Bekendmaking overeenkomstig artikel 19, lid 3, van Verordening nr. 17 van de Raad(1)

Zaak COMP/37.557 - Eurex

(2000/C 231/02)

I. De aanmelding

Op 1 juli 1999 hebben Deutsche Börse AG (DB) en de SWX Swiss Exchange (SWX) (de partijen) bij de Commissie de oprichting aangemeld van hun gemeenschappelijke onderneming "Eurex", een grensoverschrijdende beurs voor elektronische handel in financiële derivaten. De partijen verzochten om een negatieve verklaring of, bij gebreke daarvan, ontheffing overeenkomstig artikel 81, lid 3, van het EG-Verdrag. De verenigbaarheid van deze regeling met artikel 82 wordt in deze bekendmaking niet behandeld.

II. De betrokken ondernemingen

DB is de houdstermaatschappij van de effectenbeurs van Frankfurt (/Frankfurter Wertpapierbörse). Zij biedt een aantal financiële diensten zoals notering van effecten en schuldbewijzen, afrekeningssystemen en het verschaffen van informatie.

SWX is een vereniging zonder winstoogmerk die de Zwitserse elektronische effectenbeurs beheert. Zij verleent soortgelijke diensten als DB.

Eurex is in de plaats gekomen van Deutsche Börse Terminmarkt GmbH (DTB) en Swiss Options and Futures Exchange (Soffex) en verhandelt nu zowel de derivatencontracten die voorheen op de DTB en Soffex werden verhandeld als nieuwe derivatencontracten.

III. De aangemelde overeenkomsten

Eurex bestaat uit 3 rechtspersonen: Eurex Zürich AG, Eurex Frankfurt AG, Eurex Clearing AG.

a) Eurex Zürich houdt zich bezig met de Zwitserse derivatentransacties en is gezamenlijke bezit van SWX en DB.

b) Eurex Frankfurt beheert de Duitse derivatentransacties en is een 100 % dochteronderneming van Eurex Zürich.

c) Eurex Clearing beheert de clearingactiviteiten van Eurex Zürich en Eurex Frankfurt en is een 100 % dochteronderneming van Eurex Frankfurt.

De beheer- en toezichtorganen van Eurex Frankfurt en Eurex Zürich zijn uit dezelfde personen samengesteld, met uitzondering van DB dat een extra zetel heeft in het toezichthoudende orgaan van Eurex Zürich. Voor bepaalde besluiten van cruciaal belang van elk van de drie entiteiten is de unanieme instemming van haar aandeelhouders vereist: deze besluiten hebben te maken met fundamentele structurele vraagstukken zoals bedrijfsorganisatie, wijziging van overeengekomen verplichtingen of het opzetten van filialen en dochterondernemingen.

DB heeft aan SWX een onbepaalde, niet-exclusieve licentie voor het gebruik van zijn software verleend en beide partijen zullen de software verder ontwikkelen en zullen van derden afkomstige inkomsten delen.

De partijen zijn voorts overeengekomen rechtstreeks of onrechtstreeks diensten voor derivaten, met uitzondering van Eurex zolang als de overeenkomst tussen de aandeelhouders geldig is. Dit niet-concurrentiebeding zal vijf jaar geldig zijn en zal automatisch worden verlengd tenzij deze door een van beide partijen wordt opgezegd, waarbij een opzegtermijn van een jaar in acht moet worden genomen.

IV. De relevante markt

De partijen voeren aan dat Eurex heeft activiteiten op twee gebieden:

i) handel in gestandardiseerde derivaten, met inbegrip van de ontwikkeling van nieuwe producten, en

ii) clearing van gestandaardiseerde derivaten.

i) Handel in derivaten

Eurex biedt een mechanisme voor de handel in gestandaardiseerde derivaten (opties en termijnhandel) die zijn gebaseerd op effecten of op indexen, geldmarktproducten of kapitaalmarktproducten.

De partijen voeren aan dat er vier onderscheiden relevante productmarkten zijn: derivaten gebaseerd op i) aan de DB, de SWX of de effectenbeurs van Helsinki (HEX) genoteerde effecten, ii) aandelenindexen die uitsluitend zijn gebaseerd op aan DB, SWX of HEX genoteerde aandelen, iii) aandelenindexen (niet uitsluitend gebaseerd op aan DB of SWX genoteerde aandelen) of iv) specifieke rentevoeten (bv. de "Bund future").

De partijen houden staande dat, ofschoon in theorie andere beurzen zouden kunnen overstappen op het aanbieden van een handelsmechanisme in dezelfde derivaten als Eurex, het onwaarschijnlijk is dat zij dit zullen doen omdat kopers en verkopers van op een beurs verhandelde financiële derivaten altijd daar kopen/verkopen waar een bepaald product de grootst mogelijke liquiditeit heeft. In het geval van aandelenderivaten en aandelenindexderivaten die zijn gebaseerd op aan de DB, SWX of HEX genoteerde aandelen is de liquiditeit in de meeste gevallen het grootste bij Eurex.

Daarentegen zijn de partijen van mening dat, waar het rentederivaten betreft, andere derivatenbeurzen met Eurex kunnen concurreren omdat zij gemakkelijker de vereiste liquiditeit kunnen verschaffen.

De partijen voeren aan dat, in tegenstelling met op de beurs verhandelde derivaten, OTC (over-the-counter) verhandelde derivaten niet gestandaardiseerd zijn en derhalve niet geschikt zijn voor verhandeling tussen een grote groep kopers en verkopers. OTC-derivaten zijn echter flexibele instrumenten die dikwijls op maat worden samengesteld. Daarom houden de partijen staande dat OTC-derivaten desalniettemin als vervangend product voor op de beurs verhandelde producten kunnen worden beschouwd.

De partijen zijn van mening dat de toepassing tot Eurex wegens de verschillende tijdzones beperkt is voor gebruikers met andere werktijden dan Eurex. Erkend wordt dat er een korte tijdsspanne is gedurende welke operatoren uit andere financiële centra (New York, Tokio, Hong Kong) in Europa zaken kunnen doen; deze tijdsspanne is te gering om een redelijk alternatief te verschaffen. De partijen zijn derhalve van mening dat de geografische markt in kwestie beperkt is tot Europa.

ii) Clearing van derivaten

Eurex treedt op als tegenpartij tussen koper en verkoper en neemt het risico op zich dat een van deze partijen haar verplichtingen niet nakomt. Deze dienst wordt alleen verleend ten aanzien van producten die op Eurex worden verhandeld.

De partijen zijn van mening dat, hoewel theoretisch een andere onderneming deze clearingdiensten zou kunnen verlenen, het onwaarschijnlijk is dat nieuwe bedrijven deze markt gaan betreden.

De partijen voeren aan dat clearingdiensten samenhangen met het soort derivaat dat gecleard wordt. Zij zijn van oordeel dat de relevante geografische markten voor de handel in derivaten een Europese dimensie hebben en dat derhalve de geografisch relevante markt voor clearing tot Europa beperkt is.

V. Relevante markten in aangrenzende gebieden waar de partijen actief zijn

De partijen houden staande dat zij activiteiten hebben in sommige markten die grenzen aan de markten waarin Eurex zijn activiteiten heeft. Dit zijn de markt voor de notering en het verhandelen van effecten (aandelen en obligaties), de markt voor de notering en het verhandelen van warrants, de markt voor elektronische handelssystemen en de markt voor de verkoop van marktinformatie.

i) Diensten op het gebied van notering en verhandeling van effecten

De partijen zijn van oordeel dat de geografische markt voor diensten op het gebied van beursnotering wereldwijd is voor eersterangseffecten (met inbegrip van die welke zij op hun georganiseerde markten noteren) aangezien grote internationale bedrijven aan meer dan één grote beurs een notering kunnen aanvragen. Overal ter wereld kunnen effectenbeurzen hun diensten op het gebied van beursnotering gemakkelijk aan dit soort bedrijven verschaffen mits aan de wettelijke vereisten voor iedere beurs is voldaan. De partijen voeren aan dat ondernemingen waarvan de activiteiten zich hoofdzakelijk tot het nationale grondgebied beperken uitsluitend aan nationale beurzen een notering aanvragen. In dit geval is de geografische markt een nationale markt. Wat de Duitse en Zwitserse staatsobligaties (waarop een aantal Eurex-derivaten zijn gebaseerd betreft, zijn de partijen van mening dat de markt voor diensten op het gebied van toelating tot de notering aan een beurs een nationale markt is.

De partijen voeren aan dat de geografische markt voor het verhandelen van eersterangseffecten (met inbegrip van de aan hun beurzen genoteerde) als een Europese markt wordt beschouwd. De partijen houden staande dat de markten voor diensten op het gebied van het verhandelen van aandelen van bedrijven die hoofdzakelijk op nationaal niveau actief zijn en die slechts aan één beurs zijn genoteerd (met inbegrip van de aan hun beurzen genoteerde bedrijven) nationale markten zijn. Dat de diensten op het gebied van verhandeling van Duitse en Zwitserse staatsobligaties betreft, zijn de partijen van mening dat deze markten Europese markten zijn.

ii) Diensten op het gebied van notering en verhandeling van warrants

De partijen verschaffen faciliteiten op het gebied van notering en verhandeling van warrants gebaseerd op aandelen, een mandje van aandelen of aandelenindexen welke zijn samengesteld uit aan hun beurzen genoteerde aandelen, valuta's of centrale-bankrentevoeten. De partijen zijn van mening dat, hoewel warrants (afhankelijk van de onderliggende waarde) soortgelijke kenmerken als gestandardiseerde opties kunnen vertonen, zij niet als volledig uitwisselbaar met derivaten worden beschouwd. Dit komt doordat, in tegenstelling tot opties, warrants afrekeningsrechten scheppen ten opzichte van de emittent van de warrant en niet de verkoper ervan. Er is echter een geringe mate van uitwisselbaarheid tussen gestandardiseerde opties en warrants met dezelfde onderliggende waarde.

De partijen houden staande dat, alhoewel in theorie andere beurzen zouden kunnen overstappen op het aanbieden van een systeem voor toelating tot de notering aan een beurs en verhandeling voor warrants die worden beheerd door de beurzen die in handen zijn van de partijen, zij dit doorgaans niet zullen doen om redenen van de liquiditeit van dat product. Wat aandelen en aandelenindexen betreft, is de liquiditeit normaal gesproken te vinden op de beurs waar de onderliggende effecten zijn genoteerd. Daarom kunnen deelbewijzen van eersterangseffecten die aan veel beurzen genoteerd staan in beginsel worden genoteerd en verhandeld op de beurzen waar de desbetreffende fondsen genoteerd staan.

De partijen zijn van oordeel dat de markt voor warrants die zijn gebaseerd op (indexen van) eersterangseffecten, welke aan de beurzen van de partijen zijn genoteerd, een Europese markt is. Dit vloeit voornamelijk voort uit de verschillen tussen de verschillende tijdszones in de wereld. Wat de op nationale fondsen gebaseerde warrants betreft, voeren de partijen aan dat de markt nationaal is.

iii) Verschaffung van elektronische handelssystemen

De partijen treden, feitelijk of potentieel, op als licentieverleners van software voor elektronische handelssystemen die een volledig automatische effectenhandel mogelijk maken. De partijen houden staande dat de relevante productmarkt de markt is voor de levering van software voor elektronische handelssystemen voor derivaten. Er zijn verscheidene producten op de markt die zijn ontwikkeld door een aantal bedrijven die onderling concurreren.

De partijen betogen dat vele van deze systemen buiten de landsgrenzen kunnen worden gebruikt en zij zijn daarom van mening dat deze markt op zijn minst Europees is.

iv) Verkoop van informatie over de markt

De partijen zijn tevens actief op de markt voor de verkoop van informatie over de aandelenbeurs aan andere verkopers. DB is verantwoordelijk voor de verkoop van informatie over Eurex. De partijen verkopen prijsinformatie in real-time, vertraagde informatie, einde-dag informatie en historische informatie.

De partijen houden staande dat, afhankelijk van de inhoud van de informatie, de productmarkt voor informatie in real-time, vertraagde informatie, einde-dag informatie een Europese of een nationale markt zal zijn. De geografische reikwijdte van de markt voor informatie van historische data zal van de inhoud van de informatie afhankelijk zijn.

VI. Argumenten van de partijen betreffende de niet-toepasselijkheid van artikel 81, lid 1

De partijen houden staande dat Eurex Zürich een volledig zelfstandig functionerende gemeenschappelijke onderneming is. Zij wordt gezamenlijk door DB en SWX gecontroleerd aangezien de belangrijkste strategische beslissingen unaniem moeten worden genomen. Eurex Zürich heeft een bestuursorgaan dat zich wijdt aan operaties, financiële zaken, personeel, activa, licenties en technologie om haar bedrijfsactiviteiten een permanente basis de geven. De partijen voegen hieraan toe dat Eurex Zürich zelfstandig op de markt zal optreden en de mogelijkheid zal hebben om zijn eigen producten te ontwikklen. De operatie valt naar hun mening echter buiten het bestek van Verordening (EEG) nr. 4064/89 van de Raad betreffende de controle op concentraties van ondernemingen omdat de partijen de desbetreffende drempels niet bereiken. Zij zijn dan ook van mening dat, overeenkomstig artikel 22, lid 1, van Verordening (EEG) nr. 4064/89, de beoordeling door de Commissie van de gemeenschappelijke onderneming moet worden beperkt tot het mogelijke risico van coördinatie van het concurrentiegedrag van de partijen, in dit geval in markten in aangrenzende gebieden.

Met het verlenen van diensten op het gebied van de notering en verhandeling van effecten zijn de partijen actief op een markt die grenst aan de markten waar Eurex haar activiteiten heeft, bij voorbeeld voor diensten op het gebied van de handel in derivaten waar de onderliggende waarden aandelen, indexen of staatsobligaties zijn.

De partijen zijn niet actief in dezelfde relevante markten als Eurex omdat de producten die zij beheren verschillend zijn in structuur en functies. De partijen beheren alleen aandelen en staatsfondsen die de onderliggende fondsen voor bepaalde soorten derivaten verschaffen, bij voorbeeld op aandelen gebaseerde derivaten.

Ondanks de verbinding die er bestaat tussen de markten voor diensten op het gebied van de notering en verhandeling van effecten, waarop de partijen hun activiteiten hebben, en de derivatenmarkt, waarop Eurex actief is, zijn er aanzienlijke verschillen tussen beide markten. Het belangrijkste verschil is dat Eurex, in tegenstelling tot de partijen, het vermogen heeft om haar eigen producten te ontwikkelen. De partijen kunnen alleen diensten verlenen met betrekking tot producten die door derden worden aangeboden. Zij kunnen geen invloed uitoefenen op het soort effecten dat wordt genoteerd, en zij kunnen evenmin verhinderen dat emittenten die aan de wettelijke vereisten voldoen voor hun effecten notering aanvragen. Bovendien hebben de partijen niet een geïntegreerde clearingdienst, die Eurex wel verschaft. De partijen functioneren als bemiddelingsdienst tussen kopers en verkopers van effecten terwijl Eurex functioneert als partij bij de contracten. Voorts hebben de partijen zich er in een aandeelhoudersovereenkomst toe verbonden een einde te zullen maken aan iedere rechtstreekse of onrechtstreekse levering van diensten op het gebied van derivaten behalve ten aanzien van Eurex, zolang de aandeelhoudersovereenkomst geldt. Met dit beding wordt beoogd iedere concurrentie tussen Eurex en de partijen tegen te gaan. Dit zal ook tot gevolg hebben dat de mogelijkheid van coördinatie tussen hen wordt beperkt.

Wat de diensten op het gebied van de notering van en handel in warrants betreft, lijkt de mogelijkheid van coördinatie van het concurrentiegedrag van de partijen zeer klein omdat de partijen zeer weinig invloed op de condities van deze warrants hebben.

Er is geen aanzienlijk risico van coördinatie van het concurrentiegedrag van de partijen in de markt voor elektronische handelssystemen aangezien er vele aanbieders zijn en in de markt voor de verkoop van marktinformatie aangezien de door de partijen verstrekte informatie van een geheel andere aard is.

VII. Bekendmaking

De Commissie is voornemens een gunstig standpunt over de aangemelde overeenkomsten in te nemen. Alvorens hiertoe over te gaan nodigt de Commissie de belanghebbende derden uit haar hun opmerkingen binnen één maand vanaf de dag volgende op de datum van publicatie van deze bekendmaking in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen kenbaar te maken. De opmerkingen kunnen worden toegestuurd per fax ((32-2) 296 98 07) of per post onder referentie COMP/37.557/D-1 op het onderstaande adres: Europese Commissie Directoraat-generaal Concurrentie (DG COMP)

Directoraat D - Eenheid D1

Wetstraat 200 B - 1049 Brussel .

(1) PB 13 van 21.2.1962, blz. 204/62.