BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 14 maart 1995 inzake de door Italië (Sardegna) toegekende steun in de sector landbouw (Slechts de tekst in de Italiaanse taal is authentiek) (95/366/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 93, lid 2, eerste alinea,

Gelet op Verordening (EEG) nr. 804/68 van de Raad van 27 juni 1968 houdende een gemeenschappelijke ordening der markten in de sector melk en zuivelprodukten (1), laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 3290/94 (2), en met name op artikel 24,

Na de belanghebbenden overeenkomstig artikel 93, lid 2, van het Verdrag te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken (3),

Overwegende hetgeen volgt:

I

Bij brief van 1 september 1992, geregistreerd op 7 september 1992, heeft de permanente vertegenwoordiging van Italië bij de Europese Gemeenschappen de Commissie overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het Verdrag in kennis gesteld van Regionale Wet (Sardegna) nr. 17/92.

De betrokken regionale wet is in werking getreden en de bij die wet vastgestelde steunmaatregelen zijn ingevoerd, voordat de Commissie er een standpunt over heeft kunnen innemen. Bovendien wordt met sommige bepalingen van Regionale Wet nr. 17/92 uitvoering gegeven aan eerdere wettelijke voorschriften die niet overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het Verdrag zijn aangemeld. Waar nodig, heeft het onderzoek van de Commissie ook op die voorschriften betrekking gehad.

Deze beschikking heeft betrekking op de volgende steunmaatregelen:

Artikel 1 van Regionale Wet nr. 17/92

De regionale overheid kent subsidies toe in de vorm van een verlaagde rentevoet voor leningen die leden van (verenigingen van) cooeperaties in de sector verwerking en afzet van landbouwprodukten hebben aangegaan om een participatie in het kapitaal van die organisaties te verwerven. De toepassing van deze maatregelen is beperkt gebleven tot 1992; begroting: 3 miljard lire.

Aangezien aan het gebruik van de nieuwe middelen (verhoging van het maatschappelijk kapitaal) door die cooeperaties of verenigingen geen enkele beperking is gesteld, zouden die middelen niet alleen kunnen worden gebruikt voor de financiering van toekomstige investeringen of voor de sanering van bedrijven, met inachtneming van de criteria van de Commissie op het gebied van steunverlening aan bedrijven in moeilijkheden (welke criteria zijn vermeld in de brief waarmee de Commissie haar besluit om de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag in te leiden aan de Italiaanse Regering heeft medegedeeld (4), maar ook voor de financiering van hun exploitatiekosten.

Artikel 3 van Regionale Wet nr. 17/92, artikel 6 van Regionale Wet nr. 17/92, artikel 40 van Regionale Wet nr. 14/81 en artikel 57 van Regionale Wet nr. 44/86

De bovengenoemde artikelen voorzien in overheidssteun voor het omzetten van de passiva van de landbouwcooeperaties (maatregelen a) tot en met e)) en in een individueel geval van sanering (maatregel f)).

a) Bij artikel 40 van Wet nr. 14/81 is een "regionaal fonds voor het omzetten van de passiva van de landbouwcooeperaties" opgericht; volgens deze oprichtingsbepalingen verstrekt dit fonds leningen tegen verlaagde rentevoet met een looptijd van tien jaar aan de betrokken cooeperaties ter dekking van hun passiva.

b) In artikel 57 van Wet nr. 44/86 is bepaald, dat regionale middelen worden toegekend aan cooeperaties die een andere cooeperatie opnemen. Deze steun is bedoeld om de schulden van de opgenomen cooeperatie te delgen. In dit artikel is ook bepaald, dat dergelijke steun tevens kan worden verleend aan cooeperaties die besluiten hun activiteit stop te zetten, omdat de inbreng van de leden onvoldoende is.

c) In artikel 3, lid 3, van Wet nr. 17/92 is bepaald dat middelen van het fonds worden gebruikt om het inkomstenverlies te dekken dat ontstaat doordat de overheid afziet van haar vorderingen op cooeperaties ten aanzien waarvan artikel 40 van Wet nr. 14/81 of artikel 57 van Wet nr. 44/86 wordt toegepast (d.w.z. cooeperaties die worden ontbonden of in een groter geheel opgaan).

d) Op grond van artikel 3, lid 4, van Wet nr. 17/92 worden middelen uit hetzelfde fonds gebruikt om een programma te financieren voor de "herkapitalisering" van cooeperaties die volgens de tekst van de regionale wet "in een tijdelijk onevenwichtige financiële situatie verkeren, maar over aangetoonde mogelijkheden voor economisch herstel beschikken".

Het betrokken programma is ingevoerd bij Besluit van de Giunta Regionale (Regionale Regering) van 27 oktober 1992, waarbij de overheidsmiddelen (10 miljard lire) als volgt zijn verdeeld:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

e) Artikel 3, lid 5, van Wet nr. 17/92 voorziet in een soortgelijk saneringsprogramma als het onder d) genoemde programma voor twee producentenverenigingen waarbij de onevenwichtige financiële situatie is veroorzaakt door de insolventie van afnemers van de door de verenigingen verkochte produkten. Deze twee verenigingen zijn:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

f) Artikel 6 van Wet nr. 17/92 voorziet in buitengewone steun aan Con. Sar. Co. Ri. (een consortium van cooeperaties dat produkten aan de landbouw levert en produkten van de landbouw afzet) in de vorm van een "una tantum"-subsidie van 2 200 miljoen lire. Deze steun moet het hoofd helpen bieden aan de onevenwichtige financiële situatie van het consortium, die het gevolg is van het faillissement of de insolventie van sommige cooeperaties die er deel van uitmaken.

Al deze maatregelen vallen binnen de werkingssfeer van de criteria van de Commissie voor de beoordeling van steun aan bedrijven in moeilijkheden. Hoewel de wijze waarop dit geschiedt verschillend is, hebben alle maatregelen tot gevolg dat de schulden van de begunstigde cooeperaties worden aangezuiverd.

De regionale autoriteiten stellen geen enkele voorwaarde ten aanzien van de oorsprong van die schulden: het is derhalve niet mogelijk aan de hand van de door de Italiaanse autoriteiten verschafte informatie, te controleren, of aan de bovenbedoelde criteria is voldaan. De onevenwichtige financiële situatie die "voorwaarde" is voor de betrokken steun, zou dus veroorzaakt kunnen zijn door het beheer van het bedrijf; in dit laatste geval heeft de overheidssteun dezelfde scheeftrekkende werking als alle andere steun voor de bedrijfsvoering.

Dat de begunstigde van de steun in sommige gevallen een bedrijf is dat zijn werkzaamheden heeft beëindigd, doet aan die scheeftrekkende verwerking niets af.

In de praktijk wordt het economische voordeel van de steun in dergelijke gevallen immers gewoon doorgegeven aan de leden van de cooeperatie en/of aan degenen die de cooeperatie hebben financierd, en meer in het algemeen kan worden gesteld, dat het bestaan van bepalingen als artikel 57 van Regionale Wet nr. 44/86 (dat van toepassing is in alle gevallen waarin de werkzaamheden van een cooeperatie worden stopgezet) hierop neerkomt dat de aan het ondernemingsrisico van cooeperatieleden verbonden financiële verantwoordelijkheid bij voorbaat ongedaan wordt gemaakt.

Artikel 4 van Regionale Wet nr. 17/92 en artikel 11 van Regionale Wet nr. 6/92

Het bij artikel 11 van Regionale Wet nr. 6/92 vastgestelde voordeel voor de sector schapen is bij artikel 4 van Regionale Wet nr. 17/92 uitgebreid tot de sector geiten. Het gaat om wegens de crisis in deze sectoren toegekende uitzonderlijke steun om een deel van de kosten van de producenten en verwerkers van schape- en geitemelk te dekken. Deze maatregel is alleen voor de produktie van het verkoopseizoen 1990/1991 toegepast. Het steunbedrag is vastgesteld op 170 lire/liter melk.

Totale uitgaven: 29 miljard lire.

Deze maatregelen behelzen steun voor de bedrijfsvoering die geen duurzaam effect op de ontwikkeling van de betrokken sectoren kan hebben, omdat het effect ervan (aanvulling op het inkomen) met de maatregelen zelf ophoudt te bestaan. Bovendien betekenen deze maatregelen een inbreuk op Verordening (EEG) nr. 804/68 houdende een gemeenschappelijke ordening der markten in de sector melk en zuivelprodukten, en met name op artikel 24 daarvan, dat alle steun verbiedt waarvan het bedrag aan de prijzen en de hoeveelheden van melk en zuivelprodukten is gekoppeld.

Artikel 7 van Regionale Wet nr. 17/92 en artikel 8 van Regionale Wet nr. 17/92

a) Artikel 7 van Regionale Wet nr. 17/92 De regionale overheid bestemt 900 miljoen lire voor de dekking van de exploitatiekosten van de producentenverenigingen in de jaren 1990 en 1991 (artikel 7 van Regionale Wet nr. 17/92). Uit de formulering blijkt niet hoe deze maatregel wordt uitgevoerd.

b) Artikel 8 van Regionale Wet nr. 17/92 Dit artikel voorziet in de oprichting van een fonds van 500 miljoen lire dat ter beschikking van het Colvas (Consorzio latte vaccino sardo - consortium voor koemelk) wordt gesteld voor uitgaven in verband met zijn statutaire werkzaamheden.

De Commissie is van mening dat het ook hier gaat om steun voor de bedrijfsvoering waarbij een duurzame uitwerking op de betrokken sector achterwege kan blijven, aangezien de middelen uit het betrokken fonds niet alleen voor de financiering van investeringen kunnen worden gebruikt, maar ook "voor alle behoeften in verband met het beheer".

II

1. Bij schrijven SG(94)D/3934 van 22 maart 1994 aan de Italiaanse Regering heeft de Commissie medegedeeld dat zij had besloten de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag in te leiden tegen de steunmaatregelen als vastgesteld bij de artikel 1, 3, 4, 6, 7 en 8 van Regionale Wet nr. 17/92 van de regio Sardegna, alsmede tegen de steunmaatregelen als vastgesteld bij artikel 40 van Regionale Wet nr. 14/81, artikel 57 van Regionale Wet nr. 44/86 en artikel 11 van Regionale Wet nr. 6/92.

2. Bij dat schrijven heeft de Commissie de Italiaanse autoriteiten ervan in kennis gesteld dat het naar haar mening bij die steunmaatregelen gaat om steun voor de bedrijfsvoering, die volgens de vaste gedragslijn van de Commissie inzake de toepassing van de artikelen 92 tot en met 94 van het Verdrag niet toelaatbaar is.

Bijgevolg kunnen die steunmaatregelen de mededinging vervalsen en het handelsverkeer tussen de Lid-Staten ongunstig beïnvloeden, zodat zij aan de in artikel 92, lid 1, van het Verdrag genoemde criteria voldoen, terwijl zij ook niet in aanmerking komen voor toepassing van een van de afwijkende bepalingen die in artikel 92, leden 2 en 3 zijn opgenomen.

Bovendien betekent de bij artikel 4 van Wet nr. 17/92 en artikel 11 van Wet nr. 6/92 genomen maatregel een inbreuk op Verordening (EEG) nr. 804/68, en met name op artikel 24 daarvan, dat alle steun verbiedt waarvan het bedrag aan de prijzen en de hoeveelheden van melk en zuivelprodukten is gekoppeld.

3. In het kader van deze procedure heeft de Commissie de Italiaanse Regering aangemaand haar opmerkingen mede te delen.

De Commissie heeft ook de overige Lid-Staten en de andere belanghebbenden aangemaand hun opmerkingen mede te delen.

III

1. Met telexberichten van 5 en 31 januari 1995 en een faxbericht van 11 januari 1995 heeft de Italiaanse Regering haar opmerkingen over de bovengenoemde maatregelen medegedeeld.

i) Wat artikel 1 van Regionale Wet nr. 17/92 betreft, hebben de Italiaanse autoriteiten de Commissie ervan in kennis gesteld dat de daarin vervatte maatregelen niet zijn toegepast en dat zij bereid zijn de betrokken wettelijke bepaling te wijzigen. Voorts voeren zij aan, dat de algemene formulering van dit artikel (evenals trouwens die van artikel 8) op zichzelf nog geen inbreuk op de communautaire voorschriften inzake steunmaatregelen van de Staten vormt; van een dergelijke inbreuk zou slechts sprake zijn indien de maatregelen concreet zouden zijn gebruikt om de beheerskosten van de begunstigde bedrijven te financieren.

ii) Wat artikel 40 van Regionale Wet nr. 14/81 en artikel 57 van Regionale Wet nr. 44/86 betreft, hebben de Italiaanse autoriteiten dezelfde opmerkingen als de onder i) aangehaalde gemaakt ten aanzien van het algemene karakter van de bepalingen en hun bereidheid deze te wijzigen. Voorts hebben zijn gewezen op het volgende:

- de middelen van het bij artikel 40 van Regionale Wet nr. 14/81 opgerichte fonds worden nu ook gebruikt voor de financiering van de steun waarin artikel 57 van Regionale Wet nr. 44/86 voorziet;

- naar aanleiding van de opmerkingen die de Commissie bij de inleiding van de procedure heeft gemaakt, is de aanwending van het betrokken fonds bij besluit van de Regionale Regering (delibera della Giunta) nr. 18/15 van 21 juni 1994 beperkt tot de aanzuivering van de schulden van de cooeperaties die spontaan besluiten hun bedrijvigheid stop te zetten, en de toekenning van leningen tegen verlaagde rentevoet aan landbouwcooeperaties om "de kosten die deze zonder overheidssteun hebben gemaakt voor de uitvoering van werkzaamheden en/of de aankoop van machines en werktuigen, opnieuw te financieren binnen de door de Gemeenschap toegestane intensiteitsgrenzen" of om "het hoofd te kunnen bieden aan economische/financiële onevenwichtigheden die kunnen worden toegeschreven aan natuurrampen of uitzonderlijke weersomstandigheden".

iii) Wat artikel 57 van Regionale Wet nr. 44/86 betreft, hebben de Italiaanse autoriteiten de Commissie derhalve laten weten dat naar aanleiding van de door haar gemaakte opmerkingen bij fusies via opneming van cooeperaties niet langer saneringssteun ten gunste van de opgenomen cooeperaties wordt verleend; de Italiaanse autoriteiten zijn bereid deze bepaling in te trekken.

iv) Wat de artikelen 3 en 6 van Regionale Wet nr. 17/92 betreft, wijzen de Italiaanse autoriteiten erop dat de betrokken maatregelen zijn genomen naar aanleiding van crisissituaties die het gevolg waren van langdurige droogte of de insolventie van klanten van sommige cooeperaties.

v) Met betrekking tot artikel 4 van Regionale Wet nr. 17/92 en artikel 11 van Regionale Wet nr. 6/92 heeft de Italiaanse Regering de Commissie ervan in kennis gesteld dat de toekenning van steun is geschorst naar aanleiding van de inleiding van de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag door de Commissie. Voorts wijst de Italiaanse Regering erop dat de betrokken maatregel is genomen ter verzachting van de crisissituatie die langdurige droogte in de sector schapen en geiten heeft veroorzaakt.

vi) Met betrekking tot de steun als bedoeld in artikel 7 van Regionale Wet nr. 17/92 (steun aan producentenverenigingen) heeft de Italiaanse Regering gepreciseerd dat, hoewel zulks niet uit de tekst van dit artikel 7 blijkt, die steun wordt toegekend overeenkomstig Regionale Wet nr. 15/83 ter uitvoering van Verordening (EEG) nr. 1360/78 en wordt betaald op basis van de Verordeningen (EEG) nr. 2083/80 en 2084/80.

2. Er zijn opmerkingen gemaakt door Confindustria - Associazione dell' Industria della Sardegna (hierna Confindustria genoemd).

3. De opmerkingen van Confindustria zijn erop gericht, de volgende elementen onder de aandacht te brengen:

- De bij Regionale Wet nr. 17/92 genomen steunmaatregelen geven uitdrukking aan het constante beleid van de regio Sardegna ten gunste van de landbouwcooeperaties; in het kader van dit beleid zou, buiten alle economische logica om, de instandhouding op de markt worden gefinancierd van bedrijven die bankroet zijn. Deze aanpak heeft negatieve gevolgen enerzijds voor het cooeperatiewezen zelf omdat dit voortdurend "gedrogeerd" wordt door regelmatige injecties van overheidsgeld, en anderzijds voor de niet bij een cooeperatie aangesloten ondernemers, die moeten werken in concurrentieverhoudingen die door overheidssteun worden vervalst.

- Het enige doel van de betrokken steun is de passiva van de cooeperaties te dekken om hen in leven te houden: de overheidssteun wordt niet aan de uitvoering van investeringen gekoppeld en er worden ook geen andere toekenningsvoorwaarden aan verbonden.

IV

1. Voor de steun als bedoeld in artikel 7 van Regionale Wet nr. 17/92 (financiering van de steun aan producentenverenigingen waarin Regionale Wet nr. 15/83 ter uitvoering van Verordening (EEG) nr. 1360/78 voorziet) geldt dat, aangezien de bij Wet nr. 15/83 genomen maatregel niet aan de artikelen 92 tot en met 94 van het Verdrag kan worden getoetst, de procedure die de Commissie overeenkomstig artikel 93, lid 2, tegen de financieringsmaatregel (artikel 7 van Regionale Wet nr. 17/92) heeft ingeleid, geen zin heeft.

2. Over de andere bepalingen waarop het besluit van de Commissie de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag in te leiden betrekking heeft, namelijk de artikelen 1, 3, 4, 6 en 8 van Regionale Wet nr. 17/92 en voorts artikel 40 van Regionale Wet nr. 14/81, artikel 57 van Regionale Wet nr. 44/86 en artikel 11 van Regionale Wet nr. 6/92, dienen de volgende opmerkingen te worden gemaakt.

De Italiaanse Regering heeft niet voldaan aan de verplichting die krachtens artikel 93, lid 3, van het Verdrag op haar rust, in de eerste plaats omdat zij het voornemen tot invoering van de betrokken steunmaatregelen niet heeft aangemeld, en in de tweede plaats omdat zij deze maatregelen tot uitvoering heeft gebracht, zonder dat de Commissie haar standpunt erover heeft kunnen bepalen.

Dit tweevoudige verzuim heeft een bijzonder ernstige situatie geschapen omdat, zoals de Commissie bij haar onderzoek heeft kunnen vaststellen, sommige bepalingen van Wet nr. 17/92 slechts uitvoeringsbepalingen zijn van andere wettelijke voorschriften die in het verleden zijn goedgekeurd en die nooit overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het Verdrag zijn aangemeld.

Bovendien zijn de steunmaatregelen waarin de betrokken bepalingen voorzien, om de hierna uiteengezette redenen ten gronde onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 92 van het Verdrag.

3. Wat de door de Italiaanse Regering aangevoerde argumenten betreft, wijst de Commissie op het volgende:

i) Ten aanzien van het argument van de Italiaanse Regering dat bij een zeer algemene formulering van een nationale bepaling tot invoering van steun, die steun pas dan als onverenigbaar met de verdragsbepalingen inzake steunmaatregelen van de Staten zou kunnen worden beschouwd, wanneer de maatregelen zelf zijn genomen, kan er hier mee worden volstaan in herinnering te brengen dat de bij het EG-Verdrag ingestelde regeling betreffende de controle op de nationale steunmaatregelen is gebaseerd op de verplichting van de Lid-Staten, de Commissie van elk voornemen tot invoering of wijziging van steunmaatregelen tijdig op de hoogte te brengen, opdat zij haar opmerkingen kan maken. Zoals de Commissie in haar brief nr. SG(89)D/5521 van 27 april 1989 aan de Lid-Staten heeft gememoreerd "is de Commissie van mening dat de Lid-Staten niet aan hun kennisgevingsverplichting voldoen wanneer met het tot uitvoering brengen van een steunmaatregel is begonnen. Onder "tot uitvoering brengen" verstaat zij niet het toekennen van de steun aan de begunstigden, maar veeleer de daaraan voorafgaande instelling of inwerkingstelling van de steunmaatregel op het wetgevende niveau volgens de grondwettelijke voorschriften van de betrokken Lid-Staat. Een steunmaatregel moet derhalve als tot uitvoering gebracht worden beschouwd, zodra de wettelijke voorziening is getroffen die het zonder andere formaliteiten mogelijk maakt de betrokken steun toe te kennen.".

ii) Dat de toepassing van de saneringssteun als bedoeld in artikel 57 van Regionale Wet nr. 44/86 (gefinancierd uit het bij artikel 40 van Regionale Wet nr. 14/81 opgerichte fonds) is beperkt tot de gevallen die in Besluit nr. 18/15 van de Giunta Regionale van 21 juni 1994 zijn vermeld, kan de onverenigbaarheid van die steun met de gemeenschappelijke markt niet opheffen.

Immers:

- het besluit van de Giunta is pas op 21 juni 1994 genomen; alleen al daardoor kan de bij dit besluit vastgestelde beperking geen verandering brengen in de beoordeling van de betrokken steun voor de periode vanaf de inwerkingtreding van de omstreden bepalingen tot de vaststelling van het besluit van de Giunta;

- ten principale kan de bij dat besluit ingevoerde wijziging/beperking er hoe dan ook niet toe leiden, dat de aldus gewijzigde steun nu wel verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, want: er is geen enkele wijziging goedgekeurd met betrekking tot de steun aan cooeperaties die spontaan hun activiteit beëindigen; hoewel de voorwaarden voor de toekenning van de steun (die dus verder wordt toegepast) in de overige gevallen restrictiever zijn geworden, voldoen zij nog altijd niet aan de eisen die de Commissie in het kader van een onderzoek van dergelijke nationale steunmaatregelen stelt (deze eisen zijn gememoreerd in de brief waarmee de Commissie haar besluit tot inleiding van de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag aan de Italiaanse Regering heeft medegedeeld (1)).

iii) Nog vóór het besluit tot inleiding van de procedure hebben de Italiaanse autoriteiten in hun briefwisseling met de Commissie reeds aangevoerd, dat sommige steunmaatregelen een rechtvaardiging zouden kunnen vinden in een natuurramp.

Daarom heeft de Commissie de Italiaanse autoriteiten, onder vermelding van de criteria waaraan de Commissie dergelijke steunmaatregelen toetst, verzocht haar de nodige gegevens over die steunmaatregelen te verstrekken om te kunnen nagaan of aan die criteria is voldaan (telexbericht van de Commissie van 27 mei 1993) en of die steun bijgevolg op grond van de afwijkingsbepaling van artikel 92, lid 2, onder b), van het Verdrag als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kan worden beschouwd, omdat het gaat om de vergoeding van verliezen als gevolg van schade die de landbouwers door buitengewone weersomstandigheden hebben geleden.

De Commissie brengt in dit verband in herinnering dat volgens haar vaste gedragslijn buitengewone weersomstandigheden als droogte alleen dan met een natuurramp in de zin van artikel 92, lid 2, onder b), van het Verdrag zijn gelijk te stellen indien is voldaan aan bepaalde voorwaarden die er met name voor moeten zorgen dat alleen die landbouwers van de steun/vergoeding profiteren die meer schade hebben geleden dan die welke zij normaal als een gewoon risico van het landbouwbedrijf voor hun rekening moeten nemen. Daartoe is vereist, dat de door elke landbouwer geleden schade een bepaald minimum (30 % van zijn gewone totale opbrengsten, 20 % in de probleemregio's) overtreft.

Door de Italiaanse Regering zijn geen gegevens verstrekt die aantonen dat in dit geval aan die eisen is voldaan (en de Commissie is ook niet op een andere manier in het bezit van dergelijke gegevens gekomen).

Gezien het voorafgaande moet de Commissie de door de Italiaanse Regering aangevoerde argumenten afwijzen.

De Commissie neemt kennis van de bereidheid van de Italiaanse autoriteiten de betrokken regionale wetgeving te wijzigen en zij is beschikbaar om de nodige bijstand te verlenen bij de uitvoering van artikel 2 van deze beschikking.

V

Voor zover de betrokken steunmaatregelen steun voor de bedrijfsvoering op landbouwbedrijven behelzen, hebben zij tot gevolg, dat de kostprijzen van de begunstigde landbouwbedrijven dalen en dus dat de afzet van de door deze bedrijven geproduceerde en/of verhandelde goederen wordt bevorderd.

Hierdoor verbeteren deze steunmaatregelen de economische situatie van de begunstigde bedrijven ten opzichte van die van hun concurrenten die deze steun niet ontvangen.

Volgens artikel 92, lid 1, van het Verdrag zijn steunmaatregelen van de Staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde produkties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de Lid-Staten ongunstig beïnvloedt.

Aangezien de betrokken maatregelen een "horizontaal" karakter dragen, dit wil zeggen dat zij niet tot een enkele sector van de landbouwproduktie beperkt blijven, kan de steun alle landbouwprodukten betreffen.

Deze maatregelen kunnen derhalve het handelsverkeer in landbouwprodukten tussen de Lid-Staten (geldwaarde voor Italië in 1993 (1): invoer ter waarde van ongeveer 13,800 miljard ecu en uitvoer ter waarde van ongeveer 6,800 miljard ecu) ongunstig beïnvloeden, daar het handelsverkeer ongunstig wordt beïnvloed, wanneer steun de nationale produktie bevoordeelt ten koste van de invoer uit de overige Lid-Staten.

Gezien het voorafgaande, moeten de betrokken steunmaatregelen worden beschouwd als steunmaatregelen van de Staat die aan de in artikel 92, lid 1, van het Verdrag genoemde criteria voldoen.

VI

Steunmaatregelen die aan de in artikel 92, lid 1, van het Verdrag genoemde criteria voldoen, zijn volgens dit lid in beginsel onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt.

De bij artikel 92, lid 2, vastgestelde afwijkingen van deze onverenigbaarheid zijn kennelijk niet van toepassing op de betrokken steunmaatregelen.

Bij de in artikel 92, lid 3, opgenomen afwijkende bepalingen gaat het om doelstellingen die worden nagestreefd in het belang van de Gemeenschap en niet slechts in dat van specifieke sectoren van de nationale economie.

Een afwijking op grond van die bepalingen (die eng moeten worden uitgelegd) kan met name slechts worden toegestaan wanneer de Commissie kan vaststellen dat de steun nodig is om één van de met die bepalingen beoogde doelstellingen te bereiken. Zou een dergelijke afwijking worden toegestaan voor steun waarvoor die tegenprestatie ontbreekt, dan zou dat erop neerkomen dat de mogelijkheid wordt geopend het handelsverkeer tussen de Lid-Staten ongunstig te beïnvloeden en de mededinging te vervalsen, zonder dat het belang van de Gemeenschap een en ander rechtvaardigt, en bijgevolg ook ongegronde voordelen aan marktdeelnemers in bepaalde Lid-Staten toe te kennen.

In casu kan op grond van de voorwaarden voor de toekenning van de betrokken steun het bestaan van een dergelijke tegenprestatie niet worden vastgesteld. Door de Italiaanse Regering verstrekte of anderszins door de Commissie verkregen gegevens op grond waarvan kan worden vastgesteld dat de betrokken steunmaatregelen aan de voorwaarden voor toepassing van één van de in artikel 92, lid 3, van het Verdrag vastgestelde afwijkingen voldoen, ontbreken immers.

Het gaat hier niet om steunmaatregelen om de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang te bevorderen in de zin van artikel 92, lid 3, onder b), zulks te minder daar de steunmaatregelen door hun mogelijke effecten op het handelsverkeer tegen het gemeenschappelijk belang ingaan.

Het gaat evenmin om steunmaatregelen om een ernstige verstoring in de economie van de betrokken Lid-Staat op te heffen in de zin van dezelfde bepaling.

Met betrekking tot de in artikel 92, lid 3, onder a) en c), neergelegde afwijkingen voor steunmaatregelen ter bevordering of vergemakkelijking van de economische ontwikkeling van bepaalde streken of vormen van bedrijvigheid, dient erop te worden gewezen dat de betrokken steunmaatregelen die situatie van de begunstigden niet duurzaam kunnen verbeteren, omdat het om steun voor de bedrijfsvoering gaat. Met andere woorden, deze steun heeft geen enkele invloed op de structurele situatie van de begunstigden omdat, zodra de toekenning ervan wordt beëindigd, de effecten ervan verdwijnen.

Deze steunmaatregelen komen derhalve voor geen enkele van de in artikel 92, lid 3, van het Verdrag voorziene afwijkingen in aanmerking.

Voorts moet ten aanzien van de steun aan de producenten van schape- en geitemelk (artikel 4 van Regionale Wet nr. 17/92 en artikel 11 van Regionale Wet nr. 6/92) worden opgemerkt dat dit steun is voor een onder een gemeenschappelijke marktordening vallend produkt en dat er grenzen zijn gesteld aan de bevoegdheden van de Lid-Staten om in te grijpen in het functioneren van een dergelijke marktordening, die met name voorziet in een gemeenschappelijke prijsregeling, waarvoor uitsluitend de Gemeenschap bevoegd is, alsmede in een uitdrukkelijk verbod om steun toe te kennen op grond van de geproduceerde hoeveelheden.

De gemeenschappelijke marktordeningen moeten worden beschouwd als volledige en alomvattende regelingen die voor de Lid-Staten geen enkele bevoegdheid overlaten om maatregelen te nemen die mogelijk ervan afwijken of er afbreuk aan doen.

De betrokken steunverlening moet dus als een inbreuk op de Gemeenschapswetgeving worden beschouwd. Bijgevolg kan op geen van de afwijkingen van artikel 92, lid 3, een beroep worden gedaan.

De betrokken steunmaatregelen zijn derhalve onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt.

VII

De hiervoor onder I vermelde regionale maatregelen (met uitzondering van die welke zijn vastgesteld bij artikel 7 van Regionale Wet nr. 17/92) hadden overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het Verdrag bij de Commissie moeten worden aangemeld. Doordat de Italiaanse Regering dit heeft nagelaten, heeft de Commissie geen standpunt over de betrokken steunmaatregelen kunnen innemen voordat deze werden uitgevoerd. Krachtens het Gemeenschapsrecht is deze steun dus sinds de toekenning ervan onwettig, omdat artikel 93, lid 3, van het Verdrag niet is nageleefd.

Dienaangaande dient eraan te worden herinnerd dat, gezien het dwingende karakter van de bij artikel 93, lid 3, van het Verdrag vastgestelde procedurevoorschriften, waarvan de directe werking door het Hof van Justitie is erkend in (onder meer) zijn arresten van 19 juni 1973 in zaak 77/72 (1) en 21 november 1991 in zaak C-354/90 (2), de onwettigheid van de betrokken steun niet achteraf kan worden verholpen.

Bovendien kan de Commissie in het geval van steun die onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, gebruik maken van de mogelijkheid die haar wordt geboden door het arrest van het Hof van Justitie van 12 juli 1973 in zaak 70/72 (3), dat is bevestigd door zijn arresten van 24 februari 1987 in zaak 310/85 (4) en 20 september 1990 in zaak C-5/89 (5), en de Lid-Staat verplichten alle onwettig toegekende steun van de begunstigden terug te vorderen.

VIII

Zoals onder VII is aangegeven, kan de Commissie van de Lid-Staten verlangen dat zij de begunstigden van onwettig toegekende steun verplichten deze terug te betalen.

Gelet op het voorafgaande, dient terugbetaling plaats te vinden van de steun die de regio Sardegna heeft toegekend ter uitvoering van de onder I vermelde bepalingen (met uitzondering van de maatregelen die zijn vastgesteld bij artikel 7 van Regionale Wet nr. 17/92).

De terugbetaling moet plaatsvinden overeenkomstig de procedures en bepalingen van de Italiaanse wetgeving, in het bijzonder die betreffende de rente die moet worden betaald wanneer vorderingen van de Staat te laat worden vereffend, waarbij de rente loopt vanaf de datum waarop de onwettige steun is toegekend (brief SG(91)D-4571 van de Commissie aan de Lid-Staten).

Deze terugbetaling is nodig om de vroegere situatie te herstellen door alle financiële voordelen ongedaan te maken die de bedrijven waaraan op ongeoorloofde wijze steun is verleend, vanaf de datum van de betaling van die steun ten onrechte hebben genoten.

Met deze beschikking wordt niet vooruitgelopen op de consequenties die de Commissie eventueel zal trekken ten aanzien van de financiering van het gemeenschappelijk landbouwbeleid door het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de landbouw (EOGFL),

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De steunmaatregelen die zijn vastgesteld bij de artikelen 1, 3, 4, 6 en 8 van Regionale Wet nr. 17/92 van de regio Sardegna en bij artikel 40 van Regionale Wet nr. 14/81, artikel 57 van Regionale Wet nr. 44/86 en artikel 11 van Regionale Wet nr. 6/92 zijn onwettig, omdat zij zijn ingesteld in strijd met de bij artikel 93, lid 3, van het Verdrag vastgestelde procedurevoorschriften. Bovendien zijn zij onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 92, lid 1, omdat zij niet voldoen aan de voorwaarden voor de bij artikel 92, leden 2 en 3, vastgestelde afwijkingen.

Artikel 2

Binnen een termijn van twee maanden te rekenen vanaf de datum van de kennisgeving van deze beschikking, moet Italië de in artikel 1 genoemde bepalingen intrekken of zo wijzigen, dat zij verenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt.

Artikel 3

1. Binnen een termijn van twee maanden te rekenen vanaf de datum van de kennisgeving van deze beschikking, moet Italië door invordering de terugbetaling verlangen van:

- de steun die overeenkomstig artikel 3, lid 4, van Regionale (Sardegna) Wet nr. 17/92 is betaald aan: Apoac - S. Sperate, Cantina sociale di Mogoro, Cantina sociale di Santadi, Cantina sociale di Villacidro, Consorzio caseario del Gerrei, Consorzio sardo caseario - S. Gavino, Cooperativa allevatori fonnesi (Nuoro), Cooperativa "L'asparago" - Sanluri, Cooperativa pastori S. Giovanni, Latteria sociale cooperativa - Meana sardo, Latteria sociale - Santadi, Oleificio cooperativo - Sassari, Organizzazione ortofrutticola oristanese;

- de steun die overeenkomstig artikel 3, lid 5, van Regionale (Sardegna) Wet nr. 17/92 is betaald aan de "Associazione produttori ovi-caprini" en de "Associazione nuorese produttori";

- de steun die overeenkomstig artikel 6 van Regionale (Sardegna) Wet nr. 17/92 is betaald aan Con. Sar. Co. Ri.;

- de steun die overeenkomstig artikel 8 van Regionale (Sardegna) Wet nr. 17/92 is betaald aan Colvas;

- de steun die is betaald overeenkomstig artikel 40 van Regionale Wet nr. 14/81, artikel 57 van Regionale Wet nr. 44/86, artikel 11 van Regionale Wet nr. 6/92 en artikel 4 van Regionale Wet nr. 17/92.

2. Aangezien de in artikel 3, lid 3, van Regionale Wet nr. 17/92 bedoelde steun is toegekend in de vorm van het afzien van de terugbetaling van door de overheid verleende kredieten, moet deze steun worden ingevorderd door inning van die kredieten.

3. De invordering dient te geschieden overeenkomstig de procedures en bepalingen van de Italiaanse wetgeving, in het bijzonder die welke betrekking hebben op de rente die moet worden betaald wanneer vorderingen van de Staat te laat worden vereffend. De in te vorderen bedragen dragen rente vanaf de datum van toekenning van de betrokken onwettige steun en, wat de in artikel 3, lid 3, van Regionale Wet nr. 17/92 bedoelde steun betreft, vanaf de datum waarop de kredieten van de overheid opeisbaar zijn geworden.

Artikel 4

Binnen een termijn van twee maanden te rekenen vanaf de kennisgeving van deze beschikking, stelt Italië de Commissie in kennis van de maatregelen die zijn genomen om aan deze beschikking te voldoen.

Artikel 5

Deze beschikking is gericht tot de Italiaanse Republiek.

Gedaan te Brussel, 14 maart 1995.

Voor de Commissie Franz FISCHLER Lid van de Commissie

(1) PB nr. C 159 van 10. 6. 1994.

(1) Bron: Eurostat (1) Jurisprudentie 1973, blz. 611.

(2) Jurisprudentie 1991, blz. 5505.

(3) Jurisprudentie 1973, blz. 813.

(4) Jurisprudentie 1987, blz. 901.

(5) Jurisprudentie 1990, blz. I-3437.