Bekendmaking van de Commissie van 3 September 1986 inzake overeenkomsten van geringe betekenis die niet onder artikel 85, lid 1, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap vallen (1) (86/C 231/02)

I.

1. De Commissie acht het van belang de samenwerking tussen ondernemingen te vergemakkelijken, voor zover deze economisch gewenst en er uit een oogpunt van mededingingsbeleid geen bezwaar tegen is, hetgeen met name het geval is bij de samenwerking tussen kleine en middelgrote ondernemingen. Derhalve heeft zij de "Bekendmaking inzake overeenkomsten, besluiten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen betreffende samenwerking tussen ondernemingen" gepubliceerd (2), waarin een aantal overeenkomsten wordt vermeld die op grond van hun aard niet als concurrentiebeperkingen moeten worden beschouwd. Voorts heeft de Commissie in haar Bekendmaking betreffende de beoordeling van bepaalde toeleveringsovereenkomsten (3) aangegeven dat dit type overeenkomst, dat ontwikkelingsmogelijkheden biedt met name voor kleine en middelgrote ondernemingen, als zodanig niet onder het in artikel 85, lid 1, neergelegde verbod valt. Met de onderhavige Bekendmaking doet de Commissie een verdere stap tot afbakening van het toepassingsgebied van artikel 85, lid 1, teneinde de samenwerking tussen kleine en middelgrote ondernemingen te vergemakkelijken.

2. Naar de mening van de Commissie vallen overeenkomsten die slechts in geringe mate afbreuk doen aan de handel tussen Lid-Staten of aan de mededinging, niet onder het kartelverbod van artikel 85, lid 1. Overeenkomsten zijn slechts verboden, indien zij een merkbare invloed hebben op de toestand op de markt, in de zin dat zij de marktpositie van derde ondernemingen en van de gebruikers - dus hun afzet - of voorzieningsmogelijkheden - merkbaar wijzigen.

3. In deze Bekendmaking heeft de Commissie, door kwantitatieve criteria vast te stellen en door het geven van aanwijzingen voor de toepassing daarvan, het begrip "merkbaar" zodanig geconcretiseerd, dat de ondernemingen in staat zijn zelf te beoordelen of de door hen met andere ondernemingen gesloten overeenkomsten op grond van hun geringe betekenis al dan niet onder artikel 85, lid 1, vallen. De door de Commissie gegeven kwantitatieve omschrijving van het begrip "merkbaar" draagt echter geen absoluut karakter : het is goed mogelijk dat in bepaalde gevallen ook overeenkomsten tussen ondernemingen die boven de hierna vermelde drempels liggen eventueel slechts in zo geringe mate afbreuk doen aan de handel tussen Lid-Staten of de mededinging dat zij niet onder artikel 85, lid 1, vallen.

4. Dankzij deze Bekendmaking zullen ondernemingen er geen belang meer bij hebben voor de hierna genoemde overeenkomsten een negatieve verklaring in de zin van artikel 2 van Verordening nr. 17 van de Raad (4) te verkrijgen en zal er bovendien geen behoefte meer zijn aan verduidelijking van de rechtspositie door individuele beschikkingen van de Commissie ; in zoverre bestaat er ook geen reden meer om dergelijke overeenkomsten aan te melden. Mocht er evenwel in afzonderlijke gevallen aan getwijfeld worden of de handel tussen Lid-Staten dan wel de mededinging door een overeenkomst merkbaar wordt beperkt, dan kunnen de ondernemingen een negatieve verklaring aanvragen of de overeenkomst aanmelden.

5. Met betrekking tot gevallen die onder deze Bekendmaking vallen, zal de Commissie in de regel geen procedures inleiden op grond van Verordening nr. 17, noch op verzoek, noch ambtshalve. Wanneer, op grond van uitzonderlijke omstandigheden een door deze Bekendmaking gedekte overeenkomst desalniettemin onder artikel 85, lid 1, valt, zal de Commissie geen boeten opleggen. Wanneer ondernemingen hebben nagelaten een onder artikel 85, lid 1, vallende overeenkomst aan te melden omdat zij door een fout in het berekenen van hun marktaandeel of hun totale omzet ten onrechte ervan uitgingen dat hun overeenkomst door deze Bekendmaking was gedekt, zal de Commissie niet overwegen een boete op te leggen tenzij de fout te wijten was aan nalatigheid.

6. Deze Bekendmaking doet geen afbreuk aan de bevoegdheid van de nationale rechters om artikel 85, lid 1, krachtens hun eigen competentie toe te passen, hoewel deze rechters er wel rekening mee kunnen houden bij het behandelen van de bij hen aanhangige zaken. Evenmin wordt door deze Bekendmaking vooruitgelopen op het oordeel van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen.

II.

7. De Commissie is van mening dat overeenkomsten tussen ondernemingen die zich bezig houden met de produktie of distributie van goederen of het verlenen van diensten, over het algemeen niet onder het verbod van artikel 85, lid 1, vallen: (1) Deze Bekendmaking vervangt de Bekendmaking van de Commissie van 19 december 1977, PB nr. C 313 van 29.12. 1977, blz. 3. (2) PB nr. C 75 van 29.7.1968, blz. 3, gerectificeerd in PB nr. C 84 van 28.8.1968 in de Franse en de Nederlandse redactie en in PB nr. C 93 van 18.9.1968 in de Duitse en de Italiaanse redactie. (3) PB nr. C 1 van 3.1.1979, blz. 2. (4) PB nr. 13 van 21.2.1962, blz. 204/62. - wanneer de produkten of diensten waarop de overeenkomst betrekking heeft (hierna "de contractprodukten" genoemd) en de andere produkten of diensten van de betrokken ondernemingen die door de gebruiker op grond van hun eigenschappen, hun prijs en hun gebruik als gelijksoortig worden beschouwd, in het gedeelte van de gemeenschappelijke markt waarin de overeenkomst effect sorteert, niet meer dan 5 % op de markt van al deze produkten of diensten (hierna "de produkten" genoemd) tezamen uitmaken ; en

- wanneer de totale omzet van de betrokken ondernemingen gedurende een boekjaar niet meer dan 200 miljoen Ecu bedraagt.

8. Naar de mening van de Commissie vallen de voornoemde overeenkomsten ook dan niet onder het verbod van artikel 85, lid 1, wanneer het marktaandeel of de totale omzet als hier bedoeld tijdens een periode van twee opeenvolgende boekjaren met hoogstens één tiende wordt overschreden.

9. Betrokken ondernemingen in de zin van deze Bekendmaking zijn: a) de ondernemingen die partij zijn bij de overeenkomst;

b) de ondernemingen waarin één der partijen bij de overeenkomst rechtstreeks of onrechtstreeks - meer dan de helft van het kapitaal of het bedrijfsvermogen bezit, of

- over meer dan de helft van de steunrechten beschikt, of

- meer dan de helft van de leden van de Raad van Toezicht of van bestuur of van de krachtens de wet tot vertegenwoordiging van de onderneming bevoegde organen kan benoemen, of

- het recht van dagelijks beheer van de onderneming bezit;

c) de ondernemingen die bij één der partijen de overeenkomst rechtstreeks of onrechtstreeks over de sub b) genoemde rechten of beïnvloedingsmogelijkheden beschikken;

d) de ondernemingen waarin één der sub c) genoemde ondernemingen rechtstreeks of onrechtstreeks over de sub b) genoemde rechten of beïnvloedingsmogelijkheden beschikt.

Als betrokken ondernemingen worden ook beschouwd ondernemingen ten opzichte waarvan meer dan een van de sub a) tot en met d) genoemde ondernemingen gemeenschappelijk rechtstreeks of onrechtstreeks over de sub b) bedoelde rechten of beïnvloedingsmogelijkheden beschikken.

10. Teneinde het marktaandeel te berekenen, dient de relevante markt te worden vastgesteld. Zulks houdt in dat een definitie moet worden gegeven van de relevante produktmarkt en van de relevante geografische markt.

11. De relevante produktmarkt bestaat uit de contractprodukten alsmede alle andere produkten die identiek of gelijkwaardig zijn aan de eerstgenoemde produkten. Deze regel geldt voor de produkten van de betrokken ondernemingen, alsmede voor de markt voor dergelijke produkten. De betrokken produkten moeten onderling verwisselbaar zijn. Of zulks het geval is, moet vanuit het gezichtspunt van de consument worden beoordeeld, waarbij in principe de eigenschappen van de produkten, de prijs ervan en het doel waarvoor zij bestemd zijn, te zamen worden beschouwd. In bepaalde gevallen echter kunnen produkten louter op grond van hun eigenschappen, hun prijs of het doel waarvoor zij bestemd zijn, een aparte markt vormen. Dit geldt vooral wanneer voor de produkten een voorkeur bij de consument is ontstaan.

12. Voorzover de contractprodukten componenten zijn die door de betrokken ondernemingen in een ander produkt worden opgenomen, dient de markt voor laatstgenoemd produkt in aanmerking te worden genomen, indien de componenten daarvan een wezenlijk deel uitmaken. Indien de contractprodukten componenten zijn die als zodanig aan derde ondernemingen worden verkocht, dient de markt voor de componenten in aanmerking te worden genomen. In gevallen waar beide situaties zich voordoen, dienen beide markten afzonderlijk in aanmerking te worden genomen.

13. De relevante geografische markt is het gebied binnen de Gemeenschap waarin de overeenkomst effect sorteert. Dat gebied valt samen met de gemeenschappelijke markt in zijn geheel wanneer de contractprodukten in alle Lid-Staten regelmatig aangeboden en gevraagd worden. Als de contractprodukten in een gedeelte van de gemeenschappelijke markt niet aangeboden en gevraagd kunnen worden of wanneer zij daar slechts in beperkte hoeveelheden of met onregelmatige tussenpozen worden aangeboden of gevraagd, dan dient met dit gedeelte van de gemeenschappelijke markt geen rekening te worden gehouden.

14. De relevante geografische markt zal met name enger zijn dan de gemeenschappelijke markt in zijn geheel in gevallen waar: - het contractprodukt, gezien de aard en eigenschappen daarvan - zoals bijvoorbeeld hoge transportkosten in verhouding tot de waarde van het produkt - weinig mobiel is, of

- het verkeer van het contractprodukt binnen de gemeenschappelijke markt wordt bemoeilijkt door maatregelen van de staat, die de toegang tot nationale markten beperken, zoals kwantitatieve beperkingen, grote verschillen in belastingen of niet-tarifaire handelsbelemmeringen in de vorm van voorschriften over typegoedkeuring of veiligheidseisen. Het bestaan van dergelijke belemmeringen kan ertoe leiden dat het grondgebied van een Lid-Staat als de relevante geografische markt moeten worden beschouwd. Zulks zal echter slechts gerechtvaardigd zijn indien die belemmeringen niet kunnen worden overwonnen door een redelijke inspanning en tegen aanvaardbare kosten.

15. Bij het bepalen van de totale omzet moeten de omzetten worden samengesteld die de deelnemende ondernemingen voor alle goederen en diensten in het laatste boekjaar, exclusief belastingen en andere heffingen, behaald hebben. In gevallen waar de onderneming een aantal soortgelijke overeenkomsten heeft gesloten met meer dan een andere onderneming in de relevante markt, moeten de omzetten van alle betrokken ondernemingen samengesteld worden. Onder deze totale omzet vallen niet de transacties tussen de betrokken ondernemingen.

16. Deze Bekendmaking is niet van toepassing indien in een bepaalde relevante markt de mededinging wordt beperkt door het cumulatieve effect van naast elkaar bestaande netwerken van soortgelijke overeenkomsten tussen verscheidene producenten of verdelers.

17. Deze Bekendmaking is eveneens van toepassing op besluiten van ondernemersverenigingen en op onderling afgestemde feitelijke gedragingen.