NL Publicatieblad van de Europese Unie L 112/1

VERORDENING (EU) 2016/631 VAN DE COMMISSIE

van 14 april 2016

tot vaststelling van een netcode betreffende eisen voor de aansluiting van elektriciteitsproducenten op het net

(Voor de EER relevante tekst)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EG) nr. 714/2009 van het Europees Parlement en de Raad van 13 juli 2009 betreffende de voorwaarden voor toegang tot het net voor grensoverschrijdende handel in elektriciteit en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1228/2003 (1), en met name artikel 6, lid 11,

Overwegende hetgeen volgt:

(1) De snelle voltooiing van een volledig operationele en geïnterconnecteerde interne markt voor energie is van essentieel belang voor de verwezenlijking van de doelstellingen van energievoorzieningszekerheid, versterking van het concurrentievermogen en redelijke energieprijzen voor alle consumenten.

(2) Krachtens Verordening (EG) nr. 714/2009 gelden niet-discriminerende regels voor toegang tot het net voor grensoverschrijdende handel in elektriciteit met het oog op het waarborgen van de goede werking van de interne elektriciteitsmarkt. Voorts moeten de lidstaten of, wanneer de lidstaten hierin voorzien, de regulerende instanties krachtens artikel 5 van Richtlijn 2009/72/EG van het Europees Parlement en de Raad (2) er onder meer voor zorgen dat objectieve en niet-discriminerende technische voorschriften worden opgesteld die de minimumeisen voor technisch ontwerp en bedrijfsvoering omvatten waaraan moet worden voldaan bij aansluiting op het systeem. Wanneer de eisen bestaan uit voorwaarden voor aansluiting op nationale netwerken, wordt bij artikel 37, lid 6, van diezelfde richtlijn geëist van de regulerende instanties dat zij verantwoordelijk zijn voor het vastleggen of goedkeuring van minimaal de methodologieën die worden gebruikt om die voorwaarden te berekenen of vast te stellen. Om de systeemveiligheid binnen het geïnterconnecteerde transmissiesysteem te waarborgen, is het essentieel een gemeenschappelijk standpunt te ontwikkelen over de eisen waaraan elektriciteitsproductie-eenheden moeten voldoen. De eisen die bijdragen tot het in stand houden en herstellen van de systeemveiligheid teneinde een goede werking van de interne elektriciteitsmarkt binnen en tussen synchrone zones te vergemakkelijken en kostenefficiëntie te bewerkstelligen, moeten worden beschouwd als grensoverschrijdende netwerkkwesties en marktintegratiekwesties.

(3) Er moeten geharmoniseerde regels voor de aansluiting van elektriciteitsproductie-eenheden op het net worden vastgesteld om een duidelijk juridisch kader voor dergelijke aansluiting tot stand te brengen, de Uniebrede handel in elektriciteit te vergemakkelijken, de systeemveiligheid te waarborgen, de integratie van hernieuwbare energiebronnen te vergemakkelijken, de mededinging te versterken en een efficiënter gebruik van het netwerk en de hulpbronnen mogelijk te maken, in het belang van de consument.

(4) De systeemveiligheid hangt gedeeltelijk af van de technische mogelijkheden van de elektriciteitsproductie-eenheden. Fundamentele voorwaarden voor die veiligheid zijn derhalve een geregelde coördinatie op het niveau van de transmissie- en distributienetten en adequate prestaties van de met de transmissie- en distributienetten verbonden apparatuur, met een afdoende robuustheid om een antwoord te bieden op storingen en om grote onderbrekingen van de voorziening te helpen voorkomen of het herstel van het systeem na een grootschalige storing te vergemakkelijken.

(5) Een veilige bedrijfsvoering van het systeem is alleen mogelijk als de eigenaren van elektriciteitsproductie-installaties en de systeembeheerders nauw samenwerken. Meer in het bijzonder hangt de werking van het systeem in abnormale bedrijfsomstandigheden af van de reactie van elektriciteitsproductie-eenheden op afwijkingen van de referentiewaarden 1 per eenheid (pu) voor spanning en frequentie. In de context van systeemveiligheid moeten netwerken en productie-eenheden uit systeemengineeringsoogpunt als één entiteit worden beschouwd aangezien beide delen van het systeem onderling afhankelijk zijn. Bijgevolg moeten als voorafgaande voorwaarde voor aansluiting op het net de nodige technische eisen aan de elektriciteitsproductie-eenheden worden opgelegd.

(6) Bij de vaststelling of goedkeuring van de transmissie- en distributietarieven of de desbetreffende methodologieën, of bij de goedkeuring van de voorwaarden voor aansluiting op en toegang tot de nationale netten overeenkomstig artikel 37, leden 1 en 6, van Richtlijn 2009/72/EG en artikel 14 van Verordening (EG) nr. 714/2009, moeten de regulerende instanties uitgaan van de redelijke kosten die bij de tenuitvoerlegging van deze verordening daadwerkelijk door de systeembeheerders zijn gemaakt.

(7) Verschillende synchrone elektriciteitssystemen in de Unie hebben verschillende kenmerken waarmee bij de vaststelling van de aan de elektriciteitsproducenten opgelegde eisen rekening moet worden gehouden. Bij de vaststelling van de regels voor de aansluiting op het net, als vereist overeenkomstig artikel 8, lid 6, van Verordening (EG) nr. 714/2009, is het derhalve passend rekening te houden met de specifieke regionale kenmerken.

(8) Gezien de noodzaak van rechtszekerheid moeten de eisen van deze verordening gelden voor nieuwe productie-installaties, maar hoeven zij niet te gelden voor bestaande elektriciteitsproductie-eenheden of elektriciteitsproductie-eenheden die qua planning reeds ver gevorderd maar nog niet voltooid zijn, tenzij de relevante regulerende instanties of lidstaten op basis van de ontwikkeling van de systeemeisen en een volledige kosten-batenanalyse anderszins beslissen, of tenzij deze productie-installaties ingrijpend worden gemoderniseerd.

(9) De significantie van elektriciteitsproductie-eenheden moet zijn gebaseerd op hun omvang en hun effect op het gehele systeem. Synchrone machines moeten worden geclassificeerd op basis van hun omvang en moeten alle componenten van een productie-installatie omvatten die normaliter als één geheel functioneren, zoals afzonderlijke draaistroomgeneratoren die worden aangedreven door afzonderlijke gas- en stoomturbines behorend tot één STEG-installatie (gecombineerde stoom- en gasturbine). Als een installatie verscheidene STEG-installaties omvat, moet elk daarvan op basis van zijn omvang worden geclassificeerd en niet op basis van de gehele capaciteit van de installatie. Niet-synchroon aangesloten elektriciteitsproductie-eenheden moeten, wanneer die worden samengevoegd tot één economische eenheid en over één aansluitpunt beschikken, worden geclassificeerd op basis van hun samengevoegde capaciteit.

(10) Gezien de verschillende spanningsniveaus waarop productie-installaties worden aangesloten en hun maximale productiecapaciteit, moet in deze verordening een onderscheid worden gemaakt tussen de verschillende types productie-installaties door de vaststelling van verschillende niveaus van eisen. In deze verordening worden geen regels vastgesteld voor de bepaling van het spanningsniveau van het aansluitpunt waarop de elektriciteitsproductie-eenheid wordt aangesloten.

(11) De voor elektriciteitsproductie-eenheden van het type A geldende eisen moeten worden vastgesteld op het basisniveau dat noodzakelijk is om een productiecapaciteit met beperkte geautomatiseerde respons en minimale regeling door de systeembeheerder te waarborgen. Bedoelde eisen moeten ervoor zorgen dat er geen grootschalig productieverlies is over het operationeel systeembereik, waardoor kritieke gebeurtenissen worden geminimaliseerd, en moeten eisen omvatten die noodzakelijk zijn voor een grootschalige interventie bij systeemkritieke gebeurtenissen.

(12) De voor elektriciteitsproductie-eenheden van het type B geldende eisen moeten over een groter bereik geautomatiseerde dynamische respons mogelijk maken, beter bestand tegen operationele gebeurtenissen om het gebruik van deze dynamische respons te waarborgen en een hoger niveau van regeling door de systeembeheerder en informatieverstrekking in verband met het gebruik van de desbetreffende capaciteit mogelijk te maken. Bedoelde eisen waarborgen een geautomatiseerde respons om het effect van systeemgebeurtenissen te beperken en een maximalisering van de dynamische productierespons op dergelijke gebeurtenissen mogelijk te maken.

(13) De voor elektriciteitsproductie-eenheden van het type C geldende eisen moeten een verfijnde, stabiele en goed controleerbare dynamische respons in realtime waarborgen die erop gericht is de voornaamste ondersteunende diensten te leveren teneinde de voorzieningszekerheid te waarborgen. Bedoelde eisen moeten betrekking hebben op alle systeemtoestanden, met een gedetailleerde specificatie van de interactie van eisen, functies, controle en informatie om de desbetreffende capaciteit te kunnen gebruiken en een realtime-systeemrespons te waarborgen die vereist is om systeemgebeurtenissen te vermijden, te beheren en erop te reageren. Bedoelde eisen moeten ook voor een afdoende capaciteit van productie-eenheden zorgen om te reageren op zowel normale als verstoorde systeemsituaties en moeten zorgen voor voldoende informatieverstrekking en controle om de productiecapaciteit in verschillende situaties te kunnen gebruiken.

(14) De voor elektriciteitsproductie-eenheden van het type D geldende eisen moeten specifiek gelden voor aangesloten productie-installaties met hogere spanning, met een effect op de besturing en het beheer van het gehele systeem. Bedoelde eisen moeten een stabiele bedrijfsvoering van het geïnterconnecteerde systeem waarborgen teneinde het gebruik van Europabrede systeemdiensten mogelijk te maken.

(15) De eisen moeten gebaseerd zijn op de beginselen van niet-discriminatie en transparantie, alsook op het beginsel van optimalisering tussen de hoogste totale efficiëntie en laagste totale kosten voor alle betrokken partijen. De eisen moeten derhalve de verschillen weerspiegelen van de behandeling van productietechnologieën met inherent verschillende kenmerken en moeten nodeloze investeringen in bepaalde geografische zones voorkomen teneinde rekening te houden met hun specifieke regionale kenmerken. Bij de vaststelling van de eisen overeenkomstig deze verordening kunnen transmissiesysteembeheerders („TSB's”) en distributiesysteembeheerders („DSB's”), inclusief beheerders van gesloten distributiesystemen („GDSB's”), met dergelijke verschillen rekening houden en moeten zij erkennen dat de drempelwaarden om te bepalen of een systeem een transmissiesysteem dan wel een distributiesysteem is, op nationaal niveau worden vastgesteld.

(16) Gezien het grensoverschrijdende effect van deze verordening moet zij voorzien in dezelfde frequentiegerelateerde eisen voor alle spanningsniveaus, minimaal binnen een synchrone zone. Dit is noodzakelijk omdat een wijziging van de frequentie binnen een synchrone zone in één lidstaat een onmiddellijk effect op de frequentie heeft en schade kan veroorzaken aan apparatuur in alle overige lidstaten.

(17) Om de systeemveiligheid te waarborgen, moet het voor elektriciteitsproductie-eenheden in elke synchrone zone van het geïnterconnecteerde systeem mogelijk zijn aangesloten te blijven op het systeem binnen een gespecificeerd frequentie- en spanningsbereik.

(18) Deze verordening moet voorzien in een bereik van parameters voor nationale keuzes inzake fault-ride-through-capaciteit om een evenredige aanpak te garanderen die rekening houdt met verschillende variërende systeembehoeften, zoals de omvang van hernieuwbare energiebronnen („HEB”) en de bestaande netwerkbeveiligingssystemen, zowel wat transmissie als distributie betreft. Gezien de configuratie van sommige netten moet de bovengrens voor de fault-ride-through-eisen 250 milliseconden bedragen. Aangezien de meest gebruikelijke tijdsduur voor het afschakelen van storingen in Europa momenteel echter 150 milliseconden bedraagt, biedt deze verordening de entiteit, die door de lidstaten is aangewezen om de eisen van deze verordening goed te keuren, de mogelijkheid te verifiëren of een eis met langere tijdsduur daadwerkelijk noodzakelijk is alvorens die wordt overgenomen.

(19) Bij de omschrijving van de condities vóór en na een storing voor de fault-ride-through-capaciteit moet de relevante TSB, rekening houdend met systeemkenmerken zoals netwerktopologie en productiemix, beslissen of prioriteit wordt gegeven aan de bedrijfsvoeringscondities van de elektriciteitsproductie-eenheden vóór de storing, dan wel aan langere tijdsperiodes voor het afschakelen van storingen.

(20) Waarborgen van een adequate herinschakeling op het net na een incidentele ontkoppeling ten gevolge van een storing op het net is belangrijk voor de werking van het geïnterconnecteerde systeem. Een goede beveiliging van het net is essentieel voor het handhaven van de stabiliteit en veiligheid van het systeem, met name in het geval van systeemstoringen. Beveiligingconcepten kunnen een verergering van storingen voorkomen en de gevolgen ervan beperken.

(21) Een adequate uitwisseling van informatie tussen de systeembeheerders en eigenaren van elektriciteitsproductie-installaties is een voorwaarde om het voor systeembeheerders mogelijk te maken de stabiliteit en veiligheid van het systeem te handhaven. De systeembeheerders moeten permanent een overzicht hebben van de toestand van het systeem, met inbegrip van informatie over de bedrijfscondities van de productie-eenheden, alsook de mogelijkheid om met die eenheden te communiceren om operationele instructies te geven.

(22) In noodsituaties die de stabiliteit en veiligheid van het systeem in gevaar brengen, moeten de systeembeheerders opdracht kunnen geven om het uitgangsvermogen van de productie-eenheden aan te passen op een manier die het voor hen mogelijk maakt de systeemveiligheid te waarborgen.

(23) Tussen geïnterconnecteerde systemen moet het spanningsbereik worden gecoördineerd, omdat dit bereik cruciaal is voor de veilige planning en bedrijfsvoering van het elektriciteitssysteem binnen een synchrone zone. Ontkoppelingen ten gevolge van spanningsfluctuaties hebben een impact op naburige systemen. Indien geen spanningsbereik wordt gespecificeerd, kan dit resulteren in wijdverspreide onzekerheid op het gebied van planning en bedrijfsvoering van het systeem wat die bedrijfsvoering buiten de normale bedrijfscondities betreft.

(24) De behoefte aan blindvermogen hangt af van verschillende elementen, waaronder de vermazing van het netwerk en de verhouding tussen opwekking en verbruik waarmee bij de vaststelling van de eisen qua blindvermogen rekening moet worden gehouden. Wanneer de regionale systeemkenmerken variëren binnen het verantwoordelijkheidsgebied van een systeembeheerder, is er eventueel behoefte aan meer dan één profiel. De blindvermogensproductie bij hoge spanning, doorgaans inductief blindvermogen genoemd, en de blindvermogensopname bij lage spanning, doorgaans capacitief blindvermogen genoemd, is wellicht niet noodzakelijk. De eisen qua blindvermogen kunnen beperkingen opleggen aan het ontwerp en bedrijf van elektriciteitsproductie-installaties. Het is derhalve belangrijk dat de capaciteit die daadwerkelijk vereist is voor een efficiënt beheer van het systeem, goed wordt afgewogen.

(25) Synchrone elektriciteitsproductie-eenheden beschikken over een inherent vermogen om frequentieschommelingen ongedaan te maken of te beperken, een eigenschap waarover vele HEB-technologieën niet beschikken. Er moeten daarom tegenmaatregelen worden vastgesteld om grotere frequentieschommelingen gedurende hoge HEB-productie te voorkomen. Synthetische inertie kan een verdere uitbreiding van de HEB-productie, die niet op natuurlijke wijze aan inertie bijdraagt, vergemakkelijken.

(26) Er moet een adequaat en evenredig systeem van conformiteitstests worden ingevoerd zodat de systeembeheerders de bedrijfszekerheid kunnen waarborgen.

(27) De regulerende instanties, lidstaten en systeembeheerders moeten ervoor zorgen dat in het proces van ontwikkeling en goedkeuring van de eisen voor aansluiting op het net, die eisen maximaal geharmoniseerd zijn teneinde volledige marktintegratie te waarborgen. Met name moet bij de uitwerking van de aansluitingsvoorwaarden rekening worden gehouden met reeds bestaande technische normen.

(28) Bij deze verordening moet een procedure worden vastgelegd voor afwijking van de regels op grond van lokale omstandigheden, wanneer in uitzonderlijke gevallen bijvoorbeeld overeenstemming met de regels de stabiliteit van het lokale netwerk negatief kan beïnvloeden of wanneer het veilig bedrijf van een elektriciteitsproductie-eenheid bedrijfsvoeringsvoorwaarden noodzakelijk maakt die niet overeenstemmen met het bepaalde in deze verordening. In het geval van specifieke warmtekrachtinstallaties, die een verdere efficiëntieverbetering mogelijk maken, kan toepassing van de regels van deze verordening resulteren in onevenredige kosten en het verlies van deze efficiëntievoordelen.

(29) Op voorwaarde van goedkeuring door de relevante regulerende instantie, of een andere autoriteit wanneer zo bepaald in de desbetreffende lidstaat, moet het voor systeembeheerders mogelijk zijn afwijkingen voor bepaalde types elektriciteitsproductie-eenheden voor te stellen.

(30) Deze verordening is vastgesteld op basis van Verordening (EG) nr. 714/2009, vult die verordening aan en vormt er een integrerend onderdeel van. Verwijzingen in andere rechtshandelingen naar Verordening (EG) nr. 714/2009 moeten worden begrepen als eveneens verwijzend naar de onderhavige verordening.

(31) De maatregelen van deze verordening zijn in overeenstemming met het advies van het in artikel 23, lid 1, van Verordening (EG) nr. 714/2009 bedoelde comité,

HEEFT DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD:

TITEL I

ALGEMENE BEPALINGEN

Artikel 1

Onderwerp

Bij deze verordening wordt een netcode vastgesteld met de eisen voor de aansluiting van elektriciteitsproductie-installaties, namelijk synchrone elektriciteitsproductie-eenheden, power park modules en offshore-power park modules op het geïnterconnecteerde systeem. De verordening draagt op die manier bij tot het waarborgen van eerlijke mededingingsvoorwaarden op de interne elektriciteitsmarkt, het waarborgen van de systeemveiligheid, de integratie van hernieuwbare energiebronnen en het vergemakkelijken van de Uniebrede handel in elektriciteit.

Bij deze verordening worden ook de verplichtingen vastgesteld die ervoor moeten zorgen dat de systeembeheerders op passende, transparante en niet-discriminerende wijze gebruikmaken van de capaciteit van elektriciteitsproductie-installaties, om zo een gelijk speelveld te creëren in het geheel van de Unie.

Artikel 2

Definities

Voor de toepassing van deze verordening gelden de definities van artikel 2 van Richtlijn 2012/27/EU van het Europees Parlement en de Raad (3), artikel 2 van Verordening (EG) nr. 714/2009, artikel 2 van Verordening (EU) 2015/1222 van de Commissie (4), artikel 2 van Verordening (EU) nr. 543/2013 (5) en artikel 2 van Richtlijn 2009/72/EG.

Bovendien wordt verstaan onder:

1. „entiteit”: een regulerende instantie, andere nationale autoriteit, systeembeheerder of ander overeenkomstig het nationaal recht aangewezen openbaar of particulier lichaam;

2. „synchrone zone”: een zone de wordt beheerd door synchroon geïnterconnecteerde TSB's, zoals de synchrone zones van Continentaal Europa, Groot-Brittannië, Ierland en Noord-Ierland en Noord-Europa en de elektriciteitssystemen van Litouwen, Letland en Estland, gezamenlijk „Baltische staten” genoemd, die deel uitmaken van een grotere synchrone zone;

3. „spanning”: het elektrisch potentiaalverschil tussen twee punten, gemeten als het kwadratisch gemiddelde van de directe component van gekoppelde spanningen bij de grondfrequentie;

4. „schijnbaar vermogen”: het product van spanning en stroomsterkte bij de grondfrequentie, vermenigvuldigd met de vierkantswortel van het getal drie in het geval van driefasensystemen, doorgaans uitgedrukt in kilovoltampère („kVA”) of megavoltampère („MVA”);

5. „elektriciteitsproductie-eenheid”: een synchrone elektriciteitsproductie-eenheid of een power park module;

6. „elektriciteitsproductie-installatie”: een installatie waarin primaire energie wordt omgezet in elektrische energie en die bestaat uit één of meerdere elektriciteitsproductie-eenheden die via één of meerdere aansluitpunten met een netwerk zijn verbonden;

7. „eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie”: een natuurlijke of rechtspersoon die eigenaar is van een elektriciteitsproductie-installatie;

8. „belangrijkste onderdeel van de productie-installatie”: één of meer essentiële onderdelen van apparaten die nodig zijn om de primaire energiebron om te zetten in elektriciteit;

9. „synchrone elektriciteitsproductie-eenheid”: een ondeelbaar geheel van installaties die samen elektrische energie kunnen opwekken op dusdanige wijze dat de frequentie van de opgewekte spanning, het toerental van de generator en de frequentie van de netspanning in constante verhouding tot elkaar staan en dus synchroon lopen;

10. „document voor een elektriciteitsproductie-eenheid” of „PGMD” („power generating module document”): een door de eigenaar van de productie-installatie aan de relevante systeembeheerder verstrekt document voor een productie-eenheid van het type B of C, dat de overeenstemming van de productie-eenheid met de technische criteria van deze verordening bevestigt en waarin de vereiste gegevens en verklaringen, inclusief een verklaring van overeenstemming, zijn opgenomen;

11. „relevante TSB”: de TSB in wiens regelzone een elektriciteitsproductie-eenheid, een verbruikersinstallatie, een distributiesysteem of een hoogspanningsgelijkstroomsysteem (HVDC-systeem) op een netwerk is aangesloten of zal worden aangesloten op ongeacht welk spanningsniveau;

12. „netwerk”: componenten en apparatuur die met elkaar zijn verbonden met het oog op de transmissie of distributie van elektriciteit;

13. „relevante systeembeheerder”: de beheerder van het transmissiesysteem of het distributiesysteem op wiens systeem een elektriciteitsproductie-eenheid, een verbruikersinstallatie, een distributiesysteem of een HVDC-systeem is aangesloten of zal worden aangesloten;

14. „aansluitovereenkomst”: een contract tussen de relevante systeembeheerder en de eigenaar van een elektriciteitsproductie-installatie, eigenaar van een verbruikersinstallatie, distributiesysteembeheerder of eigenaar van een HVDC-systeem, dat ook de relevante locatiespecificaties en specifieke technische eisen omvat voor de elektriciteitsproductie-installatie, de verbruikersinstallatie, het distributiesysteem, de aansluiting van het distributiesysteem of het HVDC-systeem;

15. „aansluitpunt”: het punt waarop de elektriciteitsproductie-eenheid, de verbruikersinstallatie, het distributiesysteem of het HVDC-systeem is aangesloten op een transmissiesysteem, een offshore netwerk, een distributiesysteem, inclusief gesloten distributiesystemen, of een HVDC-systeem, als vastgelegd in de aansluitovereenkomst;

16. „maximumcapaciteit” of „Pmax”: het maximale continue werkzame vermogen dat een elektriciteitsproductie-eenheid kan produceren, verminderd met de vraag die uitsluitend verband houdt met het bedrijf van die elektriciteitsproductie-eenheid zelf en die niet voor het netwerk beschikbaar is, als gespecificeerd in de aansluitovereenkomst of overeengekomen tussen de relevante systeembeheerder en de eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie;

17. „power park module”: een eenheid of een verzameling van eenheden die elektriciteit opwekt, die ofwel niet-synchroon ofwel via vermogenselektronica met het systeem verbonden is en één aansluitpunt heeft met een transmissiesysteem, een distributiesysteem, inclusief een gesloten distributiesysteem, of een HVDC-systeem;

18. „offshore-power park module”: een offshore gelegen power park module met een offshoreaansluitpunt;

19. „synchroon compensatiebedrijf”: het gebruik van een niet mechanisch aangedreven draaistroomgenerator om de spanning continu te regelen door het leveren of opnemen van blindvermogen;

20. „werkzaam vermogen” (ook „actief vermogen” genoemd): de reële component van het schijnbaar vermogen bij de grondfrequentie, uitgedrukt in watt of meervouden daarvan, zoals kilowatt („kW”) of megawatt („MW”);

21. „pompopslag”: een waterkrachteenheid waarin water kan worden opgepompt en opgeslagen voor later gebruik ter opwekking van elektriciteit;

22. „frequentie”: de elektrische frequentie van het systeem, uitgedrukt in hertz, meetbaar in alle delen van de synchrone zone uitgaande van een consistente waarde voor het systeem in een tijdsduur van seconden, met slechts geringe verschillen tussen verschillende meetlocaties. De nominale waarde is 50 Hz;

23. „statiek”: de verhouding tussen een frequentieverandering in stationaire toestand en de daaruit resulterende verandering van het opgewekte werkzame vermogen in stationaire toestand, uitgedrukt in procenten. De frequentieverandering wordt uitgedrukt als een verhouding ten opzichte van de nominale frequentie, en de verandering van het werkzaam vermogen wordt uitgedrukt als een verhouding ten opzichte van de maximumcapaciteit of het feitelijk werkzaam vermogen op het moment dat de relevante drempelwaarde is bereikt;

24. „minimumregelniveau”: de laagste waarde van het werkzaam vermogen, als gespecificeerd in de aansluitovereenkomst of als overeengekomen tussen de relevante systeembeheerder en de eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie, tot waarop de elektriciteitsproductie-eenheid het werkzaam vermogen kan terugregelen;

25. „referentiewaarde”: de gewenste waarde van een parameter die gewoonlijk in regelschema's wordt gebruikt;

26. „instructie”: elke door een systeembeheerder in het kader van zijn bevoegdheid gegeven opdracht aan een eigenaar van een elektriciteitsproductie-installatie, eigenaar van een verbruikersinstallatie, distributiesysteembeheerder of eigenaar van een HVDC-systeem met het oog op de uitvoering van een actie;

27. „volgens de beveiligingsfilosofie afgeschakelde fout”: een fout die succesvol is afgeschakeld volgens de beveiligingsfilosofie van de systeembeheerder;

28. „blindvermogen” (ook „reactief vermogen” genoemd): de imaginaire component van het schijnbaar vermogen bij de grondfrequentie, doorgaans uitgedrukt in kilovar („kVAr”) of megavar („MVAr”);

29. „fault-ride-through”: de capaciteit van elektrische apparatuur om verbonden te blijven met het netwerk en in bedrijf te blijven bij lage spanningen op het aansluitpunt als gevolg van volgens de beveiligingsfilosofie afgeschakelde fouten;

30. „draaistroomgenerator”: een apparaat dat mechanische energie omzet in elektrische energie door middel van een roterend magnetisch veld;

31. „stroom”: de snelheid waarmee elektrische lading zich verplaatst, gemeten als het kwadratisch gemiddelde van de normale component van de fasestroom bij de grondfrequentie;

32. „stator”: het deel van een roterende machine dat de statische, niet-bewegende magnetische onderdelen samen met de daarmee verbonden windingen omvat;

33. „inertie”: de eigenschap van een roterend stijf lichaam, zoals de rotor van een draaistroomgenerator, om zijn toestand van uniforme roterende beweging en impulsmoment in afwezigheid van een extern koppel te handhaven;

34. „synthetische inertie”: de door een power park module of HVDC-systeem geboden mogelijkheid om het inertie-effect van een synchrone elektriciteitsproductie-eenheid tot op een voorgeschreven niveau te vervangen;

35. „frequentieregeling”: het vermogen van een elektriciteitsproductie-eenheid of HVDC-systeem om het opgewekte werkzame vermogen, in reactie op een gemeten afwijking van de systeemfrequentie ten opzichte van de referentiewaarde, aan te passen teneinde de systeemfrequentie stabiel te houden;

36. „frequentiegevoelige modus” of „FSM” („frequency sensitive mode”): de bedrijfsmodus van een elektriciteitsproductie-eenheid of HVDC-systeem waarin het opgewekte werkzame vermogen zich aanpast in reactie op een verandering van de systeemfrequenties, op een zodanige wijze dat dit bijdraagt tot het herstel van de nominale frequentie;

37. „gelimiteerde frequentiegevoelige modus — overfrequentie” of „LFSM-O” („limited frequency sensitive mode — overfrequency”): een bedrijfsmodus van een elektriciteitsproductie-eenheid of HVDC-systeem die resulteert in een afname van het opgewekte werkzame vermogen wanneer de systeemfrequentie een bepaalde waarde overschrijdt;

38. „gelimiteerde frequentiegevoelige modus — onderfrequentie” of „LFSM-U” („limited frequency sensitive mode — underfrequency”): een bedrijfsmodus van een elektriciteitsproductie-eenheid of HVDC-systeem die resulteert in een toename van het opgewekte werkzame vermogen wanneer de systeemfrequentie onder een bepaalde waarde daalt;

39. „dode band van de frequentierespons”: het bewust aangebrachte interval waarbinnen de frequentieregeling niet reageert;

40. „ongevoeligheid van de frequentierespons”: de inherente karakteristiek van het regelsysteem, gespecificeerd als de minimumgrootte van de verandering van de frequentie of het ingangssignaal die resulteert in een verandering van het uitgangsvermogen of het uitgangssignaal;

41. „P-Q-capaciteitsdiagram”: een diagram dat de blindvermogenscapaciteit van een elektriciteitsproductie-eenheid weergeeft bij een variërend werkzaam vermogen op het aansluitpunt;

42. „stabiliteit in stationaire toestand”: de capaciteit van een netwerk of een synchrone elektriciteitsproductie-eenheid om na een voldoende kleine storing terug te keren naar stabiel bedrijf en dat bedrijf te handhaven;

43. „eilandbedrijf”: het onafhankelijk bedrijf van een geheel netwerk of een deel van een netwerk dat geïsoleerd is na te zijn ontkoppeld van het geïnterconnecteerde systeem, waarbij minimaal één elektriciteitsproductie-eenheid of HVDC-systeem vermogen levert aan dit netwerk en de frequentie en spanning regelt;

44. „eigenbedrijfsituatie”: de bedrijfsvoering die waarborgt dat elektriciteitsproductie-installaties in hun eigen energiebehoefte kunnen voorzien wanneer een systeemstoring resulteert in de ontkoppeling van de elektriciteitsproductie-eenheden van het systeem en overschakelen naar de eigenbedrijfsvoorziening;

45. „black-start-mogelijkheden”: de capaciteit van een elektriciteitsproductie-eenheid om zich te herstellen na een totale afschakeling, met behulp van een daarvoor specifiek bestemde noodvoeding zonder enige levering van elektrische energie van buiten de elektriciteitsproductie-installatie;

46. „erkende certificerende instantie”: een instantie die conformiteitscertificaten en documenten voor elektriciteitsproductie-eenheden uitreikt en daarvoor is geaccrediteerd door de nationale organisatie die is aangesloten bij de overeenkomstig Verordening (EG) nr. 765/2008 van het Europees Parlement en de Raad (6) opgerichte Europese samenwerking voor Accreditatie (EA);

47. „conformiteitscertificaat”: een door een erkende certificerende instantie verstrekt document voor apparatuur die wordt gebruikt door een elektriciteitsproductie-eenheid, verbruikseenheid, distributiesysteem, verbruikersinstallatie of HVDC-systeem. In dit conformiteitscertificaat wordt de omvang van de geldigheid omschreven op een nationaal of ander niveau waarvoor een specifieke waarde is geselecteerd uit het op Europees niveau toegestane bereik. Met het oog op de vervanging van specifieke onderdelen van het conformiteitsproces kan het conformiteitscertificaat met feitelijke testresultaten geverifieerde modellen omvatten;

48. „bekrachtigingsregelsysteem”: een teruggekoppeld regelsysteem dat de synchrone generator en het bekrachtigingssysteem daarvan omvat;

49. „U-Q/Pmax-profiel”: een profiel dat de blindvermogenscapaciteit weergeeft van een elektriciteitsproductie-eenheid of HVDC-convertor bij variërende spanning op het aansluitpunt;

50. „minimaal stabiel bedrijf”: het minimale werkzame vermogen, als gespecificeerd in de aansluitovereenkomst of als overeengekomen tussen de relevante systeembeheerder en de eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie, waarbij de elektriciteitsproductie-eenheid gedurende onbeperkte tijd op stabiele wijze in bedrijf kan zijn;

51. „overbekrachtigingsbegrenzer”: een regelsysteem binnen de automatische spanningsregeling (AVR) dat voorkomt dat de rotor van een draaistroomgenerator overbelast wordt, namelijk door een begrenzing van de bekrachtigingsstroom;

52. „onderbekrachtigingsbegrenzer”: een regelsysteem binnen de AVR dat voorkomt dat de draaistroomgenerator zijn synchroniciteit verliest ten gevolge van een gebrek aan bekrachtiging;

53. „automatische spanningsregeling” of „AVR” („automatic voltage regulator”): de continu in bedrijf zijnde automatische apparatuur ter regeling van de klemspanning van een synchrone elektriciteitsproductie-eenheid door middel van vergelijking van de feitelijke klemspanning met een referentiewaarde en regeling van de uitgang van een bekrachtigingsregelsysteem;

54. „power system stabiliser” of „PSS”: een extra functionaliteit van de AVR van een synchrone elektriciteitsproductie-eenheid met als doel vermogensschommelingen te dempen;

55. „snelle foutstroom”: een stroom die door een power park module of HVDC-systeem wordt geïnjecteerd tijdens en na een spanningsafwijking ten gevolge van een elektrische fout, met als doel foutdetectie door het beveiligingssysteem tijdens het beginstadium van de fout, en waarmee in een later stadium de systeemspanning wordt ondersteund en na afschakeling van de fout het herstel van de systeemspanning wordt bereikt;

56. „arbeidsfactor”: de verhouding tussen de absolute waarde van het werkzaam vermogen en het schijnbaar vermogen;

57. „helling”: de verhouding tussen de verandering in spanning, gebaseerd op de nominale spanning, en de toename van het blindvermogen van nul tot het maximale blindvermogen, gebaseerd op het maximale blindvermogen;

58. „offshore-netaansluitsysteem”: de complete verbinding tussen een offshoreaansluitpunt en het onshore-systeem aan het onshore-netwerkaansluitpunt;

59. „onshore-netwerkaansluitpunt”: het punt waarop het offshore-netaansluitsysteem verbonden is met het onshore-netwerk van de desbetreffende systeembeheerder;

60. „installatiedocument”: een eenvoudig gestructureerd document dat informatie bevat over een elektriciteitsproductie-eenheid van het type A of een verbruikseenheid met vraagsturing, aangesloten beneden 1 000 V, en waarin de conformiteit met de relevante eisen wordt bevestigd;

61. „verklaring van conformiteit”: een door de eigenaar van een elektriciteitsproductie-installatie, eigenaar van een verbruikersinstallatie, distributiesysteembeheerder of eigenaar van een HVDC-systeem aan de systeembeheerder toegezonden document waarin de huidige status van conformiteit met de relevante specificaties en eisen wordt bevestigd;

62. „definitieve bedrijfsvoeringsnotificatie” of „FON” („final operational notification”): een kennisgeving, door de relevante systeembeheerder toegestuurd aan de eigenaar van een elektriciteitsproductie-installatie, eigenaar van een verbruikersinstallatie, distributiesysteembeheerder of eigenaar van een HVDC-systeem die voldoet aan de relevante specificaties en eisen, waarbij deze toestemming krijgt respectievelijk een elektriciteitsproductie-eenheid, verbruikersinstallatie, distributiesysteem of HVDC-systeem te exploiteren via aansluiting op het net;

63. „inschakelbedrijfsvoeringsnotificatie” of „EON” („energisation operational notification”): een kennisgeving, door de relevante systeembeheerder toegestuurd aan de eigenaar van een elektriciteitsproductie-installatie, eigenaar van een verbruikersinstallatie, distributiesysteembeheerder of eigenaar van een HVDC-systeem, voorafgaand aan de het inschakelen van zijn intern netwerk;

64. „voorlopige bedrijfsvoeringsnotificatie” of „ION” („interim operational notification”): een kennisgeving, door de relevante systeembeheerder toegestuurd aan de eigenaar van een elektriciteitsproductie-installatie, eigenaar van een verbruikersinstallatie, distributiesysteembeheerder of eigenaar van een HVDC-systeem, waarbij deze toestemming krijgt respectievelijk een elektriciteitsproductie-eenheid, verbruikersinstallatie, distributiesysteem of HVDC-systeem via aansluiting op het net voor een beperkte tijdsperiode te exploiteren en conformiteitstests te beginnen teneinde overeenstemming met de relevante specificaties en eisen te waarborgen;

65. „beperkte exploitatiekennisgeving” of „LON” (limited operational notification): een kennisgeving, door de relevante systeembeheerder toegestuurd aan de eigenaar van een elektriciteitsproductie-installatie, eigenaar van een verbruikersinstallatie, distributiesysteembeheerder of eigenaar van een HVDC-systeem, die voordien de FON-status had bereikt, maar die tijdelijk een aanzienlijke wijziging of een verlies aan capaciteit ondergaat, resulterend in niet-overeenstemming met de relevante specificaties en eisen.

Artikel 3

Toepassingsgebied

1. De in deze verordening vervatte aansluitingseisen zijn van toepassing op nieuwe elektriciteitsproductie-eenheden die overeenkomstig artikel 5 als significant worden beschouwd, tenzij anderszins bepaald.

De relevante systeembeheerder weigert de aansluiting van een elektriciteitsproductie-eenheid die niet in overeenstemming is met de in deze verordening vervatte eisen en waarop geen door de regulerende instantie, of een andere autoriteit indien van toepassing in een lidstaat, overeenkomstig artikel 60 verleende afwijking van toepassing is. De relevante systeembeheerder deelt een dergelijke weigering door middel van een met redenen omklede schriftelijke verklaring mede aan de eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie en, tenzij anderszins door de regulerende instantie gespecificeerd, aan de regulerende instantie.

2. Deze verordening is niet van toepassing op:

a) elektriciteitsproductie-eenheden die zijn aangesloten op het transmissiesysteem en op distributiesystemen, of op onderdelen van het transmissiesysteem of van distributiesystemen, van eilanden van lidstaten waarvan de systemen niet op synchrone wijze worden geëxploiteerd met de synchrone zone van Continentaal Europa, Groot-Brittannië, Noord-Europa, Ierland en Noord-Ierland of de Baltische staten;

b) elektriciteitsproductie-eenheden die zijn geïnstalleerd om back-up-vermogen te leveren en die parallel met het systeem in bedrijf zijn gedurende minder dan vijf minuten per kalendermaand terwijl het systeem in normale systeemtoestand verkeert. Parallel bedrijf tijdens onderhoudswerkzaamheden van of opleveringstests voor de desbetreffende elektriciteitsproductie-eenheden wordt niet meegeteld bij die grenswaarde van vijf minuten;

c) elektriciteitsproductie-eenheden die niet over een permanent aansluitpunt beschikken en die door systeembeheerders worden gebruikt om op tijdelijke basis vermogen te leveren wanneer de normale systeemcapaciteit gedeeltelijk of volledig niet beschikbaar is;

d) opslaginstallaties met uitzondering van elektriciteitsproductie-eenheden met pompopslag overeenkomstig artikel 6, lid 2.

Artikel 4

Toepassing op bestaande elektriciteitsproductie-eenheden

1. Op bestaande elektriciteitsproductie-eenheden zijn de eisen van deze verordening niet van toepassing, tenzij:

a) een elektriciteitsproductie-eenheid van het type C of D in dergelijke mate is gewijzigd dat de desbetreffende aansluitovereenkomst ingrijpend moet worden herzien overeenkomstig de volgende procedure: i) eigenaren van elektriciteitsproductie-installaties die voornemens zijn een installatie te moderniseren of apparatuur te vervangen op een wijze die effect heeft op de technische capaciteiten van de elektriciteitsproductie-eenheid, stellen de relevante systeembeheerder hiervan van tevoren in kennis; ii) wanneer de relevante systeembeheerder oordeelt dat de modernisering of vervanging van apparatuur van zulke omvang is dat een nieuwe aansluitovereenkomst vereist is, stelt de systeembeheerder de desbetreffende regulerende instantie of, indien van toepassing, de lidstaat daarvan in kennis, en iii) de desbetreffende regulerende instantie of, indien van toepassing, de lidstaat besluit of de bestaande aansluitovereenkomst moet worden herzien, dan wel een nieuwe aansluitovereenkomst vereist is en welke eisen van deze verordening van toepassing zijn, of

b) een regulerende instantie of, indien van toepassing, een lidstaat besluit een bestaande elektriciteitsproductie-eenheid te onderwerpen aan alle of aan bepaalde eisen van deze verordening, op basis van een overeenkomstig de leden 3, 4 en 5 ingediend voorstel van de relevante TSB.

2. Voor de toepassing van deze verordening wordt een elektriciteitsproductie-eenheid als bestaand beschouwd wanneer:

a) deze eenheid op de datum van inwerkingtreding van deze verordening reeds op het net is aangesloten, of

b) de eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie een definitief en bindend contract heeft gesloten voor de aankoop van het belangrijkste onderdeel van de productie-installatie binnen een tijdsbestek van twee jaar na de inwerkingtreding van deze verordening. De eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie stelt de relevante systeembeheerder en de relevante TSB binnen een termijn van 30 maanden na de inwerkingtreding van deze verordening in kennis van het afsluiten van dit contract.

De door de eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie aan de relevante systeembeheerder en de relevante TSB toegezonden kennisgeving bevat minimaal de volgende elementen: de benaming van het contract, de datum van ondertekening en de datum van inwerkingtreding, en de specificaties van het belangrijkste onderdeel van de te bouwen, te assembleren of aan te kopen productie-installatie.

Een lidstaat kan erin voorzien dat de regulerende instantie in gespecificeerde omstandigheden kan bepalen of de elektriciteitsproductie-eenheid als een bestaande productie-eenheid dan wel als nieuwe productie-eenheid moet worden beschouwd.

3. Teneinde een antwoord te bieden op significante feitelijke wijzigingen van omstandigheden, zoals de ontwikkeling van systeemeisen, inclusief de penetratie van hernieuwbare energiebronnen, slimme netwerken, gedistribueerde productie en belastingssturing, kan de desbetreffende TSB na een openbare raadpleging overeenkomstig artikel 10 aan de betrokken regulerende instantie of, indien van toepassing, de lidstaat voorstellen de toepassing van deze verordening uit te breiden tot bestaande elektriciteitsproductie-eenheden.

Daartoe wordt een grondige en transparante kwantitatieve kosten-batenanalyse uitgevoerd, overeenkomstig de artikelen 38 en 39. De analyse omvat de volgende elementen:

a) de kosten om bestaande elektriciteitsproductie-eenheden in overeenstemming te brengen met deze verordening;

b) de sociaaleconomische baten van het toepassen van de eisen van deze verordening, en

c) de mogelijkheid om met alternatieve maatregelen de vereiste prestaties te bereiken.

4. Alvorens de in lid 3 bedoelde kwantitatieve kosten-batenanalyse uit te voeren:

a) voert de relevante TSB een voorafgaande kwalitatieve vergelijking uit van de kosten en baten, en

b) verkrijgt de relevante TSB de goedkeuring van de relevante regulerende instantie of, indien van toepassing, de lidstaat.

5. De relevante regulerende instantie of, indien van toepassing, de lidstaat neemt een besluit over de uitbreiding van het toepassingsgebied van deze verordening tot bestaande elektriciteitsproductie-eenheden binnen een tijdsbestek van zes maanden na ontvangst van het verslag en de aanbeveling van de relevante TSB overeenkomstig artikel 38, lid 4. Het besluit van de regulerende instantie of, indien van toepassing, de lidstaat wordt gepubliceerd.

6. Bij de afweging inzake de eventuele toepassing van deze verordening op bestaande elektriciteitsproductie-eenheden houdt de relevante TSB rekening met de legitieme verwachtingen van de eigenaren van elektriciteitsproductie-installaties.

7. De relevante TSB kan de toepassing van sommige of alle bepalingen van deze verordening op bestaande elektriciteitsproductie-eenheden om de drie jaar in overweging nemen overeenkomstig de in de leden 3 tot en met 5 genoemde criteria en procedure.

Artikel 5

Bepaling van de significantie

1. Elektriciteitsproductie-eenheden voldoen aan de eisen op basis van het spanningsniveau in hun aansluitpunt en hun maximumcapaciteit overeenkomstig de in lid 2 vermelde categorieën.

2. Elektriciteitsproductie-eenheden binnen de volgende categorieën worden als significant beschouwd:

a) aansluitpunt beneden 110 kV en maximumcapaciteit van 0,8 kW of meer (type A);

b) aansluitpunt beneden 110 kV en maximumcapaciteit van minimaal een drempelwaarde, door elke relevante TSB voorgesteld overeenkomstig de procedure van lid 3 (type B). Deze drempelwaarde ligt niet boven de in tabel 1 genoemde grenswaarden voor elektriciteitsproductie-eenheden van het type B;

c) aansluitpunt beneden 110 kV en maximumcapaciteit van minimaal een drempelwaarde, door elke relevante TSB gespecificeerd overeenkomstig lid 3 (type C). Deze drempelwaarde ligt niet boven de in tabel 1 genoemde grenswaarden voor elektriciteitsproductie-eenheden van het type C, of

d) aansluitpunt op 110 kV of daarboven (type D). Een elektriciteitsproductie-eenheid is ook van het type D als het aansluitpunt ervan beneden 110 kV ligt en de maximumcapaciteit op of boven een drempelwaarde ligt, vastgesteld overeenkomstig lid 3. Deze drempelwaarde ligt niet boven de in tabel 1 genoemde grenswaarde voor elektriciteitsproductie-eenheden van het type D. Tabel 1 Grenswaarden voor de drempelwaarden voor elektriciteitsproductie-eenheden van het type B, C en D Synchrone zone Grenswaarde voor de maximumcapaciteitsdrempelwaarde waarboven een productie-eenheid van het type B is Grenswaarde voor de maximumcapaciteitsdrempelwaarde waarboven een productie-eenheid van het type C is Grenswaarde voor de maximumcapaciteitsdrempelwaarde waarboven een productie-eenheid van het type D is Continentaal Europa 1 MW 50 MW 75 MW Groot-Brittannië 1 MW 50 MW 75 MW Noord-Europa 1,5 MW 10 MW 30 MW Ierland en Noord-Ierland 0,1 MW 5 MW 10 MW Baltische staten 0,5 MW 10 MW 15 MW

3. Voorstellen voor maximumcapaciteitsdrempelwaarden voor elektriciteitsproductie-eenheden van de types B, C en D worden ter goedkeuring voorgelegd aan de relevante regulerende instantie of, indien van toepassing, de lidstaat. Bij de uitwerking van de desbetreffende voorstellen werkt de relevante TSB samen met naburige TSB's en DSB's en voert hij een openbare raadpleging uit overeenkomstig artikel 10. Een voorstel van de relevante TSB om de drempelwaarden te wijzigen, kan niet eerder dan drie jaar na het vorige voorstel worden ingediend.

4. Eigenaren van elektriciteitsproductie-installaties verlenen ondersteuning bij deze procedure en verstrekken de door de relevante TSB opgevraagde gegevens.

5. Wanneer een elektriciteitsproductie-eenheid als resultaat van een wijziging van de drempelwaarden in aanmerking komt voor een ander type, geldt de in artikel 4, lid 3, genoemde procedure voor bestaande productie-eenheden alvorens overeenstemming met de eisen voor dat nieuwe type kan worden geëist.

Artikel 6

Toepassing op elektriciteitsproductie-eenheden, elektriciteitsproductie-eenheden met pompopslag, warmtekrachtinstallaties en industriële locaties

1. Offshore elektriciteitsproductie-eenheden die met het geïnterconnecteerde systeem zijn verbonden, voldoen aan de eisen voor onshore elektriciteitsproductie-eenheden, tenzij de eisen voor dat doel zijn gewijzigd door de relevante systeembeheerder of tenzij de power park modules op het net worden aangesloten via een hoogspanningsgelijkstroomverbinding of via een netwerk waarvan de frequentie niet op synchrone wijze is gekoppeld aan die van het geïnterconnecteerde hoofdsysteem (zoals via een back-to-back-convertorconfiguratie).

2. Elektriciteitsproductie-eenheden met pompopslag voldoen aan alle relevante eisen, zowel in elektriciteitsproductie- als in pompopslagmodus. Synchroon compensatiebedrijf van elektriciteitsproductie-eenheden met pompopslag wordt niet in de tijd beperkt door het technisch ontwerp van de elektriciteitsproductie-eenheden. Elektriciteitsproductie-eenheden met pompopslag met variabele snelheid voldoen aan de eisen die gelden voor synchrone elektriciteitsproductie-eenheden, en aan de in artikel 20, lid 2, onder b), genoemde eisen indien zij als behorend tot de types B, C of D kunnen worden gekwalificeerd.

3. Wat de in netwerken van industriële locaties ingebedde elektriciteitsproductie-eenheden betreft, hebben de eigenaren van elektriciteitsproductie-installaties, systeembeheerders van industriële locaties en relevante systeembeheerders waarvan het netwerk gekoppeld is aan het netwerk van de industriële locatie, het recht overeenstemming te bereiken over de voorwaarden voor ontkoppeling van dergelijke productie-eenheden in combinatie met hun kritische belastingen die de productieprocessen veiligstellen, van het netwerk van de relevante systeembeheerder. Uitoefening van dit recht wordt gecoördineerd met de relevante TSB.

4. Met uitzondering van de in artikel 13, leden 2 en 4, genoemde eisen of tenzij anderszins bepaald in het nationaal kader, zijn de eisen van deze verordening met betrekking tot de capaciteit om het opgewekte werkzame vermogen constant te houden of het opgewekte werkzame vermogen te moduleren niet van toepassing op elektriciteitsproductie-eenheden van in de netwerken van industriële locaties ingebedde installaties voor warmtekrachtproductie die voldoen aan alle hierna volgende criteria:

a) het hoofddoel van bedoelde installaties is de opwekking van warmte voor de in de desbetreffende industriële locatie plaatsvindende productieprocessen;

b) de opwekking van warmte en elektriciteit is onderling onlosmakelijk verbonden, met andere woorden elke verandering in warmteopwekking resulteert onvermijdelijk in een verandering in de productie van werkzaam vermogen en vice versa;

c) de elektriciteitsproductie-eenheden zijn van het type A, B, C of, in het geval van de synchrone zone Noord-Europa, van het type D, overeenkomstig artikel 5, lid 2, onder a) tot en met c).

5. Warmtekrachtinstallaties worden getoetst op basis van hun elektrische maximumcapaciteit.

Artikel 7

Reguleringsaspecten

1. De eisen voor algemene toepassing die krachtens deze verordening door de relevante systeembeheerders of TSB's moeten worden vastgesteld, worden ter goedkeuring voorgelegd aan de door de lidstaten aangewezen entiteit en worden gepubliceerd. De aangewezen entiteit is de regulerende instantie tenzij anderszins beslist door de lidstaat.

2. Voor locatiespecifieke eisen die krachtens deze verordening door de relevante systeembeheerders of TSB's moeten worden vastgesteld, kunnen de lidstaten de goedkeuring van een aangewezen entiteit vereisen.

3. Bij de toepassing van deze verordening zorgen de lidstaten, bevoegde entiteiten en systeembeheerders ervoor dat zij:

a) de beginselen van evenredigheid en niet-discriminatie toepassen;

b) de transparantie waarborgen;

c) het beginsel toepassen van optimalisering wat betreft de hoogste totale efficiëntie en laagste totale kosten voor alle betrokken partijen;

d) de aan de relevante TSB toegewezen verantwoordelijkheid respecteren om de systeemveiligheid te waarborgen, inclusief als vereist bij de nationale wetgeving;

e) de relevante DSB's raadplegen en rekening houden met de potentiële effecten op hun systemen;

f) rekening houden met de overeengekomen Europese normen en technische specificaties.

4. Binnen een termijn van twee jaar na de inwerkingtreding van deze verordening dient de relevante systeembeheerder of TSB een voorstel voor eisen voor algemene toepassing, of voor de methodologie die ter berekening of vaststelling van deze eisen wordt gebruikt, in ter goedkeuring door de bevoegde entiteit.

5. In de gevallen waarin overeenkomstig deze verordening overeenstemming moet worden bereikt tussen de relevante systeembeheerder, de relevante TSB, de eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie en/of de distributiesysteembeheerder, streven deze partijen ernaar een dergelijke overeenstemming te bereiken binnen een termijn van zes maanden nadat één van de partijen een eerste voorstel heeft voorgelegd aan de overige partijen. Wanneer binnen deze termijn geen overeenstemming is bereikt, kan elke partij de relevante regulerende instantie verzoeken om binnen een tijdsbestek van zes maanden een besluit vast te stellen.

6. De bevoegde entiteiten nemen besluiten inzake voorstellen voor eisen of methodologieën binnen een termijn van zes maanden volgend op de ontvangst van die voorstellen.

7. Wanneer de relevante systeembeheerder of TSB een wijziging van de voorstellen voor eisen, als bedoeld in en goedgekeurd overeenkomstig de leden 1 en 2, noodzakelijk acht, zijn de in de leden 3 tot en met 8 bedoelde eisen van toepassing op de voorgestelde wijziging. De systeembeheerders en TSB's die een wijziging voorstellen, houden rekening met de eventuele gerechtvaardigde verwachtingen van de eigenaren van elektriciteitsproductie-installaties, fabrikanten van apparatuur en andere betrokken partijen, waarbij wordt uitgegaan van de initieel gespecificeerde en overeengekomen eisen of methodologieën.

8. Een partij die een klacht heeft tegen een relevante systeembeheerder of TSB in verband met de uit deze verordening voortvloeiende verplichtingen van die systeembeheerder of TSB, kan bedoelde klacht indienen bij de regulerende instantie die, handelend als geschillenbeslechtingsautoriteit, binnen twee maanden na ontvangst van de klacht een besluit neemt. Wanneer de regulerende instantie aanvullende informatie opvraagt, kan die termijn met twee maanden worden verlengd. Met de instemming van de indiener van de klacht kan die verlengingsperiode nogmaals worden verlengd. Het besluit van de regulerende instantie is bindend tenzij en totdat het in beroep wordt herroepen.

9. Wanneer de in deze verordening bedoelde eisen moeten worden vastgesteld door een relevante systeembeheerder die geen TSB is, kunnen de lidstaten in de plaats daarvan besluiten dat de relevante TSB verantwoordelijk zal zijn voor de vaststelling van de desbetreffende eisen.

Artikel 8

Meerdere TSB's

1. Wanneer er in een lidstaat meer dan één TSB is, geldt deze verordening voor alle TSB's binnen die lidstaat.

2. Overeenkomstig hun nationaal reguleringsstelsel kunnen de lidstaten bepalen dat de verantwoordelijkheid van een TSB om één, sommige of alle verplichtingen krachtens deze verordening in acht te nemen, wordt toegewezen aan één of meer specifieke TSB's.

Artikel 9

Restitutie van kosten

1. De kosten welke door aan netwerktariefregulering onderworpen systeembeheerders worden gedragen en die voortvloeien uit de verplichtingen krachtens deze verordening, worden getoetst door de relevante regulerende instanties. Voor de als redelijk, efficiënt en evenredig beschouwde kosten vindt restitutie plaats via netwerktarieven of andere passende mechanismen.

2. Wanneer daar door de relevante regulerende instanties om wordt verzocht, verstrekken de in lid 1 bedoelde systeembeheerders binnen een termijn van drie maanden na dit verzoek de informatie die vereist is om een toetsing van de gemaakte kosten mogelijk te maken.

Artikel 10

Openbare raadpleging

1. De relevante systeembeheerders en de relevante TSB's raadplegen de belanghebbenden, inclusief de bevoegde autoriteiten van elke lidstaat, overeenkomstig het bepaalde in artikel 4, lid 3, over voorstellen om het toepassingsgebied van deze verordening uit te breiden tot bestaande elektriciteitsproductie-eenheden, overeenkomstig artikel 5, lid 3, over het voorstel voor drempelwaarden, over het verslag overeenkomstig artikel 38, lid 3, en over de kosten-batenanalyses overeenkomstig artikel 63, lid 2. De raadpleging duurt minimaal één maand.

2. De relevante systeembeheerders of relevante TSB's houden naar behoren rekening met de standpunten die de belanghebbenden tijdens de raadplegingen hebben geformuleerd, alvorens zij hun ontwerpvoorstel voor drempelwaarden, het verslag of de kosten-batenanalyse ter goedkeuring door de regulerende instantie of, indien van toepassing, de lidstaat indienen. In alle gevallen wordt een duidelijke verklaring voor het al dan niet overnemen van de standpunten van de belanghebbenden gegeven en wordt deze verklaring op tijdige wijze vóór of gelijktijdig met de publicatie van de voorstellen bekendgemaakt.

Artikel 11

Betrokkenheid van belanghebbenden

In nauwe samenwerking met het Europees netwerk van transmissiesysteembeheerders voor elektriciteit („het ENTSB voor elektriciteit”) organiseert het Agentschap voor de samenwerking tussen energieregulators („het Agentschap”) de betrokkenheid van de belanghebbenden wat betreft de eisen voor aansluiting van elektriciteitsproductie-installaties op het net en andere tenuitvoerleggingsaspecten van deze verordening. Dit omvat bijeenkomsten op reguliere basis met belanghebbenden om problemen te identificeren en verbeteringen voor te stellen, met name in verband met de eisen voor de aansluiting van elektriciteitsproductie-installaties op het net.

Artikel 12

Vertrouwelijkheidsverplichtingen

1. Alle uit hoofde van deze verordening ontvangen, uitgewisselde of doorgegeven vertrouwelijke informatie valt onder de in de leden 2, 3 en 4 omschreven voorwaarden betreffende het beroepsgeheim.

2. Het beroepsgeheim geldt voor alle personen, regulerende instanties of entiteiten op wie het bepaalde in deze verordening van toepassing is.

3. Vertrouwelijke informatie waarvan de in lid 2 bedoelde personen, regulerende instanties of entiteiten beroepshalve kennis krijgen, mag aan geen enkele andere persoon of autoriteit worden bekendgemaakt, onverminderd de gevallen die onder de nationale wetgeving, onder de overige bepalingen van deze verordening of onder andere van toepassing zijnde wetgeving van de Unie vallen.

4. Onverlet de gevallen die onder de nationale of Uniewetgeving vallen, mogen het Agentschap, de regulerende instanties en de entiteiten of personen die vertrouwelijke informatie in het kader van deze verordening ontvangen, deze informatie uitsluitend gebruiken voor het doel van uitoefening van hun functies uit hoofde van deze verordening.

TITEL II

EISEN

HOOFDSTUK 1

Algemene eisen

Artikel 13

Algemene eisen voor elektriciteitsproductie-eenheden van het type A

1. Elektriciteitsproductie-eenheden van het type A voldoen qua frequentiestabiliteit aan de volgende eisen:

a) Wat de frequentieband betreft: i) een elektriciteitsproductie-eenheid is in staat om op het netwerk aangesloten en in bedrijf te blijven binnen de in tabel 2 opgegeven frequentiebanden en tijdsperiodes; ii) de relevante systeembeheerder, in overleg met de relevante TSB, en de eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie kunnen overeenstemming bereiken over bredere frequentiebanden en langere minimumbedrijfsperiodes of specifieke eisen voor gecombineerde frequentie- en spanningsafwijkingen om de beste benutting van de technische mogelijkheden van een elektriciteitsproductie-eenheid te waarborgen wanneer dit vereist is om de systeemveiligheid in stand te houden of te herstellen; iii) de eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie weigert niet op onredelijke gronden zijn toestemming om bredere frequentiebanden of langere minimumtijdsperiodes voor bedrijf toe te passen, waarbij rekening wordt gehouden met de economische en technische haalbaarheid daarvan.

b) Wat de ongevoeligheid voor frequentiegradiënt betreft, is een elektriciteitsproductie-eenheid in staat op het net aangesloten en in bedrijf te blijven bij frequentiegradiënten tot een door de relevante TSB vastgestelde waarde, tenzij ontkoppeling werd geïnitieerd door de frequentiegradiëntsbeveiliging. In overleg met de relevante TSB legt de relevante systeembeheerder deze frequentiegradiëntsbeveiliging vast. Tabel 2 Minimumperiodes gedurende welke een elektriciteitsproductie-eenheid in staat moet zijn om zonder ontkoppeling van het netwerk in bedrijf te blijven op verschillende van de nominale waarde afwijkende frequenties. Synchrone zone Frequentieband Bedrijfsperiode Continentaal Europa 47,5 Hz - 48,5 Hz Vast te stellen door elke TSB, maar niet korter dan 30 minuten 48,5 Hz - 49,0 Hz Vast te stellen door elke TSB, maar niet korter dan de periode voor 47,5 Hz - 48,5 Hz 49,0 Hz - 51,0 Hz Onbeperkt 51,0 Hz - 51,5 Hz 30 minuten Noord-Europa 47,5 Hz - 48,5 Hz 30 minuten 48,5 Hz - 49,0 Hz Vast te stellen door elke TSB, maar niet korter dan 30 minuten 49,0 Hz - 51,0 Hz Onbeperkt 51,0 Hz - 51,5 Hz 30 minuten Groot-Brittannië 47,0 Hz - 47,5 Hz 20 seconden 47,5 Hz - 48,5 Hz 90 minuten 48,5 Hz - 49,0 Hz Vast te stellen door elke TSB, maar niet korter dan 90 minuten 49,0 Hz - 51,0 Hz Onbeperkt 51,0 Hz - 51,5 Hz 90 minuten 51,5 Hz - 52,0 Hz 15 minuten Ierland en Noord-Ierland 47,5 Hz - 48,5 Hz 90 minuten 48,5 Hz - 49,0 Hz Vast te stellen door elke TSB, maar niet korter dan 90 minuten 49,0 Hz - 51,0 Hz Onbeperkt 51,0 Hz - 51,5 Hz 90 minuten Baltische staten 47,5 Hz - 48,5 Hz Vast te stellen door elke TSB, maar niet korter dan 30 minuten 48,5 Hz - 49,0 Hz Vast te stellen door elke TSB, maar niet korter dan de periode voor 47,5 Hz - 48,5 Hz 49,0 Hz - 51,0 Hz Onbeperkt 51,0 Hz - 51,5 Hz Vast te stellen door elke TSB, maar niet korter dan 30 minuten

2. Voor de gelimiteerde frequentiegevoelige modus — overfrequentie (LFSM-O) geldt het volgende, zoals door de relevante TSB bepaald voor zijn regelzone in overleg met de TSB's van dezelfde synchrone zone om een minimale impact op naburige zones te waarborgen:

a) de elektriciteitsproductie-eenheid is in staat de levering van de frequentierespons voor het werkzaam vermogen te activeren overeenkomstig figuur 1 bij een frequentiedrempelwaarde en statiekinstelling, als gespecificeerd door de relevante TSB;

b) in plaats van de onder a) bedoelde capaciteit kan de relevante TSB ervoor kiezen om binnen zijn regelzone automatische ontkoppeling en opnieuw koppelen toe te staan van elektriciteitsproductie-eenheden van type A op willekeurig, bij voorkeur uniform, verdeelde frequenties, gelegen boven een bepaalde frequentiedrempelwaarde, als bepaald door de relevante TSB wanneer die aan de relevante regulerende instantie en met de samenwerking van de eigenaren van de elektriciteitsproductie-installaties kan aantonen dat dit een beperkt grensoverschrijdende effect zal hebben en eenzelfde niveau van operationele veiligheid in alle systeemtoestanden mogelijk maakt;

c) de frequentiedrempelwaarde ligt tussen 50,2 Hz en 50,5 Hz (inclusief);

d) de statiekinstellingen liggen tussen 2 % en 12 %;

e) de elektriciteitsproductie-eenheid is in staat een frequentie-vermogensrespons te activeren met een zo kort mogelijke initiële vertraging. Als die vertraging langer duurt dan twee seconden, rechtvaardigt de eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie die vertraging en levert hij een technische verklaring aan de relevante TSB;

f) de relevante TSB kan eisen dat de elektriciteitsproductie-eenheid bij het bereiken van het minimumregelniveau in staat is om: i) op dit niveau in bedrijf te blijven, of ii) het opgewekte werkzame vermogen verder te verminderen;

g) de elektriciteitsproductie-eenheid is in staat op stabiele wijze in bedrijf te blijven in de LFSM-O-bedrijfsmodus. Wanneer LFSM-O actief is, prevaleert de LFSM-O-referentiewaarde boven alle andere referentiewaarden voor het werkzaam vermogen. Figuur 1 Frequentie-vermogensresponscurve van een elektriciteitsproductie-eenheid tijdens LFSM-O-bedrijf Pref is het referentie-werkzaam vermogen waaraan ΔΡ is gerelateerd en kan verschillend worden gespecificeerd voor synchrone elektriciteitsproductie-eenheden en voor power park modules. ΔΡ is de verandering van het opgewekte werkzame vermogen van de productie-eenheid. fn is de nominale frequentie (50 Hz) in het netwerk en Δf is de frequentieafwijking in het netwerk. Bij overfrequenties waarbij Δf boven Δf1 ligt, moet de elektriciteitsproductie-eenheid een negatieve verandering van het werkzaam vermogen genereren overeenkomstig de statiek S2.

3. De elektriciteitsproductie-eenheid is in staat een constant uitgangsvermogen te handhaven van het werkzaam vermogen overeenkomstig de gewenste waarde ongeacht frequentieveranderingen, behalve wanneer het uitgangsvermogen de veranderingen volgt als omschreven in de leden 2 en 4 van dit artikel of de punten c) en d) van artikel 15, lid 2, naargelang van toepassing.

4. In zijn regelzone stelt de relevante TSB de bij een dalende frequentie toegestane reductie van het werkzaam vermogen ten opzichte van de maximale productiecapaciteit vast als een karakteristiek gelegen binnen het gebied dat is aangegeven door de lijnen in figuur 2:

a) beneden 49 Hz is de gradiënt 2 % van de maximale capaciteit bij 50 Hz, per frequentiedaling met 1 Hz;

b) beneden 49,5 Hz is de gradiënt 10 % van de maximale capaciteit bij 50 Hz, per frequentiedaling met 1 Hz.

5. De toegestane daling van het werkzaam vermogen binnen het maximaal uitgangsvermogen:

a) geeft duidelijk de van toepassing zijnde omgevingsomstandigheden weer;

b) houdt rekening met de technische mogelijkheden van de productie-eenheden. Figuur 2 Maximale reductie van de vermogenscapaciteit bij dalende frequentie Het diagram toont de grenzen waarbinnen de capaciteit door de relevante TSB kan worden vastgesteld.

6. De elektriciteitsproductie-eenheid wordt uitgerust met een logische interface (ingangspoort) waarmee het werkzaam uitgangsvermogen binnen vijf seconden naar nul kan worden gereduceerd nadat een instructie daartoe is ontvangen door de ingangspoort. De relevante systeembeheerder kan eisen voor de apparatuur vast te stellen waarmee deze functie op afstand kan worden bestuurd.

7. De relevante TSB stelt de voorwaarden vast waaronder een elektriciteitsproductie-eenheid in staat is zich automatisch aan het netwerk te koppelen. Deze voorwaarden omvatten:

a) frequentiebanden waarbinnen een automatische koppeling aanvaardbaar is, en de desbetreffende vertragingstijd, en

b) de maximale toegestane gradiënt van toename van het opgewekte werkzame vermogen.

Automatische koppeling is toegestaan tenzij anderszins besloten door de relevante systeembeheerder in overleg met de relevante TSB.

Artikel 14

Algemene eisen voor elektriciteitsproductie-eenheden van het type B

1. Elektriciteitsproductie-eenheden van het type B voldoen aan de eisen van artikel 13, behalve wat artikel 13, lid 2, onder b), betreft.

2. Elektriciteitsproductie-eenheden van het type B voldoen aan de volgende eisen qua frequentiestabiliteit:

a) om het opgewekte werkzame vermogen te sturen, wordt de elektriciteitsproductie-eenheid uitgerust met een interface (ingangspoort) om het mogelijk te maken om na een instructie van de ingangspoort het opgewekte werkzame vermogen te verminderen, en

b) de relevante systeembeheerder kan de eisen vast te stellen voor extra apparatuur die het mogelijk maakt het opgewekte werkzame vermogen op afstand te sturen.

3. Elektriciteitsproductie-eenheden van het type B voldoen aan de volgende eisen op het gebied van robuustheid:

a) wat de fault-ride-through-capaciteit van elektriciteitsproductie-eenheden betreft: i) elke TSB specificeert op het aansluitpunt een spanning-tijd-profiel met betrekking tot storingscondities volgens het model van figuur 3, waarin de omstandigheden worden omschreven waaronder de elektriciteitsproductie-eenheid in staat is met het netwerk verbonden en op stabiele wijze in bedrijf te blijven nadat het elektrisch systeem is verstoord door volgens de bedrijfsfilosofie afgeschakelde fouten in het transmissiesysteem; ii) het spanning-tijd-profiel is een weergave van de benedengrens van het feitelijk verloop van de gekoppelde spanning op netspanningsniveau op het aansluitpunt gedurende een symmetrische storing, als een functie van de tijd vóór, tijdens en na de storing; iii) de in punt ii) bedoelde benedengrens wordt door de relevante TSB vastgesteld met gebruikmaking van de parameters van figuur 3 en ligt binnen het in de tabellen 3.1 en 3.2 gegeven bereik; iv) elke TSB specificeert en publiceert de condities vóór en na een storing voor de fault-ride-through-capaciteit wat betreft: — de berekening van het minimumkortsluitvermogen op het aansluitpunt vóór de storing; — het werkzaam en blindvermogen van het bedrijfspunt van de elektriciteitsproductie-eenheid op het aansluitpunt vóór de storing en de spanning op het aansluitpunt, en — de berekening van het minimumkortsluitvermogen op het aansluitpunt na de storing. v) op verzoek van de eigenaar van een elektriciteitsproductie-installatie verstrekt de relevante systeembeheerder de condities vóór en na de storing waarmee rekening moet worden gehouden bij de fault-ride-through-capaciteit als resultaat van de berekeningen op het aansluitpunt als gespecificeerd in punt iv) met betrekking tot: — het minimumkortsluitvermogen in elk aansluitpunt na de storing, uitgedrukt in MVA; — het bedrijfspunt van de elektriciteitsproductie-eenheid vóór de storing, uitgedrukt als opgewerkt werkzaam en blindvermogen op het aansluitpunt, en de spanning op het aansluitpunt, en — het minimumkortsluitvermogen in elk aansluitpunt na de storing, uitgedrukt in MVA. Als alternatief kan de relevante systeembeheerder generieke waarden verstrekken die zijn afgeleid uit gelijkwaardige situaties; Figuur 3 Fault-ride-through-profiel van een elektriciteitsproductie-eenheid Het diagram is een weergave van de benedengrens van een spanning-tijd-profiel van de spanning op het aansluitpunt, uitgedrukt als de verhouding tussen feitelijke waarde en de referentie 1 pu-waarde daarvan vóór, tijdens en na de storing. Uret is de restspanning tijdens een storing op het aansluitpunt; tclear is het tijdstip waarop de storing is afgeschakeld; Urec1, Urec2, trec1, trec2 en trec3 specificeren bepaalde punten van benedengrenzen van spanningsherstel na oplossen van de storing. Tabel 3.1 Parameters voor figuur 3 voor de fault-ride-through-capaciteit van synchrone elektriciteitsproductie-eenheden Spanningsparameters [per unit (pu)] Tijdsparameters [seconden] Uret 0,05 - 0,3 tclear 0,14 - 0,15 (of 0,14 -0,25 indien de systeembeveiliging en het veilig bedrijf dit vereisen) Uclear 0,7 - 0,9 trec1 tclear Urec1 Uclear trec2 trec1 - 0,7 Urec2 0,85 - 0,9 en ≥ Uclear trec3 trec2 - 1,5

Tabel 3.2 Parameters voor figuur 3 voor de fault-ride-through-capaciteit van power park modules Spanningsparameters [per unit (pu)] Tijdsparameters [seconden] Uret 0,05 - 0,15 tclear 0,14 - 0,15 (of 0,14 - 0,25 indien de systeembeveiliging en het veilig bedrijf dit vergen) Uclear Uret - 0,15 trec1 tclear Urec1 Uclear trec2 trec1 Urec2 0,85 trec3 1,5 - 3,0 vi) de elektriciteitsproductie-eenheid is in staat om op het netwerk aangesloten en op stabiele wijze in bedrijf te blijven wanneer het feitelijk verloop van de gekoppelde spanningen op netspanningsniveau op het aansluitpunt gedurende een symmetrische storing, gegeven de condities vóór en na de storing als bedoeld in de punten iv) en v) van lid 3, onder a), boven de benedengrens blijft als gespecificeerd in punt ii) van lid 3, onder a), tenzij het beveiligingsconcept voor interne elektrische storingen een ontkoppeling van de elektriciteitsproductie-eenheid van het netwerk vereisen. De beveiligingsconcepten en -instellingen voor interne elektrische storingen mogen de fault-ride-through-prestaties niet negatief beïnvloeden; vii) onverlet het bepaalde in punt vi) van lid 3, onder a), wordt de onderspanningsbeveiliging (de fault-ride-through-capaciteit of een voor het aansluitpunt vastgestelde minimumspanning) ingesteld door de eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie overeenkomstig de ruimste technische mogelijkheden van de elektriciteitsproductie-eenheid, tenzij de relevante systeembeheerder strengere instellingen vereist overeenkomstig lid 5, onder b). De instellingen worden door de eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie onderbouwd volgens dit beginsel;

b) de fault-ride-through-capaciteit in het geval van asymmetrische storingen wordt door elke TSB vastgesteld.

4. Elektriciteitsproductie-eenheden van het type B voldoen aan de volgende eisen met betrekking tot systeemherstel:

a) de relevante TSB specificeert de voorwaarden waaronder een elektriciteitsproductie-eenheid weer met het netwerk gekoppeld mag worden nadat het daarvan ten gevolge van een netwerkstoring is ontkoppeld, en

b) de installatie van automatische inschakelapparatuur gebeurt onder voorwaarde van zowel voorafgaande toestemming door de relevante systeembeheerder als inachtneming van de door de relevante TSB vastgestelde inschakelvoorwaarden.

5. Elektriciteitsproductie-eenheden van het type B voldoen aan de volgende algemene eisen qua systeembeheer:

a) wat de besturingssystemen en -instellingen betreft: i) de systemen en instellingen van de verschillende regelapparatuur van de elektriciteitsproductie-eenheid die vereist zijn voor de stabiliteit van het transmissiesysteem en voor het nemen van noodmaatregelen, worden gecoördineerd en overeengekomen tussen de relevante TSB, de relevante systeembeheerder en de eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie; ii) alle wijzigingen van de in punt i) bedoelde systemen en instellingen van de verschillende regelapparatuur van de elektriciteitsproductie-eenheid worden gecoördineerd en overeengekomen tussen de relevante TSB, de relevante systeembeheerder en de eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie, met name wanneer zij gelden voor de in het bovenstaande punt i) bedoelde omstandigheden;

b) wat de elektrische beveiligingsconcepten en -instellingen betreft: i) de relevante systeembeheerder stelt de beveiligingsconcepten en -instellingen vast die vereist zijn ter beveiliging van het netwerk, rekening houdend met de kenmerken van de elektriciteitsproductie-eenheid. De beveiligingsconcepten voor de elektriciteitsproductie-eenheid en het netwerk, alsmede de instellingen die relevant zijn voor de elektriciteitsproductie-eenheid, worden gecoördineerd en overeengekomen tussen de relevante systeembeheerder en de eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie. De beveiligingsconcepten en -instellingen voor interne elektrische storingen mogen de prestaties van de elektriciteitsproductie-eenheid overeenkomstig de eisen van deze verordening niet negatief beïnvloeden; ii) de elektrische beveiliging van de elektriciteitsproductie-eenheid heeft voorrang op de operationele sturing, rekening houdend met de beveiliging van het systeem en de gezondheid en veiligheid van het personeel en het publiek, alsook met de beperking van schade aan de elektriciteitsproductie-eenheid; iii) de beveiligingsconcepten kunnen betrekking hebben op de volgende aspecten: — externe en interne kortsluiting; — asymmetrische belasting (invers fasesysteem); — stator- en rotoroverbelasting; — onder- en overbekrachtiging; — over-/onderspanning op het aansluitpunt; — over-/onderspanning op de draaistroomgeneratoraansluitklemmen; — inter-area-oscillaties; — inschakelstroom; — asynchroon bedrijf („poolslip”); — bescherming tegen onaanvaardbare torsie van de as (bijvoorbeeld subsynchrone resonantie); — zonebeveiliging van een elektriciteitsproductie-eenheid; — beveiliging van de machinetransformator; — back-up tegen defect van beveiligings- en schakelmateriaal; — overfluxing (U/f); — terugwatt; — frequentiegradiënt, en — verschuiving van de sterpuntspanning. iv) wijzigingen van de voor de elektriciteitsproductie-eenheid en het netwerk vereiste beveiligingsconcepten en van de instellingen die relevant zijn voor de elektriciteitsproductie-eenheid, worden, vóórdat dergelijke wijzigingen worden aangebracht, overeengekomen tussen de systeembeheerder en de eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie;

c) de eigenaar van een elektriciteitsproductie-installatie organiseert de beveiliging van de installatie en van de regelapparatuur ervan overeenkomstig de volgende rangorde van prioriteit (van hoog naar laag): i) beveiliging van het netwerk en de elektriciteitsproductie-eenheid; ii) synthetische inertie, indien van toepassing; iii) frequentieregeling (aanpassing van het werkzaam vermogen); iv) vermogensbeperking, en v) beperkingen van de vermogensgradiënt.

d) wat de uitwisseling van informatie betreft: i) elektriciteitsproductie-installaties zijn in staat informatie uit te wisselen met de relevante systeembeheerder of de relevante TSB in realtime, dan wel periodiek met tijdstempel, als gespecificeerd door de relevante systeembeheerder of de relevante TSB; ii) de relevante systeembeheerder, in overleg met de relevante TSB, omschrijft de inhoud van de uit te wisselen informatie, inclusief een nauwkeurige lijst van de door de elektriciteitsproductie-installatie te verstrekken gegevens.

Artikel 15

Algemene eisen voor elektriciteitsproductie-eenheden van het type C

1. Elektriciteitsproductie-eenheden van het type C voldoen aan de eisen van de artikelen 13 en 14, behalve wat artikel 13, lid 2, onder b), en lid 6, en artikel 14, lid 2, betreft.

2. Elektriciteitsproductie-eenheden van het type C voldoen aan de volgende eisen met betrekking tot frequentiestabiliteit:

a) wat de regelbaarheid en het regelbereik van het werkzaam vermogen betreft, is het regelsysteem van de elektriciteitsproductie-eenheid in staat een referentiewaarde van het werkzaam vermogen aan te passen overeenkomstig de door de relevante systeembeheerder of de relevante TSB aan de eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie gegeven instructies. De relevante systeembeheerder of de relevante TSB stelt de tijdsperiode vast waarbinnen de aangepaste referentiewaarde voor het werkzaam vermogen moet worden bereikt. De relevante TSB stelt een tolerantie vast (afhankelijk van de beschikbaarheid van de primaire aandrijving) die geldt voor de nieuwe referentiewaarde, alsook de tijd waarbinnen die moet worden bereikt;

b) in gevallen waarin de automatische op afstand werkende regelapparatuur buiten dienst is, zijn handmatige lokale maatregelen toegestaan. De relevante systeembeheerder of de relevante TSB stelt de regulerende instantie in kennis van de tijd die vereist is om de referentiewaarde te bereiken en van de tolerantie voor het werkzaam vermogen;

c) in aanvulling op het bepaalde in artikel 13, lid 2, gelden de volgende eisen voor elektriciteitsproductie-eenheden van het type C wat de gelimiteerde frequentiegevoelige modus — onderfrequentie (LFSM-U) betreft: i) de elektriciteitsproductie-eenheid is in staat de levering van de frequentierespons voor het werkzaam vermogen te activeren vanaf een frequentiedrempelwaarde en met een statiek die als volgt door de relevante TSB, in coördinatie met de TSB's van dezelfde synchrone zone, wordt gespecificeerd: — de door de TSB bepaalde frequentiedrempelwaarde ligt tussen 49,8 Hz en 49,5 Hz (inclusief); — de door de TSB bepaalde statiekinstellingen liggen binnen het bereik van 2-12 %. Dit wordt grafisch voorgesteld in figuur 4; ii) bij de feitelijke levering van de frequentierespons voor het werkzaam vermogen in de LFSM-U-modus wordt rekening gehouden met: — de omgevingsomstandigheden wanneer de respons moet worden geactiveerd; — de bedrijfsomstandigheden van de elektriciteitsproductie-eenheid, met name de beperkingen bij bedrijf dichtbij de maximumcapaciteit bij lage frequenties en het desbetreffende effect van de omgevingsomstandigheden overeenkomstig artikel 13, leden 4 en 5, en — de beschikbaarheid van de primaire-energiebronnen. iii) de activering van de frequentierespons van het werkzaam vermogen door de elektriciteitsproductie-eenheid wordt niet onnodig vertraagd. In het geval van een vertraging groter dan twee seconden onderbouwt de eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie dit ten opzichte van de relevante TSB; iv) in LFSM-U-modus is de elektriciteitsproductie-eenheid in staat een vermogenstoename tot de maximumcapaciteit te leveren; v) het stabiele bedrijf van de elektriciteitsproductie-eenheid gedurende LFSM-U-bedrijf wordt gewaarborgd; Figuur 4 Frequentie-vermogensresponscurve van een elektriciteitsproductie-eenheid tijdens LFSM-U-bedrijf Pref is het referentie-werkzaam vermogen waaraan ΔΡ is gerelateerd en kan verschillend worden gespecificeerd voor synchrone elektriciteitsproductie-eenheden en power park modules. ΔΡ is de verandering van het opgewekte werkzame vermogen van de elektriciteitsproductie-eenheid. fn is de nominale frequentie (50 Hz) in het netwerk en Δf is de frequentieafwijking in het netwerk. Bij onderfrequenties waarbij Δf beneden Δf1 ligt, moet de elektriciteitsproductie-eenheid een positieve verandering van het opgewekt werkzaam vermogen leveren overeenkomstig statiek S2.

d) in aanvulling op het bepaalde in lid 2, onder c), is het volgende cumulatief van toepassing wanneer de frequentiegevoelige modus („FSM”) in bedrijf is: i) de elektriciteitsproductie-eenheid is in staat de frequentierespons van het werkzaam vermogen te leveren overeenkomstig de door elke relevant TSB gespecificeerde parameters binnen het in tabel 4 getoonde bereik. Bij de specificatie van deze parameters houdt de relevante TSB rekening met het volgende: — in het geval van overfrequentie wordt de frequentierespons van het werkzaam vermogen beperkt door het minimumregelniveau; — in het geval van onderfrequentie wordt de frequentierespons van het werkzaam vermogen beperkt door de maximumcapaciteit; — de feitelijke levering van de frequentierespons van het werkzaam vermogen hangt af van de bedrijfs- en omgevingsomstandigheden van de elektriciteitsproductie-eenheid op het moment dat deze respons wordt geïnitieerd, met name beperkingen bij bedrijf dichtbij de maximumcapaciteit bij lage frequenties overeenkomstig artikel 13, leden 4 en 5, en de beschikbare primaire-energiebronnen; Tabel 4 Parameters voor de frequentierespons van het werkzaam vermogen in FSM (toelichting bij figuur 5) Parameters Bereik Bereik van het werkzaam vermogen in verhouding tot de maximumcapaciteit 1,5 - 10 % Ongevoeligheid van de frequentierespons 10 - 30 mHz 0,02 - 0,06 % Dode band van de frequentierespons 0-500 mHz Statiek s 1 2-12 % Figuur 5 Frequentie-vermogensresponscurve van een elektriciteitsproductie-eenheid in FSM, die een situatie weergeeft zonder dode band en zonder beperking van de gevoeligheid, met een positieve referentiewaarde voor het werkzaam vermogen (import-modus) Pref is het referentie-werkzaam vermogen waaraan ΔΡ is gerelateerd. ΔΡ is de verandering van het opgewekte werkzame vermogen van de elektriciteitsproductie-eenheid. fn is de nominale frequentie in het netwerk (50 Hz) en Δf is de frequentieverandering in het netwerk. ii) de dode band van de frequentierespons van de frequentieafwijking en statiek moet herhaaldelijk opnieuw kunnen worden geselecteerd; iii) in het geval van een verandering van de frequentiestap is de elektriciteitsproductie-eenheid in staat de volledige frequentierespons van het werkzaam vermogen te activeren op of boven de in figuur 6 getoonde lijn, overeenkomstig de parameters als gespecificeerd door elke TSB (die ernaar streeft oscillaties van het werkzaam vermogen voor de elektriciteitsproductie-eenheid te vermijden) binnen het in tabel 5 gegeven bereik. Bij de combinatie van de keuze van door de TSB gespecificeerde parameters wordt rekening gehouden met eventuele technologieafhankelijke beperkingen; iv) de initiële activering van de frequentierespons van het werkzaam vermogen wordt niet onnodig vertraagd. Indien de vertraging bij de initiële activering van de frequentierespons van het werkzaam vermogen meer bedraagt dan twee seconden, verstrekt de eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie de technische bewijzen die aantonen waarom een langere tijd vereist is. Voor elektriciteitsproductie-eenheden zonder inertie kan de relevante TSB een kortere tijd dan twee seconden vaststellen. Indien de eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie niet aan deze eis kan voldoen, levert hij technische bewijzen die aantonen waarom een langere tijd vereist is voor de initiële activering van de frequentierespons van het werkzaam vermogen; Figuur 6 Frequentie-vermogensrespons Pmax is de maximumcapaciteit waaraan ΔΡ gerelateerd is. ΔΡ is de verandering van het opgewekte werkzame vermogen van de elektriciteitsproductie-eenheid. De elektriciteitsproductie-eenheid moet een opgewekt werkzaam vermogen ΔΡ leveren tot op het punt ΔΡ1 overeenkomstig de tijdstippen t1 en t2, waarbij de waarden van ΔΡ1, t1 en t2 door de relevante TSB zijn gespecificeerd overeenkomstig tabel 5. t1 is de initiële vertraging. t2 is de tijd tot volledige activering. v) de elektriciteitsproductie-eenheid is in staat een volledige frequentierespons van het werkzaam vermogen te leveren gedurende een periode van 15 tot 30 minuten als gespecificeerd door de relevante TSB. Bij het vaststellen van deze periode houdt de TSB rekening met de regelruimte van het werkzaam vermogen en met het type primaire energiebron van de elektriciteitsproductie-eenheid; vi) binnen de in punt v) van lid 2, onder d), vastgestelde grenzen mag de regeling van het werkzaam vermogen geen negatief effect hebben op de frequentierespons van het werkzaam vermogen van elektriciteitsproductie-eenheden; vii) de door de relevante TSB overeenkomstig de punten i), ii), iii) en v) gespecificeerde parameters worden ter kennis gebracht van de relevante regulerende instantie. De uitvoeringsvorm van die kennisgeving wordt gespecificeerd in het van toepassing zijnde nationale reguleringskader; Tabel 5 Parameters voor volledige activering van de frequentierespons van het werkzaam vermogen, als resultaat van een wijziging van de frequentiestap (toelichting bij figuur 6) Parameters Bereik of waarden Bereik van het werkzaam vermogen in verhouding tot maximumcapaciteit (frequentieresponsbereik) 1,5 - 10 % Voor elektriciteitsproductie-eenheden met inertie bedraagt de maximaal toegestane initiële vertraging t 1, tenzij anderszins gerechtvaardigd overeenkomstig artikel 15, lid 2, onder d), iv) 2 seconden Voor elektriciteitsproductie-eenheden zonder inertie bedraagt de maximaal toegestane initiële vertraging t 1, tenzij anderszins gerechtvaardigd overeenkomstig artikel 15, lid 2, onder d), iv) Als gespecificeerd door de relevante TSB. De maximaal toegestane tijd voor volledige activering bedraagt t 2, tenzij langere activeringstijden door de relevante TSB zijn toegestaan om redenen van systeemstabiliteit 30 seconden

e) wat de regeling voor het herstel van de frequentie betreft, biedt de elektriciteitsproductie-eenheid functionaliteiten die voldoen aan de door de relevante TSB vastgestelde specificaties, die erop gericht zijn de frequentie terug naar haar nominale waarde te brengen of de vermogensstromen tussen regelzones op de geplande waarden te houden;

f) wat ontkoppeling ten gevolge van onderfrequentie betreft, kunnen elektriciteitsproductie-installaties die in staat zijn als een belasting op te treden, inclusief elektriciteitsproductie-installaties met pompopslag, de belasting in het geval van onderfrequentie ontkoppelen. De in dit punt vervatte eis heeft geen betrekking op eigenbedrijfssystemen;

g) wat de realtime-monitoring van FSM betreft: i) om de werking van de frequentierespons van het werkzaam vermogen te monitoren, wordt de communicatie-interface uitgerust om, op verzoek van de relevante systeembeheerder of de relevante TSB, in realtime en op beveiligde wijze minimaal de volgende signalen van de elektriciteitsproductie-installatie naar het bedrijfsvoeringscentrum van de desbetreffende TSB te sturen: — statussignaal van de FSM (aan/uit); — gepland opgewekt werkzaam vermogen; — feitelijke waarde van het opgewekt werkzaam vermogen; — feitelijke parameterinstellingen voor de frequentierespons van het werkzaam vermogen; — statiek en dode band; ii) de relevante systeembeheerder en de relevante TSB specificeren de aanvullende signalen die via de monitorings- en registratieapparatuur door de elektriciteitsproductie-installatie moeten worden aangeleverd teneinde de prestaties van de levering van de frequentierespons van het werkzaam vermogen door de deelnemende elektriciteitsproductie-eenheden te verifiëren.

3. Wat de spanningsstabiliteit betreft, beschikken elektriciteitsproductie-eenheden van het type C over de capaciteit tot automatische ontkoppeling wanneer de spanning op het aansluitpunt de niveaus bereikt die zijn gespecificeerd door de relevante systeembeheerder in overleg met de relevante TSB.

De voorwaarden en instellingen voor feitelijke automatische ontkoppeling worden gespecificeerd door de relevante systeembeheerder in overleg met de relevante TSB.

4. Elektriciteitsproductie-eenheden van het type C voldoen aan de volgende eisen op het gebied van robuustheid:

a) in het geval van vermogensoscillaties handhaven de productie-eenheden de stabiliteit in stationaire toestand wanneer zij in bedrijf zijn op elk bedrijfspunt van het P-Q-capaciteitsdiagram;

b) onverlet het bepaalde in artikel 13, leden 4 en 5, zijn de productie-eenheden in staat op het net aangesloten en zonder vermogensdaling in bedrijf te blijven zolang de spanning en frequentie binnen de overeenkomstig deze verordening gespecificeerde grenzen blijven;

c) de productie-eenheden zijn in staat om op het net aangesloten te blijven gedurende éénfase- of driefasen-wederinschakelingen in vermaasde netdelen, wanneer van toepassing voor het netwerk waarop zij zijn aangesloten. De details met betrekking tot die capaciteit worden gecoördineerd en resulteren in beveiligingsconcepten en -instellingen als bedoeld in artikel 14, lid 5, onder b).

5. Elektriciteitsproductie-eenheden van het type C voldoen aan de volgende eisen met betrekking tot systeemherstel:

a) wat black-start-mogelijkheden betreft: i) onverlet het recht van de lidstaten om verplichte regels vast te stellen om de systeemveiligheid te waarborgen, is black-start-capaciteit niet verplicht; ii) eigenaren van elektriciteitsproductie-installaties verstrekken op verzoek van de relevante TSB een prijsopgave voor het leveren van black-start-capaciteit. De relevante TSB kan een dergelijk verzoek indienen als hij van oordeel is dat de systeemveiligheid negatief wordt beïnvloed door het ontbreken van black-start- capaciteit in zijn regelzone; iii) een productie-eenheid met black-start- capaciteit is in staat om vanuit stilstand op te starten zonder enige externe elektrische voeding binnen een tijd die door de relevante systeembeheerder, in overleg met de relevante TSB, wordt gespecificeerd; iv) een productie-eenheid met black-start- capaciteit is tot synchronisatie in staat binnen de frequentiegrenzen als vastgelegd in artikel 13, lid 1, onder a), en, indien van toepassing, de spanningsgrenzen als gespecificeerd door de relevante systeembeheerder of vastgelegd in artikel 16, lid 2; v) een productie-eenheid met black-start- capaciteit is in staat om kortstondige spanningsdalingen, veroorzaakt door het schakelen van belasting, automatisch weg te regelen; vi) een productie-eenheid met black-start-mogelijkheden is in staat om: — grote belastingblokken in en uit te schakelen; — in bedrijf te zijn in LFSM-O en LFSM-U, als gespecificeerd in lid 2, onder c), en in artikel 13, lid 2; — de frequentie te regelen in het geval van overfrequentie en onderfrequentie binnen het gehele bereik van opgewekt werkzaam vermogen tussen het minimumregelniveau en de maximumcapaciteit, alsook op het niveau van de eigenbedrijfsbelasting; — te voorzien in parallel bedrijf van een aantal elektriciteitsproductie-eenheden binnen één eiland, en — de spanning op automatische wijze te regelen gedurende de fase van systeemherstel;

b) wat de capaciteit om deel te nemen aan eilandbedrijf betreft: i) elektriciteitsproductie-eenheden zijn in staat om deel te nemen aan eilandbedrijf wanneer dat door de relevante systeembeheerder in overleg met de relevante TSB wordt vereist, waarbij: — de frequentiegrenzen voor eilandbedrijf worden vastgesteld overeenkomstig artikel 13, lid 1, onder a); — de spanningsgrenzen voor eilandbedrijf worden vastgesteld overeenkomstig artikel 15, lid 3, of artikel 16, lid 2, wanneer van toepassing; ii) elektriciteitsproductie-eenheden zijn gedurende eilandbedrijf in staat tot bedrijf in FSM, als gespecificeerd in lid 2, onder d). In het geval van een vermogensoverschot, zijn elektriciteitsproductie-eenheden in staat het opgewekte werkzame vermogen te verlagen van een vorig bedrijfspunt tot elk nieuw bedrijfspunt binnen het P-Q-capaciteitsdiagram. In dat verband is de elektriciteitsproductie-eenheid in staat het opgewekte werkzame vermogen zoveel te verlagen als inherent technisch haalbaar is, maar ten minste tot 55 % van zijn maximumcapaciteit; iii) de methode om een overgang van geïnterconnecteerd systeem naar eilandbedrijf te detecteren, wordt overeengekomen tussen de eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie en de relevante systeembeheerder in overleg met de relevante TSB. De overeengekomen detectiemethode mag niet uitsluitend berusten op de standmeldingen van het schakelmateriaal van de systeembeheerder; iv) elektriciteitsproductie-eenheden zijn in staat om gedurende eilandbedrijf in bedrijf te zijn in LFSM-O en LFSM-U, als gespecificeerd in lid 2, onder c), en in artikel 13, lid 2;

c) wat de capaciteit tot snelle hersynchronisatie betreft: i) in het geval van ontkoppeling van de elektriciteitsproductie-eenheid van het net is die elektriciteitsproductie-eenheid in staat tot snelle hersynchronisatie overeenkomstig de beveiligingsstrategie die, voor het geval van storingen van het systeem, is overeengekomen tussen de relevante systeembeheerder in overleg met de relevante TSB en de elektriciteitsproductie-installatie; ii) een productie-eenheid met een minimale hersynchronisatietijd van meer dan 15 minuten na ontkoppeling van enige externe voeding moet ontworpen zijn om naar eigenbedrijfsbelasting over te schakelen vanaf ongeacht welk punt in zijn P-Q-capaciteitsdiagram. In een dergelijk geval mag het vaststellen van de omschakeling naar eigenbedrijf niet uitsluitend worden gebaseerd op de standmeldingen van het schakelmateriaal van de systeembeheerder; iii) elektriciteitsproductie-eenheden zijn in staat continu in bedrijf te blijven na overgang naar eigenbedrijfsbelasting, ongeacht enige hulpaansluiting op het externe netwerk. De minimale bedrijfstijd wordt gespecificeerd door de relevante systeembeheerder in overleg met de relevante TSB, rekening houdend met de specifieke kenmerken van de technologie voor de primaire aandrijving.

6. Elektriciteitsproductie-eenheden van het type C voldoen aan de volgende algemene eisen qua systeembeheer:

a) wat het verlies van rotorhoekstabiliteit of het verlies van besturing betreft, is een elektriciteitsproductie-eenheid in staat zich automatisch van het net te ontkoppelen teneinde de systeemveiligheid in stand te houden of schade aan de elektriciteitsproductie-eenheid te voorkomen. De eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie en de relevante systeembeheerder, in overleg met de relevante TSB, bereiken overeenstemming over de criteria voor de detectie van verlies van rotorhoekstabiliteit of verlies van besturing;

b) wat de instrumentatie betreft: i) elektriciteitsproductie-installaties worden uitgerust met apparatuur om storingen te registreren en dynamisch systeemgedrag te monitoren. Deze apparatuur registreert de volgende parameters: — spanning; — werkzaam vermogen; — blindvermogen, en — frequentie. De relevante systeembeheerder kan parameters voor de kwaliteit van levering vaststellen op voorwaarde dat in verband daarmee een redelijke voorafgaande kennisgeving wordt gegeven; ii) de instellingen van de storingsregistratieapparatuur, inclusief de startcriteria en bemonsteringsfrequenties, worden overeengekomen tussen de eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie en de relevante systeembeheerder in overleg met de relevante TSB; iii) de bewaking van het dynamisch systeemgedrag omvat een startcriterium voor de oscillatie als gespecificeerd door de relevante systeembeheerder in overleg met de relevante TSB, met als doel slecht gedempte vermogensoscillaties te detecteren; iv) de installaties voor het bewaken van de kwaliteit van levering en het monitoren van het dynamisch systeemgedrag omvatten regelingen betreffende toegang tot de gegevens voor de eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie en de relevante systeembeheerder en relevante TSB. De communicatieprotocols voor geregistreerde gegevens worden overeengekomen tussen de eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie, de relevante systeembeheerder en de relevante TSB;

c) wat de simulatiemodellen betreft: i) op verzoek van de relevante systeembeheerder of de relevante TSB verstrekt de eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie simulatiemodellen die correct het gedrag van de productie-eenheid weergeven in zowel statische als dynamische omstandigheden (50 Hz-component) of bij de simulatie van elektromagnetische transiënten. De eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie zorgt ervoor dat de verstrekte modellen zijn geverifieerd aan de hand van de resultaten van de conformiteitstests als bedoeld in de hoofdstukken 2, 3 en 4 van titel IV, en stelt de relevante systeembeheerder of relevante TSB in kennis van de resultaten van die verificatie. De lidstaten mogen eisen dat een dergelijke verificatie door een erkende certificerende instantie wordt uitgevoerd; ii) de door de eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie verstrekte modellen omvatten de volgende sub-modellen, naar gelang van het bestaan van de desbetreffende componenten: — de draaistroomgenerator en de primaire aandrijving; — de toeren- en vermogensregeling; — de spanningsregeling, inclusief, indien van toepassing, de functie van de power system stabiliser („PSS”) en het bekrachtigingsregelsysteem; — de modellen van de beveiligingsapparaten voor elektriciteitsproductie-eenheden, als overeengekomen tussen de relevante systeembeheerder en de eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie, en — de convertormodellen voor power park modules; iii) het in het bovenstaande punt i) bedoelde verzoek van de relevante systeembeheerder wordt gecoördineerd met de relevante TSB. Het omvat: — het formaat waarin de modellen worden verstrekt; — de documentatie betreffende de structuur en blokdiagrammen van het model; — een raming van het minimum- en maximumkortsluitvermogen op het aansluitpunt, uitgedrukt in MVA, als een equivalent van het netwerk; iv) op verzoek verstrekt de eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie aan de relevante systeembeheerder of relevante TSB de registratie van de prestaties van de elektriciteitsproductie-eenheid. De relevante systeembeheerder of relevante TSB kan een dergelijk verzoek indienen om de respons van de modellen met die van de geregistreerde gegevens te vergelijken;

d) wat de installatie van apparatuur voor bedrijfsvoering en veiligheid van het systeem betreft, onderzoeken de relevante systeembeheerder of TSB en de eigenaar van de elektriciteitsproductie-installatie die kwestie en komen zij in overleg tot een passende oplossing indien de relevante systeembeheerder of TSB van mening is dat het noodzakelijk is eigenbedrijfsinstallaties in de elektriciteitsproductie-installatie te installeren om de bedrijfsvoering en beveiliging van het systeem te bewaren of te herstellen;

e) de relevante systeembeheerder stelt, in overleg met de relevante TSB, minimum- en maximumgrenzen vast voor de op- en afregelsnelheid van het opgewekte werkzaam van een elektriciteitsproductie-eenheid, rekening houdend met de specifieke kenmerken van de technologie voor de primaire aandrijving;

f) het aardingsconcept van de sterpunten aan de netwerkzijde v