersteld dat een overdreven vergoeding aan Poligrafico is betaald.

(38) Wat betreft de middelen die bij wet nr. 144 van 17 mei 1999 aan Poligrafico zijn toegewezen en niet werden bestreken door het besluit tot inleiding van de procedure, verklaart de regering dat zij deel uitmaken van een uitgebreid herstructureringsplan van Poligrafico als groep en dat deze steun dus verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, zoals bedoeld in artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag.

(39) Ten slotte is de Italiaanse regering van oordeel dat de middelen die Poligrafico aan Editalia heeft toegekend, bestemd waren voor de herstructurering en dus moeten worden beschouwd als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt, zoals bedoeld in artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag.

(40) De Italiaanse autoriteiten beroepen zich op dezelfde argumenten met betrekking tot de uitbreiding van de procedure.

V. BEOORDELING VAN DE MAATREGELEN

(41) In onderhavig geval moet worden vastgesteld of de door Poligrafico aan zijn dochterondernemingen toegekende middelen en de zogenaamde economische faciliteiten:

- zijn verleend door de staat of met behulp van staatsmiddelen,

- de mededinging kunnen vervalsen door het begunstigen van bepaalde ondernemingen of producties en

- gevolgen hebben voor het intracommunautaire handelsverkeer en derhalve steunmaatregelen vormen zoals bedoeld in artikel 87, lid 1, van het Verdrag.

Aanwezigheid van staatsmiddelen

(42) De middelen die bij wet nr. 144 van 17 mei 1999 werden bestemd voor Poligrafico komen rechtstreeks uit de overheidsbegroting en vormen als zodanig klaarblijkelijk staatsmiddelen in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag.

Begunstiging van bepaalde ondernemingen

(43) De Commissie is van oordeel dat eender welke financiële maatregel van de staat ten gunste van een bepaalde onderneming waardoor hoe dan ook de lasten worden verlicht die de begroting van een onderneming normaal moet dragen, moet worden beschouwd als een steunmaatregel van de staat, zoals bedoeld in artikel 87 van het Verdrag.

(44) Met de bij wet nr. 144 van 1999 aan Poligrafico toegekende middelen (80 miljard ITL gedurende 20 jaar) zal de onderneming de hoofdsom en de interesten van met het oog op de financiering van de herstructurering aangegane leningen kunnen aflossen. In feite wordt het Poligrafico mogelijk gemaakt leningen aan te gaan waarvoor het noch de hoofdsom noch de interesten zal moeten terugbetalen. De omvang van de niet terug te betalen leningen die Poligrafico zal kunnen verkrijgen kan worden geschat op ongeveer 1100 miljard ITL (568 miljoen EUR).

(45) Leningen vormen een noodzakelijke vorm van financiering van de bedrijfsactiviteit aangezien zij middelen verschaffen die kunnen worden gebruikt om de werkingskosten te dekken en om investeringen of buitengewone uitgaven, zoals aankopen, te financieren. In ieder geval moeten de investeringen van een vennootschap een hogere rentabiliteit hebben om leningen met de hierop geheven marktinteresten te kunnen terugbetalen en een voldoende hoog rendement voor de vennoten te verkrijgen.

(46) In onderhavig geval zal Poligrafico een lening ontvangen zonder deze te moeten terugbetalen aangezien de staat de volgende 20 jaar hiervoor zal zorgen. Het is derhalve duidelijk dat de betrokken maatregel een vermindering betekent van de uitgaven die Poligrafico had moeten doen indien het een normale, commerciële onderneming was geweest die geen steun kreeg van de staat.

(47) Bijgevolg begunstigen de bij wet nr. 144 van 1999 aan Poligrafico toegekende middelen de onderneming tegenover de mededingers die deze betoelaging niet mogen genieten, en zij strekken deze dus tot economisch voordeel, zoals bedoeld in artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag.

(48) De Italiaanse autoriteiten verklaren dat Poligrafico een deel van de lening zal gebruiken om de schulden te betalen die zijn gemaakt teneinde CMF (370 miljard ITL - 190 miljoen EUR) en Editalia (49 miljard ITL - 25 miljoen EUR) financiële middelen te verschaffen. CMF heeft het merendeel van de ontvangen middelen gebruikt voor kapitaalinjecties in bepaalde dochterondernemingen, meer in het bijzonder Cellulosa Calabra (272 miljard ITL), Naco (5 miljard ITL) en NWT (25 miljard ITL). Bijgevolg vormen de aan Poligrafico toegewezen middelen volgens de Italiaanse autoriteiten geen staatssteun, daar zij gewoon zijn overgedragen aan CMF, dat deze op zijn beurt heeft overgedragen aan Cellulosa Calabra, Naco en NWT. Aangezien de omzet van deze laatste ondernemingen zeer beperkt - of zelfs ronduit onbestaande - was, kan in onderhavig geval geen sprake zijn van vervalsing van de mededinging.

(49) De Commissie kan dergelijke opvattingen niet delen. Poligrafico werkt als een geïntegreerde groep die rechtstreeks of via dochterondernemingen productieactiviteiten ontplooit. Aangezien CMF duidelijk ondergeschikt is aan Poligrafico, behoort het derhalve tot deze groep en moet het met het oog op deze procedure worden beschouwd als onderdeel van één economische groep. CMF is niet enkel een geïntegreerde productievennootschap, maar het treedt feitelijk op als een subholding van Poligrafico met aandelen in meer dan 15 vennootschappen.

(50) De maatregelen ten gunste van Poligrafico moeten worden beschouwd als bestemd voor de hele groep, afgezien van het feit dat zij de fabricage van bepaalde producten of de levering van bepaalde diensten begunstigen via Poligrafico, CMF of een andere dochteronderneming.

(51) Derhalve moet de Commissie bij het vaststellen of de onderzochte maatregelen de begunstigden tot economisch voordeel hebben gestrekt zoals bedoeld in artikel 87 van het Verdrag, het beginsel van de investeerder in een markteconomie toepassen op de middelen die de staat heeft toegekend aan Poligrafico, aangezien ook de middelen die Poligrafico heeft verstrekt aan zijn dochterondernemingen om de herstructurering hiervan te bekostigen, hierin zijn vervat.

(52) In dit verband moet worden onderzocht of de middelen die Poligrafico heeft ontvangen, zijn toegekend overeenkomstig het beginsel van de investeerder in een markteconomie(3). Zo niet, verschaffen deze maatregelen een economisch voordeel aan de begunstigde. Deze laatste kan dergelijke middelen immers gebruiken om kosten en investeringen te financieren zonder leningen te moeten aangaan bij financiële instellingen of de ontvangen middelen op gepaste wijze te vergoeden.

(53) Volgens het beginsel van de investeerder in een markteconomie houdt een financiële transactie tussen een staat en een openbare onderneming het bestaan van staatssteun in, indien deze door een particuliere investeerder onder normale marktvoorwaarden niet zou zijn uitgevoerd. Meer bepaald kan ervan worden uitgegaan dat sprake is van staatssteun "wanneer de financiële positie van de onderneming en met name de structuur en de omvang van de schuldenlast zodanig zijn dat het niet gerechtvaardigd lijkt, binnen een redelijke termijn, te rekenen op een normaal rendement (in dividenden of in waarde) van de geïnvesteerde kapitalen"(4).

(54) Zoals kan worden vastgesteld in de tabellen 2 en 3, bevonden zowel Poligrafico als CMF zich in een moeilijke economische situatie in de periode waarin zij de middelen ontvingen van hun respectievelijke aandeelhouders. Uit tabel 2 blijkt dat de economische situatie van Poligrafico ernstig aan het verslechteren was: het bedrijfsresultaat was al in 1996 negatief geworden en was er in 1997 aanzienlijk op achteruit gegaan. Ook ongeacht de eenmalige afschrijvingen van 1997 kan worden vastgesteld dat het bedrijfsresultaat (dat kan worden gelijkgesteld met het economisch resultaat van de "industriële" activiteiten) negatief was voor ongeveer 100 miljard ITL. Ondanks de opmerkelijke verbetering die in 1997 werd vastgesteld, was de operationele rentabiliteit van de vennootschap negatief gebleven.

(55) Bovendien dient te worden opgemerkt dat het eigen vermogen van Poligrafico zowel in 1997 als in 1998 negatief was. In normale omstandigheden kunnen vennootschappen met een negatief eigen vermogen niet functioneren.

(56) Dezelfde redenering kan mutatis mutandis worden toegepast op CMF. Zoals blijkt uit tabel 3, heeft de onderneming een onverwachte omzetdaling meegemaakt en zowel in 1997 als in 1998 een negatief bedrijfsresultaat opgetekend. In die jaren heeft CMF aanzienlijke verliezen geleden, waardoor het kapitaal volledig werd opgebruikt. Alleen dankzij de kapitaalinjecties van Poligrafico kon de onderneming blijven functioneren. Derhalve is het duidelijk dat Poligrafico, gelet op het laatste economisch resultaat van de vennootschap, zijn financiële structuur en economische vooruitzichten, geen rendement op de investeringen kon verwachten dat aanvaardbaar zou zijn voor een particuliere investeerder.

(57) Dientengevolge kon de staat redelijkerwijs geen normaal marktrendement verwachten op de investering in de onderneming. De overdracht van financiële middelen aan Poligrafico moet derhalve worden beschouwd als een toekenning van economische voordelen aan de begunstigde in de zin van artikel 87 van het Verdrag en zou dus staatssteun in de zin van artikel 87 kunnen vormen indien hierdoor de handel tussen de lidstaten zou worden beïnvloed.

Gevolgen voor de handel binnen de Gemeenschap

(58) De derde noodzakelijke voorwaarde die moet zijn vervuld voordat een bepaalde staatssubsidie onder artikel 87 valt, heeft betrekking op het bestaan van reële of mogelijke gevolgen voor het handelsverkeer tussen de lidstaten. In onderhavig geval moeten de gevolgen op de handel binnen de Gemeenschap worden onderzocht, aangezien Poligrafico en zijn dochterondernemingen, zoals de Commissie heeft vermeld in haar besluit tot inleiding van de procedure, actief zijn in diverse sectoren - productie van pap en papier, slaan van munten en uitgeverij - die openstaan voor mededinging en waar het handelsverkeer binnen de Gemeenschap aanzienlijk is.

(59) Bovendien heeft de Commissie in het besluit tot inleiding van de procedure duidelijk vermeld dat in de hierboven vermelde sectoren waar Poligrafico actief is, een reëel of mogelijk handelsverkeer binnen de Gemeenschap bestaat. In het bijzonder heeft zij gewezen op het slaan van munten, de levering van papier voor administratief gebruik en uitgeversdiensten. De Commissie herhaalt haar mening over het effect op het handelsverkeer binnen de Gemeenschap, namelijk dat de aan Poligrafico of zijn dochterondernemingen toegekende steunmaatregelen van de staat de handel binnen de Gemeenschap verstoren of dreigen te verstoren.

(60) Voorts merkt de Commissie op dat staatssteun volgens het Hof van Justitie onder artikel 87 kan vallen zonder dat zij noodzakelijkerwijs rechtstreekse gevolgen heeft voor de reële handel tussen de lidstaten. Het volstaat dat de maatregelen de positie van de begunstigde versterken in vergelijking met andere ondernemingen die concurreren in het handelsverkeer binnen de Gemeenschap(5). Dit is precies het geval bij de concurrenten van Poligrafico, maar ook bij andere ondernemingen die actief zijn in de sectoren van het slaan van munten, de uitgeverij en de pers.

(61) Derhalve kan worden besloten dat de onderzochte maatregelen ook de derde voorwaarde waarvan sprake in overweging 31 vervullen, en dus staatssteun vormen, zoals bedoeld in artikel 87, lid 1, van het Verdrag.

Verenigbaarheid met de gemeenschappelijke markt

(62) Nadat de Commissie heeft vastgesteld dat de betrokken maatregelen overheidssteun vormen in de zin van artikel 87, lid 1, dient zij na te gaan of deze, op grond van de desbetreffende bepalingen van het Verdrag, verenigbaar kunnen worden verklaard met de gemeenschappelijke markt.

(63) De bepalingen van artikel 87, lid 2, kunnen worden uitgesloten, daar het niet om steunmaatregelen van sociale aard aan individuele verbruikers gaat en de maatregelen niet gericht zijn op het herstel van schade veroorzaakt door natuurrampen.

(64) Wat betreft de bepalingen van artikel 87, lid 3, onder a), en het gedeelte van artikel 87, lid 3, onder c), dat betrekking heeft op de regio's, wordt opgemerkt dat de steun niet bestemd lijkt om de ontwikkeling van bepaalde streken te bevorderen, gelet op de verschillende geografische locaties waar Poligrafico als groep aanwezig is. Voorts is de steun niet bestemd om de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang te bevorderen of een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat op te heffen, zoals bedoeld in artikel 87, lid 3, onder b).

(65) Gelet op de aard van de onderzochte maatregelen lijkt evenmin de afwijking waarvan sprake in artikel 87, lid 3, onder d), van toepassing.

(66) Bijgevolg kunnen de steunmaatregelen waarover het hier gaat, enkel vallen onder de afwijking van artikel 87, lid 3, onder c). In dit verband dient de Commissie op grond van de Communautaire kaderregeling voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden(6) na te gaan of de steunmaatregelen verenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt, gelet op het feit dat de procedure is ingeleid in 1998 en betrekking heeft op de tot dat moment toegekende steun. Overeenkomstig de vermelde kaderregeling kan de Commissie een herstructureringsplan slechts goedkeuren wanneer de volgende algemene voorwaarden zijn vervuld:

i) herstel van de levensvatbaarheid van de onderneming op lange termijn;

ii) vermijding van buitensporige vervalsing van de mededinging ten gevolge van de steun;

iii) steun in verhouding tot de kosten en baten van de herstructurering;

iv) volledige uitvoering van het herstructureringsplan;

v) controle van het verloop van het herstructureringsplan door de Commissie.

(67) Uitsluitend indien alle hierboven vermelde voorwaarden zijn nageleefd, kan de Commissie verklaren dat de gevolgen van de steun het gemeenschappelijk belang niet schaden en de maatregel goedkeuren in de zin van artikel 87, lid 3, onder c).

(68) Hiertoe hebben de Italiaanse autoriteiten een algemeen herstructureringsplan ingediend, zowel voor de bedrijvengroep Poligrafico als in het bijzonder voor CMF. Dit plan omvat drie belangrijke elementen:

- concentratie van de activiteiten van Poligrafico op de kerntaken van de groep - levering van producten en diensten aan de overheid - en bijgevolg afstoting van "externe" activiteiten;

- privatisering/liquidatie van het merendeel van de dochterondernemingen van Poligrafico, van CMF en van de meeste dochterondernemingen van CMF;

- verlaging van de kosten door een verhoging van de interne efficiëntie en door herstructurering.

(69) Poligrafico verklaart dat in 2002 opnieuw een toestand van stabiele rentabiliteit zou moeten worden bereikt, en dat de cashflow reeds in 1999 en 2000 bevredigend zou zijn, zoals blijkt uit tabel 4.

Tabel 4

Herstructureringsplan van Poligrafico

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(70) De vermelde resultaten zullen worden bereikt door een drastische inkrimping van de exploitatiekosten - vooral de personeelsuitgaven - met bijna 50 %, door de uitvoering van een uiteenlopend aantal maatregelen voor interne reorganisatie en door het afstoten van diverse voor de markt bestemde producten en diensten. Zo is reeds begonnen met de ontmanteling van de installaties voor de productie van gewoon papier en enveloppen. Dit komt overeen met een daling van de omzet (in vergelijking met 1997) met ongeveer 170 miljard ITL (ongeveer 87 miljoen EUR) per jaar.

(71) Na uitvoering van het plan zal Poligrafico zijn productie concentreren op twee categorieën producten, meer in het bijzonder:

- voor de overheidsadministratie bestemde producten en diensten, waarvoor de autoriteiten specifieke kwaliteits- en veiligheidscriteria opleggen, zoals niet-reproduceerbaarheid, vertrouwen van het publiek, enz. (categorie a)). Tot deze categorie behoren paspoorten, identiteitskaarten, loterijbiljetten, schatkistpapier, het staatsblad en het slaan van munten voor de centrale bank. Na uitvoering van het herstructureringsplan maken deze producten 85 % van de omzet van de onderneming uit. Gelet op de aard van de producten, spreekt het vanzelf dat de concurrentie hiervoor uiterst beperkt is;

- voor de overheidsadministratie bestemde producten die niet dezelfde graad van veiligheid vereisen als die van categorie a), zoals fiscale documenten, stembiljetten, enz. (categorie b)). Na uitvoering van het herstructureringsplan zouden de producten van categorie b) de resterende 15 % van de omzet van Poligrafico moeten uitmaken.

(72) Aangezien Poligrafico de fabricage van al zijn "commerciële" producten zal stopzetten, is in het plan bepaald dat alle installaties voor de productie daarvan worden stilgelegd om de productieactiviteiten samen te brengen in één nieuwe fabriek, hetgeen een grotere efficiëntie oplevert en een hogere kwaliteit van de producten. Enkel voor het slaan van munten zal een afzonderlijke fabriek nodig zijn.

(73) Voorts is in het plan bepaald dat alle dochterondernemingen van Poligrafico worden verkocht, met uitzondering van Verres en Editalia. Verres zal worden gehandhaafd voor zijn productie van grondstoffen voor het slaan van munten, terwijl Editalia van belang is voor de uitgeversactiviteiten die nuttig kunnen zijn voor de hoofdactiviteiten van Poligrafico. Bovendien is in het plan bepaald dat ook deze dochterondernemingen in een latere fase kunnen worden afgestoten.

(74) In het herstructureringsplan is tevens bepaald dat de prijzen die de overheidsadministratie betaalt voor de geleverde producten en diensten aanzienlijk zullen dalen. Geraamd wordt dat hierdoor de omzet van de groep na voltooiing van het plan zal dalen met 90 miljard ITL in vergelijking met de productie van 1997.

(75) Vanuit organisatorisch standpunt omvat het herstructureringsplan een radicale vermindering van het personeelsbestand van Poligrafico van 5302 werknemers in 1997 naar 2650 in 2002 en 2550 in het referentiejaar, wanneer de hele productie zal zijn samengebracht in één fabriek. Voorts is in het plan bepaald dat de personeelskosten per werknemer moeten verminderen door de wijziging van enkele juridische aspecten van het arbeidscontract en door de vervanging van duurdere oude werknemers door goedkopere jongere. Door de combinatie van een vermindering van het personeelsbestand en van de kosten per werknemer zal de onderneming haar totale personeelskosten kunnen verlagen van 475 miljard ITL (244 miljoen EUR) in 1997 tot 228 miljard ITL (117 miljoen EUR) in het referentiejaar.

(76) Er dient op te worden gewezen dat het personeel op 30 juni 2000, sneller dan in het plan is bepaald, al verminderd was met 1850 eenheden tot 3130 werknemers.

(77) In het plan is bepaald dat de totale kosten voor de financiering van de hierboven beschreven maatregelen in de periode 1999-2002 ongeveer 1400 miljard ITL (720 miljoen EUR) bedragen, waarvan 600 miljard ITL is bestemd voor de herstructurering van de financiële situatie van Poligrafico, 430 miljard ITL om de productie-installaties samen te brengen in één fabriek en 370 miljard ITL om de sociale kosten te dekken die voortvloeien uit het ontslag van werknemers. Zelf zal Poligrafico voor zo'n 300 miljard ITL aan dit plan bijdragen; daarvan is 120 miljard ITL afkomstig van de verkoop van activa van zijn dochterondernemingen, 100 miljard ITL van de cashflow in de betrokken periode en 80 miljard ITL uit de vermindering van het bedrijfskapitaal.

(78) Zoals vermeld in overweging 44 zullen de resterende 1100 miljard ITL stammen uit leningen waarvan de staat de hoofdsom en de interesten zal terugbetalen.

(79) Ten slotte wordt opgemerkt dat Poligrafico een analytisch boekhoudsysteem zal invoeren, waardoor de kosten en baten van de uitsluitend aan de overheidsadministratie verkochte producten zullen kunnen worden gescheiden van de kosten en baten van eventueel op de markt verkochte. Hierdoor zal worden vermeden dat de steun die is bestemd voor de activiteiten waarbij Poligrafico levert aan de overheidsadministratie, zou worden afgeleid naar eventuele activiteiten waarvoor Poligrafico beslist mee te dingen op de markt.

(80) Het belangrijkste aspect van de herstructurering van Poligrafico zal de vermindering van de werkingskosten zijn (200 miljard ITL gedurende de onderzochte periode) door de vermindering van het personeelsbestand, de rationalisering van de productie en andere organisatorische maatregelen. De uitvoering van deze maatregelen hangt af van de wil van de beheerders van de vennootschap en niet van de gunstige ontwikkeling van de marktsituatie.

(81) Uit tabel 4 blijkt dat Poligrafico dankzij de in het kader van het herstructureringsplan voorgenomen maatregelen opnieuw een stabiele rentabiliteit kan bereiken vanaf 2001. Reeds in 2000 zal Poligrafico een bevredigende cashflow hebben, waardoor mede een deel van de overblijvende herstructureringsmaatregelen zal kunnen worden gefinancierd. Bovendien moet worden opgemerkt dat deze resultaten volledig zullen worden bereikt met behulp van interne herstructureringsmaatregelen, zonder dat wordt uitgegaan van gunstige marktomstandigheden. Voorwaarde i) is derhalve vervuld.

(82) In het door de Italiaanse autoriteiten ingediende plan is naast de herstructurering van Poligrafico ook de radicale herstructurering van CMF opgenomen met het oog op een zo snel mogelijke privatisering van de onderneming. Aangezien CMF de grootste dochteronderneming van Poligrafico is, moet de herstructurering ervan worden onderzocht voordat zij wordt geprivatiseerd.

(83) Het herstructureringsplan van CMF bestaat uit de verwezenlijking van de volgende maatregelen binnen drie jaar:

- omschakeling van het productengamma naar producten met een hogere toegevoegde waarde, zoals waardepapier;

- verlaten van de sector van het doorschrijfpapier;

- vernieuwing van de energie-installaties, die een groot deel van de werkingskosten bepalen;

- herstructurering van de commerciële organisatie en de marketing;

- vermindering van het personeelsbestand.

(84) Bovendien is in het plan bepaald dat de meeste dochterondernemingen van CMF en de niet-strategische activiteiten worden verkocht. Wat de te verkopen bedrijven betreft, wordt erop gewezen dat CMF reeds de verkoop van Cellulosa Calabra heeft afgesloten, een dochteronderneming die aanzienlijke verliezen leed. Zoals reeds vermeld in overweging 48, verklaren de Italiaanse autoriteiten dat de aan deze vennootschap verleende steun, evenals die voor Naco en NWT, afzonderlijk moet worden onderzocht. Om de hierboven vermelde redenen, is de Commissie van oordeel dat deze ondernemingen - alle met een zeer beperkte of helemaal geen omzet en productie - deel uitmaken van de activiteiten van CMF in de sector van de productie van papier en pap.

(85) Het blijkt evenwel dat de moeilijkheden van CMF hoofdzakelijk te maken hebben met Cellulosa Calabra, Naco en NWT. Meer in het bijzonder moest Cellulosa Calabra, dat 90 % van de middelen heeft ontvangen die CMF voor zijn dochterondernemingen had bestemd, een productieplaats worden in Calabrië - een achtergebleven regio in het kader van doelstelling 1 -, waar papier zou worden geproduceerd met behulp van een speciaal procédé om het gebruik van bomen en de vervuiling ten gevolge van productiemethodes op basis van chloor te beperken. Ondanks enorme investeringen en een uitgebreid personeelsbestand, heeft de onderneming nooit een noemenswaardig productieniveau bereikt en heeft zij zich beperkt tot productietests en marketing. De omzet van de onderneming bedroeg in de eerste helft van 1998, dus vóór de privatisering, slechts 140 miljoen ITL (72000 EUR). Door middel van een openbare en doorzichtige procedure is de onderneming verkocht aan een groep investeerders die alle installaties voor de productie van papier heeft ontmanteld en de vestiging heeft gebruikt om er elektriciteit te produceren. Een eventueel herstructureringsplan voor Cellulosa Calabra hoeft dus niet meer te worden onderzocht.

(86) Dezelfde redenering geldt voor Naco en NWT. Beide ondernemingen moesten nieuwe procédés voor de productie van papier en soortgelijke producten perfectioneren. De omzet van Naco bedroeg in 1997 - vóór de privatisering - slechts 170 miljoen ITL (86000 EUR), terwijl die van NWT in 1998 iets minder dan 1500 miljoen ITL (770000 EUR) bedroeg. Ook deze twee dochterondernemingen zijn reeds door middel van een openbare en doorzichtige procedure verkocht aan particuliere investeerders. De opbrengst, 8 % en 2 % van de middelen die CMF had bestemd voor zijn dochterondernemingen, is gebruikt om eerdere verliezen te compenseren.

(87) In het plan voor CMF is bepaald dat de meeste van de overblijvende dochterondernemingen worden gesloten of verkocht. Zo heeft CMF naast Cellulosa Calabra, Naco en NWT, ook reeds Polimoore SpA en FAD SpA verkocht, terwijl Cargest SpA wordt geliquideerd, evenals Cogest SpA.

(88) Zo is ook de fabriek van Cerreto Castello, die toebehoort aan Fabriano Soft, verkocht, terwijl de eenheid voor de productie van doorschrijfpapier van CMF is stilgelegd.

(89) Voorts omvat het plan verscheidene maatregelen om de productie en de distributiekanalen van de onderneming te herschikken en de efficiëntie op het niveau van dat van de concurrenten te brengen. Een van deze maatregelen is de vermindering van het huidige personeelsbestand van 970 werknemers tot 600 werknemers (-40 %).

(90) Door de uitvoering van deze maatregelen zou de onderneming moeten worden gered. CMF zou in staat moeten zijn om in 2002 een bedrijfsresultaat van ongeveer 60 miljard ITL (31 miljoen EUR) te halen, in plaats van 1 miljard ITL (0,5 miljoen EUR) verlies in 1998, zoals blijkt uit tabel 5.

Tabel 5

Herstructureringsplan van CMF

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(91) In het kader van dit plan zal CMF worden geprivatiseerd overeenkomstig het herstructureringsplan van zijn aandeelhouder Poligrafico. Hiervoor is de verkoopsprocedure reeds ingeleid.

(92) Zoals vermeld in overweging 67, moet de Commissie oordelen of het door de Italiaanse autoriteiten ingediende herstructureringsplan de vijf voorwaarden uit de desbetreffende kaderregeling vervult.

(93) De eerste voorwaarde houdt in dat de maatregelen de economische en financiële levensvatbaarheid van de onderneming op lange termijn moeten herstellen binnen een redelijk tijdsbestek en op grond van realistische veronderstellingen inzake de markt.

(94) De Commissie wijst er bovendien op dat wordt verwacht dat de herstructureringsmaatregelen CMF in 2002 weer een stabiele economisch-financiële efficiëntie bezorgen. De cashflow van CMF in dat referentiejaar 2002 wordt geraamd op 60 miljard ITL, voldoende om de werkingskosten en de investeringen van de onderneming te dekken. De herstructurering zal grotendeels kunnen plaatsvinden dankzij de maatregelen van CMF met het oog op de verhoging van de efficiëntie van de onderneming en dankzij de verlaging van de werkingskosten. Zo verminderen de personeelskosten van 75 miljard ITL in 1997 tot 45 miljard ITL in 2002 (-40 %). Deze maatregelen hangen hoofdzakelijk af van de wil van de beheerders van de vennootschap en niet van externe marktomstandigheden.

(95) Voorts neemt de Commissie akte van de verbintenis van de Italiaanse autoriteiten om CMF zo spoedig mogelijk te privatiseren in het kader van het herstructureringsplan van Poligrafico. De Commissie is van oordeel dat de aanwezigheid van particuliere investeerders de rentabiliteitsvooruitzichten van de onderneming zal bevorderen.

(96) In dit verband wordt opgemerkt dat Poligrafico reeds de agent voor de verkoop van CMF heeft gekozen en dat de privatiseringsprocedure weldra zal worden ingeleid.

(97) De Commissie neemt akte van de verbintenis van de Italiaanse autoriteiten om het hierboven beschreven herstructureringsplan volledig uit te voeren overeenkomstig het vermelde tijdschema en om vanaf 30 juni 2001 halfjaarlijkse verslagen in te dienen over de stand van de werkzaamheden.

(98) De tweede voorwaarde houdt in dat buitensporige vervalsing van de mededinging ten gevolge van de steun moet worden vermeden. In het algemeen veroorzaken steunmaatregelen van de staat voor een onderneming een buitensporige vervalsing van de mededinging, aangezien zij de onderneming in een economisch gunstigere positie brengen dan de concurrenten. Bijgevolg moet dit effect worden tegengegaan door vermindering van de productiecapaciteit.

(99) In onderhavig geval blijkt uit het herstructureringsplan dat Poligrafico zijn productiecapaciteit aanzienlijk zal verminderen. Zoals hierboven vermeld, zal het in het bijzonder alle huidige voor de commerciële markt bestemde activiteiten stopzetten en zich beperken tot producten en diensten voor de overheidsadministratie. Dit houdt een productieverlies in van ongeveer 170 miljard ITL in prijzen van 1998 op een totale omzet van 977 miljard ITL (17 %).

(100) Bovendien zal Poligrafico de meeste van zijn dochterondernemingen verkopen, in het bijzonder CMF, dat veruit de grootste onderneming is inzake productiecapaciteit en omzet. Zoals blijkt uit tabel 4, zal de omzet van Poligrafico van 998 miljard ITL in 1996, en vooral van 1530 miljard ITL geconsolideerde omzet, dalen tot 752 miljard ITL in 2002. Dit betekent een vermindering van ongeveer 25 % in vergelijking met Poligrafico alleen en van 50 % in vergelijking met de geconsolideerde groep. Zelfs gelet op het feit dat Verres en Editalia in de groep blijven, is de vermindering van de capaciteit dus opmerkelijk en aanzienlijk.

(101) Zoals in de voorgaande punten reeds is vermeld, zal Poligrafico voorts zijn drie huidige fabrieken sluiten om de activiteit samen te brengen in één nieuwe fabriek. Ook dit zou kunnen leiden tot een aanzienlijke vermindering van de voor de groep beschikbare productiecapaciteit.

(102) De Commissie wijst erop dat CMF zijn eigen personeelsbestand drastisch zal verminderen (-40 %) en de productie-installaties zal herstructureren, wat aanzienlijke verminderingen van de productiecapaciteit tot gevolg zal hebben. In het bijzonder zal de onderneming de tussen 1991 en 1993 gebouwde nieuwe fabriek van Rocchetta met een potentiële capaciteit van 150000 tot 200000 ton sluiten. CMF zal de fabriek gebruiken als een logistieke terminal en zal de huidige productie geleidelijk verminderen: ook deze maatregel zal leiden tot een vermindering van de productiecapaciteit.

(103) De Commissie stelt derhalve vast dat overeenkomstig het plan dat de Italiaanse autoriteiten hebben ingediend, Poligrafico zijn productiecapaciteit reeds aanzienlijk heeft verminderd en verder zal verminderen door de productielocaties samen te voegen en het merendeel van zijn dochterondernemingen te verkopen, in het bijzonder CMF. De Commissie is bijgevolg van oordeel dat de aan Poligrafico verleende steun geen buitensporige vervalsing van de mededinging zal veroorzaken indien de maatregelen van het herstructureringsplan volledig worden uitgevoerd zoals voorgenomen. De tweede voorwaarde is dus vervuld.

(104) De derde voorwaarde houdt in dat de steun in verhouding moet staan tot de kosten en de baten. Om verenigbaar te zijn met de gemeenschappelijke markt, moet de staatssteun strikt worden beperkt tot het minimum dat noodzakelijk is voor de financiering van het herstel van de economisch-financiële efficiëntie en zij mag dus niet worden gebruikt voor agressieve initiatieven die de markt verstoren, behalve voorzover dit nodig is om de onderneming weer rendabel te maken.

(105) Zoals uitgelegd in overweging 77, zouden de totale kosten van het herstructureringsplan 1400 miljard ITL bedragen. Poligrafico zal een aanzienlijk bijdrage in de financiering leveren door middel van de cashflow (100 miljard ITL over de gehele periode) ten gevolge van de rationaliseringsmaatregelen, door de verkoop van activa en dochterondernemingen (120 miljard ITL) en door de vermindering van het bedrijfskapitaal.

(106) Uit de door de Italiaanse autoriteiten verstrekte gegevens blijkt dat de door Poligrafico ontvangen middelen zullen worden toegekend om de schulden van de vennootschap te verminderen, het eigen kapitaal te herstellen, de herstructurering van de werking te financieren en de sociale kosten van de ontslagen te dekken.

(107) Einde 1998 had Poligrafico een negatief eigen kapitaal van ongeveer 600 miljard ITL (308 miljoen EUR) ten gevolge van de in 1997 en 1998 geleden verliezen. Deze verliezen waren grotendeels toe te schrijven aan afschrijvingen van voorraden en activa en aan de noodzaak om financiële middelen te verstrekken aan de dochterondernemingen, in het bijzonder CMF. De Commissie is van mening dat de middelen die de staat aan Poligrafico heeft toegekend, beperkt zijn tot het noodzakelijke minimum om de kosten van de financiële, organisatorische en industriële herstructurering te dekken.

(108) Zoals reeds vermeld, zal Poligrafico de door de staat verleende middelen, samen met eigen middelen, gebruiken om de sociale kosten van de ontslagen van personeelsleden te dekken (370 miljard ITL), om zijn productie-installaties te herstructureren (430 miljard ITL - 221 miljoen EUR) en om zijn eigen kapitaal te herstellen (600 miljard ITL - 308 miljoen EUR). Eens het plan voltooid is, zal Poligrafico opnieuw een stevige financiële structuur hebben, met een normaal schuldenniveau in verhouding tot het kapitaal van de vennootschap.

(109) De Commissie is bijgevolg van mening dat de voorgenomen steun aan Poligrafico in verhouding staat tot de kosten van de herstructurering en geen overdreven omvang heeft waardoor zij zou kunnen worden gebruikt om agressieve handelsinitiatieven te financieren. In dit verband merkt de Commissie bovendien op dat Poligrafico een bijzonder boekhoudsysteem zal invoeren, waardoor de kosten en baten van de uitsluitend aan de overheidsadministratie verkochte producten zullen kunnen worden gescheiden van de kosten en baten van producten die bestemd zijn voor klanten uit de particuliere sector. Dit zal later helpen vermijden dat de toegekende middelen na de voltooiing van het herstructureringsplan nog eventuele gevolgen zouden hebben voor de (beperkte) commerciële activiteiten.

(110) De Commissie is derhalve van oordeel dat de verleende steun geen extra liquiditeit aan Poligrafico en CMF verschafte die niets te maken had met het herstructureringsproces en die zou kunnen worden gebruikt om agressieve handelsinitiatieven en nieuwe, voor de herstructurering niet noodzakelijke investeringen te financieren.

(111) Wat de derde voorwaarde betreft is in de voorgaande punten reeds vastgesteld dat de begunstigden een aanzienlijke bijdrage leveren in de financiering van herstructureringsmaatregelen. Er is gebleken dat Poligrafico een ruime bijdrage zal leveren voor de herstructurering door 300 miljard ITL (154 miljoen EUR) eigen middelen in te brengen, die afkomstig zijn van de verkoop van inkomstenbronnen, dochterondernemingen en industriële vestigingen en van de cashflow ten gevolge van de rationalisering van de werking.

(112) De Commissie merkt op dat CMF ongeveer 150 miljard ITL (77 miljoen EUR) interne middelen zal gebruiken voor de herstructurering, terwijl de toekomstige behoeften worden geraamd op 200 miljard ITL (103 miljoen EUR). Ook CMF zal de meeste van zijn dochterondernemingen verkopen (zoals eerder vermeld, is een groot aantal hiervan reeds verkocht of zal binnenkort worden verkocht) en het zal de opbrengst gebruiken om de eigen herstructurering te financieren.

(113) De Commissie is van oordeel dat beide ondernemingen in aanzienlijke mate bijdragen in de financiering van hun respectievelijke herstructureringsplannen. De derde voorwaarde is dus vervuld.

(114) Ten slotte heeft de Italiaanse regering zich ertoe verbonden om de volledige uitvoering van het herstructureringsplan te waarborgen en om de Commissie halfjaarlijkse verslagen toe te zenden over de economische en financiële toestand van Poligrafico en de vordering van de herstructureringsmaatregelen van de onderneming, zodat de Commissie de verwezenlijking van de ingediende herstructureringsplannen kan controleren. De vierde en de vijfde voorwaarde zijn dus vervuld.

VI. CONCLUSIES

(115) De Commissie stelt vast dat Italië op onrechtmatige wijze in overtreding van artikel 88, lid 3, van het Verdrag de hierboven beschreven steunmaatregelen heeft uitgevoerd. Zij is evenwel van oordeel dat de aan Poligrafico toegekende steun verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag, indien het in de loop van de procedure bij de Commissie ingediende herstructureringsplan volledig wordt uitgevoerd,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De steun ten bedrage van 80 miljard ITL per jaar gedurende de volgende 20 jaar (overeenstemmend met 1100 miljard ITL tegen huidige prijzen) die Italië heeft toegekend ten gunste van het Istituto Poligrafico e Zecca dello Stato, is verenigbaar met de gemeenschappelijke markt onder de in artikel 2 vermelde voorwaarden.

Artikel 2

Italië zorgt voor de uitvoering van het herstructureringsplan van het Istituto Poligrafico e Zecca dello Stato en dient halfjaarlijks vanaf 1 juli 2001 een verslag in over de vordering hiervan.

Artikel 3

Italië deelt de Commissie binnen twee maanden vanaf de kennisgeving van deze beschikking mee welke maatregelen het heeft genomen om hieraan te voldoen.

Artikel 4

Deze beschikking is gericht tot de Italiaanse Republiek.

Gedaan te Brussel, 25 april 2001.

Voor de Commissie

Mario Monti

Lid van de Commissie

(1) PB C 133 van 13.5.1999, blz. 1 en PB C 272 van 23.9.2000, blz. 17.

(2) 2. Artikel 2 van wet nr. 559/66, zoals gewijzigd bij artikel 2 van DLGS nr. 166 van 1999.

(3) Mededeling van de Commissie aan de lidstaten inzake de toepassing van de artikelen 92 en 93 van het EEG-Verdrag en van artikel 5 van Richtlijn 80/723/EEG op openbare bedrijven in de industriesector (PB C 307 van 13.11.1993, blz. 3), hoofdstuk III.

(4) Ibid., punt 16.

(5) Zaak 730/79, Philips Morris/Commissie, Jurisprudentie 1980, blz. 2671.

(6) Communautaire kaderregeling voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (PB C 368 van 23.12.1994, blz. 12).