Gemeenschappelijk standpunt van de Raad

van 14 mei 2001

over de preventie, beheersing en oplossing van conflicten in Afrika

(2001/374/GBVB)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag betreffende de Europese Unie, en met name op artikel 15,

Gelet op de conclusies van de Europese Raden van Keulen, Helsinki, Feira en Nice,

Overwegende hetgeen volgt:

(1) De primaire verantwoordelijkheid voor de preventie, beheersing en oplossing van conflicten op het Afrikaanse continent ligt bij de Afrikanen zelf.

(2) De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties is krachtens het Handvest van de Verenigde Naties als primair verantwoordelijk voor de handhaving van de internationale vrede en veiligheid.

(3) De verdediging van de standpunten en belangen van de Unie wordt bij de opstelling van de besluiten van de VN-Veiligheidsraad ten volle gegarandeerd via de toepassing van artikel 19 van het Verdrag op de Europese Unie.

(4) Op 2 juni 1997 heeft de Raad Gemeenschappelijk Standpunt 97/356/GBVB over preventie en oplossing van conflicten in Afrika vastgesteld(1).

(5) De preventie, beheersing en oplossing van conflicten zijn onderwerp geweest van de dialoog met de Organisatie voor Afrikaanse Eenheid (OAE), en worden vermeld in de verklaring en het actieplan van Caïro.

(6) Er bestaat een verband tussen de preventie van conflicten en democratie, mensenrechten, de rechtsstaat en goed bestuur; hier moet ontwikkelingssamenwerking een strategische rol spelen, in de zin van versterking van de vermogens om conflicten op vreedzame wijze te beheersen.

(7) De Europese Gemeenschap en haar lidstaten hebben op 23 juni 2000 te Cotonou een partnerschapsovereenkomst met de ACS-staten gesloten,

HEEFT HET VOLGENDE GEMEENSCHAPPELIJK STANDPUNT VASTGESTELD:

Artikel 1

1. Doel van dit gemeenschappelijk standpunt is bij te dragen tot de preventie, beheersing en oplossing van gewelddadige conflicten in Afrika, door de Afrikaanse vermogens en actiemiddelen op dit gebied te versterken, met name door steun aan de OAE alsmede aan subregionale organisaties en initiatieven, en organisaties van de civiele samenleving. De Europese Unie zal in dit kader verdere stappen zetten om de coördinatie tussen de vele mogelijke actoren te bevorderen, met inbegrip van een nauwere coördinatie tussen de maatregelen van de Gemeenschap en die van de lidstaten.

2. Teneinde dit doel te verwezenlijken, dient de Europese Unie, naarmate zij haar vermogen op het gebied van crisisbeheersing en conflictpreventie versterkt, haar nauwe samenwerking met de VN en de betrokken regionale en subregionale organisaties te verbeteren.

3. De Europese Unie dient een proactieve, alomvattende en geïntegreerde aanpak te ontwikkelen, die ook als gemeenschappelijk kader voor acties van afzonderlijke lidstaten moet dienen. Als onderdeel van die aanpak en teneinde het vermogen om in een vroeg stadium op te treden te vergroten, dient het voorzitterschap, bijgestaan door de Hoge Vertegenwoordiger en de Commissie, jaarlijks een overzicht op te stellen met de bedoeling potentiële gewelddadige conflicten op te sporen en op de voet te volgen, en de nodige beleidsopties te presenteren om te voorkomen dat conflicten daadwerkelijk uitbreken of weer de kop opsteken.

Artikel 2

Hoewel de Europese Unie de noodzaak erkent om aan bestaande crises het hoofd te bieden, dient haar beleid tevens hierop gericht te zijn dat, door in een vroeg stadium op te treden, voorkomen wordt dat gewelddadige conflicten uitbreken en zich uitbreiden, en dat voorkomen wordt dat gewelddadige conflicten weer de kop opsteken. In deze context moet de actie van de Europese Unie betrekking hebben op:

- de conflictpreventie, door ernaar te streven de rechtstreekse aanleidingen van een gewelddadig conflict gericht aan te pakken en gelijktijdig de meer structurele, onderliggende oorzaken aan te pakken;

- crisisbeheersing, door de acute fasen van conflicten aan te pakken, en daarbij pogingen ter beëindiging van het geweld te ondersteunen;

- vredesopbouw, door te streven naar ondersteuning van initiatieven om gewelddadige conflicten in te dammen, en door de voorbereiding en instandhouding van vreedzame oplossingen voor dergelijke conflicten na te streven.

Artikel 3

Erkennende dat de OAE en de Afrikaanse subregionale organisaties de centrale actoren zijn bij de preventie, beheersing en oplossing van conflicten in Afrika:

1. zal de Europese Unie deze organisaties blijven bijstaan, met name bij het opbouwen van hun vermogens op het gebied van, onder meer, politieke en economische analyses, vroegtijdige waarschuwingssystemen, onderhandelings-/bemiddelingsvaardigheden en vredeshandhaving, en bij het versterken van zowel hun onderlinge betrekkingen als hun betrekkingen met de andere leden van de internationale gemeenschap;

2. zal de steun van de Europese Unie aan en de samenwerking van de Europese Unie met de OAE op het gebied van de preventie, beheersing en oplossing van conflicten worden voortgezet, teneinde een partnerschap op lange termijn te ontwikkelen, met name in het kader van de follow-up van de Top van Caïro.

Artikel 4

Teneinde haar bijdrage te verbeteren via de strategische rol die ontwikkelingssamenwerking bij de preventie, beheersing en oplossing van conflicten in Afrika moet spelen, zal de Europese Unie streven naar:

- ondersteuning van de integratie van conflictpreventievooruitzichten in het ontwikkelingsbeleid van de Europese Gemeenschap en de bijbehorende landenstrategieën;

- passende invoering van conflictindicatoren en instrumenten ter beoordeling van het effect van vrede, respectievelijk conflicten in het beleid inzake ontwikkelingssamenwerking, teneinde het risico te verkleinen dat steun conflictbevorderend werkt en ervoor te zorgen dat steun een zo groot mogelijke positieve invloed op de vredesopbouw heeft;

- verbetering van de coördinatie tussen de inspanningen van de Europese Gemeenschap en die van de lidstaten op dit gebied;

- verbetering van de ontwikkelingssamenwerking met regionale, subregionale en plaatselijke actoren, teneinde de samenhang tussen de initiatieven te garanderen en Afrikaanse activiteiten te ondersteunen;

- coördinatie van haar inspanningen met die van de internationale financiële instellingen.

Artikel 5

Met het oog op de versterking van de Afrikaanse vermogens inzake vredeshandhaving:

1. zal de Europese Unie de vergroting van de Afrikaanse vredeshandhavingsvermogens op regionaal, subregionaal en bilateraal niveau op lange termijn steunen. Niettegenstaande zo'n vergroting van de vermogens zullen de Europese Unie en haar lidstaten verder per geval overwegen hun eigen operationele middelen in te zetten voor conflictpreventie en crisisbeheer in Afrika, overeenkomstig de beginselen van het VN-Handvest en in nauwe samenwerking met activiteiten van de VN in de regio. Daarbij zal rekening worden gehouden met de omvang van de vermogens ontwikkeld uit hoofde van de vermogens van de Europese Unie inzake crisisbeheer;

2. zullen de lidstaten en de Commissie informatie uitwisselen over alle actie die ter ondersteuning van de Afrikaanse vredeshandhavingsvermogens wordt ondernomen, teneinde de coördinatie te verbeteren en synergieën te ontwikkelen. Deze informatie zal worden samengevat in de in artikel 10 bedoelde jaarlijkse toetsing van dit gemeenschappelijk standpunt;

3. zullen de lidstaten en de Commissie streven naar verbetering van de coördinatie van bilaterale acties ter ondersteuning van de OAE en de subregionale Afrikaanse organisaties, met name de ECOWAS, de SADC en in de toekomst wellicht de IGAD en de CEEAC, met betrekking tot de Afrikaanse vredeshandhavingsvermogens;

4. zullen de lidstaten en de Commissie elkaar of, in voorkomend geval, het voorzitterschap, systematisch uitnodigen om deel te nemen aan oefeningen en studiebijeenkomsten die zij organiseren om de Afrikaanse vredeshandhavingsvermogens te versterken;

5. zal er worden gestreefd naar coördinatie en uitwisselingen met betrekking tot ondersteuningsactiviteiten met betrokken derde partijen, met name de Verenigde Staten, Canada en Japan, in het bijzonder in het kader van de politieke dialoog met deze landen;

6. zal de Europese Unie verdere verbetering van haar coördinatie met de VN, met name met het DPKO, nastreven met betrekking tot alle activiteiten die gericht zijn op versterking van de Afrikaanse vredeshandhavingsvermogens;

7. zal de Europese Unie analyseren hoe de inspanningen van de lidstaten op het gebied van opleiding, uitrusting en oefeningen het best kunnen worden gecoördineerd. Bij deze analyse zal rekening worden gehouden met de kerngebieden van het Brahimi-verslag over de VN-vredesoperaties, zoals interoperabiliteit van de troepen en commando- en controlestructuren;

8. zal de Europese Unie te gelegener tijd, op ad hoc-basis, overwegen eigen vermogensvergrotingsprogramma's op te zetten, wanneer dit een meerwaarde oplevert. Deze programma's kunnen op zichzelf staan dan wel samenhangen met programma's van afzonderlijke lidstaten. Het zou zowel kunnen gaan om kleinschalige waarnemingsmissies tijdens vredeshandhavingsoefeningen als om meer uitgebreide opleidingsprogramma's.

Artikel 6

De lidstaten dienen een restrictief beleid inzake wapenuitvoer te blijven voeren en daarbij de gedragscode van de EU van 1998 betreffende wapenuitvoer onverkort toe te passen. Erkennende dat de beschikbaarheid en de accumulatie van meer wapens dan voor de legitieme veiligheidsbehoeften nodig is, mede kunnen leiden tot instabiliteit, en dat het terugdringen van illegale wapenhandel de spanningen sterk kan doen afnemen en aanzienlijk kan bijdragen aan verzoeningsprocessen:

- moeten de lidstaten en de Commissie zich samen beijveren voor internationale eerbiediging van wapenembargo's en andere relevante besluiten van de VN-veiligheidsraad en moeten zij initiatieven om dergelijke maatregelen doeltreffend uit te voeren, steunen;

- moeten de lidstaten en de Commissie regionale initiatieven die tot de preventie en de bestrijding van illegale wapenhandel bijdragen, blijven steunen en eerbiedigen;

- moeten de lidstaten en de Commissie samenwerken teneinde geassocieerde landen aan te moedigen zich te richten naar de beginselen en maatregelen van de Europese Unie.

De Europese Unie moet voorts overwegen steun te verlenen aan Afrikaanse inspanningen ter verbetering van de controle op de productie, de invoer en de uitvoer van wapens, aan het controleren of opruimen van de overmaat aan handvuurwapens, en aan Afrikaanse inspanningen om problemen in verband met handvuurwapens aan te pakken, overeenkomstig Gemeenschappelijk Standpunt 1999/34/GBVB van 17 december 1998 inzake de bijdrage van de Europese Unie aan de bestrijding van de destabiliserende accumulatie en verspreiding van handvuurwapens en lichte wapens(2).

Artikel 7

Het belang erkennende van economische factoren bij conflicten in Afrika, alsmede van de mogelijkheden die diplomatieke en economische maatregelen bieden om gewelddadige conflicten te voorkomen of op te lossen:

1. zal de Europese Unie:

- streven naar bevordering van de verdere integratie van Afrika in de wereldeconomie;

- economische en politieke samenwerking, zoals regionale stabilisatie-akkoorden, steunen teneinde in het kader van conflictpreventie dan wel als vredesopbouwende maatregel na een conflict de banden tussen de partijen aan te halen;

2. zal de Europese Unie tevens:

- mede bevorderen dat embargo's in verband met de illegale exploitatie van en handel in kostbare grondstoffen en andere relevante besluiten van de VN-Veiligheidsraad overal ter wereld geëerbiedigd worden, en zal zij initiatieven met het oog op daadwerkelijke uitvoering van dergelijke maatregelen steunen;

- actief zoeken naar middelen om de illegale exploitatie van natuurlijke rijkdommen, die tot het uitbreken, escaleren en voortduren van gewelddadige conflicten bijdraagt, een halt toe te roepen;

- in voorkomend geval, economische en financiële sancties treffen tegen actoren die gewelddadige conflicten te baat nemen en op de spits drijven.

Artikel 8

Omdat een conflict ook na de acute fase nog de nodige aandacht moet krijgen en teneinde bij te dragen aan een samenhangender en systematischer aanpak van naoorlogse situaties in Afrika:

- is de Europese Unie steeds bereid hervormingen van de veiligheidssector te ondersteunen binnen het kader van de democratische beginselen, eerbiediging van de mensenrechten, de rechtsstaat en goed bestuur, met name in landen in de overgang van een gewelddadig conflict naar duurzame vrede;

- zal de Europese Unie haar steun voor de bestrijding van de destabiliserende accumulatie en de ongecontroleerde verspreiding van handvuurwapens voortzetten en consolideren, waarbij terdege aandacht zal worden besteed aan de belangrijke rol van de civiele samenleving;

- zal de Europese Unie meer steun gaan verlenen voor de ontwapening en de duurzame herintegratie van gedemobiliseerde oud-strijders, met bijzondere aandacht voor de behoeften van kinderen die aan militaire activiteiten hebben moeten deelnemen, alsmede voor het opruimen van landmijnen;

- zal de Europese Unie acties ter vergemakkelijking van de herintegratie van ontwortelde bevolkingsgroepen in situaties na conflicten blijven steunen;

- zal de Europese Unie verzoening aanmoedigen en steun verlenen voor het nodige herstel, zodat landen die een conflict achter de rug hebben weer een beleid voor ontwikkeling op lange termijn kunnen gaan voeren.

Artikel 9

De Raad neemt er nota van dat de Commissie voornemens is haar actie te richten op de verwezenlijking van de doelstellingen en prioriteiten van dit gemeenschappelijk standpunt, in voorkomend geval door middel van gerichte maatregelen van de Gemeenschap.

Artikel 10

Dit gemeenschappelijk standpunt en de uitvoering daarvan worden op basis van een verslag van het voorzitterschap in overleg met de secretaris-generaal/hoge vertegenwoordiger en de Commissie elk jaar getoetst.

Artikel 11

Dit gemeenschappelijk standpunt wordt van kracht op de dag van zijn vaststelling.

Gemeenschappelijk Standpunt 97/356/GBVB wordt hierbij ingetrokken.

Artikel 12

Dit gemeenschappelijk standpunt wordt in het Publicatieblad bekendgemaakt.

Gedaan te Brussel, 14 mei 2001.

Voor de Raad

De voorzitter

A. Lindh

(1) PB L 153 van 11.6.1997, blz. 1.

(2) PB L 9 van 15.1.1999, blz. 1.

Verklaring van de Deense delegatie

Krachtens Protocol nr. 5 bij het Verdrag van Amsterdam betreffende de positie van Denemarken, meer bepaald artikel 6, neemt Denemarken niet deel aan de uitwerking en de uitvoering van besluiten en acties van de Unie die gevolgen hebben op defensiegebied.

Daarom zal Denemarken niet deelnemen aan de uitwerking van de toekomstige besluiten van de Raad die gevolgen hebben op defensiegebied en deel uitmaken van de toepassing van het gemeenschappelijk standpunt over de preventie, beheersing en oplossing van conflicten in Afrika.