Advies van de Raad

van 10 februari 2004

over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Nederland voor de periode 2001-2007

(2004/C 43/02)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid(1), met name op artikel 5, lid 3,

Gezien de aanbeveling van de Commissie, na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité,

BRENGT HET VOLGENDE ADVIES UIT:

Op 10 februari 2004 heeft de Raad het in 2003 ingediende geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Nederland voor de periode 2001-2007 behandeld. Het geactualiseerde programma voldoet aan de gegevensvereisten van de herziene gedragscode voor de inhoud en de vorm van de stabiliteits- en convergentieprogramma's.

De begrotingsstrategie die aan het geactualiseerde programma ten grondslag ligt, is erop gericht de reële uitgaven in de periode 2004-2007 beneden een van tevoren vastgesteld plafond te houden en tegelijkertijd fikse bezuinigingsmaatregelen door te voeren. Deze maatregelen worden al meteen in 2004 en 2005 getroffen en bestaan grotendeels in een beperking van de uitgaven. In het kader van deze strategie kunnen uitgavenmeevallers niet meer automatisch worden ingezet om de uitgaven elders te verhogen. Automatische stabilisatoren aan de ontvangstenzijde van de begroting mogen zoveel mogelijk vrij hun werk doen, maar als het overheidstekort zodanig oploopt dat het stabiliteits- en groeipact wordt overtreden, moet dit worden tegengegaan met aanvullende bezuinigingsmaatregelen.

In het geactualiseerde programma wordt gerekend op een reële groei van het BBP van 0 % in 2003, terwijl deze in 2002 nog 0,2 % bedroeg. De groei zal in 2004 naar verwachting aantrekken tot 1 % en in 2005-2007 gemiddeld 2,5 % bedragen. De groei van de werkgelegenheid komt in 2004 vermoedelijk uit op - 0,5 % en neemt in 2005-2007 licht toe tot gemiddeld iets meer dan 1 %. De GICP-inflatie blijft in 2004-2007 stabiel op naar schatting 1,5 %. De momenteel beschikbare informatie geeft te zien dat de macro-economische ontwikkelingen in 2003 minder gunstig zijn dan bij de indiening van het programma werd verwacht, en nauw aansluiten bij de najaarsprognose 2003 van de Commissie. Er werden enige neerwaartse risico's met betrekking tot de Nederlandse prognoses voor 2004 gesignaleerd.

Het programma omvat fikse nettobezuinigingen voor de periode 2004-2007, maar gezien de forse economische inzinking neemt het daadwerkelijke tekort ondanks de omvang van de getroffen maatregelen naar verwachting toch verder toe. In het programma wordt gemikt op een overheidstekort van 2,3 % van het BBP in 2004, hetzelfde als het verwachte tekort in 2003, in weerwil van doortastende maatregelen die de stijging van het tekort moeten indammen overeenkomstig de aanbevelingen die de Raad met betrekking tot het vorige geactualiseerde stabiliteitsprogramma heeft geformuleerd. Het totaal van de consolidatiemaatregelen in de periode 2003-2007 bedraagt omstreeks 3 % van het BBP tegen 2007. Dankzij dat omvangrijke pakket zal het nominaal tekort naar verwacht in 2005, 2006 en 2007 dalen tot respectievelijk 1,6, 0,9 en 0,6 % van het BBP. Uit berekeningen van de Commissie volgens de algemeen aanvaarde methode komt naar voren dat in het geactualiseerde programma een verbetering van het conjunctuurgezuiverde tekort met omstreeks 0,8 procentpunt in 2003 is opgenomen en voor 2004 wordt gemikt op een verbetering met 0,6 procentpunt, hetgeen leidt tot een tekort van 0,7 % van het BBP in 2004. Verwacht wordt dat het voor conjunctuurinvloeden gecorrigeerde tekort in de periode 2005-2007 elk jaar verder zal dalen tot 0,5 % van het BBP of iets onder dit percentage.

In het geactualiseerde programma wordt gerekend op een lichte stijging van de schuldquote tot 54,5 % van het BBP in 2004, waarna deze daalt tot ongeveer 52 % in 2007.

Op basis van de momenteel beschikbare informatie en afgaande op de najaarsprognose van de Commissie lijken de voorspellingen voor het daadwerkelijke begrotingssaldo minder gunstig dan bij de indiening van het programma. Voor 2003 wordt dit bevestigd door een op 14 januari 2004 door het ministerie van Financiën bekendgemaakte voorlopige raming, waarin wordt uitgegaan van een tekort van 2,7 % van het BBP. Vanwege de slechtere uitgangspositie lijkt het ook waarschijnlijk dat het nominale tekort in 2004 en mogelijk ook in de daaropvolgende jaren hoger uitvalt dan voorspeld. Bovendien zou bij slechtere economische omstandigheden de drempel van 3 % van het BBP overschreden kunnen worden. In dit verband zij er evenwel op gewezen dat de begrotingsvoorschriften zoals die zijn neergelegd in het coalitieakkoord van dien aard zijn dar er maatregelen zullen worden genomen indien het daadwerkelijke tekort dicht bij de 3 % van het BBP komt. Ondanks de neerwaartse risico's die aan de nominale budgettaire ramingen zijn verbonden, mag op grond van de najaarsprognose van de Commissie worden aangenomen dat de beoogde verbetering van het conjunctuurgezuiverde tekort, dat vanaf 2005 vrijwel verdwenen moet zijn, nog steeds haalbaar is. Derhalve zou met het programma voldoende gewaarborgd moeten zijn dat de begroting op middellange à lange termijn uiteindelijk vrijwel in evenwicht kan worden gebracht. Tenslotte zij erop gewezen dat in het Nederlandse programma gedurende de gehele looptijd van het programma een hoog niveau van overheidsinvesteringen, van omstreeks 3,3 % van het BBP, wordt gehandhaafd.

Voor de periode tot 2005 wordt in het geactualiseerde programma uitgegaan van een iets lagere schuldquote dan in de najaarsprognose van de Commissie. Het bereiken van een begrotingssituatie die vrijwel in evenwicht is, weerspiegelt ook het vastberaden streven van de Nederlandse regering om houdbaarheid op lange termijn van de overheidsfinanciën te realiseren door de schuldquote te verlagen. Volgens de berekeningen van de Commissie kan niet worden uitgesloten dat zich budgettaire onevenwichtigheden zullen voordoen zodra de gevolgen van de vergrijzing zich volledig manifesteren. De inzet van de Nederlandse regering om ervoor te zorgen dat een adequate verbetering van het primaire overschot wordt bewerkstelligd voordat de vergrijzing haar hoogtepunt bereikt, en dat de nodige maatregelen worden getroffen om de zich voor de lange termijn aftekenende stijgende tendens van de uitgaven om te buigen, is van essentieel belang om de houdbaarheid van de overheidsfinanciën te garanderen.

Het in het geactualiseerde programma beschreven economisch beleid is grotendeels in overeenstemming met de aanbevelingen in de globale richtsnoeren voor het economisch beleid, met name die welke gevolgen hebben voor het begrotingsbeleid. Dit geldt met name voor de begrotingsconsolidatie die erop gericht is om de begroting op middellange termijn vrijwel in evenwicht te brengen en te houden. Daartoe is de vaststelling van reële uitgavenplafonds van cruciaal belang geweest.

(1) PB L 209 van 2.8.1997.