NL Publicatieblad van de Europese Unie L 183/29

BESLUIT (EU) 2015/1092 VAN DE COMMISSIE

van 23 juli 2014

betreffende steunmaatregelen SA.34824 (2012/C), SA.36007 (2013/NN) SA.36658 (2014/NN), SA.37156 (2014/NN), SA.34534 (2012/NN) die Griekenland ten gunste van de groep Nationale Bank van Griekenland ten uitvoer heeft gelegd verband houdende met:

— de herkapitalisatie en herstructurering van de Nationale Bank van Griekenland SA;

— de afwikkeling van First Business Bank SA middels een opdracht tot overdracht aan de Nationale Bank van Griekenland SA;

— de afwikkeling van Probank SA middels een opdracht tot overdracht aan de Nationale Bank van Griekenland SA;

— de afwikkeling van de coöperatieve bank van Lesvos-Limnos, de coöperatieve bank van Achaia en de coöperatieve bank van Lamia

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2014) 5201)

(Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 108, lid 2, eerste alinea,

Gezien de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name artikel 62, lid 1, onder a),

Na de lidstaten en overige belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken,

Overwegende hetgeen volgt:

1. PROCEDURE

1.1. PROCEDURE VERBAND HOUDENDE MET DE GROEP NATIONALE BANK VAN GRIEKENLAND (1) (HIERNA „DE BANK” GENOEMD)

(1) Bij besluit van 19 november 2008 heeft de Commissie een regeling goedgekeurd getiteld „Steunmaatregelen voor de kredietinstellingen in Griekenland” (hierna de „steunregeling voor Griekse banken” genoemd) teneinde de stabiliteit van het Griekse financiële stelsel te waarborgen. Op basis van de steunregeling voor Griekse banken kon steun worden verleend op grond van de drie maatregelen die ten grondslag liggen aan die regeling: een herkapitalisatiemaatregel, een garantiemaatregel en een maatregel voor staatsobligatieleningen (2).

(2) In overweging 14 van het Besluit van 19 november 2008 is vastgelegd dat er een herstructureringsplan met betrekking tot de begunstigden van de herkapitalisatiemaatregel aan de Commissie zal worden voorgelegd.

(3) In mei 2009 heeft een herkapitalisatie van de Bank plaatsgevonden uit hoofde van de herkapitalisatiemaatregel van de steunregeling voor Griekse banken.

(4) Op 2 augustus 2010 hebben de Griekse autoriteiten een herstructureringsplan betreffende de Bank aan de Commissie overgelegd. De Commissie heeft zowel het plan en de daaropvolgende actualiseringen als de aanvullende informatie die door de Griekse autoriteiten is overgelegd, geregistreerd onder nummer SA.30342 (PN 26/10) en vervolgens onder nummer SA.32788 (2011/PN).

(5) In december 2011 heeft er uit hoofde van de herkapitalisatiemaatregel wederom een herkapitalisatie van de Bank door Griekenland plaatsgevonden. De Commissie heeft die tweede herkapitalisatie van de Bank goedgekeurd op 22 december 2011 (3).

(6) De Bank heeft herhaaldelijk gebruikgemaakt van staatsgaranties op schuldinstrumenten en van staatsobligatieleningen op grond van de steunregeling voor Griekse banken (4). Zij heeft ook gebruikgemaakt van noodliquiditeitssteun met staatsgarantie (hierna „door de staat gegarandeerde ELA” genoemd).

(7) Op 18 maart 2012 is de Bank van Griekenland overgegaan tot de intrekking van de vergunning van drie coöperatieve banken (hierna „de drie coöperatieve banken” genoemd), te weten de coöperatieve bank van Lesvos-Limnos (hierna „de bank van Lesvos-Limnos” genoemd), de coöperatieve bank van Achaia (hierna de „de bank van Achaia” genoemd) en de coöperatieve bank van Lamia (hierna „de bank van Lamia” genoemd) en heeft zij de liquidatie van de drie coöperatieve banken in gang gezet.

(8) De Commissie heeft de informele informatie die zij van Griekenland heeft ontvangen over de afwikkeling van de drie coöperatieve banken geregistreerd onder nummer SA.34534 (2012/NN).

(9) Op 23 maart 2012 is de Bank van Griekenland begonnen met de overdracht van geselecteerde passiva van de drie coöperatieve banken aan de Bank en heeft zij het bedrag van de financieringstekorten (5) vastgesteld die gedekt zouden worden door het Griekse fonds voor financiële stabiliteit (hierna „het HFSF” genoemd) op grond van Wet 4051/2012 (6). De financieringstekorten kwamen overeen met de waarde van de overgedragen passiva aangezien er geen sprake was van een overdracht van activa van de drie coöperatieve banken.

(10) Op 20 april 2012 heeft het HFSF een toezeggingsbrief aan de Bank gezonden waarin het toezegt te zullen deelnemen aan de geplande verhoging van het aandelenkapitaal van de Bank. Op 28 mei 2012 heeft het HFSF de Bank een overbruggingsherkapitalisatie van 7 430 miljoen EUR verleend (hierna „de eerste overbruggingsherkapitalisatie” genoemd).

(11) In mei 2012 hebben de Griekse autoriteiten de Commissie in kennis gesteld van de toezeggingsbrief die het HFSF aan de Bank had verzonden. Aangezien de maatregel al was uitgevoerd heeft de Commissie deze als een niet-aangemelde steunmaatregel ingeschreven (nummer SA.34824 (2012/NN).

(12) Op 27 juli 2012 heeft de Commissie een formele onderzoeksprocedure ingeleid met betrekking tot de eerste overbruggingsherkapitalisatie (hierna „het besluit tot inleiding NBG” genoemd) (7).

(13) In december 2012 heeft het HFSF de Bank een tweede overbruggingskapitalisatie van 2 326 miljoen EUR verleend (hierna „de tweede overbruggingsherkapitalisatie” genoemd) (8). De Griekse autoriteiten hebben de Commissie op 27 december 2012 van deze maatregel in kennis gesteld. De Commissie heeft de betreffende maatregelen onder nummer SA.36007 (2013/NN) geregistreerd.

(14) In juni 2013 maakte de Bank bekend dat de claimemissie (9) ter waarde van 1 079 miljoen EUR succesvol was afgerond, terwijl het HFSF de eerste en tweede overbruggingsherkapitalisaties gedeeltelijk in eigen vermogen omzette (hierna „de herkapitalisatie van voorjaar 2013” genoemd, die zowel een claimemissie ter waarde van 1 079 miljoen EUR omvatte als de omzetting van de eerste en tweede overbruggingsherkapitalisaties). De totale omvang van de herkapitalisatie van voorjaar 2013 bedroeg 9 756 miljoen EUR, waarvan 8 677 miljoen EUR door het HFSF was geïnjecteerd (hierna „de deelname van het HFSF in de herkapitalisatie van voorjaar 2013” genoemd).

(15) Op 19 december 2013 hebben de Griekse autoriteiten aan de Commissie informatie verstrekt over de voorwaarden van de herkapitalisatie van voorjaar 2013.

(16) Op 25 juni 2014 hebben de Griekse autoriteiten een definitief herstructureringsplan voor de Bank (hierna „het herstructureringsplan” genoemd) bij de Commissie ingediend. Op diezelfde datum hebben zij ook informatie verstrekt over de door de staat gegarandeerde ELA. Zij gaven aan verder te willen gaan met het verstrekken van deze liquiditeitssteun aan de Bank, alsook van staatsgaranties op schuldinstrumenten en overheidsobligatieleningen op grond van de steunregeling voor Griekse banken. De Commissie heeft de kennisgeving geregistreerd onder nummer SA.34824 (2012/C).

(17) De Commissie had talrijke vergaderingen, teleconferenties en e-mailwisselingen met vertegenwoordigers van de Griekse autoriteiten en de Bank.

(18) Griekenland accepteert dat dit besluit bij wijze van uitzondering alleen in de Engelse taal wordt vastgesteld.

1.2. PROCEDURE MET BETREKKING TOT DE OVERGENOMEN BEDRIJVEN

1.2.1. Procedure met betrekking tot First Business Bank SA

(19) In juli 2009 is de First Business Bank SA (hierna „de FB Bank” genoemd) voor een bedrag van 50 miljoen EUR door Griekenland geherkapitaliseerd op grond van de herkapitalisatiemaatregel van de steunregeling voor Griekse banken (10).

(20) In het voorjaar van 2013 besloot de Bank van Griekenland om de afwikkeling van de FB Bank in gang te zetten middels een Purchase & Assumption-procedure (11).

(21) Op 1 mei 2013 heeft de Bank van Griekenland de vier grootste Griekse banken uitgenodigd om een niet-bindend bod uit te brengen op een activa- en passivaportefeuille van de FB Bank. In haar brief aan de bieders gaf de Bank van Griekenland aan dat het HFSF niet alleen het financieringstekort zou dekken, maar ook de kapitaalbehoeften van de verkrijger verband houdende met de overgedragen activa van de FB Bank.

(22) Op 8 mei 2013 hebben de Bank en een andere bank een voorlopig bod uitgebracht.

(23) Op 10 mei 2013 heeft de Bank haar bod aangepast.

(24) Op diezelfde datum is de Bank van Griekenland begonnen met de afwikkeling van de FB Bank en met de overdracht van geselecteerde activa en passiva aan de Bank.

(25) Op 11 mei 2013 hebben de Griekse autoriteiten informatie over de afwikkeling van de FB Bank aan de Commissie overgelegd. De Commissie heeft die informatie en de daaropvolgende documentatie die door de Griekse autoriteiten is ingediend, geregistreerd onder nummer SA.36658 (2014/NN).

(26) Op 28 juni 2013 heeft het HFSF twee derde deel van het oorspronkelijk geschatte financieringstekort aangevuld.

(27) Op 29 juli 2013 hebben de Griekse autoriteiten de Commissie in kennis gesteld van een aanvulling van het financieringstekort voor een totaalbedrag van circa 524 miljoen EUR, zoals geschat ten tijde van de afwikkeling op basis van gegevens van 31 maart 2013.

(28) Op 7 november 2013 heeft de Bank van Griekenland de berekening van het totale financieringstekort afgerond; dat tekort had een omvang van 457 miljoen EUR (12).

(29) Op 13 november 2013 heeft het HFSF het resterende saldo van het financieringstekort aan de Bank uitbetaald.

(30) Op 25 juni 2014 hebben de Griekse autoriteiten de Commissie meegedeeld dat de Bank niet voornemens is om het HFSF te verzoeken om het bedrag aan kapitaalbehoeften te injecteren die zijn ontstaan als gevolg van de overname van de activa van de FB Bank door de Bank.

1.2.2. Procedure met betrekking tot Probank SA

(31) Op 10 mei 2013 heeft de Bank van Griekenland een commissaris bij Probank SA (hierna „de Probank” genoemd) benoemd.

(32) In juli 2013 besloot de Bank van Griekenland om de afwikkeling van de Probank in gang te zetten middels een Purchase & Assumption-procedure.

(33) Op 22 juli 2013 heeft de Bank van Griekenland de vier grootste Griekse banken uitgenodigd om een niet-bindend bod uit te brengen op een activa- en passivaportefeuille van de Probank. In haar brief aan de bieders gaf de Bank van Griekenland aan dat het HFSF niet alleen het financieringstekort zou dekken, maar ook de kapitaalbehoeften van de verkrijger verband houdende met de overgedragen activa van de Probank.

(34) Op 24 juli 2013 heeft een bank een ontwerpbod uitgebracht en op 25 juli 2013 heeft de Bank haar bindende bod ingediend.

(35) Op 26 juli 2013 is de Bank van Griekenland begonnen met de afwikkeling van de Probank en met de overdracht van geselecteerde activa en passiva aan de Bank.

(36) Op 29 juli 2013 hebben de Griekse autoriteiten de Commissie in kennis gesteld van de aanvulling van het financieringstekort voor een totaalbedrag van 238 miljoen EUR zoals dat door de Bank van Griekenland was geschat op basis van gegevens van 31 maart 2013. De Commissie heeft die informatie en de daaropvolgende documentatie die door de Griekse autoriteiten is ingediend, geregistreerd onder nummer SA.37156 (2014/NN).

(37) Op 9 augustus 2013 heeft het HFSF twee derde deel van het oorspronkelijk geschatte financieringstekort aangevuld.

(38) Op 30 december 2013 heeft de Bank van Griekenland de berekening van het totale financieringstekort afgerond; dat tekort had een omvang van 563 miljoen EUR

(39) Op 31 december 2013 heeft het HFSF het resterende saldo van het financieringstekort aan de Bank uitbetaald.

(40) Op diezelfde datum heeft de Bank van Griekenland de Commissie van aanvullende informatie voorzien over de afronding van het financieringstekort.

(41) Op 25 juni 2014 hebben de Griekse autoriteiten de Commissie meegedeeld dat de Bank niet voornemens is om het HFSF te verzoeken om het bedrag aan kapitaalbehoeften te injecteren die zijn ontstaan als gevolg van de overname van de activa van de Probank door de Bank.

2. BESCHRIJVING

2.1. DE BANK EN HAAR PROBLEMEN

2.1.1. Algemene context van het Griekse bankwezen

(42) Het reële bruto binnenlands product (hierna „het bbp” genoemd) in Griekenland is tussen 2008 en 2012 met 20 % gedaald, zoals aangegeven in tabel 1. Daardoor hadden de Griekse banken te kampen met een snel stijgend wanbetalingspercentage bij leningen aan Griekse huishoudens en bedrijven (13). Deze ontwikkelingen hadden een negatieve invloed op de resultaten van de activa van Griekse banken en hebben tot grote verliezen op leningen geleid. Tabel 1 Reële bbp-groei in Griekenland, 2008-2013 Griekenland 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Reële bbp-groei, % – 0,2 – 3,1 – 4,9 – 7,1 – 6,4 – 3,9 Bron: Eurostat, online beschikbaar via: http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&plugin=1&language=en&pcode=tec00115

(43) Bovendien heeft Griekenland in februari 2012 een obligatieruil met de particuliere sector uitgevoerd onder de naam Inbreng van de particuliere sector (hierna „het PSI-programma” genoemd). Griekse banken waren bij dat PSI-programma betrokken, waarbij de Griekse regering bestaande particuliere obligatiehouders nieuwe effecten aanbood (met inbegrip van nieuwe Griekse staatsobligaties (hierna „GGB's” genoemd), aan het bbp gekoppelde effecten en PSI-promesses uitgegeven door de Europese Faciliteit voor financiële stabiliteit (hierna „EFSF” genoemd)) in ruil voor bestaande GGB's, met een nominale korting van 53,5 % en langere looptijden (14). De Griekse autoriteiten maakten de resultaten van die obligatieruil op 9 maart 2012 bekend (15). De ruil resulteerde in zware verliezen voor de obligatiehouders (door de Bank van Griekenland geschat op gemiddeld 78 % van het nominale bedrag van de oude GGB's voor de Griekse banken) en kapitaalbehoeften die met terugwerkende kracht op de jaarrekening van 2011 van de Griekse banken werden geboekt. Tabel 2 Totale PSI-verliezen van de belangrijkste Griekse banken (in miljoen EUR) Banken Nominaal bedrag van GGB's (1) Nominale waarde van staatsgerelateerde leningen (2) Totale nominale waarde (3) = (1) + (2) PSI-verlies op GGB's (4) PSI-verlies op staatsgerelateerde leningen (5) Totaal bruto PSI-verlies (6) = (4) + (5) Totaal bruto PSI-verlies/tier 1-kernkapitaal (16) (dec. 2011) (%) Totaal bruto PSI-verlies/Totaal activa (dec. 2011) (%) NBG 13 748 1 001 14 749 10 985 751 11 735 161,0 11,0 Eurobank 7 001 335 7 336 5 517 264 5 781 164,5 7,5 Alpha 3 898 2 145 6 043 3 087 1 699 4 786 105,7 8,1 Piraeus 7 063 280 7 343 5 686 225 5 911 226,0 12,0 Probank 415 0 415 295 0 295 105,1 8,7 FB Bank 70 0 70 49 0 49 33,8 3,1 Bron: Bank van Griekenland, Report on the Recapitalisation and the Restructuring of the Greek Banking Sector, december 2012, blz. 14.

(44) Aangezien de Griekse banken geconfronteerd werden met aanzienlijke kapitaaltekorten als gevolg van het PSI-programma en de aanhoudende recessie, werden op grond van het Memorandum of Economic and Financial Policies (het Memorandum betreffende het economische en financiële beleid — hierna „het MEFP” genoemd) van het tweede aanpassingsprogramma voor Griekenland van de Griekse regering, de Europese Unie, het Internationaal Monetair Fonds (hierna „het IMF” genoemd) en de Europese Centrale Bank (hierna „de ECB” genoemd) van 11 maart 2012 fondsen beschikbaar gesteld voor de herkapitalisatie van die banken. De Griekse autoriteiten schatten de totale bancaire herkapitalisatiebehoeften en afwikkelingskosten ten laste van dit programma op 50 miljard EUR (17). Dat bedrag werd berekend op basis van een stresstest, uitgevoerd door de Bank van Griekenland, voor de periode van december 2011 tot december 2014 (hierna „de stresstest van 2012” genoemd), die gebruik maakte van de prognose voor kredietverliezen uitgevoerd door Blackrock (18). De middelen voor de herkapitalisatie van de Griekse banken zijn beschikbaar via het HFSF. Tabel 3 geeft een overzicht van de berekening van de kapitaalbehoeften van de belangrijkste Griekse banken, zoals deze uit de stresstest van 2012 naar voren zijn gekomen. Tabel 3 Stresstest 2012: Kapitaalbehoeften van de belangrijkste Griekse banken (in miljoen EUR) Banken Referentie tier 1-kernkapitaal (dec. 2011) (1) Totaal bruto PSI-verlies (dec. 2011) (2) Voorzieningen met betrekking tot PSI (juni 2011) (3) Bruto cumulatief verlies Prognoses voor kredietrisico (4) Reserves kredietverliezen (dec. 2011) (5) Interne kapitaalopbouw (6) Doelstelling tier 1-kernkapitaal (dec. 2014) (7) Kapitaalbehoeften (8) = (7) – (1) – (2) – (3) – (4) – (5) – (6) NBG 7 287 – 11 735 1 646 – 8 366 5 390 4 681 8 657 9 756 Eurobank 3 515 – 5 781 830 – 8 226 3 514 2 904 2 595 5 839 Alpha 4 526 – 4 786 673 – 8 493 3 115 2 428 2 033 4 571 Piraeus 2 615 – 5 911 1 005 – 6 281 2 565 1 080 2 408 7 335 Probank 281 – 295 59 – 462 168 147 180 282 FB Bank 145 – 49 0 – 285 167 – 29 116 168 Bron: Bank van Griekenland, Report on the Recapitalisation and the Restructuring of the Greek Banking Sector, december 2012, blz. 8.

(45) Volgens het MEFP wordt aan „banken die levensvatbare plannen voor kapitaalopbouw indienen de mogelijkheid geboden om overheidssteun aan te vragen en te ontvangen op een zodanige wijze dat de particuliere sector wordt gestimuleerd tot kapitaalinjectie, zodat de lasten voor de belastingbetaler worden beperkt” (19). De Bank van Griekenland constateerde dat alleen de vier grootste banken (Eurobank, NBG, Piraeus Bank en Alpha Bank) levensvatbaar zijn (20). Zij ontvingen in mei 2012 een eerste herkapitalisatie van het HFSF.

(46) De binnenlandse deposito's bij de banken in Griekenland daalden tussen eind 2009 en juni 2012 met in totaal 37 % als gevolg van de recessie en de politieke onzekerheid. Deze banken moesten een hogere rente betalen om hun deposito's te behouden. De kosten van deposito's stegen, waardoor de netto rentemarge van de banken werd verlaagd. Aangezien Griekse banken werden uitgesloten van de markten voor wholesalefinanciering, werden zij volledig afhankelijk van Eurosysteem-financiering (21), waarvan een steeds groter deel de vorm had van door de staat gegarandeerde ELA, verleend door de Bank van Griekenland.

(47) Op 3 december 2012 startte Griekenland een terugkoopprogramma voor de nieuwe GGB's die in het kader van het PSI-programma door de beleggers waren ontvangen, tegen vergoedingen variërend van 30,2 % tot 40,1 % van hun nominale waarde (22). De Griekse banken namen deel aan dat terugkoopprogramma, hetgeen leidde tot verdere verliezen op hun balansen, aangezien het merendeel van het boekhoudkundige verlies (dat wil zeggen het verschil tussen de marktwaarde en de nominale waarde) dat tijdens het PSI-programma op die nieuwe GGB's werd geboekt nu definitief en onomkeerbaar was (23).

(48) In december 2012 ontvingen de vier grootste Griekse banken een tweede herkapitalisatie van het HFSF.

(49) In het voorjaar van 2013 werden de overbruggingsherkapitalisaties van de vier banken omgezet in permanente herkapitalisaties in gewone aandelen, waardoor het HFSF meer dan 80 % van de aandelen in elk van de vier banken hield. Indien banken erin slaagden om een vooraf vastgesteld bedrag aan particulier kapitaal aan te trekken, ontving het HFSF aandelen zonder stemrecht. Particuliere investeerders die naast het HFSF nieuw geld injecteerden kregen daarvoor warrants op de aandelen die door het HFSF waren verkregen.

(50) In juli 2013 gaf de Bank van Griekenland aan een adviseur opdracht tot het uitvoeren van een diagnostische studie betreffende de kredietportefeuilles van alle Griekse banken. Deze adviseur stelde prognoses voor kredietverliezen (hierna „CLP's” genoemd) op voor alle binnenlandse kredietportefeuilles van de Griekse banken, alsook voor leningen met een Grieks risico bij buitenlandse vestigingen en dochterondernemingen, uitgaande van een termijn van drieënhalf jaar en de levensduur van de lening. De analyse leverde CLP's op in twee macro-economische scenario's: een basisscenario en een ongunstig scenario. De Bank van Griekenland maakte, met enige inhoudelijke inbreng van de adviseur, een schatting van de CLP's voor buitenlandse kredietportefeuilles.

(51) Op basis van de beoordeling van de CLP's door de adviseur zette de Bank van Griekenland in het najaar van 2013 een nieuwe stresstest in gang (hierna „de stresstest van 2013” genoemd) om de robuustheid van de kapitaalpositie van de Griekse banken te evalueren in zowel een basisscenario als een ongunstig scenario. De Bank van Griekenland beoordeelde die kapitaalbehoeften met technische ondersteuning van een tweede adviseur.

(52) De belangrijkste onderdelen van de beoordeling van de kapitaalbehoeften in het kader van de stresstest van 2013 waren: i) de CLP's (24) over kredietportefeuilles van banken op een geconsolideerde basis voor Grieks risico en buitenlands risico, na aftrek van de bestaande kredietreserves en ii) de geschatte operationele rentabiliteit van de banken voor de periode van juni 2013 tot december 2016, op basis van een conservatieve aanpassing van de herstructureringsplannen die in het vierde kwartaal van 2013 aan de Bank van Griekenland waren voorgelegd. Tabel 4 geeft een overzicht van de berekening van de kapitaalbehoeften voor de belangrijkste Griekse banken, op een geconsolideerde basis voor het basisscenario van die stresstest van 2013. Tabel 4 Stresstest van 2013: Kapitaalbehoeften van de Griekse banken op een geconsolideerde basis in het basisscenario (in miljoen EUR) Banken Referentie tier 1-kernkapitaal (juni 2013) (1) Reserves kredietverliezen (juni 2013) (2) CLP's voor Grieks risico (3) CLP's voor buitenlands risico (25) (4) Interne kapitaalopbouw (5) Stresstest tier 1-kernkapitaalratio (december 2016) (6) Kapitaalbehoeften (7) = (6) – (1) – (2) – (3) – (4) – (5) NBG (26) 4 821 8 134 – 8 745 – 3 100 1 451 4 743 2 183 Eurobank (27) 2 228 7 000 – 9 519 – 1 628 2 106 3 133 2 945 Alpha 7 380 10 416 – 14 720 – 2 936 4 047 4 450 262 Piraeus 8 294 12 362 – 16 132 – 2 342 2 658 5 265 425 Bron: Bank van Griekenland, 2013 Stress Test of the Greek Banking Sector (Stresstest 2013 van het Griekse bankwezen), maart 2014, blz. 42.

(53) Op 6 maart 2014 maakte de Bank van Griekenland de resultaten van de stresstest van 2013 bekend en verzocht zij de banken om medio april 2014 hun plannen voor het aantrekken van kapitaal ter dekking van de kapitaalbehoeften op grond van het basisscenario in te dienen.

(54) Vanaf eind maart 2013 tot begin mei 2014 hebben de vier banken hun activiteiten om meer kapitaal aan te trekken voortgezet.

2.1.2. De begunstigde

(55) De Bank biedt universele bankdiensten aan, voornamelijk in Griekenland, Turkije en in andere landen in Midden-, Oost- en Zuidoost-Europa (Cyprus, Roemenië, Bulgarije, Servië, Albanië en de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië (hierna „voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië” genoemd)). Zij biedt huishoudens en bedrijven een volledig assortiment bancaire en financiële producten en diensten aan. Zij is actief in detailhandels-, zakelijke en particuliere bankactiviteiten, vermogensbeheer, verzekeringen, kasbeheer, kapitaalmarkten en andere diensten. De Bank is als rechtspersoon opgericht in Griekenland en haar aandelen zijn genoteerd aan de effectenbeurs van Athene. Op 30 september 2012 werkten in totaal 37 831 mensen (28) bij de Bank, waarvan ongeveer een derde deel in Griekenland, een derde deel in Turkije en het resterende derde deel in andere landen, voornamelijk in Zuidoost-Europa.

(56) De Bank nam aan het PSI-programma deel met de uitruil van GGB's en staatsgerelateerde leningen met een nominale waarde van 14 749 miljoen EUR. De totale PSI-gerelateerde kosten bedroegen ongeveer 11 735 miljoen EUR vóór belastingen en zijn volledig geboekt op de jaarrekening van 2011 (29). De Bank verkocht tijdens het terugkoopprogramma van december 2012 de nieuwe GGB's die zij had ontvangen in het kader van het PSI-programma tegen een hoge korting ten opzichte van de nominale waarde. Deze verkoop leidde tot verliezen op de nieuwe GGB's.

(57) De kerncijfers van de Bank per december 2010, december 2011, december 2012 en december 2013 (geconsolideerde gegevens conform de betreffende jaarrekeningen) worden in tabel 5 weergegeven. Tabel 5 Kerncijfers van de Nationale Bank van Griekenland over 2010, 2011, 2012 en 2013 (30) Winst-en-verliesrekening (in miljoen EUR) 2010 2011 2012 2013 Netto rentebaten 4 148 3 843 3 365 3 157 Totale bedrijfsopbrengsten 4 639 4 372 3 527 3 771 Totale bedrijfslasten – 2 512 – 2 541 – 2 322 – 2 547 Opbrengsten voor voorzieningen 2 127 1 833 1 205 1 224 Bijzondere waardeverminderingen ter dekking van kredietrisico's – 1 450 – 3 439 – 2 966 – 1 373 Bijzondere waardeverminderingen op GGB's en leningen die in aanmerking komen voor het PSI-programma 0 – 11 783 – 187 0 Nettowinst/-verlies 440 – 12 325 – 2 131 807 Geselecteerde volumegegevens (in miljoen EUR) 31 december 2010 31 december 2011 31 december 2012 31 december 2013 Totale nettoleningen en voorschotten aan cliënten 77 262 71 496 69 135 67 250 Deposito's 68 039 59 544 58 722 62 876 Totaal activa 120 745 106 870 104 798 110 930 Totaal eigen vermogen (31) 10 905 – 253 – 2 042 7 874

(58) Uit tabel 5 blijkt dat, naast de enorme verliezen die in 2011 als gevolg van het PSI-programma (11 735 miljoen EUR (32)) zijn geboekt, de Bank te kampen had met afnemende inkomsten (onder andere vanwege de hogere kosten van deposito's) en met hoge en stijgende bijzondere waardeverminderingen op haar kredietportefeuilles in Griekenland en in het buitenland. De liquiditeitspositie van de Bank werd zwaar getroffen door de uitstroom van deposito's, maar de nettoverhouding kredieten/deposito's bleef relatief laag vergeleken met andere Griekse banken (118 % per 31 december 2012 (33)).

(59) Naar aanleiding van de stresstest van 2013, op grond waarvan de kapitaalbehoeften van de Bank werden geschat op 2 183 miljoen EUR in het basisscenario, probeerde de Bank 2,5 miljard EUR op de kapitaalmarkt aan te trekken.

(60) Op 6 mei 2014 kondigde de Bank de introductie van een orderboekprocedure (book-building exercise) (34) aan voor een bedrag van 2,5 miljard EUR (35).

(61) Op 9 mei 2014 kondigde de Bank de uitgifte en plaatsing van gewone aandelen aan ter waarde van 1 136,4 miljoen EUR tegen een koers van 2,20 EUR per aandeel met het oog op de beoogde totale bruto-opbrengst van 2,5 miljard EUR (36). De verhoging van het aandelenkapitaal werd gerealiseerd door de annulering van de voorkeursrechten van de bestaande aandeelhouders conform het besluit van de algemene vergadering van aandeelhouders van 10 mei 2014 in Athene (37). Het HFSF gaf, in overeenstemming met Wet 3864, zijn goedkeuring aan de verhoging van het aandelenkapitaal op basis van twee waarderingsrapporten van onafhankelijke deskundigen (38).

2.2. OVERNAMES DOOR DE BANK VAN GRIEKSE BANCAIRE ACTIVITEITEN

2.2.1. Overname van geselecteerde passiva van de drie coöperatieve banken

(62) Op 18 maart 2012 constateerde Bank van Griekenland dat de drie coöperatieve banken niet aan de solvabiliteitsvereisten voldeden en concludeerde zij dat die drie banken ook niet in staat waren om nieuw kapitaal aan te trekken. De Bank van Griekenland besloot om die reden om hun vergunningen in te trekken en de bijbehorende liquidatieprocedures in gang te zetten.

(63) De Bank van Griekenland was van mening dat het nemen van afwikkelingsmaatregelen — met name de veiling van deposito's in de context van het afwikkelingskader (artikel 63D van Wet 3601/2007) en het aanvullen van het relevante financieringstekort — van essentieel belang was om het vertrouwen onder depositohouders in stand te houden dat in de nasleep van de succesvolle afronding van het PSI-programma en het tweede aanpassingsprogramma was gegroeid. Een andere overweging was dat het marktsentiment recentelijk weliswaar was verbeterd, maar dat het nog steeds fragiel was. Op basis van de ongecontroleerde gegevens per 30 september 2013 schatte de Bank van Griekenland het totaalbedrag aan klantendeposito's bij de drie coöperatieve banken op 19 maart 2012 op circa 325 miljoen EUR.

(64) De Bank van Griekenland zette een Purchase & Assumption-procedure in gang waarbij alle deposito's, met inbegrip van interbancaire deposito's, evenals de vorderingen op en verplichtingen ten opzichte van het Griekse garantiefonds voor deposito's en beleggingen (hierna „het HDIGF” genoemd) aan een verkrijger overgedragen zouden worden, zij het dat de leningen van de transactie uitgezonderd werden. Op 20 maart 2012 heeft de Bank van Griekenland de toenmalige vijf grootste Griekse kredietinstellingen verzocht om een bod in te dienen. Zowel de Bank als drie andere banken hebben een bindend bod uitgebracht. De voorkeur ging uit naar het bod van de Bank vanwege de geboden vergoeding en de tijd die nodig zou zijn om de overdracht af te ronden. De Bank had aangeboden om als vergoeding een bedrag van […] (39) % van de overgedragen deposito's te betalen en gaf aan dat die overdracht naar schatting binnen één werkdag voltooid zou kunnen zijn.

2.2.1.1. De coöperatieve bank van Lesvos-Limnos (hierna „de bank van Lesvos-Limnos” genoemd)

(65) Op 23 maart 2012 heeft de Bank van Griekenland besloten dat de deposito's en de vorderingen en verplichtingen van de bank van Lesvos-Limnos jegens het HDIGF aan de Bank overgedragen moesten worden (40). Volgens de Bank van Griekenland (41) bedroeg de reële waarde van de overgedragen passiva […] miljoen EUR. Er werden geen activa overgedragen. De vergoeding werd berekend op (42) […] miljoen EUR, hetgeen overeenkomt met […] % van het bedrag aan overgedragen deposito's. Het financieringstekort werd gedekt door het HFSF op grond van artikel 63D, lid 13, van Wet 3601/2007. Op 10 april 2012 heeft het HFSF twee derde deel van het uitstaande financieringstekort in EFSF-notes uitgekeerd met de toezegging dat het resterende bedrag uitbetaald zou worden nadat de definitieve omvang van het financieringstekort was vastgesteld. Op 22 juni 2012 heeft de Bank van Griekenland het definitieve financieringstekort van de bank van Lesvos-Limnos bepaald op 56,6 miljoen EUR. Het HFSF heeft het nog niet uitbetaalde gedeelte van het financieringstekort op 20 juli 2012 gedekt.

(66) Ten tijde van de afwikkeling had de bank van Lesvos-Limnos 37 werknemers en drie vestigingen. De Bank heeft geen vestigingen van de bank van Lesvos-Limnos overgenomen en alle werknemers zijn ontslagen.

2.2.1.2. De coöperatieve bank van Achaia (hierna de „bank van Achaia” genoemd)

(67) Op 23 maart 2012 heeft de Bank van Griekenland besloten dat de deposito's en de vorderingen en verplichtingen van de bank van Achaia jegens het HDIGF aan de Bank overgedragen moesten worden (43). Volgens de Bank van Griekenland (44) bedroeg de reële waarde van de overgedragen passiva […] miljoen EUR. Er werden geen activa overgedragen. De vergoeding werd berekend op (45) […] miljoen EUR, hetgeen overeenkomt met […] % van het bedrag aan overgedragen deposito's. Het financieringstekort werd gedekt door het HFSF op grond van artikel 63D, lid 13, van Wet 3601/2007. Op 10 april 2012 heeft het HFSF twee derde deel van het uitstaande financieringstekort in EFSF-notes uitgekeerd met de toezegging dat het resterende bedrag uitbetaald zou worden nadat de definitieve omvang van het financieringstekort was vastgesteld. Op 22 juni 2012 heeft de Bank van Griekenland het definitieve financieringstekort van de bank van Achaia bepaald op 212,9 miljoen EUR. Het HFSF heeft het nog niet uitbetaalde gedeelte van het financieringstekort op 20 juli 2012 gedekt.

(68) Ten tijde van de afwikkeling had de bank van Achaia 103 werknemers en 13 vestigingen. De Bank heeft geen vestigingen van de bank van Achaia overgenomen en alle werknemers zijn ontslagen.

2.2.1.3. De coöperatieve bank van Lamia (hierna de „bank van Lamia” genoemd)

(69) Op 23 maart 2012 heeft de Bank van Griekenland besloten dat de deposito's en de vorderingen en verplichtingen van de bank van Lamia jegens het HDIGF aan de Bank overgedragen moesten worden (46). Volgens de Bank van Griekenland bedroeg de reële waarde van de overgedragen passiva […] miljoen EUR. Er werden geen activa overgedragen. De vergoeding werd berekend op (47) miljoen EUR, hetgeen overeenkomt met […] % van het bedrag aan overgedragen deposito's. Het financieringstekort werd gedekt door het HFSF op grond van artikel 63D, lid 13, van Wet 3601/2007. Op 10 april 2012 heeft het HFSF twee derde deel van het uitstaande financieringstekort in EFSF-notes uitgekeerd met de toezegging dat het resterende bedrag uitbetaald zou worden nadat de definitieve omvang van het financieringstekort was vastgesteld Op 22 juni 2012 heeft de Bank van Griekenland het definitieve financieringstekort van de bank van Lamia bepaald op 56,3 miljoen EUR. Het HFSF heeft het nog niet uitbetaalde gedeelte van het financieringstekort op 20 juli 2012 gedekt.

(70) Ten tijde van de afwikkeling had de bank van Lamia 47 werknemers en vijf vestigingen. De Bank heeft geen vestigingen van de bank van Lamia overgenomen en alle werknemers zijn ontslagen.

(71) De omvang van de financieringstekorten van de drie coöperatieve banken zijn weergegeven in tabel 6. Tabel 6 Definitieve financieringstekorten van de drie coöperatieve banken Definitief financieringstekort (in miljoen EUR) De bank van Lesvos-Limnos 56,6 De bank van Achaia 212,9 De bank van Lamia 56,3 Totaal 325,8 Bronnen: Besluiten 3/1, 3/2, 3/3 van 22 juni 2012 van de Commissie afwikkelingsmaatregelen van de Bank van Griekenland.

2.2.2. Overname van geselecteerde activa en passiva van de First Business Bank

(72) De FB Bank was een kleine bank met een balanstotaal van 1,4 miljard EUR ten tijde van de afwikkeling en een marktaandeel van minder dan 1 % aan leningen en deposito's. De FB Bank had 19 vestigingen verspreid over Griekenland en had per 31 december 2012 260 mensen in dienst.

(73) Op grond van de steunregeling voor Griekse banken heeft de FB Bank i) een kapitaalinjectie van de Griekse staat ontvangen voor een bedrag van 50 miljoen EUR (juli 2009), evenals ii) Griekse staatsobligaties ter waarde van 60 miljoen EUR (mei 2012) (48), en iii) een staatsgarantie voor uitgegeven obligaties met een nominale waarde van 50 miljoen EUR (maart 2011).

(74) De FB Bank heeft deelgenomen aan het PSI-programma met een uitruil van GGB's met een nominale waarde van 70 miljoen EUR. Zoals blijkt uit tabel 2 bedroegen de totale PSI-gerelateerde kosten circa 49 miljoen EUR vóór belastingen. Uit tabel 3 blijkt dat de kapitaalbehoeften van de FB Bank in het kader van de stresstest van 2012 geschat werden op 168 miljoen EUR.

Overname van de First Business Bank

(75) Op 8 november 2012 heeft de Bank van Griekenland de FB Bank verzocht om de kapitaalverhoging uiterlijk op 30 april 2013 af te ronden met het oog op het herstellen van haar tier 1-kernkapitaalratio.

(76) Aangezien de FB Bank niet in staat bleek om het vereiste kapitaal per 30 april 2013 aan te trekken, besloot de Bank van Griekenland de vergunning van de FB Bank in te trekken en een liquidatieproces in gang te zetten.

(77) De Bank van Griekenland was van mening dat het nemen van afwikkelingsmaatregelen middels een Purchase & Assumption-procedure (met name het aanvullen van het relevante financieringstekort en de bijbehorende dekking van de kapitaalbehoeften verband houdende met de overgedragen activa) van essentieel belang was om het vertrouwen van depositohouders in het Griekse bankwezen in stand te houden teneinde financiële stabiliteit te waarborgen. De Bank van Griekenland schatte de totale omvang van de klantendeposito's bij de FB Bank per 31 december 2012 op circa 1 278 miljoen EUR, waarvan slechts 830 miljoen EUR door het HDIGF was gegarandeerd. Als de FB Bank geliquideerd werd zonder afwikkelingsmaatregelen zou derhalve een bedrag van circa 448 miljoen EUR aan deposito's niet gedekt zijn.

(78) Vanwege deze stabiliteitsoverwegingen besloot de Bank van Griekenland om geselecteerde activa en passiva van de FB Bank, met inbegrip van deposito's, te veilen. De overname van de activa van de FB Bank zou echter tot nieuwe kapitaalbehoeften van de verkrijger kunnen leiden waardoor geen enkele bank interesse in de overname van de geselecteerde activa en passiva zou hebben. In haar brief van 8 mei 2013 aan het HFSF gaf de Bank van Griekenland aan dat zij van mening was dat het gepast zou zijn als het HFSF de betreffende kapitaalbehoeften zou dekken als onderdeel van de afwikkelingskosten. In haar definitieve bindende bod van 10 mei 2013 verzocht de Bank om een dekking door het HFSF van de kapitaalbehoeften als gevolg van de overname van de activa van de FB Bank. Ten tijde van de afwikkeling werd de omvang van deze kapitaalbehoeften door de Bank van Griekenland geschat op circa 100 miljoen EUR (49).

(79) Op 8 mei 2013 was er uitsluitend door de Bank en één andere bank een niet-bindend bod uitgebracht. Het bod van beide banken was gebaseerd op de veronderstelling dat het HFSF zowel het financieringstekort als de kapitaalbehoeften verband houdende met de overgedragen activa zou dekken. Op 10 mei 2013 heeft de Bank haar definitieve bod uitgebracht. De Bank van Griekenland besloot om de activa en passiva van de FB Bank aan de Bank over te dragen als zijnde het voorkeursbod.

(80) De volgende activa en passiva werden aan de Bank overgedragen: leningen aan klanten (behalve permanent achterstallige leningen), het merendeel van de kassaldo's, immateriële activa en goodwill, eigendomsrechten, contracten in verband met de huur of koop van vastgoed, evenals interbancaire verplichtingen en klantendeposito's.

(81) Volgens een eerste beoordeling van de Bank van Griekenland was de waarde van de passiva overgedragen van de FB Bank aan de Bank ten tijde van de afwikkeling (50) naar schatting 1 402 miljoen EUR, terwijl de waarde van de overgedragen activa op 878 miljoen EUR werd geschat en er dus sprake was van een financieringstekort van 524 miljoen EUR. Dat financieringstekort werd op grond van artikel 63D, lid 13, van Wet 3601/2007 gedekt door het HFSF, dat op 28 juni 2013 twee derde deel van het geschatte financieringstekort uitkeerde, i.c. 349,6 miljoen EUR. Nadat het financieringstekort door de Bank van Griekenland op 7 november 2013 (51) definitief op 457 miljoen EUR was vastgesteld, heeft het HFSF het nog openstaande saldo van 107,4 miljoen EUR op 13 november 2013 (52) aan de Bank uitbetaald.

2.2.3. Overname van geselecteerde activa en passiva van de Probank

(82) De Probank beschikte op 31 maart 2013 over een netwerk van 112 vestigingen verspreid over Griekenland en had 1 087 mensen in dienst (53).

(83) Het balanstotaal van de Probank bedroeg op 30 juni 2013 circa 3,2 miljard EUR (54). De Probank had op 31 maart 2013 qua leningen een marktaandeel van 1,1 % en qua deposito's een marktaandeel van 1,7 %.

(84) De Probank nam aan het PSI-programma deel met de uitruil van GGB's met een nominale waarde van 415 miljoen EUR. Zoals blijkt uit tabel 2 bedroegen de totale PSI-gerelateerde kosten circa 295 miljoen EUR vóór belastingen. Uit tabel 3 blijkt dat de kapitaalbehoeften van de Probank in het kader van de stresstest van 2012 geschat werden op 282 miljoen EUR.

Overname van de Probank

(85) Op 26 oktober 2012 heeft de Bank van Griekenland Probank verzocht om haar kapitaal met 282 miljoen EUR te verhogen.

(86) Aangezien de Probank niet in staat bleek om het vereiste kapitaal aan te trekken, besloot de Bank van Griekenland in juli 2013 de vergunning van de Probank in te trekken en om een liquidatieproces in gang te zetten (55). In feite had Probank een negatief eigen vermogen dat gebaseerd op gegevens van per 31 maart 2013 circa -16 miljoen EUR bedroeg (op een geconsolideerde basis). Dat betekende dat Probank niet aan de minimale kapitaalvereisten voldeed en dat het eigen vermogen lager was dan het minimaal vereiste aandelenkapitaal voor welke bank dan ook zoals voorgeschreven in artikel 5, lid 4, onder (a), van Wet 3601/2007.

(87) De Bank van Griekenland was van mening dat afwikkelingsmaatregelen van essentieel belang waren om het vertrouwen van depositohouders in het Griekse bankwezen in stand te houden teneinde financiële stabiliteit te waarborgen. De Bank van Griekenland schatte de totale omvang van de klantendeposito's bij de Probank per 31 maart 2013 op circa 3 123 miljoen EUR, waarvan slechts 1 998 miljoen EUR door het HDIGF was gegarandeerd. Als de Probank geliquideerd werd zonder afwikkelingsmaatregelen zou derhalve een bedrag van 1 125 miljoen EUR aan deposito's niet gedekt zijn.

(88) Vanwege deze stabiliteitsoverwegingen besloot de Bank van Griekenland om geselecteerde activa en passiva van de Probank, met inbegrip van deposito's, te veilen. De overname van de activa van de Probank zou echter tot nieuwe kapitaalbehoeften van de verkrijger kunnen leiden waardoor geen enkele bank interesse in de overname van de geselecteerde activa en passiva zou hebben. In haar definitieve bindende bod van 25 juli 2013 verzocht de Bank om een dekking door het HFSF van de kapitaalbehoeften als gevolg van de overname van de activa van de Probank. De verzochte toezegging om de betreffende kapitaalbehoeften te dekken, is door het HFSF in aanmerking genomen bij het beoordelen van de ontvangen biedingen. De omvang van deze kapitaalbehoeften werd geschat op [180 tot 280] miljoen EUR (56).

(89) Op 24 juli 2013 werd door een andere grote Griekse bank een ontwerpbod overgelegd en op 25 juli 2013 diende de Bank haar bod in. Het bod van beide banken was gebaseerd op de veronderstelling dat het HFSF zowel het financieringstekort als de kapitaalbehoeften verband houdende met de overgedragen activa zou dekken. De Bank van Griekenland besloot om de activa en passiva van de Probank aan de Bank over te dragen als zijnde het voorkeursbod.

(90) De volgende activa en passiva werden aan de Bank overgedragen: leningen aan klanten (behalve permanent achterstallige leningen), het merendeel van de kassaldo's, immateriële activa en goodwill, eigendomsrechten, contracten in verband met de huur of koop van vastgoed, evenals interbancaire verplichtingen en klantendeposito's.

(91) Volgens een eerste beoordeling van de Bank van Griekenland was de waarde van de passiva overgedragen van de Probank aan de Bank ten tijde van de afwikkeling (57) naar schatting 3 198,9 miljoen EUR, terwijl de waarde van de overgedragen activa op 2 961,4 miljoen EUR werd geschat en er dus sprake was van een financieringstekort van 237,6 miljoen EUR. Dat financieringstekort werd op grond van artikel 63D, lid 13, van Wet 3601/2007 gedekt door het HFSF, dat op 9 augustus 2013 twee derde deel van het geschatte financieringstekort in contanten uitkeerde, i.c. 158,4 miljoen EUR. De omvang van dat financieringstekort is op 30 december 2013 door de Bank van Griekenland definitief vastgesteld op 562,7 miljoen EUR (58). Op 31 december 2013 heeft het HFSF het nog openstaande saldo van 404,4 miljoen EUR contant aan de Bank uitbetaald (59).

2.3. STEUNMAATREGELEN

2.3.1. Steunmaatregelen ten gunste van de Bank op grond van de steunregeling voor Griekse banken (maatregelen L1 en A)

(92) De Bank heeft verschillende vormen van steun gekregen op grond van de maatregel tot herkapitalisatie, de garantiemaatregel en de maatregel voor staatsobligatieleningen zoals neergelegd in de steunregeling voor Griekse banken.

2.3.1.1. Staatsliquiditeitssteun verleend op grond van de garantiemaatregel en de maatregel voor staatsobligatieleningen (maatregel L1)

(93) De Bank heeft gebruikgemaakt en blijft gebruikmaken van steun uit hoofde van de garantiemaatregel en de maatregel voor staatsobligatieleningen. Die steun zal in dit besluit worden omschreven als „maatregel L1”. Vanaf 30 november 2013 (60) zijn er voor circa 14,8 miljard EUR garanties aan de Bank verleend. Op die datum was de waarde van de uitstaande staatsobligatieleningen aan de Bank 847 miljoen EUR. Per 15 april 2011 had de Bank staatsobligatieleningen ten bedrage van 787 miljoen EUR ontvangen en gebruikgemaakt van 12,9 miljard EUR aan staatsgaranties.

(94) In het herstructureringsplan voor de Bank dat door de Griekse autoriteiten op 25 juni 2014 bij de Commissie is ingediend, hebben de Griekse autoriteiten hun voornemen kenbaar gemaakt om tijdens de herstructureringsperiode op grond van de steunregeling voor Griekse banken garanties en staatsobligatieleningen te blijven verstrekken.

2.3.1.2. Herkapitalisatie door de staat verleend op grond van de herkapitalisatiemaatregel (maatregel A)

(95) In mei 2009 en december 2011 ontving de Bank op grond van de herkapitalisatiemaatregel kapitaalinjecties van Griekenland van respectievelijk 350 miljoen EUR en 1 000 miljoen EUR, dus in totaal voor een bedrag van 1 350 miljoen EUR (maatregel A). Dit bedrag stond gelijk aan ongeveer 2 % van de risicogewogen activa (hierna „RWA” genoemd) die de Bank op dat moment had.

(96) De herkapitalisatie vond plaats in de vorm van preferente aandelen, waarop door Griekenland werd ingeschreven, met een coupon van 10 % en een looptijd van vijf jaar. In 2010 werd de duur van de preferente aandelen verlengd en hun vergoeding verhoogd. Vanaf het einde van de periode van vijf jaar zal, indien de preferente aandelen niet worden afgelost en er geen beslissing is genomen door de algemene vergadering van aandeelhouders met betrekking tot de aflossing van deze aandelen, de Griekse minister van Financiën de coupon verhogen met 2 % per jaar op cumulatieve basis (dat wil zeggen, een coupon van 12 % over het zesde jaar, 14 % over het zevende jaar enz.).

2.3.2. Door de staat gegarandeerde ELA (maatregel L2)

(97) ELA is een uitzonderlijke maatregel waarmee een solvabele financiële instelling die met tijdelijke liquiditeitsproblemen te kampen heeft, Eurosysteemfinanciering kan ontvangen zonder dat deze transactie deel uitmaakt van het gemeenschappelijke monetaire beleid. De rente die door een dergelijke financiële instelling voor die ELA wordt betaald, is […] basispunten (hierna „bps” genoemd) hoger dan de reguliere herfinancieringsrente van de ECB.

(98) De Bank van Griekenland is verantwoordelijk voor het ELA-programma, wat betekent dat alle kosten en de risico's die voortvloeien uit de ELA-voorziening door de Bank van Griekenland gedragen worden (61). Griekenland heeft de Bank van Griekenland een staatsgarantie verleend die geldt voor de totale hoeveelheid ELA die door de Bank van Griekenland wordt toegekend. Door het aannemen van artikel 50, lid 7, van Wet 3943/2011, waarmee artikel 65, lid 1, van Wet 2362/1995 werd gewijzigd, is het de minister van Financiën toegestaan om namens de staat garanties toe te kennen aan de Bank van Griekenland, ter waarborging van de vorderingen van de Bank van Griekenland op kredietinstellingen. De banken die gebruikmaken van ELA moeten aan de staat een garantievergoeding betalen ten bedrage van […] basispunten.

(99) Op 31 januari 2012 had de Bank gebruikgemaakt van 8,6 miljard EUR aan door de staat gegarandeerde ELA (62), terwijl de Bank per 31 december 2012 gebruik had gemaakt van 30,9 miljard EUR aan door de staat gegarandeerde ELA (63).

2.3.3. Steunmaatregelen ten gunste van de Bank via het HFSF (maatregelen B1, B2 en B3)

(100) De Bank heeft vanaf 2012 gebruikgemaakt van verschillende kapitaalsteunmaatregelen van het HFSF. Tabel 7 geeft een overzicht van de steunmaatregelen. Tabel 7 Steunmaatregelen t.g.v. van de Bank via het HFSF 1e overbruggings-herkapitalisatie — mei 2012 (in miljoen EUR) 2e overbruggings-herkapitalisatie — dec. 2012 (in miljoen EUR) Herkapitalisatie voorjaar 2013 — mei 2013 (in miljoen EUR) Maatregel B1 B2 B3 Bedrag (in miljoen EUR) 7 430 2 326 8 677

2.3.3.1. De eerste overbruggingsherkapitalisatie (maatregel B1)

(101) De overweging 14 tot en met 33 van het besluit tot inleiding NBG geven een gedetailleerde beschrijving van de eerste overbruggingsherkapitalisatie van mei (64) 2012 (maatregel B1). De achtergrond en de belangrijkste kenmerken van die maatregel worden in dit deel uiteengezet.

(102) Op 20 april 2012 heeft het HFSF aan de Bank een brief verzonden met een toezegging voor deelname aan een geplande verhoging van het aandelenkapitaal van de Bank voor een bedrag tot 6,9 miljard EUR.

(103) In het kader van maatregel B1 heeft het HFSF op 28 mei 2012 7,4 miljard EUR aan EFSF-obligaties aan de Bank overgedragen, overeenkomstig de bepalingen betreffende de overbruggingsherkapitalisaties die zijn vastgelegd in Wet 3864/2010 tot oprichting van het HFSF (hierna „de HFSF-wet” genoemd). De Commissie heeft in overweging 50 van het besluit tot inleiding NBG reeds het volgende vastgesteld: „De overbruggingsherkapitalisatie die op 28 mei 2012 werd voltooid, vormt de nakoming van een verplichting uit de toezeggingsbrief en daarmee een voortzetting van dezelfde steun”. Zowel de bedragen van de toezeggingsbrief als die van de eerste overbruggingsherkapitalisatie werden door de Bank van Griekenland berekend met als oogmerk dat de Bank een totale kapitaalratio van 8 % zou bereiken per 31 december 2011, de datum waarop de overbruggingsherkapitalisatie met terugwerkende kracht door de Bank is geboekt. Zoals blijkt uit tabel 3 dekt maatregel B1 slechts een beperkt gedeelte van de totale kapitaalbehoeften die bij de stresstest van 2012 zijn vastgesteld. De Bank werd geacht het kapitaal door middel van een toekomstige kapitaalverhoging aan te trekken; de overbruggingsherkapitalisatie was alleen bedoeld om ervoor te zorgen dat de Bank voor ECB-financiering in aanmerking zou blijven komen totdat die kapitaalverhoging had plaatsgevonden.

(104) Voor de periode tussen de datum van de eerste overbruggingsherkapitalisatie en de datum van de omzetting van de eerste overbruggingsherkapitalisatie in gewone aandelen en andere converteerbare financiële instrumenten is in de voorinschrijvingsovereenkomst tussen de Bank en het HFSF bepaald dat de Bank aan het HFSF een jaarlijkse vergoeding van 1 % van de nominale waarde van de EFSF-notes zou betalen en dat alle couponbetalingen en lopende rente op de EFSF-notes voor die periode zouden gelden als een aanvullende kapitaalbijdrage van het HFSF aan de Bank (65).

2.3.3.2. De tweede overbruggingsherkapitalisatie (maatregel B2)

(105) De Bank boekte in het najaar van 2012 nog meer verliezen. Het kapitaal daalde daarom opnieuw onder de minimumkapitaalvereisten om in aanmerking te blijven komen voor herfinanciering door de ECB.

(106) Een tweede overbruggingsherkapitalisatie werd daardoor noodzakelijk. Op 21 december 2012 voerde het HFSF een tweede overbruggingsherkapitalisatie van 2 326 miljoen EUR uit (maatregel B2), die weer werd betaald door de overdracht van EFSF-obligaties aan de Bank.

(107) Gezien het totaal van de twee overbruggingsherkapitalisaties (de maatregelen B1 en B2) had het HFSF de totale kapitaalbehoeften die in het kader van de stresstest van 2012 werden vastgesteld (9,76 miljard EUR (66)) al op 21 december 2012 uitgekeerd.

2.3.3.3. Deelname van het HFSF aan de herkapitalisatie van voorjaar 2013 (maatregel B3)

(108) Op 22 mei 2013 kondigde raad van bestuur van de Bank de uitgifte van 2 274,1 miljoen nieuwe aandelen aan met een nominale waarde van 0,30 EUR en tegen een koers van 4,29 EUR per aandeel (67).

(109) Op 21 juni 2013 (68) kondigde Bank aan dat alle nieuw uitgegeven aandelen voor een totaalbedrag van 9 756 miljoen EUR, inclusief agio, volgestort waren. De totale particuliere deelname aan de verhoging van het aandelenkapitaal van de Bank bedroeg 1 079 miljoen EUR (69). Dat betekende dat de deelname van het HFSF in de verhoging van het aandelenkapitaal van de Bank een omvang had van 8 677 miljoen EUR (maatregel B3).

(110) Dat bedrag is gelijk aan de som van de maatregelen B1 en B2 na aftrek van het bedrag van de particuliere deelname. Door middel van de verhoging van het aandelenkapitaal van de Bank zijn de eerste en de tweede overbruggingsherkapitalisatie (maatregelen B1 en B2) deels omgezet in een permanente herkapitalisatie.

(111) De prijs van de nieuwe aandelen werd vastgesteld op 50 % van de naar volume gewogen gemiddelde aandelenkoers over de 50 handelsdagen voorafgaand aan de vaststelling van de biedprijs. Als gevolg van een omgekeerde aandelensplitsing en een vermindering van het aandelenkapitaal van de Bank waartoe in beide gevallen door de buitengewone algemene vergadering van aandeelhouders op 29 april 2012 (70) is besloten, werd de koers van de nieuwe aandelen vastgesteld op 4,29 EUR per aandeel.

(112) Onmiddellijk na de herkapitalisatie van voorjaar 2013 werd het HFSF de grootste aandeelhouder van de Bank, met een belang van 84,39 % (71). Het HFSF gaf voor 245 779,6 miljoen EUR aan warrants uit en gaf particuliere beleggers kosteloos één warrant voor elk aandeel waarop werd ingeschreven (72). Elke warrant geeft het recht om 8,23 aandelen van het HFSF te kopen op van tevoren bepaalde tijdstippen en tegen vaste uitoefenprijzen. De eerste uitoefendatum was 26 december 2013 en vervolgens zijn de warrants tot 26 december 2017 elke zes maanden uitoefenbaar. De uitoefenprijs is gelijk aan de inschrijfprijs van 4,29 EUR vermeerderd met een jaarlijks rentepercentage (4 % over het eerste jaar, 5 % over het tweede jaar, 6 % over het derde jaar, 7 % over het vierde jaar en tot slot 8 % (op jaarbasis) over de laatste zes maanden) (73).

(113) In de HFSF-wet zoals gewijzigd in 2014 is bepaald dat de uitoefenprijzen van de warrants aangepast kunnen worden indien er sprake is van een claimemissie. Die aanpassing dient echter „ex post” plaats te vinden en mag niet hoger zijn dan de gerealiseerde opbrengst van de verkoop van voorkeursrechten van het HFSF. In geval van een verhoging van het aandelenkapitaal zonder voorkeursrechten is er geen aanpassing van de uitoefenprijzen voorzien.

2.3.4. Steunmaatregelen voor de overgenomen bedrijven

2.3.4.1. Staatssteun voor de drie coöperatieve banken

(114) Zoals eerder vermeld onder punt 2.2.1 werden de financieringstekorten van de bank van Lesvos-Limnos, de bank van Achaia en de bank van Lamia van respectievelijk 56,6 miljoen EUR, 212,9 miljoen EUR en 56,3 miljoen EUR gedekt door het HFSF. Dat betekent dat de totale omvang van de financieringstekorten 325,8 miljoen EUR bedroeg.

2.3.4.2. Steunmaatregelen voor de FB Bank

(115) Sinds 2009 heeft de FB Bank van verschillende steunmaatregelen gebruikgemaakt. In tabel 8 wordt een overzicht van die steunmaatregelen gegeven. Tabel 8 Overzicht van de steunmaatregelen voor de FB Bank Begunstigde van de steun Maatregel Beschrijving Entiteit die de steun heeft verleend Datum Bedrag aan staatssteun (in miljoen EUR) Activiteiten van de FB Bank FB1 Verstrekken van preferente aandelen op grond van de steunregeling voor Griekse banken Staat Juli 2009 50 FB2 Lenen van Griekse staatsobligaties op grond van de steunregeling voor Griekse banken Staat Vanaf januari 2009 60 FB3 Staatsgarantie voor uitgegeven obligaties op grond van de steunregeling voor Griekse banken Staat Maart 2011 50 FB4 Financiering van het financieringstekort voor de activa van de FB Bank die aan de Bank zijn overgedragen HFSF 10.5.2013 (afwikkelingsdatum) 456,97 FB5 Toezegging om de kapitaalbehoeften te dekken met betrekking tot de activa overgedragen van de FB Bank aan de Bank HFSF 10.5.2013 (afwikkelingsdatum) 100 Totaalbedrag FB4 en FB5 556,97

2.3.4.2.1. Door de FB Bank ontvangen herkapitalisatie van de staat (maatregel FB1)

(116) In juli 2009 heeft Griekenland 50 miljoen EUR in de FB Bank geïnjecteerd, wat overeenkwam met ongeveer 3 % van de RWA op dat moment. Deze kapitaalinjectie is uitgevoerd op grond van de herkapitalisatiemaatregel die deel uitmaakt van de steunregeling voor Griekse banken. De herkapitalisatie vond plaats in de vorm van preferente aandelen.

2.3.4.2.2. Door de FB Bank ontvangen liquiditeitssteun van de staat (maatregelen FB2 en FB3)

(117) De FB Bank heeft ook gebruikgemaakt van liquiditeitssteun op grond van de maatregelen voor garanties en staatsobligatieleningen die deel uitmaken van de steunregeling voor Griekse banken. In januari 2009 ontving de FB Bank Griekse staatsobligaties ten bedrage van 60 miljoen EUR die in december 2011 vervielen (maatregel FB2). In mei 2012 ontving de FB Bank Griekse staatsobligaties ten bedrage van 60 miljoen EUR die in april 2015 zouden vervallen, maar op 23 mei 2013 werden ingetrokken (maatregel FB3) (74). In maart 2011 ontving de FB Bank daarnaast een staatsgarantie voor uitgegeven obligaties met een nominale waarde van 50 miljoen EUR.

2.3.4.2.3. Maatregelen verband houdende met de afwikkeling van de FB Bank (maatregelen FB4 en FB5)

i) Dekking van het financieringstekort door de overdracht van activa van de FB Bank aan de Bank voor een bedrag van 456,97 miljoen EUR (maatregel FB4)

(118) Het HFSF dekte het financieringstekort (75) in verband met de activa overgedragen van de FB Bank aan de Bank. In overeenstemming met de besluiten van de Bank van Griekenland van 10 mei en 7 november 2013 heeft het HFSF het totale bedrag van 456,97 miljoen EUR in twee tranches betaald, te weten op 26 juli en op 13 november 2013 (76).

ii) Toezegging van het HFSF om de kapitaalbehoeften verband houdende met de overgedragen activa te dekken (maatregel FB5)

(119) In het kader van de afwikkelingsprocedure zegde het HFSF toe om de kapitaalbehoeften voortvloeiende uit de overgedragen activa van de FB Bank te dekken. Dat betekende dat het HFSF zich ertoe verbond om een kapitaalbedrag dat overeenkwam met 9 % van de overgedragen RWA, in de Bank te injecteren. Ten tijde van de afwikkeling werden de kapitaalbehoeften verband houdende met de overgedragen activa op circa 100 miljoen EUR geschat.

(120) Zoals eerder al aangegeven in overweging 30 zal het HFSF geen nieuw kapitaal in de Bank injecteren aangezien de Bank in haar herstructureringsplan afstand doet van haar recht om het HFSF te verzoeken om potentiële kapitaalbehoeften verband houdende met de overgedragen activa te dekken.

2.3.4.3. Steunmaatregelen voor de Probank

(121) De Probank heeft geen gebruikgemaakt van steunmaatregelen op grond van de steunregeling voor Griekse banken. In tabel 9 wordt een overzicht gegeven van de andere steunmaatregelen waarvan de Probank gebruik heeft gemaakt. Tabel 9 Overzicht van de steunmaatregelen voor de Probank Begunstigde van de steun Maatregel Beschrijving Entiteit die de steun heeft verleend Datum Bedrag van de staatssteun (in miljoen EUR) Activiteiten van de Probank PB1 Financiering van het financieringstekort van de activa overgedragen van de Probank aan de Bank HFSF 26.7.2013 (afwikkelingsdatum) 562,73 PB2 Toezegging om de kapitaalbehoeften te dekken verband houdende met de activa overgedragen van de Probank aan de Bank HFSF 26.7.2013 (afwikkelingsdatum) [180 tot 280] Totaalbedrag PB1 en PB2 [742,73 tot 842,73]

2.3.4.3.1. Dekking van het financieringstekort in verband met de overdracht van activa van de Probank aan de Bank voor een bedrag van 562,73 miljoen EUR (maatregel PB1)

(122) Het HFSF heeft het financieringstekort aangevuld in verband met de overdracht van activa van de Probank aan de Bank. In overeenstemming met de besluiten van de Bank van Griekenland van 26 juli en 30 december 2013 heeft het HFSF het totale bedrag van 562,73 miljoen EUR in twee tranches betaald, te weten op 9 augustus en op 31 december 2013.

2.3.4.3.2. Toezegging van het HFSF om de kapitaalbehoeften te dekken verband houdende met de overgedragen activa (maatregel PB2)

(123) In het kader van de afwikkelingsprocedure zegde het HFSF toe om de kapitaalbehoeften voortvloeiende uit de overgedragen activa van de Probank te dekken. Dat betekende dat het HFSF zich ertoe verbond om een kapitaalbedrag dat overeenkwam met 9 % van de overgedragen RWA, in de Bank te injecteren. Ten tijde van de afwikkeling werden de kapitaalbehoeften verband houdende met de overgedragen activa op circa [180 tot 280] miljoen EUR geschat.

(124) Zoals eerder al aangegeven in overweging 41 zal het HFSF geen nieuw kapitaal in de Bank injecteren aangezien de Bank in haar herstructureringsplan afstand doet van haar recht om het HFSF te verzoeken om potentiële kapitaalbehoeften verband houdende met de overgedragen activa te dekken.

2.4. HET HERSTRUCTURERINGSPLAN

(125) Griekenland heeft op 25 juni 2014 het herstructureringsplan van de Bank ingediend waarin wordt uitgelegd hoe de Bank, als een gecombineerde entiteit ontstaan door de overnames van de FB Bank, de Probank en de drie coöperatieve banken, van plan is om op lange termijn weer levensvatbaar te worden.

2.4.1. Binnenlandse activiteiten

(126) Middels het herstructureringsplan zal de Bank zich richten op haar kernactiviteiten op bancair gebied in Griekenland en in Turkije.

(127) De belangrijkste prioriteit van de Bank in Griekenland is om haar Griekse bankactiviteiten tegen het einde van de herstructureringsperiode (31 december 2018) weer in hoge mate winstgevend en levensvatbaar te maken. Daarom bevat het herstructureringsplan een aantal maatregelen ter verbetering van de operationele efficiëntie en de netto rentemarge van de Bank, alsmede maatregelen ter verbetering van de kapitaalpositie en de balansstructuur.

(128) Wat de operationele efficiëntie betreft, was de Bank al begonnen met een omvangrijk rationaliseringsprogramma. Tussen 31 december 2009 en 30 december 2012 heeft de Bank haar fysieke aanwezigheid in Griekenland afgebouwd. Zo heeft zij niet alleen het aantal vestigingen verminderd van 575 in 2009 (77) tot 511 in 2012 (78), maar heeft zij ook het personeelsbestand dat betrokken was bij de Griekse bancaire activiteiten teruggebracht van 12 534 in december 2009 (79) tot 11 230 in december 2012 (80).

(129) De Bank is voornemens om het aantal werknemers in Griekenland tussen december 2012 en eind 2017 verder te reduceren (van 13 675 tot […]) (81) ondanks de gevolgen van de overnames van de FB Bank en de Probank die respectievelijk 260 en 1 087 werknemers in dienst hadden (82). Het verschil tussen het personeelsbestand van de Griekse bancaire activiteiten per 31 december 2012 (11 230) en het totale Griekse personeelsbestand aan het eind van 2012 (13 675) is terug te voeren op het aantal werknemers dat betrokken is bij niet-bancaire activiteiten zoals verzekeringen (Ethniki Hellenic General Insurance SA), toerisme (Astir Palace Vouliagmenis SA) of vastgoed (NBG Pangaea Reic).

(130) Van december 2012 tot eind 2017 zal de bank de rationalisering van haar binnenlandse netwerk voortzetten. Het aantal vestigingen zal met […] toenemen van 511 tot […]. In dit verband wordt erop gewezen dat de Bank in 2013 de FB Bank- en Probank-netwerken heeft overgenomen met respectievelijk 19 en 112 vestigingen.

(131) De grotere efficiëntie wat betreft vestigingen en personeel zal bijdragen aan een verlaging van de totale kosten van de Griekse activiteiten van de Bank met […] %, van 1 301 miljoen EUR op een pro forma-basis in 2012 tot […] miljoen EUR in 2017 (83). Daardoor zal de kosten-inkomstenratio van de Griekse bankactiviteiten aan het einde van de herstructureringsperiode naar verwachting minder dan […] % bedragen.

(132) Het herstructureringsplan beschrijft ook hoe de Bank de financieringskosten zal verlagen, wat belangrijk is om weer levensvatbaar te worden. De Bank verwacht dat zij lagere rente over haar deposito's kan betalen vanwege de stabielere omstandigheden en met name vanwege de verwachte stabilisatie en het herstel van de Griekse economie, die naar verwachting vanaf 2014 opnieuw zal groeien. De spreads op deposito's (gemiddelde van termijndeposito's, zichtdeposito's en spaarquote) zullen in Griekenland naar verwachting gaan dalen. Ook zal de afhankelijkheid van de Bank van de door de staat gegarandeerde ELA en de bredere Eurosysteemfinanciering afnemen.

(133) In het herstructureringsplan wordt ervan uitgegaan dat de Bank ook haar balans zal versterken. De nettoverhouding kredieten/deposito's van de Bank in Griekenland zal verder afnemen, terwijl de solvabiliteit zal verbeteren (van een tier 1-kapitaalratio van 8,4 % op groepsniveau op 31 december 2013).

(134) Een andere prioriteit van de Bank is het beheer van de oninbare leningen. De Bank zal haar kredietprocessen verbeteren met betrekking tot zowel het afsluiten van leningen (betere zekerheidsdekking, lagere limieten) en het beheren van oninbare leningen. Het percentage oninbare leningen zal […] tot een verwacht percentage van […] % aan het eind van de herstructureringsperiode (84). De kosten van de risico's (bijzondere waardeverminderingen op leningen) zullen afnemen van 2 miljard EUR in 2012 tot […] miljard EUR in 2018 (85).

(135) De verbetering van de operationele efficiëntie, de toename van de netto rentemarge en de dalende risicokosten zullen de winstgevendheid van de Bank vergroten. De Bank verwacht dat de winst in Griekenland […] miljoen EUR en […] miljoen EUR in respectievelijk 2014 en 2018 zal bedragen. Het rendement op eigen vermogen van de Griekse activiteiten bedraagt in 2017 […] % (86) en dat is toereikend gezien het risicoprofiel van de Bank op die datum. (87)

2.4.2. Internationale bankactiviteiten (met uitzondering van Turkije)

(136) De Bank is al begonnen met het afbouwen en herstructureren van haar internationale netwerk. Sinds 2009 is het aantal vestigingen in Zuidoost-Europa met 170 teruggebracht (88).

(137) De Bank zal haar internationale netwerk blijven herstructureren en afbouwen. De Bank zal meer in het bijzonder haar buitenlandse dochterondernemingen in […] verkopen en haar vestigingen in […] afstoten. Deze desinvesteringen vertegenwoordigen […] % van de activa van de Bank buiten Griekenland en Turkije, dat wil zeggen […] miljoen EUR op een totaal van 12 101 miljoen EUR (eind 2012).

(138) Ook de vestigingen in […] en […] evenals de dochteronderneming in […] zullen […].

(139) Als gevolg van deze desinvesteringen zal er aan het eind van de herstructureringsperiode geen sprake meer zijn van nettofinanciering door de moedermaatschappij.

2.4.3. Turkije

(140) De Bank is voornemens om haar belang in Finansbank tot 60 %[…] te verlagen.

(141) […] zal de Finansbank […] ter beschikking stellen en zal de inspanningen van de Bank intensiveren om de Finansbank gedurende herstructureringsperiode te voorzien van […].

(142) De Bank streeft naar een aanzienlijke groei van de Finansbank tijdens de herstructureringsperiode. Zij zal daarnaast een plan voor de kostenbeheersing ten uitvoer leggen. De Finansbank is voornemens om in 2014 […] en om […]. In de komende jaren zal de […], hetgeen tot een verlaging van de kosten-inkomstenratio zal leiden van […] tot […] aan het eind van de herstructureringsperiode (89).

(143) Het herstructureringsplan voorziet ook in een streng toezicht op de risico's die door de Finansbank worden genomen. De waardeverminderingen zullen tussen 2014 en 2018 naar verwachting minder dan […] % van de klantenleningen bedragen, met een verwacht rendement op de activa van […] % in 2018. Gedurende die periode zal het rendement op het eigen vermogen van de Finansbank hoog blijven.

(144) De Bank heeft haar Turkse verzekeringsactiviteiten (leven en schade) in 2012 verkocht met een kapitaalwinst van […] miljoen EUR (90).

2.4.4. Niet-bancaire activiteiten: verkoop van […] vastgoedactiviteiten

(145) De Bank heeft haar belang in haar vastgoeddochter Pangea tot minder dan 35 % verlaagd met een positief effect op de tier 1-kernkapitaalratio van de Bank (91). De Bank is ook van plan om […] tegen […] te verkopen en om haar private equity-dochteronderneming tegen […] te verkopen.

2.4.5. Aantrekken van particulier kapitaal en bijdrage van bestaande aandeelhouders en achtergestelde crediteuren

(146) De Bank is erin geslaagd op de markt aanzienlijke kapitaalbedragen aan te trekken en heeft daardoor de staatssteun die zij nodig had verminderd.

(147) In eerste instantie heeft de Bank in 2009 particulier kapitaal aangetrokken met een claimemissie van 1 247 miljoen EUR. In 2010 heeft de bank wederom particulier kapitaal op de markt aangetrokken voor een bedrag van 1 815 miljoen EUR (92). Zoals vermeld in overweging 109 is de Bank er ook in geslaagd om via de herkapitalisatie van voorjaar 2013 1 079 miljoen EUR in kapitaal van particuliere beleggers aan te trekken. Het belang van de aandeelhouders, waaronder de aandeelhouders die deelgenomen hebben aan de kapitaalverhogingen van 2009 en 2010, is door de herkapitalisatie van voorjaar 2013 sterk verwaterd: het HFSF ontving 84,4 % van de aandelen van de Bank en de nieuwe aandeelhouders 10,5 % waardoor er voor de bestaande aandeelhouders slechts een belang van 5,1 % resteerde. Aan gewone aandeelhouders is sinds 2007 geen dividend meer uitgekeerd; aan Amerikaanse houders van preferente aandelen is sinds 2009 geen dividend meer uitgekeerd (93).

(148) In mei 2014 heeft de Bank 2,5 miljard EUR aan kapitaal op de markt aangetrokken. De Bank is voornemens om […].

(149) Met betrekking tot de bijdrage van houders van hybride instrumenten of achtergestelde schulden, heeft de Bank op 3 januari 2012 aangeboden om preferente effecten terug te kopen tegen vergoedingen variërend van 45 % tot 70 % van de nominale waarde van die effecten. In dat kader heeft de Bank ook gedekte obligaties teruggekocht. De terugkoopprijzen werden vastgesteld op basis van de marktwaarde van de instrumenten en bevatten een premie van niet meer dan tien procentpunten, die werd toegevoegd om beleggers aan te moedigen aan de terugkoop deel te nemen. Het aanbod is uiteindelijk voor 44 % aanvaard en de totale kapitaaltoename bedroeg circa 302 miljoen EUR (94).

(150) Later in 2012 en in 2013 heeft de Bank nieuwe passivabeheerrondes in gang gezet met betrekking tot effecten die aan beleggers zijn uitgegeven, met inbegrip van gedekte obligaties, hybride instrumenten, tier 2-instrumenten en preferente aandelen die in de Verenigde Staten zijn uitgegeven. Deze terugkoopacties hebben voor een bedrag van […] miljoen EUR aan extra kapitaal gegenereerd. Samenvattend heeft de Bank aangegeven dat het totale kapitaalbedrag dat tijdens de passivabeheerrondes in de afgelopen jaren is gegenereerd een omvang heeft van circa […] miljoen EUR (95). Door die terugkoopacties is de hoeveelheid uitstaande achtergestelde en hybride schuld per 31 december 2013 tot 293 miljoen EUR gedaald.

2.5. TOEZEGGINGEN VAN DE GRIEKSE AUTORITEITEN

(151) Op 25 juni 2014 heeft Griekenland de toezegging gedaan dat de Bank en aan haar gelieerde ondernemingen het herstructureringsplan dat op 25 juni 2014 is ingediend, zullen uitvoeren en aanvullende toezeggingen gedaan met betrekking tot de uitvoering van het herstructureringsplan (hierna „de toezeggingen” genoemd). Die toezeggingen zijn als bijlage opgenomen en worden in dit deel samengevat.

(152) Allereerst deed Griekenland de toezegging dat de Bank haar commerciële activiteiten in Griekenland zal herstructureren, waarbij een maximumaantal vestigingen en medewerkers en een maximumbedrag aan totale kosten zal worden vastgesteld, waaraan tegen 31 december 2017 moet zijn voldaan (96).

(153) Griekenland heeft ook toegezegd dat de Bank de kosten van deposito's die in Griekenland zijn aangetrokken, zal verlagen en dat de Bank tegen 31 december 2017 aan een maximale nettoverhouding kredieten/deposito's zal voldoen (97) (98).

(154) Met betrekking tot de buitenlandse dochterondernemingen van de Bank heeft Griekenland de toezegging gedaan dat de Bank geen […] zal verstrekken en dat zij een minderheidsaandeel in die dochteronderneming zal afstoten. Griekenland heeft ook toegezegd dat de Bank tegen 30 juni 2018 haar belang in een aantal buitenlandse dochterondernemingen zal afbouwen (99).

(155) Griekenland heeft de toezegging gedaan dat de Bank […], haar private equity-dochteronderneming en een aantal effecten zal afstoten. Bovendien zal de Bank, met beperkte uitzonderingen, geen risicovolle effecten kopen (100).

(156) Griekenland heeft daarnaast een aantal toezeggingen gedaan wat betreft de corporate governance van de Bank. Zo is toegezegd dat de beloning van de werknemers en managers van de Bank zal worden beperkt […] (101).

(157) Griekenland heeft ook de toezegging gedaan dat de Bank haar kredietbeleid zal versterken om te garanderen dat besluiten over de toekenning en herstructurering van leningen gericht zijn op een maximale levensvatbaarheid en winstgevendheid voor de Bank. Griekenland heeft ook toegezegd dat de Bank aan strenge normen zal voldoen met betrekking tot de controle op kredietrisico's en de herstructurering van leningen (102).

(158) Een aantal toezeggingen heeft betrekking op de activiteiten van de Bank met gelieerde kredietnemers. Die toezeggingen beogen te waarborgen dat de Bank niet van de prudentiële bankpraktijken afwijkt bij het verlenen of herstructureren van leningen aan haar werknemers, managers en aandeelhouders, alsook aan overheidsentiteiten, politieke partijen en mediabedrijven (103).

(159) Tot slot heeft Griekenland een toezegging gedaan om een aantal beperkingen aan de activiteiten van de Bank op te leggen, zoals een verbod op coupon- en dividenduitkeringen, een overnameverbod en een verbod op het promoten van staatssteun (104).

(160) Tot 31 december 2018 zal het nakomen van deze toezeggingen gecontroleerd worden door een monitoring trustee.

(161) Daarnaast heeft Griekenland separaat aangegeven dat de voorafgaande goedkeuring van de Commissie gevraagd zal worden voor eventuele terugkoopacties van warrants door de Bank of een overheidsorgaan, met inbegrip van het HFSF (105).

3. REDENEN VOOR HET INLEIDEN VAN DE FORMELE ONDERZOEKSPROCEDURE MET BETREKKING TOT DE EERSTE OVERBRUGGINGSHERKAPITALISATIE

(162) Op 27 juli 2012 heeft de Commissie de formele onderzoeksprocedure ingeleid om na te gaan of aan de voorwaarden van de Bankenmededeling van 2008 (106) is voldaan met betrekking tot de geschiktheid, noodzaak en evenredigheid van de eerste overbruggingsherkapitalisatie die door het HFSF is verstrekt ten gunste van de Bank (maatregel B1).

(163) Wat betreft de geschiktheid van de maatregel, gezien het feit dat de steun na eerdere herkapitalisatie- en liquiditeitssteun is verleend en gezien de langdurige reddingsperiode, heeft de Commissie haar twijfels uitgesproken of de Bank wel alle mogelijke stappen heeft ondernomen om de noodzaak van hulp in de toekomst te voorkomen (107). Bovendien was het de Commissie niet duidelijk wie de zeggenschap over de bank zou uitoefenen wanneer de eerste overbruggingsherkapitalisatie werd vervangen door een permanente herkapitalisatie (108) aangezien de Bank onder zeggenschap van de staat of van particuliere minderheidseigenaren zou kunnen komen te staan. De Commissie merkte op dat zij in beide gevallen wilde voorkomen dat het bestuur van de bank, en met name het kredietverleningsproces, aan kwaliteit zou inboeten.

(164) Wat betreft de noodzaak van de eerste overbruggingsherkapitalisatie heeft de Commissie in overweging 67 van het besluit tot inleiding NBG gevraagd of alle mogelijke maatregelen zijn genomen om te voorkomen dat de Bank in de toekomst opnieuw steun nodig zou hebben. Bovendien kon de Commissie, aangezien de duur van de overbruggingsherkapitalisatieperiode onzeker was, niet bepalen of deze herkapitalisatie toereikend was en voldeed aan de beginselen voor vergoedingen en deling in de lasten op basis van de regels inzake staatssteun. Verder kon de Commissie deze herkapitalisatie niet beoordelen aangezien de voorwaarden voor de omzetting van de eerste overbruggingsherkapitalisatie in een permanente herkapitalisatie niet bekend waren op het moment dat het besluit tot inleiding NBG werd vastgesteld.

(165) Wat betreft de evenredigheid van de maatregel heeft de Commissie twijfels geuit over de vraag of de waarborgen (verbod op promotie van staatssteun, verbod op coupon- en dividenduitkeringen, call-optieverbod en verbod op terugkoop, zoals beschreven in overweging 71 van het besluit tot inleiding NBG) voldoende waren met betrekking tot de eerste overbruggingsherkapitalisatie. Bovendien gaf de Commissie in overweging 72 van het besluit tot inleiding NBG aan dat de mededinging zou kunnen worden verstoord door enerzijds het ontbreken van regels om te voorkomen dat het HFSF alle vier de grootste Griekse banken (namelijk de Bank, Alpha Bank, NBG en Piraeus Bank) zou coördineren en door anderzijds het ontbreken van voldoende waarborgen om te vermijden dat zij commercieel gevoelige informatie zouden delen. De Commissie heeft daarom voorgesteld om een monitoring trustee te benoemen, die fysiek in de Bank aanwezig zou zijn.

4. OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN OVER DE FORMELE ONDERZOEKSPROCEDURE BETREFFENDE DE EERSTE OVERBRUGGINGSHERKAPITALISATIE

Opmerkingen van een Griekse bank

(166) Op 3 januari 2013 ontving de Commissie opmerkingen van een Griekse bank over het besluit tot inleiding NBG. Die Griekse bank merkte op dat de herkapitalisatie van Griekse banken door het HFSF in principe een te verwelkomen stap was op weg naar een gezonder en meer levensvatbaar bancair systeem. Zij had dan ook geen bezwaar tegen de herkapitalisatie van de Bank.

(167) Hoewel zij haar volledige steun heeft uitgesproken voor het beginsel van herkapitalisatie van Griekse banken door het HFSF, verduidelijkte die Griekse bank echter dat zij, om de verstoringen van de mededinging te minimaliseren en om discriminatie te vermijden, verwachtte dat de herkapitalisatie via het HFSF beschikbaar zou zijn voor alle banken die in Griekenland onder vergelijkbare omstandigheden actief zijn.

5. OPMERKINGEN VAN GRIEKENLAND OVER DE FORMELE ONDERZOEKSPROCEDURE BETREFFENDE DE EERSTE OVERBRUGGINGSHERKAPITALISATIE

(168) Op 5 september 2012 diende Griekenland opmerkingen in die door de Bank van Griekenland en het HFSF waren opgesteld.

5.1. OPMERKINGEN VAN DE BANK VAN GRIEKENLAND

(169) Wat betreft de geschiktheid van de eerste overbruggingsherkapitalisatie merkte de Bank van Griekenland op dat het bedrag van 18 miljard EUR van het kapitaal waarmee het HFSF de vier grootste Griekse banken in mei 2012 herkapitaliseerde minder was dan het uiteindelijke bedrag dat die banken nodig hadden om geleidelijk een tier 1-kernkapitaalratio van 10 % en een tier 1-kernkapitaalratio van 7 % in een negatief stressscenario van drie jaar te realiseren en te stabiliseren. Zij merkte ook op dat de eerste overbruggingsherkapitalisatie tijdelijk was, aangezien het herkapitalisatieproces door deze vier banken zou worden uitgevoerd met verhogingen van het aandeelkapitaal.

(170) De Bank van Griekenland merkte ook op dat de herkapitalisatie van de grootste Griekse banken deel uitmaakte van de herstructurering op langere termijn van het Griekse bankwezen. Zij merkte op dat indien een bank in particuliere handen blijft het management waarschijnlijk hetzelfde zal blijven, terwijl als een bank een staatsbedrijf wordt (dat wil zeggen, eigendom van het HFSF), het HFSF een nieuwe directie kan benoemen, die in ieder geval door de Bank van Griekenland zal worden beoordeeld. De Bank van Griekenland wees erop dat zij het kader voor corporate governance, de geschiktheid van het management en het risicoprofiel van iedere bank doorlopend beoordeelt om ervoor te zorgen dat er geen buitensporige risico's worden genomen. Zij wees er ook op dat het HFSF al vertegenwoordigers in de raad van bestuur van de geherkapitaliseerde banken had benoemd.

(171) Wat betreft de noodzaak van de eerste overbruggingsherkapitalisatie constateerde Bank van Griekenland dat de herkapitalisatie van de Bank beperkt was om ervoor te zorgen dat aan de op dat moment geldende minimumkapitaalvereisten (8 %) werd voldaan. Zij gaf ook aan dat de langdurige periode voorafgaand aan de herkapitalisaties te wijten was aan de sterke verslechtering van het ondernemingsklimaat in Griekenland en aan de effecten van het PSI-programma, aan de complexiteit van het hele project en aan de noodzaak om deelname van particuliere beleggers aan de verhogingen van het aandelenkapitaal te maximaliseren.

(172) Wat betreft de evenredigheid van de eerste overbruggingsherkapitalisatie wees de Bank van Griekenland erop dat de volledige uitvoering van het bij de Commissie in te dienen herstructureringsplan wordt gewaarborgd door het feit dat de opschorting van de stemrechten van het HFSF onder andere zal worden opgeheven indien het herstructureringsplan op wezenlijke punten niet wordt uitgevoerd. De Bank van Griekenland merkte tevens op dat de problemen van de Bank niet te wijten waren aan een onderschatting van de risico's door het management van de Bank of aan commercieel agressieve maatregelen.

5.2. OPMERKINGEN VAN HET HFSF

(173) Wat betreft de geschiktheid van de eerste overbruggingsherkapitalisatie gaf het HFSF met betrekking tot de kwestie van mogelijke staatsinmenging als de staat hoge bedragen aan staatssteun verleent via het HFSF en het HFSF volledige zeggenschap heeft, aan dat de door het HFSF gefinancierde banken niet beschouwd worden als publieke of door de staat gecontroleerde entiteiten, en dat zij ook niet onder zeggenschap van de staat zouden komen nadat zij permanent door het HFSF zouden zijn geherkapitaliseerd. Het HFSF wees erop dat het Fonds een volledig onafhankelijke privaatrechtelijke entiteit is met zelfstandige beslissingsbevoegdheid. Het staat niet onder zeggenschap van de overheid, overeenkomstig artikel 16C, lid 2, van de HFSF-wet, op grond waarvan de kredietinstellingen waaraan het HFSF kapitaalsteun heeft verstrekt geen deel uitmaken van de publieke sector in ruime zin. Het wees ook op de bestuursstructuur van het HFSF.

(174) Met betrekking tot de inmenging van het HFSF in het management van de Bank, merkte het HFSF op dat het de autonomie van de Bank zou respecteren en zich niet met het dagelijks bestuur zou bemoeien, gezien het feit dat zijn rol beperkt is tot de activiteiten bepaald in de HFSF-wet. Het gaf aan dat er geen inmenging of coördinatie door de staat zou plaatsvinden en dat de beslissingen van de Bank met betrekking tot het kredietverleningsproces (o.a. over zekerheden, prijzen en solvabiliteit van kredietnemers) op basis van commerciële criteria genomen zouden worden.

(175) Het HFSF wees erop dat de HFSF-wet en de voorinschrijvingsovereenkomst toereikende waarborgen bevatten om te voorkomen dat bestaande particuliere aandeelhouders buitensporige risico's nemen. Het Fonds wees daarbij op aspecten als i) de benoeming van vertegenwoordigers van het HFSF als onafhankelijke niet-uitvoerende leden van de raad van bestuur van de Bank en hun aanwezigheid in de commissies, ii) de uitvoering van due diligence bij de Bank door het HFSF, en iii) het feit dat na de laatste herkapitalisatie zijn stemrecht slechts beperkt zou zijn zolang de Bank aan de voorwaarden van het herstructureringsplan voldeed.

(176) Wat betreft de noodzaak van de eerste overbruggingsherkapitalisatie en specifiek met betrekking tot het niveau van de vergoeding van de steun, gaf het HFSF aan dat de vergoeding was overeengekomen met de vertegenwoordigers van de Commissie, de ECB en het IMF. Daarbij is er rekening gehouden mee gehouden dat de eerste overbruggingsherkapitalisatie vóór 30 september 2012 zou worden omgezet in een permanente herkapitalisatie, een termijn die in maart 2012 in het MEFP tussen de Commissie, de ECB, het IMF en Griekenland was vastgesteld.

(177) Wat betreft de evenredigheid van de eerste overbruggingsherkapitalisatie merkte het HFSF op dat de maatregelen die het Fonds heeft genomen, zoals beschreven in overweging 175, voldoende waarborgen bieden gelet op de grote hoeveelheden ontvangen steun en de langdurige reddingsperiode. Bovendien stelde het HFSF dat er adequate maatregelen zijn ingevoerd om ervoor te zorgen dat de banken waarin het HFSF deelneemt geen commercieel gevoelige informatie uitwisselen. Deze maatregelen omvatten de benoeming van verschillende vertegenwoordigers van het HFSF bij deze banken, de mandaten van deze vertegenwoordigers die specifiek de doorgifte van informatie van één vertegenwoordiger aan een ander moeten voorkomen, alsook duidelijke interne instructies aan deze functionarissen om geen commercieel gevoelige informatie van de banken door te geven. Het HFSF stelde bovendien dat het zijn rechten met betrekking tot de banken niet zal uitoefenen op een wijze die een daadwerkelijke mededinging kan voorkomen, beperken, verstoren of aanzienlijk verminderen of belemmeren. Ten slotte wees het HFSF erop dat de leden van zijn raad van bestuur en zijn werknemers niet alleen gebonden zijn aan strenge geheimhoudingsregels en fiduciaire verplichtingen, maar ook aan de bepalingen inzake het beroepsgeheim betreffende hun activiteiten.

6. BEOORDELING VAN DE STEUN MET BETREKKING TOT DE OVERGENOMEN ONDERNEMINGEN

6.1. BEOORDELING VAN DE STAATSSTEUN MET BETREKKING TOT DE AFWIKKELING VAN DE DRIE COÖPERATIEVE BANKEN

6.1.1. Is er sprake van steun en zo ja, voor welk bedrag?

(178) De Commissie moet in de eerste plaats vaststellen of de staatssteun verband houdende met de afwikkeling van de drie coöperatieve banken (dat wil zeggen het dekken van de financieringstekorten waardoor de overdracht van deposito's mogelijk werd), staatssteun vormt in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag. Volgens deze bepaling wordt staatssteun gevormd door alle steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen verstoren of dreigen te verstoren, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.

(179) De Commissie zal daartoe allereerst beoordelen of er al dan niet sprake is geweest van een voordeel voor een van de volgende potentiële begunstigden: i) de coöperatieve banken en de potentieel overgedragen „activiteiten” aan de Bank; en ii) de Bank.

i) Aanwezigheid van steun voor de drie coöperatieve banken en voor de activiteiten die potentieel aan de Bank zijn overgedragen

(180) Met betrekking tot drie coöperatieve banken merkt de Commissie op dat de vergunningen van de bank van Lesvos-Limnos, de bank van Achaia en de bank van Lamia zijn ingetrokken en dat de bijbehorende liquidatieprocedures in gang zijn gezet. Dat betekent dat zij geen economische activiteiten meer verrichten op de bancaire markt.

(181) De staatssteun, dat wil zeggen de dekking van de financieringstekorten, zou uitsluitend als staatssteun voor de overgedragen vorderingen en passiva aangemerkt kunnen worden in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag, indien zij samen een onderneming zouden vormen. Het concept van een onderneming omvat elke entiteit die economische activiteiten verricht, ongeacht de rechtspersoonlijkheid en de manier waarop zij gefinancierd wordt. Elke activiteit die bestaat uit het aanbieden van goederen en diensten op een bepaalde markt wordt als een economische activiteit beschouwd. Om vast te kunnen stellen of er van steun aan een onderneming sprake is, dient dan ook beoordeeld te worden of de overdracht van de vorderingen en passiva de overdracht van een economische activiteit met zich brengen.

(182) Zoals eerder al opgemerkt in punt 2.2.1, zijn na de afwikkeling van de drie coöperatieve banken uitsluitend deposito's en de vorderingen op en verplichtingen jegens het HDIGF aan de Bank overgedragen. De drie coöperatieve banken boden in totaal werk aan 187 werknemers en hadden 21 vestigingen. In dit verband dient opgemerkt te worden dat er geen sprake was van een automatische overdracht van vestigingen, of arbeidscontracten of leningen van de drie coöperatieve banken aan de Bank. Het feit dat er geen leningen aan de Bank zijn overgedragen maar dat deze bij de drie coöperatieve banken in liquidatie bleven berusten en er ook geen sprake was van een overdracht van vestigingen of een automatische overdracht van arbeidscontracten (109) ondersteunen de conclusie dat er geen overdracht van een economische activiteit heeft plaatsgevonden. De overgedragen passiva (dat wil zeggen de deposito's) kunnen niet als begunstigde van de staatssteun worden aangemerkt, aangezien zij geen onderneming vormen.

(183) Samengevat is de liquidatie van de drie bestaande rechtspersonen in gang gezet en verrichten zij geen bancaire activiteiten meer. Tegelijkertijd vormen de overgedragen passiva geen economische activiteit.

(184) De conclusie luidt dan ook dat het door het verlenen van EFSF-obligaties door het HFSF aan de Bank ter dekking van het financieringstekort van de overgenomen activa en passiva van de drie coöperatieve banken, niet mogelijk is om de economische activiteiten van die drie banken voort te zetten. Dat betekent dat de HFSF-steun niet als steun voor de geliquideerde activiteiten aangemerkt kan worden en ook niet als steun voor de overgedragen activa en passiva.

ii) Aanwezigheid van steun voor de Bank

(185) Met betrekking tot de vraag of de verkoop van de activa en passiva van de drie coöperatieve banken staatssteun voor de Bank vormt, moet de Commissie beoordelen of aan bepaalde eisen is voldaan. Zij moet met name onderzoeken of: i) het verkoopproces open en niet-discriminerend was; ii) de verkoop plaatsvond tegen marktvoorwaarden; en iii) de staat de verkoopprijs voor de betrokken activa en passiva heeft gemaximaliseerd (110).

(186) Zoals eerder al opgemerkt in overweging 64 heeft de Bank van Griekenland alleen contact opgenomen met de vijf grootste kredietinstellingen die toentertijd in Griekenland actief waren. Het beperkte aantal kopers betekent echter niet automatisch dat de aanbesteding niet open was aangezien het de enige kredietinstellingen betrof die naar alle waarschijnlijkheid interesse hadden in het uitbrengen van een bod. Het verkooppakket bestond immers uitsluitend uit deposito's. Om van de synergieën op die deposito's te kunnen profiteren, is het noodzakelijk dat de koper in het betreffende geografische gebied actief is. Een bank die niet in de betreffende regio's zelf gevestigd is, zou geen service aan depositohouders kunnen verlenen. Dat betekent dat er niet veel deposito's vastgehouden zouden kunnen worden en dat de verkrijger dus kosten zou maken voor het overnemen van die deposito's terwijl hij daar geen profijt van zou trekken. De Bank van Griekenland mocht er dan ook, gezien het korte tijdsbestek waarin de drie coöperatieve banken afgewikkeld moesten worden, redelijkerwijs van uitgaan dat alleen kredietinstellingen met een bedrijfsmodel dat de mogelijkheid bood om diensten aan die depositohouders te kunnen verlenen, geïnteresseerd zouden zijn in het overnemen van die activa. De Bank en drie andere banken hebben een bindend bod ingediend. De voorkeur ging uit naar het bod van de Bank vanwege de geboden vergoeding en de tijd die nodig zou zijn om de overdracht af te ronden. De Bank had aangeboden om als vergoeding een bedrag van […] % van de overgedragen deposito's te betalen en gaf aan dat de overdracht naar schatting binnen één werkdag voltooid zou kunnen zijn.

(187) Dientengevolge concludeert de Commissie overeenkomstig punt 20 van de Herstructureringsmededeling en haar eigen beschikkingspraktijk dat uitgesloten kan worden dat er in dit geval sprake van staatssteun aan de Bank is geweest (111).

iii) Conclusie inzake het bestaan van steun

(188) De staatssteun die is verleend bij de verkoop van de drie coöperatieve banken vormt geen staatssteun voor de drie coöperatieve banken, voor de overgedragen activa of voor de Bank. Dat betekent dat de maatregel niet als staatssteun aangemerkt wordt in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag.

6.2. BEOORDELING VAN DE STEUN MET BETREKKING TOT DE FIRST BUSINESS BANK

6.2.1. Is er sprake van steun en zo ja, voor welk bedrag?

(189) De Commissie dient vast te stellen of de maatregelen staatssteun vormen in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag.

6.2.1.1. Aanwezigheid van steun in de maatregelen genomen op grond van de steunregeling voor Griekse banken (maatregelen FB1, FB2 en FB3)

(190) De kapitaalinjectie van 50 miljoen EUR door de Griekse staat in de FB Bank in juli 2009 (maatregel FB1), de Griekse staatseffecten ten bedrage van 60 miljoen EUR in mei 2012 (maatregel FB2) en de staatsgarantie die in maart 2011 aan de FB Bank is verstrekt voor uitgegeven obligaties met een nominale waarde van 50 miljoen EUR (maatregel FB3) zijn toegekend op grond van de steunregeling voor Griekse banken (112). In het besluit tot goedkeuring van die regeling concludeerde de Commissie dat maatregelen op grond van die regeling staatssteun vormen.

(191) De Commissie merkt dan ook op dat de overgedragen activiteiten zonder die maatregelen niet meer bestaan zouden hebben. Deze maatregelen hebben bijgedragen aan de stabilisering en de voortzetting van de economische activiteiten die later aan de Bank zijn overgedragen. De Commissie concludeert dan ook dat die maatregelen aan de economische activiteiten van de FB Bank ten goede zijn gekomen. Die activiteiten zijn later aan de Bank overgedragen en daarom vormen de maatregelen staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag.

6.2.1.2. Aanwezigheid van steun in de maatregelen ten behoeve van de afwikkeling van de FB Bank (maatregelen FB4 en FB5)

(192) De Commissie merkt op dat het HFSF een door Griekenland opgerichte en gefinancierde entiteit ter ondersteuning van banken is en dat de maatregelen FB4 en FB5 derhalve als staatssteun aangemerkt worden. De Commissie merkt daarnaast op dat maatregelen FB4 en FB5 selectief van aard zijn, aangezien zij alleen aan de activiteiten van de FB Bank ten goede komen.

(193) Bovendien is de Commissie van mening dat de maatregelen FB4 en FB5 de activiteiten van de FB Bank een duidelijk voordeel bieden omdat zij door die maatregelen voortgezet kunnen worden. De opdracht tot overdracht is in dat geval ook daadwerkelijk een verkoop „en bloc”. Terwijl het eigen vermogen en de achtergestelde schulden niet worden overgedragen, gebeurt dat wel met de belangrijkste productieve bancaire activa (vestigingen, deposito's en leningen). Maatregel FB4 levert dus een voordeel op voor de overgedragen activiteiten aangezien hierdoor voldoende activa beschikbaar zijn om de bijbehorende deposito's te dekken zodat de overgedragen activiteiten voortgezet kunnen worden als gevolg van de verkoop „en bloc” van de activa van de FB Bank.

(194) Zonder maatregel FB5 zou de verkoop ook niet mogelijk zijn geweest omdat de overdracht een mogelijk negatief effect had kunnen hebben op de solvabiliteitsratio van de verkrijger. Dan zouden de overgedragen activiteiten beëindigd zijn, hetgeen betekent dat de maatregelen FB4 en FB5 derhalve een duidelijk voordeel opleveren voor die activiteiten.

(195) De Commissie is van mening dat de maatregelen FB4 en FB5 niet verenigbaar zijn met het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie. In feite heeft het HFSF geen enkel vooruitzicht om winst te maken op zijn bijdrage: in ruil voor die bijdrage heeft het namelijk geen vordering op de Bank gekregen, maar uitsluitend een vordering op de entiteit in liquidatie, dat wil zeggen de FB Bank (113). Het HFSF zal dus de bijgedragen financiële middelen waarschijnlijk niet volledig terugkrijgen.

(196) Het selectieve voordeel dat de maatregelen FB4 en FB5 opleveren, leidt tot een verstoring van de mededinging doordat een bankactiviteit kan blijven voortbestaan, op de markt aangeboden kan blijven worden en met andere banken kan blijven concurreren, met inbegrip van dochterondernemingen van buitenlandse banken die in Griekenland actief zijn of mogelijk geïnteresseerd zijn om de Griekse markt te betreden. Daarom hebben de maatregelen FB4 en FB5 een effect op de handel tussen de lidstaten en kunnen zij mogelijk de mededinging verstoren.

(197) De Commissie concludeert derhalve dat de dekking door het HFSF van het financieringstekort van 456,97 miljoen EUR verband houdende met de activa die door de FB Bank aan de Bank zijn overgedragen, evenals de toezegging van het HFSF om de kapitaalbehoeften (die tot 100 miljoen EUR op kunnen lopen) met betrekking tot die activa, te dekken, staatssteun vormen in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag.

Begunstigde van de maatregelen FB4 en FB5

(198) Zoals reeds uiteengezet in overweging 193 beschouwt de Commissie de activiteiten van de FB Bank als de begunstigde van de maatregelen FB4 en FB5, aangezien de steun de voortzetting van deze economische activiteiten binnen de Bank mogelijk heeft gemaakt.

(199) Voor wat betreft de vraag of de verkoop van de activiteiten van de FB Bank staatssteun voor de Bank vormt overeenkomstig punt 49 van de Bankenmededeling uit 2008, moet de Commissie beoordelen of aan bepaalde eisen is voldaan. Zij moet met name onderzoeken of: i) het verkoopproces open en niet-discriminerend was; ii) de verkoop plaatsvond tegen marktvoorwaarden; en iii) de financiële instelling of de regering de verkoopprijs voor de betrokken activa en passiva heeft gemaximaliseerd.

(200) De Bank heeft het pakket activa en passiva van de FB Bank verworven omdat zij het voorkeursbod heeft uitgebracht in het kader van een niet-discriminerende aanbestedingsprocedure die openstond voor andere banken. De Bank van Griekenland besloot om uitsluitend met de vier grootste banken van Griekenland contact op te nemen, waarvan alleen de Bank en één andere bank een niet-bindend bod hebben uitgebracht. Vervolgens heeft de Bank van Griekenland de twee bieders verzocht om een verbeterd bod uit te brengen. De Bank van Griekenland heeft uiteindelijk voor de NBG gekozen omdat dat bod lagere afwikkelingskosten met zich meebracht (114).

(201) De Commissie merkt op dat de Bank van Griekenland slechts met vier banken contact heeft opgenomen (115). Het feit dat er met een beperkt aantal kopers contact is opgenomen, betekent echter niet automatisch dat de aanbesteding niet open was gezien het gebrek aan andere banken die in Griekenland op de markt actief waren met een voldoende omvang om de aangeboden activa te verwerken en met genoeg kapitaal ten tijde van de afwikkeling. Daarnaast bleek er in die periode bij buitenlandse krediet- en financiële instellingen ook weinig belangstelling te bestaan om bankactiviteiten in Griekenland op te zetten. Bovendien had de Bank van Griekenland vooraf al een besluit genomen over de aard van de portefeuille aan activa en passiva die overgedragen zou worden en was ook al het tijdschema vastgelegd waaraan bieders moesten voldoen om voor gunning in aanmerking te komen. De Commissie is van mening dat het aanbestedingsproces open en niet-discriminerend was.

(202) De negatieve prijs (dat wil zeggen, rekening houdend met het financieringstekort en dekking van voornoemde kapitaalbehoeften) voor de activa en passiva van de FB Bank sluit niet uit dat de verkoopprijs de marktwaarde van het bedrijf weergeeft (116). De Commissie heeft geen reden om aan te nemen dat het uitgebrachte bod en de betaalde prijs niet de marktprijs van het bedrijf weergeven. Hierbij dient opgemerkt te worden dat, op grond van de Griekse wetgeving, de reële waarde van de overgedragen activa in eerste instantie door de Bank van Griekenland wordt geschat waarna die waarde gedurende een periode van zes maanden door externe deskundigen wordt geverifieerd en aangepast. De Commissie is derhalve van mening dat de verkoop op marktvoorwaarden heeft plaatsgevonden. Op basis van het bovenstaande concludeert de Commissie overeenkomstig punt 49 van de Bankenmededeling uit 2008, punt 20 van de Herstructureringsmededeling en haar eigen beschikkingspraktijk (117), dat uitgesloten kan worden dat er in dit geval sprake van staatssteun voor de Bank is geweest.

6.2.1.3. Conclusie inzake de aanwezigheid en het totaalbedrag van de ontvangen steun

(203) Op basis van overweging 190 tot en met 197 is de Commissie van mening dat de maatregelen FB1, FB2, FB3, FB4 en FB5 allemaal voldoen aan de voorwaarden in artikel 107, lid 1, van het Verdrag en dus als staatssteun aangemerkt moeten worden.

(204) De Commissie concludeert derhalve dat de activiteiten van de FB Bank staatssteun hebben ontvangen in de vorm van kapitaalsteun van 606,97 miljoen EUR (maatregelen FB1, FB4 en FB5), na