Goedkeuring van overheidssteun overeenkomstig de artikelen 92 en 93 van het EG-Verdrag Gevallen waartegen de Commissie geen bezwaar maakt N 475/96 - Oostenrijk (98/C 12/03)

(Voor de EER relevante tekst)

Samenvatting van het besluit waarbij de Commissie geen bezwaar maakt tegen het voornemen van de Oostenrijkse regering om steun te verlenen aan BMW Steyr ten behoeve van regionale ontwikkeling, milieubescherming, opleiding en onderzoek en ontwikkeling:

"Bij brief van 7 juni 1996 stelde uw regering de Commissie in kennis van haar voornemen steun te verlenen aan de onderneming BMW Motoren AG voor de motorenfabriek (fabricage en montage) in Steyr, Opper-Oostenrijk, voor regionale ontwikkeling, milieubescherming, opleiding en onderzoek en ontwikkeling.

De Commissie verzocht bij brief van 17 juli 1996 om aanvullende inlichtingen. Uw autoriteiten hebben deze bij brief van 27 september 1996 gedeeltelijk verstrekt en deelden bij een bezoek aan de fabriek in Steyr op 23 oktober 1996 nog meer details mede.

Bij brief van 5 november 1996 verlangde de Commissie aanvullende inlichtingen voor de voortzetting van haar werkzaamheden en attendeerde zij uw autoriteiten op een aantal toepassingsmodaliteiten van de communautaire kaderregelingen. Uw autoriteiten antwoordden op 9 december 1996.

De Commissie stelde nog meer vragen in een brief van 21 januari 1997. Op 7 maart 1997 vond een bijeenkomst plaats van vertegenwoordigers van BMW, uw autoriteiten en de Commissie. Op 22 april 1997 deden uw autoriteiten ten slotte een definitieve aanmelding toekomen.

Het gebied Steyr-Kirchdorf in Opper-Oostenrijk is deel van een steungebied in de zin van artikel 92, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag, waarvoor regionale steun met een brutosubsidie-equivalent tot 23 % (of een netto-subsidie-equivalent tot 15 %) kan worden goedgekeurd.

De begunstigde onderneming is BMW Motoren AG Steyr, 100 % dochteronderneming van BMW Österreich Holding GmbH, die op haar beurt een dochter is van BMW AG München. De onderneming bereikte in 1995 een omzet van 14,4 miljard ATS en had 2 272 tijdelijke en vaste werknemers in dienst. Eind 1996 telde zij 2 328 werknemers. Volgens BMW verschaft de onderneming indirect werk aan 2 500 personen. Het BMW-concern, met inbegrip van Rover, was in 1995 goed voor een fabricage van circa 1,1 miljoen voertuigen, 116 000 werknemers en een omzet van 46 miljard DEM. Het statutaire doel van BMW Motoren AG Steyr is de ontwikkeling, de productie en de verkoop van benzine- en dieselmotoren. In 1995 werden 419 000 motoren geproduceerd, waarvan 262 000 viercilindermotoren en 137 000 zescilindermotoren, respectievelijk 315 000 benzinemotoren en 104 000 dieselmotoren. Dit maakt circa 60 % van de totale productie van het BMW-concern uit. In 1996 werden 440 000 motoren geproduceerd. De sector waarop het steunvoornemen ziet, is bijgevolg de productie van motoren voor motorrijtuigen. Dit voornemen, aangeduid als "fase V", is onderdeel van een reeks maatregelen die BMW sedert een aantal jaren in Steyr ten uitvoer legt en zou zich uitstrekken over de periode 1996-2000. Fase IV, die betrekking had op de periode 1993-1996, werd aangemeld in 1994 en werd door de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA goedgekeurd (Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 250 van 8.9.1994). Een zekere overlapping van de maatregelen is bijgevolg niet uitgesloten, maar gegeven de boekhouding van BMW is verwarring van de projecten van de afzonderlijke fasen uitgesloten.

Het aangemelde steunvoornemen moet het BMW-concern de mogelijkheid geven de opbouw voort te zetten van een ontwikkelingscentrum voor het gebied dieselmotoren in de fabriek te Steyr. De werkzaamheden zijn met name gericht op de vermindering van de uitstoot van schadelijke gassen voor het milieu en op verbruiksminimalisering. Daarnaast wil BMW de benzine- en dieselmotorenfabricage moderniseren en uitbreiden, in het bijzonder om te voldoen aan de groeiende behoefte van de BMW-montagefabriek in Spartanburg (VSA) en van Rover.

De aangegeven doelstellingen moeten volgens de aanmelding met behulp van de navolgende investeringen en steun worden bereikt:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De aangemelde steunmaatregelen zijn gebaseerd op de volgende regelingen: "§ 1b, lid 1, van de Garantiewet 1977", "Algemene richtlijnen voor steun uit overheidsmiddelen" en een besluit van de gemeenteraad van de stad Steyr over de cofinanciering. In bovengenoemde brief van 9 december 1996 hebben uw autoriteiten meegedeeld dat de grondslag en het bedrag van de steun in afwachting van de beschikking van de Commissie nog niet officieel waren vastgesteld. Daarom werd voorzichtigheidshalve het maximale bedrag aangemeld dat de stad ter beschikking kan stellen.

De bij brief van 22 april 1997 aangevulde aanmelding voorziet in steun voor industrieel onderzoek en preconcurrentiële ontwikkeling alsmede voor investeringen in onderzoeksuitrusting in het ontwikkelingscentrum voor dieselmotoren. Uw autoriteiten hebben er herhaaldelijk op gewezen dat het O& O-programma het mogelijk moet maken de voorgeschreven Europese uitstootnormen duidelijk te overtreffen. Bovendien komen enkel de werkzaamheden van de afzonderlijke fasen van het industriële onderzoek en de preconcurrentiële ontwikkeling voor steun in aanmerking die beantwoorden aan het in het communautaire kader voor O& O-steun voorgeschreven aanvullende karakter.

Het industriële onderzoek is gericht op de voorbereiding van prototypen van de dieselmotoren M 47/57 die zelf het voorwerp uitmaken van investeringen van fase V, alsmede op de ontwikkeling van minimumverbruiksconcepten. Het in de preconcurrentiële ontwikkeling bevatte element "toegepast onderzoek" bestaat in het werk aan de LNC-katalysator ("Lean NOx Catalyst"). Het ontwikkelingscentrum voor dieselmotoren - binnen het BMW-concern het enige in zijn soort - wordt uitgerust met betere proefstanden, die het gebruik van de dynamische proeftechniek voor uitstootmeting en koudstarten mogelijk maken. De vereiste investeringen hangen direct met de onderzoekswerkzaamheden samen; niettemin komen enkel de afschrijvingen die tijdens de door de producent in fase V uitgevoerde projecten worden verricht voor steun in aanmerking.

Ten slotte zijn uw autoriteiten van mening dat het bij een deel van de volgens de aanmelding niet gesteunde productontwikkeling gaat om preconcurrentiële ontwikkeling. Uit budgettaire overwegingen werd geen steun aangevraagd omdat het voornemen, zoals het werd aangemeld, reeds alle beschikbare middelen opslorpte.

Projectfase V omvat een reeks opleidingsmaatregelen. De aangemelde steun dekt een deel van de opleidingskosten voor leerlingen in de fabriek, die voor 50 % worden gesubsidieerd, en een deel van de praktijkopleiding voor circa 1 500 werknemers (25 % steunintensiteit). De loonkosten voor de leerlingen worden niet gesubsidieerd.

De regionale investeringen in het kader van het de project fase V belopen in totaal 2 229 miljoen ATS. Zij kunnen in vier categorieën worden onderverdeeld (in miljoen ATS):

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

In de brief van 9 december 1996 over de desbetreffende projectonderdelen hebben uw autoriteiten de volgende opsplitsing gemaakt (in miljoen ATS):

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Geen enkele investering is roerend en innovatief tegelijk. De elementen die betrekking hebben op de modernisering zijn niet in het roerende deel vervat.

De door uw autoriteiten van 22 april 1997 aangemelde steun beloopt 228,8 miljoen ATS. Aangezien enkel de roerende investeringen voor regionale steun in aanmerking kunnen komen, bedraagt het brutosubsidie-equivalent 14,2 %.

De totale kosten van de projecten voor innovatieve investeringen bedragen 229 miljoen ATS, waarvan volgens de analyse van uw autoriteiten echter slechts 130 miljoen ATS (vermeerderd met 28 miljoen ATS engineeringskosten) daadwerkelijke technische vernieuwingen op Europees niveau vormen.

Het steunvoornemen omvat verder maatregelen ter verbetering van de milieubescherming. De investeringen voor de geplande periode bedragen 18 miljoen ATS, maar moeten 3 miljoen ATS besparingen opleveren. Het gaat hierbij in wezen om een niet-chemisch procédé om bramen te verwijderen.

Omdat de geplande uitkeringen ten gunste van een bepaalde onderneming door de staat of met staatsmiddelen moeten worden gefinancierd, is hier sprake van staatssteun.

De steun is bestemd voor een onderneming voor de productie van motoren voor motorvoertuigen en maakt dus deel uit van de automobielindustrie in de zin van de communautaire kaderregeling voor staatssteun aan de automobielindustrie (¹). De totale kosten van het gesteunde project belopen 17 miljoen ECU ([. . .] miljoen ATS komt volgens de bij de aanmelding (juni 1996) geldende ECU-maandkoers overeen met [. . .] miljoen ECU).

Het programma "§ 1b. Absatz 1 Garantiegesetz 1977" werd op 28 december door de EVA goedgekeurd met dien verstande dat elk steunvoornemen afzonderlijk moet worden aangemeld, wat in dit geval ook is gebeurd. In het kader van het programma "Allgemeine Richtlinien für die Förderung aus Landesmitteln" van Opper-Oostenrijk toegekende steun moet ad hoc worden aangemeld. De bedragen die volgens de Oostenrijkse autoriteiten door de stad Steyr ter beschikking worden gesteld, vallen eveneens onder de ad hoc-aanmeldingsplicht.

Uw autoriteiten hebben artikel 93, lid 3, van het EG-Verdrag in acht genomen en hebben de voorgenomen steun voor het BMW-project in Steyr in overeenstemming met de communautaire kaderregeling inzake steun aan de automobielindustrie aangemeld.

Voor de aangemelde onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten gelden de volgende steunintensiteiten: 50 % voor industrieel onderzoek en gemiddeld (gewogen) 27,7 % voor preconcurrentiële ontwikkeling. Voor productontwikkeling wordt geen steun verleend.

Bij de geplande opleidingssteunmaatregelen gaat het in totaal om een voor steun in aanmerking komend bedrag van 59 miljoen ATS, zonder de loonkosten voor leerlingen; deze komen niet voor steun in aanmerking. De voorgestelde intensiteit bedraagt 50 % voor de opleiding van leerlingen en 25 % voor praktische opleidingen. De gewogen intensiteit bedraagt 33,9 %.

Uw autoriteiten hebben voor innoverende investeringen steun met een intensiteit van 10 % gepland.

De door uw autoriteiten aangegeven regionale steunintensiteit bedraagt 14,2 % brutosubsidie-equivalent. De Commissie is voor haar beoordeling uitgegaan van de geactualiseerde waarde van de uit te keren steun, dat wil zeggen 202,8 miljoen ATS. De voor regionale steun in aanmerking komende investeringen meegerekend, bedraagt de geactualiseerde steunintensiteit in een steungebied waar de oorspronkelijke maximale intensiteit 23 % brutosubsidie-equivalent is, 13,3 %.

Dank zij de investeringen op het gebied van milieubescherming kan daar waar geen normen voorhanden zijn, duidelijk verbetering worden gebracht. De nominale intensiteit van de steun werd vastgesteld op 30 %.

De steunvoornemens van uw autoriteiten voor BMW voldoen aan de vereisten van artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag en van artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst. De aangemelde steunmaatregelen, een niet onaanzienlijk deel van de financiering van het project, kunnen de concurrentie in de Unie vervalsen wanneer BMW daardoor wordt begunstigd ten opzichte van andere ondernemingen die geen steun ontvangen. Bovendien bestaat er op de markt voor automobielmotoren een intens handelsverkeer tussen de lidstaten.

Artikel 92, lid 2, geeft bepaalde soorten steunmaatregelen aan die met het EG-Verdrag verenigbaar zijn. Gelet op de aard, de geografische bestemming en het doel van de steun is geen enkel onderdeel van dit artikel op het project van toepassing.

Om te kunnen beoordelen of de voorgenomen steunmaatregelen op grond van een van de uitzonderingen van artikel 92, lid 3, van het EG-Verdrag verenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt, moet de aanmelding worden getoetst aan de communautaire kaderregeling inzake staatssteun aan de automobielindustrie en aan de beoordelingscriteria van de Commissie, met inachtneming van de vooropgestelde doeleinden, dat wil zeggen:

- voor onderzoek en ontwikkeling de communautaire kaderregeling inzake staatssteun voor onderzoek en ontwikkeling (²);

- voor opleiding de communautaire kaderregeling inzake staatssteun aan de automobielindustrie;

- voor regionale steun de criteria voor regionale steunmaatregelen, waarbij voor roerende investeringen, aan de hand van een kosten-batenanalyse, wordt nagegaan of de voorgestelde steunintensiteit in een passende verhouding staat tot de nadelen van de locatie van de begunstigde;

- voor innoverende investeringen de communautaire kaderregeling inzake staatssteun aan de automobielindustrie;

- voor milieubescherming de communautaire kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu (³).

De Commissie stelt zich in de communautaire kaderregeling inzake staatssteun aan de automobielindustrie positief op ten aanzien van O& O-steun. Ingevolge de communautaire kaderregeling voor staatssteun voor onderzoek en ontwikkeling moet in elk geval onderscheid worden gemaakt tussen fundamenteel onderzoek, industrieel onderzoek en preconcurrentiële ontwikkeling. Naarmate de O& O-fase dichter bij de markt ligt, neemt het gevaar van concurrentievervalsing toe.

Volgens de punten 5.3. en 5.5 van de O& O-kaderregeling bedragen de toelaatbare brutosteunintensiteiten voor industrieel onderzoek en preconcurrentiële ontwikkeling respectievelijk 50 % en 25 % van de voor steun in aanmerking komende kosten.

De steun voor het genoemde project houdt een bruto-intensiteit in van 50 % voor industrieel onderzoek en van 30 %, 25 % of 0 % voor de door uw autoriteiten als preconcurrentiële ontwikkeling gekwalificeerde activiteiten.

Volgens punt 5.10.2 van de communautaire kaderregeling inzake staatssteun voor O& O is - tot de in punt 5.10.6 vastgelegde maxima - een verhoging van 5 procentpunten mogelijk wanneer het onderzoeksproject wordt uitgevoerd in een gebied als bedoeld in artikel 92, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag. Het gebied Steyr valt onder deze bepaling. De toegestane maxima worden bijgevolg verhoogd voor industrieel onderzoek tot 55 % en voor preconcurrentiële ontwikkeling tot 30 %. De in punt 5.10.6 vastgelegde grenzen zijn in acht genomen. De voorgestelde intensiteiten zijn bijgevolg in overeenstemming met de communautaire kaderregeling voor O& O-steun.

Wat de steun voor industrieel onderzoek betreft, zijn de voor steun in aanmerking komende kosten in overeenstemming met bijlage II van de O& O-kaderregeling. De Commissie heeft de projectonderdelen die als industrieel onderzoek werden aangemeld, in detail onderzocht en heeft met haar onafhankelijke deskundigen geconcludeerd, dat zij beantwoorden aan de definitie van de communautaire kaderregeling inzake staatssteun voor onderzoek en ontwikkeling, aangezien het gaat om zorgvuldig georganiseerd onderzoekswerk met als doel aanzienlijke vooruitgang te boeken in de stand van de techniek van de verschillende projectonderdelen.

Wat de steun voor preconcurrentiële ontwikkeling (voorheen toegepast onderzoek) betreft, beantwoorden de voor steun in aanmerking komende kosten eveneens aan bijlage II van de O& O-kaderregeling. Onder preconcurrentiële ontwikkeling verstaat de Commissie de omzetting van de resultaten van industrieel onderzoek in plannen, schema's of ontwerpen voor nieuwe, gewijzigde of verbeterde producten, processen of diensten, of deze nu voor verkoop of gebruik zijn bestemd, met inbegrip van de fabricage van een eerste prototype dat niet voor commerciële doeleinden kan worden aangewend. Blijkens de door uw autoriteiten bij brief van 9 december 1996 verstrekte en bij de ontmoeting in Brussel van 7 maart 1997 aangevulde inlichtingen maken de in de aanmelding aangegeven projectonderdelen het mogelijk de resultaten van vroeger onderzoek in nieuwe producten en procédés om te zetten, en wel tot bij de fabricage van een eerste, niet voor commerciële doeleinden geschikt prototype.

Ook de voor steun in aanmerking komende kosten van de investeringen in het ontwikkelingscentrum beantwoorden aan bijlage II van de O& O-kaderregeling. Een aantal uitrustingen heeft evenwel een levensduur die de duur van het project overtreft. Daarom zijn volgens de Commissie enkel de in fase V van de O& O-werkzaamheden voorziene afschrijvingen verenigbaar met het EG-Verdrag. De investeringen in het ontwikkelingscentrum ten belope van 130 miljoen ATS staan in directe samenhang met de hierboven beschreven projecten voor industrieel onderzoek en preconcurrentiële ontwikkeling.

Uw autoriteiten hebben er herhaaldelijk op gewezen dat het huns inziens bij een deel van de productontwikkeling eigenlijk gaat om preconcurrentiële ontwikkeling, doch zonder deze bewering nader te staven. Zij hebben daaraan toegevoegd dat hiervoor om louter budgettaire redenen geen subsidie in overweging werd genomen. Volgens de Commissie gaat het bij de als "productontwikkeling" omschreven activiteiten om werkzaamheden van concurrentiële aard, aangezien zij in wezen betrekking hebben op de aanpassing van nieuwe motoren [. . .] aan motorvoertuigen. De werkzaamheden gaan verder dan het stadium van de preconcurrentiële ontwikkeling en de demonstratie- of modelprojecten. Dit heeft als gevolg dat op grond van de O& O-kaderregeling voor deze productontwikkeling geen steun kan worden verleend. Voor het overige is de Commissie van mening, dat de in de loop van fase V in Steyr uitgevoerde concurrentiële activiteiten geen innoverende aspecten omvatten, aangezien het gaat om een logische voortzetting van de concurrentiële ontwikkelingswerkzaamheden van fase IV. Uw autoriteiten hebben nooit beweerd dat de concurrentiële activiteiten bepaalde innoverende elementen omvatten.

Volgens punt 6.1 van de kaderregeling inzake staatssteun voor O& O moet de steun de bedrijven stimuleren om aanvullende werkzaamheden op het gebied van O& O te ondernemen naast die welke zij reeds in het kader van hun gewoonlijke dagelijkse activiteiten verrichten.

Volgens de gegevens van uw autoriteiten worden het personeelsbestand en de uitgaven in het ontwikkelingscentrum Steyr tussen 1995 (einde van fase IV) en 1997 (fase V) aanzienlijk uitgebreid [. . .] In percent van de omzet voor dieselmotoren stijgen de O& O-kosten [. . .].

In uw brief van 22 april 1997 worden alle O& O-projecten die het BMW-concern in Steyr uitvoert, opgesomd. Zoals haar onafhankelijke deskundigen is de Commissie van mening dat de direct en uitsluitend met de aanpassing aan de EU-3-normen samenhangende projecten uit de voor steun in aanmerking komende kosten werden weggelaten, omdat zij niet voldoen aan het criterium aanvullendheid. De activiteiten voor de verdere ontwikkeling van een lichteconstructiecomponent (16 miljoen ATS) en de aanpassing aan [. . .] dieselmotoren met als doel, een [. . .] minimumverbruiksconcept te realiseren, (11 miljoen ATS) dragen weliswaar indirect bij aan een vermindering van de schadelijke uitstoot, doch gaan verder dan de loutere aanpassing aan de EU-3-normen, aangezien zij ook een vermindering van het gewicht en het verbruik van de voertuigen mogelijk moeten maken. Dergelijk onderzoek is voor BMW niet verplicht, maar het vormt een aanvulling op de O& O-werkzaamheden in het kader van de dagelijkse activiteiten.

Daarenboven kan volgens punt 6.2 van de kaderregeling inzake staatssteun voor O& O een steunvoornemen worden goedgekeurd, indien de steun bijdraagt tot het uitvoeren van een onderzoek dat zonder steun minder ambitieus zou zijn geweest. De ontwikkeling van de LNC-katalysator ("Lean NOx catalyst") (106 miljoen ATS) is er duidelijk op gericht de EU-3-normen te overtreffen en loopt ver op de toekomstige milieudoelstellingen vooruit. Bijgevolg zal BMW volgens de Commissie zonder staatssteun geen even ambitieus preconcurrentieel ontwikkelingsproject uitvoeren. Ten slotte zijn de werkzaamheden van BMW gelet op het zeer ambitieuze doel ervan niet zonder risico, want het is niet uitgesloten dat een aantal van de gesteunde projectonderdelen niet leidt tot concrete, in de auto-industrie exploiteerbare resultaten.

Volgens de Commissie is er bij de door BMW in het kader van het industriële onderzoek en de echte preconcurrentiële ontwikkeling uitgevoerde O& O-maatregelen dan ook sprake van de in punt 6 van de kaderregeling voor O& O-steun voorgeschreven stimulans.

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de verenigbare O& O-steunmaatregelen per categorie, eenvoudigheidshalve volgens de indeling van BMW, zelfs als stemt die niet meer overeen met de huidige kaderregeling inzake staatssteun voor onderzoek en ontwikkeling. Het toegepaste onderzoek en de investeringen in het ontwikkelingscentrum behoren tot de preconcurrentiële ontwikkelingsactiviteiten. Bij de productontwikkelingen gaat het volgens de Commissie om activiteiten op concurrentiegebied in niet voor O& O-subsidie in aanmerking komen.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De 76,6 miljoen ATS aan O& O-steun komt in aanmerking voor de uitzonderingsbepalingen van artikel 92, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag en van artikel 61, lid 3, onder c), van de EER-Overeenkomst, omdat deze steun in overeenstemming is met het beleid van de Commissie op het gebied van steun voor O& O en voor de automobielindustrie.

De Commissie staat in beginsel positief ten aanzien van opleidings-, herscholings- en reconversieprogramma's. Bij steun voor dit soort programma's moet evenwel worden nagegaan, of zij niet enkel zijn gericht op de verlaging van de kosten die normaliter ten laste van de onderneming komen. De Commissie onderzoekt in het bijzonder of de opleidingsmaatregelen op grond van echte kwalitatieve wijzigingen van de eisen die aan de werknemers worden gesteld noodzakelijk zijn en een wezenlijk deel van het personeel betreffen, zodat kan worden aangenomen dat deze maatregelen bijdragen aan de handhaving van werkgelegenheid en het creëren van nieuwe banen voor met werkloosheid bedreigde werknemers.

Uit door uw autoriteiten met name bij brieven van 9 december 1996 en 22 april 1997 verstrekte gegevens kan worden opgemaakt, dat de geplande opleiding a) een echte verbetering van de kwalificatie van de werknemers meebrengt, zoals het aan de Commissie overgelegde programma laat zien, en b) een wezenlijk deel van het personeel van de locatie Steyr betreft, want 1 500 werknemers (van in totaal circa 2 200) krijgen een aanvullende opleiding.

De lonen van de deelnemers aan de opleiding werden uit de basis voor de steun terecht weggelaten en de kosten werden opgedeeld naar de aard van de opleidingsmaatregelen: 21 miljoen ATS voor de opleiding van leerlingen en 38 miljoen ATS voor praktische opleiding. De Commissie heeft nagegaan of de opleidingsprogramma's met de beschreven kwalificaties overeenstemmen.

In de regel staat de Commissie in de autosector een steunintensiteit toe van 50 % voor de opleiding van leerlingen en van 25 % voor praktische opleiding.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Hieruit volgt dat de door uw autoriteiten aangemelde steunmaatregelen voor opleiding (20 miljoen ATS) verenigbaar zijn met het EG-Verdrag.

De Commissie is er zich van bewust dat de uitbreiding van bestaande industriële installaties in achtergestelde gebieden aan de regionale ontwikkeling kan bijdragen. Daarom staat zij in beginsel positief ten aanzien van investeringssteun die op de opheffing van structurele nadelen in dergelijke gebieden is gericht. De Commissie moet bij de beoordeling van regionale steunvoornemens de mogelijkheid krijgen om de voordelen voor de regionale ontwikkeling (zoals een bijdrage aan de duurzame ontwikkeling van de regio door het scheppen of handhaven van duurzame werkgelegenheid en de economische band op lokaal en communautair niveau) af te wegen tegen de mogelijke nadelige consequenties voor de sector in zijn geheel (zoals het scheppen of handhaven van aanzienlijke overcapaciteit). Bij deze beoordeling moet de fundamentele betekenis van regionale steun voor de samenhang in de Gemeenschap niet in vraag worden gesteld, maar moet worden gegarandeerd dat andere punten van gemeenschappelijk belang, zoals de ontwikkeling van de sector op Gemeenschapsniveau, ook in beschouwing worden genomen.

Het investeringsproject zal het mogelijk maken dat circa 250 van de 2 300 werknemers in Steyr (aantal banen in de mobiele werkplaatsen) behouden blijven. Voorts draagt fase V bij aan de garantie van de economische levensvatbaarheid van de locatie, voor een aantal jaren. De investeringen van BMW vormen daarom een belangrijke bijdrage aan de economische ontwikkeling van het steungebied. De Commissie concludeert hieruit dat de steun voor de gedeeltelijke financiering van dit project de ontwikkeling van het gebied Steyr ten goede zal komen.

De door uw autoriteiten aangemelde kosten voor mobiele investeringen komen overeenkomstig de kaderregeling in aanmerking voor regionale steun.

Deze investeringen hebben vooral betrekking op nieuwe producten, in samenhang met een productiestijging die vooral voortvloeit uit extra leveringen aan Rover en aan de fabriek Spartanburg (VSA). De elementen betreffende de modernisering van de bestaande producten werden weggelaten, omdat zij niet mobiel zijn gebleken. Bij onderzoek van regionale steun aan de automobielindustrie ziet de praktijk van de Commissie eruit als volgt (4):

- Om te beginnen gaat zij na of regionale steun mag worden toegestaan, d.w.z. of het betrokken gebied volgens het Gemeenschapsrecht in aanmerking komt voor steunmaatregelen (in de regel in het kader van een bestaande steunregeling) en/of de investeerder een andere locatie voor zijn project kan kiezen om de noodzaak van de steun aan te tonen door de mobiliteit van het project.

- Vervolgens gaat de Commissie voor de mobiele projectonderdelen na, of de omvang van de steun aan de op te heffen regionale moeilijkheden aangepast is. Daarvoor wordt de beproefde methode van de kosten-batenanalyse gevolgd. Door de kosten die de investeerder moet dragen om zijn project in het betrokken steungebied uit te voeren, te vergelijken met de kosten die in een centraal, niet gesteund gebied zouden ontstaan, worden de gebiedspecifieke nadelen vastgesteld. De vaste praktijk van de Commissie bestond er tot dusver in, alle regionale steunmaatregelen te aanvaarden die ten minste equivalent zijn aan de met de investering in het steungebied samenhangende nadelen van de locatie.

- Daarna onderzoekt de Commissie eventueel of extra steun ("top-ups") kan worden verleend. Het gaat hierbij om verhogingen van de steunintensiteit die voor de investeerder een extra stimulans moeten zijn om in het betrokken steungebied te investeren. Dergelijke extra steun wordt in beginsel goedgekeurd wanneer de investering het capaciteitsprobleem in de betrokken sector niet verder verscherpt. In dat geval wordt de steun strikt beperkt tot de opheffing van de regionale nadelen.

- De som van de in de laatste twee etappes vastgestelde bedragen is gelijk aan het totale steunbedrag dat de Commissie kan goedkeuren. Dit bedrag wordt doorgaans geactualiseerd en als percentage van de voor steun in aanmerking komende investering uitgedrukt om het met het brutosubsidie-equivalent te kunnen vergelijken.

Deze werkwijze is aan de vertegenwoordigers van het BMW-concern uitgelegd bij het bezoek van de vertegenwoordigers van de Commissie in Steyr op 23 oktober 1996.

De BMW-fabriek in Steyr ligt in het gebied Steyr-Kirchdorf, Opper-Oostenrijk, een steungebied in de zin van artikel 92, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag. Hier kan regionale steun met een brutosubsidie-equivalent tot 23 % worden goedgekeurd. In geval van cumulatie van de door uw autoriteiten aangemelde regionale-steunmaatregelen, bedraagt het brutosubsidie-equivalent 14,2 % (13,3 % geactualiseerd) en ligt dus onder het toegestane plafond.

Om de noodzaak van de regionale steun aan te tonen, moesten uw autoriteiten het bewijs van de mobiliteit van het project leveren, d.w.z. dat er een andere rendabele locatie voor het project of delen hiervan bestaat. Kan de geplande investering op geen andere nieuwe of reeds bestaande locatie van het concern gebeuren, dan moet de onderneming het project ook zonder steun op de enig mogelijke locatie ten uitvoer brengen. Voor de niet-mobiele onderdelen van een regionale investering kan wel innovatiesteun worden goedgekeurd.

Daarom hebben uw autoriteiten de investeringen als volgt onderverdeeld: mobiel; niet mobiel maar innoverend; mobiel noch innoverend. Geen enkel mobiel projectonderdeel werd als innoverend geclassificeerd. De investeringen van de categorie mobiel noch innoverend komen niet voor steun in aanmerking.

In het geval van BMW-Steyr is een deel van de investeringen blijkbaar niet mobiel, aangezien het vanuit technisch en financieel oogpunt niet realistisch ware geweest een andere locatie als Steyr te kiezen. Zoals in de brief van 9 december 1996 van uw autoriteiten is aangegeven, worden vijf projectonderdelen - 618 miljoen ATS aan investering - als niet mobiel geclassificeerd: de modernisering van de bestaande productie-installaties voor dieselmotoren (bv. voor de productie van karters), een investering in verband met de viercylinder-benzinemotoren, twee programma's voor zescylinder-benzinemotoren [. . .] en een structurele maatregel (nieuw transfersysteem). De overige projectonderdelen zijn mobiel; zij zouden ook in Regensburg, München of Landshut kunnen worden gerealiseerd. Deze gegevens werden door de onafhankelijke deskundigen (PLI - Price Waterhouse) van de Commissie bevestigd.

De locatie Regensburg, die tot hetzelfde concern behoort en niet in een steungebied ligt, werd door BMW met de goedkeuring van de Commissie als vergelijkingspunt gekozen, omdat dit project het gemakkelijkst te realiseren zou zijn in Regensburg. De Commissie heeft ook vastgesteld dat Regensburg, Landshut en München in Beieren liggen. Haars inziens kunnen de extra kosten die door de structurele tekortkomingen in het steungebied Steyr-Kirchdorf ontstaan, immers het beste worden vastgesteld door het project te vergelijken met een gelijkwaardig project in een niet-steungebied.

De Commissie heeft haar onafhankelijke deskundigen daarom gevraagd aan de hand van een diepgaande kosten-batenanalyse de extra nettokosten te berekenen die zouden ontstaan indien de in het project voorziene mobiele werkplaatsen in Steyr veeleer dan in Regensburg werden geïnstalleerd. Deze extra kosten kunnen zowel voortvloeien uit extra investeringen als uit extra exploitatiekosten in de eerste drie exploitatiejaren (inwerking en opvoering van het regime) (5). In dit geval hebben de door de Commissie en haar onafhankelijke deskundigen begrote nadelen betrekking op de investeringskosten, aangezien de locatie Regensburg voor de realisatie van het project een betere infrastructuur heeft dan Steyr. Hier zijn evenwel de werkingskosten lager, een voordeel dat in mindering komt op de investeringsnadelen. De eindresultaten tonen dat de geactualiseerde kostennadelen 14,2 % van de investeringen bedragen.

Omdat de geactualiseerde kostennadelen, 14,2 % van de investeringen, hoger liggen dan de geactualiseerde steunintensiteit, 13,3 %, is geen verhoging nodig.

De regionale steun is volgens de Commissie op grond van artikel 92, lid 3, onder c), verenigbaar met het EG-Verdrag, omdat de door uw autoriteiten voorgenomen steunintensiteit de regionale nadelen niet overschrijdt en het project slechts beperkt consequenties heeft voor de sector.

In lijn met de kaderregeling inzake staatssteun aan de automobielindustrie stelt de Commissie zich ten aanzien van moderniserings- en innovatiesteun restrictief op. In het bijzonder wordt bij innovatiesteunvoornemens nagegaan of zij gericht zijn op de invoering van daadwerkelijk nieuwe producten of procédés in de Gemeenschap.

Volgens de brieven van uw autoriteiten van 9 december 1996 en 22 april 1997 zijn steunmaatregelen voorzien voor de financiering van materiële investeringen, om de investeringsinspanningen van BMW te ondersteunen. Het gaat om drie projecten: het "Crack-procédé", het koudtesten van zescylinder-benzinemotoren en het geïntegreerde productieplanningssysteem, voor een gepland totaal van 130 miljoen ATS.

De Commissie heeft haar onafhankelijke deskundigen gevraagd de door uw autoriteiten als innoverend gekwalificeerde technische aspecten van het project te beoordelen en te toetsen aan de huidige stand van de techniek in de Europese auto-industrie. De deskundigen hebben geconcludeerd dat het onderdeel "Geïntegreerd productieplanningssysteem" (69 miljoen ATS aan investering) op innoverende technieken berust; bovendien is het er uitdrukkelijk op gericht de resultaten aan alle partners van SAP door te geven. Ook wat de installaties voor het koudtesten van zescylinder-benzinemotoren betreft, aanvaardt de Commissie het innoverende karakter, omdat dergelijke tests een novum zijn en het project met risico's gepaard gaat. Het "cracken" van staalstangen met laserinsnijdingen ten slotte beantwoordt aan de definitie van echte innovatie, omdat met dit procédé stalen onderdelen - in plaats van, zoals bij sommige producenten, gietijzeren onderdelen - kunnen worden bewerkt. Door deze omschakeling van materiaal is er sprake van een wezenlijke vooruitgang. Alle genoemde investeringen gaan gepaard met engineering- of procesontwikkelingskosten (28 miljoen ATS). De maximale steunintensiteit voor innovatie bedraagt 10 %.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Investeringssteun ten belope van 15,8 miljoen ATS is op grond van de uitzonderingsbepalingen van artikel 92, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag en artikel 61, lid 3, onder c), van de EER-Overeenkomst met het EG-Verdrag verenigbaar voor innovatiedoeleinden.

Volgens de communautaire kaderregeling inzake staatssteun aan de automobielindustrie is de ontwikkeling van schonere en zuinigere voertuigen een eis die, gedeeltelijk uit hoofde van de communautaire wetgeving, steeds aan de industrie wordt gesteld, en dus uit de eigen middelen van de onderneming moet worden bekostigd. Steun aan algemene pollutiecontrole, bv. krachtens het kader voor milieusteun, kan op grond van de bestaande steunregelingen nog steeds aanvaardbaar zijn.

Investeringssteun voor de vermindering of opheffing van verontreiniging en schadelijke stoffen of voor de aanpassing van productiemethoden met het oog op een betere milieubescherming moet volgens de communautaire kaderregeling inzake staatssteun (6) ten behoeve van het milieu beperkt blijven tot de extra kosten die noodzakelijk zijn voor de realisatie van de milieudoelstellingen. Algemene investeringskosten die niet op milieubescherming kunnen worden teruggebracht, moeten worden uitgesloten.

Steun voor investeringen die gericht zijn op een beduidend hoger niveau van bescherming van het milieu dan bij de verplichte normen is vereist, kan volgens de communautaire kaderregeling worden toegestaan tot maximaal 30 % bruto van de voor steun in aanmerking komende kosten. In gevallen waarin verplichte normen of andere wettelijke verplichtingen voor het bedrijfsleven ter bescherming van het milieu ontbreken, kunnen ondernemingen die investeren om hun prestatie op milieugebied aanmerkelijk te verbeteren of deze op één lijn te brengen met die van ondernemingen van andere lidstaten waar verplichte normen gelden, in aanmerking komen voor steun tot het niveau dat geldt voor investeringen die verder reiken dan de bestaande normen, d.w.z. tot maximaal 30 % bruto van de voor steun in aanmerking komende investeringskosten.

In dit verband heeft de Commissie haar onafhankelijke deskundigen opgedragen te onderzoeken:

- of de kosten van de op milieubescherming gerichte investeringen geen algemene kosten omvatten;

- of de verwachte verbeteringen als gevolg hebben dat de verplichte nationale of communautaire normen kunnen worden bereikt of overtroffen.

De onafhankelijke deskundigen zijn tot de conclusie gekomen dat de voorgenomen investering de milieubescherming - op een gebied waarop geen verplichte normen voorhanden zijn - duidelijk zal verbeteren.

De communautaire kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu schrijft evenwel ook voor, dat de kostenbesparingen die voor de investeerder uit het project voortvloeien, moeten worden meegerekend (7). Zij moeten van de nominale extra kosten worden afgetrokken om uit te komen op de netto extra kosten en dus op de toegestane kosten. Dit werd aan uw vertegenwoordigers en aan BMW tijdens de bijeenkomst te Brussel van 7 maart 1997 uitgelegd. In de brief van 22 april 1997 geven zij de nettowaarde van deze investering aan, namelijk 15 miljoen ATS, waarbij de tijdens de gebruiksduur van de installatie (zeven jaar) [. . .] verwezenlijkte besparingen werden ingecalculeerd. Na een diepgaand onderzoek zijn de Commissie en haar onafhankelijke deskundigen ervan overtuigd dat deze beoordeling kan worden aanvaard en bovendien de noodzaak van de steun aantoont, aangezien de investering door de exploitatiebesparingen alleen niet kan worden afgeschreven. De voor steun in aanmerking komende kosten bedragen bijgevolg 15 miljoen ATS, met een maximale intensiteit van 30 %.

Hieruit volgt dat de door uw autoriteiten in de aanmelding betreffende BMW Steyr genoemde milieusteun van 4,5 miljoen ATS volgens de Commissie verenigbaar is met de toepassingsvoorschriften van de desbetreffende communautaire kaderregeling.

Aangezien de voor steun in aanmerking komende kosten, de steunintensiteiten en de inachtneming van de in de toepasselijke kaderregeling vastgelegde specifieke criteria overeenstemmen met het Commissiebeleid op het gebied van steun van de staten, moet worden aangenomen dat de betrokken steunmaatregelen de voorwaarden inzake het handelsverkeer niet zodanig veranderen dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad en dat zij bijgevolg onder de uitzonderingsbepalingen van artikel 92, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag en van artikel 61, lid 3, onder c), van de EER-Overeenkomst kunnen vallen.

U gelieve te noteren dat derden die hun belang genoegzaam bewijzen een kopie van deze brief kunnen verkrijgen. Wij verzoeken u daarom de Commissie binnen zeven dagen na ontvangst van deze brief mede te delen of hij bepaalde gegevens bevat die niet voor verdere mededeling geschikt zijn. Deze opmerking moet worden gemotiveerd. Ontvangt de Commissie binnen de gestelde termijn geen bericht, dan zal zij ervan uitgaan dat u instemt met een integrale publicatie van deze brief. In voorkomend geval moet uw verzoek aangetekend of per fax worden gericht aan:

Europese Commissie

Wetstraat 200

B-1049 Brussel.

(¹) PB C 123 van 18.5.1989, PB C 36 van 10.2.1993 en C 284 van 28.10.1995 (laatste herziening).

(²) PB C 45 van 17.2.1996, blz. 5.

(³) PB C 72 van 10.3.1994.

(4) Zie bv. Ford/VW (PB C 257 van 3.10.1991); Opel Eisenach (PB C 43 van 16.2.1993, blz. 14); Fiat Mezzogiorno (PB C 37 van 11.2.1993, blz. 15); Jaguar (PB C 201 van 23.7.1994, blz. 4); FASA Renault (PB C 267 van 14.10.1995, blz. 13); Ford Genk (PB C 5 van 10.1.1996, blz. 5) en VW Sachsen (PB L 308 van 29.11.1996, blz. 46).

(5) De beoordeling door de Commissie van de regionale nadelen is gebaseerd op gegevens van BMW en op onafhankelijke bronnen.

(6) PB C 72 van 10.3.1994, blz. 3.

(7) Ook in het op de multilaterale bijeenkomst van 15 januari 1997 overgelegde werkdocument van DG IV voor een toetsing van deze kaderregeling wordt hierop gewezen: kostenbesparingen of andere voordelen die de kapitaalschieter op grond van de investeringen verkrijgt, moeten worden uitgesloten.".