Beschikking van de Commissie

van 13 februari 2001

inzake de steun die door Duitsland aan KataLeuna GmbH Catalysts is verleend

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2001) 403)

(Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2001/685/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen in de gelegenheid te hebben gesteld hun opmerkingen kenbaar te maken(1) en rekening houdend met deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I. PROCEDURE

(1) Duitsland heeft bij schrijven van 8 januari 1999 de steunmaatregelen voor KataLeuna GmbH Catalysts bij de Commissie aangemeld en haar van de uitvoering van de maatregelen in kennis gesteld. Bij schrijven van 19 maart, 7 mei, 26 augustus, 28 september, 26 oktober, 8 december en 30 december 1999 heeft Duitsland de Commissie aanvullende gegevens verstrekt.

(2) De Commissie heeft Duitsland bij schrijven van 16 maart 2000 in kennis gesteld van haar besluit de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden ten aanzien van deze steunmaatregelen.

(3) Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen(2) bekendgemaakt. De Commissie heeft de belanghebbenden uitgenodigd hun opmerkingen over de betrokken steunmaatregelen te maken.

(4) De standpunten die haar door de betrokkenen werden medegedeeld, heeft de Commissie ter kennis gebracht van Duitsland, dat bij schrijven van 24 juli 2000 zijn opmerkingen terzake heeft bekendgemaakt. Bij schrijven van 11 augustus, 4 september en 30 november 2000 heeft Duitsland de Commissie aanvullende gegevens verstrekt.

II. GEDETAILLEERDE BESCHRIJVING VAN DE STEUN

(5) KataLeuna GmbH Catalysts(3) (hierna: "KataLeuna") werd opgericht op 1 oktober 1994, toen de onderneming werd afgesplitst van Leuna-Werke GmbH.

(6) De katalysatorproducent KataLeuna is gevestigd in Leuna (deelstaat Saksen-Anhalt), een regio die onder artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag valt. In 1999 telde KataLeuna 85 werknemers. Volgens de aanmelding legt de onderneming zich voornamelijk toe op onderzoek naar en ontwikkeling van industriële katalysatoren.

(7) Deze katalysatoren worden in de chemische (24 %) en de petrochemische industrie (24 %), in de milieubescherming (36 %) en bij de polymerisatie (16 %) toegepast.

(8) Voor KataLeuna is vooral het marktsegment van de chemische katalysatoren van belang, en daarbinnen met name de commerciële sector van de hydrogeneringskatalysatoren en de selectieve hydrogenering, die, in volume uitgedrukt, in 1998 een wereldmarktvolume van 600 miljoen DEM vertegenwoordigde.

(9) In 1998 vervaardigde KataLeuna drie producten: hydrogeneringskatalysatoren op basis van nikkel, selectieve hydrogeneringskatalysatoren op basis van palladium en absorptiemateriaal op basis van nikkel. Deze producten werden voor [...](4) % in Duitsland, voor [...](5) % in de rest van Europa en voor [...](6) % buiten Europa afgezet.

(10) De tweede privatisering van KataLeuna, die voorwerp van deze beschikking is(7), is een gevolg van het feit dat de BvS ingevolge een op 24 juli 1998 gesloten overeenkomst haar gehele aandelenportefeuille (100 %) aan CRI Duitsland GmbH (hierna: "CRI"), een dochteronderneming van CRI International (USA), heeft verkocht. De - voldane - koopprijs bedroeg 1,3 miljoen DEM.

(11) In het kader van de pogingen om een investeerder te vinden voor de tweede privatisering werden gesprekken gevoerd met 15 geïnteresseerde ondernemingen in de chemische sector; met drie daarvan werden nadere details besproken en met twee werd in onderhandeling getreden. Nadat een van deze beide ondernemingen zich had teruggetrokken, bleef CRI als Enige bieder en dus als meestbiedende over.

(12) CRI International is een in de Verenigde Staten gevestigde volle dochtermaatschappij van het Royal Dutch Shell-concern. Deze onderneming werd op 1 januari 1995 opgericht om de volledige katalysatorenproductie van Shell, inclusief de aandelen in de joint ventures Criterion (49 %), Zeolyst International (50 %) en CRI-MET (50 %), in één enkele onderneming onder te brengen. De belangrijkste activiteiten van CRI International zijn onderzoek en ontwikkeling, productie en verkoop, service en opwerking voor de aardolie- en chemische industrie. CRI Catalysts is op wereldschaal actief om snel op de behoeften van de cliënten te kunnen reageren en steeds de nieuwste producten op het gebied van katalysatoren en de desbetreffende diensten te kunnen aanbieden. In 1998 gaf CRI International een geconsolideerde omzet van [...](8) miljoen USD en een winst van [...](9) miljoen USD te zien.

(13) CRI heeft een herstructureringsplan voor KataLeuna ingediend, dat de volgende maatregelen behelst:

- CRI verbindt zich ertoe in de periode tot 31 december 2002 werk te bieden aan ten minste 75 werknemers, van wie ten minste [...](10) in de sector onderzoek en ontwikkeling. Ten minste [...](11) van hen moeten een graad in de natuurwetenschappen of een vergelijkbare academische graad bezitten. Tot 31 december 2002 moet een contractuele boete worden betaald indien deze personeelssterkte niet wordt bereikt;

- door middel van een marketing- en afzetstrategie moeten de klantenkring en het assortiment producten worden uitgebreid, terwijl via de relaties van Shell en CRI nieuwe markten moeten worden ontsloten. De omzet van KataLeuna moet voortaan voor [...](12) % in Europa en de Verenigde Staten en voor [...](13) % in Azië worden gerealiseerd;

- in het herstructureringsplan is voorzien in samenwerking met andere ondernemingen van het Shell-concern in de vorm van gemeenschappelijke benutting van aanwezige technologieën en knowhow. Zeer belangrijk zullen ook de betrekkingen binnen het concern op het gebied van leveranties worden [...](14);

- in het herstructureringsplan is voorzien in een grootscheepse modernisering van de fabrieksinstallaties, in verband waarmee de totale capaciteit aanzienlijk zal worden uitgebreid. Eind 2000 moeten de investeringen zijn voltooid, en vanaf begin 2001 zal de nieuwe capaciteit beschikbaar moeten zijn;

- in het financieringsplan is vanaf 2001 voorzien in een positieve cashflow en vanaf 2003 in winst. In de aanmelding wordt verklaard dat bij realisering van de voorgenomen investeringen en uitbreiding van het distributienet de omzet bij het bestaande assortiment aan producten tot [...](15) miljoen DEM per jaar kan worden verhoogd. Bij de voorgenomen uitbreiding van het assortiment zal binnen ongeveer tien jaar een jaarlijkse omzet van circa [...](16) miljoen DEM mogelijk zijn.

(14) Ten aanzien van de capaciteitsontwikkeling wordt in de aanmelding verklaard dat bij de huidige capaciteit een productie van 200 à 300 ton mogelijk is.

(15) Op het ogenblik beschikt KataLeuna over drie productie-installaties:

- een nikkelinstallatie met een capaciteit van [...](17) ton (productie van 1997: [...](18) ton),

- een aluminiumoxide-installatie met een, naar gelang van product en gebruikt materiaal, mogelijke maximale capaciteit van [...](19) ton (bezettingsgraad 1997: [...](20) %),

- een edelmetaalinstallatie met een capaciteit van [...](21) ton (productie 1997: [...](22) ton).

De totale capaciteit van de installaties bedraagt op het ogenblik bijgevolg ten hoogste [...](23) ton.

(16) CRI is voornemens een nieuwe installatie te bouwen voor de productie van zwaarmetaalkatalysatoren met een capaciteit van [...](24) ton alsmede een faciliteit voor de productie van edelmetaalkatalysatoren met een capaciteit van [...](25) ton. Voor de laatstgenoemde installatie is het de bedoeling de aanwezige gebouwen en - na grondige modernisering - een deel van de bestaande technische uitrusting te gebruiken. Een deel van de installaties wordt nieuw opgericht. In totaal is in het herstructureringsplan een capaciteit van [...](26) ton voorzien. De herstructurering zou bijgevolg tot een capaciteitsverhoging met meer dan 100 % leiden.

(17) Wat betreft de financiering van de herstructurering dient erop te worden gewezen dat de contractueel overeengekomen investering 70 miljoen DEM bedraagt. De investeringen dienen tussen 1998 en 31 december 2002 te geschieden (30 miljoen vóór 31 december 1999 en 40 miljoen vóór 31 december 2002; er is voorzien in boetes). Volgens de aanmelding dienden de investeringen voor modernisering eind 2000 te zijn uitgevoerd.

(18) De financiering van de tweede privatisering wordt, volgens de door Duitsland tezamen met de aanmelding ingediende documentatie, als volgt tussen de overheid en de investeerder verdeeld:

Financiering door de investeerder

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Financiering door de "Bundesanstalt für vereinigungsbedingte Sonderaufgaben (BvS)"

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Overige financiële bijdragen van de overheid

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(19) Volgens de aanmelding en de vervolgens door Duitsland overgelegde documentatie beloopt de totale bijdrage van de overheid bijgevolg 86,284 miljoen DEM, waarvan 81,284 miljoen DEM als steun moet worden beschouwd(27), en waarvan 26,8 miljoen DEM door de investeerder is bijgedragen. De totale kosten van de tweede privatisering bedragen bijgevolg 113,084 miljoen DEM.

(20) De Commissie heeft in haar besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure vastgesteld dat de totale productiecapaciteit van KataLeuna zal stijgen van [...](28) ton tot [...](29) ton, ofwel met meer dan 100 %.

(21) Overeenkomstig de Communautaire richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden(30) (hierna: "richtsnoeren") mag de steun echter - ook wanneer er op de betrokken markt geen structurele overcapaciteit bestaat - uitsluitend voor het herstel van de levensvatbaarheid worden gebruikt en niet om de begunstigde in staat te stellen gedurende de uitvoering van het herstructureringsplan de productiecapaciteit te vergroten, behalve voorzover zulks noodzakelijk is voor het herstel van de levensvatbaarheid, terwijl buitensporige vervalsing van de mededinging moet worden vermeden.

(22) De Commissie heeft in haar besluit tot inleiding van de procedure verklaard dat zij aan de hand van de documenten waarover zij beschikt niet kan uitmaken of er in de sectoren van de katalysatormarkt waarop KataLeuna zich na haar herstructurering wil begeven geen overcapaciteit bestaat. Evenmin kan aan de hand van de beschikbare informatie worden vastgesteld dat, gezien de marktstructuur in de sectoren waarop KataLeuna in de toekomst actief zal zijn, de steun niet zal leiden tot een buitensporige vervalsing van de mededinging.

(23) Tevens heeft de Commissie vastgesteld dat de bijdrage van de investeerder in de totale kosten van de herstructurering circa 24 % bedraagt en dat de steunintensiteit 72 % beloopt(31). De Commissie twijfelt er daarom aan dat de steun tot het voor de voorgenomen herstructurering noodzakelijke minimum beperkt is en dat de bijdrage van de investeerder in de zin van de richtsnoeren als belangrijke bijdrage kan worden aangemerkt. Aangezien de investering eerder een nieuwe investering dan een herstructurering schijnt in te houden, leek de Commissie daarenboven het feitelijke karakter van de investering twijfelachtig.

(24) Gezien het bovenstaande twijfelt de Commissie aan het evenredige karakter van de steun en betwijfelt zij tevens dat de steun niet tot een buitensporige vervalsing van de mededinging zal leiden.

III. OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN

(25) De Commissie heeft van het Verenigd Koninkrijk en van CRI Catalysts opmerkingen ontvangen betreffende de inleiding van de procedure.

(26) Het Verenigd Koninkrijk verklaart zich ingenomen met de door de Commissie uitgevoerde controle en benadrukt dat moet worden gezorgd voor een juiste omzetting van de richtsnoeren door de lidstaten. De regering van het Verenigd Koninkrijk verklaart na overleg met de chemische sector van oordeel te zijn dat de door Duitsland verstrekte steun KataLeuna een ontoelaatbaar concurrentievoordeel verschaft en geleid heeft tot een verstoring van de mededinging in de Europese industrie.

(27) CRI Catalysts verwijst in haar opmerkingen naar informaties betreffende de markt voor hydrogeneringskatalysatoren die deze onderneming door derden zijn verstrekt, respectievelijk die algemeen toegankelijk zijn. Daarin is sprake van jaarlijkse groeipercentages van 4 à 5 %. Op het ogenblik heeft KataLeuna een marktaandeel van slechts [...](32) %. In het ondernemingsplan op lange termijn van KataLeuna is daarnaast slechts voorzien in een verhoging van de afzet tot maximaal [...](33) miljoen USD, hetgeen overeenkomt met een marktaandeel van slechts [...](34) %. Dit steunt de conclusie dat de plannen van KataLeuna om het bedrijf te ontwikkelen slechts een zeer geringe invloed hebben op de mededinging op deze omvangrijke groeimarkt. Volgens CRI Catalysts uiten de afnemers van de onderneming bezorgdheid over de consolidering van de sector en het grote aantal overnamen dat in de laatste jaren heeft plaatsgevonden, en zien zij in de oprichting van KataLeuna een positieve factor voor de mededinging, een omkering van de tendens in de richting van een markt met steeds minder concurrenten en een middel om het daarmee verbonden gevaar van prijsverhogingen af te wenden. Bovendien heeft KataLeuna in 2000 een 50 % hogere omzet te zien gegeven dan in 1999, hetgeen er eveneens op wijst dat de markt meer dan genoeg ruimte biedt voor ten minste een bijkomende kleine concurrent.

(28) CRI Catalysts bestrijdt ook de stelling van de Commissie dat de investeerdersbijdrage 24 % beloopt en verklaart dat de berekening van de Duitse regering van de investeerdersbijdrage, die tot een percentage van 33 komt, nauwkeuriger is. Wat betreft de aard van de maatregel is er zonder enige twijfel sprake van een normale herstructurering, die geen nieuwe elementen bevat: techniek, klantenkring, productieproces, aard van de outillage, toeleveringsbedrijven en personeel zijn na de herstructurering dezelfde als tevoren. De verbouwingen zijn ter wille van de gezondheid van de werknemers en de arbeidsveiligheid in het bedrijf nodig geweest. De nieuwe installaties bestaan voor het grootste deel uit nieuwere versies van de reeds vóór de privatisering aanwezige outillage. Met onveilige en milieuonvriendelijke gebouwen en -machines kan het bedrijf niet worden geëxploiteerd.

IV. OPMERKINGEN VAN DUITSLAND

(29) Duitsland concentreert zich bij zijn opmerkingen op vier punten: de marktsituatie, het herstructureringskarakter van het project, de berekening van de steun en de hogere bijdrage van de investeerder. Duitsland heeft de Commissie bijkomende documentatie toegezonden om zijn argumenten te steunen.

(30) Wat betreft de marktsituatie verklaart Duitsland dat het - zoals de Commissie bij de inleiding van de procedure heeft vastgesteld - volkomen juist is dat er in een aantal segmenten van de markt voor katalysatoren sprake is van overcapaciteit. Dit geldt bijvoorbeeld voor katalysatoren voor de auto-industrie. KataLeuna is echter niet actief in deze marktsectoren en is dit ook na de uitvoering van het herstructureringsplan niet voornemens. De activiteiten van KataLeuna als onderneming zijn beperkt tot de sector chemische katalysatoren, en dan nog vooral tot de commerciële sector van de hydrogeneringskatalysatoren. Daar bestaat geen overcapaciteit. KataLeuna concentreert zich op deelmarktproducten en vervaardigt volgens de specificaties van individuele klanten katalysatoren op maat.

(31) Voorts stelt Duitsland vast dat de berekeningen op grond waarvan de Commissie in het kader van het besluit tot inleiding van de procedure het marktaandeel van KataLeuna heeft vastgesteld op basis van het aandeel van de onderneming in subsegmenten van de markt voor hydrogeneringskatalysatoren onnauwkeurig zijn en tot onjuiste conclusies zouden kunnen leiden. Een exacte bepaling van de marktaandelen is op deze basis zeer moeilijk aangezien de bestaande productiecapaciteiten niet voldoende nauwkeurig kunnen worden toegeschreven aan de verschillende subsegmenten. Een realistische berekening van de marktaandelen is enkel voor de grotere marktsegmenten, zoals de sector hydrogeneringskatalysatoren, mogelijk.

(32) Duitsland verklaart dat een aantal katalysatorproducenten, met name in de sector chemische katalysatoren, in de afgelopen jaren extra capaciteit hebben opgebouwd en dat zij dit in de nabije toekomst zullen voortzetten. Dit bewijst dat de voor KataLeuna relevante markt geen overcapaciteit kan vertonen, en dat integendeel extra capaciteit vereist is om te voldoen aan de groeiende vraag naar katalysatoren voor chemische processen. Hierop wijzen ook de zeer gunstige marktprognosen en de verwachte groei van de vraag naar chemische katalysatoren. Bijgevolg zal de markt blijven groeien, en wel in een mate die de voorgenomen omzet van KataLeuna verre overtreft.

(33) Verder verklaart Duitsland dat de katalysatormarkten in hoge mate geconsolideerd zijn en beheerst worden door een klein aantal grote leveranciers met hoge marktaandelen. De mogelijke vestiging van een bijkomende leverancier in deze sector kan slechts positieve gevolgen hebben voor de mededinging en zal ook voor de consument van nut zijn.

(34) Volgens Duitsland is de capaciteitsvergroting bij KataLeuna beperkt tot het voor de verzekering van de levensvatbaarheid van de onderneming absoluut noodzakelijke minimum. In een uitbreiding in deze orde van grootte was in het herstructureringsplan van meet af aan voorzien. Voorts betoogt Duitsland dat de productiecapaciteit in de katalysatorindustrie nooit voor 100 % kan worden benut. Dit houdt verband met de productieprocédés, waarbij met het oog op de omschakeling van de installaties nadat voor bepaalde klanten bestemde specifieke charges zijn afgewerkt regelmatig onderbrekingen noodzakelijk zijn. De fabricage van hydrogeneringskatalysatoren geschiedt grotendeels in de vorm van kleine charges en niet van massaproductie van soortgelijke producten. Ook is het niet economisch verantwoord grote voorraden van dergelijke producten aan te leggen, terwijl bovendien, in verband met seizoenschommelingen van de vraag, een bepaalde flexibiliteit in de productie noodzakelijk is.

(35) Wat betreft de aard van het project verklaart Duitsland dat dit als een echte herstructurering overeenkomstig de criteria van de richtsnoeren moet worden beschouwd. De activiteiten van KataLeuna zijn na de overname van de onderneming door CRI zonder onderbreking op de bestaande voet voortgezet, en wel met dezelfde medewerkers in dezelfde functies, de bestaande orderportefeuille, de bestaande overeenkomsten met dezelfde leveranciers, dezelfde productie en een onveranderd assortiment producten, evenals met de bestaande installaties, die onder dezelfde technische omstandigheden volgens dezelfde procédés en met dezelfde materialen zijn gebruikt. Parallel met de voortzetting van de activiteiten is stapsgewijs het herstructureringsplan van CRI uitgevoerd.

(36) Duitsland verklaart dat het herstructureringsplan de volgende elementen omvat:

1. Maatregelen binnen de onderneming

- Inkrimping van de personeelssterkte, uitbreiding van de wetenschappelijke sectoren, het aantrekken van nieuwe medewerkers op het gebied van de marketing met specifieke beroepservaring;

- marketing/afzet: ontwikkeling van nieuwe strategieën, benutting van de distributiekanalen en contacten van CRI/Shell, penetratie van nieuwe markten als onderdeel van het Shell-concern, uitbreiding van de klantenkring;

- assortiment producenten: aanpassing van het bestaande assortiment door het schrappen van onrendabele producten en door concentratie op nieuwe producten en marktsegmenten met toekomstmogelijkheden;

- uitbreiding van de O & O-activiteiten van de onderneming met het oog op een grotere concentratie van onderzoek en ontwikkeling op nieuwe hoogwaardige producten en procédés.

2. Investeringen

- Modernisering van de aanwezige installaties om deze aan te passen aan de voorschriften inzake veiligheid en milieubescherming;

- wanneer de modernisering oneconomisch is, sloop van de oude en oprichting van nieuwe installaties die voldoen aan de veiligheids- en milieubepalingen.

3. Financiële maatregelen

- Kapitaalinjectie (door CRI en BvS) en verliescompensatie.

(37) Volgens Duitsland zijn de investeringen slechts een in het kader van het algehele herstructureringsplan uitgevoerd onderdeel van de herstructurering van de onderneming. De investeringen alleen kunnen levensvatbaarheid op lange termijn van de onderneming niet verzekeren; daarvoor zijn verdere maatregelen zoals vernieuwing van het assortiment producten, nieuwe marketingstrategieën en een financiële herstructurering noodzakelijk. Bijgevolg voldoet het herstructureringsplan aan de vereisten van de richtsnoeren en dient het project als een werkelijke herstructurering te worden beschouwd.

(38) Duitsland verklaart verder dat de investeringen grotendeels zijn gebruikt om verouderde installaties, die wegens het gevaar dat zij opleverden voor de gezondheid en veiligheid van de werknemers niet meer konden worden gebruikt, door nieuwe te vervangen. Modernisering van de oude installaties zou niet uitvoerbaar zijn geweest en zou nog hogere kosten met zich hebben gebracht dan de investering in nieuwe installaties.

(39) Ten aanzien van het bedrag van de steun bestrijdt Duitsland een deel van de door de Commissie uitgevoerde berekeningen.

(40) Wat betreft de financiering van de investeringen verklaart Duitsland dat in de privatiseringsovereenkomst is vastgesteld dat CRI ten minste 70 miljoen DEM dient te investeren; daarnaast is voorzien in verdere investeringen tot een totaalbedrag van 86,6 miljoen DEM. CRI zal echter in totaal [...](35) miljoen DEM investeren, dat wil zeggen meer dan het in de privatiseringsovereenkomst vastgestelde bedrag. Deze investeringen zouden vóór eind 2000 plaatsvinden. Daarom is de door de investeerder te storten kapitaalreserve uit hoofde van de privatiseringsovereenkomst dienovereenkomstig gewijzigd in [...](36) miljoen DEM.

(41) Ten aanzien van de investeringen in infrastructuur ten bedrage van 2 miljoen DEM, die volgens het herstructureringsplan door de BvS worden gefinancierd, verklaart Duitsland dat de BvS deze verplichting tot financiering van de infrastructuur niet zal nakomen. Aangezien volgens Beschikking 1999/646/EG van de Commissie van 25 november 1998 betreffende maatregelen van Duitsland ten gunste van InfraLeuna Infrastruktur und Service GmbH(37) de financiering van de infrastructuurvoorzieningen door de BvS via InfraLeuna niet als steun dient te worden beschouwd, worden de desbetreffende maatregelen overeenkomstig genoemde beschikking uit de begroting van InfraLeuna gefinancierd. Bijgevolg is van de in het herstructureringsplan genoemde financiering van infrastructuurvoorzieningen ten bedrage van 2 miljoen DEM uit overheidsmiddelen afgezien aangezien er sprake is van algemene, door InfraLeuna uit te voeren infrastructuurmaatregelen.

(42) Ten aanzien van de kosten van ontmantelings- en afbraakmaatregelen ten bedrage van 3 miljoen DEM noemt Duitsland twee verschillende redenen waarom deze kosten niet als herstructureringskosten in het kader van het onderhavige herstructureringsproject dienen te worden beschouwd.

(43) In de eerste plaats verklaart Duitsland bij schrijven van 11 mei 2000 dat de sloop in ieder geval noodzakelijk is en niet onmiddellijk met de voorgenomen herstructurering samenhangt. De betrokken maatregelen omvatten de ontmanteling en afbraak van de oude installaties en gebouwen, die als gevolg van de voor de tweede privatisering voorgenomen capaciteitsvermindering niet meer nodig zijn. Deze maatregelen dienen door een publiekrechtelijke instelling te worden uitgevoerd. De kosten die daardoor ontstaan kunnen niet als herstructureringskosten in het kader van het onderhavige project worden beschouwd maar vallen onder de periode vóór de tweede privatisering.

(44) Vervolgens verklaart Duitsland bij schrijven van 30 november 2000 dat de sloopmaatregelen vooral de gebouwen 7671 (bouwjaar 1940) en 8320 (bouwjaar 1944) betreffen, en dat zij zowel de ontmanteling en afbraak als de sanering van de vervuilde bodem omvatten. Duitsland verklaart dat de bodem ten westen van gebouw 7671 ernstig met zware metalen is besmet en dat, gezien de mogelijke verspreiding van de gevaarlijke stoffen via de bodem en de lucht, niet kan worden uitgesloten dat het personeel in gevaar wordt gebracht. Gebouw 8320 wordt voor de productie van zwaarmetaalkatalysatoren gebruikt, die eveneens gevaarlijke stoffen bevatten. Bovendien bevindt het gebouw zich in zeer slechte toestand en is het zodanig bouwvallig geworden dat er gevaar van instorting bestaat. Voor de productieactiviteiten van de onderneming is het gebouw niet meer bruikbaar.

(45) Volgens Duitsland besloot KataLeuna in augustus 1998 wegens de gevaren voor de gezondheid en de veiligheid van de werknemers iedere productieactiviteit in deze gebouwen te staken. De sloopmaatregelen zijn bijgevolg met het oog op de gezondheidsbescherming en arbeidsveiligheid absoluut noodzakelijk en zelfs wanneer zij niet onder de bepalingen inzake "Altlasten" zouden vallen, zouden de desbetreffende kosten, ongeacht de privatisering, door de overheid moeten worden gedragen. Zij kunnen dus niet als steun in het kader van de tweede herstructurering worden beschouwd.

(46) Wat betreft de buitengewone garanties ten bedrage van maximaal 2 miljoen DEM verklaart Duitsland dat deze verband houden met leveringsovereenkomsten die in het kader van de eerste privatisering werden gesloten. De overname van deze kosten door de BvS zou onmiddellijk samenhangen met de eerste privatisering en zij dienen daarom niet als in het kader van de tweede privatisering te maken herstructureringskosten te worden beschouwd. Hetzelfde geldt voor de compensaties in het kader van de eerste privatisering ten bedrage van 0,827 miljoen DEM. Deze kosten houden geen verband met de tweede privatisering, maar vinden hun oorsprong in de eerste privatisering.

(47) Ten aanzien van de 17,6 miljoen DEM uit de eerste privatisering die bestemd waren voor investeringen verklaart Duitsland dat na het mislukken van de eerste privatisering daarvan nog liquide middelen ten bedrage van 17,6 miljoen DEM beschikbaar waren. De steun voor de eerste privatisering is verenigbaar met de gemeenschappelijke markt omdat zij voldoet aan de bepalingen van de Treuhandregelingen. Ten tijde van het sluiten van de privatiseringsovereenkomst met CRI heeft de BvS deze liquide middelen willen gebruiken voor de financiering van het nieuwe project. Dit bedrag mag echter niet als nieuwe steun worden beschouwd aangezien het afkomstig is uit overgebleven middelen van de eerste privatisering, en bijgevolg is het ook geen bijdrage van de BvS aan de tweede privatisering.

(48) Ten aanzien van de hogere investeerdersbijdrage verklaart Duitsland dat de investeerder CRI aanzienlijk meer tot de herstructurering heeft bijgedragen dan in de privatiseringsovereenkomst was vastgesteld.

(49) In de eerste plaats, verklaart Duitsland, heeft CRI in de jaren 1999 en 2000 [...](38) miljoen DEM extra bijgedragen aan de activiteiten van KataLeuna op het gebied van onderzoek en ontwikkeling.

(50) Ten tweede heeft CRI KataLeuna voor de sector marketing en afzet twee leidinggevende medewerkers van andere Europese vestigingen ter beschikking gesteld en in de sectoren informatietechnologie, gezondheidsbescherming en arbeidsveiligheid alsmede bij het management bijstand verleend, onder andere door overplaatsing van op het gebied van marketing en afzet deskundige medewerkers uit de Verenigde Staten. De in 1999 en 2000 in verband met deze maatregelen ontstane kosten ten bedrage van [...](39) miljoen DEM zijn door CRI gefinancierd.

(51) Ten derde heeft CRI [...](40) miljoen DEM geïnvesteerd, dat wil zeggen [...](41) miljoen DEM meer dan het maximale bedrag van 86,8 miljoen DEM waarin in de privatiseringsovereenkomst was voorzien.

(52) Als vierde punt wijst Duitsland erop dat het totale verlies in de periode van herstructurering hoger zal zijn dan verwacht. Deze extra verliezen ten belope van [...](42) miljoen DEM worden alleen door CRI gedragen. Zij zijn vooral toe te schrijven aan de hogere rentebetalingen die het gevolg zijn van het feit dat de GA-bijdragen tot de positieve beschikking van de Commissie met bankkredieten werden gefinancierd.

(53) Ten aanzien van de compensatie van verliezen waarin de privatiseringsovereenkomst voorziet, verklaart Duitsland dat ook het deel van de in de herstructureringsperiode geleden verliezen dat volgens de overeenkomst ten laste komt van de investeerder, als bijdrage van de investeerder dient te worden beschouwd. Volgens de oorspronkelijke planning zouden de verliezen in totaal [...](43) miljoen DEM belopen. Volgens de privatiseringsovereenkomst bedraagt de door de BvS in de herstructureringsperiode te betalen verliescompensatie circa [...](44) miljoen DEM. Duitsland verklaart dat de volgens de oorspronkelijke overeenkomst door de investeerder te dragen verliezen van [...](45) miljoen DEM als investeerdersbijdrage aan de herstructurering dienen te worden beschouwd.

V. BEOORDELING VAN DE STEUN

(54) Volgens artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag zijn steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigde steunmaatregelen onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt wanneer zij door begunstiging van bepaalde ondernemingen of productie de mededinging vervalsen of dreigen te vervalsen voorzover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt. Volgens de jurisprudentie van de communautaire rechterlijke instanties wordt de handel tussen de lidstaten ongunstig beïnvloed wanneer de begunstigde onderneming een economische bedrijvigheid uitoefent in het kader waarvan handel tussen de lidstaten plaatsvindt.

(55) De Commissie stelt vast dat de aangemelde steun uit staatsmiddelen aan één enkele onderneming wordt toegekend en deze begunstigt aangezien de normaliter door deze onderneming in verband met de uitvoering van het aangemelde herstructureringsproject te dragen kosten worden gedrukt. De begunstigde onderneming CRI is bovendien via haar moederonderneming CRI International zowel op het gebied van onderzoek en ontwikkeling als op dat van de productie en verkoop van katalysatoren voor de aardolie- en chemische industrie werkzaam, dat wil zeggen in sectoren waarin handel tussen de lidstaten plaatsvindt. De desbetreffende steun valt daarom onder artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag.

(56) Het aangemelde project betreft de herstructurering van de onderneming overeenkomstig het door de investeerder ingediende herstructureringsplan. De Commissie stelt vast dat herstructureringssteun voor ondernemingen in moeilijkheden aan de communautaire richtsnoeren voor de evaluatie van reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden dient te worden getoetst.

(57) De Commissie stelt vast dat de nieuwe communautaire richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden op 9 oktober 1999 in werking zijn getreden(46). Ingevolge punt 101 van deze richtsnoeren onderzoekt de Commissie de verenigbaarheid van alle niet-aangemelde steunmaatregelen op basis van de nieuwe richtsnoeren indien de steun of een deel daarvan na de bekendmaking van de richtsnoeren is toegekend, en in alle andere gevallen op basis van de richtsnoeren die ten tijde van de toekenning van de steun golden. Aangezien in het onderhavige geval alle steunmaatregelen vóór de publicatie van de nieuwe richtsnoeren werden toegekend, dient de steun op basis van de kaderregeling in de redactie van 1994(47) te worden onderzocht.

(58) Overeenkomstig de richtsnoeren komt de Commissie tot de bevinding dat een reddings- en herstructureringsmaatregel in de zin van artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag tot de ontwikkeling van de economische bedrijvigheid kan bijdragen zonder de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor zodanig te veranderen dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad wanneer de in de richtsnoeren vastgestelde voorwaarden zijn vervuld.

(59) Volgens punt 2.1 van de richtsnoeren behoren tot de typische symptomen van een onderneming in moeilijkheden een dalende rentabiliteit, respectievelijk toenemende verliezen, een dalende omzet, een geringere kasstroom alsmede een lagere netto boekwaarde. De Commissie stelt vast dat KataLeuna sedert haar oprichting in 1994 verliezen heeft geleden, die in 1998 circa [...](48) miljoen DEM bedroegen. De liquidatiewaarde van de onderneming bedroeg op 31 december 1997 -4,8 miljoen DEM. Bijgevolg wordt de vennootschap als een onderneming in moeilijkheden beschouwd en dient de herstructureringssteun overeenkomstig de richtsnoeren te worden onderzocht.

(60) De Commissie stelt vast dat van de in totaal 86,284 miljoen DEM belopende bijdrage van de overheid aan de tweede herstructurering er 29,827 miljoen DEM op basis van goedgekeurde steunregelingen wordt toegekend en bijgevolg als bestaande steun in de zin van artikel 1, onder b), punt ii), van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag(49) dient te worden beschouwd. Een controle van de verenigbaarheid daarvan met de gemeenschappelijke markt door de Commissie is bijgevolg uit hoofde van deze beschikking niet vereist. Met de bestaande steun van 29,827 miljoen DEM wordt echter bij het onderzoek van de evenredigheid overeenkomstig punt 3.2.2, onder iii), van de richtsnoeren rekening gehouden.

(61) Voorts stelt de Commissie vast dat overeenkomstig haar praktijk inzake herstructurering van Oost-Duitse ondernemingen de privatisering van een onderneming via een openbare aanbestedingsprocedure dient te geschieden om geen verdenking te wekken dat de privatisering verband houdt met staatssteun voor de investeerder. De Commissie benadrukt dat het in deze beschikking enkel om de herstructureringssteun voor KataLeuna gaat, afgezien van eventuele steun ten gunste van de koper zelf.

Geen ongerechtvaardigde vervalsing van de mededinging

(62) Volgens de richtsnoeren mag de steun niet tot ongerechtvaardigde vervalsing van de mededinging leiden. In punt 3.2.2, onder ii), van de richtsnoeren is bepaald dat de herstructurering, indien er in de betrokken sector een structurele overcapaciteit bestaat, gepaard moet gaan met een vermindering van de capaciteit van de betrokken onderneming. Wanneer er op de desbetreffende markt geen structurele overcapaciteit bestaat, mag de steun uitsluitend voor het herstel van de levensvatbaarheid worden gebruikt en niet om de begunstigde in staat te stellen gedurende de uitvoering van het herstructureringsplan zijn productiecapaciteit te vergroten, behalve voorzover dit voor het herstel van de rentabiliteit noodzakelijk is en zonder dat er ongerechtvaardigde vervalsing van de mededinging plaatsvindt.

(63) Vastgesteld wordt dat de capaciteitsvergroting in het onderhavige geval meer dan 100 % bedraagt en dat deze uitgebreide capaciteit vanaf begin 2001 beschikbaar is.

(64) De Commissie heeft in haar besluit betreffende het inleiden van de procedure verklaard dat zij op grond van de informatie waarover zij op dat moment beschikte niet kon uitmaken of in de sectoren van de katalysatormarkt waarop KataLeuna na de herstructurering actief zal zijn geen overcapaciteit zal heersen en of de steun niet tot een ongerechtvaardigde vervalsing van de mededinging op deze markten zal leiden.

(65) De Commissie stelt vast dat KataLeuna op de markt voor chemische katalysatoren in de sector van de hydrogeneringskatalysatoren op de wereldmarkt een volume van circa 600 miljoen DEM vertegenwoordigt. Deze markt wordt door de drie grootste producenten (Engelhard, Süd-Chemie en Synetix) voor 75 % bezet en door de grootste vier (inclusief Degussa-Hüls) voor 82 %, terwijl de overblijvende 18 % wordt gedeeld door diverse firma's, waaronder Procatalyse SA, BASF, W.R. Grace, Activated Metals & Chemicals, Boreskov Institute, Kawaken Fine Chemicals, Nikki Universal en N.E. Chemcat.

(66) De informatie waarover de Commissie beschikt, bevestigt dat de katalysatorindustrie sterk geconsolideerd is. In 1997 waren er in de sector chemische hydrogeneringskatalysatoren 31 ondernemingen en in 1999 nog slechts 27 actief. Deze tendens tot consolidering zal wellicht doorzetten, misschien zelfs in versnelde vorm, aangezien het bij de technische dienstverlening steeds moeilijker wordt het bij een klein aantal grote afnemers noodzakelijke niveau aan te houden wanneer noch de kritieke massa, noch de nodige mate van diversificatie wordt bereikt. De gevolgen zijn voor alle marktdeelnemers in de katalysatorindustrie gelijk - om te kunnen overleven zullen zij mondiaal in een groot aantal uiteenlopende marktsegmenten en bedrijfstakken moeten optreden.

(67) Volgens de gegevens waarover de Commissie beschikt, is hydrogenering het meest gebruikte industriële katalyseringsproces. Het is niet beperkt tot specifieke categorieën van eindverbruikers maar is zowel in de aardolie- als in de chemische, fijnchemicaliën- en farmaceutische industrie van grote betekenis en wordt ook in de polymeerindustrie toegepast. De markt voor chemische hydrogeneringskatalysatoren is weer in twee subsegmenten verdeeld: die van de petrochemische en die van de industriële hydrogeneringsprocessen. Samen geven zij een groeicijfer van bijna 4,5 % te zien(50). In de Verenigde Staten gaat men ten aanzien van de markt voor chemische katalysatoren uit van groeicijfers van ruim 8 % per jaar. Het gemiddelde groeicijfer voor chemische katalysatoren in de periode 1990-1998 was 4,5 %.

(68) Wat betreft de algemene ontwikkeling van de markt voor katalysatoren voor de hydrogenering van chemische stoffen in het tijdvak 1999-2005 zijn de volgende gegevens in miljoenen USD beschikbaar(51):

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(69) Volgens de door Duitsland verstrekte gegevens heeft KataLeuna zich grotendeels toegelegd op gespecialiseerde sectoren van de markt. In dat verband worden vooral "op maat gesneden" katalysatoren volgens de specificaties van afnemers vervaardigd. Gezien de gekozen fabricagetechnologieën is voor KataLeuna productie in de subsector van de petrochemische hydrogenering uitgesloten. Daarom concentreert de onderneming zich op de sector van de industriële hydrogenering, die de beste groeivooruitzichten biedt.

(70) De Commissie stelt vast dat de door KataLeuna in 1999 gerealiseerde omzet van [...](52) miljoen DEM overeenkomt met een aandeel van [...](53) % op de totale markt voor hydrogeneringskatalysatoren en een aandeel van [...](54) % op de markt voor industriële hydrogenering. De voor 2005 verwachte omzet van [...](55) miljoen DEM zou overeenkomen met een aandeel van [...](56) % op de totale markt, respectievelijk [...](57) % op de markt voor industriële hydrogeneringskatalysatoren.

(71) De Commissie stelt vast dat voor chemische katalysatoren mondiaal van een jaarlijkse productie van circa 90000 ton met een mogelijke positieve of negatieve variatie van 10 % moet worden uitgegaan. De op wereldschaal benutte jaarlijkse productiecapaciteit wordt op 120000 à 130000 ton geschat. Aangezien de producenten informatie betreffende de productiecapaciteit als strikt vertrouwelijk beschouwen, bestaan er geen statistieken betreffende de productiecapaciteit per producent(58). De geplande productiecapaciteit van KataLeuna, die [...](59) ton bedraagt, komt overeen met een aandeel van [...](60) % in de in de gehele wereld bestaande capaciteit.

(72) Volgens de gegevens waarover de Commissie beschikt, gebruiken de katalysatorfabrikanten zelden specifieke productielijnen respectievelijk -eenheden voor de vervaardiging van vastbedkatalysatoren. In de industrie van chemische katalysatoren worden de productielijnen discontinu gebruikt. Dat betekent dat de producent wegens de dure productieomstandigheden en de geringe productievolumes per keer slechts enkele duizenden tonnen produceert en dan de installatie stillegt en reinigt voordat een volgende order wordt uitgevoerd. Bijgevolg bedraagt de werkelijke operationele capaciteit van een installatie slechts 50 à 70 % van het theoretische maximum.

(73) Bij schrijven van 21 oktober 1999 verklaart Duitsland dat de geplande toekomstige capaciteit van KataLeuna als volgt zal worden benut:

- voor [...](61) % voor nieuwe typen katalysatoren, die bij de afdeling onderzoek van KataLeuna worden ontwikkeld en voor de ontwikkeling waarvan elders geen capaciteit beschikbaar is. Het is de bedoeling hiermee de ontwikkeling van nieuwe typen van katalysatoren voor nieuwe toepassingen en nieuwe marktsegmenten voort te zetten;

- voorts dient [...](62) % te worden gebruikt voor het afstemmen van katalysatoren op de bijzondere behoeften van individuele afnemers, die weliswaar zelf over onderzoeksfaciliteiten beschikken maar met het oog op uitbreiding van hun eigen capaciteit uitzien naar onafhankelijke katalysatorproducenten;

- nog eens [...](63) % dient voor de uitvoer van katalysatoren naar Noord- en Zuid-Amerika en naar het Stille-Oceaangebied te worden gereserveerd. Het is de bedoeling door samenvoeging van KataLeuna-producten met andere katalysatoren van CRI een optimaler gebruik te maken van de exportmarkten en KataLeuna te helpen nieuwe exportmarkten te ontsluiten;

- een groot deel (ten minste [...](64)) van de geplande capaciteit van KataLeuna moet voor de productie van katalysatoren in samenwerking met zusterondernemingen binnen het Shell/CRI-concern worden gebruikt.

(74) De Commissie stelt vast dat de maximale technische productiecapaciteit alleen niet als indicatie kan dienen omdat de feitelijke operationele capaciteit van een installatie, gezien het proces van productie van de katalysatoren, slechts 50 à 70 % van het theoretische maximum bedraagt. Niettemin stelt de Commissie vast dat er, volgens de informatie waarover zij beschikt, geen structurele overcapaciteit op deze markt bestaat. Bovendien is het, gezien de bijzondere omstandigheden die in dit geval een rol spelen, zeer belangrijk vast te stellen dat deze markt een groeimarkt is. Bijgevolg is volgens de richtsnoeren weliswaar geen capaciteitsvermindering vereist, maar toch mag de steun uitsluitend voor het herstel van de levensvatbaarheid van de onderneming worden gebruikt en niet om de begunstigde in staat te stellen de productiecapaciteit tijdens de uitvoering van het herstructureringsplan uit te breiden, behalve in de mate waarin dit wezenlijk bijdraagt tot het herstel van de levensvatbaarheid zonder de mededinging daarbij buitensporig te vervalsen.

(75) De Commissie stelt vast dat in het herstructureringsplan is voorzien in een uitbreiding van de bestaande productiecapaciteit van [...](65) tot [...](66) ton.

(76) Volgens het schrijven van Duitsland van 26 augustus 1999 is het de bedoeling met de geplande installaties per jaar ongeveer [...](67) ton te produceren. In dit cijfer is rekening gehouden met de vereiste flexibiliteit van de productie (mogelijkheid van perioden van piekbelasting) en met de productmix die de uiteenlopende behoeften van de afnemers weerspiegelt. Naar de mening van Duitsland zou een productievolume van [...](68) ton niet volstaan om een positief bedrijfsresultaat te verkrijgen. Terwijl bij een jaarlijkse productie van [...](69) op een winst van [...](70) DEM kan worden gerekend, zal bij een productie van 1000 ton naar verwacht een verlies van hetzelfde bedrag moeten worden geregistreerd. Dit is een gevolg van het feit dat de vaste kosten, de kosten voor onderzoek en ontwikkeling en de kosten van vervanging van oude machines - afgezien van de omvang van de productie - gelijk blijven. Om deze kosten te dekken en een positief resultaat te realiseren is een productie van ten minste [...](71) ton vereist. Om deze reden is de voorgenomen uitbreiding van de productiecapaciteit absoluut noodzakelijk om het herstructureringsplan tot een goed einde te brengen en de levensvatbaarheid van de onderneming op lange termijn te verzekeren.

(77) Volgens de gegevens waarover de Commissie beschikt, bedraagt de werkelijke operationele capaciteit van een installatie slechts 50 à 70 % van het theoretische maximum. Dat bij een installatie met een totale capaciteit van [...](72) ton naar een feitelijke productie van [...](73) ton wordt gestreefd, stemt overeen met deze algemene gegevens waarover de Commissie beschikt. Bovendien werd het bedrijfsresultaat bij een productie van [...](74) ton berekend op basis van het maximale bedrag van [...](75) miljoen DEM voor de met ingang van 2007 verwachte omzet van KataLeuna, terwijl het bedrijfsresultaat bij een productie van [...](76) ton op basis van een omzet van [...](77) miljoen DEM werd berekend. De Commissie stelt vast dat het met de omzet van [...](78) miljoen DEM in verband gebrachte negatieve resultaat en de vaste kostenelementen in overeenstemming zijn met de bij de aanmelding ingediende winst/verliesprognose van KataLeuna voor het tijdvak 2002 tot 2007.

(78) Ten aanzien van de vaste kostenelementen van het herstructureringsplan stelt de Commissie vast dat deze kostenelementen beantwoorden aan de specifieke kenmerken van de betrokken bedrijfstak. De relatief hoge onderhoudskosten en hoge kosten van onderzoek en ontwikkeling zijn normale en wezenlijke factoren bij de productie van katalysatoren. Het onderhoud is als gevolg van het voortdurend onderbroken productieproces noodzakelijk. Investeringskosten voor onderzoek en ontwikkeling zijn een noodzakelijke voorwaarde om in deze mondiale markt concurrerend te blijven en om producten te kunnen aanbieden die voldoen aan de specifieke vereisten van uiteenlopende afnemers.

(79) Gezien het bovenstaande lijkt het niet mogelijk de levensvatbaarheid van de onderneming te herstellen door de vaste kostenelementen te verlagen. De Commissie ziet daarom geen reden eraan te twijfelen dat een feitelijke productie van [...](79) ton het noodzakelijke minimum is om de levensvatbaarheid van de onderneming op lange termijn te herstellen. Aangezien in het herstructureringsplan is voorzien in een uitbreiding van de productiecapaciteit in de mate die noodzakelijk is om de levensvatbaarheid van de onderneming te herstellen, dient de Commissie bijgevolg na te gaan of deze capaciteitsverhoging een ongerechtvaardigde vervalsing van de mededinging tot gevolg zal hebben.

(80) De Commissie stelt vast dat er bij de markt voor hydrogeneringskatalysatoren sprake is van een sterk geconsolideerde mondiale markt, waarop in 1999 27 leveranciers actief waren en die door de drie belangrijkste fabrikanten voor 75 % werd beheerst. Volgens de informaties van de Commissie zal deze tendens tot consolidatie zich wegens het mondiale karakter van de handel in hydrogeneringskatalysatoren wellicht doorzetten.

(81) De productiecapaciteit van KataLeuna vertegenwoordigt [...](80) % van de op wereldschaal bestaande productiecapaciteit voor hydrogeneringskatalysatoren. De in 1999 door KataLeuna behaalde omzet van [...](81) miljoen DEM komt overeen met een aandeel van [...](82) % op de totale markt voor hydrogeneringskatalysatoren, respectievelijk van [...](83) % op die voor industriële hydrogenering. Voor 2005 wordt een omzet van [...](84) miljoen DEM verwacht, hetgeen overeenkomt met een aandeel van [...](85) % op de totale markt, respectievelijk van [...](86) % voor de industriële hydrogenering. Het is de bedoeling dat de omzet in de toekomst voor respectievelijk [...](87) % in Europa en de Verenigde Staten en voor [...](88) % in Azië wordt gerealiseerd.

(82) De Commissie stelt vast dat de relevante markt de markt voor chemische hydrogeneringskatalysatoren is. Volgens de gegevens waarover de Commissie beschikt, is de berekening van de marktaandelen op grond van subsegmenten van de markt zeer moeilijk en kan deze tot onjuiste conclusies leiden, aangezien een voldoende nauwkeurige indeling van de bestaande productiecapaciteiten naar gelang van de verschillende subsegmenten zo goed als onmogelijk is. De producenten behandelen informatie betreffende de productiecapaciteit als strikt vertrouwelijk, en er bestaan geen statistieken van de productiecapaciteit volgens producenten. De marktdeelnemers zijn in verschillende segmenten actief. De Commissie stelt vast dat er bij deze markten sprake is van substitueerbaarheid van het aanbod. Er is sprake van substitueerbaarheid aan de aanbodzijde wanneer ondernemingen de meest uiteenlopende soorten of kwaliteiten van een product afzetten. De diverse kwaliteiten worden aan één enkele productmarkt toegerekend wanneer de meeste leveranciers in staat zijn de verschillende producten onmiddellijk en zonder belangrijke bijkomende kosten af te zetten.

(83) De Commissie stelt vast dat op het ogenblik het aandeel van KataLeuna in de mondiale productiecapaciteit ([...](89) %) en op de relevante markt, namelijk die voor hydrogeneringskatalysatoren ([...](90) %), slechts bescheiden is. Het in 2005 te verwachten marktaandeel bedraagt ongeveer [...](91) %. Daarenboven houdt de Commissie rekening met de door Duitsland gemaakte opmerking dat de aanwezigheid van KataLeuna als bijkomende leverancier op de markt, gezien de sterke mondialisering en consolidering van deze markt, waarschijnlijk een positief effect zal hebben op de mededinging en de marktstructuur.

(84) Om genoemde redenen leidt de door KataLeuna geplande capaciteitsvergroting tot [...](92) ton op de relevante markt niet tot een buitensporige vervalsing van de mededinging.

(85) Om de in de overwegingen 63 tot en met 84 genoemde redenen is de Commissie van oordeel dat de aangemelde steun voldoet aan de in punt 3.2.2, onder ii), van de richtsnoeren gestelde voorwaarde dat de steun geen ongerechtvaardigde vervalsing van de mededinging mag veroorzaken.

Proportionaliteit van de steun

(86) Volgens de richtsnoeren moet de steun in verhouding staan tot de kosten en baten van de herstructurering. In punt 3.2.2, onder iii), van de richtsnoeren is bepaald dat de steun beperkt moet blijven tot het voor de herstructurering noodzakelijke minimum en dat deze in verhouding moet staan tot het vanuit het oogpunt van de Gemeenschap te verwachten nut ervan. Van de begunstigden wordt een belangrijke bijdrage aan het herstructureringsplan uit eigen middelen of in de vorm van financiering door derden verlangd.

(87) De Commissie heeft in haar besluit betreffende de inleiding van de procedure vastgesteld dat de bijdrage van de investeerder aan de herstructurering circa 24 % en de intensiteit van de steun circa 72 % bedraagt(93). Om deze reden twijfelde zij eraan dat de steun tot het voor de voorgenomen herstructurering noodzakelijke minimum beperkt is en de bijdrage van de investeerder in de zin van de richtsnoeren als belangrijke bijdrage kan worden aangemerkt.

(88) De Commissie stelt vast dat Duitsland een aantal opmerkingen heeft gemaakt betreffende de berekening van het steunbedrag en betreffende de hogere bijdrage van de investeerder.

(89) In de eerste plaats stelt Duitsland wat betreft de financiering van de investeringen vast dat CRI weliswaar op grond van de privatiseringsovereenkomst slechts tot investeringen van minimaal 70 miljoen DEM verplicht was, maar dat in deze overeenkomst ook voorzien was in verdere investeringen tot een totaal bedrag van 86,6 miljoen DEM. Overeenkomstig de privatiseringsovereenkomst stijgt bij dit niveau van de investeringen de door CRI aan te leggen kapitaalreserve.

(90) De Commissie stelt vast dat Duitsland bij schrijven van 4 september 2000 een gedetailleerd investeringsplan voor KataLeuna heeft ingediend, op grond waarvan in de periode tot eind augustus 2000 76 miljoen DEM van de in totaal geplande [...](94) miljoen DEM werd geïnvesteerd. De resterende investeringen van [...](95) miljoen DEM vonden vóór eind 2000 plaats.

(91) Gezien het bovenstaande stelt de Commissie vast dat het investeringsniveau bij 86,6 miljoen DEM ligt en bijgevolg het in de privatiseringsovereenkomst vastgestelde minimumbedrag overschrijdt, zodat de door de investeerder aan te leggen kapitaalreserve contractueel tot [...](96) miljoen DEM stijgt; hiermee dient bij de berekening van de investeerdersbijdrage aan de kosten van de herstructurering rekening te worden gehouden.

(92) Ten tweede verklaart Duitsland in verband met de infrastructuurinvesteringen ten bedrage van 2 miljoen DEM dat de verplichting van de BvS om de infrastructuurvoorzieningen te financieren vervallen is, aangezien de betrokken maatregelen overeenkomstig Beschikking 1999/646/EG uit de begroting van InfraLeuna worden gefinancierd.

(93) De Commissie stelt vast dat InfraLeuna ingevolge Beschikking 1999/646/EG de verantwoordelijkheid voor de terbeschikkingstelling van de benodigde infrastructuurvoorzieningen en diensten op het terrein van de Leuna-Werke van de BvS heeft overgenomen. In artikel 1 van deze beschikking wordt vastgesteld dat de financiële steun van Duitsland aan InfraLeuna tot een bedrag van 1018 miljoen DEM geen steun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag inhoudt. Aangezien de infrastructuurvoorzieningen door InfraLeuna ter beschikking zullen worden gesteld en de financiering door de BvS vervalt, worden de voorgenomen infrastructuurinvesteringen ten bedrage van 2 miljoen DEM overeenkomstig genoemde beschikking niet als steun voor de tweede herstructurering beschouwd.

(94) Met het oog op de kosten van ontmantelings- en afbraakmaatregelen ten bedrage van 3 miljoen DEM voert Duitsland twee argumenten aan waarom deze maatregelen niet als steun voor de tweede herstructurering dienen te worden beschouwd. In de eerste plaats bestaat er geen onmiddellijk verband tussen de maatregelen en het herstructureringsproject en dienen de betrokken kosten te worden toegerekend aan de periode vóór de tweede privatisering. In de tweede plaats zouden de kosten van deze maatregelen wegens het uit de slechte toestand van de gebouwen voortvloeiende gevaar voor de gezondheid en veiligheid van de werknemers in ieder geval voor rekening van de overheid zijn gekomen.

(95) De Commissie stelt vast dat zij reeds in het besluit betreffende de inleiding van de procedure heeft verklaard dat ter plaatse uitgevoerde ontmantelings- en afbraakmaatregelen in het algemeen door de investeerder dienen te worden gefinancierd. Door financiering van deze maatregelen met openbare middelen worden de onderneming kosten bespaard die deze normaliter zelf zou moeten dragen. Daarom worden overheidsbijdragen voor deze maatregelen als steun beschouwd. Dat de sloop van de betrokken gebouwen plaats moest vinden omdat zij wegens het gevaar dat zij opleverden voor de gezondheid en veiligheid van de werknemers niet meer bruikbaar waren voor de productie doet hier niets aan af. KataLeuna is integendeel als werkgever verplicht ervoor te zorgen dat het personeel niet als gevolg van de toestand van de installaties ter plaatse aan dergelijke risico's wordt blootgesteld. De financiering van maatregelen ter verzekering van veilige arbeidsomstandigheden behoort normaliter tot de taak van de onderneming en niet van de overheid. Bijgevolg worden overheidsbijdragen voor dergelijke maatregelen als steun beschouwd.

(96) Betreffende de buitengewone garanties ten belope van maximaal 2 miljoen DEM en de in het kader van de eerste privatisering vergoede 0,827 miljoen DEM verklaart Duitsland dat deze kosten niet samenhangen met de tweede privatisering maar voortvloeiden uit de eerste privatisering en bijgevolg niet als herstructureringskosten in het kader van de tweede privatisering dienen te worden beschouwd.

(97) De Commissie stelt vast dat CRI KataLeuna met alle activa en passiva heeft overgenomen. Daarvan maken ook de uit de mislukte eerste privatisering afkomstige buitengewone garanties en compensaties deel uit. Bijgevolg dienen deze kosten eigenlijk door de investeerder te worden gedragen. Omdat deze maatregelen door een openbare instelling worden gefinancierd, zullen de onderneming kosten worden bespaard die deze in het normale geval zelf zou moeten dragen. Bijgevolg worden overheidsbijdragen voor deze maatregelen als steun beschouwd.

(98) Ten aanzien van de voor investeringen gebruikte 17,6 miljoen DEM uit de eerste privatisering verklaart Duitsland dat dit bedrag niet als nieuwe steun dient te worden beschouwd aangezien het afkomstig is uit de liquide middelen waarover de onderneming heeft kunnen beschikken dankzij een overeengekomen steun voor de eerste privatisering. Er is in dit geval dus geen sprake van een bijdrage van de BvS voor de tweede herstructurering.

(99) De Commissie stelt vast dat er, ingeval er steun wordt verleend voor de financiering van herstructureringsmaatregelen, steeds een tezamen met de investeerder opgesteld gedetailleerd herstructureringsplan aanwezig moet zijn. Dit maakt integrerend deel uit van het project waarvoor de steun bestemd is en de goedkeuring van de steun houdt ook die van het project in. Mislukt het project waarvoor de steun werd toegekend, dan vervalt daarmee ook de rechtsgrond daarvan en kan deze niet zonder meer als goedgekeurde steun voor een ander project worden gebruikt.

(100) Daarenboven onderstreept de Commissie dat het bij de eerste privatisering - zoals is uiteengezet in het besluit betreffende de inleiding van de procedure - om een project ging waarbij activiteiten in twee vestigingen betrokken waren, namelijk KataLeuna in Leuna en Chemie GmbH in Bitterfeld-Wolfen. Na de mislukking van de eerste privatisering werden de beide vestigingen gescheiden en zette de investeerder van het eerste project de activiteiten in Bitterfeld voort, terwijl de BvS verdere pogingen ondernam om KataLeuna te privatiseren. Bijgevolg is er bij de eerste en de tweede privatisering sprake van volkomen verschillende projecten, die zelfs betrekking hebben op verschillende ondernemingen.

(101) Ten aanzien van het door Duitsland aangevoerde argument dat er bij de 17,6 miljoen DEM sprake is van onmiddellijk beschikbare liquide middelen van KataLeuna die afkomstig zijn uit de in verband met de eerste privatisering toegekende steun stelt de Commissie vast dat dit bedrag, volgens de aanmelding van januari 1999, een deel vertegenwoordigt van het totale bedrag van 55,8 miljoen DEM dat ingevolge de overeenkomst inzake de eerste privatisering was bestemd voor investeringen en compensatie van verliezen. Duitsland verklaart in de aanmelding dat dit bedrag op een bijzondere rekening is geplaatst, waarvan geld voor de genoemde doeleinden ter beschikking is gesteld. Aangezien er echter nauwelijks investeringen plaatsvonden werd het grootste deel van deze middelen nooit opgenomen, hetgeen voor de BvS aanzienlijke besparingen betekende. Bijgevolg was, toen de eerste privatisering mislukte, nog een groot deel van het voor investeringen en compensatie van verliezen bestemde bedrag aanwezig.

(102) Derhalve stelt de Commissie vast dat de in de aanmelding genoemde 17,6 miljoen DEM geen liquide middelen van KataLeuna vertegenwoordigen waarover vrij kan worden beschikt, maar gelden die overeenkomstig de privatiseringsovereenkomst moesten worden gebruikt voor bepaalde doeleinden in verband met twee ondernemingen in twee verschillende vestigingsplaatsen en die nooit werden uitbetaald omdat er geen dienovereenkomstige investeringen plaatsvonden. Deze middelen werden door de BvS gecontroleerd en beheerd en bij het mislukken van de eerste privatisering als besparingen van de BvS beschouwd.

(103) Bijgevolg wordt de bijdrage van de BvS ten belope van 17,6 miljoen DEM voor de in het kader van de tweede privatisering uitgevoerde investeringen als nieuwe steun voor de herstructurering beschouwd.

(104) Met betrekking tot de hogere investeerdersbijdrage somt Duitsland vier categorieën bijkomende maatregelen op, die, volgens Duitsland, als bijdrage van de investeerder voor de tweede herstructurering dienen te worden beschouwd.

(105) Ten aanzien van de extra bijdrage voor onderzoek en ontwikkeling ten belope van [...](97) miljoen DEM, het bijkomende investeringsbedrag van [...](98) miljoen DEM en de bijkomende verliezen van [...](99) miljoen DEM is de Commissie van mening dat deze bedragen als investeerdersbijdrage voor de tweede herstructurering dienen te worden beschouwd; zij worden bijgevolg bij de totale kosten van de herstructurering gerekend.

(106) De kosten van bedrijfsbeheer en personeel ten bedrage van [...](100) miljoen DEM en de verliezen ten bedrage van [...](101) miljoen DEM, die krachtens de privatiseringsovereenkomst door de investeerder moeten worden betaald, dienen daarentegen volgens de Commissie niet als bijkomende investeerdersbijdrage voor de tweede privatisering te worden beschouwd. In de dekking van de verliezen van [...](102) miljoen DEM en de uitbreiding van het bedrijfsbeheer en van de marketing- en afzetactiviteiten van KataLeuna was voorzien in de privatiseringsovereenkomst, en deze kosten zijn dus reeds door de oorspronkelijke, in deze overeenkomst vastgestelde investeerdersbijdrage gedekt.

(107) Gezien hetgeen in de overwegingen 86 tot en met 103 is uiteengezet, stelt de Commissie vast dat de kosten van de herstructurering als volgt zijn samengesteld:

Financiering door de investeerder

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Financiering door de BvS

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Overige financiële bijdragen van de overheid die als steun worden beschouwd

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Overige financiële bijdragen van de overheid die niet als steun worden beschouwd:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(108) De totale kosten van de herstructurering belopen bijgevolg 130,924 miljoen DEM. De bijdrage van de overheid beloopt in totaal 86,284 miljoen DEM, waarvan 79,284 miljoen DEM als steun(103) wordt beschouwd. De investeerdersbijdrage beloopt ongeveer 44,64 miljoen DEM. De steunintensiteit bedraagt bijgevolg 60 % en de investeerdersbijdrage 34 %.

(109) Bij de inleiding van de procedure heeft de Commissie twijfel geuit ten aanzien van het feitelijke karakter van het project, aangezien er eerder sprake scheen te zijn van een nieuwe investering dan van een herstructurering. Volgens de Commissie zou dit in gevallen waarin de kosten van nieuwe investeringen een groot deel van de herstructureringskosten uitmaken in de hoogte van de investeerdersbijdrage tot uiting moeten komen. Zij baseert zich daarbij op het feit dat bij loutere investeringsprojecten in steungebieden de maxima gelden voor regionale steun, terwijl volgens de richtsnoeren veel hogere steunbedragen kunnen worden toegekend.

(110) De Commissie stelt vast dat de investeerder zijn bijdrage tot 34 % van de herstructureringskosten heeft verhoogd. De Commissie erkent ook de door Duitsland en door CRI aangevoerde argumenten dat het grootste deel van de investeringen heeft plaatsgevonden om met het oog op veiligheids- en milieubepalingen verouderde installaties te vervangen en daardoor de vervaardiging van producten van een kwaliteit en in hoeveelheden mogelijk te maken die de levensvatbaarheid van de onderneming op lange termijn verzekeren. De bestaande installaties, die ten dele uit de jaren zestig dateerden, waren daarvoor niet geschikt.

(111) Volgens het oordeel van de Commissie dient de investeerdersbijdrage van 34 % in het onderhavige geval als belangrijk in de zin van de richtsnoeren en, gezien het feit dat de investeringen een groot deel van de herstructureringskosten vertegenwoordigen, eveneens als adequaat te worden beschouwd.

(112) Om de in de overwegingen 90 tot en met 111 genoemde redenen voldoet de aangemelde steun naar het oordeel van de Commissie aan de in punt 3.2.2, onder ii), van de richtsnoeren genoemde voorwaarde dat deze in verhouding tot de kosten en tot de baten van de herstructurering moet staan.

(113) Duitsland is verplicht de Commissie in de periode 2000-2005 jaarlijks verslag uit te brengen over de bij de herstructurering geboekte vorderingen. Dit verslag moet steeds vóór eind maart van het op de verslagperiode volgende jaar worden ingediend. Het moet alle nodige gegevens bevatten om de Commissie in staat te stellen de ontvangst van de steun door de onderneming, de uitvoering van het overeengekomen herstructureringsplan en de financiële positie van de onderneming te controleren.

CONCLUSIES

(114) De Commissie betreurt dat Duitsland bij de toekenning van de steun artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag heeft overtreden. Aangezien de steun echter in overeenstemming is met de communautaire richtsnoeren voor de beoordeling van reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden, stelt de Commissie vast dat deze verenigbaar is met artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De staatssteun ten belope van in totaal 25,287 miljoen EUR (49,457 miljoen DEM), die Duitsland ten gunste van KataLeuna GmbH Catalysts, Leuna, Sachsen-Anhalt, heeft toegekend respectievelijk zal toekennen, is overeenkomstig artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag verenigbaar met de gemeenschappelijke markt.

Artikel 2

De in artikel 1 genoemde staatssteun mag uitsluitend worden gebruikt voor de herstructurering van KataLeuna GmbH Catalysts overeenkomstig het aan de Commissie voorgelegde herstructureringsplan.

Artikel 3

Duitsland dient de Commissie in het tijdvak 2000 tot en met 2005 jaarlijks een verslag te doen toekomen betreffende de bij de herstructurering geboekte vorderingen. Dit verslag dient steeds vóór eind maart van het op de verslagperiode volgende jaar te worden ingediend. Het moet alle nodige gegevens bevatten om de Commissie in staat te stellen de ontvangst van de steun door de onderneming, de uitvoering van het overeengekomen herstructureringsplan en de financiële situatie van de onderneming te controleren.

Artikel 4

Deze beschikking is gericht tot de Bondsrepubliek Duitsland.

Gedaan te Brussel, 13 februari 2001.

Voor de Commissie

Mario Monti

Lid van de Commissie

(1) PB C 142 van 20.5.2000, blz. 26.

(2) Vergelijk voetnoot 1.

(3) De voormalige Leuna-Katalysatoren GmbH. Deze onderneming hield zich bezig met de productie van katalysatoren en ressorteerde juridisch onder Leuna Werke.

(4) Bedrijfsgeheim.

(5) Bedrijfsgeheim.

(6) Bedrijfsgeheim.

(7) In de punten 40 tot en met 46 van het besluit van de Commissie tot inleiding van de formele controleprocedure wordt vastgesteld dat de met de eerste privatisering verbonden steun verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt en dat zij voldoet aan de Treuhandregimes van 1992 en 1995. In deze beschikking werd derhalve enkel de met de tweede privatisering verbonden steun gecontroleerd. Zie voetnoot 1, blz. 31 e.v.

(8) Bedrijfsgeheim.

(9) Bedrijfsgeheim.

(10) Bedrijfsgeheim.

(11) Bedrijfsgeheim.

(12) Bedrijfsgeheim.

(13) Bedrijfsgeheim.

(14) Bedrijfsgeheim.

(15) Bedrijfsgeheim.

(16) Bedrijfsgeheim.

(17) Bedrijfsgeheim.

(18) Bedrijfsgeheim.

(19) Bedrijfsgeheim.

(20) Bedrijfsgeheim.

(21) Bedrijfsgeheim.

(22) Bedrijfsgeheim.

(23) Bedrijfsgeheim.

(24) Bedrijfsgeheim.

(25) Bedrijfsgeheim.

(26) Bedrijfsgeheim.

(27) De voor het opheffen van de "Altlasten" bestemde overheidsmiddelen worden niet als steun beschouwd. Zie punt 69 van het besluit van de Commissie tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure.

(28) Bedrijfsgeheim.

(29) Bedrijfsgeheim.

(30) Redactie van 1994: PB C 368 van 23.12.1994, blz. 12; redactie van 1999: PB C 288 van 9.10.1999, blz. 2.

(31) Zie voetnoot 10.

(32) Bedrijfsgeheim.

(33) Bedrijfsgeheim.

(34) Bedrijfsgeheim.

(35) Bedrijfsgeheim.

(36) Bedrijfsgeheim.

(37) PB L 260 van 6.10.1999, blz. 1.

(38) Bedrijfsgeheim.

(39) Bedrijfsgeheim.

(40) Bedrijfsgeheim.

(41) Bedrijfsgeheim.

(42) Bedrijfsgeheim.

(43) Bedrijfsgeheim.

(44) Bedrijfsgeheim.

(45) Bedrijfsgeheim.

(46) Zie voetnoot 11.

(47) Zie voetnoot 11.

(48) Bedrijfsgeheim.

(49) PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1.

(50) Zie tabel bij overweging 68.

(51) Bron: The Catalyst Group.

(52) Bedrijfsgeheim.

(53) Bedrijfsgeheim.

(54) Bedrijfsgeheim.

(55) Bedrijfsgeheim.

(56) Bedrijfsgeheim.

(57) Bedrijfsgeheim.

(58) Bron: The Catalyst Group.

(59) Bedrijfsgeheim.

(60) Bedrijfsgeheim.

(61) Bedrijfsgeheim.

(62) Bedrijfsgeheim.

(63) Bedrijfsgeheim.

(64) Bedrijfsgeheim.

(65) Bedrijfsgeheim.

(66) Bedrijfsgeheim.

(67) Bedrijfsgeheim.

(68) Bedrijfsgeheim.

(69) Bedrijfsgeheim.

(70) Bedrijfsgeheim.

(71) Bedrijfsgeheim.

(72) Bedrijfsgeheim.

(73) Bedrijfsgeheim.

(74) Bedrijfsgeheim.

(75) Bedrijfsgeheim.

(76) Bedrijfsgeheim.

(77) Bedrijfsgeheim.

(78) Bedrijfsgeheim.

(79) Bedrijfsgeheim.

(80) Bedrijfsgeheim.

(81) Bedrijfsgeheim.

(82) Bedrijfsgeheim.

(83) Bedrijfsgeheim.

(84) Bedrijfsgeheim.

(85) Bedrijfsgeheim.

(86) Bedrijfsgeheim.

(87) Bedrijfsgeheim.

(88) Bedrijfsgeheim.

(89) Bedrijfsgeheim.

(90) Bedrijfsgeheim.

(91) Bedrijfsgeheim.

(92) Bedrijfsgeheim.

(93) De subsidie ter eliminatie van "Altlasten" ten bedrage van 5 miljoen DEM werd niet als steun beschouwd. Zie het besluit van de Commissie betreffende de inleiding van de formele onderzoeksprocedure.

(94) Bedrijfsgeheim.

(95) Bedrijfsgeheim.

(96) Bedrijfsgeheim.

(97) Bedrijfsgeheim.

(98) Bedrijfsgeheim.

(99) Bedrijfsgeheim.

(100) Bedrijfsgeheim.

(101) Bedrijfsgeheim.

(102) Bedrijfsgeheim.

(103) 29,827 miljoen DEM van de steun wordt op basis van goedgekeurde steunregelingen toegekend.