Advies van de Raad

van 12 februari 2002

over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Portugal voor de periode 2001-2005

(2002/C 51/07)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid(1), met name op artikel 5, lid 3,

Gezien de aanbeveling van de Commissie,

Na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité,

BRENGT HET VOLGENDE ADVIES UIT:

Op 12 februari 2002 heeft de Raad het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Portugal voor de periode 2001-2005 besproken. In het geactualiseerde programma wordt uitgegaan van de veronderstelling dat de overheidsfinanciën zullen verbeteren van een tekort van 2,2 % van het BBP in 2001 tot een evenwicht in 2004 en een klein overschot in 2005. De schuldquote zal worden teruggedrongen van 55,9 % van het BBP in 2001 tot 51,9 % in 2005. De Raad stelt vast dat de nieuwe bijwerking grotendeels in overeenstemming is met de herziene gedragscode voor de inhoud en de vorm van de stabiliteits- en convergentieprogramma's(2).

De Raad stelt vast dat het geraamde tekort voor 2001 (2,2 % van het BBP) veel hoger ligt dan de 1,1 % waarvan was uitgegaan in de bijwerking van januari 2001. De Raad erkent dat dit grote nominale verschil voor een deel het gevolg is van de vertraging in de economie: de reële groei van het BBP lag in 2001 1,25 procent onder de prognoses in de bijwerking van januari 2001. Hij merkt evenwel ook op dat de geringere groei slechts een gedeeltelijke verklaring is voor het niet halen van het streefcijfer. Factoren die losstaan van de groeivertraging hebben hiertoe ook bijgedragen, met name een onderschatting van de inkomstendaling tengevolge van de tenuitvoerlegging van de hervorming van de directe belastingen in 2001, de lager dan verwachte toename van de efficiëntie van de belastinginning en van de overheidsdiensten evenals de minder gunstige ontwikkelingen op het stuk van de lopende primaire uitgaven. De Raad erkent dat de Portugese regering bij de gewijzigde begroting van juni 2001 maatregelen heeft genomen om de stijging van de uitgaven af te remmen. Deze maatregelen, goed voor 0,6 % van het BBP, waren echter niet voldoende om de daling van de belastingontvangsten te compenseren, en er aldus voor te zorgen dat het streefcijfer uit het vorige geactualiseerde programma werd gehaald.

Volgens het macro-economische basisscenario in het geactualiseerde programma zal de groei van de productie versnellen van 1,75 % in 2002 tot 3 % in de twee laatste jaren van de programmaperiode, zodat een gemiddelde van ongeveer 2,5 % per jaar wordt bereikt. Dit lijkt realistisch gezien de huidige onevenwichtigheden in de Portugese economie, in die zin dat het noodzakelijke aanpassingsproces de groei op middellange termijn waarschijnlijk zal temperen. Wegens de sterke stijging van de arbeidskosten per eenheid product in de laatste jaren en de negatieve gevolgen daarvan voor het concurrentievermogen van de Portugese economie zal de noodzakelijke toename van de exportgroei waarschijnlijk niet voldoende zijn om de daling van de binnenlandse vraag te compenseren. Om deze redenen is de Raad van oordeel dat in het programma terecht een voorzichtig standpunt wordt ingenomen met betrekking tot de middellangetermijnvooruitzichten voor de Portugese economie.

De Raad neemt er nota van dat de Portugese overheid voornemens blijft tegen 2004 een evenwichtige begroting te bereiken, zoals gepland in de bijwerking van vorig jaar en aanbevolen in de globale richtsnoeren voor het economisch beleid. Gecorrigeerd voor de conjunctuur zal in 2004 een gering begrotingsoverschot worden gerealiseerd. Portugal zou dus vanaf 2004 voldoen aan de eisen van het stabiliteits- en groeipact. De Raad is verheugd over de bevestiging dat de begroting in 2004 in evenwicht zal zijn gebracht. Dit zal aanzienlijke inspanningen vergen die evenwel nodig zijn. De Raad moedigt de Portugese regering aan dit doel vastbesloten te blijven nastreven. Zodra het economisch herstel doorzet, zou de Portugese regering haar inspanningen moeten opvoeren om snel vooruitgang te boeken bij de verwezenlijking van de middellangetermijndoelstelling om in 2004 een begrotingsevenwicht te bereiken. Een en ander zal in het kader van de begrotingen 2003 en 2004 een strikte naleving vergen van het plafond van 4 % voor de stijging van de nominale primaire lopende uitgaven van de overheid, en kan tevens extra discretionaire maatregelen vergen.

De Raad stelt vast dat de begrotingsresultaten van 2001 afwijken van het pad naar een situatie waarbij de begroting "vrijwel in evenwicht is of een overschot vertoont". Hij is ingenomen met de voornemens om in 2002 tot dit pad terug te keren en is van oordeel dat het begrotingsoogmerk voor dat jaar moet worden gehaald. De Portugese regering dient de begrotingsontwikkelingen in 2002 op de voet te volgen. Zij dient haar begrotingsplannen voor dit jaar nauwgezet uit te voeren om een vermindering van het begrotingstekort te bewerkstelligen. Derhalve moeten alle maatregelen die tot een toename van het overheidstekort zouden kunnen leiden, worden vermeden en moeten alle inkomstendalingen die niet het gevolg zijn van een geringere dan verwachte economische groei worden gecompenseerd door middel van aanvullende maatregelen. Aangezien Portugal nog geen voldoende veiligheidsmarge heeft om overschrijding van het maximumtekort van 3 % van het BBP te voorkomen, moeten afwijkingen van het doel tijdig worden aangepakt.

De Raad dringt er bij de Portugese overheid op aan ervoor te zorgen dat de begroting op alle overheidsniveaus strikt wordt uitgevoerd. Bovendien worden in het bijgewerkte programma een aantal belangrijke hervormingen aangekondigd, met name op terreinen die rechtstreekse gevolgen hebben voor de overheidsfinanciën en waarvan de tijdige en vastberaden uitvoering van wezenlijk belang is voor het welslagen van de budgettaire consolidatiestrategie.

De Raad stelt vast dat de schuldquote opwaarts herzien is, maar tijdens de gehele programmaperiode toch duidelijk onder de 60 % blijft. Deze herziening is slechts gedeeltelijk te verklaren door de ontwikkeling van het begrotingstekort en de groei van het BBP. De Raad verzoekt de autoriteiten om in toekomstige bijwerkingen van het programma meer gedetailleerde informatie te verschaffen over financiële verrichtingen, zodat hij een beter inzicht kan krijgen in de ontwikkeling van de schuldenlast.

De Raad merkt op dat de houdbaarheid van de openbare financiën moet worden versterkt in verband met de budgettaire kosten verbonden aan de vergrijzing van de bevolking. Om door schuldreductie een noemenswaardige bijdrage te kunnen leveren aan de houdbaarheid van de openbare financiën, moet tegen 2004 een begrotingsevenwicht bereikt zijn. Bovendien zijn structurele hervormingen nodig om de financiële houdbaarheid van het pensioenstelsel te vergroten. De Raad stelt met voldoening vast dat de hervorming van het pensioenstelsel waarover de sociale partners onlangs een akkoord hebben bereikt, in de goede richting gaat. De voornaamste uitdaging voor Portugal is de hervorming van het pensioenstelsel te voltooien en de hervormingen in de gezondheidszorg voort te zetten.

(1) PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

(2) Herzien advies van het Economisch en Financieel Comité over de inhoud en de vorm van de stabiliteits- en convergentieprogramma's, door de Ecofin-Raad goedgekeurd op 10.7.2001.