BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

van 3 februari 1999

betreffende steunmaatregelen van Duitsland ten gunste van Spindelfabrik Hartha GmbH

(kennisgeving geschied onder nummer C(1999) 326)

(Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(1999/380/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 93, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, inzonderheid op artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig deze artikelen een termijn voor het maken van opmerkingen te hebben gesteld,

Overwegende hetgeen volgt:

I. PROCEDURE

Bij brief van 25 november 1996 heeft Duitsland overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het EG-Verdrag een steunmaatregel ten gunste van Spindelfabrik Hartha GmbH (hierna: "Hartha") aangemeld. Bij brieven van 13 december 1996 en 4 maart 1997 heeft de Commissie om nadere inlichtingen verzocht, die werden verstrekt in brieven van 29 januari 1997, 6 maart 1997 en 27 maart 1997. Aangezien de steun reeds was toegekend voordat hij werd aangemeld, werd hij als niet-aangemelde steun onder dossier nr. NN 135/96 ingeschreven.

In juni 1997 heeft Hartha een verzoek ingediend om de faillissementsprocedure in te leiden.

Op 30 juli 1997 heeft de Commissie de procedure overeenkomstig artikel 93, lid 2, van het EG-Verdrag ingeleid en een mededeling aan de overige lidstaten en andere belanghebbenden(1) bekendgemaakt.

II. UITVOERIGE BESCHRIJVING VAN DE STEUN

A. Beschrijving van Hartha

De activiteiten van Hartha omvatten de productie van verschillende soorten spillen, spillen voor katoenopeners, onderwalsen en doffersystemen, en de modernisering van ringspinmachines en voorspinmachines.

Bij overeenkomst van 6 november 1992 werd Hartha verkocht aan Frocatec Elektronik & Konstruktion Beteiligungsgesellschaft mbH (hierna: "Frocatec"). De aandelen van Frocatec zijn in handen van vier personen, en het bedrijf telt zes werknemers. Frocatec is een KMO in de zin van Aanbeveling 96/280/EG van de Commissie van 3 april 1996 betreffende de definitie van de kleine en middelgrote ondernemingen(2). Alle steun die in het kader van de privatisering werd toegekend ten bedrage van in totaal 14,942 miljoen DEM was gedekt door de Treuhandregeling en bleef binnen de grenzen van die regeling.

Tussen 1989 en 1996 heeft de onderneming het aantal werknemers teruggebracht van 675 tot 173. In 1995 had zij een omzet van 18 miljoen DEM. Zij was een KMO in de zin van genoemde aanbeveling.

B. Beschrijving van de herstructurering

In de periode 1992-1994 heeft Hartha zich vanuit een zwakke positie opgewerkt tot een gevestigde onderneming. In het boekjaar 1995 werd de situatie echter weer problematisch(3). De onderneming zag zich verscheidene malen gedwongen de productie van spillen voor katoenopeners te onderbreken.

Het herstructureringsplan werd op 28 juni 1996 goedgekeurd door de "Leitungsausschuß der Bundesanstalt für vereinigungsbedingte Sonderaufgaben (BvS)". De ontwikkeling van Hartha werd door dit comité gunstig beoordeeld.

Ter uitvoering van het herstructureringsplan werd in een gezamenlijk optreden van verschillende schuldeisers het volgende financieringsplan voor Hartha uitgewerkt.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

In de periode voorafgaand aan dit gezamenlijk optreden en het herstructureringsplan dreigde voor Hartha de insolvabiliteit. Daarom verkreeg de onderneming op 19 juni 1996 als voorlopige maatregel een renteloze lening van 1 miljoen DEM van de Sächsische Auftaubank. Deze lening werd door de onderneming op 1 november 1996 terugbetaald.

Het in januari 1996 ingediende plan ging uit van een positief bedrijfsresultaat vanaf 1997.

C. Overige maatregelen (niet rechtstreeks gelieerd aan de herstructurering)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Het uitstel van betaling van winsten uit de overdracht van de vordering ten bedrage van 250000 DEM vormt geen staatssteun. De BvS is opgetreden als een particuliere investeerder. Aangezien de onderneming met liquiditeitsproblemen kampte, werd door het uitstel van betaling gezien de toentertijd verwachte ontwikkeling de kans groter dat zij alsnog zou kunnen betalen. De rente lag 4 % boven de marktrente.

Wat de aflossing van de lening van 733000 DEM betreft, moet worden vastgesteld dat de zekerheid werd gesteld ten tijde van de privatisering. De grondslag van deze maatregel werd gevormd door de beschikkingen over de werkzaamheden van de Treuhand, die bij de Commissie werden aangemeld en door haar werden goedgekeurd(4). Aangezien de onderneming reeds in moeilijkheden verkeerde toen de lening werd verstrekt, moest worden gevreesd dat de lening op hetzelfde neerkwam als steun ter hoogte van het totale bedrag; derhalve kan worden uitgegaan van een steunintensiteit van 100 %. De aflossing kan derhalve niet als bijkomende steun worden beschouwd, aangezien de lening reeds in haar geheel als steun werd beoordeeld.

D. Producten en markten

Na een daling van de EU-productie in 1993 is er op de markt van textielmachines in het algemeen weer een opwaartse evolutie. Verwacht wordt dat die productiestijging zal voortduren tot het jaar 2000. De opleving moet echter met de nodige voorzichtigheid worden beoordeeld, aangezien de markt nog steeds sterk afhankelijk is van de uitvoer(5). Blijkbaar was de spillenmarkt begin 1997 zwak en daalde de verkoop sterk. Die verzwakking van de markt werd echter nog niet door een algemene marktanalyse bevestigd.

In de textielmachine-industrie overheersen de kleine en middelgrote ondernemingen. Deze sector wordt geconfronteerd met de internationalisering en een groeiende concurrentie. Eén van de strategieën van het MKB om aan de situatie het hoofd te bieden, is specialisering. De spillenmarkt is een zeer gespecialiseerde markt.

Op de specifieke markt van spillen voor katoenopeners is Hartha de enige leverancier in de Gemeenschap. Zoals in het besluit tot inleiding van de procedure wordt vermeld, is het marktaandeel van Hartha op de spillenmarkt vrij gering. Volgens de gegevens waarover de Commissie beschikt, bedroeg de productiecapaciteit van Hartha voor spillen 930000 stuks per jaar, voor onderwalsen 240000 stuks per jaar en voor spillen voor katoenopeners 2900000 stuks per jaar.

III. STANDPUNT VAN BELANGHEBBENDEN

De Commissie heeft na de inleiding van de procedure geen opmerkingen van andere belanghebbenden ontvangen.

IV. STANDPUNT VAN DUITSLAND

Duitsland heeft in een brief van 8 oktober 1997 zijn standpunt over dit geval bekendgemaakt.

V. BEOORDELING

Duitsland is zijn meldplicht overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het EG-Verdrag niet nagekomen. De steun, die niet valt onder een bij de Commissie aangemelde en door haar goedgekeurde steunregeling, werd derhalve formeel onwettig verleend. Hieronder wordt nagegaan in hoeverre deze steun verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt.

A. Omvang van de herstructureringssteun

De door de BvS geplande steun in de vorm van een subsidie van 1,750 miljoen DEM en een lening van 1 miljoen DEM valt onder geen enkele bij de Commissie aangemelde en door haar onderzochte steunregeling; de verlening ervan is derhalve onwettig.

De deelstaat Saksen draagt 3 miljoen DEM bij uit het consolidatiefonds. Het consolidatiefonds is een bij de Commissie aangemelde en door haar goedgekeurde steunregeling(6). Volgens de goedkeuringsbeschikking mag slechts steun worden verleend op voorwaarde dat een herstructureringsplan wordt uitgevoerd om de rentabiliteit van de onderneming in kwestie te herstellen. Bovendien moet erop worden gelet dat steun uit het consolidatiefonds niet in combinatie met andere herstructureringssteun mag worden verleend.

De Sächsische Aufbaubank heeft tweemaal een garantie voor 50 % voor een bedrag van 1,25 miljoen DEM verstrekt. Deze steun werd in het kader van een bij de Commissie aangemelde en door haar op 7 juni 1993 goedgekeurde steunregeling(7) verstrekt. Volgens de goedkeuringsbeschikking mag slechts steun worden verleend op voorwaarde dat een herstructureringsplan wordt uitgevoerd om de rentabiliteit van de onderneming in kwestie te herstellen.

Gezien deze beide regelingen van de deelstaat Saksen heeft de Commissie in haar besluit tot inleiding van de procedure verklaard er ernstig aan te twijfelen of de voorwaarde inzake de uitvoering van een herstructureringsplan is vervuld.

Op 19 juni 1996 kreeg Hartha een renteloze lening van de Sächsische Aufbaubank. Deze lening (kapitaal en rente) kan worden beschouwd als steun in de zin van artikel 92 van het EG-Verdrag. Deze lening is niet gebaseerd op een bij de Commissie aangemelde en door haar goedgekeurde steunregeling. De steun is derhalve onwettig. Aangezien de lening op 1 november 1996 werd terugbetaald, bespaarde de onderneming rente ten bedrage van ongeveer 28000 DEM. Dit bedrag dient derhalve voor een eventuele terugvordering van de steun in aanmerking te worden genomen.

Volgens artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst zijn met staatsmiddelen bekostigde steunmaatregelen, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt. Hartha wordt begunstigd door de door Duitsland verleende steun, voorzover deze betrekking heeft op andere werkzaamheden dan de productie van spillen voor katoenopeners. Derhalve kan ervan worden uitgegaan dat door de steun de marktvoorwaarden voor de concurrenten worden gewijzigd en de handel ongunstig wordt beïnvloed. De steun is derhalve in principe onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt.

B. Uitzonderingen

De Commissie moet ook beoordelen of de steun valt onder één van de uitzonderingen overeenkomstig artikel 92, leden 2 en 3, van het EG-Verdrag.

In het geval van Hartha houdt de Commissie er rekening mee dat de onderneming in een gebied ligt dat onder artikel 92, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag valt.

De steunmaatregelen moeten echter in ieder geval worden bekeken in het licht van de uitzonderingsregeling van artikel 92, lid 3, onder c), aangezien zij de kenmerken van steun voor de redding en herstructurering van in moeilijkheden verkerende ondernemingen vertonen.

De uitzonderingsregeling van artikel 92, lid 3, onder c)[blank ]- "steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën te vergemakkelijken, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt beschaad" - is toegepast met inachtneming van de communautaire kaderregeling voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden(8) (hierna te noemen: "kaderregeling"). Aangezien Hartha in het verleden aanhoudend zware verliezen heeft geleden, kan zij worden beschouwd als een onderneming in moeilijkheden in de zin van de kaderregeling.

C. Het herstructureringsplan

Volgens punt 3.2 van de kaderregeling is herstructureringssteun slechts toegestaan indien er een herstructureringsplan voorhanden is dat aan de volgende voorwaarden voldoet:

a) door de herstructurering wordt de levensvatbaarheid op lange termijn van de betrokken onderneming hersteld;

b) buitensporige vervalsing van de mededinging wordt vermeden;

c) het bedrag en de intensiteit van de steun zijn tot het strikt noodzakelijke beperkt, en de kosten van de herstructurering zijn niet hoger dan de verwachte voordelen;

d) de verlening van de steun is gekoppeld aan de volledige uitvoering van het herstructureringsplan en de inachtneming van de voorwaarden;

e) de uitvoering van het herstructureringsplan wordt in details gecontroleerd aan de hand van een jaarlijks aan de Commissie voor te leggen uitvoerig verslag.

Aan de voorwaarden van de kaderregeling is niet voldaan. Dit geldt met name voor de voorwaarde dat de rentabiliteit moet worden hersteld. Duitsland heeft bij de Commissie een herstructureringsplan ingediend dat door de BvS in januari 1996 is goedgekeurd en waarmee de levensvatbaarheid op lange termijn van de betrokken onderneming moet worden hersteld. De Commissie twijfelt eraan of het plan op realistische premissen was gebaseerd. Vooral ten aanzien van de marktontwikkeling en de omzetverwachtingen is het plan bijzonder optimistisch. Volgens het plan zou de omzet tussen 1995 en 1998 verdubbelen en zou reeds vanaf 1997 een positief resultaat worden bereikt.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Deze ontwikkeling is gebaseerd op de ontwikkeling van de markt en de verkoop van hoogwaardige producten. De Commissie is van mening dat de omzetvooruitzichten zijn overgewaardeerd en dat onder deze omstandigheden de rentabiliteit van de onderneming niet binnen een redelijke periode kan worden hersteld.

De onderneming leed in 1997 in werkelijkheid een verlies van 4,880 miljoen DEM(9). De onderneming was derhalve niet in staat haar rentabiliteit te herstellen en in 1997 een positief resultaat te bereiken.

Derhalve werd tegen Hartha de faillissementsprocedure ingeleid. Er zijn twee redenen voor de slechte resultaten van Hartha en voor de inleiding van de faillissementsprocedure: enerzijds is de markt in tegenstelling tot de optimistische prognoses van het herstructureringsplan begin 1997 aanzienlijk verslechterd en zijn de prijzen ongeveer 20 % gedaald. Anderzijds moest de onderneming zich wegens productaansprakelijkheidsproblemen uit de Amerikaanse markt terugtrekken. De door Hartha geleverde producten waren kwalitatief onvoldoende en gebrekkig. Zij hebben enkele Amerikaanse afnemers grote schade berokkend. Het ingediende herstructureringsplan was gebaseerd op de verkoop van hoogwaardige producten en een gunstige ontwikkeling van de markt. In het plan zijn het prestatievermogen van de onderneming en de markt overgewaardeerd en de bedrijfsresultaten te hoog ingeschat. Deze omstandigheden versterken de Commissie in haar idee dat dit plan niet op realistische premissen was gebaseerd.

De effecten op de concurrentie op de algemene spillenmarkt moeten worden onderzocht. De algemene markt voor spillen is sinds begin 1997 duidelijk achteruit gegaan. De verslechtering van de markt en een eventuele overcapaciteit op de markt kunnen niet buiten beschouwing worden gelaten, maar toch kan van Hartha, die een gering marktaandeel heeft en een in een regio van artikel 92, lid 3, onder a), werkzame KMO is, geen vermindering van de capaciteit worden verlangd. Onder deze omstandigheden kan geen buitensporige vervalsing van de mededinging worden vastgesteld. Volgens de de Commissie ter beschikking staande informatie over de markt van spillen voor katoenopeners heeft de verleende steun geen buitensporige vervalsing van de mededinging veroorzaakt.

Derhalve wordt niet voldaan aan één van de voorwaarden van de kaderregeling en daarom kan de herstructureringssteun voor Hartha niet worden goedgekeurd.

VI. CONCLUSIE

Bij haar beoordeling heeft de Commissie rekening gehouden met het feit dat Hartha er niet in is geslaagd de rentabiliteit te herstellen.

Wat de regelingen van het consolidatiefonds van de deelstaat Saksen en de garanties in Saksen betreft, is weliswaar een herstructureringsplan voor het herstel van de levensvatbaarheid van de betrokken onderneming ingediend, maar dit bleek op onrealistische premissen te zijn gebaseerd. De voorwaarde inzake het herstructureringsplan om de rentabiliteit te herstellen, kan niet worden geacht te zijn vervuld. Derhalve kan de aan Hartha verleende steun niet worden goedgekeurd. Bovendien is niet voldaan aan de voorwaarde inzake het verbod van een cumulatie met andere herstructureringssteun.

Het bepaalde in artikel 92, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag is niet van toepassing op de steunmaatregelen ten gunste van Hartha, aangezien niet is voldaan aan de goedkeuringsvoorwaarden van de kaderregeling.

De bijdrage van 3 miljoen DEM uit het consolidatiefonds, de lening van 1 miljoen DEM van de BvS, de subsidie van 1,750 miljoen DEM van de BvS, de rentebesparing van 28000 DEM, alsmede de beide door de Sächsische Aufbaubank verstrekte garanties voor telkens 50 % van een lening van 1,25 miljoen DEM zijn derhalve nationale steunmaatregelen die onverenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt.

De Commissie stelt vast dat de Bondsrepubliek Duitsland deze steun in strijd met artikel 93, lid 3, van het EG-Verdrag onwettig heeft verleend en derhalve verplicht is deze steun overeenkomstig de voorschriften en procedures van het Duitse recht terug te vorderen,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De door Duitsland aan Spindelfabrik Hartha GmbH verleende steun ten bedrag van 7028000 DEM is onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt. Deze steun omvat een subsidie van 1750000 DEM van de Bundesanstalt für vereinigungsbedingte Sonderaufgaben (BvS), een lening van 1000000 DEM van de BvS, een bijdrage van 3000000 DEM van de deelstaat Saksen, een garantie van 1250000 DEM van de Sächsische Aufbaubank en een rentebesparing van 28000 DEM.

Artikel 2

1. Duitsland treft alle nodige maatregelen om de in artikel 1 vermelde en reeds verleende steun van de begunstigde onderneming terug te vorderen.

2. De terugvordering geschiedt volgens de procedures van het Duitse recht. Over het terug te vorderen bedrag is rente verschuldigd vanaf het tijdstip van de toekenning van de steun aan de begunstigde tot het tijdstip van de terugvordering. De rente wordt berekend op basis van het percentage dat gebruikt wordt voor de berekening van het subsidie-equivalent voor regionale steunregelingen.

Artikel 3

Duitsland deelt de Commissie binnen twee maanden na kennisgeving van deze beschikking mee welke maatregelen het heeft genomen om aan de beschikking te voldoen.

Artikel 4

Deze beschikking is gericht tot de Bondsrepubliek Duitsland.

Gedaan te Brussel, 3 februari 1999.

Voor de Commissie

Karel VAN MIERT

Lid van de Commissie

(1) PB C 224 van 17.7.1998, blz. 6.

(2) PB L 107 van 30.4.1996, blz. 4.

(3) Dit was toe te schrijven aan verscheidene factoren, o.a. schulden ten belope van 1979800 DEM bij de overname van Hartha door de investeerders; het wegvallen van een grote bestelling in het boekjaar 1995; de noodzaak nieuwe markten te ontsluiten wegens het wegvallen van de Oost-Europese markten.

(4) Staatssteun nr. E 15/92. De drempelwaarden van deze regeling zijn 1500 werknemers en 150 miljoen DEM aan financiële verplichtingen tegenover de Treuhandanstalt. De zekerheid wordt door de regeling gedekt en behoeft niet te worden aangemeld.

(5) Zie Panorama van de EU-industrie 1997, hoofdstuk 13, 54.

(6) Steunregeling N 117/95, die door de Commissie per brief van 5 mei 1995 is goedgekeurd.

(7) N 73/93, E 16/94.

(8) PB C 368 van 23.12.1994, blz. 12.

(9) Dit cijfer blijkt uit een staat van de activa en passiva van de onderneming per 1 augustus 1997, die door de curator is overgelegd. Er bestaat geen volledige boekhouding voor het jaar 1997.