NL Publicatieblad van de Europese Unie L 295/44

BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

van 3 mei 2005

betreffende de door Duitsland voorgenomen steunregeling Ontwikkeling van de gemeentelijke economische infrastructuur in het kader van de gemeenschappelijke taak „Verbetering van de regionale economische structuur” overeenkomstig deel II, punt 7 van het kaderplan Aanleg of uitbreiding van industrie-, technologie- en incubatorcentra die gebouwen en gemeenschappelijke diensten aanbieden voor KMO's 2004-2006

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2005) 1315)

(Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2005/782/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 62, lid 1, onder a),

Gelet op Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag (1), en met name op artikel 7,

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken (2), en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I. PROCEDURE

(1) Bij brief van 19 september 2002, die op 20 september 2002 bij het secretariaat-generaal van de Commissie werd ingeschreven, heeft Duitsland bovengenoemde steunregeling overeenkomstig artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag bij de Commissie aangemeld. Duitsland beschouwde de maatregel niet als staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag, maar heeft deze toch omwille van de rechtszekerheid aangemeld. De steun werd als steungeval N 644/g/2002 ingeschreven. Bij brieven van 9 oktober 2002, 17 januari 2003, 30 juni 2003 en 25 september 2003 verzocht de Commissie om aanvullende informatie. Deze werd door Duitsland bij brieven van 18 november 2002, 11 en 12 februari 2003, 24 juli 2003 en 30 oktober 2003 aan de Commissie toegezonden. Bij brief van 26 november 2003 stemde Duitsland in met verlenging van de termijn van twee maanden overeenkomstig artikel 4, lid 5, van Verordening (EG) nr. 659/1999 tot 5 februari 2004 en deed de Commissie nadere gegevens toekomen.

(2) Bij schrijven van 18 februari 2004 deelde de Commissie Duitsland mee dat zij had besloten de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden.

(3) Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is in het Publicatieblad van de Europese Unie (3) bekendgemaakt. De Commissie verzocht belanghebbenden hun opmerkingen kenbaar te maken.

(4) Bij brief van 2 november 2004, die op 3 november 2004 werd ingeschreven, ontving de Commissie opmerkingen van ADT — Bundesverband deutscher Innovations-, Technologie- und Gründerzentren e.V. (hierna „ADT”). Zij heeft deze opmerkingen bij brief van 15 november 2004 en voor een reactie aan Duitsland doorgezonden. Duitsland heeft op deze opmerkingen echter niet gereageerd.

(5) Op 19 maart 2004 werden opmerkingen van Duitsland ontvangen. Op 22 april 2004 had een bijeenkomst plaats, waarna Duitsland na twee herinneringsbrieven van de Commissie van 9 juli en 9 september 2004 bij brief van 16 september 2004, die werd ingeschreven op 22 september, aanvullende informatie zond. Op 16 december 2004 werd een tweede bijeenkomst gehouden, waarna de Duitse autoriteiten, na een herinneringsbrief van de Commissie van 14 februari 2005, bij brieven van 3 en 23 maart 2005, die op dezelfde dag werden ingeschreven, aanvullende informatie toezonden en de maatregel wijzigden.

II. BESCHRIJVING VAN DE MAATREGEL

(6) De maatregel wordt door de Bondsregering en de deelstaten gezamenlijk gefinancierd. Zij wordt door regeringen van de deelstaten beheerd, wat ertoe leidt dat een aantal details van de maatregel in de individuele deelstaten op licht uiteenlopende wijze worden behandeld.

(7) De ondersteuning door de staat wordt in de vorm van subsidies aan de voor de centra verantwoordelijke instanties verleend en bedraagt ten hoogste 90 % van de bouw- of uitbreidingskosten van de centra. Het is de bedoeling dat de in het kader van de steunregeling verstrekte financiële steun ten voordele van de gebruikers van de centra komt. Dit moet niet zo worden opgevat dat het zou betekenen dat de voor de centra verantwoordelijke instanties of de gebruikers steun ten belope van 90 % van de subsidiabele kosten ontvangen. De maatregel geldt zowel voor gebieden van artikel 87, lid 3, onder a) en c), als voor niet-gesteunde gebieden (circa 5 % van de gebieden die onder de maatregel vallen). De maatregel loopt tot 31 december 2006 en de uitgetrokken middelen bedragen circa 120 miljoen EUR per jaar.

(8) Met de maatregel wordt beoogd bepaalde faciliteiten voor kleine en middelgrote ondernemingen (KMO's) te verschaffen. Daarbij gaat het voor KMO's in eerste instantie om de mogelijkheid ruimte in een centrum te huren. Bovendien zullen de KMO's in deze centra van diensten gebruik kunnen maken, zoals consulentendiensten, uitrusting voor onderzoek en mogelijkheden van samenwerking met bijvoorbeeld universiteiten en onderzoeksinstituten of netwerken met andere ondernemingen.

(9) De KMO's worden echter niet rechtstreeks, doch binnen een complexere structuur ondersteund. Duitsland zal financiële middelen aan de verantwoordelijke instanties ter beschikking stellen om hen ertoe aan te zetten een gebouw, dat wil zeggen een industrie- of technologiepark of een incubatorcentrum, te bouwen en/of uit te breiden zodat aan de gebruikers, te weten KMO's, faciliteiten kunnen worden verhuurd en diensten worden verstrekt. De verantwoordelijke instanties moeten de werking van de centra gedurende minstens 15 jaar waarborgen.

(10) De voor de centra verantwoordelijke instanties zijn gewoonlijk gemeenten en hun organisaties, maar kunnen ook openbare of particuliere organisaties zonder winstoogmerk zijn.

(11) De centra zijn doorgaans hetzij gemeentebedrijven in eigen beheer zonder winstoogmerk hetzij afzonderlijke rechtspersonen zonder winstoogmerk.

(12) Er zijn verschillende soorten centra: Terwijl bedrijvencentra gewoonlijk bedrijfsruimte voor allerlei KMO's van een bepaalde sector of van alle sectoren aanbieden, zijn technologiecentra toegesneden op kleine bedrijven die onderzoeksactiviteiten hebben; zij bieden hun de daartoe noodzakelijke uitrusting, bijvoorbeeld laboratoria, consulentendiensten en contacten met universiteiten en onderzoeksinstituten. Incubatorcentra zijn bedoeld voor pas opgerichte ondernemingen, met name micro-ondernemingen. Mengvormen zijn echter ook mogelijk. Vooral wanneer niet alle ruimte aan de doelgroep kan worden verhuurd, trekken centra doorgaans andere doelgroepen aan. Zo zou een technologiecentrum bijvoorbeeld gedeeltelijk als bedrijvencentrum kunnen worden gebruikt.

(13) De KMO's die diensten van de centra gebruiken (hierna „de gebruikers”), moeten voor de door hen gehuurde ruimte huur betalen en toeslagen voor het gebruik van andere faciliteiten (zoals laboratoria of specialistische apparatuur) en/of van consulentendiensten, indien beschikbaar. De huur en/of de prijs voor andere faciliteiten/diensten kan onder de marktprijs liggen. Huurders kunnen de centra normaal gesproken gedurende vijf jaar (in uitzonderlijke gevallen acht jaar) gebruiken.

(14) In onderstaande grafiek wordt geïllustreerd hoe de maatregel werkt.

III. REDENEN VOOR DE INLEIDING VAN DE PROCEDURE

(15) In haar besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure uitte de Commissie twijfels over de vraag of de maatregel verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, aangezien Duitsland op een aantal punten niet voldoende informatie had verschaft, met name over de vraag of er op alle niveaus van de maatregel sprake was van steun en vooral of de voor de centra verantwoordelijke instanties en de KMO's die van de diensten in de centra gebruik maken worden begunstigd dan wel of de steun in zijn geheel aan de KMO's ten goede komt.

IV. OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN

(16) Het ADT betoogde dat de diensten die door de centra worden geboden, niet op de markt verkrijgbaar zijn. Volgens ADT omvatten de door de centra geboden diensten consulentendiensten (opstellen van bedrijfsplannen, ondersteuning bij het verkrijgen van startkapitaal, enz.), kortlopende huurovereenkomsten, samenwerking en clusters met regionale onderzoeksinstellingen, universiteiten of andere ondernemingen en onderzoekfaciliteiten binnen de centra (laboratoria, specialistische apparatuur, enz.).

(17) Daarnaast wees ADT erop dat circa 90 % van pas opgerichte ondernemingen in de centra de eerste drie jaar overleven, wat in vergelijking met nieuwe bedrijven elders zeer veel is.

V. OPMERKINGEN VAN DE DUITSE AUTORITEITEN

(18) In zijn oorspronkelijke opmerkingen betoogde Duitsland dat de maatregel ertoe dient om marktfalen in de onroerendgoedsector, die niet in staat is om met name pas opgerichte ondernemingen faciliteiten tegen voor hen betaalbare prijzen te bezorgen, te compenseren. In de ervaring van Duitsland aarzelt de particuliere markt om innovatieve beginnende ondernemingen faciliteiten te verschaffen aangezien deze bedrijven doorgaans risicovolle ondernemingen zijn. Daarnaast zijn kleinschalige ruimten kennelijk niet op de markt verkrijgbaar.

(19) Duitsland hield voorts staande dat alle steun aan de gebruikers van de centra ten goede zou komen. Wat het voor de gebruikers bestemde steunelement betreft, stelde Duitsland in eerste instantie dat de steunintensiteit op het niveau van de gebruikers niet meer dan 10-20 % van de vergelijkbare marktprijzen zou bedragen. In zijn brief van 22 september 2004 betoogde Duitsland daarentegen dat de marktprijzen normaal gesproken door de gebruikers worden betaald (prijzen aan de ondergrens van de marktprijsschaal) en dat het steunbedrag in ieder geval onder de 100 000 EUR over een periode van drie jaar ligt (tot 23 000 EUR jaarlijks per gebruiker gedurende een tijdsspanne van vijf jaar). Duitsland deed opmerkingen van iedere lidstaat toekomen, waarvan een aantal naar studies verwezen waarin het positieve effect voor de gebruikers en de positieve regionale effecten van de centra worden beschreven. Tot dat moment had Duitsland nog niet toegezegd alle voorwaarden van Verordening (EG) nr. 69/2001 van de Commissie van 12 januari 2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op de minimis-steun (4), met name artikel 3 betreffende cumulering en controle, te vervullen.

(20) Ten slotte heeft Duitsland in zijn meest recente opmerkingen en met name bij brief van 3 maart 2005 de oorspronkelijke aanmelding gewijzigd en verplichtte dit land zich ertoe artikel 5 van Verordening (EG) nr. 70/2001 van de Commissie van 12 januari 2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op staatssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen (5) ten aanzien van subsidies voor consulentendiensten voor KMO's die de centra gebruiken, in acht te nemen. Ook zegde Duitsland toe Verordening (EG) nr. 69/2001 van de Commissie te zullen toepassen op andere ondersteuningsmaatregelen voor KMO's die de centra gebruiken, met name voor de huur van ruimte en laboratoria en het gebruik van onderzoekfaciliteiten of andere uitrusting. Alhoewel voor de steun op grond van de verordeningen een ontheffing geldt, verzocht Duitsland de Commissie omwille van de rechtszekerheid om een definitieve beschikking.

VI. BEOORDELING VAN DE MAATREGEL

(21) De Commissie heeft de maatregel onderzocht in het licht van artikel 87 e.v. van het EG-Verdrag en artikel 61 e.v. van de EER-Overeenkomst, alsook in het licht van Verordeningen (EG) nr. 69/2001 en (EG) nr. 70/2001.

1. Bestaan van steun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag

(22) Bij de beoordeling van de maatregel in het licht van de staatssteunregels van het EG-Verdrag moet allereerst worden nagegaan of het staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag betreft.

(23) Overeenkomstig artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag zijn steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, voorzover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt. Het begrip staatssteun omvat iedere bevoordeling die direct of indirect wordt gefinancierd uit overheidsmiddelen en die wordt verleend door de staat zelf of door instellingen die hun activiteiten verrichten op grond van een overheidsmandaat. Een maatregel wordt aangemerkt als staatssteun wanneer deze aan alle criteria van artikel 87, lid 1 van het EG-Verdrag beantwoordt.

(24) Wanneer moet worden beoordeeld of er sprake is van staatssteun bij maatregelen in de vorm van een subsidie of een lening is normaal gesproken duidelijk welke onderneming potentieel de begunstigde is. De steunmaatregel in kwestie is echter gecompliceerder, aangezien de Duitse autoriteiten stimuleringsmaatregelen voor één groep marktdeelnemers (de verantwoordelijke instanties) in het leven roepen om een andere groep (de gebruikers) te steunen. Bovendien wordt door de maatregel een derde groep potentiële marktdeelnemers (de centra) in het leven geroepen, die los van de verantwoordelijke instanties en de gebruikers bestaat. Zelfs indien Duitsland slechts voornemens is de gebruikers een voordeel te geven, kunnen bedrijven op alle drie niveaus mogelijkerwijs ontvangers van staatssteun zijn.

(25) Het bestaan van staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG Verdrag dient derhalve te worden beoordeeld op drie verschillende niveaus: de verantwoordelijke instanties, de centra en de gebruikers.

1. Eerste niveau: de verantwoordelijke instanties

(26) Het staat buiten kijf dat de maatregel met staatsmiddelen wordt gefinancierd. Het percentage van de staatssteun hangt af van de vraag of de verantwoordelijke instantie een gemeente, een organisatie van gemeenten of een openbare of particuliere organisatie zonder winstoogmerk is. In het eerste geval is het centrum gebouwd met 100 % financiering met staatsmiddelen (tot 90 % uit middelen van de centrale overheid en van de deelstaten en minstens 10 % afkomstig van de gemeenten of hun organisaties). Wanneer echter een organisatie zonder winstoogmerk deelneemt, moet deze minstens 10 % van de financiering verschaffen, waarbij de staat het resterende bedrag (tot 90 %) voor zijn rekening neemt. Niettemin zijn de eigenlijke begunstigden van de steun KMO's; de staatsmiddelen zijn noodzakelijk om de subsidiabele kosten van de bouw van het gebouw te dekken en zeggen niets over de hoogte van de aan de KMO's verleende steun.

(27) Er zijn twee soorten verantwoordelijke instanties: 1. gemeenten, hun organisaties en de openbare ondernemingen die in hun bezit zijn, en 2. openbare of particuliere organisaties zonder winstoogmerk zoals universiteiten of onderzoekscentra. Ongeacht de rechtsvorm van de verantwoordelijke instanties en het feit dat zij geen winstoogmerk hebben, is de Commissie, zoals reeds in haar Beschikking 98/353/EG van 16 september 1997 inzake staatssteun ten gunste van Gemeinnützige Abfallverwertung GmbH (6) staat, van oordeel dat de verantwoordelijke autoriteiten als ondernemingen in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG Verdrag moeten worden beschouwd indien zij een economische activiteit op de markt uitoefenen.

(28) Weliswaar worden gemeenten en hun organisaties normaal gesproken niet als ondernemingen beschouwd. Maar, hoewel zij een aantal openbare taken uitvoeren en de functie van openbare macht uitoefenen, kunnen zij, volgens het arrest van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen van 16 juni 1987 in zaak C-118/85 (Commissie tegen Italië) (7), worden beschouwd als ondernemingen die op de markt een economische activiteit ontplooien. Er moet van worden uitgegaan dat dit hier het geval is, met name wanneer de gemeenten hun activiteiten verrichten via een gemeentebedrijf dat in eigen beheer wordt geëxploiteerd.

(29) In het kader van de maatregel in kwestie zijn de instanties verantwoordelijk voor de bouw en het beheer van een centrum. Aldus creëren zij de mogelijkheid dat een centrum aan KMO's ruimte kan verhuren en/of andere diensten kan aanbieden. Zelfs wanneer het bij de verantwoordelijke instanties organisaties zonder winstoogmerk betreft, oefenen zij een economische activiteit uit die zou kunnen worden verricht door, bijvoorbeeld, particuliere onroerendgoedbedrijven of particuliere adviesbureaus.

(30) De verantwoordelijke instanties moeten echter niet zelf van de maatregel profiteren omdat de staatssteun is bedoeld om bedrijfsruimte en diensten aan KMO's beschikbaar te stellen. De staatsmiddelen die aan de verantwoordelijke instanties ter beschikking werden gesteld zijn bedoeld om alleen de gebruikers een economisch voordeel te verschaffen. Verschillende mechanismen zorgen ervoor dat er geen voordeel op het niveau van de verantwoordelijke instanties blijft.

(31) Voor de bouw of de uitbreiding van een centrum wordt een openbare aanbesteding georganiseerd overeenkomstig de wetgeving inzake overheidsopdrachten.

(32) De verantwoordelijke instanties zijn verplicht het bezit of gebruik van het centrum voor een periode van minstens 15 jaar aan de gebruikers over te dragen. In zoverre krijgen zij gedurende die periode van 15 jaar, gedurende welke de gebouwen als centra moeten worden gebruikt, geen voordeel.

(33) Niettemin zou, aangezien de centra na 15 jaar in het bezit van de verantwoordelijke instanties blijven en zolang geen compensatie voor de restwaarde moet worden betaald, hun waarde een voordeel vormen voor de verantwoordelijke instanties (de eigenaren van het gebouw) aangezien het dan voor andere activiteiten kan worden gebruikt of kan worden verkocht. Om te waarborgen dat op het niveau van de verantwoordelijke instanties na 15 jaar geen voordeel overblijft, heeft Duitsland zich, in de loop van het onderzoek van de Commissie, ertoe verbonden ervoor te zorgen dat de winst na die periode wordt afgeroomd. Dit gebeurt hetzij door toepassing van de discounted cash-flow method hetzij, in ieder geval, op basis van een methode die overeenkomt met de in artikel 29, lid 4, van Verordening (EG) nr. 1260/1999 van de Raad van 21 juni 1999 houdende algemene bepalingen inzake de structuurfondsen (8) vastgelegde methode. Daarbij wordt alle winst die door de verantwoordelijke instanties is gemaakt in de 15 jaar waarin zij het centrum hebben geëxploiteerd, alsook de geleden verliezen, in aanmerking genomen, met inbegrip van de restwaarde van het gebouw. Dit wijst erop dat de bedrijfsactiviteit van de centra op het niveau van de verantwoordelijke instanties moet worden geplaatst, aangezien deze het aan het centrum verbonden economisch risico uiteindelijk dragen.

(34) Aangezien de verantwoordelijke instanties geen enkel economisch voordeel ontvangen, kunnen zij niet als begunstigden van staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG Verdrag worden beschouwd. Zij moeten louter worden gezien als het vehikel dat ervoor zorgt dat via de centra aan de gebruikers ondersteuning ter beschikking wordt gesteld.

2. Tweede niveau: de centra en hun beheerders

(35) De in het kader van de maatregel in kwestie ter beschikking gestelde staatsmiddelen zijn bestemd voor de bouw of de uitbreiding van de centra. Aangezien alleen de bouwkosten in het kader van de maatregel subsidiabel zijn, worden de exploitatiekosten van de centra in het kader van onderhavige maatregel niet gedekt. Dit kan worden nagegaan door verificatie van het gebruik dat van de middelen is gemaakt (Verwendungsnachweisprüfung), dat wil zeggen toezicht op de steun door Duitsland. De centra die zich in het bezit van de verantwoordelijke instanties bevinden, dienen uitsluitend ertoe aan de gebruikers ruimte en diensten aan te bieden.

(36) Ook wordt verwezen naar de in overweging 33 genoemde afroming van de winst, die Duitsland heeft toegezegd ook op het niveau van de centra te zullen toepassen. Op deze wijze wordt ervoor gezorgd dat er voor de centra na 15 jaar geen onterecht voordeel overblijft.

(37) Bovendien heeft Duitsland toegezegd voor het beheer van een centrum overeenkomstig de wetgeving inzake overheidsopdrachten een openbare aanbesteding te zullen uitschrijven indien dit door derden wordt overgenomen. De beheerders van een centrum zullen slechts een marktconforme vergoeding ontvangen die in de uitnodiging tot inschrijving wordt vastgelegd.

(38) Dientengevolge ontvangen noch de centra noch hun beheerders een economisch voordeel en kunnen zij niet zelf als steunontvangers worden beschouwd maar alleen als vehikel dat ervoor zorgt dat de steun aan de gebruikers ter beschikking wordt gesteld. Derhalve wordt in het kader van de maatregel op het niveau van de centra en hun beheerders geen steun verleend.

3. Derde niveau: de gebruikers

(39) Via de voor de centra verantwoordelijke instanties en de centra zelf profiteren de KMO's die in de centra faciliteiten huren indirect van staatsmiddelen. Niettemin moet erop worden gewezen dat voor de doelgroep, de KMO's, in de regeling geen steunintensiteit van 90 % is voorzien. De kosten die tot 90 % of zelfs voor 100 % met staatsmiddelen worden gefinancierd, zijn noodzakelijk om een centrum te kunnen bouwen.

(40) De centra bieden KMO's velerlei faciliteiten (bedrijfsruimte, apparatuur, mogelijkheden voor samenwerking, laboratoria en consulenten- en andere diensten). De huur die de KMO's voor de ruimte betalen en de prijzen die zij betalen voor de overige faciliteiten (zoals laboratoria en specialistische apparatuur) kunnen onder de marktprijs liggen, aangezien het voor sommige KMO's bijzonder moeilijk zou zijn dergelijke bedrijfsruimte en faciliteiten op de markt te vinden, althans voor prijzen die zij zich financieel kunnen veroorloven. Het voordeel voor de KMO's bestaat dan ook in het gebruik — tegen geringe kosten in vergelijking met de marktprijzen — van de ruimte van het centrum, de toegang tot andere diensten daarbij inbegrepen. De Commissie gaat ervan uit dat de maatregel in zoverre aan de KMO's-gebruikers een voordeel verleent dat de huur en/of de overige faciliteiten onder de marktprijs liggen.

(41) De concurrentie wordt door de maatregel ongunstig beinvloed of mogelijkerwijze ongunstig beïnvloed, aangezien zij gericht is op bepaalde bedrijven, waarbij de doelgroep door het soort centrum wordt bepaald. Zoals in de overwegingen 6 tot en met 14 werd gesteld, zijn bedrijvencentra voornamelijk op alle soorten KMO's ingesteld, terwijl technologiecentra op innovatieve KMO's zijn gericht en incubatorcentra op pas opgerichte kleine en micro-ondernemingen. Er is natuurlijk ook een groot aantal mengvormen: zo kunnen bijvoorbeeld pas opgerichte ondernemingen ook innovatief zijn.

(42) In het kader van de maatregel wordt niet uitgesloten dat de steun aan ondernemingen wordt verleend die activiteiten hebben in economische sectoren waar intracommunautair handelsverkeer plaatsvindt. Derhalve moet worden aangenomen dat de maatregel het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.

(43) Derhalve is de maatregel op het niveau van de gebruikers staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag in zoverre het de minimis-plafond van 100 000 EUR per begunstigde gedurende een periode van drie jaar overeenkomstig Verordening (EG) nr. 69/2001 niet wordt overschreden.

(44) Wat de toepassing betreft van het de minimis-plafond op de diverse faciliteiten die door de centra worden geboden, stelt de Commissie het volgende vast: — Wat de huur van bedrijfsruimte betreft, heeft Duitsland zich ertoe verbonden de bepalingen van Verordening (EG) nr. 69/2001 op het niveau van de gebruikers van de centra te zullen naleven. Het eerdere gebrek aan transparantie van de maatregel wordt gecorrigeerd aangezien Duitsland zich ertoe heeft verbonden de in de huurprijs voor de door de KMO's gehuurde ruimte vervatte steunelementen te berekenen op basis van vergelijkbare huurprijzen voor soortgelijke bedrijfsruimten, en met name de officiële tabellen waarin de commerciële huurprijzen worden aangegeven (Gewerbemietspiegel). Op deze wijze zal Duitsland ervoor zorgen dat het de minimis-plafond van 100 000 EUR gedurende een periode van drie jaar in acht wordt genomen. Duitsland verbindt zich er daarom toe, aan iedere gebruiker van een centrum duidelijk te maken dat het gebruik van de diensten van het centrum steunelementen zou kunnen bevatten, die gelden als de minimis-steun, waarop de bepalingen van Verordening (EG) nr. 69/2001 van toepassing zijn. — Wat het gebruik van laboratoria en andere specialistische apparatuur betreft (met name in technologiecentra), deelde Duitsland mee dat eventuele steunelementen in een toeslag bij de door de gebruiker te betalen huur zijn weerspiegeld. Dit kan derhalve van de gewone huur worden gescheiden. Er wordt op gewezen dat Duitsland ook ten aanzien van deze toeslag voor het gebruik van laboratoria en specialistische apparatuur Verordening (EG) nr. 69/2001 in acht zal nemen. — Ten aanzien van de consulentendiensten echter is het steunelement niet beperkt tot het de minimis-plafond en moet dit derhalve als staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG Verdrag worden beoordeeld.

2. Rechtmatigheid van de maatregel

(45) Duitsland heeft zijn verplichting met betrekking tot artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag nageleefd.

3. Verenigbaarheid van de maatregel met het EG-Verdrag

(46) Aangezien de in het kader van de steunregeling mogelijke maatregelen ten behoeve van KMO's (bv. ruimte, laboratoria en specialistische apparatuur), met uitzondering van consulentendiensten, niet als staatssteun worden beschouwd in zoverre het de minimis-plafond en de bepalingen van Verordening (EG) nr. 69/2001 in acht worden genomen, moeten alleen nog de consulentendiensten voor KMO's op verenigbaarheid met de gemeenschappelijke markt worden beoordeeld.

(47) Met de steunregeling wordt beoogd de verspreiding en het commercieel gebruik van nieuw Duits en internationaal onderzoek en ontwikkeling op het gebied van algemeen management en ontwikkeling van ondernemingen te stimuleren. Zij bevordert derhalve technologieoverdracht en samenwerking tussen ondernemingen.

(48) Overeenkomstig artikel 157 van het EG-Verdrag zijn de bevordering van technologie-overdracht en samenwerking tussen ondernemingen twee van de belangrijkste doelstellingen van de Gemeenschap. In zoverre draagt de steunregeling bij aan de doelstellingen van artikel 157. De Commissie heeft echter nog geen specifieke criteria opgesteld voor de beoordeling van steunmaatregelen die specifiek op die doelstellingen zijn toegesneden, ook al worden dit soort maatregelen dikwijls in het kader van het regionaal beleid van de Gemeenschap via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling bevorderd.

(49) In dit verband wijst de Commissie tevens naar haar mededeling aan de Europese Voorjaarsraad „Samen werken aan werkgelegenheid en groei” (9), waarin het belang van het stimuleren van innovatie en innovatieclusters wordt onderstreept. De doelgroep voor de hier te onderzoeken maatregel omvat innovatieve technologiegeoriënteerde KMO's in de startfase; dit is tevens de belangrijkste doelgroep voor het stimuleren van de economische groei en werkgelegenheid.

(50) Wat de consulentendiensten betreft, moet erop worden gewezen dat Duitsland zich ertoe heeft verbonden geen steun van meer dan 50 % van de subsidiabele kosten te verlenen. De steun voor consulentendiensten is derhalve in overeenstemming met Verordening, (EG) nr. 70/2001, en met name artikel 5.

(51) De maatregel dient derhalve door de Commissie gunstig te worden beoordeeld.

VII. CONCLUSIE

(52) Na de door Duitsland tijdens de formele onderzoeksprocedure aangebrachte wijzigingen komt de Commissie tot de volgende conclusie.

(53) Wat de steun betreft die in het kader van de regeling aan een aantal KMO's wordt verleend voor het huren van bedrijfsruimte en het gebruik van laboratoria, specialistische apparatuur en/of andere faciliteiten, neemt de Commissie kennis van de toezegging van Duitsland ten aanzien van de regeling in kwestie Verordening (EG) nr. 69/2001 in acht te nemen.

(54) Voorzover in het kader van de steunregeling voor de KMO's steun voor consulentendiensten voor KMO's in de centra wordt verleend, heeft Duitsland zich ertoe verbonden dit soort steun in overeenstemming met Verordening, (EG) nr. 70/2001, en met name artikel 5, te verlenen,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

1. De steunregeling die Duitsland voornemens is in de periode 2004-2006 in te voeren voor de ontwikkeling van de gemeentelijke economische infrastructuur in het kader van de gemeenschappelijke taak „Verbetering van de regionale economische structuur” voor de aanleg en uitbreiding van industrie-/technologieparken die gebouwen en gemeenschappelijke diensten aanbieden voor nieuw opgerichte kleine ondernemingen, overeenkomstig deel II, punt 7 van het kaderplan, is geen steun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag voorzover Duitsland zijn toezegging om voor de huur van bedrijfsruimte, laboratoria, specialistische apparatuur en/of andere faciliteiten Verordening (EG) nr. 69/2001 in acht te nemen, nakomt.

2. De in lid 1 genoemde steunregeling is steun die verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt overeenkomstig artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag voorzover Duitsland zijn toezegging nakomt om alle steun voor consulentendiensten ten behoeve van kleine en middelgrote ondernemingen die gebruikmaken van de diensten welke worden geboden in bedrijven-, technologie en incubatorcentra in overeenstemming met Verordening (EG) nr. 70/2001 te verlenen.

Artikel 2

Deze beschikking is gericht tot de Bondsrepubliek Duitsland.

Gedaan te Brussel, 3 mei 2005. Voor de Commissie Neelie KROES Lid van de Commissie

(1) PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1. Verordening gewijzigd bij de Toetredingsakte van 2003.

(2) PB C 84 van 3.4.2004, blz. 2.

(3) Zie voetnoot 2.

(4) PB L 10 van 13.1.2001, blz. 30.

(5) PB L 10 van 13.1.2001, blz. 33. Verordening gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 364/2004 (PB L 63 van 28.2.2004, blz. 22).

(6) PB L 159 van 3.6.1998, blz. 58.

(7) Jurispr. 1987, blz. 2599, r.o. 7 en 8.

(8) PB L 161 van 26.6.1999, blz. 1. Verordening laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 173/2005 (PB L 29 van 2.2.2005, blz. 3).

(9) COM(2005) 24 def.