++++

( 1 ) PB nr . 13 van 21 . 2 . 1962 , blz . 204/62 .

BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

van 22 juli 1969

inzake een procedure op grond van artikel 85 van het E.E.G.-Verdrag ( IV/26.437 _ Jaz _ Peter )

( Slechts de teksten in de Duitse en de Franse taal zijn authentiek )

( 69/242/EEG )

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN ,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap , en met name op artikel 85 ,

Gelet op Verordening nr . 17 van 6 februari 1962 ( 1 ) , en met name op de artikelen 6 en 8 ,

Gelet op de op 20 maart 1967 , overeenkomstig artikel 4 , lid 1 , van Verordening nr . 17 , door de Franse vennootschap Jaz S.A . te Parijs ( Jaz ) verrichte aanmelding betreffende een overeenkomst tot specialisatie en wederzijdse leveringen op het gebied van grote uurwerken welke zij op 11 januari 1967 heeft gesloten met de Duitse vennootschap Peter-Uhren GmbH te Rottweil ( Peter ) ,

Geraadpleegd het Adviescomité voor Mededingingsregelingen en Economische machtsposities , overeenkomstig artikel 10 van Verordening nr . 17 , op 9 Juli 1969 ,

I

1 . Overwegende dat de vennootschappen Jaz en Peter , ten einde de produktiviteit van hun installaties op te voeren en de kostprijs van de door hen vervaardigde uurwerken te verlagen , hebben afgesproken om , voor de duur van de overeenkomst , hun voornaamste produkties te specialiseren , waarbij Peter zich belast met de vervaardiging van grote mechanische wekkers en Jaz zich belast met de verwaardiging van elektrische wekkers en pendules , met dien verstande dat beide de produktie van hun overige artikelen , in het bijzonder mechanische z.g . " fantasiewekkers " en minutentellers , voortzetten ;

Overwegende dat elk der partijen zich verplicht heeft om de artikelen waarin zij gespecialiseerd is alsmede delen en onderdelen daarvan in het land van de partner uitsluitend aan haar contractpartner te leveren , waarbij Jaz echter het recht behoudt om rechtstreeks te blijven leveren aan drie van zijn vroegere afnemers in Duitsland ; dat wat Peter betreft deze verplichting om op de Franse markt aan Jaz te leveren ook geldt voor zijn minutentellers ; dat in een halfjaarlijks op te stellen leveringsprogramma met name de minimumhoeveelheden van de voor deze wederzijdse leveringen aangewezen produkten worden bepaald en dat partijen verplicht zijn elkaar voor deze hoeveelheden prijzen toe te staan die niet hoger liggen dan de gunstigste prijzen die onder dezelfde omstandigheden voor identieke of gelijksoortige artikelen aan derden worden berekend ;

Overwegende dat partijen bovendien zijn overeengekomen om hun kennis uit te wisselen , in het bijzonder op technisch gebied , en elkaar door middel van een daartoe ingesteld Comité van samenwerking te raadplegen over alle gemeenschappelijke problemen ;

Overwegende dat elk van de partijen zich heeft verplicht om soortgelijke artikelen als die welke voor de wederzijdse leveringen zijn aangewezen en welke zij bij haar partner kan kopen niet van derden te betrekken met het oog op de wederverkoop daarvan in haar land ;

Overwegende dat elk van de partijen haar partner een voorkeursrecht verleent voor de alleenverkoop in diens land van nieuwe artikelen waarvan zij de vervaardiging en distributie overweegt ;

Overwegende dat het tussen partijen gesloten contract verder uitvoerige bepalingen bevat betreffende betalingstermijn , risicoverdeling , garantieregeling , vervoerkosten en arbitrageprocedure ;

Overwegende ten slotte dat de overeenkomst voor onbepaalde tijd is gesloten , maar dat zij kan worden opgezegd met inachtneming van een normale termijn van 18 maanden die om belangrijke redenen kan worden teruggebracht tot 6 maanden ;

2 . Overwegende dat tijdens het onderzoek van de zaak nog de volgende relevante feiten naar voren zijn gebracht :

Hoewel de tussen partijen tot stand gekomen specialisatieovereenkomst impliceert dat zij ervan afzien tijdens de periode van hun samenwerking tot hun vroegere produktieprogramma terug te keren , betekent zij echter wat Jaz betreft niet het opgeven van eigen produktie . Tot in 1962 vervaardigde elk van partijen namelijk zowel grote mechanische wekkers als elektrische wekkers . Jaz was toen echter reeds tot de overtuiging gekomen dat de handhaving van een alle typen uurwerken omvattend produktieprogramma te hoge kosten per eenheid produkt met zich brengt . Derhalve besloot hij , bij gelegenheid van de onteigening van zijn fabriek te Puteaux , de produktie van grote mechanische wekkers stop te zetten , hoewel deze ongeveer 25 % van zijn omzet uitmaakte , en liet hij , liever dan een nieuwe fabriek te bouwen , dit wekkertype voor zijn rekening door een andere Franse onderneming vervaardigen ; deze loonfabricage , die in 1962 was begonnen , liep eind 1967 af . V}}r het sluiten van de overeenkomst niet Jaz had echter ook Peter , wiens in 1961 aangevangen produktie van uurwerken voor elektrische pendules en wekkers niet rendabel bleek te zijn , besloten af te zien van het handhaven van een volledig fabricageprogramma ; hij staakte deze produktie echter eerst in oktober 1967 .

Door de overeengekomen specialisatiemaatregelen en wederzijdse leveringen kan elk der partijen de artikelen waarvoor zij gespecialiseerd is in veel grotere series vervaardigen , terwijl toch voor de verkoop het gehele uurwerkassortiment beschikbaar blijft ; de toeneming van de geproduceerde hoeveelheden sinds de inwerkingtreding van de overeenkomst begin 1967 bedroeg voor bepaalde artikelen 50 % van de vroegere produktie . Overeenkomstig de aangegane verplichtingen inzake minimaal af te nemen hoeveelheden werd 20 tot 30 % van de totale produktie van de artikelen waarin elke onderneming is gespecialiseerd en van de minutentellers van Peter aan de partner geleverd , ten einde door deze op de eigen markt te worden afgezet . Ten einde deze afzet te vergemakkelijken , dragen de door Peter te Rottweil vervaardigde en aan Jaz geleverde artikelen de merken van Jaz , terwijl de door Jaz te Colmar vervaardigde en aan Peter geleverde produkten worden voorzien van de merken van Peter , zodat elk van partijen kan genieten van de algemene bekendheid van de merken van zijn partner op diens markt en kan blijven doorgaan onder zijn eigen merk de complete serie uurwerken op zijn nationale markt te verkopen . De onderneming , onder wier merk de artikelen verkocht zijn , neemt de normale garantie van de verkoper op zich ; in dit geval moet haar partner een voldoende voorraad onderdelen te harer beschikking stellen .

In het kader van de tussen hen tot stand gebrachte samenwerking en gestimuleerd door het daartoe ingesteld Comité van samenwerking , wisselen partijen geregeld gegevens en plaatselijke controles uit om de bij het vervaardigen en de verpakking van de produkten toegepaste methoden te verbeteren en om zeker te zijn dat de gespecialiseerde door de partner te leveren artikelen overeenkomen met de kwaliteitseisen van de markt waarvoor zij bestemd zijn . Bovendien onderzoeken zij gezamenlijk de mogelijkheden tot nieuwe investeringen , in het bijzonder voor de automatisering van de produktie , terwijl ter bevordering van de specialisatie van het personeel regelmatig stagiairs worden uitgewisseld .

Minutentellers worden nog steeds zowel door Peter als door Jaz vervaardigd , maar de modellen van elk der contractpartners concurreren niet met elkaar omdat er ten aanzien van fabricagetechniek en prijsniveau aanzienlijke verschillen bestaan : de minutentellers van Jaz , die apparaten met een logaritmisch uurwerk zijn , liggen namelijk in een belangrijk hogere prijsschaal dan de modellen van Peter , die uurwerken van het gebruikelijke type bezitten .

De vergroting van de totale produktie van elk der partijen leidde tot een daling van hun kostprijs , waardoor partijen werden aangemoedigd het verrichten van nieuwe investeringen met het oog op een verdere verruiming van de afzet en waardoor bovendien verlagingen van hun verkoopprijzen mogelijk werden , zowel op de respectievelijke binnenlandse markten als bij de uitvoer naar de overige landen van de gemeenschappelijke markt .

Elk van partijen is vrij in het bepalen van de verkoopprijzen , zowel voor haar eigen artikelen als voor die van de andere partij . Terwijl Peter geen invloed uitoefent op de kleinhandelsprijzen in Duitsland , bevatten de prijsschalen van Jaz voor de Franse markt aanbevolen prijzen .

Geen van partijen verbiedt haar contractpartner de uitvoer van de artikelen die zij hem geleverd heeft of legt hem een exportverbod op in de verschillende stadia van de wederverkoop . Jaz en Peter behouden hun vrijheid wat hun uitvoer naar andere landen dan Frankrijk en Duitsland betreft ; in verband met deze uitvoer mogen zij zelfs elektrische uurwerken en grote mechanische wekkers van andere fabrikanten betrekken ;

3 . Overwegende dat de horlogerie-artikelen waarop de overeenkomst betrekking heeft binnen de gemeenschappelijke markt door een groot aantal ondernemingen worden aangeboden ; dat er met name in Duitsland 90 tot 100 fabrikanten van deze artikelen zijn , van wie minstens 4 ondernemingen of groepen van ondernemingen , gerekend naar kapitaal , omzet en personeelssterkte , groter zijn dan Peter ; dat Jaz weliswaar de grootste is van de ongeveer 40 Franse fabrikanten van horlogerieartikelen van groot formaat , maar dat zijn marktaandeel in Frankrijk voor zowel mechanische als elektrische wekkers niet meer dan 30 % bedraagt en niet meer dan 5 % vormt van de gemeenschappelijke markt als geheel ;

Overwegende dat de invoer in Frankrijk zowel als in Duitsland van uurwerken uit derde landen , waaronder bepaalde landen van het Oostblok , Japan en Zwitserland sinds kort een belangrijke rol spelen , zeer aanzienlijk is ;

4 . Overwegende dat het essentiële gedeelte van de onderhavige aanmelding , overeenkomstig artikel 19 , lid 3 , van Verordening nr . 17 , is bekendgemaakt in Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen nr . C 122 van 23 november 1968 , blz . 7 ; dat naar aanleiding van deze bekendmaking geen opmerkingen van derden bij de Commissie zijn binnengekomen ;

II

5 . Overwegende dat in artikel 85 , lid 1 , van het Verdrag wordt bepaald , dat onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt en verboden zijn alle overeenkomsten tussen ondernemingen , alle besluiten van ondernemersverenigingen en alle onderling afgestemde feitelijke gedragingen welke de handel tussen Lid-Staten ongunstig kunnen beinvloeden en ertoe strekken of ten gevolge hebben dat de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt wordt verhinderd , beperkt of vervalst ;

6 . Overwegende dat de hier betreffende overeenkomst ertoe strekt en ten gevolge heeft dat de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt wordt beperkt , voor zover elk van partijen zich heeft verplicht :

a ) ervan af te zien om gedurende de looptijd van de overeenkomst de horlogerie-artikelen te vervaardigen , in de fabricage waarvan haar partner is gespecialiseerd of besloten heeft zich te specialiseren ;

Hoewel Jaz reeds in 1962 , d.w.z . verscheidene jaren v}}r de totstandkoming van de overeenkomst , de eigen produktie van grote mechanische wekkers en mechanische pendules heeft stopgezet , om deze produkten voor zijn rekening door een andere onderneming te laten vervaardigen , heeft Peter zijn produktie van elektrische uurwerken eerst in oktober 1967 , d.w.z . na de inwerkingtreding van de overeenkomst , werkelijk opgegeven . In elk geval kunnen beide contractpartners de door hen gestaakte produktie niet hervatten zolang de overeenkomst van kracht blijft , terwijl het hier toch ondernemingen betreft die , zowel in technisch als financieel opzicht , volledig in staat zouden zijn om op ieder moment tot hun vroegere produktieprogramma terug te keren .

b ) de artikelen waarin zij gespecialiseerd is voor de afzet in het land van haar partner uitsluitend aan deze laatste te leveren , tegen de voordeligste prijzen die zij berekent en voorzien van de merken van haar partner , in ruil voor de verplichting van deze laatste om bepaalde minimumhoeveelheden volgens een halfjaarlijks vastgesteld programma af te nemen ;

Op grond van deze verplichting om ten behoeve van de verkoop uitsluitend aan elkaar te leveren kan Peter zijn grote mechanische wekkers en pendules niet rechtstreeks aan de Franse afnemers verkopen en kan Jaz zijn elektrische wekkers en pendules niet rechtstreeks aan de Duitse afnemers verkopen ( met uitzondering van drie vroegere klanten ) , terwijl deze beide ondernemingen zeer wel in staat zouden zijn rechtstreeks hun gespecialiseerde artikelen op de markt van de partner af te zetten .

c ) soortgelijke artikelen als die welke voor de wederzijdse leveringen zijn uitgekozen en welke zij bij haar contractpartner kan betrekken niet bij derden te kopen voor wederverkoop binnen haar contractgebied ;

Door deze clausule , die erop gericht is concurrentie uit te sluiten , wordt de wederzijdse voor de Duitse en de Franse markt aangegane exclusiviteitsverplichting versterkt .

d ) de partner een voorkeurrecht te verlenen voor de alleenverkoop van de nieuwe artikelen waarvan zij de produktie en de verkoop overweegt , onverschillig of deze artikelen al dan niet behoren tot het assortiment waarin zij is gespecialiseerd .

Elk van de partijen doet dus voor deze nieuwe artikelen bij voorbaat afstand van de mogelijkheid om vrij de afzetkanalen te kiezen op grond van de marktsituatie op het moment waarop de ontwikkeling daarvan wordt voltooid . Evenals in verband met de voornoemde exclusiviteitsverplichtingen , worden andere belanghebbenden derhalve binnen de respectievelijke contractgebieden uitgesloten van de rechtstreekse verkoop van nieuwe produkten ;

Overwegende dat bovendien door de overeenkomst de vrijheid van handelen van Peter nog sterker wordt beperkt , doordat de verplichting voor deze vennootschap om voor de verkoop op de Franse markt uitsluitend aan Jaz te leveren eveneens betrekking heeft op haar minutentellers ;

Overwegende dat de in het voorafgaande vermelde bepalingen niet alleen ertoe strekken dat op een gedeelte van de gemeenschappelijke markt de concurrentie tussen beide partners in de sector grote uurwerken wordt beperkt , maar ook tot gevolg hebben dat in de twee betrokken landen de consumenten de mogelijkheid wordt ontnomen om beide fabrikanten met elkaar te laten concurreren wegens de specialisatie van hun produktie en doordat op de Duitse markt de merken van Jaz en op de Franse markt de merken van Peter niet worden aangeboden ; dat deze bepalingen , gezien de plaats welke deze ondernemingen innemen onder de fabrikanten van grote uurwerken in de twee Lid-Staten waar zij gevestigd zijn , een waarneembare beperking van de concurrentie binnen de gemeenschappelijke markt met zich meebrengen ;

7 . Overwegende dat de overeenkomst betrekking heeft op de fabricage en de wederzijdse levering van de artikelen van twee in verschillende Lid-Staten gevestigde ondernemingen ; dat de overeengekomen specialisatie het handelsverkeer in uurwerken tussen Frankrijk en Duitsland kan wijzigen ; dat de wederkerige alleenverkoop , versterkt door het niet-concurrentiebeding en het voorkeurrecht voor de verkoop van nieuwe artikelen , elk van partijen belet haar produktie rechtstreeks af te zetten in het land van de partner en , althans wat de wederverkoop op haar binnenlandse markt betreft , in te kopen bij in andere landen van de gemeenschappelijke markt gevestigde concurrerende fabrikanten ; dat de overeenkomst derhalve de handel tussen Lid-Staten ongunstig kan beinvloeden , omdat zij , rechtstreeks of indirect , de vrije handel tussen Lid-Staten in gevaar kan brengen op een wijze die nadelig kan zijn voor de verwezenlijking van de doelstellingen van één enkele markt tussen de staten ;

Overwegende dat de onderhavige overeenkomst dus valt , binnen het toepassingsgebied van artikel 85 , lid 1 , van het Verdrag ;

8 . Overwegende dat vermeld dient te worden dat de overige bepalingen van de overeenkomst niet leiden tot een waarneembare beperking van de concurrentie binnen de gemeenschappelijke markt ; dat zulks in het bijzonder geldt voor de overeengekomen uitwisseling van gegevens betreffende produktiemethoden , inkoopmogelijkheden en marktsituaties ;

III

9 . Overwegende dat volgens artikel 85 , lid 3 , de bepalingen van lid 1 van dit artikel buiten toepassing kunnen worden verklaard voor overeenkomsten tussen ondernemingen die bijdragen tot verbetering van de produktie of van de verdeling der produkten of tot bevordering van de technische of economische vooruitgang , mits een billijk aandeel in de daaruit voortvloeiende voordelen de gebruikers ten goede komt en zonder nochtans aan de betrokken ondernemingen

a ) beperkingen op te leggen welke voor het bereiken van deze doelstellingen niet onmisbaar zijn ,

b ) de mogelijkheid te geven voor een wezenlijk deel van de betrokken produkten de mededinging uit te schakelen ;

10 . Overwegende dat de hierbedoelde overeenkomst de deelnemende ondernemingen in staat stelt hun produktie en produktiviteit op te voeren door specialisatie op de belangrijkste onderdelen van hun fabricageprogramma en uitwisseling van technische gegevens , ten einde te komen tot een verlaging van de kostprijzen van hun artikelen ; dat de verplichting om de produkten waarin men gespecialiseerd is uitsluitend aan elkaar te leveren , in wel onder het merk van de partner die met de wederverkoop daarvan is belast , een integrerend deel van deze specialisatieovereenkomst vormt ; dat zij er namelijk op gericht is elk van partijen de zekerheid te geven dat de voortaan grotere hoeveelheden van de speciaal door haar vervaardigde produkten niet alleen werkelijk door haar partner zullen worden afgenomen , maar door deze ook gemakkelijker op zijn binnenlandse markt zullen kunnen worden afgezet , dank zij de bekendheid welke zijn merken daar reeds genieten ;

11 . Overwegende dat elk der partijen zich door de overeenkomst volledig kan concentreren op de fabricage van de artikelen welke tot dusverre reeds het voornaamste deel van haar produktie uitmaakten en waarvoor zij over grotere en betere produktiemogelijkheden beschikt dan haar contractpartner , gezien haar technische uitrusting en langdurige ervaring ; dat elk van partijen dus in staat wordt gesteld de produkten waarin zij is gespecialiseerd in veel grotere series te vervaardigen : dat door deze concentratie van de produkte niet alleen de aan beide zijden beschikbare industriële installaties beter kunnen worden benut , hetgeen leidt tot een verlaging van de kosten per eenheid produkt voor de artikelen waarin men gespecialiseerd is , doch dat bovendien de lasten welke bij handhaving van niet rendabele vroegere produkties zouden ontstaan kunnen worden vermeden , zodat belangrijke algemene besparingen mogelijk zijn ; dat verder elk der partijen door de verplichting om uitsluitend aan de ander te leveren met zekerheid kan rekenen op minimumorders van haar contractpartner , waardoor de opstelling van haar fabricageprogramma wordt vergemakkelijkt ; dat deze verplichting haar eveneens de mogelijkheid biedt om , ondanks de specialisatie van haar prouktie , een volledig assortiment mechanische en elektrische uurwerken , in alle prijsklassen , te blijven voeren , zodat aan de wensen van alle categorieën kopers kan worden voldaan ; dat de overeenkomst derhalve bijdraagt tot het verbeteren van zowel de fabricage als de distributie van de onderhavige produkten ;

12 . Overwegende dat de betrokken overeenkomst gericht is op het bevorderen van een steeds nauwere samenwerking tussen partijen ; dat de betrokken ondernemingen in het kader van deze samenwerking geregeld gegevens uitwisselen op het niveau van hun technische diensten , ten einde hun fabricage - en controlemethoden te verbeteren , en dat zij daarbij des te meer belang hebben omdat zij de artikelen waarin de partner is gespecialiseerd onder eigen merk afzetten ; dat de technische ontwikkeling welke men mag verwachten van de samenwerking tussen de technische diensten van de beide vennootschappen alsmede van de investeringen waartoe deze vennootschappen in staat worden gesteld door de aanmerkelijke besparingen als gevolg van de vergroting van de produktieseries , de betere benutting van de beschikbare produktiecapaciteit en het opheffen van doublures bij het wetenschappelijk onderzoek , in het onderhavige geval zeer belangrijk is indien men let op de resultaten die reeds worden bereikt dank zij de talrijke maatregelen welke in de korte periode sinds de inwerkingtreding van de overeenkomst zijn getroffen : aanbieding van verder geperfectioneerde produkten , in het bijzonder door de betere afstelling van de elektrische uurwerken van Jaz en de verbetering van de bel van de zogenaamde repeteerwekker , door de vereenvoudiging en uniformering van de uurwerken met secondenwijzer en door een ruimer gebruik van plastic voor de kasten , uitbreiding van de automatisering door de aankoop van verbeterde machines , met name voor het vervaardigen van elektrische plaatjes en ankers en voor het afwerken van de uurwerkplaten , verdeze specialisering van het personeel door de uitwisseling van stagiairs tussen beide vennootschappen ; dat deze maatregelen bovendien hebben geleid tot een gedeeltelijke verbetering van het fabricageproces voor de artikelen welke niet onder de specialisatie vallen , namelijk minutentellers en fantasiewekkers , in het bijzonder door een meer rationeel gebruik van de beschikbare arbeidskrachten zowel bij Peter als bij Jaz ; dat de overeenkomst daarom over het geheel genomen bijdraagt tot het bevorderen van de technische vooruitgang ;

13 . Overwegende dat de verplichting voor Peter om haar minutentellers voor de verkoop op de Franse markt uitsluitend aan Jaz te leveren , tot een betere verdeling der produkten leidt ; dat erop gewezen dient te worden dat de minutentellers van Peter , door de wijze waarop zij worden vervaardigd en hun prijsniveau , niet geacht kunnen worden te concurreren met die welke Jaz , overigens in veel beperktere hoeveelheid , blijft produceren ; dat Jaz , doordat hij de minutentellers van Peter onder eigen merk verkoopt , de Franse afnemers , dank zij zijn talrijke verkooppunten in Frankrijk , een volledig assortiment uurwerkartikelen van dit type kan aanbieden ; dat deze verplichting derhalve deel uitmaakt van de door partijen beoogde nauwe samenwerking ; dat bovendien reeds een belangrijke verruiming van de afzet van de minutentellers van Peter op de Franse markt in vergelijking met de aan de overeenkomst voorafgaande periode valt te constateren ; dat de mogelijkheid tot invoer van minutentellers van Peter in Frankrijk langs andere kanalen door de onderhavige overeenkomst niet wordt uitgesloten ;

14 . Overwegende dat tegenover de voornoemde voordelen het nadeel staat dat enerzijds de overeenkomst ten minste in een van de betrokken landen één produktie-eenheid voor een bepaald type uurwerken doet verdwijnen en anderzijds dat het aantal verkopers en kopers in Duitsland en Frankrijk als gevolg van de wederkerige alleenverkoop en het concurrentieverbod met één vermindert ; dat beide factoren evenwel , gezien het grote aantal fabrikanten en aanbieders van mechanische en elektrische uurwerken binnen de gemeenschappelijke markt , in algemeen economisch opzicht nauwelijks van belang zijn ; dat daarenboven de eventuele nadelige gevolgen van wederzijdse exclusiviteitsverplichtingen voor de distributie kunnen worden gecompenseerd door de mogelijkheid welke de handel behoudt om langs andere kanalen in te voeren ; dat de bezwaren van de overeenkomst dus zo gering zijn dat over het geheel genomen kan worden geconcludeerd dat er een reële verbetering ten opzichte van de vroegere situatie is ingetreden ;

15 . Overwegende dat het , gezien de concurrentie welke op de communautaire markt voor uurwerken heerst wegens het bestaan van talrijke ondernemingen die in de Lid-Staten zijn gevestigd , alsmede de druk welke door de invoer uit derde landen wordt uitgeoefend , ondenkbaar is dat Jaz en Peter de uit de overeenkomst voortvloeiende kostenbesparingen geheel voor zichzelf kunnen reserveren ; dat derhalve aangenomen mag worden dat zij , al was het slechts gedeeltelijk , de verlaging van de produktiekosten , die een van de doeleinden van de overeenkomst is , aan hun afnemers doorgeven ; dat als indicatie dat de overeenkomst reeds tot prijsdalingen heeft geleid enerzijds het feit kan worden genoemd dat de prijzen voor de Franse kleinhandel welke Jaz aanbeveelt voor de door Peter vervaardigde wekkers 7 % lager liggen dan die welke v}}r de totstandkoming van de overeenkomst door Jaz werden aanbevolen voor door zijn vroegere Franse leverancier fabriceerde soortgelijke wekkers en anderzijds het feit dat de door Peter op de Duitse markt verkochte artikelen sinds 1967 onveranderd zijn gebleven , ondanks de sterke stijging van zekere elementen van de kostprijs , in het bijzonder de salarissen ; dat de overeenkomst reeds andere reële voordelen voor de consumenten heeft opgeleverd omdat , dank zij de uitwisseling van technische gegevens tussen partijen en de permanente controle door deze op de fabricage van de partner uitgeoefend , hun voortaan verder geperfectioneerde en beter aan de smaak van het land waarvoor zij bestemd zijn aangepaste artikelen worden aangeboden , waarvan ook de verpakking en de bescherming tijdens het vervoer zijn verbeterd , naar aanleiding van de opmerkingen welke in verband met de door beide partijen ontvangen leveranties werden gemaakt ; dat daarom geconcludeerd mag worden dat de gebruikers een billijk aandeel ontvangen in de uit de overeenkomst voortvloeiende voordelen ;

16 . Overwegende dat de overeenkomst geen enkele beperking inhoudt , welke voor het bereiken van de nagestreefde doelstellingen niet onmisbaar is :

a ) Indien elke van partijen niet zou afzien van de fabricage van de artikelen waarin haar partner is gespecialiseerd , zou de beoogde produktiviteitsverbetering niet mogelijk zijn , omdat zij haar bron vindt in de specialisatie zelf .

b ) De verplichting om uitsluitend aan elkaar te leveren geeft elk van partijen , zoals zij in het onderhavige geval wordt toegepast ( verplichting om te leveren onder de merken van de contractpartner en om minimumhoeveelheden af te nemen ) , de waarborg dat zij niet alleen in het land van de wederpartij bepaalde hoeveelheden zal afzetten van de produkten die op grond van de specialisatie voortaan alleen door haar worden vervaardigd , maar dat zij zelf ook van het gehele voordeel zal kunnen profiteren , dat de verkoop in haar land van de gespecialiseerde artikelen van haar wederpartij met zich meebrengt . Men mag van Jaz en Peter redelijkerwijze niet verwachten dat zij , zonder deze waarborg , ieder het risico van een concentratie op bepaalde fabricages op zich zouden nemen en zouden overgaan tot nieuwe investeringen met het oog op een uitbreiding van hun produktie van meer geperfectioneerde , gespecialiseerde artikelen .

c ) De produktiviteitsstijging door vergroting van de geproduceerde hoeveelheden gespecialiseerde artikelen die de voornaamste doelstelling van de overeenkomst is , wordt in het onderhavige geval verwezenlijkt doordat elk van partijen ten behoeve van haar contractpartner in de sector waarop deze zich heeft geconcentreerd haar vroegere aandeel in de produktie en de markt opgeeft . Deze doelstelling kan slechts worden bereikt , indien elk van partijen ervan afziet , de produkten waaraan zij ter vervollediging van haar assortiment behoefte heeft en welke zij van haar partner kan betrekken , bij derden te kopen .

d ) Ook het wederkerig verlenen van een voorkeursrecht voor de afzet van de nieuwe artikelen waarvan partijen de fabricage en distributie overwegen , moet onmisbaar worden geacht voor het verbeteren van de produktie en het bevorderen van de technische vooruitgang waartoe de overeenkomst bijdraagt ; het groeien van een steeds nauwere samenwerking tussen partijen , in het bijzonder op het gebied van gemeenschappelijke research en de uitwisseling van gegevens , zou in gevaar komen , indien partijen zich op deze wijze niet van het begin af hadden verzekerd van de mogelijkheid om , binnen hun respectieve landen , binnen bepaalde grenzen te delen in de voordelen welke de ontwikkeling en de afzet van eventuele nieuwe produkten de partner zouden kunnen opleveren ;

17 . Overwegende dat er in de landen van de gemeenschappelijke markt talrijke fabrikanten van uurwerken zijn die op hun respectievelijke markten effectief met Jaz en Peter kunnen concurreren ; dat in Frankrijk en Duitsland geregeld een aanzienlijke invoer plaatsvindt , vooral uit Zwitserland , Japan en de landen van het Oostblok ; dat de tussenhandel steeds langs andere kanalen kan invoeren ; dat Jaz en Peter de vrijheid behouden om onder hun eigen merken naar andere landen dan Duitsland en Frankrijk te exporteren en dat het hun eveneens is toegestaan , voor de wederverkoop buiten Duitsland en Frankrijk bij andere fabrikanten in te kopen ; dat hoewel de overeenkomst partijen in staat stelt hun marktaandeel voor uurwerken binnen de E.E.G . , dat wat Jaz betreft reeds aanzienlijk is , te vergroten , zij hun niettemin uiteindelijk dus niet de mogelijkheid geeft voor een wezenlijk deel van de betrokken produkten de mededinging uit te schakelen ;

18 . Overwegende dat derhalve alle voorwaarden voor een beschikking tot toepassing van artikel 85 , lid 3 , zijn vervuld ;

IV

19 . Overwegende dat volgens artikel 6 , lid 1 , van Verordening nr . 17 een beschikking tot toepassing van artikel 85 , lid 3 , in werking kan treden met ingang van de datum van aanmelding , in dit geval dus 20 maart 1967 ;

20 . Overwegende dat het van belang is dat , op grond van artikel 8 , lid 1 , van Verordening nr . 17 , de geldigheidsduur van de onderhavige beschikking zodanig wordt vastgesteld dat partijen de tussen hen tot stand gekomen samenwerking verder kunnen ontwikkelen en de beoogde gunstige resultaten kunnen bereiken , voordat de overeenkomst opnieuw aan artikel 85 wordt getoetst ,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN :

Artikel 1

De bepalingen van artikel 85 , lid 1 , van het Verdrag tot oprichting van de Europese Ecconomische Gemeenschap worden overeenkomstig artikel 85 , lid 3 , buiten toepassing verklaard voor de op 11 januari 1967 tussen de ondernemingen Jazz S.A . te Parijs en Peter-Uhren GmbH te Rottweil gesloten overeenkomst .

Artikel 2

Deze beschikking treedt in werking met ingang van 20 maart 1967 en geldt tot en met 10 januari 1977 .

Zij is gericht tot de vennootschappen Jaz S.A . te Parijs ( Frankrijk ) en Peter-Uhren GmbH te Rottweil-Baden ( Duitsland ) .

Brussel , 22 juli 1969 .

Voor de Commissie

De Voorzitter

Jean REY