JAARVERSLAG MET BETREKKING TOT DE EGKS (begrotingsjaar 1993) (94/C 346/01)

ALGEMENE INLEIDING SAMENVATTING VAN DE FINANCIËLE GEGEVENS

1. De belangrijkste financiële gegevens betreffende de EGKS kunnen als volgt worden samengevat:

a) in 1993 beliepen de totale opbrengsten 1 666,2 Mio ECU. Daartegenover staan uitgaven ten bedrage van 1 665,0 Mio ECU; het batig saldo bedroeg derhalve 1,2 Mio ECU. Tezamen met de niet-toegewezen resultaten van het vorige jaar (0,4 Mio ECU) levert dit een beschikbaar bedrag van 1,6 Mio ECU op, waarvan 1,5 Mio ECU aan de reserve "Voormalig pensioenfonds" werden toegewezen. Na toewijzing van dit resultaat en opneming van 22 Mio ECU uit de speciale reserve bedragen de reserves per 31 december 1993 657,3 Mio ECU (677,8 Mio ECU per 31. 12. 1992). De opbrengsten bestaan voornamelijk uit rente op verstrekte leningen ad 929,8 Mio ECU, die 11,3 Mio ECU hoger is dan de uitgaven voor de rente op opgenomen leningen ad 918,5 Mio ECU, ofwel 55,2 % van de totale lasten. De rente-opbrengsten uit banktegoeden en effecten bedroegen 194,0 Mio ECU en vertegenwoordigen 11,6 % van de totale opbrengsten. De heffingen droegen voor 121,3 Mio ECU, ofwel 7,3 %, bij aan de totale opbrengst; dit is 25,2 Mio ECU minder dan in het vorige boekjaar. Deze vermindering is het resultaat van zowel een verlaging van het heffingspercentage van 0,27 % naar 0,25 % als een inkrimping van de produktie van kolen en staal;

b) de nieuwe juridische verplichtingen voor de operationele begroting beliepen in 1993 531,2 Mio ECU en vertegenwoordigen 31,9 % van de totale lasten. De betalingen ten laste van deze en uit vorige jaren overgedragen verplichtingen bedroegen 359,1 Mio ECU;

c) het balanstotaal van de EGKS per 31 december 1993 bedroeg 10 251,3 Mio ECU. Het totaal der uitstaande leningen beliep, na waardecorrecties, 7 676,4 Mio ECU, ofwel 74,9 % van het balanstotaal, terwijl de op lange en middellange termijn opgenomen leningen in totaal 7 330,6 Mio ECU bedroegen. De op één na grootste actiefpost bestaat uit de banktegoeden en de effectenportefeuille ter waarde van 2 142,9 Mio ECU, ofwel 20,9 % van het balanstotaal.

HOOFDSTUK 1 OPMERKINGEN OVER DE BOEKHOUDING

Niveau van de EGKS-reserves

1.1. In het kader van de kwijtingsprocedure voor het begrotingsjaar 1986 had het Europees Parlement de Kamer verzocht om op basis van de ter zake geldende berekeningswijzen voor elk begrotingsjaar de gegevens te verschaffen die nodig zijn voor de berekening en de beoordeling van de verhouding van de reserves, het zuiver vermogen en de liquide middelen (1).

1.2. Tabel 1.1 toont de ontwikkeling van de waarde van de solvabiliteitsverhoudingen en de bijbehorende marges. Tabel 1.2 geeft de samenstelling weer van het eigen vermogen na toewijzing van de resultaten. Wat de liquide middelen betreft zij verwezen naar tabel 1.6.

Tabel 1.1 - Ontwikkeling van de waarde van de solvabiliteitsverhoudingen """ ID="1"> 5,9 %> ID="2"> 5,9 %> ID="3"> 5,5 %> ID="4"> 4,8 %> ID="5"> 4,8 %> ID="6" ASSV="2">4 % - 6 %"> ID="1"> 5,2 %> ID="2"> 5,1 %> ID="3"> 4,8 %> ID="4"> 4,2 %> ID="5"> 4,2 %

"> ID="1">13,1 %> ID="2">13,5 %> ID="3">12,7 %> ID="4">10,0 %> ID="5"> 9,2 %> ID="6" ASSV="2">7 % - 11 %"> ID="1">11,5 %> ID="2">11,8 %> ID="3">11,1 %> ID="4"> 8,7 %> ID="5">8,0 %

""A: met correctie van de activa. Hier wordt de passiefpost "Verplichtingen voor de operationele begroting van de EGKS" afgetrokken van de liquide middelen en de obligaties in portefeuille.

B: zonder correctie van de activa.

Bron: Berekeningen voor de Kamer op basis van de financiële staten van de EGKS per 31 december 1993.

>

1.3. De voorgestane marges berusten op de destijds door een accountantskantoor uitgesproken aanbevelingen. Bij zijn berekeningen gaat deze groep uit van het in de balans vermelde totaal der activa, hetgeen de Kamer ook doet voor de verhoudingscijfers 1B en 2B. De Kamer is echter van oordeel dat de liquide middelen voor de budgettaire verplichtingen te zwaar op het totaal der activa drukken en dat de verwerking ervan in de verhoudingscijfers 1B en 2B laatstgenoemde aanvechtbaar maakt als richtlijnen voor het gewenste niveau der EGKS-reserves. Een verhoging van deze liquide middelen zou immers, als alle andere factoren gelijk blijven, leiden tot een daling van de verhoudingscijfers, terwijl de situatie van de EGKS in feite niet zou zijn verslechterd. In de verhoudingscijfers 1A en 2A is het effect van deze kasmiddelen, dat slechts wordt veroorzaakt door de geldende begrotingsprocedures, weggewerkt zodat een beter beeld wordt gegeven van de solvabiliteit van de EGKS.

1.4. Uit tabel 1.1 blijkt dat de solvabiliteitsverhoudingen binnen de aanbevolen marges blijven. De verhoudingscijfers 1A en 1B zijn ten opzichte van 1992 niet veranderd omdat het Garantiefonds en het totaal der activa stabiel zijn gebleven. Daarentegen worden de verhoudingscijfers 2A en 2B steeds lager. Hun daling in 1993 is te verklaren door de in tabel 1.2 gedetailleerd weergegeven ontwikkeling van het eigen vermogen. Overigens is de Kamer voornemens vanaf haar volgende verslag de nieuwe solvabiliteitsratio te analyseren die de Commissie in haar antwoord op deze opmerking vermeldt.

Tabel 1.2 - Mutaties van het eigen vermogen in 1993 "(Mio ECU)

"" ID="1">Garantiefonds> ID="2">429,9> ID="3">429,9> ID="4">0,0"> ID="1">Speciale reserve> ID="2">189,0> ID="3">167,0> ID="4">-22,0"> ID="1">Voormalig pensioenfonds> ID="2">58,9> ID="3">60,4> ID="4">1,5"> ID="1">Overgedragen resultaten> ID="2">0,4> ID="3">0,1> ID="4">-0,3"> ID="1">Niet-specifieke waardecorrectie op verstrekte leningen> ID="2">-> ID="3">50,0> ID="4">50,0"> ID="1">Beschikbare voorziening voor de financiering van de operationele begroting> ID="2">220,1> ID="3">114,2> ID="4">-105,9"> ID="1">Voor de berekening der verhoudingscijfers in aanmerking genomen eigen vermogen> ID="2">898,3> ID="3">821,6> ID="4">-76,7""Bron: Financiële staten EGKS per 31 december 1993.

>

1.5. De ontwikkeling van het eigen vermogen geeft aanleiding tot de volgende opmerkingen:

a) de aan de speciale reserve onttrokken 22 Mio ECU werden toegewezen aan de voorziening voor de financiering van de operationele begroting 1994 van de EGKS. Ze vormen de aanvulling op de financiering van de operationele begroting en met name van het bijkomende sociale onderdeel ter begeleiding van de herstructurering in de metaalindustrie;

b) de verhoging van de reserve "Voormalig pensioenfonds" met 1,5 Mio ECU berust op de toewijzing van het resultaat van het begrotingsjaar 1993;

c) een niet-specifieke waardecorrectie werd opnieuw ingevoerd naar aanleiding van de aanbevelingen van de Kamer in haar bijlage bij het EGKS-jaarverslag 1992. Deze voorziening, die per 31 december 1986 69 Mio ECU bedroeg, was geleidelijk opgebruikt en per 31 december 1991 tot nul teruggebracht. Het bedrag van 50 Mio ECU per 31 december 1993 werd berekend aan de hand van het algemene risico van niet-inning van de vorderingen waarvoor geen hoogwaardige garanties zijn gesteld;

d) de beschikbare voorziening voor de financiering van de operationele begroting, die daalt met 105,9 Mio ECU, vormt slechts een gedeelte van de voorziening voor de financiering van de operationele begroting van de EGKS (zie tabel 1.3).

Tabel 1.3 - Mutaties in de voorziening voor de financiering van de operationele begroting EGKS (OBE) in 1993 "(Mio ECU)

"" ID="1">1) Beschikbare voorziening voor de financiering van de operationele begroting> ID="2">220,1> ID="3">-188,1> ID="4">+82,2> ID="5">-> ID="6">114,2"> ID="1">2) Voorziening voor later te innen boetes, vertragingsrenten en terugbetalingen van subsidies> ID="2">1,6> ID="3">-> ID="4">+ 1,8> ID="5">-> ID="6">3,4"> ID="1">3) Voorziening voor schadeloosstelling> ID="2">85,6> ID="3">-> ID="4">+ 5,3> ID="5">+1,0> ID="6">91,9"> ID="1">Totaal > ID="2">307,3> ID="3">-188,1> ID="4">+89,3> ID="5">+1,0> ID="6">209,5""Bron: Financiële staten van de EGKS per 31 december 1993, punt 16.

>

1.6. De ontwikkeling van de voorziening voor de financiering van de operationele begroting van de EGKS geeft aanleiding tot de volgende opmerkingen:

a) de boetes, vertragingsrenten en terugbetalingen van rentesubsidies worden pas als EGKS-middelen beschouwd als ze werkelijk zijn geïnd. Tot op dat moment wordt de tegenwaarde van deze vorderingen bij de voorziening opgenomen. Bijgevolg zijn de desbetreffende 3,4 Mio ECU nog niet beschikbaar voor de financiering van de OBE. De per 31 december 1992 vermelde 1,6 Mio ECU betreffen nog verschuldigde boetes en de in 1993 verrichte toewijzing van 1,8 Mio ECU vertegenwoordigt gevorderde maar nog niet geïnde terugbetalingen van subsidies;

b) de voorziening voor schadeloosstelling, die per 31 december 1993 91,9 Mio ECU bedroeg, werd door de Commissie berekend als het maximumbedrag dat de EGKS eventueel moet betalen aan ondernemingen voor schade die werd geleden in het kader van de toepassing van het van oktober 1980 tot juni 1988 geldende quotastelsel. Het is in feite een voorziening voor risico's en lasten, die niet beschikbaar is voor de financiering van de OBE;

c) de beschikbare voorziening voor de financiering van de operationele begroting is met bijna de helft verminderd, van 220,1 Mio ECU per 31 december 1992 tot 114,2 Mio ECU per 31 december 1993, ondanks een toewijzing van 22 Mio ECU afkomstig uit de speciale reserve. Deze 22 Mio ECU zijn begrepen in de in tabel 1.3 opgenomen toewijzing van 82,2 Mio ECU; het verschil ad 60,2 Mio ECU vormt het batig saldo van de uitvoering van de OBE in 1993. Hetgeen moet worden geanalyseerd is de netto mutatie van de beschikbare voorziening voor de financiering van de operationele begroting, want deze geeft de bijdrage weer van deze voorziening aan de begrotingsuitgaven van het boekjaar. Deze analyse is nog leerzamer als ook wordt gekeken naar hetgeen plaatsvond in vorige boekjaren.

Tabel 1.4 - Ontwikkeling van de beschikbare voorziening voor de financiering van de operationele begroting in 1991, 1992 en 1993 "(Mio ECU)

"" ID="1">1991> ID="2">381,9> ID="3">-311,9> ID="4">+313,3> ID="5">+1,4> ID="6">383,3"> ID="1">1992> ID="2">383,3> ID="3">-313,3> ID="4">+150,1> ID="5">-163,2> ID="6">220,1"> ID="1">1993> ID="2">220,1> ID="3">-188,1> ID="4">+82,2> ID="5">-150,9> ID="6">114,2""Bron: Financiële staten van de EGKS per 31 december 1991, 1992 en 1993, punt 16.

>

1.7. Om deze ontwikkeling beter te begrijpen is het interessant te kijken naar die van de budgettaire bestedingen en middelen in de loop van de laatste drie boekjaren.

Tabel 1.5 - Ontwikkeling van de voornaamste budgettaire bestedingen en middelen in 1991, 1992 en 1993 "(Mio ECU)

"" ID="1">Bestedingen

" ID="1">Administratieve uitgaven> ID="2">5,0> ID="3">5,0> ID="4">5,0> ID="5">-"> ID="1">Netto verplichtingen> ID="2">422,1> ID="3">401,4> ID="4">437,2> ID="5">+15,1"> ID="1">Toewijzing aan de voorziening voor schadeloosstelling> ID="2">-> ID="3">85,6> ID="4">6,3> ID="5">+6,3"> ID="1">Totaal bestedingen (A)> ID="2">427,1> ID="3">492,0> ID="4">448,5> ID="5">+21,4"" ID="1">Middelen

" ID="1">Resultaat van niet-budgettaire verrichtingen (1) > ID="2">254,7> ID="3">131,5> ID="4">201,3> ID="5">-53,4"> ID="1">Heffingen> ID="2">175,0> ID="3">146,5> ID="4">121,3> ID="5">-53,7"> ID="1">Gebruik van de reserves> ID="2">-> ID="3">53,0> ID="4">22,0> ID="5">+22,0"> ID="1">Totaal middelen (B)> ID="2">429,7> ID="3">331,0> ID="4">344,6> ID="5">-85,1"" ID="1">Saldo (B) - (A)> ID="2">2,6> ID="3">-161,0> ID="4">-103,9> ID="5">-106,5"> ID="1">Netto mutatie van de beschikbare voorziening voor de financiering van de operationele begroting> ID="2">1,4> ID="3">-163,2> ID="4">-105,9> ID="5">-107,3""Bron: Financiële staten van de EGKS per 31 december 1991, 1992 en 1993.

>

1.8. Vergelijking van de laatste twee lijnen van tabel 1.5 toont aan dat de netto mutatie van de beschikbare voorziening voor de financiering van de OBE dient ter aanvulling van de middelen van het boekjaar als deze niet volstaan voor de bestedingen. Deze twee lijnen sluiten niet volledig op elkaar aan, want in tabel 1.5 zijn alleen de belangrijkste elementen opgenomen, en is geen rekening gehouden met niet-relevante posten zoals bijvoorbeeld de boetes. De rechtse kolom van tabel 1.5 toont de verschillen tussen het boekjaar 1993 en het boekjaar 1991. Laatstgenoemd jaar is voor de vergelijking interessanter dan het boekjaar 1992 omdat de bestedingen en de middelen in evenwicht waren zonder dat een beroep moest worden gedaan op de beschikbare voorziening voor de financiering van de OBE.

1.9. Het jaar 1992 is atypisch wegens onvoorziene gebeurtenissen die dat evenwicht hebben verstoord. Ten eerste moest de Commissie overgaan tot specifieke waardecorrecties ad 91,1 Mio ECU, voornamelijk door het in gebreke blijven van twee belangrijke EGKS-leningnemers (zie paragraaf 1.12). Deze waardecorrecties zijn de voornaamste oorzaak van het geringere resultaat van de niet-budgettaire verrichtingen, dat daalt van 254,7 Mio ECU in 1991 naar 131,5 Mio ECU in 1992 (zie tabel 1.5). Ten tweede moest in hetzelfde jaar een voorziening voor schadeloosstelling ad 85,6 Mio ECU worden gevormd (zie paragraaf 1.6 c)). Het gebruik van reserves voor 53 Mio ECU belette niet dat de netto beschikbare voorziening voor de financiering van de OBE in 1992 verminderde met 163,2 Mio ECU (zie tabel 1.4).

1.10. In 1993 deden zich geen gebeurtenissen voor die vergelijkbaar waren met die van 1992. Het feit dat een groot gedeelte van de beschikbare voorziening voor de financiering van de OBE werd opgebruikt is eenvoudig te verklaren door de toegenomen bestedingen (+21,4 Mio ECU ten opzichte van 1991) en vooral door de daling van de middelen (-85,1 Mio ECU ten opzichte van 1991). Aangezien het resultaat van de niet-budgettaire verrichtingen en de heffing zeker zullen dalen en de beschikbare voorziening voor de financiering van de operationele begroting niet onuitputtelijk is, is de enig mogelijke ontwikkeling voor de toekomst een daling van het niveau van de begrotingsuitgaven.

Tabel 1.6 - Liquide middelen "(Mio ECU)

"" ID="1">Tegoeden bij centrale banken> ID="2">0,5> ID="3">1,2"> ID="1">Vorderingen op kredietinstellingen

" ID="1">- onmiddellijk opeisbaar> ID="2">56,2> ID="3">22,0"> ID="1">- op termijn of met opzegging> ID="2">652,0> ID="3">418,1"" ID="1">Obligaties in portefeuille> ID="2">1 488,6> ID="3">1 701,6"> ID="1">Totaal > ID="2">2 197,3> ID="3">2 142,9""Bron: Financiële staten EGKS per 31 december 1993.

>

1.11. De liquide middelen van de EGKS verminderden tussen 31 december 1992 en 31 december 1993 met 2 %. De drie voornaamste posten die daarvan de tegenwaarde vormen beliepen in totaal 2 000,6 Mio ECU per 31 december 1993 tegen 2 020,4 Mio ECU per 31 december 1992. Het zijn: het garantiefonds, dat op 429,9 Mio ECU werd gehandhaafd; de voorziening voor de financiering van de OBE, die daalt van 307,3 Mio ECU per 31 december 1992 tot 209,5 Mio ECU per 31 december 1993, een vermindering met 97,8 Mio ECU; en de (meerjarige) verplichtingen voor de operationele begroting die stijgen met 78 Mio ECU, van 1 283,2 Mio ECU per 31 december 1992 tot 1 361,2 Mio ECU per 31 december 1993.

Specifieke waardecorrecties

1.12. Vorig jaar werd de Commissie door twee gevallen van in gebreke blijvende grote leningnemers gedwongen tot sterke waardecorrecties voor het boekjaar 1992 (2). In het eerste geval werd de betrokken onderneming onder gerechtelijk bewind geplaatst, waardoor de Commissie zich genoodzaakt zag de waardecorrectie voor de bewuste vordering voor 100 % te handhaven: inclusief rente over het boekjaar 1993 beloopt deze nu 54,9 Mio ECU. In het tweede geval werd door de ondertekening van een akkoord vastgelegd dat de EGKS 40 % van haar vordering opgaf. Bijgevolg werden die 40 %, waarvoor in 1992 een voorziening was opgenomen, omgezet in verliezen (betrokken bedrag: 38,2 Mio ECU). In 1993 deden zich geen nieuwe problemen van betekenis met de inning voor.

1.13. De door de Commissie toegepaste discriminantanalyse, met behulp waarvan vooraf kan worden bepaald hoe waarschijnlijk het is dat een onderneming in gebreke blijft (3), bracht geen nieuwe gevallen aan het licht die waardecorrecties behoefden. Deze analyse omvatte echter niet altijd alle EGKS-leningnemers die geen garanties van het hoogste niveau hadden. Ze werd alleen gebruikt voor degenen die in 1994 hun lening moeten terugbetalen.

Conclusie

1.14. Per 31 december 1993 waren de EGKS-reserves nog groot genoeg om de verhoudingscijfers binnen de aanbevolen marge te kunnen houden. Bovendien werd met de herinvoering van een niet-specifieke waardecorrectie (zie paragraaf 1.5, sub c)) gevolg gegeven aan een aanbeveling van de Kamer. Deze voorzichtige houding moet worden volgehouden zolang de EGKS gevaar loopt vorderingen niet te kunnen innen.

HOOFDSTUK 2 OPMERKINGEN OVER DE LENINGACTIVITEITEN

Inleiding

2.1. Bij de beoordeling van de huidige stand van de EGKS-leningactiviteiten moet rekening worden gehouden met de huidige economische situatie van de Europese Unie, die door de Commissie zelf als een "onmiskenbare recessie" wordt betiteld (4), maar tevens met de uiterst moeilijke situatie in de kolen- en staalsector.

2.2. De situatie op de staalmarkt is sterk verslechterd: het niveau van het intern verbruik in de Europese Unie kende in 1993 een terugval ten opzichte van 1992 die op 7 % wordt geraamd (5). Met de dalende vraag ging echter geen definitieve vermindering van de produktiecapaciteit gepaard. Hierdoor ligt de gemiddelde bezettingsgraad van de installaties in de Gemeenschap thans rond 67 %, tegen 69 % in het vorige jaar (6).

2.3. De Commissie heeft derhalve geconstateerd dat het nodig is de overcapaciteit voor bepaalde warmgewalste produkten te verminderen met ten minste 19 miljoen ton en liefst met 26 miljoen ton (7). Sinds 1992 voert de Commissie een dialoog met de staalproducenten om sluitingsprogramma's te realiseren. Krachtens artikel 53, sub a) van het EGKS-Verdrag voorziet de Commissie in de mogelijkheid bij te dragen aan de financiering van deze operaties door middel van EGKS-leningen (8).

2.4. In de huidige stand van deze dialoog wordt een vermindering van de produktiecapaciteit met ongeveer 11 miljoen ton voor bepaalde warmgewalste produkten zeker of waarschijnlijk geacht (9). Maar omdat met deze vermindering het minimum van 19 miljoen ton niet wordt gehaald, heeft de Commissie besloten de termijn voor de staalsector om die drempel te bereiken te verlengen tot september 1994.

2.5. Voor de kolenindustrie heeft de Commissie de totale communautaire produktie in 1993 op 159,2 miljoen ton geraamd; ten opzichte van 1992 is dat een vermindering met 25,4 miljoen ton, ofwel 13,8 % (10).

Analyse van de verschillende vormen van leningen

2.6. De EGKS-leningen worden verstrekt tegen de kostprijs: de rentevoeten worden in de regel berekend aan de hand van de kosten voor de lening die werd opgenomen ter financiering ervan ( "back to back"-principe). De rentevoeten van de EGKS-leningen worden dus niet verhoogd met een marge ter dekking van de eigen administratieve kosten.

2.7. De EGKS kan leningen verstrekken krachtens de eerste en tweede alinea van artikel 54, alsook ingevolge artikel 56, lid 2, sub a). Onder bepaalde voorwaarden kunnen op deze leningen rentesubsidies worden verstrekt.

Leningen krachtens artikel 54, eerste alinea, van het EGKS-Verdrag

2.8. Krachtens artikel 54, eerste alinea, van het EGKS-Verdrag kan de Commissie leningen verstrekken aan ondernemingen in de kolen- en staalsector om de uitvoering van investeringsprogramma's te vergemakkelijken.

2.9. Deze leningen zijn het financieel instrument dat het nauwst aansluit bij de activiteiten van de kolen- en staalsector. In tegenstelling tot de andere, in artikel 54, tweede alinea, en artikel 56, lid 2, sub a), voorziene financieringsinstrumenten is voor het verstrekken van deze leningen de instemming van de Raad niet vereist. Uit tabel 2.1, waarin de bedragen worden vergeleken van de drie soorten leningen die in de loop van de laatste 40 jaar werden verstrekt, blijkt dat op het totaal van 20 961 Mio ECU een bedrag van 11 498 Mio ECU, ofwel 55 %, werd verstrekt uit hoofde van artikel 54, eerste alinea.

2.10. Maar zoals blijkt uit tabel 2.2 en grafiek 2.1 is de verstrekking van leningen uit hoofde van artikel 54, eerste alinea, in 1992 en 1993 aanzienlijk teruggelopen: 439 Mio ECU in 1991, 215 Mio ECU in 1992 en 8 Mio ECU in 1993. Gelet op het feit dat op het totaal van de in 1992 verstrekte leningen een bedrag van 143 Mio ECU de herfinanciering van oude leningen betrof, was de terugloop in 1992 in feite nog aanzienlijker.

2.11. De dalende tendens van de leningen uit hoofde van artikel 54, eerste alinea, bestemd voor de investeringen in de kolen- en staalsector, weerspiegelt niet het beloop van de investeringen in deze twee sectoren. In werkelijkheid is de EGKS-bijstand voor de financiering van de door de kolen- en staalsector opgegeven investeringen gedaald van 15,9 % in 1991 tot 13 % in 1992 en zelfs tot nauwelijks 0,4 % in 1993. Dit valt af te lezen uit tabel 2.3 en uit grafiek 2.2.

2.12. Hierbij moet worden gewezen op een fundamenteel probleem voor het beloop van de leningen uit hoofde van artikel 54, eerste alinea. De staatsgaranties zijn in principe niet verenigbaar met de communautaire regels inzake staatssteun (11). Daarom moet de EGKS, gezien de huidige crisis in de betrokken sector, voor zekerheidstelling de voorkeur geven aan bankgaranties. Dit heeft echter tot gevolg dat, door de hoge provisies die de banken vragen ter dekking voor het gevaar van niet-inning, de werkelijke totale kosten van de lening zo hoog worden dat de ondernemingen een andere financieringsbron moeten zoeken dan de EGKS-leningen.

Leningen krachtens artikel 54, tweede alinea, van het EGKS-Verdrag

2.13. Krachtens artikel 54, tweede alinea, van het EGKS-Verdrag kan de Commissie "medewerken aan de financiering van werken en inrichtingen, die rechtstreeks en in hoofdzaak bijdragen tot het verhogen van de produktie, het verlagen van de kostprijzen of het vergemakkelijken van de afzet van de produkten, welke aan haar rechtsmacht zijn onderworpen", namelijk bepaalde kolen- en staalprodukten.

2.14. Zoals blijkt uit tabel 2.1 heeft de EGKS tijdens haar veertigjarige bestaan voor een bedrag van 3 174 Mio ECU (ofwel 15 % van het totaal) leningen verstrekt ingevolge artikel 54, tweede alinea. Tabel 2.2 toont aan dat de leningen uit hoofde van artikel 54, tweede alinea, in de jaren 1984-1993 2 085 Mio ECU beliepen (ofwel 21 % van het totaal).

2.15. De leningen krachtens artikel 54, tweede alinea, omvatten met name (12):

a) de leningen ter financiering van investeringsprojecten die het gebruik van communautaire steenkool stimuleren (b.v. financiering van thermische centrales);

b) de leningen ter financiering van investeringsprojecten die het gebruik van communautair staal stimuleren (b.v. industrieprojecten die ofwel nieuwe toepassingen van staal inhouden, ofwel tot een verbetering van het concurrentievermogen ten opzichte van andere produkten leiden, dan wel projecten waarbij het staal een groot gedeelte van de produktiekosten uitmaakt. In deze categorie leningen vallen vooral de grote infrastructuurprojecten van Europees belang, zoals spoorwegen, havens, bruggen en tunnels);

c) de leningen ter financiering van investeringsprojecten in verband met de grondstoffen die de producenten in de Gemeenschap ten goede komen; de EGKS heeft besloten tot financiering van mijnbouwprojecten, bij voorbeeld in Noorwegen, Zweden, Afrika, de VS, Australië en Zuid-Amerika (13).

2.16. Zoals blijkt uit tabel 2.2 heeft de EGKS sinds 1984 leningen ad 1 545 Mio ECU (ofwel 74 % van het totaal der "54.2-leningen") verstrekt ter financiering van leningen voor de stimulering van het gebruik van staal (kolom "Andere"), 268 Mio ECU voor de leningen "steenkoolverbruik" ( "Thermische centrales") en 272 Mio ECU voor de leningen "grondstoffen" ( "derde landen").

2.17. Er zij op gewezen dat in 1992 79 % en in 1993 97 % van de krachtens artikel 54, tweede alinea, verstrekte leningen gericht waren op het staalverbruik en bijna uitsluitend betrekking hadden op de grote projecten voor infrastructuur van Europees belang. Het is echter moeilijk in deze infrastructuurprojecten nog meer verbruik van staal van communautaire herkomst te ontdekken dan het verbruik dat al vastligt om technische, economische, politieke of andere redenen. Bovendien blijkt dat tamelijk weinig gebruik wordt gemaakt van dit instrument voor de financiering van andere investeringen dan de grote infrastructuurprojecten. In tegenstelling tot de leningen ter stimulering van het verbruik van communautaire steenkool, kunnen voor de leningen ter stimulering van het staalverbruik geen rentesubsidies worden verleend. Aldus kan slechts financieel voordeel worden verkregen uit de voorwaarden (rentevoet, looptijd, valuta van de lening of diversifiëring van de financieringsbronnen) die worden geboden door de EGKS, die haar leningnemers laat profiteren van haar eigen financieringsvoorwaarden (triple A) ten opzichte van de voorwaarden die de investeerder bij andere geldschieters kan verkrijgen. Maar de aan de verstrekking van deze leningen verbonden administratieve verplichtingen, met name die om de verbruikte hoeveelheid aan communautair staal te kunnen bewijzen, blijken door de potentiële aanvragers als een bezwaar te worden gevoeld, waardoor zij soms van deze leningen afzien.

2.18. In elk geval bestaat het voornemen dat de EIB volgens haar eigen toekenningscriteria een deel van de leningactiviteit krachtens artikel 54, tweede alinea, overneemt. Deze speelt thans reeds een grote rol bij de financiering van de infrastructuren van Europees belang. Maar voor de leningnemers zou die overname de kosten opdrijven omdat de EIB een vergoeding vraagt voor administratieve kosten.

De rentesubsidies voor de leningen krachtens artikel 54, eerste en tweede alinea

2.19. In haar hoedanigheid van Hoge Autoriteit, heeft de Commissie een bijkomend instrument ontwikkeld waarin het EGKS-Verdrag niet uitdrukkelijk voorziet, namelijk rentesubsidies voor sommige van haar leningen.

2.20. Wat betreft de leningen krachtens de eerste alinea van artikel 54 van het EGKS-Verdrag geldt dat voor die leningen aan de steenkoolindustrie rentesubsidies kunnen worden verleend (vermindering van de rentevoet met niet meer dan 3 % gedurende vijf jaar op het daarvoor aangewezen gedeelte van het investeringsbedrag) ter stimulering van de investeringen voor de verbetering van het concurrentievermogen (14).

2.21. Wat betreft de leningen krachtens de tweede alinea van artikel 54 van het EGKS-Verdrag geldt dat voor projecten ter stimulering van het verbruik van steenkool van communautaire herkomst rentesubsidies kunnen worden verleend, behalve voor de investeringen in elektrische centrales en cokesfabrieken, die daarvan zijn uitgesloten op grond van het algemene energiebeleid. Deze subsidies worden berekend op basis van de extra hoeveelheid communautaire steenkool die door het project is verbruikt. De steun bedraagt 3 % op een subsidiabel leningsbedrag van 100 ECU per verbruikte ton communautaire steenkool. Dat betekent dus 3 ECU per ton per jaar gedurende vijf jaar (15). De beperkingen van dit instrument worden echter duidelijk als rekening wordt gehouden met het feit dat de communautaire steenkool moet concurreren met van de wereldmarkt ingevoerde steenkool, waarvan de prijs veel lager is. De produktiekosten van de communautaire steenkool liggen in feite gemiddeld driemaal zo hoog als de op de wereldmarkt gehanteerde prijzen. Bovendien moet de steenkool vaak concurreren met andere energiebronnen waarvan sommige een zeer concurrerend prijsniveau hebben.

2.22. Zoals blijkt uit tabel 2.4 bleven de nieuwe verplichtingen voor rentesubsidies, verstrekt in het kader van de "artikel 54"-leningen in de periode 1987-1991, zeer beperkt in vergelijking met die welke waren voorzien voor de "artikel 56"-leningen. Er zijn trouwens terzake noch in 1992, noch in 1993 nieuwe betalingsverplichtingen aangegaan. Verder dient te worden opgemerkt dat bij de rentesubsidies voor "artikel 54"-leningen de totale waarde van de annuleringen van oude verplichtingen (36,0 Mio ECU) voor de periode 1987-1993 hoger ligt dan de totale waarde van de betalingen, hetgeen duidelijk maakt hoezeer de betrokken middelen onderbenut zijn gebleven.

Leningen krachtens artikel 56, lid 2, sub a)

2.23. Ingevolge artikel 56, lid 2, sub a), kan de EGKS projecten financieren die voorzien "in het scheppen van nieuwe gezonde economische bedrijvigheid of in de omschakeling van ondernemingen, waardoor een produktieve wedertewerkstelling van de beschikbaar gekomen arbeidskrachten kan worden verzekerd". Deze investeringen kunnen elke industriële of dienstverlenende sector betreffen, behalve een beperkt aantal sectoren die automatisch zijn uitgesloten via een daartoe vastgestelde negatieve lijst (16).

2.24. Voor de krachtens artikel 56, lid 2, sub a), verstrekte leningen, "omschakelingsleningen" genaamd, kunnen rentesubsidies worden verleend. Als tegenprestatie zijn de leningnemers verplicht een deel van de nieuw gecreëerde arbeidsplaatsen bij voorrang te reserveren voor de in EGKS-industrie beschikbaar gekomen arbeidskrachten. Door de verbeteringen van de produktiviteit in de sector kolen en staal, tot stand gebracht door herstructurering en rationalisering, en wegens de daling van de omzet, loopt het aantal arbeidsplaatsen in deze sector voortdurend terug.

2.25. Tabel 2.2 beschrijft ook het beloop van de omschakelingsleningen gedurende de laatste tien jaar en weerspiegelt het toenemende belang van deze leningen ten opzichte van die krachtens artikel 54. Behalve in 1992, toen een groot aantal "infrastructuur"-leningen werd verstrekt, was sinds 1988 de totale waarde van de leningen krachtens artikel 56, lid 2, sub a), namelijk elk jaar hoger dan die van de leningen krachtens artikel 54. Van het bedrag van 10 065 Mio ECU aan verstrekte leningen ging in totaal 4 627 Mio ECU, ofwel 46 %, naar leningen uit hoofde van artikel 56, lid 2, sub a).

2.26. Uit tabel 2.5 blijkt dat op de totale waarde ad 7 429 Mio ECU van de per 31. 12. 1993 uitstaande leningen een bedrag van 3 404 Mio ECU, ofwel 46 %, onder artikel 56 viel. Grafiek 2.3 toont de geografische verdeling van de 54- en 56-leningen. In de loop van de laatste 40 jaar werd op een totaal van 20 961 Mio ECU aan leningen, 6 289 Mio ECU (ofwel 30 %) verstrekt ingevolge artikel 56, lid 2, sub a). In tabel 2.6 worden de in 1993 verrichte transacties inzake leningen krachtens de artikelen 54 en 56 weergegeven.

2.27. In de bijlage bij haar EGKS-jaarverslag 1991 merkt de Kamer op dat in de door de Commissie vastgestelde uitvoeringsbeginselen betreffende de toekenning van omschakelingsleningen, bij de toekenning van de rentesubsidies geen rekening werd gehouden met enige indicatieve verdeling over de gebieden in de EGKS, die berust op objectieve criteria en strekt tot een vermindering van regionale verstoringen. De rentesubsidies werden voornamelijk toegekend volgens het principe "wie eerst komt, eerst maalt", hetgeen leidde tot een duidelijke geografische onbalans (17). Sinds 1992 heeft de Commissie een systeem van indicatieve regionale krediettoewijzing ingevoerd om deze geografische onbalans te corrigeren. Maar uit tabel 2.6 blijkt dat in 1993 vier landen (Duitsland, Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Italië) 98 % ontvingen van de nieuwe omschakelingsleningen krachtens artikel 56, lid 2, sub a), tegen 96 % in 1992. Dit wijst op het voortbestaan van de geografische onbalans in de toekenning van de omschakelingsleningen en de bijbehorende rentesubsidies, zodat er bij de Raad momenteel wordt gesproken over "de noodzaak van een "inhaaloperatie" voor sommige Lid-Staten" (18). Gezien de eigen dynamiek van de EGKS-omschakelingsleningen en de overgangsproblemen die bij de toepassing van de indicatieve regionale toewijzingen werden ondervonden, is het belangrijk dat de Commissie blijft streven naar een meer evenwichtige geografische verdeling van deze leningen en de rentesubsidies al naar gelang van de ernst van de economische en sociale problemen.

2.28. Op basis van de voorstellen die werden gedaan door de Commissie en gesteund door de "Industrie"-Raad van 22 april 1994, werd besloten vanaf eind 1996 geen nieuwe aanvragen om omschakelingsleningen meer te onderzoeken en de rentesubsidies te beperken tot 275 Mio ECU. Vanaf dat moment zouden de omschakelingsleningen in principe moeten zijn overgenomen door de EIB. In dit verband zij verwezen naar de opmerkingen in paragraaf 2.19.

De rentesubsidies voor de leningen krachtens artikel 56, lid 2, sub a)

2.29. Voor de omschakelingsleningen die worden toegekend uit hoofde van artikel 56, lid 2, sub a), kunnen rentesubsidies worden verstrekt. Deze mogen gedurende een periode van vijf jaar maximaal 3 % per jaar bedragen over het deel van de lening dat betrekking heeft op het scheppen van bijkomende arbeidsplaatsen, volgens de formule en voorwaarden die zijn opgenomen in de terzake door de Commissie vastgestelde uitvoeringsbepalingen (19). Teneinde de geografische verdeling van deze leningen te verbeteren, werd het maximum van 3 % voor bepaalde Spaanse regio's tot 31. 12. 1993 opgetrokken tot 5 %. De Kamer heeft in dit verband opmerkingen geformuleerd in de bijlage bij haar EGKS-jaarverslag over het begrotingsjaar 1991, paragrafen 3.34-3.38.

2.30. In tabel 2.4 zijn de begrotingsmutaties aangegeven in verband met de rentesubsidies bij de leningen die in de periode 1987 - 1993 uit hoofde van artikel 56, lid 2, sub a), werden verstrekt. Daaruit blijkt dat de nieuwe verplichtingen vanaf 1991 bijzonder omvangrijk worden. Dit is onder meer het gevolg van de ontwikkeling van deze leningen in de nieuwe Duitse deelstaten en in de zones die in aanmerking komen in het kader van het communautair initiatief betreffende de economische omschakeling van de steenkoolbekkens (RECHAR).

2.31. Tabel 2.4 laat zien dat in de periode 1987 - 1993 de nieuwe verplichtingen 559,5 Mio ECU en de betalingen 296,6 Mio ECU beliepen; de annuleringen kwamen uit op 90,3 Mio ECU (ofwel 16 % van het totaal der nieuwe verplichtingen).

2.32. Voor 1994 werd op deze begrotingslijn een bedrag van 53 Mio ECU uitgetrokken, hetgeen een volumevermindering met 54 % betekent in vergelijking met de nieuwe verplichtingen van 1993.

Opmerkingen naar aanleiding van de controles ter plaatse

2.33. De volgende opmerkingen berusten op controles van de Kamer inzake de leningen die de Commissie verstrekt uit hoofde van de artikelen 54, eerste en tweede alinea, en 56, lid 2, sub a), van het EGKS-Verdrag en inzake de desbetreffende rentesubsidies. Deze controles werden verricht bij de Commissie en ter plaatse in de Lid-Staten waarvan de ondernemingen, wat betreft de verschillende soorten leningen, de grootste bedragen hebben ontvangen. Zij hadden ten doel de wettigheid, regelmatigheid en boeking van deze transacties te controleren en de doeltreffendheid ervan te beoordelen. De doeltreffendheid van deze acties wordt met name geëvalueerd aan de hand van de vraag of de doelstellingen zijn verwezenlijkt, zoals bij voorbeeld de verhoging van het verbruik van kolen of staal van communautaire oorsprong of het scheppen van nieuwe gezonde economische bedrijvigheid, gepaard met het scheppen van nieuwe arbeidsplaatsen. Het is in de eerste plaats de taak van de Commissie, ervoor te zorgen dat de beoogde doeleinden werkelijkheid worden, en daartoe de passende toezichtsprocedures in te voeren. Deze procedures, alsmede de toepassing daarvan, werden door de Kamer onderzocht en er werden specifieke controles ter plaatse verricht bij ondernemingen die leningen ontvingen en bij financiële bemiddelaars, en waar nodig ook op de plaatsen waar de projecten werden uitgevoerd.

Opmerkingen betreffende de leningen en rentesubsidies krachtens artikel 54, eerste alinea

2.34. De leningen krachtens artikel 54, eerste alinea, worden verstrekt aan ondernemingen in de kolen- en staalsector waarmee de Commissie zeer nauwe banden heeft en waarvan een deel van de investeringen zeer nauwlettend wordt gevolgd (zie de bijlage bij het jaarverslag van de Kamer over het begrotingsjaar 1992, hoofdstuk 2). Bovendien worden deze leningen vaak rechtstreeks, dus niet via een financieel bemiddelaar, verstrekt. Hierdoor zijn de mogelijkheden tot evaluatie van en toezicht op de door de Commissie verstrekte industriële leningen vrij uitgebreid.

2.35. Toch heeft de Kamer geconstateerd dat de Commissie bij een gecofinancierde investering in vier mijnen in het Verenigd Koninkrijk de rentesubsidies is blijven betalen volgens de aanvankelijk goedgekeurde theoretische grondslag, hoewel zij van de begunstigde verslagen had ontvangen met de melding dat de uitvoeringskosten lager waren dan geraamd. Inmiddels heeft de Commissie een vermindering van 1,45 Mio ECU doorgevoerd.

2.36. In hetzelfde geval werd ook geconstateerd dat twee van de mijnen die EGKS-financiering ontvingen in de vorm van leningen met rentesubsidie hun produktie twee jaar na de beëindiging van de werken hebben stopgezet. Luidens de bepalingen betreffende de subsidiabiliteit moeten de gefinancierde projecten echter voldoen aan de criteria van verbetering van het concurrentievermogen en economische rentabiliteit (20). Er lijkt dus een tegenstrijdigheid te bestaan tussen deze criteria inzake economische gezondheid en het feit dat de mijnen op zo korte termijn verdwijnen. De Kamer vraagt zich af waarom de Commissie het niet nodig heeft geacht over te gaan tot terugvordering/annulering van de rentesubsidies die in totaal 2,5 Mio ECU beliepen, terwijl die mogelijkheid in het leningcontract werd geboden.

Opmerkingen betreffende de leningen en rentesubsidies krachtens artikel 54, tweede alinea

2.37. Bij een controle ter plaatse in Italië heeft de Kamer geconstateerd dat een met 1 900 Mio LIT (ofwel 994 775 ECU) gefinancierd investeringsproject niet leidde tot de verhoopte toeneming van het staalverbruik. Daar de Commissie niet had gereageerd op een incoherentie in de gegevens die de financieel bemiddelaar tot staving van de aanvraag had overgelegd, heeft zij een lening toegekend die zonder deze fout ongetwijfeld niet was verleend.

2.38. Bij een controle ter plaatse in het Verenigd Koninkrijk heeft de Kamer geconstateerd dat de Commissie sinds vier jaar niet meer beschikte over de - nochtans verplichte - voortgangsverslagen van het project betreffende het steenkoolverbruik. De ter plaatse verrichte controles brachten aan het licht dat het werkelijke verbruik lager lag dan voorzien, hetgeen aanleiding gaf tot een terugvordering van subsidie ten belope van 80 853 ECU. Het is noodzakelijk het systeem van toezicht te versterken.

2.39. Meer in het algemeen merkt de Kamer aangaande de bewijsstukken die voor de communautaire controle aanvaardbaar zijn als bewijs voor het opgegeven verbruik op dat leveringsnota's op zich niet voldoende bewijskracht hebben. In dit verband ware het nuttig geweest na te gaan of de als verbruikt opgegeven hoeveelheid ook wordt gestaafd door andere bestaande gegevens, zoals de voorraadboekhouding of de technische registraties die betrekking hebben op het verwerkingsprocédé en toetsingen mogelijk maken.

Opmerkingen betreffende de leningen en rentesubsidies krachtens artikel 56, lid 2, sub a)

2.40. De Commissie verstrekt deze leningen aan de uiteindelijke begunstigden in de vorm van "directe leningen", maar meestal in de vorm van "globale leningen" die zij ter beschikking stelt van financiële bemiddelaars in de Lid-Staten, die ze op hun beurt doorgeven aan de uiteindelijke begunstigden.

2.41. Bij het beheer van de globale leningen spelen de financiële bemiddelaars een hoofdrol, die voornamelijk bestaat uit:

a) het opsporen en onderzoeken van projecten;

b) de technische en financiële evaluatie van de leningsaanvragen, alsook de economische analyse;

c) het toezicht op de uitvoering van de projecten en op de naleving van de verplichtingen inzake het beheer van de arbeidsplaatsen;

d) het voorkomen en corrigeren van onregelmatigheden;

e) de terugvordering van onverschuldigd betaalde rentesubsidies.

2.42. Bij de controles ter plaatse heeft de Kamer geconstateerd dat de financiële bemiddelaars in verscheidene gevallen niet zijn nagegaan of de door de uiteindelijke begunstigden verstrekte inlichtingen juist waren, met name inzake het bij het begin van de investering en nadien bestaande aantal arbeidsplaatsen of inzake de begindatum van de werken. De betrouwbaarheid van deze gegevens is echter van fundamenteel belang voor de controle van de regelmatigheid van de verrichtingen, daar de rentesubsidies worden berekend op basis van het aantal nieuw geschapen arbeidsplaatsen (aantal plaatsen op de datum van de evaluatie minus het aantal dat bij het begin van het project bestond).

2.43. In sommige gevallen hebben de begunstigden voor het berekenen van het aantal gecreëerde banen afwijkende criteria gehanteerd, zonder dat dit leidde tot enige reactie van de financiële bemiddelaars of de Commissie. Zo werden bij voorbeeld de arbeidsplaatsen die tijdelijk vrijkwamen wegens militaire dienst in de beginsituatie anders berekend dan in de eindsituatie. In dit verband zouden de financiële bemiddelaars en de Commissie meer gebruik moeten maken van de mogelijkheid de verstrekte gegevens inzake werkgelegenheid te toetsen aan de verklaringen van de ondernemingen in het kader van hun bijdragen aan de sociale zekerheid (bij voorbeeld formulier DM 10 in Italië of TC1 in Spanje).

2.44. Luidens de nieuwe uitvoeringsbepalingen komen projecten die reeds in uitvoering zijn op het tijdstip van de indiening van de aanvraag bij de financieel bemiddelaar niet meer in aanmerking. Maar in de uitvoeringsregels die golden voor de tot 1990 verstrekte leningen luidde een der subsidiabiliteitscriteria dat de projecten tot een goed einde moesten zijn gebracht binnen drie jaar na hun materiële aanvang, zelfs als die datum voorafging aan die van de indiening van de aanvraag. Voor de controle van de subsidiabiliteit diende de uitvoeringsduur te worden vermeld in de leningsaanvraag. Tijdens de controles ter plaatse bij twee Italiaanse ondernemingen constateerde de Kamer dat het gefinancierde project in het ene geval feitelijk één jaar voor de in de aanvraag vermelde begindatum was begonnen en in het andere geval zelfs twee jaar eerder. Het laatste project kwam niet voor steun in aanmerking, daar de werkelijke duur van de materiële uitvoering vier jaar bedroeg.

2.45. Een duidelijke personeelsvermindering werd door de Kamer geconstateerd bij een controle in Italië, zonder dat de financieel bemiddelaar hiervan gewag had gemaakt. In een geval in Duitsland werden de bestaande arbeidsplaatsen niet vermeld in de leningaanvraag van de financieel bemiddelaar aan de EGKS, zodat werd aangenomen dat er nieuwe arbeidsplaatsen waren geschapen terwijl het personeelsbestand in werkelijkheid was verminderd.

2.46. Principieel gezien bevatten de procedures voor de uitvoering en follow-up van de acties een zwak punt. De Commissie delegeert namelijk bepaalde taken aan de banken die werken als financiële bemiddelaars. Deze banken werken mee aan het onderzoek van de dossiers en moeten zorgen voor de follow-up (zie paragraaf 2.42). Zij verstrekken de gegevens voor de berekening van de rentesubsidies die eerst toegekend en dan uitbetaald worden. Maar deze kredietinstellingen, waarvoor de begunstigden van EGKS-leningen en -subsidies cliënten zijn, hebben niet noodzakelijk dezelfde interessesfeer als de Commissie. Deze streeft de doelstellingen van het EGKS-beleid na en houdt het oog dus gericht op het scheppen van arbeidsplaatsen, terwijl de bank vooral tracht haar cliënten een financiële constructie tegen zo gunstig mogelijke voorwaarden aan te bieden en daarbij zoveel mogelijk niet-terugbetaalbare steun te verkrijgen. Om dit probleem te verhelpen zou de financiële bemiddelaars meer begrip moeten worden bijgebracht voor de door de Gemeenschap beoogde doelstellingen.

2.47. In het algemeen vormen de EGKS-leningen een bijkomende financieringsbron voor de financiële bemiddelaars, die ze bij hun andere bankprodukten voegen. In dit verband zij opgemerkt dat de bemiddelaars in principe een zeker financieel risico lopen aangezien zij zich tegenover de EGKS garant stellen voor de vorderingen op de uiteindelijke begunstigden. Anderzijds krijgt de EGKS - en dit geldt vooral in het kader van de omschakelingsleningen - voor deze financieringen, dank zij de quotering "triple A" gunstige voorwaarden, die zij ongewijzigd doorgeeft aan de bemiddelaars. Bovendien vertegenwoordigen de rentesubsidies een financieel voordeel dat de bemiddelaars, uiteraard naar gelang van het aantal gecreëerde arbeidsplaatsen, aan de begunstigden kunnen bieden, en vormen ze voor hen dus een middel tot klantenbinding.

2.48. De inschakeling van de banken als bemiddelaars bij de toekenning van de leningen en de steun houdt dus ook een zeker risico in voor de verwezenlijking van de doelstellingen. Bij de selectie van de begunstigden is het normaal dat de bank rekening houdt met haar eigen financiële en commerciële belangen. Niettemin moet de EGKS als openbare instantie de overheidssteun daarheen leiden waar die het meest nodig is. De Kamer heeft bij haar controles echter vaak geconstateerd dat de begunstigde ondernemingen ten tijde van de toekenning van de EGKS-lening met rentesubsidie reeds blijk gaven van een goede financiële positie, zodat zij in elk geval de nodige financiële middelen hadden kunnen krijgen voor het realiseren van de investering, ongeacht of deze al dan niet werkgelegenheid zou scheppen.

2.49. De omschakelingsleningen dienen ter financiering van welbepaalde projecten die werkgelegenheid scheppen. Maar in de praktijk blijkt het vaak moeilijk om onderscheid te maken tussen het gefinancierde project en de andere investeringen van de onderneming en met name om een oorzakelijk verband te ontdekken tussen de EGKS-financiering en de invloed daarvan op de ontwikkeling van het personeelsbestand. Bovendien is gebleken dat sommige investeringsprojecten, die rationalisatie beoogden en waarbij zulk een verband kon worden gevonden, in een ruimere context eerder leidden tot het opheffen dan het scheppen van arbeidsplaatsen. In het algemeen kan de vraag worden gesteld of de toepassing van een enkel criterium - het scheppen van bijkomende arbeidsplaatsen - als aanpak niet tegelijkertijd te beperkt en te ruim is. Te beperkt omdat investeringen met een positieve invloed op het concurrentievermogen en op het behoud van de bestaande werkgelegenheid (of de beperking van het verlies van werkgelegenheid) niet subsidiabel zijn. Te ruim omdat voor elke investering die rechtstreeks werkgelegenheid schept, steun kan worden verleend, zonder dat de actie wordt geëvalueerd met het oog op de aard van bedrijvigheid, de werkelijke financiële behoeften van de onderneming of de mogelijke neveneffecten.

2.50. Tenslotte zij eraan herinnerd dat, volgens het EGKS-Verdrag zelf, deze regeling ten doel heeft projecten te financieren die zorgen voor de herplaatsing van voormalige EGKS-werknemers. Deze doelstelling wordt trouwens nog steeds vermeld als algemeen richtsnoer op sociaal vlak in de thans geldende uitvoeringsbepalingen voor de toekenning van omschakelingsleningen (21). Deze uitvoeringsbepalingen werden aangevuld met cooerdinatieregels in het kader van de hervorming van de Structuurfondsen. Hiermee werd de reeds ingezette verschuiving bevestigd van een regeling voor sectoriële omschakeling naar een regeling die vooral de regionale ontwikkeling van de kolen- en staalbekkens beoogt (22). In de praktijk heeft de Kamer vastgesteld dat de invloed van deze leningen op de herplaatsing van vroegere EGKS-werknemers zelfs in de EGKS-bekkens zeer gering is. In 10 van de 22 gecontroleerde ondernemingen in Italië, Spanje en het Verenigd Koninkrijk, die leningen en rentesubsidies hebben ontvangen, bevond zich geen enkele vroegere EGKS-werknemer. In een gecontroleerd geval in Duitsland was voorzien in betaling van rentesubsidie ad 1 Mio ECU voor het scheppen van 1 002 arbeidsplaatsen, waarvan de helft passend moest zijn voor vroegere EGKS-werknemers. Bij de controle ter plaatse bleek dat er 614 arbeidsplaatsen waren geschapen, waarvan er slechts 28 door vroegere EGKS-werknemers werden bezet. Niettemin leidde dit tot betaling van een rentesubsidie van 638 500 ECU.

2.51. Gezien dit zwakke resultaat ten aanzien van het in artikel 56, lid 2, sub a), van het EGKS-Verdrag genoemde doel kan de vraag worden gesteld of het steunbedrag per gecreëerde arbeidsplaats (dat maximaal 3 000 ECU over vijf jaar kan belopen) niet te laag is om het verhoopte stimulerend effect te hebben. Als de steun enerzijds minder verwaterde en er bij de toekenning ervan anderzijds meer voorrang werd gegeven aan werkzoekende voormalige EGKS-werknemers, zou de actie doeltreffender kunnen worden. Uiteraard wordt hierdoor (opnieuw) een sectorieel criterium ingebracht in een regionale aanpak. Maar daar het gaat om financiële middelen uit de operationele begroting van de EGKS die worden ingezet in het kader van een doelstelling van het EGKS-Verdrag, lijkt dit gerechtvaardigd.

2.52. Als de verlening van de steun daarentegen geheel of gedeeltelijk als algemene steun wordt voortgezet in de algemene context van de structurele acties, kunnen vraagtekens worden gezet bij de veeleer boekhoudkundige aard van het criterium van het aantal arbeidsplaatsen dat aan het einde van de vijfjarige periode bestaat in vergelijking met het oorspronkelijke aantal. De Kamer herinnert aan de aanbeveling die zij in 1991 heeft gedaan (23), namelijk dat een meer kwalitatieve aanpak moet worden gekozen, zodat de opneming van het financieel instrument EGKS in de hervorming van de Structuurfondsen beter is afgestemd op de economische aanpak die gericht is op een versterking van de produktiemiddelen en een echte opleving van de regio's. Het is dus van belang, meer de klemtoon te leggen op de aspecten modernisering, innovatie en concurrentievermogen. Gezien het voorafgaande (paragrafen 2.50 en 2.51) moet het inzetten van financiële middelen van de EGKS voor de ontwikkeling van de regionale economie in het algemeen echter beperkt blijven tot de regio's waar het werkelijk onmogelijk blijkt, de vroegere EGKS-werknemers rechtstreeks en individueel te helpen bij het vinden van een nieuwe arbeidsplaats.

2.53. Voorts kan de vraag worden gesteld of een strikte toepassing van de regel, dat onmiddellijk om terugbetaling van de steun wordt verzocht als de arbeidsplaatsen niet zijn gecreëerd (binnen twee jaar) of niet zijn behouden (tot het einde van de vijf jaar), wel in alle gevallen gerechtvaardigd is, vooral als de oorzaak ligt in externe gebeurtenissen, met name een algemene economische recessie. Dat is bij voorbeeld het geval bij bepaalde gecontroleerde ondernemingen in Duitsland, Spanje en Italië die onderdelen voor de auto-industrie produceren. Daar deze industrie momenteel een instorting van de markt beleeft, konden de toeleveranciers op hun beurt niet het verwachte produktieniveau halen en waren zij dus niet in staat de geplande arbeidsplaatsen binnen de gestelde termijn te creëren. Worden zij in die situatie verplicht, de rentesubsidies terug te betalen, dan lijkt dit veeleer contraproduktief ten aanzien van de oorspronkelijke doelstellingen.

Conclusie

2.54. De Kamer heeft kunnen vaststellen dat de EGKS-leningen, zoals thans door de Commissie beheerd, met name ten aanzien van hun kostprijs, de begunstigden voordelen bieden waardoor ze voor velen van hen zeer aantrekkelijk zijn. Wat betreft de rentesubsidies, met name die op de omschakelingsleningen, kan echter worden getwijfeld aan de doeltreffendheid van de toepassing daarvan. Ten aanzien van het in het EGKS-Verdrag gestelde doel, bij te dragen tot de herplaatsing van vroegere EGKS-werknemers, valt een zeer zwak resultaat te constateren, ongetwijfeld omdat het steunbedrag niet doorslaggevend is voor het scheppen van een arbeidsplaats. In een meer algemene context - het stimuleren van de ontwikkeling van de regionale economie - heeft het criterium van de bijkomende arbeidsplaatsen die in vergelijking met een beginsituatie binnen vijf jaar zijn geschapen, verschillende nadelen. Gezocht zou moeten worden naar een meer kwalitatieve aanpak die beter aansluit bij de te ontwikkelen economische structuur.

2.55. In verband met de regelmatigheid van het beheer heeft de Kamer tijdens haar controles ter plaatse met name in de subsidiebedragen bepaalde onnauwkeurigheden aangetroffen die correctie behoeven; deze zijn ontstaan door fouten bij het dossieronderzoek of door een gebrek aan toezicht door de bemiddelaars of de Commissie. Gezien de resultaten van de controles ter plaatse en gelet op het grote volume van de omschakelingsleningen met rentesubsidie en op het groot aantal uiteindelijke begunstigden, acht de Kamer het aantal door de Commissie afgelegde controlebezoeken te laag. De evolutie in de richting van een gedecentraliseerd beheer van deze operaties, met name een ruimere delegatie van onderzoeks- en toezichtstaken aan de financiële bemiddelaars, zal de problemen bij het toezicht alleen maar doen toenemen.

Dit verslag werd door de Rekenkamer vastgesteld te harer zitting van 27 oktober 1994.

Voor de Rekenkamer

André MIDDELHOEK

President

Tabel 2.1 - Geografische verdeling van het totaal der verstrekte leningen, 1954-1993 "(Mio ECU)

"" ID="1">België> ID="2">270> ID="3">2,3 %> ID="4">127> ID="5">4,0 %> ID="6">397> ID="7">2,7 %> ID="8">209> ID="9">3,3 %> ID="10">606> ID="11">2,9 %"> ID="1">Denemarken> ID="2">79> ID="3">0,7 %> ID="4">325> ID="5">10,2 %> ID="6">404> ID="7">2,8 %> ID="8">10> ID="9">0,2 %> ID="10">414> ID="11">2,0 %"> ID="1">Duitsland> ID="2">3 340> ID="3">29,0 %> ID="4">413> ID="5">13,0 %> ID="6">3 753> ID="7">25,6 %> ID="8">2 320> ID="9">36,9 %> ID="10">6 073> ID="11">29,0 %"> ID="1">Griekenland> ID="2">0> ID="3">0,0 %> ID="4">103> ID="5">3,2 %> ID="6">103> ID="7">0,7 %> ID="8">0> ID="9">0,0 %> ID="10">103> ID="11">0,5 %"> ID="1">Spanje> ID="2">356> ID="3">3,1 %> ID="4">168> ID="5">5,3 %> ID="6">524> ID="7">3,6 %> ID="8">91> ID="9">1,4 %> ID="10">615> ID="11">2,9 %"> ID="1">Frankrijk> ID="2">2 023> ID="3">17,6 %> ID="4">759> ID="5">23,9 %> ID="6">2 782> ID="7">19,0 %> ID="8">974> ID="9">15,5 %> ID="10">3 756> ID="11">17,9 %"> ID="1">Ierland> ID="2">28> ID="3">0,2 %> ID="4">1> ID="5">0,0 %> ID="6">29> ID="7">0,2 %> ID="8">5> ID="9">0,1 %> ID="10">34> ID="11">0,2 %"> ID="1">Italië> ID="2">1 843> ID="3">16,0 %> ID="4">503> ID="5">15,8 %> ID="6">2 346> ID="7">16,0 %> ID="8">557> ID="9">8,9 %> ID="10">2 903> ID="11">13,8 %"> ID="1">Luxemburg> ID="2">251> ID="3">2,2 %> ID="4">0> ID="5">0,0 %> ID="6">251> ID="7">1,7 %> ID="8">42> ID="9">0,7 %> ID="10">293> ID="11">1,4 %"> ID="1">Nederland> ID="2">497> ID="3">4,3 %> ID="4">8> ID="5">0,3 %> ID="6">505> ID="7">3,4 %> ID="8">44> ID="9">0,7 %> ID="10">549> ID="11">2,6 %"> ID="1">Portugal> ID="2">110> ID="3">1,0 %> ID="4">0> ID="5">0,0 %> ID="6">110> ID="7">0,7 %> ID="8">0> ID="9">0,0 %> ID="10">110> ID="11">0,5 %"> ID="1">Verenigd Koninkrijk> ID="2">2 701> ID="3">23,5 %> ID="4">360> ID="5">11,3 %> ID="6">3 061> ID="7">20,9 %> ID="8">2 037> ID="9">32,4 %> ID="10">5 098> ID="11">24,3 %"> ID="1">Derde landen> ID="2">0> ID="3">0,0 %> ID="4">407> ID="5">12,8 %> ID="6">407> ID="7">2,8 %> ID="8">0> ID="9">0,0 %> ID="10">407> ID="11">1,9 %"> ID="1">Totaal> ID="2">11 498> ID="3">100,0 %> ID="4">3 174> ID="5">100,0 %> ID="6">14 672> ID="7">100,0 %> ID="8">6 289> ID="9">100,0 %> ID="10">20 961> ID="11">100,0 %""Bron: Berekeningen van de Kamer op basis van het financieel verslag van de EGKS.

>

Tabel 2.2 - Beloop van de EGKS-leningactiviteiten, 1984-1993 "(Mio ECU)

"" ID="1">1984> ID="2">12,7> ID="3">268,5> ID="4">281,2> ID="5">65,8> ID="6">55,4> ID="7">138,2> ID="8">259,4> ID="9">540,6> ID="10">248,0> ID="11">788,6"> ID="1">1985> ID="3">424,6> ID="4">424,6> ID="5">60,8> ID="6">30,0> ID="7">114,0> ID="8">204,8> ID="9">629,4> ID="10">363,0> ID="11">992,4"> ID="1">1986> ID="2">103,6> ID="3">661,2> ID="4">764,8> ID="5">8,7> ID="6">26,0> ID="8">34,7> ID="9">799,5> ID="10">244,0> ID="11">1 043,5"> ID="1">1987> ID="2">283,2> ID="3">109,7> ID="4">392,9> ID="5">123,3> ID="6">103,5> ID="7">20,0> ID="8">246,8> ID="9">639,7> ID="10">304,0> ID="11">943,7"> ID="1">1988> ID="3">388,9> ID="4">388,9> ID="5">9,1> ID="6">37,1> ID="8">46,2> ID="9">435,1> ID="10">452,0> ID="11">887,1"> ID="1">1989> ID="2">43,4> ID="3">152,3> ID="4">195,7> ID="6">30,0> ID="8">30,0> ID="9">225,7> ID="10">458,0> ID="11">683,7"> ID="1">1990> ID="2">30,1> ID="3">213,0> ID="4">243,1> ID="6">155,2> ID="8">155,2> ID="9">398,3> ID="10">585,0> ID="11">983,3"> ID="1">1991> ID="2">75,8> ID="3">362,9> ID="4">438,7> ID="6">66,3> ID="8">66,3> ID="9">505,0> ID="10">859,0> ID="11">1 364,0"> ID="1">1992> ID="2">13,8> ID="3">201,4> ID="4">215,2> ID="6">831,8> ID="8">831,8> ID="9">1 047,0> ID="10">426,2> ID="11">1 473,2"> ID="1">1993> ID="3">7,6> ID="4">7,6> ID="6">209,7> ID="8">209,7> ID="9">217,3> ID="10">688,1> ID="11">905,4"> ID="1">Totaal> ID="2">562,6> ID="3">2 790,1> ID="4">3 352,7> ID="5">267,7> ID="6">1 545,0> ID="7">272,2> ID="8">2 084,9> ID="9">5 437,6> ID="10">4 627,3> ID="11">10 064,9""Bron: Berekeningen van de Kamer op basis van de financiële verslagen van de EGKS.

>

Grafiek 2.1 - Beloop van de leningactiviteiten, 1984-1983

Tabel 2.3 - Beloop van het aandeel van de EGKS-leningen in de financiering van de investeringen in de sector kolen en staal, 1988-1993 "(Mio ECU)

"" ID="1">1988> ID="2"> 389> ID="3">100 %> ID="4"> 1 678> ID="5">100 %> ID="6">23,2 %"> ID="1">1989> ID="2"> 196> ID="3"> 50 %> ID="4"> 2 608> ID="5">155 %> ID="6"> 7,5 %"> ID="1">1990> ID="2"> 243> ID="3"> 63 %> ID="4"> 3 075> ID="5">183 %> ID="6"> 7,9 %"> ID="1">1991> ID="2"> 439> ID="3">113 %> ID="4"> 2 760> ID="5">164 %> ID="6">15,9 %"> ID="1">1992> ID="2"> 215> ID="3"> 55 %> ID="4"> 1 650> ID="5"> 98 %> ID="6">13,0 %"> ID="1">1993> ID="2"> 8> ID="3"> 2 %> ID="4"> 1 982> ID="5">118 %> ID="6"> 0,4 %"> ID="1">Totaal > ID="2">1 490> ID="4">13 753> ID="6">10,8 %""Bron: Berekeningen van de Kamer op basis van de financiële verslagen van de EGKS en van de verslagen over de activiteiten van het Directoraat-generaal Krediet en investeringen.

>

Grafiek 2.2 - Beloop van de leningen krachtens artikel 54, eerste alinea, en van de opgegeven investeringen, 1998-1993

Tabel 2.4 - Beloop van de rentesubsidies uit hoofde van artikel 54, eerste en tweede alinea, en van artikel 56, lid 2, van het EGKS-Verdrag "(Mio ECU)

"" ID="1">1987> ID="2"> 8,0> ID="3"> 5,2> ID="4">-> ID="5"> 40,3> ID="6"> 40,9> ID="7">-"> ID="1">1988> ID="2"> 7,0> ID="3"> 5,8> ID="4">10,9> ID="5"> 55,3> ID="6"> 40,1> ID="7">21,0"> ID="1">1989> ID="2"> 9,0> ID="3"> 5,4> ID="4">13,4> ID="5"> 73,3> ID="6"> 45,6> ID="7">19,2"> ID="1">1990> ID="2">13,0> ID="3"> 5,6> ID="4"> 3,7> ID="5"> 69,2> ID="6"> 40,3> ID="7">13,9"> ID="1">1991> ID="2"> 3,3> ID="3"> 5,5> ID="4"> 4,0> ID="5">101,2> ID="6"> 34,8> ID="7">10,1"> ID="1">1992> ID="2">-> ID="3"> 3,5> ID="4"> 1,8> ID="5">106,0> ID="6"> 43,8> ID="7">12,9"> ID="1">1993> ID="2">-> ID="3"> 4,0> ID="4"> 2,2> ID="5">114,2> ID="6"> 51,1> ID="7">13,2"> ID="1">Totaal> ID="2">40,3> ID="3">35,0> ID="4">36,0> ID="5">559,5> ID="6">296,6> ID="7">90,3""Bron: Financiële staten van de EGKS.

>

Tabel 2.5 - Geografische verdeling van de per 31. 12. 1993 uitstaande EGKS-leningen "(Mio ECU)

"" ID="1">België> ID="2">156> ID="3">3,9 %> ID="4">86> ID="5">2,5 %> ID="6">242> ID="7">3,3 %"> ID="1">Denemarken> ID="2">332> ID="3">8,2 %> ID="4">1> ID="5">0,0 %> ID="6">333> ID="7">4,5 %"> ID="1">Duitsland> ID="2">423> ID="3">10,5 %> ID="4">1 152> ID="5">33,8 %> ID="6">1 575> ID="7">21,2 %"> ID="1">Griekenland> ID="2">90> ID="3">2,2 %> ID="4">0> ID="5">0,0 %> ID="6">90> ID="7">1,2 %"> ID="1">Spanje> ID="2">517> ID="3">12,8 %> ID="4">73> ID="5">2,1 %> ID="6">590> ID="7">7,9 %"> ID="1">Frankrijk> ID="2">795> ID="3">19,8 %> ID="4">593> ID="5">17,4 %> ID="6">1 388> ID="7">18,7 %"> ID="1">Ierland> ID="2">11> ID="3">0,3 %> ID="4">0> ID="5">0,0 %> ID="6">11> ID="7">0,1 %"> ID="1">Italië> ID="2">907> ID="3">22,5 %> ID="4">386> ID="5">11,3 %> ID="6">1 293> ID="7">17,4 %"> ID="1">Luxemburg> ID="2">8> ID="3">0,2 %> ID="4">13> ID="5">0,4 %> ID="6">21> ID="7">0,3 %"> ID="1">Nederland> ID="2">263> ID="3">6,5 %> ID="4">3> ID="5">0,1 %> ID="6">266> ID="7">3,6 %"> ID="1">Portugal> ID="2">110> ID="3">2,7 %> ID="4">0> ID="5">0,0 %> ID="6">110> ID="7">1,5 %"> ID="1">Verenigd Koninkrijk> ID="2">309> ID="3">7,7 %> ID="4">1 097> ID="5">32,2 %> ID="6">1 406> ID="7">18,9 %"> ID="1">Derde landen> ID="2">104> ID="3">2,6 %> ID="4">0> ID="5">0,0 %> ID="6">104> ID="7">1,4 %"> ID="1">Totaal> ID="2">4 025> ID="3">100,0 %> ID="4">3 404> ID="5">100,0 %> ID="6">7 429> ID="7">100,0 %""Bron: Berekeningen van de Kamer op basis van het financieel verslag van de EGKS.

>

Grafiek 2.3 - Geografische verdeling van de per 31. 12. 1993 uitstaande EGKS-leningen

Tabel 2.6 - Leningtransacties krachtens de artikelen 54 en 56 in 1993 "(Mio ECU)

"" ID="1">België> ID="2">157> ID="3">157> ID="5">1> ID="6">156> ID="7">92> ID="8">92> ID="9">12> ID="10">18> ID="11">86"> ID="1">Denemarken> ID="2">308> ID="3">334> ID="5">2> ID="6">332> ID="7">1> ID="8">1> ID="11">1"> ID="1">Duitsland> ID="2">6026612384231 0991 1102181761 152"> ID="1">Griekenland> ID="4">90> ID="6">90"> ID="1">Spanje> ID="2">534> ID="3">523> ID="5">6> ID="6">517> ID="7">91> ID="8">80> ID="9">1> ID="10">8> ID="11">73"> ID="1">Frankrijk> ID="2">1 062> ID="3">1 029> ID="5">234> ID="6">795> ID="7">216> ID="8">218> ID="9">391> ID="10">16> ID="11">593"> ID="1">Ierland> ID="2">12> ID="3">13> ID="5">2> ID="6">11"> ID="1">Italië> ID="2">921> ID="3">927> ID="4">101> ID="5">121> ID="6">907> ID="7">402> ID="8">398> ID="9">22> ID="10">34> ID="11">386"> ID="1">Luxemburg> ID="2">16> ID="3">16> ID="5">8> ID="6">8> ID="7">14> ID="8">14> ID="10">1> ID="11">13"> ID="1">Nederland> ID="2">266> ID="3">278> ID="5">15> ID="6">263> ID="7">4> ID="8">4> ID="10">1> ID="11">3"> ID="1">Portugal> ID="2">111> ID="3">111> ID="5">1> ID="6">110"> ID="1">Verenigd Koninkrijk> ID="2">281> ID="3">298> ID="4">26> ID="5">15> ID="6">309> ID="7">1 115> ID="8">1 176> ID="9">45> ID="10">124> ID="11">1 097"> ID="1">Derde landen> ID="2">175> ID="3">179> ID="5">75> ID="6">104"> ID="1">Totaal> ID="2">4 445> ID="3">4 526> ID="4">217> ID="5">718> ID="6">4 025> ID="7">3 034> ID="8">3 093> ID="9">689> ID="10">378> ID="11">3 404""Bron: Berekeningen van de Kamer op basis van de financiële verslagen van de EGKS en van de gegevens verstrekt door het Directoraat-generaal Krediet en investeringen.

>

ANTWOORDEN VAN DE COMMISSIE OP DE OPMERKINGEN BETREFFENDE HET BEGROTINGSJAAR 1993 (EGKS) EGKS-Jaarverslag over het begrotingsjaar 1993 (4. 10. 1994)

HOOFDSTUK 1: OPMERKINGEN OVER DE BOEKHOUDING 1.3-1.4 en tabel 1.1. Vanaf de balans per 31. 12. 1992 heeft de Commissie zich bij het beoordelen van de EGKS-reserves gebaseerd op Richtlijn 89/647/EEG van de Raad van 18. december 1989 betreffende een solvabiliteitsratio voor kredietinstellingen (24).

Op 7. 7. 1992 heeft het accountantskantoor COOPERS & LYBRAND op verzoek van de Commissie een rapport uitgebracht waarin voor de EGKS de handhaving van de in die richtlijn bedoelde solvabiliteitsratio met een marge van 14 tot 16 % werd aanbevolen.

Deze aanbeveling is derhalve gevolgd bij de financiële staten van de EGKS van 31. december 1992 en 31. december 1993, die zijn goedgekeurd door de Commissie en bevestigd door de Kamer.

1.10. Zoals de Kamer reeds opmerkt, kan de EGKS-begroting alleen nog afnemen. Ter illustratie: deze begroting zou van 596 miljoen ecu in 1993 moeten verminderen tot minder dan 300 miljoen ecu in 1995.

Specifieke waardecorrecties

De discriminantanalyse is in het begrotingsjaar 1993 alleen toegepast op de balansen van de EGKS-leningnemers waarvoor het hoogste risiconiveau gold.

Deze analyse zal op grotere schaal worden toegepast in het kader van de opstelling van de EGKS-balans per 31. 12. 1994.

HOOFDSTUK 2: OPMERKINGEN OVER DE LENINGACTIVITEITEN Leningen krachtens artikel 54, eerste alinea, van het EGKS-Verdrag

2.10-2.12. De aanzienlijke daling van het bedrag aan verstrekte industriële leningen (artikel 54, eerste alinea) vloeit voort uit de tendens van afnemende investeringen in de gehele kolen- en staalindustrie die in 1990 is ingezet.

De opvallende omvang van de daling is bovendien het gevolg van het feit dat de meeste ondernemingen hun schuldenlast willen verlichten, waardoor zij, met name voor de noodzakelijke onderhoudsinvesteringen, zoveel mogelijk hun eigen middelen aanspreken.

Overigens is het zo dat de kosten van bankgaranties samenhangen met het risico van niet-inning, en dus met de financiële situatie van de ondernemingen en met die van de EGKS-sectoren in het algemeen. Dit zou inderdaad kunnen verklaren waarom de kolen- of staalbedrijven minder geneigd zijn een beroep te doen op EGKS-financiering.

Leningen krachtens artikel 54, tweede alinea, van het EGKS-Verdrag

Een duidelijk omlijnd infrastructuurproject biedt inderdaad beperkte mogelijkheden om het staalverbruik te doen toenemen. Dat neemt echter niet weg dat de EGKS tot taak heeft het gebruik van communautair staal te bevorderen.

De opmerking van de Kamer in de laatste zin kan alleen betrekking hebben op industriële leningen voor het verbruik van staal uit de Gemeenschap: de Commissie is van mening dat ook op dat gebied de noodzaak om te bewijzen hoeveel communautair staal is verbruikt, geen overdreven administratieve belasting vormt.

2.18. In haar mededeling van 20. 10. 1993 aan de Raad neemt de Commissie ten aanzien van de leningen krachtens artikel 54, tweede alinea, het volgende standpunt in:

- onmiddellijke overname door de EIB van de leningen krachtens artikel 54, tweede alinea, voor het gebruik van kolen of staal van oorsprong uit de Gemeenschap in grote infrastructuurprojecten, waarbij de Commissie echter de mogelijkheid openhoudt om in het kader van de EGKS op te treden ten behoeve van grote projecten met een duidelijk communautair belang, voor zover dat niet leidt tot vastlegging van de reserves;

- behoud van bepaalde leningactiviteiten van de Commissie krachtens artikel 54, tweede alinea, en de artikel 95-faciliteit van 200 miljoen ecu voor de landen van Midden- en Oost-Europa, wanneer de EIB de betrokken leningen niet zonder communautaire garantie kan of wil financieren.

Rentesubsidies voor de leningen krachtens artikel 54, eerste en tweede alinea

2.22. Daar geen leningen met rentesubsidie meer worden toegekend voor produktieve investeringen in de mijnen en voor investeringen in milieubescherming dergelijke leningen niet kunnen worden toegekend (omdat de Raad van Ministers niet heeft ingestemd met het voorstel voor een besluit van de Commissie van 25. 4. 1991 (document SEC(91)754 def.)), zijn er in 1992/1993 geen nieuwe subsidieverplichtingen voor dergelijke projecten aangegaan.

Over het beheer van de beschikbare kredieten moet worden opgemerkt dat de dalende tendens in de besteding van de kredieten voor rentesubsidies voor artikel 54-leningen die tussen 1987 en 1993 zijn toegekend, voortvloeit uit het verloop van de investeringsactiviteit. Daarnaast is deze tendens het resultaat van het feit dat de voortgang van de werkzaamheden of het eerder verwachte steenkoolverbruik wordt gecontroleerd en dat wordt nagegaan of er kredieten worden geannuleerd omdat projecten komen te vervallen.

Bovendien moet worden opgemerkt dat in de totale jaarlijkse annuleringen van tabel 2.4 ook annuleringen zijn verwerkt van verplichtingen van vóór de periode 1987-1993.

Leningen krachtens artikel 56, lid 2, sub a)

2.27-2.28. Zoals de Kamer terecht opmerkt, heeft de Commissie in 1992 een systeem van indicatieve regionale toewijzing ingevoerd om een betere geografische verdeling te waarborgen.

Er is intensief geprobeerd om de Lid-Staten of zelfs bepaalde regio's die geen gebruik maakten van de EGKS-omschakelingsleningen, meer leningen te laten opnemen. Dat deze pogingen nauwelijks resultaat hebben opgeleverd, is te wijten aan verschillende factoren, zoals het ontbreken van nieuwe produktieve investeringen, de onwilligheid van financiële instellingen om langlopende leningen te verstrekken, andere financieringsmogelijkheden die voordeliger zijn, een hoge mate van lokale, nationale of communautaire steun, enz. Het resultaat is te zien in tabel 2.6 van de Kamer.

Hieruit blijkt duidelijk dat de vraag niet kunstmatig kan worden gecreëerd en dat die wellicht afwezig is als gevolg van de werking van andere, meer voordelige communautaire instrumenten, zoals gewone subsidies e.d., die in ruime mate beschikbaar zijn. Gezien deze omstandigheden is het ook aan de Lid-Staten om maatregelen te nemen om het opnemen van deze leningen te bevorderen.

Na aandrang van de Raad heeft de Commissie een voorstel ingediend voor het stopzetten van de leenactiviteiten en is, zoals de Kamer terecht opmerkt, een maximum vastgesteld van 275 miljoen ecu tot 1996. Een groot deel daarvan zal worden gebruikt voor reeds aangegane verplichtingen voor globale leningen. De Commissie blijft streven naar een redelijke en billijke verdeling.

Opmerkingen naar aanleiding van de controles ter plaatse

Opmerkingen betreffende de leningen en rentesubsidies krachtens artikel 54, eerste alinea

2.35. Het is waar dat de EGKS niet onmiddellijk heeft gereageerd op het verslag waaruit bleek dat de investeringen in één van de co-financieringsprojecten in het VK lager uitvielen dan was verwacht. De Commissie heeft echter vanaf 31. 5. 1993 geen rentesubsidies meer uitgekeerd totdat haar diensten, na een bezoek (met de Rekenkamer) in juli 1993, een volledig beeld konden geven van de uitstaande EGKS-leningen aan de begunstigde.

Als gevolg van deze controle werden de rentesubsidies herzien en heeft de EGKS verzocht om terugbetaling van 4,758 miljoen UKL van de hoofdsom van een van de leningen ten bedrage van 32,5 miljoen UKL.

De EGKS heeft sinds de betaling van mei '93 geen rentesubsidies meer uitgekeerd en bestudeert welke gevolgen de ophanden zijnde privatisering heeft voor de EGKS-leningen.

2.36. De veranderingen in de steenkoolsector op basis waarvan de begunstigde van de lening de status van de mijnen heeft herzien, konden niet worden voorzien.

De EGKS is van mening dat de sluiting van bepaalde mijnen niets afdoet aan de juistheid van het oorspronkelijke besluit om leningen te verstrekken voor de co-financiering van investeringsprojecten.

De produktie van de twee betrokken mijnen is stilgelegd; een mijn is gesloten en de andere is onder "Care & Maintenance" geplaatst. Daar beide gefinancierde projecten in deze mijnen, grotendeels volgens schema, waren voltooid voordat besloten werd de produktie stil te leggen, en er verder geen sprake was van verplichtingen voor de begunstigde ten aanzien van de lening of de rentesubsidie, noch van enige vorm van verzuim, werd het niet nodig geacht de lening of de rentesubsidie in te trekken. De lening is nu afgelost. Omdat de investeringen lager uitvielen dan verwacht, bleek dat het aandeel van de EGKS groter was dan het maximum van 50 % dat voor dergelijke leningen geldt (namelijk 57 %). Als gevolg daarvan werd de rentesubsidie op basis van de herziene investeringscijfers opnieuw berekend. Deze bijstelling naar beneden maakt deel uit van de genoemde 1,450 miljoen ecu, de totale verlaging van de rentesubsidies over alle leningen van de betrokken begunstigde.

Opmerkingen betreffende de leningen en rentesubsidies krachtens artikel 54, tweede alinea

2.37. De Commissie erkent dat haar diensten een fout van de financiële instelling over het hoofd hebben gezien.

2.38. Na het controlebezoek en na ontvangst van de verslagen werd in dit geval de rentesubsidie herzien op basis van het werkelijke steenkoolverbruik. Dat had tot gevolg dat bij het betrokken bedrijf 80 853 ecu werd teruggevorderd van het oorspronkelijke bedrag van 1,150 miljoen ecu, dat voor de twee leningen was berekend op basis van het verwachte steenkoolverbruik. Het bedrijf heeft ermee ingestemd het teveel betaalde terug te betalen.

De Commissie heeft het controlesysteem voor leningen opnieuw bekeken en verscherpt, onder meer aan de hand van de volgende maatregelen:

- meer personeel om de werkdruk te verlichten

- een meer systematische controle

- meer controles ter plaatse bij de leningnemers.

2.39. Het voornaamste belang van de EGKS bestaat erin dat de onderneming die zij financiert communautaire produkten koopt, hetgeen moet worden aangetoond met facturen.

Opmerkingen betreffende de leningen en rentesubsidies krachtens artikel 56, lid 2, sub a)

2.42-2.43. De Commissie neemt er nota van dat de informatie van de uiteindelijke begunstigden niet altijd is gecontroleerd door de financiële instellingen. Deze controle wordt door de Commissie verricht tijdens controlebezoeken, waarbij zelden onjuistheden worden geconstateerd. De Commissie zal de financiële instellingen echter wijzen op dit punt.

2.44. Tijdens het controlebezoek werd ook door de vertegenwoordiger van de Commissie vastgesteld dat in twee gevallen het project eerder was begonnen dan was aangegeven op het aanvraagformulier dat door de financiële instelling was ingediend.

In het eerste geval betekende dat niet dat het project niet voor een EGKS-omschakelingslening in aanmerking had kunnen komen. Daar geen verslagen zijn ingediend heeft de Commissie echter de uitgekeerde rentesubsidies reeds teruggevorderd.

Bovendien werd geconstateerd dat de werkgelegenheid was afgenomen, waarna de terugvordering werd bevestigd.

In het tweede geval zou de leningaanvraag niet zijn goedgekeurd als de juiste aanvangsdatum op het formulier was vermeld. De betrokken onderneming heeft echter 84 nieuwe arbeidsplaatsen gecreërd in plaats van 60 zoals was voorzien. De Commissie is van mening dat het met de lening nagestreefde doel ruimschoots is bereikt en dat het niet passend zou zijn enige sanctie tegen de begunstigde te treffen.

2.45. In het geval in Italië, waar de financiële tussenpersoon geen gewag had gemaakt van een netto verlies aan arbeidsplaatsen, heeft de Commissie de uitgekeerde rentesubsidies reeds teruggevorderd omdat er te weinig informatie was verstrekt (zie punt 2.44).

In het Duitse geval heeft de Commissie na het controlebezoek volledige terugbetaling van het onverschuldigd betaalde bedrag aan rentesubsidies gevraagd en verkregen.

2.46-2.49. De Commissie is zich ervan bewust dat zij andere belangen en doelstellingen heeft dan de financiële instellingen en dat dit in sommige gevallen tot gevolg kan hebben dat deze de Commissie relevante informatie pas laat of zelfs helemaal niet verstrekken. Voor de Commissie is een van de redenen om zelf controles uit te voeren, dat zij zo de verstrekte informatie kan controleren en ontbrekende informatie kan verkrijgen. Gevallen zoals die waarnaar de Kamer verwijst in de punten 2.44 en 2.45, doen zich zelden voor.

De Commissie doet al het mogelijke om de financiële instellingen bewust te maken van haar belangen en doelstellingen. Met dat doel zijn verschillende rondetafelbijeenkomsten gehouden en worden regelmatig bezoeken georganiseerd, naast de normale permanente contacten tussen de Commissie en de financiële instellingen.

2.50. De Commissie heeft naar regionalisering van artikel 56, lid 2, sub a), gestreefd om de doeltreffendheid van de leningen te verhogen. Financiële steun om traditionele steenkolen- en (of) staalregio's te helpen ook andere en ruimere economische activiteiten te ontwikkelen, zal werkgelegenheid opleveren voor afgevloeide werknemers en hun nakomelingen, die anders geen uitzicht zouden hebben op werkgelegenheid in hun regio.

Uit de cijfers over het geval in Duitsland blijkt dat het aandeel van de EGKS in de kosten per gecreëerde arbeidsplaats 1040 ecu bedraagt.

2.51. Een van de fundamentele problemen in steenkool- en (of) staalregio's is het gebrek aan passende nieuwe arbeidsmogelijkheden voor voormalige werknemers uit de kolen- en staalindustrie. De EGKS-omschakelingsleningen dragen bij aan de verbreding van de economische basis, waardoor het aantal passende arbeidsplaatsen voor voormalige EGKS-werknemers kan groeien. Preferentiële steun voor de aanwerving van deze werknemers vormt geen oplossing voor dit fundamentele probleem.

Bij haar opmerkingen in punt 2.51 en punt 2.52 mag de Kamer niet uit het oog verliezen dat de omschakelingsleningen slechts een aspect zijn van een veel bredere benadering aan de hand van verschillende EGKS-instrumenten. Zo wordt het lastige probleem van de ex-EGKS-werknemers die moeilijk kunnen worden herplaatst, voornamelijk benaderd op basis van andere aspecten van artikel 56, zoals de steun voor wederaanpassing en omscholing, die in grotere mate beschikbaar en meer specifiek op deze groep toegesneden is en ook de mobiliteit van arbeidskrachten in de regio bevordert als oplossing. De omschakelingssteun gaat daarentegen uit van een andere benadering, gericht op de diversificatie en verbreding van de regionale economie waar dat mogelijk is, ten einde de regio die te lijden heeft van afnemende activiteit van de betrokken sectoren, als geheel te helpen.

De Commissie wijst erop dat zij in het kader van het gewijzigde beleid inzake het aangaan en verstrekken van leningen geen aanvragen van na 31. 12. 1996 meer in behandeling zal nemen. Gezien deze situatie acht de Commissie het niet wenselijk de bestaande criteria grondig te herzien.

2.52. De door de Kamer voorgestelde benadering is tot op zekere hoogte gevolgd bij de procedures voor de cooerdinatie van EGKS-omschakelingsleningen met de programma's van de Structuurfondsen (PB C 59 van 6. 3. 1992).

2.53. De Commissie is bezorgd over de financiële problemen die kunnen ontstaan wanneer reeds betaalde rentesubsidies worden teruggevorderd. Zij onderzoekt momenteel verschillende mogelijkheden om deze situatie te verbeteren.

Conclusie

2.54. De Commissie is het ermee eens dat onderzocht zou kunnen worden of de omschakelingsleningen op een andere manier kunnen worden toegepast. De Commissie is echter van mening dat de beperkte beschikbare tijd en de afnemende middelen het moeilijk maken de bestaande criteria grondig te herzien.

2.55. De Commissie voert het aantal ad hoc controles op. Zij is zich er echter van bewust dat, gezien het beperkte aantal beschikbare krachten en het enorme bedrag aan (sub)leningen, deze controles niet anders dan selectief kunnen worden uitgevoerd en niet alle gevallen kunnen bestrijken.

Bij de keuze van de gevallen die zullen worden gecontroleerd tracht de Commissie die gevallen te selecteren waarin zich problemen voordoen die moeten worden opgelost (ontbrekende informatie, afwijkingen in verslagen, ingewikkelde correspondentie, enz.) of waarin (meer dan een) grote leningen zijn verstrekt.

De Commissie is niet voornemens meer taken aan de financiële instanties te delegeren.

(1) PB C 122 van 9. 5. 1988, blz. 66.(1) Het resultaat van de niet-budgettaire verrichtingen is hoofdzakelijk afkomstig van inkomsten uit kasmiddelen (met name rente en meerwaarde op effecten alsook rente op deposito's). Het omvat ook waardecorrecties op vorderingen.(2) Zie het Verslag van de Rekenkamer betreffende de boekhouding en het financiële beheer van de EGKS over het boekjaar 1992, paragrafen 1.20 tot 1.22.(3) Zie het Verslag van de Rekenkamer betreffende de boekhouding en het financiële beheer van de EGKS over het boekjaar 1992, paragrafen 1.14 tot 1.17.(4) Zie Economisch Jaarverslag 1994, COM(94)90 def. van 23. 3. 1994, blz. 1.(5) Tussentijdse balans van de herstructurering in de ijzer- en staalindustrie; Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement van 13. 4. 1994 COM(94)125 def., blz. 1.(6) Programma vooruitzichten staal voor de eerste helft van en het gehele jaar 1994; PB C 10 van 14. 1. 1994. blz. 3.(7) Zie COM(94)125 def., blz. 3.(8) Zie COM(94)125 def., blz. 5.(9) Verslag van de Commissie over de toepassing van de communautaire regeling voor de steunmaatregelen van de Lid-Staten ten behoeve van de kolenindustrie in 1992, COM(93)589 def. van 26. 11. 1993, blz. 2.(10) Artikel 4, sub c) van het EGKS-Verdrag en Beschikking nr. 3855/91/EGKS van de Commissie van 27 november 1991 tot invoering van communautaire regels voor de steun aan de ijzer- en staalindustrie; PB L 362 van 31. 12. 1991, blz. 57.(11) Hierbij werd geen rekening gehouden met de leningen bestemd voor de financiering van sociale woningbouw, die ook uit hoofde van artikel 54, tweede alinea, worden verstrekt, wegens het vrij geringe bedrag (215 Mio ECU per 31. 12. 1993) en de speciale aard ervan.(12) Mededeling van de Commissie aan de Raad: Toekomst van het EGKS-Verdrag, activiteit opgenomen en verstrekte leningen; COM(93)512 def. van 20. 10. 1993, blz. 4.(13) PB C 131 van 20. 5. 1988, blz. 2.(14) PB C 343 van 31. 12. 1982, blz. 2.(15) Ingevoerd in het kader van de procedures ter cooerdinatie van de acties van de Structuurfondsen (PB C 59 van 6. 3. 1992). Zie ook de bijlage bij het jaarverslag van de Kamer betreffende de EGKS voor het begrotingsjaar 1991, paragraaf 3.21.(16) Verslag (Bijlage bij het EGKS-jaarverslag 1991) van de Europese Rekenkamer, paragrafen 3.14 - 3.17.(17) Verslag van het Comité van Permanente Vertegenwoordigers aan de Raad: Toekomst van het EGKS-Verdrag (Financiële activiteiten); doc. 6331/94 van 15. 4. 1994, blz. 2.(18) Richtsnoeren en uitvoeringsbepalingen voor de toekenning van omschakelingsleningen uit hoofde van artikel 56 van het Verdrag tot oprichting van de EGKS; PB C 188 van 28. 7. 1990, blz. 13.(19) PB C 131 van 20. 5. 1988, blz. 2: "Deze drie investeringssoorten moeten voldoen aan het criterium van verbetering van het concurrentievermogen en, in geval van opening van nieuwe produktiecapaciteiten, aan de voorwaarde economisch rendabel te zijn".(20) PB C 188 van 28. 7. 1990, blz. 12.(21) Voorschriften voor de cooerdinatie van de omschakelingsleningen van de EGKS met de programma's van de Structuurfondsen, PB C 59 van 6. 3. 1992, blz. 4: "De omschakelingsleningen (artikel 56 van het EGKS-Verdrag) en de rentesubsidies daarop hebben tot doel de economische omschakeling van de door de herstructurering van de EGKS-industrieën getroffen regio's te ondersteunen door middel van een financiële bijdrage voor investeringen die werkgelegenheid scheppen".(22) Verslag (Bijlage bij het EGKS-jaarverslag 1991), paragraaf 3.44.(23) PB nr. L 386 van 30. 12. 1989.