Beschikking van de Commissie

van 24 september 2002

betreffende een voorgenomen steunregeling van Duitsland "Richtsnoeren ter stimulering van kleine en middelgrote ondernemingen - Verbetering van de capaciteit van ondernemers in Saksen" - deelprogramma's 1 (begeleiding), 4 (deelname aan beurzen), 5 (samenwerking) en 7 (bevordering van vormgeving)

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2002) 2606)

(Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2003/226/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen(1) in de gelegenheid te hebben gesteld hun opmerkingen te maken,

Overwegende hetgeen volgt:

1. PROCEDURE

(1) Bij schrijven SG(98) D/9545 van 12 november 1998 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de richtsnoeren voor de stimulering van kleine en middelgrote ondernemingen van de deelstaat Saksen tot en met 31 december 2000(2).

(2) Bij schrijven van 29 december 2000 (registratienummer A/47 van het secretariaat-generaal van de Commissie van 3 januari 2001) heeft Duitsland overeenkomstig artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag zes deelprogramma's aangemeld in het kader van een nieuwe versie(3) van de richtsnoeren ter stimulering van kleine en middelgrote ondernemingen (hierna "de steunregeling" te noemen) met een geplande geldigheidsduur van vijf jaar vanaf het moment van goedkeuring door de Commissie. De Commissie verzocht Duitsland bij schrijven van 5 februari 2001 (D/50478) en 5 september 2001 (D/53620) om aanvullende gegevens.

(3) Duitsland verstrekte aanvullende inlichtingen bij schrijven van 12 maart 2001 (registratienummer A/3069 van 12 maart 2001), 13 maart 2001 (registratienummer A/3361 van 20 maart 2001), 1 juni 2001 (registratienummer A/34569 van 11 juni 2001) en 9 oktober 2001 (registratienummer A/37882 van 10 oktober 2001).

(4) Op 14 juni 2001 vond in Berlijn een bespreking plaats tussen vertegenwoordigers van Duitsland en de Commissie.

(5) Bij schrijven van 2 augustus 2001 verstrekte Duitsland een samenvatting van de zes deelprogramma's met het oog op vrijstelling, voorzover zij in overeenstemming zijn met de bepalingen van Verordening (EG) nr. 70/2001 van de Commissie van 12 januari 2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op staatssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen(4), totdat de Commissie een eindbeschikking zou hebben gegeven.

(6) De Commissie stelde Duitsland bij schrijven SG(2001) D/292 745van 13 december 2001 in kennis van haar besluit tot inleiding van de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag ten aanzien van bepaalde deelprogramma's van de steunregeling. De inleiding van de formele onderzoeksprocedure had betrekking op de deelprogramma's "begeleiding", "deelname aan beurzen", "samenwerking" en "bevordering van vormgeving". Tegen de deelprogramma's "advisering op het gebied van economische betrekkingen met het buitenland" en "milieubeheer" heeft de Commissie bij haar besluit tot inleiding van de procedure geen bezwaar gemaakt.

(7) De Commissie wees Duitsland daarbij op de opschortende werking van artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag en vestigde zijn aandacht op artikel 14 van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag(5), volgens welke onrechtmatige steun van de begunstigden kan worden teruggevorderd. Tegelijkertijd bevestigde de Commissie dat individuele steunregelingen die beantwoorden aan alle voorwaarden van Verordening (EG) nr. 70/2001, overeenkomstig artikel 3, lid 1, van de verordening als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden beschouwd.

(8) Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure in deze zaak is in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen(6) bekendgemaakt. De Commissie heeft alle belanghebbenden verzocht om opmerkingen over de betreffende maatregel kenbaar te maken, maar heeft geen opmerkingen ontvangen.

(9) Duitsland maakte bij schrijven van 21 januari 2002 (registratienummer A/30488) zijn opmerkingen over deze zaak bekend.

(10) Na inleiding van de formele onderzoeksprocedure vonden er nog twee besprekingen plaats tussen vertegenwoordigers van Duitsland en de Commissie: op 19 februari 2002 in Brussel en op 10 juni 2002 in Berlijn.

2. BESCHRIJVING VAN DE MAATREGEL

2.1. Vorm en rechtsgrond van de steun

(11) Door de deelstaat Saksen wordt steun toegekend in de vorm van subsidies op grond van § 23 en 44 Landeshaushaltsordnung en op grond van de steunregeling die het voorwerp van de onderhavige procedure vormt.

2.2. Budget en looptijd

(12) De steunregeling heeft een looptijd van vijf jaar vanaf het moment dat de Commissie de vier deelprogramma's die nog worden onderzocht, goedkeurt. Voor deze periode is voor de gehele steunregeling een budget van 89 miljoen EUR beschikbaar.

2.3. Begunstigden

(13) De steunregeling is bedoeld ter stimulering van economisch rendabele kleine en middelgrote ondernemingen in de zin van Aanbeveling 96/280/EG van de Commissie van 3 april 1996 betreffende de definitie van de kleine en middelgrote ondernemingen(7) (hierna "KMO's") met vestigingen in de deelstaat Saksen, dat tot 31 december 2003 een steungebied is in de zin van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag. Duitsland heeft toegezegd de communautaire bepalingen betreffende staatssteun in de zogenaamde "gevoelige" bedrijfstakken (kolen- en staalindustrie, vervoer, kunstvezels en scheepsbouw) te zullen naleven.

(14) De steunregeling geldt niet voor activiteiten die zijn gericht op de productie, verwerking en verkoop van de in bijlage I van het Verdrag genoemde goederen.

2.4. Formeel onderzoek van vier deelprogramma's

(15) De volgende vier deelprogramma's van de steunregeling vormen het voorwerp van de formele onderzoeksprocedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag:

- begeleiding (deel 1 van de steunregeling),

- deelname aan beurzen (deel 4 van de steunregeling),

- samenwerking (deel 5 van de steunregeling),

- bevordering van vormgeving (deel 7 van de steunregeling).

2.5. Voorwaarden voor de vier deelprogramma's

(16) Voor de toepassing van de steunregeling heeft de deelstaat Saksen aan de hand van bepaalde indicatoren, zoals inkomen, koopkracht en werkloosheidspercentage, specifieke probleemgebieden vastgelegd. Duitsland heeft de Commissie een kaart ter hand gesteld waarop deze gebieden zeer gedetailleerd zijn weergegeven. Tweederde van de gebieden ligt aan de buitengrenzen van de Gemeenschap.

(17) Met de steun uit het deelprogramma "begeleiding van ondernemingen" moeten KMO's gemakkelijker toegang krijgen tot diensten van externe adviseurs. De maatregel dient ter ondersteuning van de bedrijfsleiding in financiële, personeels-, technologische en organisatorische kwesties.

(18) Dit deel van de steunregeling voorziet in een steunplafond van 65 % voor kleine ondernemingen in specifieke probleemgebieden en van 50 % voor kleine en middelgrote ondernemingen in andere gebieden.

(19) Bij dit deelprogramma zijn de kosten van externe advisering subsidiabel. De betrokken diensten mogen niet langer duren dan 50 dagen per jaar en mogen geen activiteit zijn van permanente of periodieke aard. Diensten die verband houden met de gewone bedrijfsuitgaven van een onderneming, zoals bijvoorbeeld routinematig belastingadvies, regelmatige dienstverlening op juridisch gebied of reclame, zijn van steun uitgesloten.

(20) De steun uit het deelprogramma "deelname aan beurzen" moet KMO's helpen bij de presentatie van hun onderneming op beurzen binnen en buiten de Gemeenschap.

(21) In specifieke probleemgebieden is voorzien in een steunintensiteit van maximaal 60 % voor de deelname van kleine ondernemingen aan beurzen in de Gemeenschap. Voor ondernemingen die in andere gebieden zijn gevestigd, geldt in principe een maximaal steunpercentage van 50 %.

(22) Uit hoofde van dit deelprogramma komen de volgende kosten voor steun in aanmerking:

- de huur van de standplaats,

- het opbouwen en afbreken van de stand door derden,

- het transport van de te exposeren goederen,

- vergoedingen voor deelname aan een beurs, honoraria van tolken en reclamekosten.

(23) In dit deel van de steunregeling is bepaald dat een onderneming maximaal vijf maal per jaar steun kan ontvangen, waardoor herhaalde deelname (maximaal drie keer) aan één en dezelfde beurs mogelijk is.

(24) Doel van het deelprogramma "samenwerking" is de bevordering van de samenwerking tussen minstens drie tot vijf KMO's binnen een bepaalde regio of branche om de doelmatigheid en de afzetmogelijkheden van de betrokken ondernemingen te vergroten. Gesteund worden met name:

- haalbaarheidsstudies voor samenwerkingsprojecten ter ontsluiting van regionale en op specifieke branches gerichte markten;

- diensten van derden in verband met workshops en informatiebijeenkomsten;

- oprichting van samenwerkingsbureaus in Duitsland;

- vorming van afzetverenigingen om gezamenlijk buitenlandse markten binnen en buiten de Gemeenschap te betreden; dit zijn samenwerkingsbureaus of contactpersonen, die KMO's de diensten kunnen aanbieden die noodzakelijk zijn om een buitenlandse markt te betreden(8).

(25) De maximale steun bedraagt over het algemeen 65 %; voor kleine ondernemingen in specifieke probleemgebieden geldt een maximaal steunpercentage van 80 %.

(26) Bij de oprichting van samenwerkingsbureaus zijn de volgende kosten subsidiabel:

- adviesverlening alsmede andere diensten en werkzaamheden van externe adviseurs;

- huur, materiaalkosten en salarissen van de medewerkers en de bureauchef.

(27) Het deelprogramma "bevordering van vormgeving" is bedoeld om KMO's gemakkelijker toegang te geven tot de diensten van professionele productontwerpers.

(28) In principe bedraagt de maximale steun 50 %; voor kleine ondernemingen in specifieke probleemgebieden is voorzien in een maximaal steunpercentage van 70 %.

(29) Er kan steun worden verleend met betrekking tot de kosten van externe ontwerpbedrijven op de volgende gebieden:

- vormgeving van consumptiegoederen, investeringsgoederen en diensten;

- corporate design en vormgeving van producten.

(30) Duitsland heeft zich ertoe verplicht voor alle deelprogramma's ieder geval van steunverlening apart aan te melden indien één van de volgende drempelwaarden wordt overschreden:

a) de totale subsidiabele kosten van het project bedragen ten minste 25 miljoen EUR en de netto steunintensiteit is ten minste 50 % van de op de regionale steunkaart vermelde maximale netto steun of

b) de totale steun bedraagt ten minste 15 miljoen EUR bruto.

(31) Duitsland heeft zich ertoe verplicht steun uit hoofde van de deelprogramma's slechts toe te kennen indien de desbetreffende onderneming daartoe vóór de aanvang van het project een aanvraag heeft ingediend.

(32) Duitsland heeft toegezegd dat steun uit hoofde van de deelprogramma's niet met andere staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag of met een communautaire financiering ten aanzien van dezelfde subsidiabele kosten zal worden gecumuleerd indien daardoor de geldende bovengrenzen voor de steunintensiteit worden overschreden.

(33) Duitsland heeft zich ertoe verplicht jaarlijks verslag uit te brengen over de toepassing van het programma.

3. REDENEN VOOR DE INLEIDING VAN DE PROCEDURE

(34) De Commissie heeft de vier deelprogramma's om de volgende redenen getoetst aan Verordening (EG) nr. 70/2001 en de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen van 1998(9) (hierna "richtsnoeren regionale steun").

(35) Steun uit hoofde van het deelprogramma "begeleiding" voor adviezen die niet betrekking hebben op de gewone exploitatiekosten van de onderneming, voldoet aan de criteria van Verordening (EG) nr. 70/2001, voorzover deze overeenkomstig artikel 5, onder a), niet meer bedraagt dan 50 % van de kosten (bruto). Aan deze voorwaarde is niet voldaan omdat het deelprogramma voorziet in steunintensiteiten tot 65 % voor kleine ondernemingen in specifieke probleemgebieden. Derhalve had de Commissie ernstige twijfels over de verenigbaarheid van het deelprogramma met de gemeenschappelijke markt.

(36) In het kader van het deelprogramma "deelname aan beurzen" kan de begunstigde onderneming maximaal vijf keer per jaar steun ontvangen en maximaal drie keer aan één en dezelfde vakbeurs deelnemen. Dit is in tegenspraak met het bepaalde in artikel 5, onder b), van Verordening (EG) nr. 70/2001, op grond waarvan deze vrijstelling slechts geldt voor de eerste keer dat een onderneming aan een bepaalde vakbeurs of tentoonstelling deelneemt. Bovendien voorziet het deelprogramma in steunintensiteiten die het plafond van 50 % bruto overeenkomstig artikel 5, onder b), van de genoemde verordening kunnen overschrijden. Derhalve had de Commissie ernstige twijfels over de verenigbaarheid van dit deelprogramma met de gemeenschappelijke markt.

(37) Voorzover het deelprogramma "samenwerking" betrekking heeft op advies- en andere diensten van derden in verband met de samenwerking, die geen verband houden met de gewone bedrijfsuitgaven van de onderneming, ging de Commissie ervan uit dat de steun voldoet aan de criteria van Verordening (EG) nr. 70/2001, voorzover het steunplafond overeenkomstig artikel 5, onder a), 50 % bruto van de kosten niet overschrijdt. Met steunintensiteiten van 80 % voor kleine ondernemingen in specifieke probleemgebieden en 65 % voor kleine en middelgrote ondernemingen in andere gebieden is het deelprogramma duidelijk niet in overeenstemming met de genoemde verordening.

(38) Voorts voorziet het deelprogramma "samenwerking" in financiële steun voor de oprichting van nationale samenwerkingsbureaus en voor de betaling van bureaumedewerkers. Op basis van de door Duitsland verstrekte informatie twijfelde de Commissie er ernstig aan of deze maatregelen voldoen aan het bepaalde in artikel 4 (Investeringen) van Verordening (EG) nr. 70/2001. Want op grond van artikel 4, lid 3, mogen de steunintensiteiten niet hoger zijn dan het plafond dat voor regionale investeringssteun is vastgesteld op de door de Commissie goedgekeurde regionalesteunkaart, plus een bijkomende 15 % bruto in gesteunde gebieden in de zin van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag. De regionalesteunkaart vermeldt voor de deelstaat Saksen steunintensiteiten van 35 % netto plus een bijkomende 15 % bruto voor KMO's. Dientengevolge zijn steunintensiteiten van 80 % voor kleine ondernemingen in specifieke probleemgebieden en van 65 % voor kleine en middelgrote ondernemingen in andere gebieden in strijd met Verordening (EG) nr. 70/2001, zodat de Commissie ernstige twijfels had over de verenigbaarheid van de steun met de gemeenschappelijke markt.

(39) Voorts lijkt het deelprogramma "samenwerking" maatregelen te omvatten met betrekking tot de totstandbrenging en exploitatie van een distributienetwerk in het buitenland alsmede andere lopende uitgaven in verband met werkzaamheden op het gebied van de uitvoer. Dit is in strijd met artikel 1 van Verordening (EG) nr. 70/2001, volgens welke dergelijke maatregelen uitdrukkelijk niet binnen de werkingssfeer van de verordening vallen. Derhalve had de Commissie ernstige twijfels over de verenigbaarheid van dit deelprogramma met de gemeenschappelijke markt.

(40) De op grond van het deelprogramma "samenwerking" toe te kennen steun voor bepaalde soorten kosten (salarissen van medewerkers en van het hoofd van het samenwerkingsbureau) omvat bovendien in sommige gevallen exploitatiesteun die onder de richtsnoeren regionale steun valt. Exploitatiesteun kan echter slechts worden toegestaan, wanneer deze voldoet aan een reeks voorwaarden: de steun moet bijvoorbeeld van tijdelijke aard zijn en geleidelijk afnemen en mag niet dienen voor de bevordering van de uitvoer tussen lidstaten (punt 4.17 van de richtsnoeren regionale steun); aan deze voorwaarden is in het onderhavige deelprogramma niet voldaan. Derhalve had de Commissie ernstige twijfels over de verenigbaarheid van dit deelprogramma met de gemeenschappelijke markt.

(41) De steun uit hoofde van het deelprogramma "bevordering van vormgeving" valt naar de mening van de Commissie weliswaar in principe onder artikel 5 (advies- en andere diensten en werkzaamheden) van Verordening (EG) nr. 70/2001, maar omdat ook hier de steunintensiteiten boven het overeenkomstig artikel 5, onder b), toegestane maximale steunpercentage van 50 % ligt, had de Commissie ernstige twijfels over de verenigbaarheid ervan met de gemeenschappelijke markt.

4. OPMERKINGEN VAN DUITSLAND

(42) Duitsland is van mening dat de steunregeling moet worden onderzocht in het licht van de communautaire kaderregeling inzake overheidssteun aan kleine en middelgrote ondernemingen(10) (hierna "communautaire kaderregeling KMO's" te noemen), omdat zij op 3 januari 2001 - dus vóór de inwerkingtreding van Verordening (EG) nr. 70/2001(11) - in een versnelde procedure bij de Commissie is aangemeld. Aangezien de vragen die de Commissie bij schrijven van 5 februari 2001 heeft gesteld niet substantieel van aard waren, had de aanmelding volgens Duitsland van meet af aan als volledig moeten worden beschouwd.

(43) Onder verwijzing naar de inhoud van de overwegingen 11(12) en 14(13) van Verordening (EG) nr. 70/2001 is Duitsland van mening dat in steungebieden in de zin van artikel 87, lid 3, onder a) of c), van het EG-Verdrag en ten behoeve van kleine ondernemingen hogere steunpercentages als met de gemeenschappelijke markt verenigbaar moeten worden beschouwd dan in niet-steungebieden en voor middelgrote ondernemingen. Aangezien volgens Verordening (EG) nr. 70/2001 een maximaal steunpercentage van 50 % voor advies- en andere diensten en werkzaamheden ten behoeve van middelgrote ondernemingen buiten de steungebieden verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, zouden op grond van een aanmelding overeenkomstig artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag voor kleine ondernemingen in gebieden van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag hogere steunintensiteiten moeten worden toegestaan.

(44) Onder verwijzing naar overweging 4(14) van Verordening (EG) nr. 70/2001 neemt Duitsland het standpunt in dat men uit het feit dat er in artikel 5 van de genoemde verordening niet is voorzien in hogere steunpercentages voor kleine ondernemingen, niet kan afleiden dat een welwillender behandeling van kleine ondernemingen of steungebieden in de zin van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag uitgesloten is van goedkeuring door de Commissie; dergelijke hogere steunpercentages zouden slechts vooraf moeten worden aangemeld.

(45) De Commissie heeft volgens Duitsland een ruime beoordelingsmarge en kan aangemelde steunregelingen op grond van één van de vrijstellingsbepalingen van artikel 87 van het EG-Verdrag ook direct goedkeuren, zelfs indien de aangemelde maatregel mogelijk niet exact voldoet aan de voorwaarden van Verordening (EG) nr. 70/2001. Derhalve moet het mogelijk zijn voor de Commissie om aangemelde steun die verder reikt dan het bepaalde in de verordening, toe te laten.

(46) De Commissie heeft volgens Duitsland met de vaststelling van Verordening (EG) nr. 70/2001 toch niet het doel gehad om strengere maatstaven aan te leggen voor steunintensiteiten, maar om de juridische procedures voor steunmaatregelen te vereenvoudigen en zich de afhandeling van routinematige gevallen te besparen. Een strenger steunbeleid ten opzichte van kleine ondernemingen zou in strijd zijn met de conclusies van de Europese Raad tijdens de zittingen in Lissabon op 23en 24 maart 2000 en in Stockholm op 23 en 24 maart 2001, waar een uitbreiding van de horizontale doelstellingen is aangekondigd.

(47) Nut en doel van Verordening (EG) nr. 70/2001, die de Commissie moet ontlasten van routinezaken, komen volgens Duitsland niet in het geding wanneer voor kleine ondernemingen in steungebieden hogere steunpercentages worden toegelaten, want dit soort aanmeldingen zijn beperkt in aantal en vormen een uitzondering. Bovendien zijn met de verordening geen dienstige maatregelen ingevoerd, zodat een strenger steunbeleid niet de bedoeling van de Commissie kan zijn geweest; anders zouden reeds goedgekeurde steunzaken een ongelijke behandeling hebben ondergaan.

(48) Over het deelprogramma "deelname aan beurzen" voert Duitsland aan dat de eenmalige deelname van een onderneming niet voldoende is om een markt te betreden, omdat slechts de herhaaldelijke aanwezigheid bij één en dezelfde beurs tot een voldoende goede bekendheid van de firma leidt. Ook in dit opzicht heeft de Commissie een ruime beoordelingsmarge en kan zij aangemelde steun rechtstreeks goedkeuren op grond van artikel 87 van het EG-Verdrag en dientengevolge aangemelde steun toelaten die verder reikt dat het bepaalde in Verordening (EG) nr. 70/2001.

(49) Het deelprogramma "samenwerking" valt volgens Duitsland weliswaar buiten de werkingssfeer van Verordening (EG) nr. 70/2001, omdat het zeer complexe maatregelen omvat ten behoeve van KMO-groepen en niet van afzonderlijke ondernemingen, maar de oprichting van bureaus en de beloning van medewerkers zouden niet als investeringen in de zin van artikel 4 van Verordening (EG) nr. 70/2001 moeten worden beschouwd, maar als "steun voor andere doeleinden" in de zin van punt 4.2.8 van de communautaire kaderregeling KMO's. Ook al is het bepaalde in punt 4.2.8 niet in de nieuwe Verordening (EG) nr. 70/2001 overgenomen, toch zou de Commissie dit soort steun rechtstreeks moeten goedkeuren op grond van artikel 87, lid 3, van het EG-Verdrag.

(50) Ten aanzien van het door de Commissie gemaakte bezwaar dat bepaalde maatregelen van het deelprogramma "samenwerking" exploitatiesteun zouden kunnen inhouden, is Duitsland van mening dat aan het criterium van de geleidelijke afname van de steun overeenkomstig punt 4.17 van de richtsnoeren regionale steun niet hoeft te worden voldaan vanwege de geringe steunintensiteiten van het deelprogramma.

(51) Over de bevordering van de vorming van afzetverenigingen binnen en buiten de Gemeenschap voert Duitsland aan dat de oprichting van een bureau in het buitenland niet kan worden beschouwd als "de totstandbrenging en exploitatie van een distributienetwerk in het buitenland" omdat de kosten niet rechtstreeks met de uitvoer van producten verband houden, maar eigenlijk een prikkel voor KMO's vormen om een buitenlandse markt - hoofdzakelijk buiten de gemeenschappelijke markt - te betreden. Daarom zou de steun voor personeels- en bedrijfskosten rechtstreeks door de Commissie moeten worden goedgekeurd op grond van artikel 87, lid 3, van het EG-Verdrag.

5. JURIDISCHE BEOORDELING VAN DE MAATREGEL

5.1. Aanwezigheid van staatssteun

(52) De vier deelprogramma's, die het voorwerp vormen van de onderzoekprocedure ter beoordeling van staatssteun in de zin van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag, vallen om de volgende redenen onder het bepaalde in artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst: zij betreffen de toekenning van steun uit overheidsmiddelen aan ondernemingen die goederen produceren of diensten verlenen waarvoor intracommunautair handelsverkeer bestaat. Deze steun biedt de begunstigden de mogelijkheid hun algemene financiële situatie te verbeteren en hun marktpositie uit te bouwen. Daarom moet worden geconcludeerd dat de onderzochte maatregelen van dien aard zijn dat zij de mededinging kunnen vervalsen en daardoor de handel tussen lidstaten nadelig kunnen beïnvloeden. Duitsland heeft deze conclusie niet weersproken.

5.2. Rechtmatigheid van de steun

(53) De Commissie stelt vast dat Duitsland zijn aanmeldingsplicht overeenkomstig artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag is nagekomen.

5.3. Procedurele rechtsgronden

(54) Duitsland is van mening dat de aangemelde steunregeling door middel van een versnelde goedkeuringsprocedure dient te worden beoordeeld (vgl. overweging 42). De Commissie deelt deze mening niet. In dezen zijn de procedureregels van Verordening (EG) nr. 659/1999 van toepassing. De 20-dagenregel voor de versnelde procedure kan in het onderhavige geval niet worden toegepast; overigens zou de toepassing van deze bepalingen ook niet van invloed zijn op het resultaat van het onderzoek, en wel om de volgende redenen:

1. De overeenkomstig de versnelde procedure aangemelde en op 3 januari 2001 bij de Commissie geregistreerde steunregeling voldeed niet aan de voorwaarden van de Mededeling van de Commissie inzake de versnelde goedkeuringsprocedure voor steunmaatregelen ten behoeve van het midden en kleinbedrijf en voor wijzigingen van bestaande steunregelingen(15). Als "nieuwe regeling" in de zin van deze mededeling voldeed de maatregel niet aan de voorwaarden van de mededeling, en wel om de redenen op grond waarvan de Commissie de onderzoeksprocedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag heeft ingeleid (alle exportsteun in de intercommunautaire handel is uitgesloten van de procedure). Als "wijziging van een bestaande regeling" in de zin van de mededeling viel de maatregel onder geen van de daarin vermelde categorieën, want de regeling behelsde meer dan uitsluitend een verlenging met verhoging van de begrotingsmiddelen en voorzag niet in strengere toepassingscriteria.

2. De termijn gaat in ieder geval pas in vanaf het moment dat de aanmelding volledig is, wat in de onderhavige zaak niet het geval was zolang de Commissie Duitsland om aanvullende inlichtingen verzocht.

3. De aanmelding geschiedde onweerlegbaar na de inwerkingtreding van Verordening (EG) nr. 659/1999, waarvan de procedurele bepalingen terstond - en daarmee ook in de onderhavige zaak - van toepassing waren. Duitsland heeft zich niet beroepen op het bepaalde in artikel 4, lid 6, van Verordening (EG) nr. 659/1999.

4. De Commissie heeft de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag ook ingeleid omdat het om een nieuwe maatregel gaat; tegen deze conclusie heeft Duitsland niet tijdig bezwaar gemaakt.

5. De Commissie heeft Duitsland bij schrijven van 5 februari 2001 medegedeeld dat aanvullingen, zoals die in de aangemelde steunregeling zijn voorzien, niet middels een versnelde procedure kunnen worden goedgekeurd; ook dit werd door Duitsland niet aangevochten.

(55) Duitsland is van mening dat de aangemelde steunregeling beoordeeld dient te worden overeenkomstig de communautaire kaderregeling KMO's (vgl. overweging 42). De Commissie deelt deze mening niet. Verordening (EG) nr. 70/2001 trad op 2 februari 2001 in werking. Vanaf dat moment moest de Commissie de verordening toepassen, hoewel al was begonnen met het onderzoek van de aanmelding. Voorts wordt in overweging 4 van de verordening vermeld: "De kaderregeling inzake overheidssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen wordt met ingang van de datum van inwerkingtreding van deze verordening ingetrokken". Er zijn geen overgangsbepalingen vastgesteld voor steun die is aangemeld vóór het tijdstip van inwerkingtreding. Bijgevolg was en is de Commissie gehouden de aangemelde deelprogramma's te onderzoeken aan de hand van Verordening (EG) nr. 70/2001 - en niet van de communautaire kaderregeling KMO's. Bij de beoordeling van exploitatiesteun voor KMO's in steungebieden heeft de Commissie zich ook, voorzover noodzakelijk, gebaseerd op de richtsnoeren regionale steun, die met de vaststelling van Verordening (EG) nr. 70/2001 noch volledig noch gedeeltelijk werden ingetrokken.

(56) Het argument van Duitsland dat de Commissie zich, indien zij binnen 20 werkdagen na de oorspronkelijke aanmelding een beslissing had genomen (vgl. overweging 42), had moeten baseren op de communautaire kaderregeling KMO's en niet op Verordening (EG) nr. 70/2001, is voor de onderhavige beoordeling om de reeds uiteengezette redenen niet relevant. Want er wordt geen onderscheid gemaakt tussen procedurele en materiële aspecten. De Commissie was en is, volkomen onafhankelijk van de reden waarom zij heeft besloten tot inleiding van de procedure, na de inwerkingtreding van Verordening (EG) nr. 70/2001, verplicht de verordening toe te passen. De oorspronkelijke aanmelding voldeed in ieder geval niet aan de voorwaarden van de versnelde procedure en was voorts onvolledig. Duitsland heeft zich op geen enkel moment beroepen op het bepaalde in artikel 4, lid 6, van Verordening (EG) nr. 659/1999.

5.4. Verenigbaarheid van de steun met de gemeenschappelijke markt

5.4.1. Deelprogramma "begeleiding"

(57) Het deelprogramma "begeleiding" omvat een type steun dat bij Verordening (EG) nr. 70/2001 wordt geregeld. Het programma strookt slechts met de verordening en dientengevolge met artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag in zoverre het voorziet in steun voor adviesdiensten die geen verband houden met de gewone exploitatiekosten van de onderneming en voorzover de steun overeenkomstig artikel 5, onder a), van de genoemde verordening niet meer bedraagt dan 50 % bruto van de kosten.

(58) Aan deze voorwaarde is niet voldaan omdat het deelprogramma voor kleine ondernemingen in specifieke probleemgebieden van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag voorziet in een steunplafond tot 65 %. De Commissie stelt derhalve vast dat dit deel van de maatregel niet in overeenstemming is met Verordening (EG) nr. 70/2001.

(59) Met inachtneming van overweging 4 van Verordening (EG) nr. 70/2001, volgens welke aangemelde steunregelingen door de Commissie "in het bijzonder aan de in deze verordening vastgestelde criteria worden getoetst", beoordeelt de Commissie voorts of de aanvullende steunbedragen kunnen worden goedgekeurd, waarbij zij opnieuw gebruikmaakt van haar ruime beoordelingsmarge op basis van artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag. Dergelijke maatregelen moeten worden beoordeeld met inachtneming van een uniforme beschikkingspraktijk en gelijke behandeling(16).

(60) De Commissie weet uit ervaring dat een steunintensiteit van meer dan 50 % voor een maatregel als de onderhavige het bedrag te boven gaat dat nodig is om een onderneming te stimuleren dit soort kosten te maken. Dit geldt evenzeer voor kleine ondernemingen als voor kleine en middelgrote ondernemingen in steungebieden. Hogere steunintensiteiten zouden tot een onevenredige beperking van de mededinging leiden. De Commissie is in het bijzonder van mening dat het feit dat een onderneming wordt verplicht om ten minste de helft van de kosten zelf te dragen, de doeltreffendheid en rendabiliteit van de maatregel ten goede komt. Bijgevolg zou naar de mening van de Commissie een hogere steunintensiteit in het kader van dit deelprogramma de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt zodanig veranderen dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad; dit deel van de maatregel kan derhalve niet overeenkomstig artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag als in overeenstemming met de gemeenschappelijke markt worden beschouwd.

(61) Duitsland is van mening dat bij het te onderzoeken soort steun voor kleine ondernemingen - in tegenstelling tot middelgrote ondernemingen - een hogere intensiteit mogelijk zou moeten zijn (vgl. overweging 43). Duitsland wijst in het bijzonder op overweging 11 van Verordening (EG) nr. 70/2001. De Commissie deelt deze mening niet. Overweging 11 van Verordening (EG) nr. 70/2001 heeft betrekking op de specifieke situatie waarin investeringssteun wordt toegekend buiten regionale steungebieden. De overweging betreft geen steun voor externe advisering. De Commissie is van mening dat een eenmalig percentage (van 50 %) voor externe adviesdiensten voor alle KMO's redelijk is, om het even of het gaat om een kleine of een middelgrote onderneming. Een dergelijke steun zou in principe, vergeleken met een nieuwe investering, een relatief bescheiden bedrag vertegenwoordigen en zou de vorm hebben van eenmalige kosten (gewone exploitatiesteun is overeenkomstig artikel 5 van Verordening (EG) nr. 70/2001 uitgesloten). Gewoonlijk kan niet zonder meer van KMO's worden verwacht dat zij dergelijke kosten financieren met leningen op de middellange termijn. KMO's zijn echter vooral wat middellangetermijnleningen betreft (voor investeringsdoeleinden) in het nadeel door hun relatieve omvang. In dit opzicht zijn kleine ondernemingen meer in het nadeel dan middelgrote ondernemingen. Om deze reden is de Commissie van mening dat met betrekking tot investeringssteun een verschil in steunintensiteit gerechtvaardigd kan zijn. Bij steun voor externe advisering, waar dit relatieve nadeel minder sterk tot uiting komt, is een dergelijk verschil echter niet gerechtvaardigd.

(62) Duitsland voert bovendien aan dat in steungebieden in de zin van artikel 87, lid 3, onder a) en c), van het EG-Verdrag en ten behoeve van kleine ondernemingen, voor dit type steun een hogere steunintensiteit met de gemeenschappelijke markt verenigbaar zou moeten worden geacht (vgl. overweging 43). Duitsland verwijst daarbij met name naar overweging 14 van Verordening (EG) nr. 70/2001. De Commissie deelt deze mening niet. De overweging heeft betrekking op de specifieke situatie waarin investeringssteun wordt verleend en niet op steun voor de stimulering van externe advisering. De Commissie is van mening dat een eenmalig percentage (van maximaal 50 %) van de steun voor externe advisering redelijk is voor alle KMO's, om het even of deze in steungebieden gevestigd zijn of niet. Deze steun heeft over het algemeen geen rechtstreeks of langdurig effect, noch op de regionale ontwikkeling noch op het scheppen van arbeidsplaatsen - ten minste niet in dezelfde mate als investeringssteun. Het is daarom niet noodzakelijk om in steungebieden hogere steunintensiteiten toe te staan.

(63) Duitsland betoogt dat het niet logisch is om bij de toekenning van investeringssteun in steungebieden geen onderscheid te maken tussen kleine en middelgrote ondernemingen (vgl. overweging 43). De Commissie deelt deze mening niet. Dit argument is niet relevant voor het onderhavige geval, omdat het hier niet gaat om investeringssteun, maar om externe advisering. Voor investeringssteun is de factor regionale ontwikkeling belangrijker dan de relatieve omvang van ondernemingen. In ieder geval staat het de lidstaten vrij om lagere steunintensiteiten vast te stellen dan in het communautaire recht is vastgelegd. Ze zouden bijgevolg lagere steunintensiteiten kunnen vaststellen voor middelgrote ondernemingen.

(64) Duitsland heeft ook met bepaalde opmerkingen over de omstandigheden waaronder Verordening (EG) nr. 70/2001 tot stand is gekomen, gepleit voor een positieve beschikking (vgl. overwegingen 46 en 47). De Commissie verklaart dat de doelstellingen van Verordening (EG) nr. 70/2001 in de overwegingen zijn vastgesteld. Het ontbreken van dienstige maatregelen betekent niet dat de tekst van de verordening identiek is aan de tekst van de communautaire kaderregeling KMO's (wat niet het geval is); zij is veeleer op een brede politieke benadering en op andere overwegingen gebaseerd, hetgeen de correcte juridische uitleg van de desbetreffende teksten evenwel niet beïnvloedt.

(65) Wat de richtsnoeren regionale steun betreft, heeft Duitsland niet geopperd dat de maatregelen exploitatiesteun in een steungebied in de zin van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag vormen (artikel 5 van Verordening (EG) nr. 70/2001 is hoe dan ook niet van toepassing op exploitatiesteun), en evenmin aangetoond dat aan de desbetreffende voorwaarden van de genoemde richtsnoeren is voldaan (met name dat dergelijke steun van tijdelijke aard is, geleidelijk afneemt en in verhouding moet staan tot de te verhelpen handicaps). De Commissie heeft derhalve geen reden om aan te nemen dat de steun in bepaalde omstandigheden op grond van deze bepalingen verenigbaar zou kunnen zijn met de gemeenschappelijke markt.

5.4.2. Deelprogramma "deelname aan beurzen"

(66) Het deelprogramma "deelname aan beurzen" betreft een vorm van steun die in Verordening (EG) nr. 70/2001 wordt geregeld. In het deelprogramma wordt bepaald dat een onderneming tot maximaal vijf keer per jaar steun kan ontvangen, waarbij herhaalde deelname (maximaal drie keer) aan één en dezelfde beurs is toegestaan. Duitsland stelt dat een onderneming het nut van deelname aan een bepaalde beurs niet na eenmalige deelname kan beoordelen. Derhalve zou de Commissie in overeenstemming met de overwegingen 11 en 14 van Verordening (EG) nr. 70/2001 in staat moeten zijn om royalere steunmaatregelen en hogere steunintensiteiten toe te staan (vgl. overweging 48). De Commissie kan hierin niet meegaan. Uit het onderzoek van de Commissie is gebleken dat het deelprogramma niet in overeenstemming is met artikel 5, onder b), van Verordening (EG) nr. 70/2001, volgens welke de vrijstelling slechts geldt voor de eerste keer dat aan een bepaalde beurs of tentoonstelling wordt deelgenomen en de steun bruto niet meer dan 50 % van de bijkomende kosten mag bedragen. De maatregel is slechts in overeenstemming met de gemeenschappelijke markt voorzover deze ten uitvoer wordt gelegd voor de eerste deelname; steun voor verdere deelname is onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt. Deze regel is noodzakelijk omdat alleen zo het stimulerende effect van de maatregel wordt gewaarborgd. Als een kleine of middelgrote onderneming eenmaal aan een bepaalde beurs heeft deelgenomen, kan terecht van dat bedrijf worden verwacht dat het een tweede deelname zelf financiert, nadat het voor zichzelf het nut ervan heeft afgewogen.

(67) Bovendien is de Commissie van mening dat een volledig nieuwe uitoefening van haar discretionaire bevoegdheid niets aan deze conclusie zou veranderen. Om de voornoemde redenen is de Commissie van mening dat de instrumenten waarmee de doelstelling van steun aan KMO's wordt gewaarborgd terwijl tegelijkertijd het stimulerende effect overeenkomstig het gangbare steunbeleid van de Commissie behouden blijft, toereikend en passend zijn. Een op de markt gerichte maatregel zoals de deelname aan een beurs, waarbij het maximale percentage van 50 % zoals bij het deelprogramma in kwestie wordt overschreden, verandert het handelsverkeer zodanig dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. De Commissie is van mening dat de verplichting van een onderneming om ten minste de helft van de kosten zelf te dragen, bijdraagt aan de doeltreffendheid en efficiëntie van de maatregel. Bijgevolg is de Commissie van mening dat hogere steunintensiteiten niet overeenkomstig artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag als met de gemeenschappelijke markt verenigbaar kunnen worden beschouwd.

(68) Wat de richtsnoeren regionale steun betreft, heeft Duitsland niet betoogd dat de och aangegeven maatregelen exploitatiesteun in een steungebied in de zin van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag vormen (artikel 5 van Verordening (EG) nr. 70/2001 is hoe dan ook niet van toepassing op exploitatiesteun), en evenmin aangetoond dat aan de desbetreffende voorwaarden van de genoemde richtsnoeren is voldaan (met name dat dergelijke steun van tijdelijke aard is, geleidelijk afneemt en in verhouding moet staan tot de te verhelpen handicaps). De Commissie heeft derhalve geen reden om aan te nemen dat de steun in bepaalde omstandigheden op grond van deze bepalingen verenigbaar zou kunnen zijn met de gemeenschappelijke markt.

5.4.3. Deelprogramma "samenwerking"

(69) Het deelprogramma "samenwerking" omvat verschillende steunmaatregelen. Het voorziet onder meer in steun voor de "oprichting van samenwerkingsbureaus in Duitsland" - om de kosten voor huur, materiaal en salarissen van medewerkers te dekken -, waardoor de samenwerkingsbureaus en/of betrokken ondernemingen middelen van onbekende omvang ter beschikking worden gesteld. Dit is volgens de Commissie exploitatiesteun, die moet worden getoetst aan de richtsnoeren regionale steun. De Commissie stelt zich op het standpunt dat het deelprogramma volledig moet voldoen aan de voorwaarden van de richtsnoeren regionale steun, wat op grond van punt 4.17 inhoudt dat exploitatiesteun zowel van tijdelijke aard moet zijn als geleidelijk dient af te nemen en niet bestemd mag zijn voor de bevordering van de uitvoer naar andere lidstaten. Bovendien moet de betrokken lidstaat eventuele handicaps aantonen en de omvang ervan ramen. De Commissie stelt vast dat aan deze voorwaarden niet is voldaan omdat de steunregeling voor vijf jaar is bedoeld, ondanks het feit dat de regionalesteunkaart voor Duitsland op 31 december 2003 ongeldig wordt. Afgezien daarvan worden de steunmaatregelen niet geleidelijk afgebouwd; Duitsland is van mening dat degressiviteit niet noodzakelijk is vanwege de geringe steunbedragen (vgl. overwegingen 49 en 50). De Commissie kan dit argument niet accepteren; zij is van mening dat de maatregel onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, omdat zij exploitatiesteun inhoudt. Bovendien heeft Duitsland niet aangetoond hoe de maatregel kan worden gerechtvaardigd op grond van de te verhelpen handicaps; ook is niet zeker of de samenwerkingsbureaus uitsluitend in Saksen worden opgericht. Het staat Duitsland evenwel vrij de maatregel "oprichting van samenwerkingsbureaus in Duitsland" als "de minimis"-steun aan te melden overeenkomstig het bepaalde in Verordening (EG) nr. 69/2001 van de Commissie van 12 januari 2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op "de minimis"-steun(17).

(70) Andere steunmaatregelen van het deelprogramma "samenwerking" betreffen de "vorming van afzetverenigingen" binnen en buiten de Gemeenschap (vgl. overweging 51). Daarbij richten telkens ten minste drie KMO's met een complementair productassortiment een gezamenlijk bureau op. Subsidiabel zijn personeels- en exploitatiekosten van de afzetvereniging zelf en/of van de betrokken ondernemingen. Deze vereniging moet KMO's helpen bij het onderzoek naar en het betreden van buitenlandse markten. De Commissie is van mening dat het verschil tussen deze steunmaatregel en een handelsvertegenwoordiging niet groot genoeg is en het derhalve gaat om de "de totstandbrenging en exploitatie van een distributienetwerk in het buitenland", activiteiten die zowel volgens artikel 1, lid 2, onder b), van Verordening (EG) nr. 70/2001 als volgens de richtsnoeren regionale steun zijn uitgesloten. Gezien haar jarenlange praktijk zal de Commissie geen steunmaatregelen toestaan die exportsteun vormen. Deze steun kan derhalve volgens geen van de genoemde rechtsgronden met de gemeenschappelijke markt verenigbaar worden geacht en wel om de daarin uiteengezette redenen.

(71) Bovendien is de Commissie van mening dat een volledig nieuwe uitoefening van haar discretionaire bevoegdheid met betrekking tot de voornoemde maatregelen niets aan deze conclusie zou veranderen. Om de vermelde redenen is de Commissie van mening dat haar gangbare steunbeleid toereikend en passend is. Naar haar mening veranderen de steunintensiteiten tot 80 % voor de bevordering van zeer dichtbij de marktgesitueerde maatregelen in het kader van dit deelprogramma namelijk het handelsverkeer zodanig dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad; dit deel van de maatregel kan derhalve niet overeenkomstig artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag als in overeenstemming met de gemeenschappelijke markt worden beschouwd.

(72) Voorzover het deelprogramma "samenwerking" evenwel betrekking heeft op hulp voor de gebruikmaking van externe adviesdiensten en de deelname aan beurzen en seminars in het buitenland, kan het in overeenstemming met artikel 5 van Verordening (EG) nr. 70/2001 zijn, indien het steunpercentage niet meer dan 50 % bedraagt. Naar de mening van de Commissie kunnen afzetverenigingen in het buitenland zeer wel KMO's adviseren over buitenlandse markten en mogen KMO's die een beroep doen op dergelijke adviesdiensten daarvoor ook een vergoeding ontvangen. Verordening (EG) nr. 70/2001 houdt rekening met de internationale verplichtingen van de Gemeenschap: in overweging 16 wordt verwezen naar de WTO-overeenkomst inzake subsidies en compenserende maatregelen, volgens welke "steun ter compensatie van de kosten van de deelneming aan handelsbeurzen of van studies of adviesdiensten die noodzakelijk zijn voor het lanceren van een nieuw product of van een bestaand product op een nieuwe markt, [...] in de regel geen exportsteun" is.

5.4.4. Deelprogramma "bevordering van vormgeving"

(73) Het deelprogramma "bevordering van vormgeving" is om vergelijkbare redenen niet in overeenstemming met Verordening (EG) nr. 70/2001 en is dientengevolge onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, omdat het de gebruikmaking van adviesdiensten steunt voor meer dan 50 % bruto.

5.4.5. Slotopmerkingen

(74) De Commissie constateert dat in het geval van de hier onderzochte steunregeling de uitzonderingsbepalingen van artikel 87, lid 2, van het EG-Verdrag niet van toepassing zijn omdat met de steunmaatregel geen van de daarin vermelde doelstellingen wordt nagestreefd en Duitsland ook geen argumenten dienaangaande heeft aangevoerd.

(75) Steun die op basis van de steunregeling wordt toegekend, is niet bedoeld om een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang te verwezenlijken noch om een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat op te heffen en is ook niet bestemd voor de bevordering van de cultuur en de instandhouding van het cultureel erfgoed. Naar de mening van de Commissie kunnen de deelprogramma's dan ook niet op grond van artikel 87, lid 3, onder b) of d), van het EG-Verdrag worden vrijgepleit van fundamentele onverenigbaarheid van staatssteun met de gemeenschappelijke markt. Ook de uitzondering van artikel 87, lid 3, onder a), is niet van toepassing omdat de maatregelen zijn gericht op de stimulering van KMO's in Saksen, wat betekent dat er sprake is van een horizontale doelstelling.

6. CONCLUSIE

(76) De deelprogramma's "begeleiding", "deelname aan beurzen", "bevordering van vormgeving" en "samenwerking" (voorzover zij voorzien in steun voor de gebruikmaking van externe adviesdiensten of de deelname aan een beurs) zijn verenigbaar met de gemeenschappelijke markt op voorwaarde dat Duitsland de steunintensiteiten verlaagt tot het overeenkomstig Verordening (EG) nr. 70/2001 toegestane niveau en de toekenning van steun voor de deelname aan beurzen beperkt tot de eenmalige deelname aan een bepaalde beurs of tentoonstelling.

(77) Aangezien het deelprogramma "samenwerking" voorziet in exploitatiesteun die niet voldoet aan de voorwaarden van de richtsnoeren regionale steun, is het onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt. Hetzelfde geldt voor steunmaatregelen in verband met de vorming van afzetverenigingen in de Europese Unie, in de Europese Economische Ruimte en in landen die de officiële status hebben van kandidaat voor toetreding tot de Europese Unie,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De vier deelprogramma's "begeleiding", "deelname aan beurzen", "samenwerking" en "bevordering van vormgeving" van de Richtsnoeren ter stimulering van KMO's - Verbetering van de capaciteit van ondernemers (hierna "de steunregeling van de deelstaat Saksen" te noemen), vormen steunmaatregelen van de staten in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag.

Artikel 2

Voorzover de in artikel 1 genoemde vier deelprogramma's de werkingssfeer en de steunintensiteiten van Verordening (EG) nr. 70/2001 niet overschrijden, kunnen zij op grond van artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden beschouwd.

Voorzover de vier deelprogramma's steun omvatten die de werkingssfeer en de steunintensiteiten van Verordening (EG) nr. 70/2001 overschrijdt, zijn zij onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt.

Artikel 3

Voorzover het in artikel 1 genoemde deelprogramma "samenwerking" exploitatiesteun omvat, is het onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt.

Artikel 4

Duitsland mag de in artikel 1 genoemde vier deelprogramma's pas ten uitvoer leggen nadat het deze in overeenstemming heeft gebracht met deze beschikking.

Artikel 5

Duitsland deelt de Commissie binnen twee maanden vanaf de kennisgeving van deze beschikking mee welke maatregelen het heeft genomen om hieraan te voldoen.

Artikel 6

Deze beschikking is gericht tot de Bondsrepubliek Duitsland.

Gedaan te Brussel, 24 september 2002.

Voor de Commissie

Mario Monti

Lid van de Commissie

(1) PB C 34 van 7.2.2002, blz. 2.

(2) Steunzaak N 567/98 - Duitsland (Richtsnoeren ter stimulering van kleine en middelgrote ondernemingen - Verbetering van de capaciteit van ondernemers).

(3) De richtsnoeren in de nieuwe versie omvatten in totaal elf deelprogramma's. De aanmelding beperkte zich tot zes daarvan, omdat het bepaalde in artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag naar de mening van Duitsland niet van toepassing is op de overige deelprogramma's.

(4) PB L 10 van 13.1.2001, blz. 33.

(5) PB L 83 van 27.3.1999, blz. 3.

(6) Zie voetnoot 1.

(7) PB L 107 van 30.4.1996, blz. 4.

(8) De maatregel "afzetverenigingen" vormde oorspronkelijk het onderwerp van procedure CP 92/01-Duitsland, maar werd vervolgens gevoegd met de hoofdprocedure in de steunzaak C 89/01-Duitsland, waarvan Duitsland bij schrijven D/54756 van 16 november 2001 in kennis werd gesteld.

(9) PB C 74 van 10.3.1998, blz. 9.

(10) PB C 213 van 23.7.1996, blz. 4.

(11) De verordening trad op 2 februari 2001 in werking.

(12) "Gezien de verschillen tussen kleine ondernemingen en middelgrote ondernemingen, dienen voor kleine ondernemingen en voor middelgrote ondernemingen verschillende maximale steunintensiteiten te worden vastgesteld.".

(13) "De bij deze verordening verleende vrijstelling dient te gelden voor steun voor kleine en middelgrote ondernemingen, ongeacht de vestigingsplaats. Investeringen en het scheppen van arbeidsplaatsen kunnen bijdragen tot de economische ontwikkeling van achtergebleven gebieden in de Gemeenschap. Kleine en middelgrote ondernemingen in deze gebieden lijden zowel onder het structurele nadeel van hun vestigingsplaats als onder de moeilijkheden die voortvloeien uit hun omvang. Bijgevolg dienen voor kleine en middelgrote ondernemingen in gesteunde gebieden hogere plafonds te worden vastgelegd.".

(14) "Deze verordening laat de mogelijkheid voor de lidstaten om steun voor kleine en middelgrote ondernemingen aan te melden onverlet. Dergelijke aanmeldingen zullen door de Commissie in het bijzonder aan de in deze verordening vastgestelde criteria worden getoetst.".

(15) PB C 213 van 19.8.1992, blz. 10.

(16) Zie bijvoorbeeld het arrest van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen van 24 maart 1993, zaak C-313/90, Jurisprudentie 1993, blz. I-1125, rechtsoverweging 44, en Verordening (EG) nr. 994/98 van de Raad, artikel 4, lid 2 (PB L 142 van 14.5.1998, blz. 1).

(17) PB L 10 van 13.1.2001, blz. 30.