++++

( 1 ) PB nr . 13 van 21 . 2 . 1962 , blz . 204/62 .

( 2 ) PB nr . 119 van 20 . 6 . 1967 , blz . 2246/67 .

BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

van 6 november 1968

inzake een procedure op grond van artikel 85 van het Verdrag ( IV/23 077 _ Rieckermann / AEG-Elotherm )

( Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek )

( 68/376/EEG )

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN ,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap , en met name op artikel 85 ,

Gelet op Verordening nr . 17 van 6 februari 1962 ( 1 ) , en met name op artikel 2 ,

Gezien het door de Kommanditgesellschaft Johs . Rieckermann , te Hamburg , ingediende verzoek om een negatieve verklaring overeenkomstig artikel 2 van Verordening nr . 17 voor de alleenverkoopovereenkomst die zij met de Gesellschaft mit beschraenkter Haftung AEG-Elotherm , te Remscheid-Hasten , Duitsland , op 16 juni 1953 heeft gesloten ,

Gezien het door het Adviescomité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities op 27 juni 1968 overeenkomstig artikel 10 van Verordening nr . 17 , gegeven advies ,

I

Overwegende dat de Kommanditgesellschaft Johs . Rieckermann ( Rieckermann ) zich tegenover de Gesellschaft mit beschraenkter Haftung AEG-Elotherm ( AEG-Elotherm ) verplicht de afzet van door AEG-Elotherm gefabriceerde installaties voor het inductief verwarmen , smelten en harden , in Japan voor eigen risico en rekening te stimuleren en in andere landen _ met uitzondering van Korea _ achterwege te laten ; dat Rieckermann voorts verplicht is service en garantie te verlenen ; dat zij zich heeft verbonden om produkten van de in de overeenkomst genoemde aard _ voor zover zij deze in Japan op de markt brengt _ alleen van AEG-Elotherm te betrekken ; dat AEG-Elotherm verplicht is haar installaties in Japan uitsluitend via Rieckermann te laten afzetten en ervoor te zorgen dat haar overige afnemers dergelijke installaties niet in Japan verkopen ; dat de overeenkomst voor onbepaalde tijd is gesloten en door beide partijen opzegbaar is ;

Overwegende dat de Commissie op grond van de door de contractspartijen verstrekte gegevens kon vaststellen :

dat de wijze waarop AEG-Elotherm haar genoemde installaties binnen de gemeenschappelijke markt via vertegenwoordigers op provisiebasis afzet , inhoudt dat de vertegenwoordigers orders doorgeven ; dat het bij deze installaties merendeels niet gaat om in serie vervaardigde produkten maar dat de installaties gewoonlijk worden gefabriceerd al naargelang de speciale opdrachten van de klanten dit vereisen ; dat de installaties in de meeste gevallen zijn aangepast aan de technische vereisten die door de opdrachtgever zijn gesteld , zodat de installaties niet bij andere klanten kunnen worden gebruikt ; dat de installaties gewoonlijk bestemd zijn voor de behandeling van bepaalde werkstukken ; dat het zeer onwaarschijnlijk is dat met behulp van installaties waartoe verschillende klanten opdracht hebben gegeven dezelfde werkstukken zouden kunnen worden vervaardigd ; dat daarbij komt dat in Japan andere spanningen en dikwijls ook andere frequenties gebruikelijk zijn , zodat de aansluiting van de installaties die voor Japan bestemd zijn in werkplaatsen binnen de gemeenschappelijke markt meestal evenmin mogelijk is als omgekeerd ; dat een onderlinge uitwisseling van installaties van AEG-Elotherm onder de klanten van deze onderneming , gezien de daarmee verbonden technische moeilijkheden , slechts in uitzonderingsgevallen mogelijk is ; dat de handel in installaties van AEG-Elotherm in de regel plaatsvindt op een wijze die overeenkomt met het verlenen van bemiddeling , hetgeen inhoudt dat bestellingen bij AEG-Elotherm eerst plaatsvinden wanneer de handelaren reeds een klant daarvoor hebben ;

dat zulke installaties binnen de gemeenschappelijke markt behalve door AEG-Elotherm nog door een vrij groot aantal ondernemingen worden aangeboden , van wie er enkele wat hun betekenis betreft met AEG-Elotherm te vergelijken zijn ; dat deze hun installaties binnen en buiten de gemeenschappelijke markt afzetten via vertegenwoordigingen die ten dele eigen filialen zijn , ten dele tussenpersonen en ten dele zelfstandige handelaren ;

dat Rieckermann zich in de export naar landen in het Verre en Nabije Oosten heeft gespecialiseerd ; dat de verkoop binnen de gemeenschappelijke markt niet tot de werkzaamheid van de onderneming behoort ; dat de onderneming daarvoor niet is toegerust ; dat Rieckermann naar Japan vooral werktuigmachines exporteert ; dat de export van installaties van de genoemde aard adviesverlening en klantenservice door speciaal geschoold personeel vereist ; dat Rieckermann met een groot aantal ondernemingen die naar Japan exporteren in concurrentie staat ;

Overwegende dat Rieckermann de alleenverkoopovereenkomst zekerheidshalve heeft aangemeld ; dat zij meent dat artikel 85 , lid 1 , van het E.E.G.-Verdrag op geen van de in de alleenverkoopovereenkomst getroffen regelingen van toepassing is , maar dat in ieder geval aan de voorwaarden voor een vrijstelling overeenkomstig artikel 85 , lid 3 , van het E.E.G.-Verdrag is voldaan ;

Overwegende dat de essentiële inhoud van deze aanmelding conform artikel 19 , lid 3 , van Verordening nr . 17 is bekendgemaakt ( 1 ) en dat van de zijde van derden geen opmerkingen bij de Commissie zijn binnengekomen ; dat Rieckermann zich tijdens de procedure akkoord heeft verklaard met de verlening van een negatieve verklaring overeenkomstig artikel 2 van Verordening nr . 17 ;

Overwegende dat de tussen Rieckermann en AEG-Elotherm in 1953 gesloten alleenverkoopovereenkomst over de afzet van installaties voor het inductief verwarmen , smelten en harden in Korea eveneens door Rieckermann is aangemeld ; dat deze overeenkomst in wezen dezelfde inhoud heeft als de overeenkomst betreffende de afzet in Japan ;

II

Overwegende dat het feit dat Rieckermann de alleenverkoopovereenkomst voor Japan heeft aangemeld de verlening van een negatieve verklaring conform artikel 2 van Verordening nr . 17 niet in de weg staat , omdat de aanmelding zekerheidshalve geschiedde en Rieckermann zich in de loop van de procedure zelfs uitdrukkelijk met de verlening van zulk een verklaring akkoord heeft verklaard ; dat de verlening van een negatieve verklaring de gunstige rechtsgevolgen die door de aanmelding wellicht voor de deelnemers aan de overeenkomst zijn ingetreden onverlet laat ;

Overwegende dat volgens artikel 85 , lid 1 , van het E.E.G.-Verdrag onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt en verboden zijn alle overeenkomsten tussen ondernemingen , besluiten van ondernemersverenigingen en onderling afgestemde feitelijke gedragingen die de handel tussen Lid-Staten ongunstig kunnen beinvloeden en ertoe strekken of ten gevolge hebben dat de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt wordt verhinderd , beperkt of vervalst ;

1 . Overwegende dat de alleenverkoopovereenkomst de volgende ge - en verboden bevat :

het aan Rieckermann opgelegde verbod , installaties van AEG-Elotherm af te zetten in landen buiten Japan , omvat het verbod tot afzet van deze produkten binnen de gemeenschappelijke markt ( afzetverbod ) ; dit afzetverbod vormt een onderdeel van het aan Rieckermann opgelegde gebod , de afzet van installaties van AEG-Elotherm in Japan te stimuleren ; de verplichting van Rieckermann om klantenservice en garantie te verlenen vormt een onzelfstandig bestanddeel van haar , tot het Japanse grondgebied beperkte verplichting de afzet te bevorderen ; het afzetverbod ten aanzien van de gemeenschappelijke markt omvat derhalve ook het verbod om binnen de gemeenschappelijke markt klantenservice en garantie te verlenen ;

het aan Rieckermann opgelegde verbod om in Japan installaties af te zetten die met die van AEG-Elotherm in concurrentie staan ( concurrentieverbod ) ;

de verplichting van AEG-Elotherm om haar installaties in Japan uitsluitend via Rieckermann in de handel te brengen ( exclusieve binding ) , omvat het verbod aan AEG-Elotherm om zelf rechtstreeks naar Japan te exporteren en andere handelingen te verrichten die de afzetbevordering door Rieckermann storen ;

uit het aan AEG-Elotherm opgelegde verbod , ervoor te zorgen dat de overige afnemers van AEG-Elotherm de installaties van deze firma niet in Japan in de handel brengen , kan worden afgeleid dat AEG-Elotherm , in de gevallen waarin zulke handelingen van derden mogelijk zijn , de afnemers van haar installaties een afzetverbod voor Japan oplegt of laat opleggen ( afzetverbod met kettingbeding ) ;

2 . Overwegende dat de Commissie geen aanleiding gevonden heeft om aan te nemen dat de genoemde ge - en verboden die uit de alleenverkoopovereenkomst voortvloeien ertoe strekken de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt te verhinderen , te beperken of te vervalsen ; dat de omstandigheid dat het voornaamste doel van een alleenverkoopovereenkomst erin bestaat de afzet in een land buiten de gemeenschappelijke markt te stimuleren , op zichzelf weliswaar niet steeds uitsluit dat de regelingen die tot dit doel zijn opgesteld tegelijkertijd veranderingen van de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt ten doel hebben ; dat in het onderhavige geval echter niet te constateren valt dat partijen ook doeleinden nastreven die merkbare beperkingen van deze mededinging zouden kunnen blijken te zijn ;

3 . Overwegende dat de Commissie tot de overtuiging is gekomen dat de in de alleenverkoopovereenkomst vervatte regelingen niet ten gevolge hebben dat de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 85 , lid 1 , van het E.E.G.-Verdrag wordt verhinderd , beperkt of vervalst ; dat er niet kon worden vastgesteld dat de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt in de betrokken produkten in feite op merkbare wijze werd belemmerd , en evenmin op grond van de ervaringen van het economische leven met voldoende waarschijnlijkheid kan worden aangenomen dat merkbare beperkingen van de mededinging het gevolg van de toepassing van de alleenverkoopovereenkomst zullen zijn ;

Overwegende dat tegenover het exclusieve verkooprecht voor Japan wel het afzetverbod ten aanzien van andere landen staat ; dat dit afzetverbod echter slechts van geringe invloed kan zijn , zo er al van invloed sprake kan zijn , op de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt ; dat Rieckermann namelijk dergelijke installaties binnen de gemeenschappelijke markt niet verkoopt omdat de onderneming voor een dergelijke afzet niet is ingericht ; dat zij daartoe de nodige apparatuur voor verkoop , service en garantie mist ; dat het feit dat het afzetverbod alleen dient om eventuele handelingen uit te sluiten , die toch al niet voor de hand liggen , bovendien blijkt uit het feit dat de installaties gewoonlijk worden vervaardigd op de wijze die door de speciale order van de klanten wordt voorgeschreven en dat een gebruik van de door Rieckermann reeds aangekochte installaties door gegadigden binnen de gemeenschappelijke markt om technische redenen gewoonlijk niet mogelijk is ; dat het afzetverbod , aangezien de fabrica bestelling regel is en Rieckermann derhalve dan pas orders bij AEG-Elotherm plaatst wanneer zij reeds klanten geworven heeft , praktisch alleen gevolgen zou kunnen hebben voor zover het Rieckermann binnen de gemeenschappelijke markt verboden is naar orders voor fabricage op bestelling door AEG-Elotherm te streven ; dat aangezien het handelsbedrijf van Rieckermann momenteel echter _ zoals reeds is gezegd _ toch al niet op afzet binnen de gemeenschappelijke markt is ingesteld , ook in dat opzicht de mogelijkheid om binnen de gemeenschappelijke markt economisch werkzaam te zijn niet erg voor de hand ligt ; overwegende dat Rieckermann , aangezien AEG-Elotherm en belangrijke concurrenten hun installaties binnen de gemeenschappelijke markt ten dele zelf aan de gebruikers leveren , ten dele via tot het concern behorende firma's of vertegenwoordigers die op provisiebasis werken , blootgesteld zou zijn aan de directe afzetactiviteiten van AEG-Elotherm en haar eveneens rechtstreeks verkopende concurrenten en dus aan de kostenvoorsprong die deze ondernemingen bij de verkoop bezitten , waarvoor Rieckermann compensaties zou moeten trachten te vinden ; dat met name de omstandigheid dat belangrijke fabrikanten binnen de gemeenschappelijke markt de afzetbevordering in hun eigen werkingssfeer hebben opgenomen , de waarschijnlijkheid vermindert dat Rieckermann bij afwezigheid van een afzetverbod binnen de gemeenschappelijke markt zijn produkten zou aanbieden ; dat er voor het overige geen contractsbepaling is die Rieckermann verhindert produkten van concurrenten van AEG-Elotherm binnen de gemeenschappelijke markt af te zetten , zo Rieckermann dit mocht wensen ;

Overwegende dat op grond van alle bovengenoemde omstandigheden de overtuiging gegroeid is , dat Rieckermann binnen de gemeenschappelijke markt , zelfs bij het afwezig zijn van een afzetverbod , waarschijnlijk in het geheel niet als concurrent aan de dag zou treden ; dat dit verbod derhalve praktisch geen betekenis heeft voor het spel van de concurrentie binnen de gemeenschappelijke markt ;

Overwegende dat het concurrentieverbod dat op Rieckermann rust en dat inhoudt dat zij in Japan geen installaties in de handel mag brengen die met de installaties van AEG-Elotherm in concurrentie staan , rechtstreeks weliswaar leidt tot een beperking van de handelsvrijheid van Rieckermann bij haar afzetactiviteiten in Japan en niet binnen de gemeenschappelijke markt , maar dat dit verbod de werking van een beperkt afnameverbod heeft , omdat Rieckermann van concurrenten van AEG-Elotherm geen produkten kan betrekken voor zover deze voor wederverkoop in Japan bestemd zijn ; dat het daarbij gaat om een vermindering van concurrentiemogelijkheden in de relatie tussen vraag en aanbod tussen fabrikanten en handelaren binnen de gemeenschappelijke markt ; dat de Commissie toch tot de overtuiging is geraakt dat het concurrentieverbod geen betrekking heeft op een mogelijke verhindering , beperking of vervalsing van de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt ; dat men , gezien de vigerende concurrentieverhoudingen binnen de gemeenschappelijke markt , met name het aantal fabrikanten van installaties en het aantal naar Japan exporterende handelaren , geen invloed van het concurrentieverbod mag verwachten op de verhouding tussen vraag en aanbod binnen de gemeenschappelijke markt , die als een merkbare mate van beperking der concurrentie zou kunnen worden gekenschetst ; dat het kenmerkende van Rieckermanns positie als exporthandelaar voor de Japanse markt niet is dat de afzetmogelijkheden voor de binnen de gemeenschappelijke markt gevestigde concurrenten van AEG-Elotherm daardoor kunnen worden beperkt ; dat Rieckermann namelijk met een groot aantal exportondernemingen voor Japan in concurrentie staat en er geen redenen zijn om aan te nemen dat concurrenten van AEG-Elotherm binnen de gemeenschappelijke markt bij de afzet van hun installaties in Japan _ hetzij door andere firma's die de afzet bevorderen , hetzij door eigen verkoopdiensten _ nadelen bij de concurrentie habben ondervonden die niet zouden zijn ingetreden indien Rieckermann ook voor hen de afzet op zich zou hebben genomen ; dat het ook niet waarschijnlijk is dat zulke nadelen in de toekomst zullen optreden ; dat het wegens het technisch gecompliceerde karakter van de installaties en de hoge waarde van ieder daarvan bovendien twijfelachtig is of de fabrikanten ervan door gemeenschappelijke exporteurs een bevordering van de afzet in Japan wel zouden kunnen bereiken die gelijkwaardig is met die welke alleenverkopers zouden kunnen opbrengen ;

Overwegende dat AEG-Elotherm voor zover het haar op grond van de exclusieve binding verboden is rechtstreeks installaties naar Japan uit te voeren en andere handelingen te verrichten die de afzetbevordering van Rieckermann in Japan storen , in haar vrijheid tot economisch handelen alleen op de Japanse markt wordt beperkt ; dat repercussies op de verhouding tussen vraag en aanbod binnen de gemeenschappelijke markt als gevolg van dit onderdeel van de exclusieve binding niet geconstateerd zijn ; dat het in zoverre niet gaat om een verhindering , beperking of vervalsing van de concurrentie binnen de gemeenschappelijke markt ; dat verstoringen van de mededinging die volgens artikel 85 , lid 1 , van het E.E.G.-Verdrag relevant zijn , zich op grond van het genoemde verbod niet voordoen ;

Overwegende dat het AEG-Elotherm op grond van de exclusieve binding verboden is , installaties te leveren aan ondernemingen die deze in Japan doorverkopen ; dat handelaren die zich gespecialiseerd hebben op de afzet in Japan en hun zetel hebben binnen de gemeenschappelijke markt , van AEG-Elotherm in het geheel niet met installaties mogen worden bevoorraad ; dat het de overige exporteurs die hun zetel binnen de gemeenschappelijke markt hebben verboden is van AEG-Elotherm installaties te betrekken voor zover zij deze in Japan willen afzetten ; dat de uitsluiting van deze ondernemingen weliswaar doel van de overeenkomst is , maar niet tot merkbare beperking van de verhoudingen tussen vraag en aanbod binnen de gemeenschappelijke markt kan leiden ; dat van het niet geringe aantal aanbieders van installaties op grond van de alleenverkoopovereenkomst alleen AEG-Elotherm wordt onttrokken aan de groep ondernemingen die naar Japan exporteren ; dat daardoor naar alle waarschijnlijkheid slechts onbetekenende wijzigingen ontstaan in de concurrentie op de markt van de fabrikanten van installaties die binnen de gemeenschappelijke markt aanbieden en onderling in concurrentie staan enerzijds en de exporteurs naar Japan die deze produkten binnen de gemeenschappelijke markt afnemen en onderling in concurrentie staan anderzijds ; dat de exclusieve binding slechts dient om uit voorzorg aan AEG-Elotherm bepaalde concurrentiemogelijkheden te ontnemen , die toch slechts bij uitzondering door haar zouden worden benut ; dat zij zich naar alle waarschijnlijkheid ook zonder de hier besproken binding , wegens het technisch gecompliceerde karakter van de installaties , de hoge waarde van ieder daarvan en de moeilijkheden van de afzet in Japan , slechts van een enkele firma voor de afzetbevordering zou bedienen ;

Overwegende dat AEG-Elotherm , omdat zij de afnemers van haar installaties die de mogelijkheid bezitten deze in Japan in de handel te brengen een afzetverbod voor Japan moet opleggen ( afzetverbod met kettingbeding ) , bij het opstellen van de inhoud van de door haar met afnemers te sluiten leverantieovereenkomsten beperkt is ; dat deze beperking zich uitstrekt tot contractuele verhoudingen met ondernemingen binnen de gemeenschappelijke markt ; dat men , voor zover het gaat om afnemers wier handelsberijf op de afzet binnen de gemeenschappelijke markt en niet in Japan is gericht , kan aannemen dat deze beperking de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt niet kan verstoren ; dat dit door te geven afzetverbod ten aanzien van de exporteurs , met name die welke op export naar Japan gespecialiseerd zijn , dezelfde uitwerking heeft als de reeds behandelde exclusieve binding , die het verbod inhoudt om installaties rechtstreeks aan ondernemingen te leveren die deze in Japan doorverkopen ; dat in zoverre kan worden verwezen naar de bovenstaande overwegingen en mag worden vastgested dat dit verbod geen verhindering , beperking of vervalsing van de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt ten gevolge heeft ;

4 . Overwegende dat de feiten die de Commissie bekend zijn onder deze omstandigheden niet de conclusie wettigen dat de alleenverkoopovereenkomst een verhindering , beperking of vervalsing van de concurrentie binnen de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 85 , lid 1 , van het E.E.G.-Verdrag ten doel of ten gevolge heeft ; dat derhalve ten minste een der voorwaarden voor de toepassing van artikel 85 , lid 1 , niet is vervuld ; dat de negatieve verklaring derhalve kan worden afgegeven ,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN :

Artikel 1

Er bestaat voor de Commissie op grond van de haar bekende gegevens geen aanleiding om krachtens artikel 85 , lid 1 , van het E.E.G.-Verdrag op te treden tegen de alleenverkoopovereenkomst van 16 juni 1953 , gesloten tussen de Kommanditgesellschaft Johs . Rieckermann en de Gesellschaft mit beschraenkter Haftung AEG-Elotherm .

Artikel 2

Deze beschikking is gericht tot de Kommanditgesellschaft Johs . Rieckermann , Hamburg 1 , Monckebergstrasse 10 , en de Gesellschaft mit beschraenkter Haftung AEG-Elotherm , Remscheid-Hasten , Hammesberger Strasse 31 , Duitsland .

Brussel , 6 november 1968 .

Voor de Commissie

De Voorzitter

Jean REY