RESOLUTIE VAN DE RAAD van 5 december 1994 over de kwaliteit en de aantrekkelijkheid van de beroepsopleiding (94/C 374/01)

INLEIDING (1)

1. Volledige werkgelegenheid, economische groei en het innovatie- en concurrentievermogen van de economie zijn hoofddoelstellingen van de Europese Unie en van iedere Lid-Staat; de beroepsopleiding kan een belangrijke rol spelen om die doelstellingen te bereiken.

2. De toenemende complementariteit en wederzijdse beïnvloeding van algemeen vormend onderwijs en beroepsopleiding vormen voortaan een vanzelfsprekende realiteit.

3. Beroepsopleiding mag zich voorts niet tot economische doelstellingen en doelstellingen met betrekking tot het werkgelegenheidsbeleid beperken, omdat zij tevens bijdraagt tot de ontwikkeling van persoonlijke en beroepsmatige vaardigheden: dit beginsel sluit tegelijkertijd aan bij de toekomstige ontwikkeling van de kwalificatie-eisen op de arbeidsmarkt in de Lid-Staten van de Europese Unie.

4. Volgens vele prognoses zal het aantal beschikbare arbeidsplaatsen voor ongeschoolden sterk afnemen, terwijl daarentegen het aantal arbeidsplaatsen waarvoor een hoog opleidings- en bijscholingsniveau vereist is, in vele sectoren verder zal toenemen.

5. Door de stroomversnelling van de structurele, technische en arbeidsorganisatorische veranderingen evolueren ook in bijna alle bedrijfssectoren de kwalificaties die verlangd worden van werknemers die een beroepsopleiding hebben genoten, en zullen er steeds meer banen ontstaan voor geschoolde arbeidskrachten die veel verschillende taken moeten uitvoeren en van wie meer theoretische en praktische kennis wordt verwacht, alsmede het vermogen om met nieuwe technieken om te gaan. Ook algemene "sleutelvaardigheden", zoals zin voor initiatief, besluitvaardigheid, verantwoordelijkheidsbesef, zin voor communicatie en teamwork, worden voortaan steeds belangrijker.

6. Tegelijkertijd zijn beroepskennis en beroepsvaardigheden steeds korter bruikbaar: daardoor moeten werknemers in staat en bereid zijn hun beroepskennis voortdurend bij te schaven en hun algemene kwalificaties door bij- en nascholing tijdens hun gehele loopbaan verder te ontwikkelen.

7. Als gevolg van de Europese interne markt stijgt anderzijds ook het aantal arbeidsplaatsen waarvoor kennis van vreemde talen en culturen vereist is.

8. Om op deze uitdagingen in te spelen, is een beroepsopleiding van zeer goede kwaliteit noodzakelijk, die voldoet aan de behoeften en aspiraties van alle jongeren en volwassenen. Daartoe zijn opleidingen op verschillende niveaus noodzakelijk. Fundamenteel is daarbij dat de beroepsopleiding ook de meest bekwame en meest gemotiveerde krachten aantrekt.

9. Om een en ander te verwezenlijken, scheppen de Lid-Staten via hun beroepsopleidingsbeleid de nodige voorwaarden; de Europese Unie steunt en completeert deze inspanningen in het kader van haar beleid, waarbij de bevoegdheden van de Lid-Staten strikt in acht worden genomen. Dit beleid vormt de basis voor maatregelen in Unie-verband om informatie-uitwisseling en samenwerking tussen de Lid-Staten te bevorderen. De Unie kan dan ook belangrijke impulsen geven voor nieuwe benaderingen en gemeenschappelijke innoverende ontwikkelingen, die tot een betere en aantrekkelijkere beroepsopleiding in alle Lid-Staten bijdragen.

10. Het streven naar een betere en aantrekkelijkere beroepsopleiding kan ook worden ondersteund via de dialoog tussen de sociale partners op Europees niveau. Ook op het niveau van de Lid-Staten kunnen de sociale partners een wezenlijke bijdrage leveren.

11. De Lid-Staten en de Unie streven ernaar - elk met de hun ter beschikking staande middelen - om in alle Europese regio's te zorgen voor een voldoende aanbod van zeer goede en zeer aantrekkelijke beroepsopleidingen. Als die basis ontbreekt, kunnen een homogene economische ontwikkeling, sociale samenhang en vooruitgang in Europa niet blijvend worden gegarandeerd. Het aanbod van de technische en de beroepsopleiding moet echter met name in de minder ontwikkelde regio's van de Unie voortdurend worden verbeterd, om de keuze van dit soort opleidingen voor jongeren uit te breiden en de beroepsvoorlichting doeltreffender te maken.

Gezien het bovenstaande neemt DE RAAD hierbij de volgende resolutie aan:

BEGINSELEN

1. Alle jongeren, zowel jongens als meisjes, moeten toegang hebben tot een erkende initiële beroepsopleiding. Bij de overgang van initiële opleiding naar beroepsleven moeten mannen en vrouwen gelijke kansen krijgen.

Het waarborgen van gelijke kansen voor allen bij de toegang tot en het verwerven van een goede beroepsopleiding impliceert eveneens een ruim aanbod van structuren en instellingen voor dit soort opleiding. Vooral in minder ontwikkelde regio's, waar het gebrek aan dergelijke structuren niet alleen voor de opleiding en de integratie van jongeren in het beroepsleven, maar ook voor het economisch potentieel, een zware handicap vormt, moeten de inspanningen ter zake worden opgevoerd. Bovendien zou het gebruik van moderne leermiddelen, de media en nieuwe technologieën de toegang tot de beroepsopleiding kunnen vergemakkelijken.

2. Een goede beroepsopleiding dient de jongeren voor te bereiden op geschoolde arbeid en kansen op de arbeidsmarkt te bieden, zulks in aansluiting op de voorkeur en de bekwaamheid van de jongeren, waarbij hun bereidheid en hun vermogen tot bij- en nascholing gedurende hun gehele beroepsleven worden gestimuleerd. De beroepsopleiding moet derhalve breed worden opgezet, overdraagbare vaardigheden verschaffen en de algemene ontwikkeling van de jongeren verruimen.

Parallel daarmee zouden de jongeren van de Gemeenschap desgewenst de kans moeten krijgen om na voltooiing van hun voltijdse leerplicht gedurende één en, zo mogelijk, twee jaar of meer, een initiële beroepsopleiding te volgen die wordt afgesloten met een beroepskwalificatie die door de bevoegde instanties van de Lid-Staat waar zij is verkregen wordt erkend.

3. De arbeidsmarkt vraagt een breed en gedifferentieerd aanbod van beroepsopleidingsmogelijkheden in het kader van een flexibel en open onderwijsbestel, en van een flexibele en open initiële en voortgezette opleiding. Dit komt tevens overeen met de behoeften van de jongeren. Enerzijds is er behoefte aan opleidingsprogramma's - zo nodig ondersteund door extra maatregelen - om jongeren met leer- en motivatieproblemen, individuele of sociale problemen of achterstand, alsmede gehandicapte jongeren in staat te stellen een beroepsopleiding te volgen en die met een erkend certificaat af te sluiten. Anderzijds dient de initiële beroepsopleiding voor de meest bekwame en de meest gemotiveerde jongeren aantrekkelijk te blijven en de basis te leggen voor een vruchtbare beroepsloopbaan. Beroepskeuzevoorlichting, informatie en adviesverlening moeten voor alle jongeren toegankelijk zijn.

4. Het vooruitzicht op een voldoening schenkende baan is een uiterst belangrijke stimulans voor jongeren om een beroepsopleiding te beginnen. De kwaliteit en aantrekkelijkheid van de beroepsopleiding blijken vooral uit een geslaagde overgang van opleiding naar beroep. Belangrijke factoren daarbij zijn een voortdurende actualisering van het beroepsopleidingenaanbod, de aanpassing ervan aan de arbeidsmarkt en de garantie van een hoog kwaliteitsniveau in elke Lid-Staat.

Systemen waarbij de sociale partners in het kader van de nationale regelgeving en gebruiken op passende wijze worden betrokken bij het opzetten, erkennen en moderniseren van het beroepsopleidingenaanbod, hebben in dit verband bevredigende resultaten opgeleverd. Zij kunnen namelijk de aanvaarding van het beroepsopleidingenaanbod door het bedrijfsleven en door de jongeren vergroten.

Voorts kan het actuele en praktijkgerichte karakter van de beroepsopleiding in belangrijke mate worden versterkt door het bedrijfsleven op verantwoorde wijze - in het kader van een systeem van alternerende of geïntegreerde opleiding - bij het proces te betrekken.

5. Om het zorgen voor nieuwe generaties hooggekwalificeerde vakmensen met een uitgebreide praktijkervaring, moet de beroepsopleiding voor de meest bekwame en meest gemotiveerde jongeren aantrekkelijker worden, en aldus de reputatie van tweede-keuze-opleiding verliezen in de ogen van de jongeren die thans steeds meer voor hogere studies kiezen. Het zou daarbij gaan om een beroepsopleiding van zeer goede kwaliteit, die sterk op de praktijk is gericht en dicht bij de realiteit van het bedrijfsleven staat.

Belangrijk is ook mannen en vrouwen ertoe aan te zetten om opleidingen te kiezen waarmee de traditionele structuren van de arbeidsmarkt worden doorbroken en een stimulans wordt gegeven aan de opleiding van mannen en vrouwen op basis van gelijke kansen.

Daartoe dient in de eerste plaats een beroep te worden gedaan op bedrijfsleven en overheid, die beide behoefte hebben aan nieuwe generaties geschoolde werknemers. Via maatregelen gericht op persoonlijke ontwikkeling moeten bedrijfsleven en overheid aan mannelijke en vrouwelijke werknemers die een functionele opleiding hebben voltooid welke later nog kan worden uitgebouwd, even aantrekkelijke carrièrevooruitzichten en ontwikkelingsmogelijkheden bieden als aan afgestudeerden van het hoger onderwijs.

Tegelijkertijd dient het aanbod van beroepsopleidingsprogramma's voor deze jongeren en voor jonge volwassenen te worden uitgebreid. Zo zou men bijvoorbeeld het huidige beroepsopleidingenaanbod gericht kunnen aanvullen met erkende extra kwalificatiemogelijkheden van hoog niveau. Een passende opleiding van de docenten kan daartoe wezenlijk bijdragen. Door de vervlechting van initiële beroepsopleiding en bij- en nascholing kunnen bovendien erkende nieuwe wegen worden geopend, die toegang verschaffen tot aantrekkelijke functies. Door de beroepsopleiding in het bedrijf en hogere studies te combineren, kunnen voorts dicht bij de praktijk staande vormen van alternerende beroepsopleiding op hoog niveau worden ontwikkeld.

6. De aantrekkelijkheid en het maatschappelijk aanzien van de beroepsopleiding hangen verder in belangrijke mate af van de erkenning dat de beroepsopleiding en de algemeen vormende opleiding gelijkwaardig zijn, en van de maatschappelijke erkenning van vakopleidingen. Ook om die reden mag de beroepsopleiding niet louter een "klaarstomen voor een baan" zijn. De beroepsopleiding moet als een gelijkwaardig onderdeel van het onderwijssysteem ontwikkeld worden en er dus, evenals het algemeen vormend onderwijs, altijd op gericht zijn om naast algemene vaardigheden het vermogen tot vakgericht, persoonlijk en sociaal gericht handelen te ontwikkelen. Het is dus nodig dat de beroepsopleiding wordt verruimd zonder afbreuk te doen aan haar specifieke karakter.

De gelijkwaardigheid van beroepsopleiding en algemeen vormend onderwijs houdt tevens in dat mensen met een beroepsopleiding op dezelfde wijze toegang kunnen hebben tot latere opleidingsmogelijkheden. Zo moet de initiële of voortgezette beroepsopleiding toegang kunnen verschaffen tot hoger onderwijs. Bovendien moeten erkende overgangssystemen tussen beroeps- en algemeen vormend onderwijs worden ontwikkeld.

Een en ander is medebepalend voor de maatschappelijke erkenning en de aantrekkelijkheid van de opleidingen. De beroepsopleiding dient derhalve in de ondersteunende structuren van de Lid-Staten en de Unie een passende plaats te krijgen.

7. De mogelijkheid voor werknemers die een gekwalificeerde beroepsopleiding hebben genoten, om via bij- en nascholing promotie te maken, maakt de beroepsopleiding zeer aantrekkelijk. De bestaande mogelijkheden en stelsels voor erkende bij- en nascholing die promotiekansen bieden, moeten derhalve worden uitgebreid, met name om een groter aantal werknemers toegang te verschaffen tot functies die gewoonlijk gereserveerd zijn voor mensen met een andere - vooral hogere - opleiding.

Men zou ervoor moeten zorgen dat de stelsels voor bij- en nascholing die promotiekansen bieden, door het bedrijfsleven worden aanvaard en voor de gegadigden nuttiger en aatrekkelijker worden gemaakt. De daartoe noodzakelijk maatregelen moeten in samenwerking met de sociale partners worden uitgewerkt overeenkomstig de wetgeving en de praktijk van de Lid-Staten; die maatregelen moeten dan in elke Lid-Staat tevens voldoen aan doorzichtige kwaliteitsnormen en leiden tot erkende diploma's.

8. Op de Europese interne markt is voor de uitoefening van een gekwalificeerd beroep steeds vaker grensoverschrijdende communicatie en samenwerking vereist. Het bijbrengen van op een Europese en transnationale functie afgestemde vaardigheden wordt daarom een steeds belangrijker aanvullend criterium voor de kwaliteit en aantrekkelijkheid van de beroepsopleiding. Vreemde-talenonderwijs moet zoveel mogelijk in de initiële en voortgezette beroepsopleiding worden opgenomen. Een verblijf voor een beroepsopleiding in andere Lid-Staten, ook voor docenten, en de integratie van deze mogelijkheden in de nationale programma's voor de beroepsopleiding moeten worden gestimuleerd.

9. Het beroepsopleidingsbeleid dient op significante wijze bij te dragen tot de verwezenlijking van het vrije verkeer en tot de mobiliteit van werknemers op de Europese interne markt. Ook dit is een belangrijk element van een beleid tot verhoging van de aantrekkelijkheid van beroepsopleiding en bij- en nascholing. Daartoe behoort niet alleen het overdragen van "Europese vaardigheden" maar ook de mogelijkheid om nationale vakdiploma's en -certificaten op de Europese interne markt grensoverschrijdend ten nutte te maken.

Nationale regelingen die de toegang tot beroepen binden aan een formele erkenning of gelijkwaardigheid van getuigschriften, moeten derhalve tot een noodzakelijk minimum beperkt worden. Vaardigheden en kennis, die ook buiten het onderwijssysteem kunnen worden verworven en gecertificeerd, dienen eveneens in aanmerking te worden genomen bij de toegang tot een functie of beroep op het gehele grondgebied van de Gemeenschap. Met het oog daarop moet ervoor worden gezorgd dat de nationale opleidingsdiploma's doorzichtig zijn, en moet de samenwerking tussen de deelnemers in de opleidingsmarkt worden aangemoedigd.

10. De beste manier om die doorzichtigheid te bereiken, is het uitwerken en invoeren van vakdiploma's en -certificaten die ook in andere landen begrijpelijk zijn, ten behoeve van werknemers die in andere Lid-Staten naar een betrekking wensen te solliciteren. Men dient ervoor te zorgen dat de in een initiële of voortgezette beroepsopleiding verworven vakbekwaamheid in verscheidene talen wordt beschreven, zodat die eenduidig herkenbaar is en kan worden vergeleken met de eisen van de aangeboden betrekking. Daartoe zou men de mogelijkheid van een "persoonlijk dossier" meer moeten onderzoeken, zulks in aansluiting op de resoluties van de Raad van 1990 en 1992 over de doorzichtigheid van kwalificaties.

Bovendien moeten de nationale en communautaire inspanningen voor een betere informatie en adviesverstrekking aan personen die in een andere Lid-Staat willen studeren of werken, alsmede de grensoverschrijdende samenwerking tussen de daarmee belaste instanties in de Lid-Staten, worden opgevoerd.

DE RAAD verzoekt, met het oog op de bevordering van bovengenoemde beginselen,

de Lid-Staten om, met inachtneming van de respectieve bevoegdheden van de verantwoordelijke instanties, het bedrijfsleven en de sociale partners, en rekening houdende met de nationale wetgeving en praktijk:

- zich op nationaal en communautair gebied extra te beijveren om de kwaliteit en de aantrekkelijkheid van de beroepsopleiding te verbeteren en er met name voor te zorgen dat het bedrijfsleven wordt betrokken bij de beroepsopleiding van jongeren;

- rekening te houden met de maatregelen ter verbetering van de kwaliteit en de aantrekkelijkheid van de beroepsopleiding die worden genoemd in de rapporten over de beroepsopleiding welke in Europees verband zullen worden ingediend;

de Commissie de inspanningen van de Lid-Staten en de sociale partners om die doelstellingen te bereiken, blijvend te ondersteunen inzonderheid door gebruik te maken van de onderwijs- en opleidingsprogramma's, inclusief die welke onder het Europees Sociaal Fonds ressorteren, en de politieke dialoog over deze vraagstukken binnen de Europese Unie te bevorderen.

(1) In deze resolutie wordt rekening gehouden met de conclusies, resoluties, aanbevelingen en besluiten van de Raad betreffende beroepsopleiding, met name:

Conclusies van de Raad van 9 maart 1987 betreffende de beroepsopleiding van jongeren in de Europese Gemeenschap, PB nr. C 73;

Resolutie van de Raad van 5 juni 1989 inzake voortgezette beroepsopleiding, PB nr. C 148;

Besluit van de Raad van 28 juli 1989 tot vaststelling van een actieprogramma ter bevordering van de kennis van vreemde talen in de Europese Gemeenschap (LINGUA), PB nr. L 239;

Conclusies van de Raad van 14 december 1989 over het technisch en beroepsonderwijs en de basisvorming op dat gebied, PB nr. C 27 (1990);

Besluit van de Raad van 29 mei 1990 tot vaststelling van een actieprogramma voor de ontwikkeling van de voortgezette beroepsopleiding in de Europese Gemeenschap (Force), PB nr. L 156;

Besluit van de Raad van 22 juli 1991 tot wijziging van Besluit 87/569/EEG betreffende een actieprogramma voor de beroepsopleiding van jongeren en de voorbereiding van jongeren op het leven als volwassene en in een beroep (Petra II), PB nr. L 214;

Resolutie van de Raad van 3 december 1992 over de doorzichtigheid van kwalificaties, PB nr. C 49 (1993);

Resolutie van de Raad van 11 juni 1993 inzake beroepsonderwijs en -opleiding in de jaren negentig, PB nr. C 186;

Aanbeveling van de Raad van 30 juni 1993 betreffende de toegang tot voortgezette beroepsopleiding, PB nr. L 181.