EEN COMMUNAUTAIR BELEID VOOR HET TOERISME Een eerste aanzet (84/C 115/02)

INLEIDING

Doel van deze mededeling

De Commissie heeft het initiatief genomen om de Raad een mededeling over de sector toerisme voor te leggen, omdat zij heeft vastgesteld dat het toerisme in de Gemeenschap een enorme vlucht heeft genomen en met een groot aantal communautaire acties raakpunten vertoont. Het leek haar daarom van belang enerzijds de betekenis van het toerisme voor de Gemeenschap te belichten en anderzijds aandacht te schenken aan de relatie tussen het toerisme en de diverse communautaire acties. Deze beide oogmerken vindt men terug in de analyse, welke onder de titel "De Europese Gemeenschap en het toerisme" als bijlage bij deze mededeling is opgenomen.

In dat document gaat het de Commissie erom aan te geven, op welke gebieden coördinatie van communautaire acties kan bijdragen tot een harmonieuze ontwikkeling van het toerisme binnen de Gemeenschap. Het biedt haar ook de gelegenheid om de aandacht van de Raad te vestigen op diverse door de Commissie reeds voorgelegde voorstellen, waarvan vaststelling door de Raad een stimulans kan vormen voor de ontwikkeling van het toerisme binnen de Gemeenschap of een verbetering van de bestaansmogelijkheden in de diverse beroepen van de toeristensector teweeg kan brengen.

Ten slotte beoogt de Commissie een overzicht te geven van de terreinen waarop een communautaire actie naast acties op nationaal niveau of deze laatste coördinerend, bij voorrang oplossingen zou kunnen bieden voor de vraagstukken waarmee het toerisme in de Gemeenschap wordt geconfronteerd.

De betekenis van het toerisme voor de Gemeenschap

In artikel 2 van het Verdrag van Rome wordt aan de Europese Gemeenschap opgedragen nauwere betrekkingen te bevorderen tussen de in de Gemeenschap verenigde volkeren. Het toerisme draagt daartoe bij, want het leidt ertoe dat de volkeren van Europa met elkaar in contact komen, hetgeen een belangrijke inbreng betekent met het oog op de verwezenlijking van de Europese integratie.

Het toerisme is tevens een belangrijke economische activiteit in de zin van artikel 2 van het EEG-Verdrag. Het biedt in de Gemeenschap rechtstreeks werk aan ongeveer 4 miljoen personen en indirect aan een nog veel groter aantal. Van het toerisme gaat een stabiliserende werking uit op de betalingsbalansen van de landen in het noorden van de Gemeenschap enerzijds en die in het zuiden anderzijds ; tevens is het toerisme een voorname factor bij de ontwikkeling van de armste gebieden binnen de Gemeenschap. Het is daarom aangewezen aan deze sector bijzondere aandacht te schenken, zodat de voorwaarden kunnen worden geschapen voor zijn harmonische ontwikkeling in de Gemeenschap.

De betekenis van het toerisme voor de Gemeenschap blijkt voorts nog uit het grote aantal communautaire activiteiten dat direct of indirect het toerisme raakt : het vrije verkeer van personen, de vrijheid van dienstverlening op toeristisch gebied, zelfs de regionale ontwikkeling en de milieubescherming en niet te vergeten het reizigersvervoer, al deze aspecten betreffen beleidsterreinen van de Gemeenschap die mede het toerisme raken. Ten einde evenwel een sterkere stimulans aan het intracommunautaire toerisme te geven, zou aan deze beleidsterreinen ook een "toeristische dimensie" moeten worden gegeven, waardoor bij de besluitvorming op die terreinen met de belangen van het toerisme rekening wordt gehouden ; dit zou ook moeten geschieden bij de tenuitvoerlegging van de diverse communautaire acties. De hierna genoemde hoofdstukken duiden op de terreinen waar zulks mogelijk zou zijn.

Vrij verkeer en bescherming van de toerist

Diverse acties van de Gemeenschap kunnen ertoe bijdragen dat het intercommunautaire toerisme wordt gestimuleerd ; daartoe kunnen vergemakkelijking van de grensoverschrijding en verbetering van de verblijfsvoorwaarden voor toeristen binnen de Gemeenschap een bijdrage leveren.

Vermindering van de douanecontroles

De afschaffing van de douanerechten binnen de Europese Gemeenschap heeft reeds tot een vermindering van de douanecontroles geleid en heeft daarmee de overschrijding van de binnengrenzen van de Gemeenschap door onderdanen van haar Lid-Staten, ook in hun kwaliteit van toerist, vergemakkelijkt. Omdat de BTW-tarieven evenwel tussen de Lid-Staten nog verschillen vertonen, worden er aan de grens tot op heden steekproefsgewijs controles uitgevoerd op door de reizigers ingevoerde goederen. Dank zij de regeling van de "reizigersvrijstellingen" kunnen goederen waarvan de waarde beneden een bepaalde, door de Raad vastgestelde grens blijft, vrij worden ingevoerd. Hoe hoger die grens wordt gesteld, hoe kleiner de kans op overtreding wordt en hoe meer ook de douanecontroles kunnen worden versoepeld, waardoor de burgers van de Lid-Staten sterker het gevoel krijgen metterdaad tot een Gemeenschap te behoren. - De Commissie is voornemens binnenkort een regeling voor te stellen waardoor de aan de "reizigersvrijstellingen" gestelde grenzen regelmatig kunnen worden opgetrokken.

- Reeds op 23 januari 1980 heeft de Commissie aan de Raad een communautaire regeling voorgesteld voor produkten die bestemd zijn voor de bevoorrading van schepen, luchtvaartuigen en treinen in het internationale verkeer (1), van welke maatregel eveneens een gunstige weerslag op het toerisme zou moeten uitgaan.

Vermindering van het politionele toezicht aan de grenzen

Naast de douanecontrole wordt er aan de binnengrenzen van de Gemeenschap ook nog een politionele controle uitgeoefend, alhoewel de Staatshoofden en Regeringsleiders reeds in december 1974 het voornemen te kennen hebben gegeven om tot een paspoortenunie te komen ; deze unie zou dan moeten omvatten : een uniform paspoort en de afschaffing van de personencontrole aan de binnengrenzen. Die controle laat zich rechtvaardigen met het oog op handhaving van de openbare orde en de veiligheid (men denke aan het gevaar van het terrorisme en de handel in verdovende middelen). Het komt evenwel voor dat er een mogelijkheid is om het politionele toezicht te versoepelen, ongeacht het voor de grensoverschrijding gebruikte vervoermiddel. - De Commissie heeft nog onlangs aan de Raad een resolutie voorgelegd tot versoepeling van de voorwaarden waaronder bij de overschrijding van de binnengrenzen van de Gemeenschap onderdanen van de Lid-Staten aan controle worden onderworpen (2).

Sociale zekerheid voor de toerist

Zij die krachtens de sociale zekerheidswetgeving van een Lid-Staat van de Gemeenschap verzekerd zijn, hebben ook recht op medische verstrekkingen in de overige Lid-Staten van de Gemeenschap, waar zij als toerist verblijven. Dit is een groot pluspunt voor het intracommunautaire toerisme vergeleken met de situatie, waarin men zich als toerist in een derde land bevindt. Het is evenwel een pluspunt dat geen algemene bekendheid geniet en zij die zich naar een andere Lid-Staat wensen te begeven, dragen er niet altijd zorg voor om zich van de door hun eigen ziekteverzekeringsinstelling te verstrekken "verklaring betreffende het recht op verstrekkingen" te voorzien, waardoor zij geen beroep op die faciliteit kunnen doen. - De Commissie zal samen met de bevoegde instanties van de Lid-Staten de mogelijkheden nagaan om nieuwe, eenvoudiger en doeltreffender procedures in te voeren.

- Zij zal zich meer moeite geven om het publiek een betere voorlichting te geven, zodat men zijn rechten beter zal kennen en kan doen gelden.

Toeristische bijstand en de WA-autombielverzekering

Het is voor het intracommunautaire toerisme niet zonder belang dat ook de voorwaarden worden geharmoniseerd waaronder hulpverlening geschiedt aan slachtoffers van ongevallen tijdens hun reis en dat ervoor wordt zorg gedragen dat slachtoffers van auto-ongelukken overal in de Gemeenschap een gelijkwaardige bescherming wordt geboden. Daartoe heeft de Commissie: - op 13 januari 1981 aan de Raad een voorstel voor een richtlijn voorgelegd houdende coördinatie van de wetgevingen van de Lid-Staten betreffende de hulpverlening op reis (3);

- op 7 augustus 1980 aan de Raad een voorstel voor een richtlijn voorgelegd inzake de onderlinge aanpassing van de wetgevingen van de Lid-Staten betreffende de verzekering tegen wettelijke aansprakelijkheid, waartoe de deelneming aan het verkeer van motorrijtuigen aanleiding kan geven (4);

- op 8 januari 1981 tot de Lid-Staten een aanbeveling gericht betreffende de bespoediging van de afwikkeling van schadegevallen in het kader van de WA-verzekering motorrijtuigen (5).

Bescherming van de toerist

De bescherming van de belangen van de toerist tegen eventuele onvolkomenheden in de dienstverlening van reisagentschappen of tegen de soms misleidende reclame over de logiesverstrekking en de bescherming op het gebied van de veiligheid in de (1) PB nr. C 31 van 8.2.1980. (2) PB nr. C 197 van 31.7.1982 (3) PB nr. C 51 van 10.3.1981. (4) PB nr. C 214 van 21.8.1980. (5) PB nr. L 57 van 4.3.1981. logiesverstrekkingsbedrijven dienen vergroot te worden. - In dat verband is de Commissie voornemens de Raad een voorstel voor een richtlijn voor te leggen inzake de bescherming van de consument op het gebied van forfaitaire reizen.

- Voorts is de Commissie voornemens om de niet-structurele veiligheidsaspecten in het hotelbedrijf te onderzoeken.

- Ten slotte wenst zij de standaardisering te bevorderen van de voorlichting van de hotelgasten.

De bestaansmogelijkheden in tot de toeristensector behorende beroepen

De Europese Gemeenschap heeft een gemeenschappelijke markt voor toeristische dienstverlening gecreëerd omdat economische subjecten zich thans overal in de Lid-Staten vrij kunnen vestigen en daar diensten mogen verlenen. De bestaansmogelijkheden voor de beroepsbeoefenaren in de toeristensector kunnen door een aantal initiatieven op de volgende terreinen nog worden verbeterd.

Vrijheid van vestiging en dienstverlening in de toeristensector

Het betreft hier twee facetten die, gewaarborgd door het EEG-Verdrag, voor een internationaal georiënteerde sector als het toerisme van grote betekenis zijn. Het beginsel van de gelijkstelling met de eigen onderdanen is binnen de Gemeenschap algemeen aanvaard. Daar de bepalingen met betrekking tot de voorwaarden voor de toegang tot beroepen in de toeristensector van land tot land verschillen vertonen, kan dat een belemmering vormen om het recht van vrijheid van vestiging en dat van de vrijheid van dienstverlening ook daadwerkelijk te kunnen uitoefenen. - Reeds in 1965 heeft de Commissie aan de Raad een voorstel voor een richtlijn voorgelegd betreffende de maatregelen ter bevordering van de daadwerkelijke uitoefening van de vrijheid van vestiging en het vrij verrichten van diensten voor de werkzaamheden, anders dan in loondienst, van onder andere sommige hulpdiensten van het vervoer, waaronder het reisagentschap. Dit voorstel werd op 19 juni 1982 door de Raad goedgekeurd (1).

Beroepsopleiding en wederzijdse erkenning van diploma's

De mobiliteit van werknemers in de toeristennijverheid, dikwijls een belangrijk aspect van hun werk, is zeer vaak afhankelijk van de erkenning van de door hen in een andere Lid-Staat verworven bekwaamheden en van de daar doorgebrachte studieperiode. - De Commissie behandelt deze vraagstukken in het ruimere verband van haar werkzaamheden op het gebied van de wederzijdse erkenning van diploma's.

- Naar gelang haar van de Lid-Staten verzoeken dienaangaande bereiken, zal de Commissie zich ten volle bereid tonen om gemeenschappelijke programma's voor toeristische studies te onderzoeken, waarbij instellingen van hoger onderwijs in de Lid-Staten zijn betrokken.

Steun van het Europees Sociaal Fonds

Het toerisme, als arbeidsintensieve economische sector, die evenwel met seizoenproblemen wordt geconfronteerd, vergt extra aandacht om mogelijkheden te creëren die tot een verbetering van de arbeidsvoorwaarden kunnen bijdragen. - Het Europees Sociaal Fonds is bereid om positief te reageren op elk initiatief waardoor de werkgelegenheid en de geografische en beroepsmobiliteit van hen die in de toeristensector werkzaam zijn, kunnen worden verbeterd.

Vakantiespreiding

Het feit dat zowel de schoolvakanties als de vakanties in het bedrijfsleven binnen een vrij korte periode van het jaar plegen samen te vallen, belemmert de regionale ontwikkeling en druist in tegen de noodzaak van efficiency in de industrie, in het bijzonder in de toeristennijverheid zelf, en leidt bovendien in het hoogseizoen tot een hoger prijsniveau, nog afgezien van een voor de toeristen zelf onaangename drukte. De Commissie beschouwt dit als een facet waaraan met hoge prioriteit aandacht moet worden geschonken. - Zij zal dan ook onverwijld een onderzoek instellen naar de spreiding van de schoolvakanties en de vakanties in het bedrijfsleven in de Lid-Staten, waarbij zij de verschillende mogelijkheden zal nagaan die tot een spreiding van het toeristenseizoen kunnen leiden.

- In dat verband zal zij meer in het bijzonder de mogelijkheden nagaan om het sociale, culturele en het plattelandstoerisme te stimuleren.

Met toerisme verband houdende fiscale aspecten

Er bestaan grote verschillen in de BTW-tarieven voor de diverse dienstverrichtingen in de horecasector. Er is evenwel met een toenadering van de BTW-tarieven binnen de Gemeenschap nog geen aanvang gemaakt en voor één sector apart kan dat ook niet. (1) PB nr. L 213 van 21.7.1982 en Bulletin EG 6-1982, punt 2.1.21. - Het staat derhalve aan de Lid-Staten om op het gebied van de BTW tarieven te hanteren die aan de omstandigheden waarin de eigen toeristennijverheid verkeert, en aan de internationale concurrentie in die sector zijn aangepast.

- Harerzijds zal de Commissie nagaan of de dispariteiten wegens het door de Lid-Staten met betrekking tot de toeristensector gevoerde fiscale beleid tot verlegging van het verkeer in die sector leiden.

Met toerisme samenhangende energieaspecten

Vaak zijn ook de energieprijzen voor het toerisme van belang, daar zij immers niet alleen zwaar doorwegen in de vervoerprijzen, maar ook via de kosten voor de verwarmings- en de klimaatregelingsinstallaties in de horeca- en andere toeristische inrichtingen in de kostprijs van die deelsectoren. - In dat licht beschouwd, zullen de door de Commissie in het raam van haar energiebeleid voorgestelde maatregelen zeker een gunstige uitwerking voor het toerisme hebben (1).

- Bij haar behandeling van de aanvragen om communautaire steun voor demonstratieprojecten voor energiebesparing en voor nieuwe energiebronnen zal de Commissie tevens op de "toeristische dimensie" van die projecten acht slaan.

Vervoer en toerisme

Aangezien bij het woord toerisme in de eerste plaats aan reizen wordt gedacht, is het duidelijk dat vervoer hier een belangrijke rol speelt. De economische integratie heeft een positieve invloed gehad op de communicatiemogelijkheden binnen de Gemeenschap. Vooral het reizigersvervoer over de weg heeft van de communautaire maatregelen kunnen profiteren. Er zou dus meer aandacht kunnen worden besteed aan de andere middelen van vervoer voor reizigers en aan de voor de Gemeenschap belangrijke vervoersinfrastructuur. - De Commissie overweegt, de spoorwegmaatschappijen ertoe aan te zetten eens na te gaan hoe het reizigersvervoer aantrekkelijker zou kunnen worden gemaakt.

- Op het gebied van het luchtvervoer is het voorstel voor een richtlijn, dat op 26 oktober 1981 door de Commissie bij de Raad werd ingediend en dat onder andere beoogt de tarieven doorzichtiger te maken en een soepeler tariefstellingsprocedure in te voeren voor geregelde vluchten tussen Lid-Staten, van veel belang voor het toerisme (2).

- Hetzelfde geldt voor het voorstel voor een verordening dat op 1 december 1980 door de Commissie bij de Raad werd ingediend en de toelating beoogt van geregelde interregionale luchtdiensten voor het vervoer van reizigers tussen de Lid-Staten (3).

- Meer in het algemeen op het gebied van de vervoersinfrastructuur heeft de Commissie in november 1979 voorgesteld investeringsprojecten van communautair belang te steunen, waardoor de toeristenstromen tussen de Lid-Staten eveneens in gemakkelijker banen kunnen worden geleid (4).

Regionale ontwikkeling en toerisme

Door bevordering van het toerisme kan de ontwikkeling van economisch zwakke, doch toeristisch interessante regio's in de hand worden gewerkt. De Gemeenschap kan deze ontwikkeling met twee soorten maatregelen bevorderen : door het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling gefinancierde maatregelen en door het EOGFL, afdeling Oriëntatie, gefinancierde maatregelen.

Maatregelen van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling

De Gemeenschap beschouwt het toerisme als een van de economische activiteiten die de ontwikkeling van de zwakke gebieden kunnen bevorderen. Het EFRO is dan ook op dit gebied actief met zowel "quotagebonden" als "quotavrije" subsidies. Het is voldoende dat de toeristische projecten die de Lid-Staten voorleggen deel uitmaken van een ontwikkelingsprogramma voor de betrokken regio. - De Commissie neemt de maatregelen voor de ontwikkeling van het toerisme, met name op het platteland, die door het EFRO gefinancierd kunnen worden, in behandeling.

Maatregelen van het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw

Het EOGFL, afdeling Oriëntatie, kan bijdragen tot de ontwikkeling van toeristische activiteiten als aanvulling op landbouwactiviteiten. Het kan eveneens de fundamentele voorwaarden bevorderen die noodzakelijk zijn voor de ontplooiing van het plattelandstoerisme, met name in bergstreken en andere probleemgebieden. - De Commissie neemt de projecten tot ontwikkeling van het agrarisch toerisme, waarvoor de Lid-Staten een financieringsaanvraag indienen, in behandeling. (1) PB nr. C 55 van 3.3.1982. (2) PB nr. C 78 van 30.3.1982 en Bulletin EG 10-1981, punt 2.1.139. (3) Bulletin EG 10-1980, punt 2.1.87. (4) Supplement 8/79 - Bulletin EG.

Behoud van het Europese erfgoed en toerisme

Het natuurschoon en het culturele erfgoed, met name het architectonische erfgoed, zijn de trekpleisters voor het toerisme in Europa. De variatie aan landschappen, de historische bezienswaardigheden en de artistieke monumenten in Europa maken dit werelddeel voor toeristen aantrekkelijk. De maatregelen tot behoud van dit gemeenschappelijk erfgoed zijn dus ook in economisch opzicht van belang.

Milieubescherming en toerisme

Een groot aantal communautaire voorschriften ter bestrijding van verontreiniging van de zee en de atmosfeer en inzake het tegengaan van geluidshinder heeft gunstige gevolgen voor het toerisme. Derhalve moet ook in de sector toerisme acht worden geslagen op de ecologische eisen. - In het ontwerp voor een actieprogramma van de Europese Gemeenschappen inzake het milieu (1982-1986), dat op 28 oktober 1981 door de Commissie werd goedgekeurd en aan de Raad werd voorgelegd, wordt duidelijk gesteld dat in grotere mate rekening moet worden gehouden met milieuproblemen, onder andere bij de bevordering van toeristische activiteiten (1).

- Het voorstel voor een richtlijn betreffende de milieueffectbeoordeling voor bepaalde openbare en particuliere projecten, op 16 juni 1980 door de Commissie vastgesteld en aan de Raad voorgelegd, is eveneens van belang voor toeristische activiteiten (2).

Architectonisch erfgoed en toerisme

Het architectonische erfgoed oefent een aanzienlijke aantrekkingskracht uit op het internationale toerisme. Als zodanig vormt het een kostbaar goed dat aan talrijke regio's van de Gemeenschap belangrijke inkomsten verschaft. Dit erfgoed dient dan ook in stand te worden gehouden omdat het een bron van rijkdom is voor deze regio's. - De Commissie is thans doende met de voorbereiding van een mededeling aan de Raad over versterking van de communautaire actie in de culturele sector, waarvan een gedeelte handelt over de bijdrage van de Gemeenschap aan het behoud van het architectonische erfgoed.

- De Commissie is voornemens met voorstellen te komen inzake een uitwisselingsprogramma voor jonge werknemers die dan eveneens op basis van vrijwilligheid kunnen worden ingeschakeld bij het behoud van het architectonische erfgoed.

Conclusies

Uit deze analyse van de toeristische aspecten van de verschillende communautaire activiteiten komt naar voren dat voor de Gemeenschap twee hoofdtaken zijn weggelegd : zij moet een actieve rol spelen om het toerisme in de Lid-Staten te bevorderen en zij moet zich concentreren op bepaalde prioritaire acties.

De Gemeenschap moet een actieve rol spelen bij de bevordering van het toerisme

Blijkens de ervaring van de laatste twintig jaren hebben de particuliere ondernemingen en de overheidsbedrijven van de Lid-Staten zich kunnen aanpassen aan de vraag van toeristen die in kwantitatief en kwalitatief opzicht steeds hogere eisen stellen. Een feit is dat de Gemeenschap voor hen een gunstig klimaat heeft geschapen, welk klimaat zij nog kan verbeteren door vaststelling van bepaalde gemeenschappelijke regels en door een betere coördinatie van de communautaire activiteiten in de sector toerisme. De Gemeenschap moet evenwel niet te ver gaan bij de coördinatie van het beleid van de Lid-Staten op dit punt, omdat de politiek van de Lid-Staten is aangepast aan hun zeer uiteenlopende situatie ; de Gemeenschap moet ook geen problemen willen oplossen die beter kunnen worden geregeld op nationaal of zelfs regionaal niveau.

In de Gemeenschap moeten bepaalde maatregelen ter bevordering van het toerisme eveneens in de eerste plaats aan het initiatief van de Lid-Staten worden overgelaten. Met name moeten de Lid-Staten projecten in de sector toerisme voordragen ter financiering door de Gemeenschap uit het Regionaal Fonds, het Sociaal Fonds en het Landbouwfonds.

Andere voor het toerisme belangrijke projecten vallen onder de bevoegdheid van de Raad, bij wie de Commissie - voor sommige projecten reeds lang geleden - voorstellen heeft ingediend. Een spoedige aanvaarding van deze voorstellen zou een aanmoediging betekenen van het toeristenverkeer tussen de Lid-Staten en een verbetering van de werkmogelijkheden voor de beroepen in de sector toerisme.

Weer andere acties in verband met het toerisme ten slotte vallen onder de bevoegdheid van de Commissie, die zou moeten nagaan welke mogelijkheden er zijn en dienaangaande adequate voorstellen zou moeten doen. Het behoort dan ook in de eerste plaats tot de taak van de Commissie de communautaire maatregelen en de financiële middelen ter bevordering van de toeristische activiteiten beter te coördineren. De Commissie zal er voorts op toezien dat de nationale steunmaatregelen in de sector toerisme, evenals op ieder ander economisch gebied, de concurrentieregels van het Verdrag eerbiedigen en er (1) PB nr. C 305 van 25.11.1981 en Bulletin EG 11-1981, punten 1.4.1. tot 1.4.16. (2) PB nr. C 169 van 9.7.1980. borg voor staan dat de communautaire bepalingen waardoor het toeristenverkeer tussen de Lid-Staten sterk is geliberaliseerd, niet worden aangetast door beschermende maatregelen die worden getroffen in de context van de alle Lid-Staten treffende economische recessie.

De Gemeenschap moet zich concentreren op bepaalde prioritaire acties

De Commissie wil samen met de Lid-Staten nagaan welke acties die prioriteit genieten beter kunnen worden ondernomen via een alomvattend project van de Lid-Staten en de Gemeenschap. De Commissie denkt hier aan de spreiding van het toeristenseizoen, het behoud van het architectonisch erfgoed van de achtergebleven regio's en de bevordering van het sociaal en het cultureel toerisme en het plattelandstoerisme. Deze vragen hangen met elkaar samen en kunnen in één enkele vraag worden samengevat : hoe kunnen mensen en materieel in de sector toerisme, met name in de plattelandsgebieden, beter worden gebruikt en hoe kan tevens voor de minst bevoorrechte categorieën van de bevolking het toerisme worden opengesteld?

De Commissie zal met de betrokken instanties de spreiding van de schoolvakanties en van de vakanties in het bedrijfsleven bestuderen. Zij weten echter heel goed dat dit probleem niet met regels alleen kan worden opgelost. Er moet ook verandering komen in de gewoonte om vakantie te nemen in één of twee maanden van het jaar. Daartoe moeten het publiek "nieuwe produkten" worden aangeboden en moet de belangstelling van de minst draagkrachtigen worden gewekt voor de prijzen buiten het hoogseizoen.

De vlucht van het toerisme in de laatste jaren mag niet verhelen dat brede lagen van de bevolking in Europa nog niet over voldoende inkomsten beschikken om als toerist op reis te gaan. Speciale aandacht moet dus worden geschonken aan bepaalde bevolkingsgroepen, zoals bij voorbeeld de jeugdige werknemers of de gepensioneerden. Wanneer deze categorieën zouden worden aangemoedigd om vakantie te nemen gedurende het toeristisch laagseizoen zouden zij het voornaamste doel kunnen dienen, namelijk spreiding van het toeristenseizoen en dus ook een betere benutting van alle investeringen in de sector toerisme.

Hetzelfde doel kan worden bereikt door aanmoediging van reizen die voornamelijk een cultureel aspect dragen buiten het seizoen, daar deze reizen minder dan andere aan de vakantieperiode gebonden zijn. Culturele reizen kunnen vaak verschillende Lid-Staten betreffen en zouden derhalve kunnen worden bevorderd door een aangepast prijzenbeleid.

Het streven naar voordeliger prijzen kan trouwens een nieuw vakantieconcept doen ontstaan : de boerderijvakantie of het plattelandstoerisme vanwege de natuurlijke en culturele rijkdom van het platteland en de aanwezigheid van landbouwprodukten die kenmerkend zijn voor de verschillende regio's. Door een dergelijk toerisme aan te moedigen kan de werkgelegenheid op het platteland worden verbeterd, kan de ontwikkeling van de achtergebleven gebieden van de Gemeenschap worden gestimuleerd en kan een bijdrage worden geleverd tot het behoud van hun natuurlijke en culturele rijkdom.

Aan de Raad wordt verzocht zijn goedkeuring te hechten aan deze eerste oriëntatielijnen voor een communautair beleid in de sector toerisme. In het licht van de zowel in de Raad als in het Europese Parlement hierover te houden discussies zal de Commissie bij de Raad concrete voorstellen indienen ten aanzien van het toerisme.

DE EUROPESE GEMEENSCHAP EN HET TOERISME

De betekenis van het toerisme voor de Gemeenschap

In de preambule van het Verdrag van Rome verklaren de Lid-Staten "vastberaden te zijn de grondslagen te leggen voor een steeds hechter verbond tussen de Europese volkeren". In artikel 2 van genoemd Verdrag wordt aan de Europese Gemeenschap opgedragen nauwere betrekkingen tussen de in de Gemeenschap verenigde Staten te bevorderen. Al is dit niet de enige taak van de Gemeenschap, zij kan toch zeker worden aangemerkt als de meest op de voorgrond tredende en de voor het voortbestaan van de Gemeenschap meest fundamentele. Het toerisme levert daartoe een bijdrage. Het aspect van de vrijetijdsbesteding dringt namelijk vaak de culturele en politieke aspecten van het toerisme op de achtergrond, terwijl deze toch reëel en van groot belang zijn.

Door het toerisme leren de Europese volkeren inzien dat de culturele verschillen in hun gemeenschappelijke beschaving niet zozeer in scherp contrast met elkaar staan, maar elkaar juist aanvullen en waard zijn om er kennis van te nemen. Vanaf zijn

TABEL 1 Ontvangsten en uitgaven van de Lid-Staten in de sector internationaal toerisme

>PIC FILE= "T0034120">

oprichting heeft de Raad van Europa zich vooral ingezet om die bewustwording te bevorderen. De Commissie zou gaarne zien dat dit specifieke facet van de werkzaamheden van de Raad van Europa voortgang vindt. De Gemeenschap zal met de haar ter beschikking staande middelen eveneens tot die bewustwording bijdragen.

Het toerisme, vroeger een aangelegenheid van een bevoorrechte minderheid, is in de loop van de zestiger en zeventiger jaren tot een massaverschijnsel uitgegroeid. Dit leidde tot schepping van arbeidsplaatsen en bevorderde de ontwikkeling van achtergebleven gebieden. Het toerisme is zelfs een van de voornaamste economische sectoren in de Gemeenschap geworden.

Tabel 1 toont de buitengewoon sterke groei, die het internationale toerisme in de loop van de zestiger en zeventiger jaren in alle landen van de Gemeenschap heeft doorgemaakt. In de economie zijn er maar weinig sectoren aan te wijzen, die een zo sterke expansie hebben gekend. In deze twee decennia zijn de ontvangsten en uitgaven van de sector internationaal toerisme in de Gemeenschap in haar geheel genomen tienvoudig gestegen, maar in sommige Lid-Staten is deze stijging nog veel aanzienlijker geweest.

Het aandeel van het intracommunautaire toerisme in de uitgaven voor toerisme van de tien Lid-Staten ligt bij ruim 50 % ; bij de ontvangsten is het ruim 60 %. Bijgevolg gaat het hier om een belangrijke factor van inkomensverdeling binnen de Gemeenschap. Zo blijkt uit tabel 1 dat, terwijl in het Verenigd Koninkrijk, Ierland en Denemarken ontvangsten en uitgaven op het gebied van het toerisme ongeveer tegen elkaar opwegen, Duitsland en de Beneluxlanden sterk deficitair zijn en Griekenland, Italië en Frankrijk juist een sterk positieve balans vertonen. Daar de handelsbalans van de landen in het noorden van Europa over het algemeen positief pleegt uit te vallen, gaat er van het toerisme een stabiliserende werking uit op de betalingsbalans die de Gemeenschap in haar geheel ten goede komt, omdat een evenwichtige ontwikkeling immers één van haar fundamentele doelstellingen is.

Tabel 2 betreft het relatieve gewicht van het toerisme in de betalingsbalans van de Lid-Staten. Terwijl het aandeel van het toerisme in het Europa van de Negen in de goederen- en dienstenbalans aan de actiefzijde nagenoeg 4 % en aan de passiefzijde nagenoeg 5 % beloopt, is voor de betalingsbalans dat aandeel aanzienlijk groter, met dien verstande dat dit in sommige landen alleen voor de actiefzijde, in andere alleen voor de passiefzijde geldt. In sommige landen, o.a. Griekenland, Italië, Ierland en ook Frankrijk, geldt het toerisme dan ook als een belangrijke factor voor de dekking van de betalingsbalanstekorten. Hoe groot die betekenis is, blijkt wel uit het feit dat het Comité voor het toerisme van de OESO in maart 1982 gewag heeft gemaakt van steeds krachtiger wederopleving van protectionistische maatregelen, waardoor de ontwikkeling van het internationale toerisme wordt belemmerd.

De nationale toeristenorganisaties van de EEG-landen hebben een tiental jaren geleden reeds een werkgroep ingesteld, welke op gezette tijden een analyse publiceert van de economische betekenis van het toerisme binnen de Europese Gemeenschap. In het in 1981 gepubliceerde vierde rapport van deze werkgroep kan men een aantal karakteristieke aanwijzingen vinden voor de nog steeds groeiende betekenis van deze economische sector en dat niet slechts voor de betrokken Lid-Staten, maar ook voor de Gemeenschap in haar geheel.

Daaruit valt bij voorbeeld af te lezen dat in 1979 de bestedingen van onderdanen van de Negen aan toerisme ruim 77 miljard Ecu beliepen, dit is ruim 7 % van het totaal der bestedingen aan particuliere consumptie. De ontvangsten uit toerisme in de landen van de Gemeenschap bedroegen toen ruim 72 miljard Ecu, d.w.z. ruim 4 % van het bruto nationaal produkt (BNP) van de Gemeenschap. Wanneer men evenwel het multiplieereffect meerekent, dat het gevolg is van het feit dat de binnen de Gemeen-

TABEL 2 Het toerisme in de betalingsbalans van de Lid-Staten

>PIC FILE= "T0034121">

schap uit toerisme verkregen inkomsten op hun beurt weer andere inkomsten genereren, komt men voor de rechtstreekse en onrechtstreekse inkomsten uit toerisme op wel meer dan 10 % van het BNP van de Negen.

Uit genoemd rapport blijkt voorts dat er in 1979 ruim 4 miljoen personen rechtstreeks en voltijds in de toeristische sector in de negen Lid-Staten werkzaam waren en dat de werkgelegenheid in die sector voortdurend toenam. Ook hier speelt het multiplieereffect van de inkomsten uit toerisme, waarbij tevens moet worden bedacht dat ettelijke arbeidsplaatsen die met het toerisme verband houden, wegens het ontbreken van adequate statistieken tot andere sectoren worden gerekend. Het blijft hier dus bij gissingen en bijgevolg kon door de nationale organisaties voor toerisme van de tien Lid-Staten worden verondersteld dat bij plotseling wegvallen van elke vorm van toeristische activiteit wel tien à twaalf procent van het werknemersbestand in de Gemeenschap werkloos zou worden.

Wat daarvan ook zij, toegegeven moet worden dat het toerisme een sterk arbeidsintensieve sector is, waarin de moeilijkheden op het gebied van de werkgelegenheid, waarmee in Europa de overige sectoren van de economie te kampen hebben, vooralsnog onbekend zijn en die daarom wel enige extra aandacht verdient, juist om de toeristensector die moeilijkheden te besparen. In deze recessietijd vormt terugkeer naar protectionistische maatregelen wel de ernstigste bedreiging voor het toerisme. De Europese Gemeenschap heeft reeds tot op heden diverse maatregelen getroffen, zoals hierna nog zal worden vermeld, waarmee liberalisering van het toeristenverkeer tussen haar Lid-Staten wordt beoogd. De sterke expansie welke het toerisme de laatste twintig jaar heeft doorgemaakt, is daaraan zeker niet vreemd. Op de Gemeenschap rust de plicht over de communautaire verworvenheden te waken en om het toerisme als werkgelegenheid scheppende en de ontwikkeling stimulerende factor met nog meer kracht te bevorderen.

Vrij verkeer en bescherming van de toerist

Het toerisme is door zijn politieke en culturele weerslag, door zijn economische gevolgen, met name voor de betalingsbalans, de werkgelegenheid en de regionale ontwikkeling, van zeer grote betekenis voor de Gemeenschap. Het intracommunautaire toerisme wordt dan ook door de Gemeenschap aangemoedigd, of dat zou althans moeten kunnen geschieden, door middel van bepaalde acties of initiatieven op gebieden als de vergemakkelijking van de grensoverschrijding, de sociale zekerheid voor toeristen voor zover zij onderdaan zijn van een Lid-Staat, de harmonisatie van respectievelijk de WA-motorrijtuigenverzekering en de toeristische hulpverlening, en ten slotte op dat van de bescherming van de belangen van de toerist binnen de Gemeenschap.

De overschrijding van de binnengrenzen in de Gemeenschap

Toen het Verdrag van Rome tot oprichting van de EEG nog niet in werking was getreden, vormden de grenzen nog ware barrières die het reizigersverkeer tussen de landen bemoeilijkten en zich manifesteerden in minitieuze controles door douane- en politiebeambten, veel papierrompslomp en lange rijen wachtenden voor de douanekantoren. Dit alles maakte het niet bijzonder aanlokkelijk om naar het buitenland te reizen.

Sedert 1958 is daarin wel een aanzienlijke verbetering opgetreden. De in- en uitvoerrechten tussen de landen van de Gemeenschap zijn afgeschaft en ook de papierwinkel heeft het veld moeten ruimen, althans voor reizigers die geen goederen meevoeren. Wel oefenen douane en grenspolitie nog controles uit, maar 25 jaar na de ondertekening van het Verdrag van Rome is de vraag gerechtvaardigd of die toestand nog aanvaardbaar is en in zekere opzichten geen hinderpaal vormt voor een dynamischer ontwikkeling van activiteiten in de toeristensector.

De fiscale barrières

Sedert 1969 geldt krachtens een reeks richtlijnen (1) een regeling voor "reizigersvrijstellingen", op grond waarvan de toerist, zoals elke andere reiziger, afgezien van zijn persoonlijke bezittingen die hij in zijn bagage meevoert, ook in een andere Lid-Staat verkregen goederen mag invoeren. De toerist mag daarvan slechts binnen de door de Raad gestelde grenzen gebruik maken, maar juist die afbakening kan minder gunstige repercussies hebben op de bij grensoverschrijding te vervullen formaliteiten.

Er bestaat namelijk een nauw verband tussen de afbakening van deze vrijstellingen en de intensiteit waarmee aan de grens wordt gecontroleerd. Er is weliswaar een communautairrechtelijke bepaling, welke inhoudt dat reizigers de mogelijkheid moeten hebben om stilzwijgend of door aflegging van een eenvoudige mondelinge verklaring te kennen te geven dat zij de grenzen van de bewuste vrijstellingen hebben gerespecteerd en aan de voorwaarden daartoe voldoen - hetgeen in alle Lid-Staten ertoe heeft geleid dat er over het algemeen slechts steekproefsgewijs wordt gecontroleerd - maar het lijdt geen twijfel dat het ritme van die controles nog soepeler en incidenteler zou kunnen zijn wanneer de vrijstellingen ruimer zouden zijn. Natuurlijk zou dan ook meteen het risico van overtredingen geringer zijn geworden.

Om al deze redenen en ook om de burger de realiteit van het bestaan van een Gemeenschap beter gewaar te doen worden door hem metterdaad van de voordelen van een gemeenschappelijke markt te laten profiteren, is het van essentieel belang dat de Raad tot vaststelling van de voorstellen van de Commissie tot optrekking van deze vrijstellingen overgaat. Deze doelstelling krijgt een steeds hogere prioriteit, omdat de reële waarde van de vrijstellingen door inflatie en geldontwaarding dagelijks verder afneemt, waardoor aan één van de voornaamste vrijheden van de burger van de Gemeenschap in feite steeds meer afbreuk wordt gedaan.

Wat de persoonlijke goederen betreft die door een toerist worden meegevoerd, levert de huidige situatie momenteel geen al te grote moeilijkheden op. Voor de vervoermiddelen (motorvoertuigen, caravans, pleziervaartuigen) is momenteel bij de Raad een voorstel voor een richtlijn in behandeling, waarmee wordt beoogd alle formaliteiten af te schaffen. Reeds nu wordt door het merendeel van de Lid-Staten op dit terrein geen formaliteiten meer verlangd, zij het dat er zich nog wel moeilijkheden voordoen, wanneer caravans voor langer dan een bepaalde termijn worden ingevoerd. Wat de lijst van voorwerpen betreft die als persoonlijke goederen van de reiziger worden aangemerkt, valt te constateren dat ook op dat gebied de gewoonten evolueren : zo wordt het langzamerhand gebruikelijk om in een caravan een televisietoestel mee te voeren en maken ook videobandopnemers deel uit van de reisbagage. Over het algemeen worden voor die gevallen moeilijkheden ondervangen door aanpassing van de administratieve praktijk, waartoe de daartoe aangewezen lichamen (b.v. automobielclubs) de nodige stappen bij de betrokken overheid ondernemen.

Er is, ten slotte, nog een andere communautaire maatregel die een gunstige uitwerking op het toerisme kan hebben, namelijk het voorstel voor een richtlijn betreffende de communautaire regeling voor produkten die bestemd zijn voor de bevoorrading van schepen, luchtvaartuigen en treinen in het internationale verkeer.

Politiecontroles

De identiteitscontrole van personen die in een particulier voertuig de binnengrenzen overschrijden, geschiedt over het algemeen steekproefsgewijs. Grensoverschrijding per auto is aanzienlijk vergemakkelijkt door de afschaffing overeenkomstig de richtlijn van de Raad van 24 april 1972 (2) van de controle op het bezit van de zogeheten "groene kaart", die als bewijs van WA-verzekering van het motorrijtuig geldt. Ook zal de automobilist in het buitenland er profijt van hebben, wanneer hij eenmaal over het rijbewijs volgens communautair model zal kunnen beschikken, waartoe in de richtlijn van de Raad van 4 december 1980 is besloten (3).

Reizigers die van andere vervoermiddelen gebruik maken, zijn echter nog aan strengere politiecontroles onderworpen. Er wordt nog systematisch gecontroleerd bij grensoverschrijding per trein of autobus (ook bij lijndiensten) of per vliegtuig bij aankomst op de luchthaven (landingskaart), niettegenstaande talloze stappen die daartoe zowel door het Europese Parlement als door de Commissie bij de regeringen zijn ondernomen.

Het argument dat door de Lid-Staten wordt aangevoerd om handhaving van de politiecontroles aan de binnengrenzen van de Gemeenschap te rechtvaardigen, is natuurlijk in de eerste plaats de bescherming van openbare orde en veiligheid (bestrijding van het terrorisme en van de handel in verdovende middelen), maar het is voor de burgers van de Gemeenschap moeilijk te vatten waarom de controle in intensiteit moet verschillen naar gelang van het bij grensoverschrijding gebruikte vervoermiddel. Men kan zich afvragen of niet moet worden gedacht aan een vereenvoudiging van deze controles bij grensoverschrijding binnen de Gemeenschap en wel voor alle vervoermiddelen. De Commissie heeft nog onlangs bij de Raad een daartoe strekkende resolutie ingediend.

Er zij aan herinnerd dat reeds in december 1974, te Parijs, de Staatshoofden en Regeringsleiders het voornemen te kennen hebben gegeven om tot een Paspoortunie te komen, die op drie pijlers zou moeten berusten : een uniform paspoort, afschaffing van de personencontrole aan de binnengrenzen en een gelijke behandeling door derde landen van onderdanen der Lid-Staten.

Een eerste stap naar een Paspoortunie is gezet in de resolutie van de Raad betreffende een uniform model voor de paspoorten. De Lid-Staten zullen het nodige doen om uiterlijk met ingang van 1 januari 1985 met de afgifte van dat model paspoort aan te vangen. De betekenis ervan is zowel in politiek als in psychologisch opzicht groot, omdat het paspoort het eerste document zal zijn dat voor iedere burger van de Lid-Staten bestemd is en dat van een duidelijke verwijzing naar de Europese Gemeenschap is voorzien.

Alhoewel er dus wel enige vorderingen zijn gemaakt, vormen de door de douane- en politiebeambten uitgevoerde controles toch nog een hinderpaal voor het intracommunautaire toerisme. Hierin is enige verbetering gekomen doordat op 29 juni 1982 de Raad het Commissievoorstel heeft goedgekeurd waarbij de vrijstellingen in het reizigersverkeer van 180 tot 210 Ecu worden opgetrokken. De Commissie is voornemens om binnenkort een regeling voor te stellen, die een regelmatige verhoging van de vrijstellingen mogelijk maakt.

Zolang er nog grensposten blijven, verdient het aanbeveling daar ook bureaus voor toeristische informatie in te richten waar hotelinlichtingen en informatie over toeristische gebieden kunnen worden verkregen ; in de eerste plaats gaat het erom dat deze bureaus als ontvangstcentrum aan de binnengrens moeten kunnen fungeren.

Op lange termijn zal een grote stap voorwaarts worden gedaan, wanneer tussen de Lid-Staten van de Gemeenschap een Paspoortunie tot stand zal zijn gebracht, omdat de personencontrole dan naar de buitengrenzen kan worden verlegd, hetgeen de Beneluxlanden op grond van een daartoe strekkende overeenkomst van 1960 reeds hebben weten te bewerkstelligen.

Sociale zekerheid voor de toerist

De verordeningen van de Raad betreffende de rechten van migrerende werknemers, zelfstandigen en gepensioneerden, en van hun gezinsleden op het gebied van de sociale zekerheid (4) gelden ook voor de als toerist reizende onderdanen van de Lid-Staten. In de zin van deze verordeningen worden toeristen (waaronder worden begrepen zij die met vakantie of op familiebezoek gaan) als migrerende werknemers aangemerkt en bijgevolg hebben zij recht op medische prestaties, wanneer zij krachtens de wetgeving van het eigen land, waar zij verzekerd zijn, ook recht op dergelijke prestaties kunnen doen gelden. Dat recht is belichaamd in een "Verklaring betreffende het recht op verstrekkingen" (het zogenaamde formulier E 111) dat zij vóór hun vertrek bij hun ziekteverzekeringsmaatschappij moeten aanvragen om het in een andere Lid-Staat in voorkomend geval aan een ziekteverzekeringsinstelling aldaar te kunnen overleggen. Het is dus van belang dat reizigers die voornemens zijn hun land te verlaten, zich in het bezit stellen van dat formulier.

Krachtens deze verordeningen mogen de aldus verzekerde categorieën personen in dringende gevallen in het buitenland gebruik maken van medische voorzieningen zoals van huisartsen of van specialisten ; ook tandheelkundige behandelingen en ziekenhuisopname zijn daaronder begrepen, een en ander overeenkomstig de voorschriften en de praktijk in de Lid-Staat waar deze voorzieningen alsmede uitkeringen (in geval van ziekte, bevalling, enz.), waarop bedoelde categorieën recht hebben, worden verricht. Zodra de toerist over formulier E 111 beschikt, zal hij dus in een ander land van de Gemeenschap in geval van ziekte of ongeval, waarvan hij het slachtoffer is geworden, in dat opzicht geen moeilijkheden meer behoeven te verwachten, hetgeen in het intracommunautaire toeristenverkeer vergeleken met de situatie in het verkeer met derde landen een groot voordeel betekent.

De ervaring heeft echter uitgewezen dat zeer veel toeristen onbekend zijn met de op dit gebied ter uitvoering van de communautaire voorschriften getroffen nationale administratieve regelingen, terwijl zij wel op eenvoudige wijze over inlichtingen over de particuliere verzekeringen kunnen beschikken. De Commissie gaat momenteel samen met de bevoegde instanties van de Lid-Staten de mogelijkheden na om tot nieuwe, eenvoudiger en soepeler procedures te komen. Tevens zal de Commissie ten behoeve van het publiek haar voorlichtingscampagnes op dit gebied nog opvoeren.

Automobielverzekering en hulpverlening aan de toerist

De groei van het toerisme in de laatste jaren heeft gespecialiseerde ondernemingen doen ontstaan die voor een breed gamma van ongevallen die zich op reis kunnen voordoen, dekking en hulp bieden. Ook de automobielclubs hebben in dat opzicht hun werkterrein verruimd : zij zetten zich niet alleen in voor pechbestrijding, maar verlenen ook andere vormen van bijstand. Toeristische hulpverleningen kunnen de vorm aannemen van verstrekkingen in natura (pechbestrijding, repatriëring na een ongeval, enz.), waarvoor de dienstverlenende onderneming uitsluitend eigen personeel en materieel inzet. Daarnaast kan hulpverlening ook uit een echte verzekering bestaan. Het door de Commissie op 13 januari 1981 bij de Raad ingediende voorstel voor een richtlijn inzake hulpverlening op reis is erop gericht de diverse activiteiten van hulpverlenende ondernemingen die een verzekeringskarakter dragen, aan de toezichtbepalingen te onderwerpen die krachtens de richtlijn van de Raad van 24 juli 1973 (coördinatie schadeverzekeringsbedrijf) voor verzekeringsondernemingen gelden om aldus binnen de Gemeenschap de voorwaarden te harmoniseren, waaronder toeristische hulp wordt verstrekt.

Ten einde voorts de op bepaalde punten tussen de diverse Lid-Staten bestaande verschillen in WA-verzekeringsstelsels voor motorrijtuigen geringer te maken en te bereiken dat slachtoffers van auto-ongevallen een in alle Lid-Staten gelijkwaardige bescherming genieten, heeft de Commissie op 7 augustus 1980 bij de Raad een voorstel ingediend voor een richtlijn inzake de onderlinge aanpassing van de wetgevingen van de Lid-Staten betreffende de verzekering tegen wettelijke aansprakelijkheid, waartoe de deelneming aan het verkeer van motorrijtuigen aanleiding kan geven.

Ten slotte is er nog de aanbeveling van de Commissie van 8 januari 1981 (5) die op bespoediging van de afwikkeling van schadegevallen in het raam van de WA-motorrijtuigenverzekering is gericht door te bewerkstelligen dat bij een ongeval de voor de afwikkeling van het schadegeval door WA-verzekeraars van de betrokken automobilist benodigde politierapporten en andere stukken ter beschikking worden gesteld.

Bescherming van de belangen van de toerist

In het raam van haar beleid op het gebied van de voorlichting en de bescherming van de consument is de Commissie ook met een aantal studies over het toerisme begonnen ; deze hebben meer in het bijzonder betrekking op de diensten die de consument door reisagentschappen en touroperators worden geboden. Zij heeft daartoe eerst de in 1970 opgestelde internationale overeenkomst inzake de reisovereenkomst (Convention internationale relative au contrat de voyage (CCV)) bestudeerd, welke momenteel binnen de Gemeenschap nog alleen in België en in Italië wordt toegepast. Aan deze overeenkomst kleven namelijk nogal wat onvolkomenheden en het Internationale Instituut voor de Eenmaking van het Privaatrecht te Rome (UNIDROIT), waar deze overeenkomst is voorbereid, had het voornemen om in 1980 tot herziening ervan over te gaan.

Voorts heeft de Commissie door deskundigen twee studies laten verrichten, respectievelijk over de "Aansprakelijkheid van touroperators en reisagentschappen" (A. Borst 1979) en over "De Europese markt voor forfaitaire reizen" (Sofres 1981). Uit deze tweede studie blijkt dat er onder degenen die aan zo'n reis deelnemen een niet gering percentage ontevredenen is, hetgeen in zeker mate te wijten is aan de niet-naleving van het met het reisagentschap gesloten contract en aan de misleidende informatie in de reisbrochures. De klachten hebben voornamelijk betrekking op prijsverhogingen die na de reservering zijn doorgevoerd, veranderingen in het geboden dienstenpakket (b.v. verandering van hotel, wijziging in de vertrektijd van een vlucht), weinig bevredigende logiesverstrekking, de hoogte van de bij annulering niet-terugontvangen bedragen, het ontbreken van een duidelijk omlijnde aansprakelijkheid van de diverse betrokken dienstverleners.

De Commissie heeft het voornemen om als "follow-up" van deze studies tot een ontwerp te komen voor een kaderrichtlijn ter bescherming van de consument op het gebied van forfaitaire reizen, die zij vervolgens bij de Raad zal indienen. In die richtlijn zal dan een aantal door de Lid-Staten over te nemen hoofdbeginselen moeten worden vastgelegd.

Het Europese Parlement heeft reeds herhaaldelijk blijk gegeven van bezorgdheid over de veiligheid in hotels. Daar er in de nationale reglementering ter zake leemten bestaan, is door het Parlement aangedrongen op de uitwerking van een communautaire richtlijn, waarin vooral de aandacht zou moeten worden gevestigd op het aanbrengen van duidelijk zichtbare instructies, de aanwezigheid van een bepaald aantal brandblussers en het aanduiden van nooduitgangen. Het Raadgevend Consumentencomité heeft in december 1981 een advies uitgebracht waarin het eveneens krachtig op een communautaire actie op dit gebied aandrong ; bij die gelegenheid verzocht dit Comité aan de Commissie om zich in deze problematiek te verdiepen en daarbij voorrang te verlenen aan de opstelling van een code.

De Commissie is van plan om in dat verband de niet-structurele veiligheidsaspecten in het hotelwezen te bestuderen om met voorstellen op dat gebied te komen, die bij voorbeeld de opleiding van het personeel in brandpreventie- en bestrijdingstechnieken, de in hotels toegepaste brandalarmsystemen en de frequentie van de controles door bevoegd personeel bestrijken.

Ten slotte moet met het oog op de bescherming van de belangen van de reiziger binnen de Gemeenschap ook misleidende reclame worden bestreden en algemeen de regeling worden toegepast welke hotels ertoe verplicht hun prijzen en gestandaardiseerde informatie ook duidelijk waarneembaar buiten aan te brengen waarbij zoveel mogelijk van symbolen gebruik dient te worden gemaakt.

Werkgelegenheid in de toeristensector

De Europese Gemeenschap heeft niet slechts het toerisme gestimuleerd door een vrij verkeer van personen binnen haar grenzen tot stand te brengen, zij heeft ook een gemeenschappelijke markt voor toeristische dienstverlening gecreëerd, waardoor economische subjecten zich thans vrij in de Lid-Staten kunnen vestigen en daar diensten mogen verlenen. Evenwel kunnen de mogelijkheden voor de beroepsbeoefenaren in de toeristensector nog aanzienlijk door de Gemeenschap worden verbeterd, waartoe onderlinge afstemming van de opleidingsniveaus tot stand dient te worden gebracht en de diploma's wederzijds moeten worden erkend. Daartoe kan ook voor beroepsopleidingsprogramma's via het Europees Sociaal Fonds steun worden verleend. Ten slotte kan de Gemeenschap met de Lid-Staten nagaan welke oplossing er voor de vakantiespreidingsproblematiek mogelijk is en dat geldt ook voor de problemen op fiscaal en energiegebied, waarmee het bedrijfsleven in de toeristensector te kampen heeft.

Vrijheid van vestiging en dienstverlening in de toeristensector

Deze beide vrijheden vormen een fundamenteel aspect van de Europese Economische Gemeenschap, waardoor onderdanen van een Lid-Staat de mogelijkheid wordt geboden zich vrij op het grondgebied van een andere Lid-Staat te vestigen. Zij omvatten de toegang tot en de uitoefening van werkzaamheden, anders dan in loondienst, en de oprichting en bedrijfsvoering van ondernemingen, in het bijzonder vennootschappen, overeenkomstig de voorwaarden die op grond van de wetgeving van het land van vestiging ook voor de eigen onderdanen van dat land gelden (artikelen 52 en 59, EEG- Verdrag).

Gelijkstelling met de eigen onderdanen is thans een algemeen erkend beginsel, ook op het gebied van de beroepsuitoefening in de sector van het toerisme, zodat daarvoor geen specifieke maatregelen behoeven te worden genomen. In twee uitspraken van het Europese Hof van Justitie (in de zaken Reyners en Van Binsbergen, die beide van 1974 dateren) is immers gesteld dat op het gebied van het recht van vestiging en van de vrijheid van dienstverlening de bepalingen van het Verdrag rechtstreeks toepasselijk zijn. Bijgevolg beschikt dus iedere onderdaan van een Lid-Staat over het individuele en hem door het Verdrag gegarandeerde recht zich in eender welke Lid-Staat te vestigen en daar als zelfstandige werkzaam te zijn, op gelijke voet met de eigen onderdanen van het land van ontvangst. Elke onderdaan van een Lid-Staat die in dat opzicht nog op discriminatie mocht stuiten kan zich tot de rechter van zijn eigen land wenden en zich op dat recht beroepen, omdat de communautaire bepalingen voorrang hebben boven elke daarmee strijdige nationale bepaling.

In sommige Lid-Staten worden evenwel aan de toegang tot een beroep eisen gesteld, die in het ene land zwaarder kunnen zijn dan in het andere en die betrekking hebben op de garanties op het stuk van de betrouwbaarheid en op dat van de praktische en theoretische kennis, waarvoor overlegging van diploma's, getuigschriften of andere bewijsstukken kan worden verlangd. Wanneer er op dat gebied tussen de Lid-Staten verschillen in wetgeving bestaan, kan de vrijheid van vestiging en van dienstverlening worden belemmerd.

Om die belemmeringen weg te nemen, zijn reeds ettelijke richtlijnen vastgesteld met betrekking tot de uitoefening van een aantal beroepen, waarvan er twee meer in het bijzonder binnen de sector van het toerisme vallen, namelijk de richtlijn van de Raad van 15 oktober 1968 betreffende de werkzaamheden, anders dan in loondienst, in restaurants, cafés, hotels, pensions en dergelijke inrichtingen alsmede op kampeerterreinen (6) en de richtlijn van de Raad van 16 juni 1975 welke o.m. de diensten van reisleiders en tolken voor het toeristenverkeer bestrijkt (7). Voor die werkzaamheden moet het land van ontvangst genoegen nemen met het bewijsstuk van vakbekwaamheid en van betrouwbaarheid zoals dat van degene die in het land van ontvangst komt werken, in diens eigen land wordt verlangd. Daartegenover worden andere werkzaamheden in de sector van het toerisme, met name het beroep van reisleider, niet door deze richtlijnen bestreken en moet men om die categorieën werkzaamheden elders te kunnen verrichten, aan de bekwaamheidseisen voldoen die in het land van ontvangst op grond van de aldaar geldende wetgeving worden gesteld.

Ten slotte heeft de Raad op 29 juni 1982 een bij hem in 1965 ingediend richtlijnvoorstel goedgekeurd betreffende de maatregelen ter bevordering van de daadwerkelijke uitoefening van de vrijheid van vestiging en het vrij verrichten van diensten voor de werkzaamheden, anders dan in loondienst, van o.m. sommige hulpdiensten van het vervoer, en de reisagenten (8).

Hierbij dient te worden opgemerkt dat de functie van reisagent in aanzienlijke mate op vertrouwen berust ; enerzijds geniet hij immers krediet van zijn leveranciers die de door het reisbureau aan zijn cliënten uitgereikte reis-, logies- en maaltijdvouchers honoreren, waarvoor het reisbureau eerst na één of meer maanden betaling ontvangt en anderzijds geniet hij het vertrouwen van zijn cliënten die een correcte behandeling van hun reisagent verwachten aan wie zij vooruitbetalen. In het merendeel van de Lid-Staten is er daarom een tot bescherming van de consument strekkende wettelijke regeling van kracht op grond waarvan in het ene land zware, in het andere minder zware eisen aan de toegang tot het beroep van reisagent worden gesteld.

De in de landen van de Gemeenschap op het gebied van deze reglementeringen voorkomende verschillen vormen voor de reisagenten een handicap en voor het publiek een bron van misvattingen en verwarring, zodat het dus positief kan worden genoemd dat dit richtlijnvoorstel door de Raad is goedgekeurd.

Beroepsopleiding en wederzijdse erkenning van diploma's

Het is duidelijk dat de mobiliteit van vakbekwame werknemers in de toeristennijverheid hetzij in de horecasector, hetzij in de reisorganisatiebranche, hetzij in een andere branche welke rechtstreeks of onrechtstreeks met het toerisme verband houdt, afhankelijk is van de erkenning van de door deze in een andere Lid-Staat verworven bekwaamheid en daar doorgebrachte studieperiodes.

Terwijl er in elke Lid-Staat wel een gespecialiseerde beroepsopleiding bestaat voor de traditionele werkzaamheden in de horecasector, komen opleidingen op een hoger niveau voor bijvoorbeeld organisatie en beheer van het toerisme op minder ruime schaal voor.

Momenteel wordt in samenwerking met het Europees Centrum voor Ontwikkeling van de Beroepsopleiding (Cedefop) een evaluering verricht van de opleidingsniveaus voor beroepen in de horecasector. Uit hetgeen in dat opzicht reeds voor andere categorieën werkzaamheden is geschied, blijkt dat in de praktijk eisen voor de onderzochte beroepen in de Lid-Staten in grote mate met elkaar overeenkomen. Bijgevolg moet dat ook gelden voor de theoretische kennis en de vaardigheid waarover men moet kunnen beschikken om in een van die beroepen werkzaam te kunnen zijn en die men tijdens de opleiding en door praktijkervaring heeft verworven.

Daaruit volgt dat men op grond van het resultaat van de genoten opleiding, waarvan het bewijs door diploma's of getuigschriften in de respectieve Lid-Staten wordt geleverd, aan dezelfde overeengekomen beroepseisen moet kunnen voldoen, hetgeen van grote betekenis is voor de toeristennijverheid, waar immers de mobiliteit op internationale schaal onder de werknemers vrij sterk is.

De behandeling van het vraagstuk van de wederzijdse erkenning van de beroepskwalificaties op het gebied van het toerisme geschiedt bij de Commissie in de bredere context van, enerzijds, de erkenning van diploma's die voor de toegang tot een beroepsactiviteit wettelijk vereist zijn en, anderzijds, van diploma's, die de weg openen voor voortgezette studie (de academische erkenning) of die het bewijs leveren van verworven beroepskwalificaties, zonder evenwel voor de toegang tot het beroep een wettelijk vereiste te zijn.

De van 9 februari 1976 daterende resolutie van de Raad en van de ministers van Onderwijs in het kader van de Raad bijeen opent de weg voor de toepassing van gemeenschappelijke studieprogramma's waaraan door instellingen voor hoger onderwijs in de diverse Lid-Staten wordt deelgenomen. Tot op heden hebben op het gebied van het toerisme slechts twee programma's financiële steun ontvangen : één waarbij het Verenigd Koninkrijk en de Bondsrepubliek Duitsland, en één waarbij de Bondsrepubliek Duitsland, Frankrijk en Italië zijn betrokken.

Aanvragen van instellingen voor hoger onderwijs, die aan gemeenschappelijke studieprogramma's op het gebied van toerisme wensen deel te nemen, en van docenten, onderzoekers en administrateurs uit hoger-onderwijssector die zich op het gebied van het toerisme specialiseren en voor studiedoeleinden een kort verblijf in een andere Lid-Staat wensen, zullen ook voortaan op de merites ervan worden beoordeeld. De Commissie heeft het voornemen om in de loop van de komende jaren vooral daaraan meer aandacht te schenken.

Steun van het Europees Sociaal Fonds

Het toerisme en de aldaar werkzame personen kunnen van het Sociaal Fonds op medefinancieringsbasis steun ontvangen voor de verbetering van de werkgelegenheidsperspectieven en van de mobiliteit, ook in de beroepssfeer. De voornaamste vorm van deze steunverlening is voor alle takken van de toeristensector gericht op beroepsopleiding en omscholing van werknemers en van hen, die pas in een betrekking zijn aangesteld. Ook wordt er een aantal studies met betrekking tot de ontwikkeling van toeristische activiteiten door het Fonds gefinancierd.

Tot op heden is het grootste gedeelte van de steun van het Fonds voor de sector van het toerisme aan de beroepsopleiding in de horecabranche besteed, zowel voor opleiding in de traditionele als in de administratieve beroepen in die branche. Voorts is in toenemende mate beroep op het Fonds gedaan om opleidingsprojecten mede te financieren voor beroepen in de recreatieve sector, met name in bergstreken (wintersport, alpinisme, enz.). Ook het plattelandstoerisme ("vakantie op de boerderij") kan steun van het Fonds verkrijgen, met name voor de opleiding van landbouwers en degenen die de landbouw hebben verlaten : het plattelandstoerisme kan een bron zijn van alternatieve werkgelegenheid of een middel om het inkomen van de landbouwer te vergroten.

In de richtsnoeren voor het Europees Sociaal Fonds voor de jaren 1982 tot 1984 wordt bijzondere prioriteit toegekend aan nieuwe programma's met een experimenteel karakter, waarin beroepsactiviteit en opleiding worden gecombineerd en die bij uitzondering drie jaar mogen bestrijken in plaats van de normale periode van één jaar, die in de reglementen van het Fonds is vastgelegd. Het toerisme vormt een terrein waar dergelijke programma's voor gecombineerde opleiding bij uitstek geschikt kunnen zijn.

Bovendien kan door het Fonds steun worden verleend voor opleidingsprojecten voor ambachtslieden (dikwijls landbouwers of hun echtgenoten) die voor de toeristenindustrie ambachtelijke voorwerpen, souvenirs, e.d. vervaardigen, hetgeen ertoe kan bijdragen de ontvolking van het platteland tegen te gaan. Ook kan door het Sociaal Fonds de opleiding van personen worden gesteund, die betrokken zijn bij restauratie en conservering van historische monumenten, gebouwen, kunstwerken, e.d.

Gezien de grote moeilijkheden waarvoor de Gemeenschap zich momenteel als gevolg van de werkloosheid geplaatst ziet en gelet op het feit dat het toerisme arbeidsintensief is, zal het Sociaal Fonds elk initiatief dat tot schepping van nieuwe arbeidsplaatsen in die sector kan leiden, welwillend onderzoeken, daar de hoofdzakelijke doelstelling van het Fonds immers erin bestaat de werkgelegenheid te verbeteren.

Vakantiespreiding

Het feit dat de schoolvakanties en vakanties in het bedrijfsleven binnen een beperkte periode van het jaar geconcentreerd zijn, veroorzaakt in die periode moeilijkheden door overbelasting van de vervoersen toeristeninfrastructuur en leidt tot onderbezetting gedurende de rest van het jaar, hetgeen tegen de belangen van de regionale ontwikkeling, tegen het beginsel van stabiele werkgelegenheid en tegen de efficiency in de toeristensector indruist ; bovendien leidt het tot een opdrijving van de prijzen in het hoogseizoen, nog afgezien van een voor de toeristen zelf weinig aanlokkelijke drukte.

Deze situatie is het rechtstreekse gevolg van de in vrijwel alle Lid-Staten bestaande gewoonte om de schoolvakanties en die van het hoger onderwijs in de maanden juli en augustus te laten vallen, terwijl ook in diezelfde periode bedrijven volledig plegen te worden stilgelegd om maximaal te kunnen besparen. In het bij resolutie van de Raad en de ministers van Onderwijs van de Lid-Staten in 1976 ingestelde Onderwijscomité heeft over dit onderwerp in januari 1978 een eerste gedachtenwisseling plaatsgevonden. Bij die gelegenheid zijn weliswaar de algemene problemen geïnventariseerd en werd een aantal oplossingen voorgesteld, maar nadien is men daarop niet verder ingegaan.

Naar aanleiding van tal van schriftelijke vragen van leden van het Parlement is de Commissie tot medefinanciering overgegaan van twee voorlopige studies, met name over de toekomst van de Europese toeristenindustrie in de jaren 1980 tot 1990 en over de vakantiespreiding. De Commissie is thans van plan om de spreiding van de schoolvakanties in de Lid-Staten en het samenvallen daarvan met de bedrijfsvakanties en -sluitingen te analyseren en mogelijke opties die een vakantiespreiding met zich brengen te bestuderen.

Alvorens de vakantiespreidingsproblematiek op communautair niveau kan worden behandeld, moet eerst de uitslag van bovenbedoelde analyse worden afgewacht. De vakantiespreidingsproblematiek is bij uitstek een onderwerp dat zich tot een onderzoek op communautair niveau leent, omdat maatregelen op het gebied van de vakantiespreiding, waarnaar zowel door de ondernemers in de toeristenbranches als door de toeristen zelf wordt uitgezien, door diverse landen gelijktijdig moeten worden genomen om kans van slagen te hebben en om geen concurrentieproblemen te creëren.

Fiscale aspecten van het toerisme

Ook de zesde richtlijn van de Raad van 17 mei 1977 betreffende de harmonisatie van de wetgevingen der Lid-Staten inzake omzetbelasting (BTW) (9) raakt activiteiten in de toeristensector. In deze richtlijn wordt namelijk de mogelijkheid uitgesloten om BTW-vrijstelling te verlenen voor logiesverstrekking zoals deze activiteit binnen het raam van de hotel- of een overeenkomstige functie vervullende branche, vakantiekampen en kampeerterreinen inbegrepen, in de wetgeving van de Lid-Staten is omschreven. Wel is in artikel 26 van de zesde richtlijn rekening gehouden met de specifieke problematiek van reisbureaus, waartoe in die bepaling als maatstaf van heffing de winstmarge van het reisbureau wordt genomen. Daarmee blijft de weerslag van deze belasting op dienstverlening door reisbureaus op de voor een reis te betalen prijs zeer bescheiden.

Hierbij zij opgemerkt dat de belastingharmonisatie in de Gemeenschap momenteel nog beperkt is tot terreinen die voor de totstandkoming en de werking van de gemeenschappelijke markt nodig zijn ; de harmonisatie is dus gericht op de heffingsgrondslag van de indirecte belastingen maar niet op de tarieven ervan. In haar aan de Raad gerichte rapport van 27 maart 1980 inzake de vooruitzichten betreffende de convergentie van de belastingstelsels in de Gemeenschap heeft de Commissie erop gewezen dat het buitengewoon moeilijk is om verschillen weg te nemen in de structuur van het belastingstelsel, in de totale belastingdruk en in de omslag van de belastingopbrengst over de diverse belastingen.

Uit de navolgende tabel blijkt de grote verscheidenheid in de negen Lid-Staten aan BTW-tarieven op dienstverleningen in de horecasector : in Griekenland wordt momenteel nog geen BTW toegepast.

TABEL 3 BTW-tarieven per 1 januari 1982 in de Lid-Staten van de Gemeenschap (met uitzondering van Griekenland)

>PIC FILE= "T0034122">

Alhoewel de Commissie zich realiseert dat deze verscheidenheid aan tarieven voor de horecasector in de Gemeenschap moeilijkheden oplevert, heeft zij om de hiervoor genoemde redenen toch niet het voornemen om sectorgewijze maatregelen voor te stellen die de nationale belastingopbrengst zouden beïnvloeden, tenzij deze onontbeerlijk mochten zijn om een door de Raad besloten gemeenschappelijk beleid ten uitvoer te leggen of om bijzonder ernstige situaties te kunnen verhelpen.

Het zou echter nuttig zijn, dat de Commissie nagaat of en in hoeverre verschillen in de door de Lid-Staten toegepaste fiscale heffingen, zowel ten aanzien van de toepassing van de BTW op de diensten in de horecasector als ten aanzien van de accijnzen op brandstoffen, tot een verlegging van het toeristenverkeer leidt.

Energieaspecten van het toerisme

Het toerisme heeft twee raakvlakken met het energievraagstuk, namelijk de brandstofprijzen als uiterst belangrijk element voor de vervoersprijzen en de prijzen voor de verwarming en/of luchtbehandelingsinrichtingen ("air-conditioners") in de horecasector en in andere toeristische inrichtingen, die zwaar in de kostprijzen ervan doorwegen.

De oliecrisis van 1973 heeft zowel voor de economie in haar geheel als in het bijzonder ook voor de transport- en de toeristensector duidelijk de aan schaarste en aan scherpe stijging van de energieprijzen verbonden gevaren aan het licht gebracht. Die crisis viel toen gelukkig aan het begin van het "dode" seizoen (eind oktober) en midden in een periode waarin het toerisme nog een krachtige expansie kende, maar de tweede oliecrisis van 1979 en de successieve verhogingen van de energieprijzen hebben de kosten voor het vervoer en het toerisme tot een dusdanige hoogte opgedreven dat verdere stijging niet zonder zeer ernstige gevolgen kan blijven.

Daarom zijn de door de Commissie voorgestelde maatregelen, gericht op afzwakking van de gevolgen van een olieschaarste van beperkte omvang, ook voor het toerisme van belang. Zij kunnen een breed scala van mogelijkheden bestrijken en de Commissie heeft reeds dergelijke maatregelen voorgesteld, omdat zij in de loop van de laatste jaren had geconstateerd dat de economie door een krappe markt ernstig kon worden geschaad, zelfs wanneer die situatie nog maar het gevolg is van een zeer geringe schaarste van korte duur of, in extreme situaties, van ongerustheid en gebrek aan informatie. Het gaat erom, zodra zich de eerste tekenen van krapte op de markt voordoen, door daartoe geschikte maatregelen een bruuske prijsstijging en de uiteraard ongunstige weerslag ervan op het toerisme te voorkomen. De wil om reeds in te grijpen voordat er moeilijkheden optreden, is de hoeksteen van de door de Commissie voorgestelde energiestrategie.

Met twee andere mededelingen welke de Commissie in 1981 aan de Raad heeft voorgelegd en die betrekking hebben op de energieprijzen en op belastingen op petroleumprodukten wordt beoogd een grotere transparantie te bereiken en om voor die produkten tot een rationelere opzet te komen van de fiscale maatregelen, waardoor deze beter op de doelstellingen van het energiebeleid zullen zijn afgestemd.

De in deze beide documenten voorgestelde maatregelen zullen niet zonder weerslag op de activiteiten in de toeristensector blijven, omdat daarmee de voorwaarden voor een zeker mate van stabiliteit worden geschapen en de onzekerheid ten aanzien van het verloop van de prijsstructuren en de ontwikkeling van de belastingen op die produkten zal afnemen.

Verder zij nog opgemerkt dat op grond van twee door de Raad in 1978 vastgestelde verordeningen, de Gemeenschap financiële steun toekent aan projecten voor benutting van alternatieve energiebronnen (10) en voor demonstratieprojecten op het gebied van energiebesparing (11), welke steun 25 à 49 % van de kostprijs kan belopen. Diverse projecten, zoals verwarming van hotels, van centra voor vrijetijdsbesteding, van collectieve uitrustingen en van zwembaden, die rechtstreeks het toerisme betreffen, hebben reeds van deze steun kunnen genieten. De uitnodigingen voor indiening van projecten die voor financiële steun in aanmerking kunnen komen, worden in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen opgenomen. Elke natuurlijke of rechtspersoon, elke instelling of groep die in de Gemeenschap is gevestigd kan om financiering van een demonstratieproject voor energiebesparing of voor de aanwending van nieuwe energiebronnen verzoeken. Voorts kan elke natuurlijke persoon of vennootschap in de Gemeenschap tegen niet-discriminerende commerciële voorwaarden kennis nemen van de bevindingen van door de Gemeenschap gefinancierde projecten en kan deze toepassen, wanneer die projecten hun nut voor een rationeel gebruik van conventionele energiebronnen of voor het gebruik van alternatieve energiebronen hebben bewezen.

Vervoer en toerisme

Aangezien toerisme in eerste instantie een activiteit is waarbij veel wordt gereisd, is vervoer voor de toeristen van groot belang. In dit opzicht heeft de Gemeenschap reeds veel voor het toerisme gedaan. De economische integratie heeft stellig invloed gehad op de communicatiemogelijkheden binnen de Gemeenschap. De verbindingen over de weg, per spoor en door de lucht zijn steeds meer aangepast aan de behoeften die zich in Europa manifesteerden ; zo zijn er heden ten dage geen autosnelwegen meer die op enkele kilometers van de grens ophouden, waardoor de grenzen in het verleden soms ware knelpunten vormden. Er blijft natuurlijk nog veel te doen en de mededeling van de Commissie van november 1979 over de rol van de Gemeenschap bij de ontwikkeling van de vervoersinfrastructuur heeft dit wel bewezen. Toch mag datgene wat met betrekking tot de verschillende vervoerstakken is verwezenlijkt, niet worden gebagatelliseerd.

Reizigersvervoer over de weg

Eén van de doelstellingen van het vervoerbeleid van de Gemeenschap is steeds geweest de toegang tot de markt voor het wegvervoer te liberaliseren. Reeds in juli 1966 werd in Verordening nr. 117/66/EEG betreffende de invoering van gemeenschappelijke regels voor het internationale vervoer van personen over de weg met autobussen (12) vastgelegd dat voor het ongeregelde vervoer van reizigers met autobussen geen vervoervergunning van andere Lid-Staten dan die waarin het voertuig is ingeschreven, vereist is Aangezien ongeregeld vervoer bij uitstek vervoer is dat toeristisch is getint, heeft Verordening nr. 117/ 66/EEG een belangrijke rol gespeeld bij de ontwikkeling van het intracommunautaire toerisme.

In Verordening (EEG) nr. 517/72 van 28 februari 1972 werd een aantal gemeenschappelijke regels vastgelegd voor het geregeld vervoer en de bijzondere vormen van geregeld vervoer met autobussen tussen de Lid-Staten (13). Hierin werden de procedures voor de vaststelling en de verlenging van de vergunningen voor de exploitatie van dit soort vervoer eenvormig gemaakt en werden er uniforme controlemiddelen vastgesteld om de bevoegde autoriteiten in staat te stellen de marktontwikkeling te volgen en de nodige gegevens van een vervoerdienst te kunnen beoordelen. In een verordening van 20 december 1977, tot wijziging van Verordening (EEG) nr. 517/72, vereenvoudigde de Raad tevens de administratieve formaliteiten waaraan het geregeld vervoer over zee tussen bepaalde havens is onderworpen (14).

Eveneens op 28 februari 1972 heeft de Raad in Verordening (EEG) nr. 516/72 gemeenschappelijke regels vastgesteld voor pendelvervoer met autobussen tussen de Lid-Staten. Deze verordening is eveneens zeer belangrijk voor het toerisme omdat zij pendeldiensten betreft welke uit een zelfde plaats van vertrek naar een zelfde plaats van bestemming reizigers vervoeren die van tevoren in groepen zijn verzameld en waarbij verschillende keren een heen- en een terugreis gemaakt worden (15).

Wat de betrekkingen met de landen buiten de Gemeenschap in het kader van het ongeregelde internationale vervoer van personen over de weg met autobussen betreft zal de in mei 1982 tussen de Gemeenschap, Oostenrijk, Spanje, Finland, Noorwegen, Portugal, Zweden, Zwitserland en Turkije ondertekende overeenkomst (ASOR) het toerisme tussen deze landen eveneens positief beïnvloeden. Met deze overeenkomst welke zeer binnenkort door de Gemeenschap zal worden ondertekend, wil men de bestaande verschillen tussen de administratieve regelingen uit de weg ruimen, de organisatie van dit vervoer vergemakkelijken en rationaliseren en de controles vereenvoudigen. Doordat de administratieve regelingen worden geliberaliseerd, is deze overeenkomst van groot belang voor de ontwikkeling van het toerisme. Het is de eerste maatregel op dit gebied die verder reikt dan de geografische grenzen van de Gemeenschap en waarbij een aantal regels is vastgesteld die ook voor derde landen bindend zijn.

Reizigersvervoer per spoor

Toeristische reizen maken samen met zakenreizen een belangrijk deel uit van de activiteiten van de spoorwegen. De spoorwegmaatschappijen in Europa proberen constant het aanbod op het gebied van het internationale reizigersvervoer aantrekkelijker te maken door de reissnelheid te verhogen, de service aan de klanten en het comfort te verbeteren, de frequentie van de treinenloop te verhogen en rechtstreekse verbindingen tot stand te brengen. Met betrekking tot het reizigersvervoer kan gedacht worden aan de zogenaamde autoslaaptreinen en de speciale vakantietreinen.

Vergeleken met de jaren voor de oorlog kenmerkt het toerisme van onze tijd zich door het feit dat het binnen het bereik is gekomen van minder draagkrachtige bevolkingsgroepen, waardoor het reizen zich sterk kon ontwikkelen. Op de dynamische aanpak van de touroperators, die de neiging hebben om in plaats van treinen vrijwel uitsluitend autobussen in te schakelen, hebben de spoorwegondernemingen gereageerd door met eigen touroperators te gaan werken en door meer dan in het verleden een beroep te doen op het machtige distributienet van de reisbureaus. Deze organiseren thans in samenwerking met de spoorwegen forfaitaire reizen. De toeristen vinden in het ruime aanbod van de spoorwegen altijd wel een formule die aan hun behoeften beantwoordt, of het nu om individuele, gezins- of groepsreizen gaat. Voorbeelden zijn de Eurail-pas voor de reizigers van overzee ; de reducties in de orde van grootte van 40 % voor het individuele groepsbiljet (BIGE-systeem) en het abonnement tegen vaste prijs voor 65-plussers en jongeren (Interrail-formule).

Met een van de resoluties van de Raad van 15 december 1981 wil men onder andere snelle internationale diensten voor reizigers invoeren, wat ook aan het toerisme ten goede zou kunnen komen. De Commissie overweegt bovendien de aanvullende maatregelen van de spoorwegen te ondersteunen om de service voor de reizigers aantrekkelijker te maken (nauwere samenwerking met de reisbureaus, het creëren van ontvangstruimtes in en bij de stations).

Luchtvervoer en toerisme

In haar memorandum van 4 juli 1979 over de bijdrage van de Europese Gemeenschap tot de ontwikkeling van het luchtvervoer werd door de Commissie vastgesteld dat het algemene niveau van de tarieven van de geregelde luchtlijnen te hoog lag en dat er voor particulieren niet genoeg alternatieven aanwezig waren. Hoewel het vervoer per chartervliegtuig een stevige plaats heeft verworven in het luchtverkeer binnen Europa en tussen de chartermaatschappijen onderling een zekere concurrentie op het gebied van de prijzen heeft doen ontstaan, heeft dit geen concurrentie tot gevolg gehad tussen de maatschappijen die in Europa de geregelde vluchten verzorgen. Deze maatschappijen hebben tot nu toe hun tariefbeleid vrijwel uitsluitend afgestemd op zakenmensen, voor wie de tarieven niet noodzakelijk een factor van doorslaggevend belang zijn, terwijl een prijsverlaging waarschijnlijk andere categorieën passagiers zou kunnen aantrekken, waardoor de bezettingsgraad van de vliegtuigen hoger zou liggen.

Om de diensten in het luchtvervoer in de Gemeenschap te verbeteren en meer de belangen van de verbruikers te verdedigen heeft de Commissie de oprichting bepleit van een doelmatig intra-Europees net dat geen belemmeringen zou ondervinden van nationale barrières en aan de verschillende categorieën gebruikers zo laag mogelijke tarieven zou bieden. Met het oog hierop werd er in het memorandum voorgesteld de tariefstructuur van de geregelde diensten zodanig te wijzigen dat dit zou kunnen leiden tot tarieven die geschikter zijn voor de toeristische markt en het interregionale vervoer.

Twee voorstellen, welke thans door de Raad worden bestudeerd, hebben rechtstreeks betrekking op het toerisme, namelijk : het voorstel voor een richtlijn inzake tarieven voor geregeld luchtvervoer tussen de Lid-Staten van 27 oktober 1981 en het voorstel voor een verordening van de Raad betreffende de toelating van geregelde interregionale luchtdiensten voor het vervoer van reizigers, post en goederen tussen de Lid-Staten van 27 november 1980. Het eerste voorstel beoogt onder meer de doorzichtigheid op het gebied van de tariefvorming te vergroten, de procedure volgens welke de tarieven tot stand komen soepeler te maken en de ruimte tot initiatief waarover de luchtvaartmaatschappijen op dat gebied beschikken, te vergroten. Dit is van belang voor die toeristen die waarde hechten aan een soepeler en meer op individuele behoeften afgestemde dienstverlening. Het tweede voorstel streeft ernaar de dienstverlening door de lucht tussen de verschillende regio's te verbeteren en de concurrentie te vergroten, wat eveneens belangrijke gevolgen zal hebben voor het toeristenverkeer.

Vervoersinfrastructuur

Het is niet nodig er uitvoerig op in te gaan om aan te tonen, dat een goede vervoersinfrastructuur belangrijk is voor het toerisme. Dank zij de wegen en de autosnelwegen zijn de vakantieoorden in de bergen en aan zee toegankelijk gemaakt voor de grote massa. Dank zij goede verbindingen kan het verkeer naar en van bepaalde drukbezochte vakantieplaatsen vlot verlopen en kan tegelijkertijd de toeristische ontwikkeling van andere plaatsen en gebieden in de Gemeenschap een kans krijgen.

Bij de financiering van de vervoersinfrastructuur wordt reeds met verschillende communautaire financiële instrumenten gewerkt : het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling, het Nieuw Communautair Instrument (NCI) voor leningen ter bevordering van investeringen, de rentesubsidies welke bepaalde landen die aan het Europees Monetair Stelsel deelnemen kunnen krijgen en vooral de Europese Investeringsbank ; die in zijn eentje al meer dan 1 600 km autosnelwegen in de Gemeenschap mee heeft helpen financieren. Door de bijzondere criteria welke bepalend zijn voor het gebruik van deze instrumenten is het soms evenwel niet mogelijk deze ten gunste van de vervoersinfrastructuur in te zetten, met name in de ontwikkelde regio's van de Gemeenschap welke vaak juist de regio's zijn die de grootste stroom van het intracommunautaire toerisme te verwerken krijgen.

Daarom heeft de Commissie in de eerder genoemde mededeling van november 1979 over de ontwikkeling van de vervoersinfrastructuur voorgesteld specifieke maatregelen te nemen voor de vervoersinfrastructuur, waarmee dan steun zou kunnen worden gegeven die geheel in overeenstemming zou zijn met de behoeften van de afzonderlijke projecten van communautair belang over de uitvoering waarvan overeenstemming bereikt is. Dit specifieke financiële instrument vormt het kernstuk van het door de Commissie bepleite beleid inzake vervoersinfrastructuur.

De doelstellingen op korte termijn van dit beleid zijn : een vaststelling van de knelpunten waardoor het verkeer tussen de Lid-Staten kan worden belemmerd ; identificatie van de investeringsprojecten van communautair belang ; de internationale verbindingen tussen belangrijke centra ; de verbindingen met de randgebieden, de verbindingen welke de invloed zullen ondervinden van de toetreding van nieuwe Lid-Staten en de verbindingen waarmee natuurlijke obstakels worden overwonnen. Twee bij voorrang uit te voeren projecten welke door de Commissie worden onderzocht zijn de vaste oeververbinding tussen Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk en de autoweg waarmee Duitsland via Oostenrijk en Joegoslavië zal worden verbonden met Griekenland. Men zal onmiddellijk inzien in welke mate deze beide doelstellingen van het infrastructuurbeleid van belang zijn voor het toerisme binnen de Gemeenschap.

Regionale ontwikkeling en toerisme

De Europese Gemeenschap is ervan overtuigd dat de welvaartsverschillen tussen haar regio's verminderd en de Europese boeren met alle middelen geholpen moeten worden. In de bevordering van het toerisme ziet zij dan ook een mogelijkheid om de ontwikkeling van de economisch zwakke doch toeristisch interessante regio's in de hand te werken en om een aanvullend inkomen te bezorgen aan de boeren die naast hun hoofdactiviteit iets willen doen om uit het toerisme voordeel te halen. Met dit doel verleent de Gemeenschap financiële bijstand voor twee soorten maatregelen: - door het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling gesubsidieerde maatregelen tot ontwikkeling van toeristische activiteiten in de benadeelde regio's en zones van de Gemeenschap;

- door het EOGFL, afdeling Oriëntatie, gesubsidieerde maatregelen tot bevordering van het agrarisch toerisme. Anders dan de voorgaande bestrijken deze maatregelen het gehele grondgebied van de Gemeenschap, evenwel slechts ten behoeve van het plattelandstoerisme.

Maatregelen van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling

In het kader van haar regionaal beleid erkent de Gemeenschap het toerisme als een economische bedrijvigheid die de ontwikkeling van de zwakke gebieden kan bevorderen. Het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) (16) is dan ook op dit gebied actief met "quotagebonden" subsidies, dit wil zeggen met middelen bij de verdeling waarvan voor elke Lid-Staat een bepaald quotum geldt. Met deze middelen kan de Gemeenschap aanvullende financiering verschaffen voor regionale ontwikkelingsmaatregelen van de Lid-Staten. De aanvragen om steun van het Fonds worden ingediend door de nationale instanties, die de in aanmerking komende projecten vooraf selecteren. Het EFRO beschikt bovendien over "quotavrije" middelen om samen met de nationale overheid specifieke communautaire maatregelen voor regionale ontwikkeling te financieren. De hoofdlijnen van deze communautaire maatregelen worden door de Gemeenschap in overleg met de betrokken Lid-Staten vastgesteld.

In de periode 1975 tot 1981 heeft het EFRO met quotagebonden middelen in samenwerking met de Lid-Staten in regio's die voor nationale steun met regionale strekking in aanmerking komen subsidies verleend voor 359 projecten van toeristische aard, waarmede een totale investering van 481 miljoen Ecu was gemoeid. De EFRO-steun bedroeg 69 miljoen Ecu, verdeeld als volgt: - 10 miljoen Ecu voor projecten om logiesmogelijkheden zoals hotels, pensions, motels, vakantiedorpen, kampeer- en caravanterreinen tot stand te brengen, uit te breiden of te moderniseren ; voor zulke projecten kan de EFRO-steun ten hoogste 20 % van de investeringskosten bedragen, met dien verstande dat hij niet groter mag zijn dan de helft van de steun die de investeerder van zijn nationale overheid ontvangt;

- 59 miljoen Ecu voor infrastructuurprojecten die rechtstreeks verband houden met toeristische voorzieningen (*). Voor deze projecten mag de EFRO-steun ten hoogste 30 % van de door de overheid verrichte uitgaven bedragen. Dit percentage kan tot 40 (in het voorstel tot herziening van het EFRO tot 50) worden verhoogd voor projecten die van bijzonder belang zijn voor de ontwikkeling van de regio waar zij worden uitgevoerd. Tot deze groep kunnen met name worden gerekend : vervoersinfrastructuur voor toeristische doeleinden ter ontsluiting van een regio (b.v. de inrichting van voorzieningen aan spoorwegen om auto's op treinen met slaapplaatsen te kunnen laden en om deze auto's ook te kunnen lossen, havensteigers voor het in- en ontschepen van toeristische voertuigen, enz.) ; infrastructuurvoorzieningen voor de aanleg van jachthavens, plassen en meren en rivieren voor recreatiescheepvaart ; investeringen voor sporten recreatie-installaties, voor culturele doeleinden en voor voorzieningen voor de recreatie van toeristen.

Om voor steun met quotagebonden middelen van het EFRO in aanmerking te komen moeten de toeristische projecten een onderdeel zijn van het ontwikkelingsprogramma van de betrokken regio. Wanneer, zoals in het kader van de herziening van het EFRO is voorgenomen, de financiering per project wordt vervangen door de financiering van programma's voor investeringen in infrastructuur of in industriële, ambachtelijke en dienstverlenende bedrijven in het kader van overheidssteunregelingen, zou de nadruk moeten liggen op de integratie van deze projecten in een coherent geheel van toeristische investeringen.

Wat de quotavrije middelen van het EFRO betreft, heeft de Raad in 1980 maatregelen tot bevordering van het plattelandstoerisme goedgekeurd in het kader van twee specifieke communautaire acties. De eerste betreft de Franse regio's Aquitaine, Languedoc-Roussillon en Midi-Pyrénées en de Italiaanse regio's van de Mezzogiorno (17), de tweede een aantal gebieden aan de grens tussen Ierland en Noord-Ierland (18), al behelst deze enkele minimale verschillen met de hierna beschreven maatregelen.

Het doel dat wordt nagestreefd met deze specifieke maatregelen, die de Commissie heeft voorgesteld uit te breiden in het kader van de herziening van het EFRO, bestaat erin het te weinig gebruikte plaatselijke potentieel lonend te maken. De regio's langs de Middellandse Zee bij voorbeeld bezitten belangrijke pluspunten op het gebied van klimaat (groot aantal uren zonneschijn), ligging (zee, landschappen) en cultuur (geschiedenis, architectuur). Deze worden te weinig geëxploiteerd, met name omdat de verblijfsaccommodatie kwantitatief en kwalitatief onvoldoende is en wegens de tekortkomingen op het gebied van stimulering van de toeristische activiteit, reclame en beheer van de logiesaccommodatie. Gelet op de voordelen van de kustgebieden richt de Gemeenschap, strevend naar evenwicht in de ontwikkeling, haar aandacht op de bevordering van het plattelandstoerisme, in het bijzonder door: - de bouw of de verbouwing van kleinere hotels, de inrichting van logiesgelegenheden op het platteland, alsmede van kampeer- en caravanterreinen ; anders dan bij de hierna beschreven EOGFL-maatregelen kunnen alle economische (*) De projecten met meervoudige doeleinden die niet uitsluitend op het toerisme betrekking hebben, zoals de EFRO-medefinanciering van het autowegenplan voor Bretagne, zijn hierin niet medegerekend. subjecten hierbij worden betrokken : boeren, ambachtslieden, enz. ; voor investeringen die verband houden met de landbouwactiviteit, kan de steun ten hoogste 50 % bedragen van de overheidsuitgaven voor investeringssteun ; in de overige gevallen kan de steun niet meer bedragen dan 30 % van de investeringskosten, uiteraard met inachtneming van de zoëven genoemde limiet;

- de oprichting en ontwikkeling van gemeenschappelijke diensten of organen voor toeristenbevordering en reclame, stimulering van de toeristische activiteit en gecoördineerd beheer van de logiesaccommodatie ; in regio's waar het toerisme ongelijk verdeeld is, ten gunste van de kustgebieden, kunnen deze organen ook worden belast met acties om die wanverhouding te corrigeren ; hun opdracht kan dan bij voorbeeld worden uitgebreid met de organisatie van toeristische circuits, vakantiekolonies of schoolreizen ("groenklassen") ; de Gemeenschapshulp kan dan een deel van de huishoudelijke kosten van de gemeenschappelijke diensten of organen dekken ; deze hulp is degressief en loopt over drie jaar ; in het eerste jaar kan 70 % van de kosten worden gedekt ; over de totale looptijd van drie jaar mag de steun echter niet meer dan 55 % van de totale kosten bedragen;

- de totstandbrenging van voorzieningen en infrastructuren die direct verband houden met de ontwikkeling van het toerisme, inclusief recreatieve en culturele activiteiten (steun : 50 % van de overheidsuitgaven);

- de ontwikkeling van de vervoersbedrijven om de aan de kust verblijvende toeristen het bezoek van de toeristische gebieden in het binnenland te vergemakkelijken en om de reizen van en naar vakantiekolonies en "groenklassen" mogelijk te maken ; de Gemeenschapshulp kan het eerste jaar ten hoogste 50 % van de overheidsbijdrage tot de netto-huishoudelijke kosten van de vervoersondernemingen dekken ; de steun loopt over drie jaar en is degressief.

In het voorstel tot wijziging van de EFRO-verordening, dat de Commissie op 26 oktober 1981 bij de Raad heeft ingediend, zijn bepalingen betreffende het toerisme opgenomen. Het EFRO zou zijn quotagebonden steun moeten concentreren op de regio's die aan ernstige structurele onderontwikkeling lijden, namelijk de Griekse regio's met uitzondering van Athene en Saloniki, de Italiaanse Mezzogiorno, Ierland, de Britse steungebieden van Noord-Ierland, Schotland, Wales en de noordwestelijke regio's, Groenland en de Franse departementen overzee. Voor deze regio's wil men de toekenning van quotagebonden EFRO-middelen versoepelen, door deze te laten aanwenden voor maatregelen om het interne ontwikkelingspotentieel van deze regio's rendabel te maken. Hier wordt uitdrukkelijk gedoeld op het plattelandstoerisme en, op vergelijkbare wijze als hierboven is uiteengezet voor de quotavrije steun, zullen de huishoudelijke kosten van organen voor bevordering en gecoördineerd beheer van de logiesaccommodatie kunnen worden gesubsidieerd, voor maximaal 70 % in het eerste jaar, maar voor niet meer dan 55 % van de totale kosten over de totale periode van drie jaar.

Andere maatregelen worden thans voorbereid. In haar mededeling aan de Raad van 23 oktober 1981 betreffende de programma's die zij in het kader van het mandaat van 30 mei 1980 voor de Middellandse-Zeegebieden voorstelt, noemt de Commissie als één van de mogelijke acties een krachtige bevordering van het toerisme, met name op het platteland. De lopende bestudering van deze problematiek, die voor het eind van het jaar in informele voorstellen moet uitmonden, lijkt te bevestigen dat het dienstig is maatregelen voor met name een verbetering van de logiesmogelijkheden uit te werken en de toeristische initiatieven op het platteland beter te organiseren.

Maatregelen van het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw

Het EOGFL, afdeling Oriëntatie, kan bijdragen tot de ontwikkeling van toeristische activiteiten als aanvulling op landbouwactiviteiten, nl. in het kader van het landbouwstructuurbeleid en op grond van de sociaal-structurele richtlijnen, waarvan er drie werden goedgekeurd in 1972 en één in 1975.

De drie basisrichtlijnen van 1972 hangen onderling samen. Het gemeenschappelijk doel is een groot aantal landbouwbedrijven de kans te geven om door structuurverbetering tot duurzame rentabiliteit te komen. Richtlijn 72/159/EEG handelt over de modernisering van de bedrijven (19). Richtlijn 72/160/EEG behelst maatregelen tot bevordering van de bedrijfsbeëindiging in de landbouw en tot aanwending van de vrijgekomen gronden voor structuurverbeteringen (20). Richtlijn 72/161/EEG ten slotte betreft de sociaal-economische voorlichting en de scholing van de personen die in de landbouw werkzaam zijn (21).

De Gemeenschapshulp op grond van Richtlijn 72/159/EEG wordt uitsluitend verleend voor investeringen in de landbouw in bedrijven met een ontwikkelingsplan ; investeringen voor de huisvesting op het platteland zijn hiervan uitgesloten, maar de Lid-Staten zijn gemachtigd steun voor huisvesting te verlenen zodat zij ook investeringen ter bevordering van het plattelandstoerisme kunnen stimuleren.

Ook op grond van Richtlijn 72/161/EEG kan het plattelandstoerisme worden gesteund. Deze richtlijn verplicht de Lid-Staten tot de instelling van een regeling om de beroepskennis en -scholing van de bedrijfshoofden, werknemers en meewerkende gezinsleden in de landbouw te bevorderen. Op grond van deze richtlijn kunnen de Lid-Staten ook communautaire steun ontvangen voor cursussen om landbouwers die zulks wensen voor te bereiden op een aanvullende werkzaamheid in het toerisme.

Richtlijn 75/268/EEG (22) betreft bergstreken en andere probleemgebieden waar de arbeidsomstandigheden dermate ongunstig zijn dat vele mensen de landbouw en het platteland verlaten, met het gevolg dat vroeger bewerkte gronden braak liggen en deze gebieden ontvolkt raken. Deze richtlijn voorziet in een verhoging van de investeringssubsidies en in de toekenning van een jaarlijkse compenserende vergoeding, bepaald op grond van de permanente natuurlijke nadelen van de probleemgebieden, zulks om de economische situatie van de bewoners te verbeteren en hun verhuizing tegen te gaan. Indien zij in de landbouw blijven werken helpen zij het economisch patroon van de regio in stand te houden en het milieu te beschermen.

Deze laatste richtlijn bevat een uitdrukkelijke bepaling ten voordele van het plattelandstoerisme en het ambachtswezen : in agrarische probleemgebieden met toeristisch potentieel kan voor investeringen met toeristische doeleinden of ten behoeve van een ambachtelijke activiteit in het kader van een ontwikkelingsplan in het landbouwbedrijf steun worden verleend ten bedrage van ten hoogste 12 000 Ecu, met communautaire deelneming in de financiering.

Naast deze directe steun voor het plattelandstoerisme is er nog het indirecte effect van de maatregelen die op grond van de sociaal-structurele richtlijnen worden uitgevoerd. Zo kunnen personen die hun landbouwactiviteit op grond van Richtlijn 72/160/EEG beëindigen zich ook met toeristische activiteiten gaan bezighouden en de gronden die door hun bedrijfsbeëindiging vrijkomen kunnen onder meer worden ingericht als parken, ontspannings-, sport- of recreatieterreinen en aldus de toeristische aantrekkelijkheid van de plattelandsgebieden vergroten. Zoals reeds gezegd, kan Richtlijn 72/159/EEG de betrokken Lid-Staat aanzetten om de toeristische ontwikkeling van een landbouwbedrijf te stimuleren terwijl de modernisering van het bedrijf tegelijkertijd door het EOGFL wordt gesubsidieerd. Volgens Richtlijn 75/268/EEG moeten de Lid-Staten infrastructuurinvesteringen en maatregelen tot ruimtelijke ordening uitvoeren in bergstreken en andere probleemgebieden. Samen met de compenserende vergoeding voor landbouwers in deze probleemgebieden is dit van essentieel belang om een landbouwactiviteit in deze regio's te handhaven en bijgevolg om voor het plattelandstoerisme gunstige omstandigheden te scheppen.

Ook in de specifieke programma's voor mediterrane regio's en bepaalde probleemgebieden zijn maatregelen opgenomen om de infrastructuur op het platteland te verbeteren, hetgeen ertoe bijdraagt om voor de economische ontwikkeling, en zo indirect voor de bevordering van het toerisme, gunstige voorwaarden te scheppen.

Afgezien van de indirecte effecten die de sociaalstructurele richtlijnen en het gemeenschappelijk landbouwbeleid in het algemeen hebben op het plattelandstoerisme, zijn de concrete resultaten voor deze activiteit volgens de mededelingen van de Lid-Staten vrij onbelangrijk. Weliswaar beschikt de Commissie niet over precieze gegevens over de besteding van de investeringskredieten door de Lid-Staten. Zoals in het eerste deel van dit hoofdstuk gezegd, leveren verschillende Lid-Staten een inspanning ten behoeve van de huisvesting en het toerisme op het platteland en reserveren zij de communautaire subsidies voor louter agrarische investeringen, zulks met name omdat de communautaire steun in de tijd beperkt is.

Opgemerkt zij echter dat de Lid-Staten nog maar weinig gebruik maken van de bestaande communautaire instrumenten ter bevordering van het plattelandstoerisme. Wil men dit bevorderen, dan dient men de aandacht van de in aanmerking komende landbouwers te vestigen op de mogelijkheden in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en van de directe maatregelen van de Richtlijnen 75/268/EEG en 72/161/EEG. Er zij op gewezen dat het Gemeenschapsbeleid op het gebied van de landbouwstructuur dusdanig is opgezet dat de landbouwers mogelijkheden tot verbetering van hun inkomen aangeboden krijgen.

De uitbreiding van het plattelandstoerisme als aanvullende activiteit van landbouwers kan worden bevorderd door allerlei acties in overeenstemming met de bijzondere regionale situatie : reclame- en voorlichtingscampagnes over de bij landbouwers bestaande logiesaccommodatie ; uitvoerbaarheidsstudies over de restauratie, de verbetering en de conservering van de voor de betrokken gebieden karakteristieke agrarische woningen ; bestudering van de eisen en verlangens van de plattelandstoeristen om de landbouwers in staat te stellen hun aanbod en hun huisvesting dienovereenkomstig aan te passen.

Beklemtoond zij ten slotte dat het landbouwstruct