Beschikking van de Commissie

van 2 augustus 2002

betreffende diverse steunmaatregelen van Spanje ten gunste van het themapark "Terra Mítica SA" in Benidorm (Alicante)

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2002) 2980)

(Slechts de tekst in de Spaanse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2003/227/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschappen, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag(1), en met name op artikel 7,

Gezien het besluit van 20 juni 2001 van de Commissie(2) tot inleiding van de procedure overeenkomstig artikel 88, lid 2 van het EG-Verdrag ten aanzien van steunmaatregel C 42/01 (ex NN 14/01),

Na de belanghebbenden overeenkomstig het genoemde artikel te hebben aangemaand hun opmerkingen kenbaar te maken, en met inachtneming van deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

PROCEDURE

(1) Bij schrijven van 25 augustus 1997 (geregistreerd op 28 augustus 1997) heeft de Fédération européenne des Parcs d'attractions (hierna: "klaagster") een klacht ingediend bij de Commissie, in verband met de bouw van een themapark in Benidorm (Alicante, Spanje). Dit themapark zou veel overheidssteun ontvangen, met name van de regionale overheid (de Generalitat Valenciana), in strijd met hetgeen in het EG-Verdrag is bepaald inzake overheidssteun.

(2) Na dit schrijven volgden nog achttien brieven, gezonden tussen 6 februari 1998 en 2 mei 2000, waarin klaagster op talrijke punten bezwaar maakte.

(3) Zelf heeft de Commissie in de periode van 15 september 1997 tot 23 december 1998 tot zevenmaal verzoeken om informatie aan de Spaanse autoriteiten doen toekomen, om duidelijkheid te krijgen over de bezwaren van klaagster. Zij heeft klaagster in de periode van 19 januari 1998 tot 23 maart 2000 ook viermaal aangeschreven.

(4) De Spaanse autoriteiten hebben de Commissie geantwoord met zes brieven, die werden verzonden tussen 15 december 1997 en 10 maart 1999.

(5) De Commissie heeft ook een schrijven ontvangen van de Generalitat Valenciana d.d. 2 maart 1999, alsmede een schrijven d.d. 27 oktober 1999 van het themapark waarop de klacht betrekking heeft.

(6) De Commissie heeft ook verscheidene bijeenkomsten gehouden met klaagster, de Spaanse autoriteiten en de Generalitat Valenciana.

(7) Op 20 juni 2001 heeft de Commissie een besluit tot gedeeltelijke inleiding van de procedure genomen overeenkomstig artikel 88, lid 2 van het Verdrag ten aanzien van een aantal elementen waartegen klaagster bezwaren had geuit. Met betrekking tot de overige bezwaren van klaagster kwam de Commissie tot de conclusie dat er geen sprake was van staatssteun.

(8) Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure overeenkomstig artikel 88, lid 2 van het Verdrag werd in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen(3) bekendgemaakt. De Commissie heeft de belanghebbenden uitgenodigd hun opmerkingen over de betrokken steunmaatregel kenbaar te maken.

(9) Bij brief van 3 augustus 2001 (geregistreerd op 7 augustus 2001) hebben de Spaanse autoriteiten hun opmerkingen doen toekomen. Na een bijeenkomst met de Commissiediensten, die op 14 september 2001 plaatsvond, hebben de Spaanse autoriteiten aanvullende opmerkingen opgestuurd bij brieven van 16 november 2001 (geregistreerd op 20 november 2001), 2 mei 2002 (geregistreerd op 2 mei 2002), en 10 juni 2002 (geregistreerd op 13 juni 2002).

(10) Bij brief van 21 november 2001 (geregistreerd op 22 november 2001) heeft de Fédération européenne des Parcs d'attractions haar opmerkingen doen toekomen.

(11) Bij brief van 6 december 2001 heeft de Commissie deze opmerkingen doorgezonden aan de Spaanse autoriteiten.

(12) Bij brief van 17 januari 2002 (geregistreerd op 22 januari 2002) hebben de Spaanse autoriteiten hun commentaar op de genoemde opmerkingen doen toekomen.

BESCHRIJVING

(13) De regionale autoriteiten van Valencia hadden sinds lang de wens kenbaar gemaakt dat in de regio een groot themapark zou worden gebouwd. Toen er aanvankelijk geen particulier initiatief kwam, heeft de Generalitat Valenciana een overheidsbedrijf opgericht (Parque Temático de Alicante, SA), dat de eerste stappen heeft gezet met het oog op de bouw van het park. Zo is het dit overheidsbedrijf dat de gronden heeft verworven en de eerste werkzaamheden heeft uitgevoerd. Vervolgens is een particuliere onderneming opgericht (Terra Mítica, SA). In deze onderneming bezit Parque Temático de Alicante, SA ongeveer 15 % van het kapitaal. De overige aandeelhouders komen in wezen allemaal uit de particuliere sector (voornamelijk banken uit de regio, maar ook diverse natuurlijke en rechtspersonen(4). Bij de oprichting van Terra Mítica, SA, evenals nadien bij de overeenkomsten betreffende kapitaalverhoging, heeft Parque Temático de Alicante, SA aan de nieuwe onderneming een aantal activa overgedragen in ruil voor aandelen van de onderneming. Deze activa omvatten naast de gronden waarop het park is gevestigd(5), en andere roerende en immateriële activa, zoals de naam "Terra Mítica", ook de uitgaven voor de initiatieven die het overheidsbedrijf had genomen voordat de nieuwe particuliere onderneming werd opgericht met het oog op de bouw van het park.

Het besluit van de Commissie van 20 juni 2001

(14) In haar besluit van 20 juni 2001 onderzocht de Commissie alle bezwaren van klaagster.

(15) De Commissie was van oordeel dat een aantal van deze bezwaren, met name ten aanzien van het gebruik van de rechtsvorm "naamloze vennootschap" door de Generalitat Valenciana(6), de terbeschikkingstelling van gronden tegen lage prijzen(7), de uitgaven voor het park gedragen door Parque Temático de Alicante, SA(8), de niet-naleving van het beginsel van de particuliere investeerder(9), de consortiale lening ten gunste van Terra Mítica, SA(10), de aanvullende inbreng van 1 miljard ESP(11), de uitgaven voor selectie en opleiding van personeel(12), de rechtstreekse regionale steun(13), en de vrijstelling van gemeentebelasting ten gunste van Iberdrola(14), ongegrond waren.

(16) De Commissie formuleerde daarentegen twijfels, en leidde dienovereenkomstig de procedure van artikel 88, lid 2 van het EG-Verdrag in, ten aanzien van de volgende punten:

a) de financiering van de infrastructuur die nodig is voor de werking van het park(15);

b) de waarde van de activa, met name de gronden en de naam "Terra Mítica", die door Parque Temático de Alicante, SA aan Terra Mítica, SA zijn overgedragen(16);

c) de voorwaarden voor de aan Terra Mítica, SA toegekende aandeelhouderslening van 8 miljard ESP(17);

d) de door de stad Benidorm toegekende verlaging van gemeentebelastingen(18);

e) de mogelijke inbreng van 6 miljard ESP door het Toeristisch Agentschap van Valencia in Terra Mítica, SA(19).

Ten aanzien van de punten a), b), c) en e) hebben de twijfels van de Commissie betrekking op het wel of niet bestaan van een voordeel voor Terra Mítica, SA en, derhalve, op het wel of niet bestaan van staatssteun. Ten aanzien van punt d) kwam de Commissie tot de voorlopige conclusie dat het hier gaat om staatssteun die mogelijk als investeringssteun kan worden beschouwd, en dat, om deze steun verenigbaar met de gemeenschappelijke markt te kunnen verklaren, het noodzakelijk is de verenigbaarheid ervan te onderzoeken, waarbij vooral moet worden nagegaan of er sprake is van een mogelijke cumulatie met de verschillende onderzochte maatregelen.

Opmerkingen van de belanghebbenden

(17) De Fédération européenne des Parcs d'attractions heeft, bij brief van 21 november 2001, als enige belanghebbende opmerkingen gestuurd binnen de door de Commissie vastgestelde termijn. In deze opmerkingen beperkt de federatie zich ertoe het besluit van de Commissie van 20 juni 2001 te onderschrijven en het belang van de naleving van het beginsel van eerlijke mededinging in de Gemeenschap te onderstrepen. Voor het overige verwijst de federatie naar de brieven die zij vóór het besluit van 20 juni 2001 naar de Commissie heeft gezonden.

Commentaar van de Spaanse autoriteiten

Inleiding

(18) De Spaanse autoriteiten plaatsen in het algemeen vraagtekens bij, ten eerste, de legitimiteit van de tussenkomst van de Fédération européenne des Parcs d'attractions in dit dossier. Volgens de Spaanse autoriteiten is bijna niets bekend over deze organisatie, over de werkelijke belangen die zij vertegenwoordigt, over het aantal en de identiteit van haar leden, over het doel dat zij nastreeft met haar klacht bij de Commissie, in zoverre zij niet als dekmantel dient voor de echte klager, die nog niet uit de anonimiteit is getreden. Voorts zijn de Spaanse autoriteiten verbaasd over de omvang van de correspondentie die klaagster naar de Commissie heeft gestuurd en zijn zij van oordeel dat de Commissie bij de behandeling van dit dossier te veel rekening heeft gehouden met de ondoorzichtige belangen van klaagster, terwijl een dergelijk misbruik van de klachtprocedure juist vermeden zou moeten worden. Ten slotte plaatsen de Spaanse autoriteiten vraagtekens bij de door de Commissie geformuleerde twijfels, aangezien de Commissie meermaals kenbaar heeft gemaakt, zowel aan de Spaanse autoriteiten als aan klaagster, dat er volgens haar geen sprake is van staatssteun.

Geen negatieve gevolgen voor het handelsverkeer tussen de lidstaten

(19) Volgens de Spaanse autoriteiten is het bestaan van negatieve gevolgen voor de intracommunautaire handel onvoldoende aangetoond in het besluit. Daarenboven worden noch de geografische markt noch de productmarkt in het besluit gedefinieerd. Volgens de Spaanse autoriteiten moet Terra Mítica als een regionaal park worden beschouwd dat niet als reisdoel op zich fungeert, enerzijds omdat het niet behoort tot een keten van attractieparken onder gecentraliseerd beheer, zoals Eurodisney, noch standaardthema's gebruikt die ontleend zijn aan de exploitatie van activa op andere markten, zoals Universal of Warner doen, en anderzijds omdat de primaire vraag voor ongeveer 90 % afkomstig is van de bevolking binnen een straal van 150 tot 200 km rondom het park, en de resterende 10 % voor het overgrote deel bestaat uit inwoners van Spanje.

Financiering van de infrastructuur die nodig is voor de werking van het park

(20) Volgens de Spaanse autoriteiten moet het argument van klaagster, volgens hetwelk alle infrastructuurwerken die door Parque Temático de Alicante, SA op grond van het bestemmings- en infrastructuurplan ("Plan Espacial de Usos e Infrastructuras" - PEUI) zijn uitgevoerd, als staatssteun ten gunste van het park moeten worden beschouwd omdat deze werken zonder de aanleg van het park niet zouden hebben plaatsgevonden, worden verworpen. Door dit argument te aanvaarden zou de bevoegdheid van de overheid inzake ruimtelijke ordening worden betwist. Volgens de Spaanse autoriteiten is het duidelijk dat, vanaf het moment dat er plannen zijn voor een themapark alsook hotelaccommodatie en recreatievoorzieningen, de overheid rekening moet houden met de gevolgen van intensiever personen- en voertuigenverkeer, toename van de bevolking, milieugevolgen, enzovoort, hetgeen noodzakelijkerwijs gepaard gaat met de uitvoering van infrastructuurwerken die met het oog op de ruimtelijke ordening noodzakelijk zijn.

(21) De Spaanse autoriteiten ontkennen dat de maatregelen die Parque Temático de Alicante, SA uit hoofde van het bestemmings- en infrastructuurplan heeft genomen uitsluitend ten gunste van Terra Mítica, SA zijn uitgevoerd. Volgens hen gaat het om werken van algemeen belang die met het oog op de ruimtelijke ordening zijn gerealiseerd. Anderzijds herinneren de Spaanse autoriteiten eraan dat het park slechts 10 % van het gebied bestrijkt waarop de maatregelen van het bestemmings- en infrastructuurplan van toepassing zijn.

(22) De Spaanse autoriteiten hebben een lijst en een uitvoerige beschrijving doen toekomen van de werken die het overheidsbedrijf Parque Temático de Alicante, SA uit hoofde van het bestemmings- en infrastructuurplan heeft uitgevoerd. Deze werkzaamheden kunnen als volgt worden samengevat:

a) milieuwerkzaamheden: de Spaanse autoriteiten verklaren dat het hele gebied waarop het bestemmings- en infrastructuurplan van toepassing is oorspronkelijk in een zeer slechte staat verkeerde, vooral als gevolg van verscheidene bosbranden alsook door de aanwezigheid van een illegale stortplaats. De uitgevoerde werkzaamheden bestonden derhalve met name uit herbebossing, milieuherstel van de zone, bouwrijp maken van de gronden, reiniging van de rivierbeddingen om overstromingen te voorkomen, enzovoort;

b) wegwerkzaamheden: de Spaanse autoriteiten wijzen erop dat, gezien de reeds waargenomen toename van toeristenstromen rondom de stad Benidorm, maatregelen ter voorkoming van de congestie van verkeerswegen in het gebied hoe dan ook noodzakelijk waren. Bovendien had in een deel van de stad Benidorm nabij het gebied waarop het bestemmings- en infrastructuurplan van toepassing is, alsook in de nabijgelegen plaatsen La Nucía en Finestrat, een bevolkingstoename plaatsgevonden zonder dat de verkeersinfrastructuur toereikend was om het extra verkeer op te vangen. De verschillende overheden hebben, in het kader van hun respectievebevoegdheden, aan verschillende grote wegen aanpassingswerken uitgevoerd: gescheiden rijbanen bij de weg CV-70, een nieuwe tolplaats op de autoweg A7 met een tweede toegangsweg tot de stad Benidorm, alsook de aanleg van verschillende wegen (Vía Parque, Avenida del Murtal, Bulevar Central) tussen de stad Benidorm en het gebied waarop het bestemmings- en infrastructuurplan van toepassing is;

c) werkzaamheden op het gebied van elektriciteits-, gas-, water- en telecommunicatie-infrastructuur: wat betreft de elektriciteitsvoorziening bleef de rol van Parque Temático de Alicante, SA beperkt tot de reorganisatie van de distributienetten, in samenwerking met Red Eléctrica Española, SA, het bedrijf dat het hoogspanningsnet beheert, en Iberdrola, het bedrijf dat eigenaar is van de netten. Deze netwerken verbinden de transformatorstations van de omliggende dorpen. De betrokken werkzaamheden komen derhalve ten goede aan alle gebruikers. Wat de gasvoorzieninginfrastructuur betreft, werd nog geen enkele pijpleiding aangelegd; tot nu toe zijn er, buiten het terrein van het park, slechts twee gastanks, een verdamper en een verwarmingsketel aangelegd. Wat de watervoorziening betreft, is een leidingnetwerk in de gebieden waar een risico van bosbranden bestaat en zijn pijpleidingen voor de watervoorziening en de afvoer van afvalwater aangelegd. Voorts werd een zuiveringsinstallatie gebouwd voor afvalwater, dat vervolgens voor irrigatie wordt gebruikt, alsook een zuiveringsinstallatie voor de productie van drinkwater. En ten slotte, de telecommunicatie-infrastructuur bestond reeds vóór het bestemmings- en infrastructuurplan.

(23) Volgens de Spaanse autoriteiten komen alle bovengenoemde infrastructuurwerkzaamheden ten goede aan de gehele bevolking, en niet alleen aan het park. De Spaanse autoriteiten hebben ook een beschrijving doen toekomen van alle werkzaamheden die Terra Mítica, SA zelf heeft uitgevoerd en gefinancierd, met inbegrip van een kopie van de respectieve overeenkomsten. Deze omvatten alle werkzaamheden voor de aansluiting van het park op de algemene infrastructuur: toegangswegen tot het park, bouwrijp maken van de gronden, netwerken voor elektriciteit, gas, drinkwater, brandbestrijding, communicatie, riolering, enzovoort. Ten slotte draagt Terra Mítica, SA ook, zoals maar logisch is, de kosten voor het verbruik van de goederen die via de netten worden getransporteerd, alsook de kosten van de aansluiting op deze netten.

De waarde van de door Parque Temático de Alicante, SA aan Terra Mítica, SA overgedragen activa (met name de gronden en de naam "Terra Mítica")

(24) De Spaanse autoriteiten stellen in de eerste plaats vast dat in het besluit van de Commissie geen bezwaren worden geuit tegen de onteigeningsprocedure die Parque Temático de Alicante, SA heeft toegepast om de gronden te verwerven. Bovendien wordt in het besluit vastgesteld dat de bovengenoemde onderneming niet in strijd met het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie heeft gehandeld. Onder deze omstandigheden kan Parque Temático de Alicante, SA er niet van worden beschuldigd de waarde van de aan Terra Mítica, SA overgedragen activa te hebben willen verminderen.

(25) De Spaanse autoriteiten herhalen in elk geval dat de twee bureaus die de activa hebben getaxeerd onafhankelijke deskundigen zijn. Tevens herinneren ze eraan dat het bedrijf Tasaciones del Mediterráneo (Tabimed), dat volgens klaagster niet onafhankelijk zou zijn, niet door Terra Mítica, SA maar door de voor het handelsregister bevoegde ambtenaar werd gekozen.

(26) De Spaanse autoriteiten herinneren er voorts aan dat beide taxatiebureaus hun schattingen binnen hetzelfde wettelijk kader hebben uitgevoerd. Welnu, het doel van dit rechtskader is een reële waardering van het maatschappelijk kapitaal te waarborgen, zodat alle belanghebbenden zeker kunnen zijn van de werkelijke waarde van de niet-financiële activa die in de onderneming zijn ingebracht.

(27) Met betrekking tot de waarde van de gronden verklaren de Spaanse autoriteiten, ten eerste, dat Parque Temático de Alicante, SA het terrein waarop het park is gevestigd via onteigening heeft verworven en, in sommige gevallen, rechtstreeks van de eigenaars heeft gekocht(20). In alle gevallen ging het om niet-bebouwbare landbouwgrond zonder rendabele teelt. De gemiddelde prijs bedroeg 460 ESP/m2.

(28) Toen deze activa vervolgens aan Terra Mítica, SA werden overgedragen, gaf laatstgenoemde het bureau TINSA de opdracht om de activa te taxeren. Aangezien de kapitaalverhoging die met deze overdracht gepaard ging in het handelsregister moest worden ingeschreven, gaf de voor het register bevoegde ambtenaar een andere deskundige(21) de opdracht een tweede taxatie uit te voeren, zoals voorgeschreven door de Spaanse vennootschapswetgeving. Welnu, terwijl klaagster de door Tabimed gebruikte methode (de methode van de initiële waarde) had bekritiseerd, en niet meer geschikte methoden zoals de methode van de "kapitalisering van de verwachte opbrengsten", werd juist deze laatste methode door TINSA gebruikt en uiteindelijk voor de vaststelling van de waarde van de gronden in aanmerking genomen. Anderzijds was het verschil tussen beide taxatieverslagen wat de waarde van de gronden betreft miniem(22). In elk geval kwamen de meerwaarden die werden verkregen door het verschil tussen de prijs die oorspronkelijk voor de gronden was betaald en de prijs die werd vastgesteld op het ogenblik van de overdracht aan Terra Mítica, SA uitsluitend ten goede aan het overheidsbedrijf Parque Temático de Alicante, SA.

(29) Wat de waarde van de naam "Terra Mítica" betreft, merken de Spaanse autoriteiten op dat toen Tabimed de taxatie van de naam uitvoerde, deze nog altijd niet definitief geregistreerd was. Terra Mítica, SA beschikte derhalve niet over een definitief recht op de naam, dat het tegenover derden kon laten gelden. Daarom stemde Tabimed, dat bezwaren had geformuleerd over de mogelijke inbreng van de naam in het kapitaal van de vennootschap, weliswaar in met deze inbreng, maar tegen de waarde van de aankoopprijs. Het zou in strijd met het voorzichtigheidsbeginsel zijn geweest om de waarde van de naam uitsluitend aan de hand van het verwachte succes ervan te bepalen, aangezien dit succes juist afhankelijk is van de investeringen die worden gedaan in reclame en verhoging van de naamsbekendheid. In het onderhavige geval ging het om aanzienlijke uitgaven, en dit kan de reden zijn waarom de waarde van de naam sindsdien is gestegen. Al deze kosten werden gedragen door Terra Mítica, SA.

De voorwaarden voor de door Parque Temático de Alicante, SA aan Terra Mítica, SA toegekende aandeelhouderslening

(30) De Spaanse autoriteiten hebben een kopie gezonden van de documenten betreffende deze aandeelhouderslening, alsook betreffende de consortiale lening die Terra Mítica, SA bij een groep van banken en spaarbanken heeft afgesloten(23), zodat de Commissie kon onderzoeken of de aandeelhouderslening overeenkomstig de gebruikelijke praktijken werd aangegaan.

(31) In dit verband verklaren de Spaanse autoriteiten dat de aandeelhouderslening op 23 december 1998 werd aangegaan tegen een rentevoet die overeenkomt met de jaarlijkse MIBOR-rente [...]*(24). De consortiale lening werd op 15 april 1999 gesloten tegen een rentevoet die overeenkomt met de jaarlijkse MIBOR-rente. Volgens de Spaanse autoriteiten is het vooral belangrijk dat kan worden vastgesteld of een particuliere investeerder het genoemde bedrag onder dezelfde voorwaarden zou hebben geleend, waarbij ook rekening moet worden gehouden met de informatie die omtrent het project beschikbaar was toen de aandeelhouderslening werd gesloten.

(32) In deze context zou moeten worden nagegaan of het verschil van 0,25 % tussen de rentevoeten van beide leningen een compensatie vormt voor het feit dat de aandeelhouderslening een achtergestelde lening is ten opzichte van de consortiale lening, vooral met het oog op een eventueel beroep op de garanties bij niet-terugbetaling. Volgens de Spaanse autoriteiten zouden er drie referentiecriteria zijn om na te gaan of de rentevoet van de aandeelhouderslening als "marktconform" kan worden beschouwd.

(33) Een eerste criterium zou volgens de Spaanse autoriteiten de referentierentevoet van de Commissie kunnen zijn. Overeenkomstig de mededeling van de Commissie over de methode waarmee de referentie- en disconteringspercentages worden vastgesteld(25), is deze rentevoet gelijk aan de vijfjaars interbancaire "swap"-rente, vermeerderd met een opslag van 0,75 procentpunten. De Spaanse autoriteiten zijn van oordeel dat op grond van dit criterium de aandeelhouderslening tegen marktvoorwaarden werd gesloten.

(34) Als tweede criterium zou, met het oog op de rentabiliteit voor de kredietgever, het verschil met de basisrentevoet in aanmerking kunnen worden genomen. Aangezien de MIBOR-rente in december 1998 rond 3,20 % lag, komt de extra marge van [...]* in feite overeen met 47 % van de MIBOR-rente. Volgens de berekeningen van de Spaanse autoriteiten levert het verschil van 0,25 % tussen de aandeelhouderslening en de consortiale lening voor Parque Temático de Alicante, SA een surplus op van tussen de 350 en 500 miljoen ESP ten opzichte van de consortiale lening, wat als een behoorlijke rentabiliteit kan worden beschouwd.

(35) Ten derde moet het interne rendementspercentage van het project in aanmerking worden genomen. Dit werd in december 1998 op 10 % geschat. Op basis van de informatie die over het verwachte rendement van het project en de vooruitzichten voor de sector beschikbaar was toen de aandeelhouderslening werd gesloten, zou de rentevoet van de lening, die in elk geval lager moet zijn dan het interne rendementspercentage, als redelijk kunnen worden beschouwd.

(36) Ten aanzien van de garanties zijn de Spaanse autoriteiten van oordeel dat, hoewel garanties in eerste rang (die van de consortiale lening) wellicht meer zekerheid bieden dan garanties in tweede rang (die van de aandeelhouderslening), het in dezen niet gaat om een vergelijking tussen beide, maar om de vraag of de garanties van de aandeelhouderslening toereikend zijn. Op dat punt bieden de leningen dezelfde garanties, zoals de aan Terra Mítica, SA opgelegde limieten met betrekking tot het financieel beheer, de schuldquote of de beschikbaarheid van activa. Daarenboven herinneren de Spaanse autoriteiten eraan dat de schuld van de aandeelhouderslening niet kan worden omgezet in kapitaal, en dat winstdeelname als formule voor terugbetaling is uitgesloten, waaruit blijkt dat Parque Temático de Alicante, SA in elk geval wil worden terugbetaald. De Spaanse autoriteiten benadrukken daarenboven dat het niet gebruikelijk is om dit soort leningen afhankelijk te stellen van de formele vestiging van hypotheken, gezien de aanvullende kosten die dat meebrengt. In dit soort gevallen wordt doorgaans gebruikgemaakt van een onherroepelijke verbintenis om op eenvoudig verzoek van de kredietgever garanties te stellen. Welnu, deze verbintenis bestaat, zowel voor de consortiale lening als voor de aandeelhouderslening.

(37) Ten slotte merken de Spaanse autoriteiten op dat in verscheidene sectoren het bestaan van een achtergestelde lening niet ongebruikelijk is. Volgens hen komt de financieringsstructuur van Terra Mítica, SA ook overeen met die van vergelijkbare projecten, zoals "Port Aventura" of "Isla Mágica". In dit verband hebben de Spaanse autoriteiten een kopie van een verslag van een onafhankelijke deskundige doen toekomen(26), waarin wordt vastgesteld dat het bij dit soort projecten gebruikelijk is om de hoofdlening vergezeld te laten gaan van achtergestelde leningen, en dat deze achtergestelde leningen doorgaans worden verstrekt door aandeelhouders van de onderneming die verantwoordelijk is voor het project. Volgens dit verslag, waarin recente voorbeelden van achtergestelde aandeelhoudersleningen worden aangehaald, zijn de rentevoeten die op achtergestelde leningen worden toegepast gewoonlijk vergelijkbaar, en soms zelfs lager dan die van de hoofdleningen. In het verslag wordt ook beklemtoond dat aandeelhoudersleningen voor de aandeelhouders bepaalde voordelen inhouden ten opzichte van de normale vergoeding van aandeelhouders via dividenden: in geval van een faillissement heeft de achtergestelde schuld namelijk voorrang op het kapitaal; zelfs bij afwezigheid van dividenden worden de interesten uitbetaald; de belastingkosten van aandeelhoudersleningen zijn lager dan die van kapitaalverhogingen en -verminderingen, enzovoort. Op basis van een analyse van verschillende factoren, zoals de vraag of een achtergestelde lening al dan niet passend is binnen de financiële structuur van het parkproject, het feit dat een aandeelhouder van het project ook kredietgever is, de bedragen van de hoofdlening en de achtergestelde lening in verhouding tot de financiële vooruitzichten voor de investeerders, de toegepaste rentevoeten en de vergoeding van de kredietgever met het oog op de bestaande garanties voor de achtergestelde lening, wordt in het verslag met betrekking tot de aandeelhouderslening aan Terra Mítica, SA geconcludeerd dat, in vergelijking met gelijksoortige projecten, de onderhavige transactie als normaal kan worden beschouwd. In het verslag wordt geconstateerd dat de vergoeding voor de achtergestelde lening hoger ligt dan bij andere vergelijkbare transacties in dezelfde periode. Iedere investeerder zou deze lening derhalve redelijkerwijze hebben kunnen aangaan.

(38) De door Parque Temático de Alicante, SA aan Terra Mítica, SA verstrekte aandeelhouderslening zou derhalve volgens de gebruikelijke regels zijn gesloten.

De door de stad Benidorm toegekende verlaging van gemeentebelastingen(27)

(39) De Spaanse autoriteiten betwisten niet dat de toekenning van een belastingverlaging door een overheidsinstantie een element van staatssteun kan bevatten, maar volgens hen werd in het onderhavige geval de intracommunautaire handel hierdoor niet ongunstig beïnvloed. Zelfs indien de belastingverlaging staatssteun inhoudt, moet deze maatregel volgens hen als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden beschouwd, aangezien het om steun voor de initiële investering gaat. De Spaanse autoriteiten benadrukken dat de rechtsgrond voor deze verlaging een algemene regel is, die voor alle Spaanse gemeenten geldt.

(40) De Spaanse autoriteiten merken bovendien op dat Terra Mítica, SA sinds zijn oprichting alle belastingen en heffingen heeft betaald die het op grond van zijn activiteit verschuldigd is.

De mogelijke inbreng van 6 miljard ESP door het Toeristisch Agentschap van Valencia in Terra Mítica, SA

(41) De Spaanse autoriteiten ontkennen dat het Toeristisch Agentschap van Valencia en Terra Mítica, SA een overeenkomst hebben gesloten op grond waarvan het agentschap 6 miljard ESP zou "inbrengen" in Terra Mítica, SA. Deze informatie, die blijkbaar door de pers is gepubliceerd, is volgens de Spaanse autoriteiten ongegrond.

(42) De Spaanse autoriteiten verklaren daarentegen dat het Toeristisch Agentschap en Terra Mítica, SA in april 2001 een licentieovereenkomst voor de exploitatie van reclamerechten en dienstverlening hebben gesloten voor een bedrag van 1,9 miljard ESP (11,42 miljoen EUR), inclusief uitgaven, onkosten en belastingen. Een kopie van deze overeenkomst werd naar de Commissie gezonden.

(43) De Spaanse autoriteiten zijn van oordeel dat deze overeenkomst geen enkel element van staatssteun bevat, aangezien de prijs (die veel lager ligt dan de vermeende "inbreng" waarnaar in het besluit van de Commissie wordt verwezen) betrekking heeft op de vergoeding van bepaalde diensten die Terra Mítica, SA op grond van deze overeenkomst aan het Toeristisch Agentschap heeft geleverd.

(44) Volgens de Spaanse autoriteiten heeft Terra Mítica, SA vanaf zijn oprichting alle investeringskosten van reclamecampagnes voor het park gedragen(28). Het Toeristisch Agentschap van Valencia is een openbare instantie die rechtspersoonlijkheid bezit en tot doel heeft de toeristische voorzieningen van de regio Valencia te promoten, waaronder logischerwijze ook het park, als belangrijke toeristische attractie van de regio. Het Toeristisch Agentschap doet dit met name door reclamecampagnes, deelname aan beurzen, sponsoring, exploitatie van beeldrechten, beelden, symbolen of namen waarmee de regio wordt geïdentificeerd, enzovoort.

(45) De Spaanse autoriteiten zijn van oordeel dat dit contract geen enkel onrechtmatig voordeel ten gunste van Terra Mítica, SA inhoudt, aangezien het beantwoordt aan het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie. Volgens de Spaanse autoriteiten is de door het Toeristisch Agentschap betaalde prijs redelijk, gezien de ontvangen tegenprestaties. Ze geven toe dat in het onderhavige geval moeilijk kan worden vastgesteld wat een redelijke prijs is. Volgens de Spaanse autoriteiten moet bij de vaststelling van de prijs van bepaalde rechten of diensten niet alleen naar de intrinsieke waarde daarvan worden gekeken, maar ook naar het belang dat de andere partij kan hebben bij het verwerven ervan. In dit verband benadrukken zij dat het voor het Toeristisch Agentschap van fundamenteel belang is om het park als reclameplatform te kunnen gebruiken voor het aantrekken van toeristen naar de regio, aangezien het park sinds zijn opening een van de belangrijkste toeristische attracties van de regio is en bijdraagt aan de diversificatie van het toeristisch aanbod, dat te zeer gebaseerd is op louter zon- en strandvakanties. De Spaanse autoriteiten benadrukken in elk geval dat de overeenkomst voor een looptijd van een jaar werd gesloten en niet stilzwijgend kan worden verlengd. Om de overeenkomst te verlengen is de uitdrukkelijke toestemming van beide partijen nodig, en de partijen moeten tevens overeenstemming bereiken over de economische voorwaarden, zodat de overeenkomst kan worden aangepast indien zou worden vastgesteld dat de verplichtingen van beide partijen niet in evenwicht zijn.

(46) De Spaanse autoriteiten gaan vervolgens in op de inhoud van de wederzijdse verplichtingen van beide partijen. Zo verleent Terra Mítica, SA aan het Toeristisch Agentschap licenties voor:

a) reclameactiviteiten binnen het park. Het Toeristisch Agentschap verkrijgt een exclusief recht op het gebruik van het park voor reclamedoeleinden (behoudens de rechten die het park reeds vóór de overeenkomst heeft toegekend(29). De licentie bestrijkt de hele binnenruimte van het park, zonder onderscheid tussen de verschillende commerciële zones, alsook de ingang, de reclameborden aan de buitenkant en het parkeerterrein. Het Toeristisch Agentschap kan derhalve alle bestaande of potentiële reclameruimte gebruiken en exploiteren en alle mogelijke reclameactiviteiten in het park ontplooien. De prijs van deze rechten wordt op [...]* geraamd;

b) de exploitatie van de afbeeldingen van het park. Het Toeristisch Agentschap verkrijgt het recht op het gebruik en de commerciële exploitatie van het beeldmateriaal van het park, inclusief het recht om beelden te reproduceren van alle delen van het park en iedere gebeurtenis die zich binnen het park afspeelt, ongeacht of deze gebeurtenis door het Toeristisch Agentschap wordt georganiseerd. Dit betekent dat het Toeristisch Agentschap de mogelijkheid heeft om deze rechten zonder de toestemming van het park door te verkopen aan derden, zolang dit op de een of andere manier bijdraagt aan de promotie van de regio Valencia. De prijs van deze rechten wordt op [...]* geraamd;

c) de exploitatie van audiovisuele werken die eigendom zijn van het park. Het Toeristisch Agentschap kan deze werken gebruiken en commercieel exploiteren. De Spaanse autoriteiten wijzen erop dat het park voor ongeveer [...]* in audiovisuele werken heeft geïnvesteerd. De prijs van deze exploitatierechten wordt op [...]* geraamd;

d) de exploitatie van de industriële eigendomsrechten. Het Toeristisch Agentschap verkrijgt een niet-exclusieve licentie voor de exploitatie van alle "Terra Mítica"-merken die eigendom zijn van het park, alsook een voorkeursoptie voor de verwerving van de exploitatierechten van andere merknamen waarvan het park eigenaar zou kunnen worden. De Spaanse autoriteiten wijzen erop dat deze naam thans een zeer hoge waarde heeft dankzij de inspanningen van het park, dat tussen 1998 en 2000 [...]* in reclame heeft geïnvesteerd. De prijs weerspiegelt met name de uitgaven voor de creatie en ontwikkeling van de naam, de bekendheid van de naam bij het publiek(30), alsmede de vooruitzichten voor de ontwikkeling van het park. De Spaanse autoriteiten wijzen er ook op dat het onrechtstreekse voordeel dat het park qua promotie voor zichzelf verkrijgt doordat het Toeristisch Agentschap deze licentie verwerft, naar behoren in aanmerking is genomen bij de vaststelling van de prijs voor de licentie, en wel overeenkomstig de contractuele bepalingen. Volgens de Spaanse autoriteiten zijn dergelijke licenties gebruikelijk in deze sector en ze noemen een ander park als voorbeeld. De prijs van deze rechten wordt op [...]* geraamd;

e) de verstrekking van bepaalde diensten ten behoeve van het Toeristisch Agentschap. Het park verbindt zich ertoe het logo van het Toeristisch Agentschap te gebruiken, zowel binnen het park (bij de attracties, diverse voorzieningen, toegangen, rustplekken) als bij iedere reclame- of promotieactiviteit die het park organiseert (d.w.z. in de gidsen, plattegronden, advertenties in alle mogelijke media, toegangskaarten, enzovoort)(31). Voorts verbindt het park zich ertoe binnen het park twee ruimten ter beschikking van het Toeristisch Agentschap te stellen (waardoor het park exploitatie-inkomsten moet derven doordat het deze locaties niet zelf kan gebruiken(32) en het Toeristisch Agentschap bovendien over een strategisch informatiepunt beschikt met het oog op het hoge aantal bezoekers van het park). Daarenboven verbindt het park zich ertoe om promotiefilms van het Toeristisch Agentschap uit te zenden op de interne monitors van het park, alsook om toegangskaarten ter beschikking te stellen(33). De prijs van deze diensten wordt op [...]* geraamd.

Iedere dienst aan het Toeristisch Agentschap zou op objectieve wijze zijn getaxeerd en een economische grondslag hebben, al werd uiteindelijk een globale prijs overeengekomen. Zoals reeds is aangegeven, omvat deze prijs van 1,9 miljard ESP ook alle kosten, belastingen en heffingen. Bijgevolg zouden alle door Terra Mítica, SA gedragen kosten, alsook de respectieve belastingen van dit bedrag moeten worden afgetrokken om het nettobedrag vast te stellen dat Terra Mítica, SA daadwerkelijk ontvangt. Volgens de Spaanse autoriteiten zou het nettobedrag in werkelijkheid zo'n 1,6 miljard ESP (9,62 miljoen EUR) bedragen.

De verenigbaarheid van de onderzochte maatregelen met de gemeenschappelijke markt

(47) De Spaanse autoriteiten zijn van oordeel dat indien de Commissie de onderzochte maatregelen als staatssteun beschouwt, deze steun als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt moet worden beschouwd overeenkomstig artikel 87, lid 3, onder a), van het Verdrag.

(48) In dit verband herinneren de Spaanse autoriteiten eraan dat toen de onderzochte maatregelen werden uitgevoerd, de regio Valencia ten volle in aanmerking kwam voor regionale steunmaatregelen uit hoofde van artikel 87, lid 3, onder a), van het Verdrag. Om precies te zijn, bedroeg de maximaal toegestane steunintensiteit in de periode 1995-1999 voor de provincie Alicante, waar het park gevestigd is, 50 % NSE. In de volgende periode (2000-2006) blijft de gehele regio Valencia in aanmerking komen voor regionale steunmaatregelen uit hoofde van artikel 87, lid 3, onder a), van het Verdrag, met een maximaal toegestane steunintensiteit voor de provincie Alicante van 40 % NSE.

(49) De Spaanse autoriteiten erkennen dat, indien een of meer van de onderzochte maatregelen staatssteun vormen, het om een ad hoc-steunmaatregel zou gaan. In dit geval zouden de steunmaatregelen echter gerechtvaardigd zijn vanwege de bijdrage die ze leveren aan de langetermijnontwikkeling van de regio en het feit dat ze geen gevolgen hebben voor de concurrentievoorwaarden en het handelsverkeer tussen de lidstaten.

(50) Ofschoon de Spaanse autoriteiten van oordeel zijn dat de multisectorale kaderregeling betreffende regionale steun voor grote investeringsprojecten(34) in het onderhavige geval niet van toepassing is, zou het volgens hen zinvol zijn om dit geval te toetsen aan de in deze kaderregeling vastgestelde beoordelingscriteria, namelijk de gevolgen voor de mededinging, de werkgelegenheid en de regionale ontwikkeling. Zo zou de vermeende steun een bijdrage leveren aan de sociaal-economische ontwikkeling op lange termijn van de regio, met name door het scheppen van talrijke rechtstreekse en onrechtstreekse arbeidsplaatsen(35), zonder dat dit negatieve gevolgen heeft voor de mededinging, aangezien de steun niet wordt toegekend in een markt met overcapaciteit(36) en niet leidt tot de vergroting van een reeds omvangrijk marktaandeel.

(51) Anderzijds zou het in dit geval gaan om steun voor een initiële investering ten behoeve van de oprichting van een nieuwe vestiging in de zin van de punten 4.4 e.v. van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen(37); de steunmaatregelen zouden betrekking hebben op nieuwe vaste activa (gronden, installaties en gebouwen), de investering zou minstens vijf jaar worden gehandhaafd en de begunstigde zou zelf meer dan 25 % hebben gefinancierd(38).

(52) Ten slotte, zelfs indien men de onderzochte maatregelen als staatssteun zou beschouwen, blijven ze ruimschoots onder de maximaal toegestane steunintensiteit voor investeringssteun (op dat moment 50 % NSE), zelfs indien de overige reeds toegekende regionale steun eveneens in aanmerking wordt genomen(39).

Commentaar van de Spaanse autoriteiten op de opmerkingen van belanghebbenden

(53) De Spaanse autoriteiten hebben verklaard dat zij reeds uitvoerig antwoord hebben gegeven op alle door klaagster opgeworpen kwesties en dat derhalve de door de Fédération européenne des Parcs d'attractions ingediende opmerkingen geen verder commentaar behoeven.

BEOORDELING

(54) Ten eerste is het noodzakelijk de in punt 18 vermelde beweringen van de Spaanse autoriteiten kort te beantwoorden. Overeenkomstig de Europese rechtspraak op het gebied van staatssteun moet de Commissie alle klachten onderzoeken die bij haar worden ingediend, zonder dat dit inhoudt dat een beroep van klager tegen de beschikking van de Commissie met betrekking tot de klacht noodzakelijkerwijs ontvankelijk is. Anderzijds is de Commissie verplicht, overeenkomstig artikel 10, lid 1, van Verordening (EG) nr. 659/1999 betreffende de procedure op het gebied van staatssteun, om elke informatie met betrekking tot beweerdelijk onrechtmatige steun aan een onderzoek te onderwerpen, uit welke bron deze informatie ook afkomstig is. In het onderhavige geval is de Commissie van oordeel dat de Fédération européenne des Parcs d'attractions op zichzelf moet worden beschouwd, en dat er geen enkele reden is om vooraf te beoordelen of deze organisatie al dan niet een klager vertegenwoordigt die anoniem wenst te blijven. Ten aanzien van de brieven die de Commissiediensten eerder naar de Spaanse autoriteiten en klaagster hebben gestuurd, merkt de Commissie op dat uit deze brieven duidelijk blijkt dat ze niet van beslissende aard zijn, maar een voorlopig standpunt van de Commissiediensten weergeven.

(55) Overeenkomstig artikel 87, lid 1, van het Verdrag zijn, behoudens de afwijkingen waarin dit Verdrag voorziet, steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, voorzover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt. Een maatregel wordt derhalve als staatssteun beschouwd wanneer vier cumulatieve criteria zijn vervuld: a) het bestaan van een voordeel, b) dit voordeel ontstaat door middel van staatssteun, c) de steunmaatregel vervalst de mededinging of dreigt deze te vervalsen, waardoor het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig wordt beïnvloed, d) het gaat om een selectieve maatregel, waardoor aan bepaalde bedrijven een specifiek voordeel wordt toegekend.

(56) De Commissie moet derhalve de in overweging 16 genoemde maatregelen, die hebben geleid tot het inleiden van de procedure overeenkomstig artikel 88, lid 2 van het Verdrag, onderzoeken op basis van de vier criteria die hierboven in overweging 55 zijn aangegeven.

(57) In haar besluit tot inleiding van de procedure had de Commissie feitelijk reeds aangegeven dat, ten aanzien van het merendeel van de genoemde maatregelen, haar twijfels voornamelijk betrekking hadden op het al dan niet bestaan van staatssteun. Alleen ten aanzien van de beweringen van klaagster inzake de door de stad Benidorm toegekende verlaging van gemeentebelastingen was de Commissie, in die fase van de procedure, van oordeel dat er sprake was van staatssteun en dat moest worden vastgesteld of deze steun verenigbaar was met de gemeenschappelijke markt.

Geen gevolgen voor het handelsverkeer tussen de lidstaten

(58) De eerste beoordeling van de Commissie, volgens welke de in de onderhavige procedure onderzochte maatregelen gevolgen hebben voor het intracommunautaire handelsverkeer, werd door de Spaanse autoriteiten betwist. Aangezien het gaat om een noodzakelijk criterium voor de vaststelling van het bestaan van staatssteun, moet de Commissie zich allereerst over deze kwestie uitspreken.

(59) Op dit punt zijn de Spaanse autoriteiten van oordeel dat Terra Mítica als een regionaal park en niet als een reisdoel op zich moet worden beschouwd, enerzijds omdat het niet behoort tot een keten van attractieparken onder gecentraliseerd beheer, zoals Eurodisney, noch standaardthema's gebruikt die ontleend zijn aan de exploitatie van activa op andere markten, zoals Universal of Warner doen, en anderzijds omdat de primaire vraag voor ongeveer 90 % afkomstig is van de bevolking in een straal van 150 tot 200 km rondom het park, en de overige 10 % voor het overgrote deel bestaat uit inwoners van Spanje.

(60) De Commissie deelt het standpunt van de Spaanse autoriteiten niet. Het feit dat het park niet behoort tot een keten van parken onder gecentraliseerd beheer, zoals Eurodisney, betekent immers niet dat een park als Terra Mítica niet groot genoeg zou zijn om het handelsverkeer te beïnvloeden, zoals de Commissie in verschillende eerdere beschikkingen heeft geoordeeld(40). Anderzijds is de Commissie van oordeel dat het betrokken park, in tegenstelling tot wat de Spaanse autoriteiten beweren, wel degelijk een specifiek thema gebruikt (de oude mediterrane beschavingen), waardoor het kan worden gelijkgesteld met andere parken zoals de door de Spaanse autoriteiten genoemde voorbeelden. Ten slotte, zelfs indien de primaire vraag hoofdzakelijk afkomstig is van de bevolking van het gebied rondom het park, kan uit de documentatie die de Spaanse autoriteiten met betrekking tot de relatie tussen Terra Mítica, SA en het Toeristisch Agentschap van Valencia hebben verstrekt, worden afgeleid dat het park een actief beleid heeft gevoerd om bezoekers uit het buitenland aan te trekken. Daarenboven wordt in het reclamemateriaal duidelijk aangegeven hoe men vanuit enkele grote Europese steden het park kan bereiken. Ten slotte kan niet worden ontkend dat het park, via de diversificatie van het aanbod, een grote bijdrage levert aan de aantrekkelijkheid van een zeer toeristisch gebied, de streek rond Benidorm, waar veel toeristen uit andere landen van de Unie naartoe komen.

(61) De Commissie blijft derhalve bij de beoordeling die zij in het besluit tot inleiding van de procedure heeft geformuleerd, en is van oordeel dat de onderzochte maatregelen het handelsverkeer tussen de lidstaten minstens potentieel ongunstig kunnen beïnvloeden.

Financiering van de infrastructuur die nodig is voor de werking van het park

(62) In haar besluit van 20 juni 2001 formuleerde de Commissie twijfels omtrent de aard van de werkzaamheden die de Generalitat Valenciana op het gebied van de infrastructuur had uitgevoerd en die Terra Mítica, SA mogelijk voor eigen rekening had moeten nemen.

(63) Uit de door de Spaanse autoriteiten verstrekte documentatie blijkt dat in het hele gebied waar het park is gevestigd infrastructuur- en ruimtelijkeordeningswerken werden uitgevoerd uit hoofde van een bestemmings- en infrastructuurplan.

(64) In dit verband ondersteunt de Commissie de bewering van de Spaanse autoriteiten dat overheidsinstanties ruimtelijkeordeningswerken op hun grondgebied mogen uitvoeren. Zo kunnen ze ook infrastructuurwerken financieren die potentieel de hele bevolking ten goede komen. Verder is de Commissie van oordeel dat het geen belang heeft om welke reden deze infrastructuurwerken worden uitgevoerd, zolang ze ten goede komen aan de hele bevolking. Wanneer dergelijke infrastructuur of diensten echter alleen nuttig zijn voor een particuliere onderneming, moet deze volgens de Commissie de financiering ervan voor eigen rekening nemen. Dit vloeit voort uit het feit dat, op het gebied van staatssteun, de Commissie een maatregel naar zijn concrete gevolgen en niet naar de beoogde doelen moet beoordelen. In het onderhavige geval is de Commissie derhalve van oordeel dat, zelfs indien het bestemmings- en infrastructuurplan uitsluitend werd aangenomen met het oog op de bouw van het themapark, er enkel onderzocht moet worden welke werkzaamheden of infrastructuur de hele gemeenschap ten goede komen (inclusief het park) en welke alleen nuttig zijn voor het park. Alleen deze laatste moeten door het park worden gefinancierd.

(65) In het licht van de gedetailleerde uitleg die de Spaanse autoriteiten hebben verschaft, is de Commissie van oordeel dat de algemene infrastructuurwerken door de overheid konden worden gefinancierd. Volgens de Commissie zijn deze werken naar hun aard nuttig voor alle natuurlijke of rechtspersonen die in het gebied zijn gevestigd. Bovendien wijst de Commissie erop dat deze werken reeds vóór de oprichting van Terra Mítica, SA zijn uitgevoerd. Anderzijds is de Commissie van oordeel dat, zelfs indien het park aan de oorsprong van de verkeerstoename ligt, de verbetering van de verkeerswegen de hele bevolking van het gebied ten goede komt. Dat geldt ook voor de uitbreiding van de elektriciteits-, gas-, water- en telecommunicatie-infrastructuur. Het feit dat het park mogelijk voor een toename van het wegverkeer in het gebied of een intensiever gebruik van de elektriciteits-, gas-, water- of telecommunicatie-infrastructuur heeft gezorgd, doet daar niets aan af.

(66) Op basis van de door de Spaanse autoriteiten verstrekte documentatie heeft de Commissie ook kunnen vaststellen dat Terra Mítica, SA zelf alle werkzaamheden binnen het park, alsook alle werkzaamheden in verband met de aansluiting op de algemene infrastructuur heeft gefinancierd. De Commissie heeft niet kunnen vaststellen of Terra Mítica, SA eigenlijk ook andere infrastructuur had moeten financieren op grond van het feit dat deze infrastructuur uitsluitend aan het park ten goede is gekomen.

(67) In het licht van het bovenstaande is de Commissie van oordeel dat Terra Mítica, SA op dit punt geen enkele staatssteun heeft ontvangen. De Commissie komt derhalve tot de conclusie dat er geen sprake is van staatssteun wat betreft de financiering van infrastructuur die voor de werking van het park noodzakelijk is.

Waarde van de door Parque Temático de Alicante, SA aan Terra Mítica, SA overgedragen activa, en met name van de gronden en de naam "Terra Mítica"

(68) Om te beginnen verklaart de Commissie opnieuw dat zij de onafhankelijkheid van de deskundigen die de door Parque Temático de Alicante, SA aan Terra Mítica, SA overgedragen activa hebben getaxeerd niet in twijfel trekt, aangezien zij niet de minste aanwijzing heeft dat overheidsinstanties het werk van de deskundigen zouden hebben beïnvloed(41). Daarenboven stelt de Commissie ook vast dat Terra Mítica, SA geen rol heeft gespeeld bij de keuze van Tabimed als deskundige. De Commissie herinnert eraan dat de huidige procedure werd ingeleid om te waarborgen dat de waarde die werd toegekend aan de aan Terra Mítica, SA overgedragen activa overeenkomt met hun reële waarde op het moment van de overdracht.

(69) Wat de waarde van de gronden betreft, merkt de Commissie in de eerste plaats op dat van de twee waarden die door de beide deskundigen zijn vastgesteld, uiteindelijk de hoogste waarde (die van TINSA) in aanmerking werd genomen (1300 ESP/m2). De Commissie brengt tevens in herinnering dat, zoals de Spaanse autoriteiten hebben aangegeven, de door TINSA gebruikte methode door klaagster zelf als de meest geschikte methode voor de taxatie van dit soort activa werd beschouwd.

(70) Anderzijds heeft de Commissie geen elementen ontdekt die bevestigen dat de door klaagster opgegeven marktprijs met de reële marktprijs van het gebied overeenstemt(42). Daarenboven is de Commissie van oordeel dat bij de vaststelling van de prijs van de gronden ook rekening moet worden gehouden met hun bestemming, dit wil zeggen met het feit dat ze bestemd waren voor de bouw van een themapark. Het zou derhalve verkeerd zijn om voor deze gronden eenzelfde prijs te hanteren als voor bouwgronden. Bij gebrek aan andere referentiepunten, blijkt de door TINSA gebruikte methode voor de taxatie (die van de "kapitalisering van de verwachte opbrengsten") in het onderhavige geval volkomen geschikt te zijn.

(71) Onder deze omstandigheden en op basis van haar onderzoek is de Commissie van oordeel dat er geen elementen zijn op grond waarvan kan worden betwijfeld dat de aan de gronden toegekende waarde met de reële waarde van deze activa overeenstemt. De Commissie wijst er ook op dat de vaststelling van de verkoopprijs beantwoordt aan punt II, onder 2, a), van de mededeling van de Commissie betreffende staatssteunelementen bij de verkoop van gronden en gebouwen door openbare instanties(43).

(72) Ten aanzien van de naam "Terra Mítica" is de Commissie van oordeel dat de daaraan toe te kennen waarde de reële waarde op het moment van de overdracht is. In dit verband merkt de Commissie op dat de naam op het ogenblik van de overdracht niet definitief was geregistreerd. Het is evenwel duidelijk dat de waarde van dergelijke activa afhankelijk is van de omvang van de eraan verbonden rechten. Er kan echter tegenover derden geen aanspraak worden gemaakt op een naam zolang hij niet is geregistreerd. De Commissie deelt derhalve het standpunt van de Spaanse autoriteiten en is van oordeel dat de waarde die de deskundige aan de naam heeft toegekend (enkel de aankoopprijs) de waarde van dit activum op het moment van de overdracht weerspiegelt en tevens in overeenstemming is met het voorzichtigheidsbeginsel. Klaagster heeft overigens geen enkel ander bewijselement verstrekt dat haar beweringen met betrekking tot de waarde van de naam zou kunnen staven.

(73) Op grond van het voorgaande is de Commissie van oordeel dat Terra Mítica, SA op dit punt geen enkel specifiek voordeel heeft verkregen. Aangezien het bestaan van een voordeel ten gunste van een bedrijf een noodzakelijke voorwaarde is om het bestaan van staatssteun vast te stellen, concludeert de Commissie dat er geen sprake is van staatssteun wat betreft de waarde van de door Parque Temático de Alicante, SA aan Terra Mítica, SA overgedragen activa, en met name van de gronden en de naam "Terra Mítica".

Voorwaarden voor de door Parque Temático de Alicante, SA aan Terra Mítica, SA toegekende aandeelhouderslening

(74) Zoals in het voorgaande geval moet de Commissie onderzoeken of deze aandeelhouderslening tegen dezelfde voorwaarden door Parque Temático de Alicante, SA aan Terra Mítica, SA werd toegekend als wanneer zij door een particuliere aandeelhouder zou zijn verstrekt. Daartoe neemt de Commissie de omstandigheden in aanmerking die golden toen de betrokken lening werd gesloten.

(75) De Commissie stelt in de eerste plaats vast dat de aandeelhouderslening op 23 december 1998 werd gesloten, dit wil zeggen niet lang voordat de consortiale lening werd gesloten (15 april 1999). Welnu, zoals reeds is vastgesteld in het besluit van 20 juni 2001, is de Commissie van oordeel dat deze consortiale lening werd gesloten tegen marktvoorwaarden, aangezien de kredietgevers bestaan uit vijfentwintig commerciële banken(44), waarvan tien particuliere banken en vijftien spaarbanken, elk met een aanmerkelijke participatie. Bovendien heeft de Commissie geen enkel element gevonden op grond waarvan openbare instanties verantwoordelijk kunnen worden gesteld voor de beslissing van om het even welke van deze financiële instellingen om aan de lening deel te nemen (zie het arrest van het Hof van 16 mei 2002, C-482/99, Frankrijk tegen Commissie, "Stardust"). Ten slotte zij erop gewezen dat, volgens de informatie die door de lidstaat aan de Commissie is verstrekt, de overheid geen enkele garantie voor deze consortiale lening heeft gesteld. De Commissie kan zich voor de beoordeling van de aandeelhouderslening derhalve baseren op de voorwaarden voor de genoemde consortiale lening. Voorts stelt de Commissie vast dat de door Terra Mítica, SA gebruikte financieringsformule (een aandeelhouderslening die is achtergesteld ten opzichte van de hoofdlening) niet ongebruikelijk is voor dit soort projecten en dat in deze gevallen de rentevoet van de achtergestelde aandeelhouderslening, bij gelijke terugbetalingsvoorwaarden zoals in het onderhavige geval, vergelijkbaar en zelfs lager is dan de rentevoet van de hoofdlening.

(76) In het onderhavige geval is de rentevoet van de aandeelhouderslening [...]* hoger dan de rentevoet van de consortiale lening [...]*, die werd verstrekt door commerciële instellingen zonder garanties van openbare instellingen, en die derhalve als marktconform moet worden beschouwd. Bovendien is de rentevoet van de aandeelhouderslening hoger dan de rentevoeten van andere aandeelhoudersleningen die voor vergelijkbare projecten door aandeelhouders zijn verstrekt.

(77) Daarenboven merkt de Commissie op dat toen de aandeelhouderslening werd toegekend, de rentevoet vergelijkbaar was met de toenmalige referentierentevoet. Anderzijds moet de rangorde tussen beide leningen, namelijk het feit dat de aandeelhouderslening een achtergestelde lening is en derhalve een groter risico inhoudt wanneer het project mislukt, in verband worden gebracht met het percentage dat beide leningen vertegenwoordigen ten opzichte van de totale investering. Zo stelt de Commissie vast dat het bedrag van de consortiale lening ongeveer [30-40 %]* van de totale investering uitmaakt en dat van de achtergestelde lening ongeveer [10-20 %]*. Ten slotte neemt de Commissie nota van het feit dat alle kredietgevers hun beslissing hebben genomen op basis van een vooraf vastgesteld financieel plan waaruit bleek dat het project levensvatbaar was.

(78) De Commissie is derhalve van oordeel dat de aan Terra Mítica, SA toegekende aandeelhouderslening geen enkel specifiek voordeel inhoudt. Aangezien het bestaan van een voordeel ten gunste van een onderneming een noodzakelijke voorwaarde is om het bestaan van staatssteun vast te stellen, concludeert de Commissie dat er geen sprake is van staatssteun wat betreft de voorwaarden voor de door Parque Temático de Alicante, SA aan Terra Mítica, SA toegekende aandeelhouderslening.

Verlaging van gemeentebelastingen door de stad Benidorm

(79) De Commissie acht het bewezen, en de Spaanse autoriteiten hebben dit niet ontkend, dat Terra Mítica, SA, ingevolge een besluit van de stad Benidorm, daadwerkelijk een vermindering met 95 % van de gemeentebelasting op de gebouwen, installaties en werken, voor een bedrag van 88399400 ESP (531291 EUR), heeft verkregen.

(80) De Commissie is van oordeel dat deze belastingverlaging als staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag moet worden beschouwd, omdat de betrokken onderneming hierdoor een voordeel verkrijgt ten opzichte van andere ondernemingen die dergelijke werken zouden willen uitvoeren. Bovendien is het duidelijk dat dit voordeel door middel van staatssteun wordt toegekend en dat het om een selectieve maatregel gaat. Ten slotte, zoals aangegeven in overweging 61, deelt de Commissie in dezen niet het standpunt van de Spaanse autoriteiten en is zij van oordeel dat de maatregel minstens potentieel het intracommunautaire handelsverkeer ongunstig kan beïnvloeden. Anderzijds is de Commissie van oordeel dat het feit dat de rechtsgrond voor deze verlaging een voor alle Spaanse gemeenten geldende algemene regel(45) niet wegneemt dat het in het onderhavige geval om staatssteun gaat, gezien de grote beoordelingsmarge waarover iedere gemeente beschikt. Ook het feit dat Terra Mítica, SA alle overige belastingen en heffingen heeft betaald, is volgens de Commissie van geen enkel belang voor de onderhavige zaak.

(81) De Commissie komt derhalve tot de conclusie dat er op dit punt sprake is van staatssteun ten gunste van Terra Mítica, SA voor een bedrag van 88399400 ESP (531291 EUR). De Commissie zal in de overwegingen 91 tot 100 onderzoeken of deze maatregel als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kan worden beschouwd.

Mogelijke inbreng van 6 miljard ESP door het Toeristisch Agentschap van Valencia in Terra Mítica, SA

(82) De Commissie stelt in de eerste plaats vast dat de Spaanse autoriteiten het bestaan van deze inbreng, waarnaar in het besluit van 20 juni 2001 wordt verwezen, formeel hebben ontkend. Volgens de Spaanse autoriteiten gaat het om ongegronde persberichten. De Commissie stelt ook vast dat het bestaan van deze inbreng door geen enkel element van haar onderzoek wordt gestaafd. Onder deze omstandigheden concludeert de Commissie dat deze inbreng niet heeft plaatsgevonden.

(83) Voorts stelt de Commissie vast dat de Spaanse autoriteiten erkennen dat het Toeristisch Agentschap van Valencia en Terra Mítica, SA een overeenkomst hebben gesloten betreffende een licentie voor de exploitatie van reclamerechten en dienstverlening. Een kopie van deze overeenkomst werd naar de Commissie gezonden. Op grond van deze overeenkomst betaalt het Toeristisch Agentschap 1,9 miljard ESP (11,42 miljoen EUR) in ruil voor bepaalde diensten van Terra Mítica, SA.

(84) Aangezien het in dit geval gaat om een openbare instantie die ressorteert onder de Generalitat Valenciana, is de Commissie van oordeel dat niet a priori kan worden uitgesloten dat er sprake is van staatssteun ten gunste van Terra Mítica, SA, indien wordt vastgesteld dat de door het Toeristisch Agentschap betaalde prijs te hoog is gezien de tegenprestaties die ervoor zijn verkregen.

(85) In dit verband stelt de Commissie vast dat, op grond van deze overeenkomst, Terra Mítica, SA aan het Toeristisch Agentschap een aantal licenties toekent voor de exploitatie van de reclamerechten van het park, de exploitatie van de beelden van het park, de exploitatie van de audiovisuele werken die eigendom zijn van het park en de exploitatie van de naam "Terra Mítica", alsook andere diensten ten gunste van het Toeristisch Agentschap verleent, inclusief de terbeschikkingstelling van lokalen in het park en van toegangskaarten voor het park.

(86) Volgens de Commissie kan op het eerste gezicht niet worden uitgesloten dat bepaalde elementen van de overeenkomst, indien ze afzonderlijk worden beschouwd, op het bestaan van staatssteun ten gunste van Terra Mítica, SA kunnen wijzen. Dit geldt met name voor de overdracht van industriële eigendomsrechten, waardoor een voordeel aan het park wordt toegekend, in zoverre dat de overdracht van de naam "Terra Mítica" aan het Toeristisch Agentschap en het gebruik van deze naam door het agentschap in het kader van zijn promotieactiviteiten voor de regio in feite reclame voor het park inhouden, terwijl het park er ook nog een vergoeding voor ontvangt. Dit zou ook het geval kunnen zijn met betrekking tot het recht om de beelden van het park en de audiovisuele werken die eigendom zijn van het park te exploiteren, aangezien de uitoefening van deze rechten eveneens reclame voor het park kan inhouden. In haar beoordeling kan de Commissie echter niet ontkennen dat deze voordelen voor het park bij de vaststelling van de totale prijs van de overeenkomst theoretisch in aanmerking zijn genomen(46).

(87) Anderzijds stelt de Commissie vast dat de overeenkomst ook aanmerkelijke tegenprestaties van het park ten gunste van het Toeristisch Agentschap inhoudt. De Commissie constateert met name dat de evaluatie van de prijs die het Toeristisch Agentschap heeft betaald voor de exploitatie van de exclusieve licentie met betrekking tot het reclamepotentieel binnen het park [...]*, dat meer dan 60 elementen (attracties en bijkomende voorzieningen) alsook uitgebreide mogelijkheden voor de plaatsing van reclameborden omvat, zeer gunstig uitvalt voor het Toeristisch Agentschap indien men deze prijs vergelijkt met de prijzen die twee particuliere bedrijven hebben betaald voor niet-exclusieve licenties met een veel beperktere inhoud [...]* voor drie elementen en een reclamebord en [...]* voor één element, alsook in beide gevallen de toegangskaarten en gidsen). Daarenboven blijkt de voor de aan het Toeristisch Agentschap geleverde diensten betaalde prijs ook laag indien men enkel in aanmerking neemt dat de inkomstenderving ingevolge het niet gebruiken van de oppervlakte van de twee lokalen en het uitdelen van gratis toegangskaarten ongeveer [...]* beloopt. Hieruit kan worden afgeleid dat de overeenkomst wederzijdse voordelen voor beide partijen biedt en over het geheel genomen evenwichtig lijkt, zoals ook blijkt uit het feit dat er een totale prijs voor het geheel van de prestaties werd vastgesteld. Er zij bovendien aan herinnerd dat de vergoeding die het park daadwerkelijk heeft ontvangen feitelijk lager is dan het bedrag van de overeenkomst, aangezien van dat bedrag alle specifieke uitgaven, alsook de belastingen en heffingen moeten worden afgetrokken.

(88) Ten slotte stelt de Commissie vast dat de overeenkomst een beperkte looptijd van een jaar heeft en niet automatisch kan worden verlengd zonder de uitdrukkelijke toestemming van beide partijen, die elk volledig vrij zijn om opnieuw over de prijs te onderhandelen en deze derhalve kunnen aanpassen aan de hand van hun ervaring. Anderzijds wordt in de betrokken clausule, die uitdrukking geeft aan de wil van beide partijen om op een complex terrein geen enkele situatie vast te leggen noch onterechte inkomsten te creëren maar hun contractuele betrekkingen daarentegen voortdurend aan te passen met het oog op hun wederzijdse commerciële belangen, de kwestie van mogelijke steun in geval van een volledige of gedeeltelijke verlenging van de overeenkomst opengelaten.

(89) Onder deze omstandigheden kan de Commissie niet concluderen dat de betrokken overeenkomst werd gesloten tegen voorwaarden die niet aanvaardbaar zouden zijn voor een particuliere marktdeelnemer die in de normale context van een markteconomie opereert.

(90) De Commissie is derhalve van oordeel dat Terra Mítica, SA geen specifiek voordeel heeft gehaald uit het feit dat het een dergelijke overeenkomst met het Toeristisch Agentschap van Valencia heeft gesloten. Aangezien het bestaan van een voordeel ten gunste van een onderneming een noodzakelijke voorwaarde is om het bestaan van staatssteun vast te stellen, concludeert de Commissie dat er ten aanzien van dit punt geen sprake is van staatssteun.

Verenigbaarheid van de steunmaatregelen met de gemeenschappelijke markt

(91) Uit de bovenstaande overwegingen blijkt dat van alle maatregelen die het voorwerp van de onderhavige procedure uitmaken, volgens de Commissie slechts één maatregel aan de voorwaarden voldoet om als staatssteun overeenkomstig artikel 87, lid 1, van het Verdrag te worden beschouwd. Het gaat met name om de door de stad Benidorm toegekende verlaging van gemeentebelastingen voor de gebouwen, installaties en werken. In de navolgende punten zal de Commissie de verenigbaarheid van deze maatregel met de gemeenschappelijke markt onderzoeken.

(92) De Commissie stelt in de eerste plaats vast dat deze steun niet in het kader van een door de Commissie goedgekeurde steunregeling werd verleend. In feite is het wettelijke kader voor deze belastingverlaging uit hoofde van de Spaanse wet zeer vaag en beschikken de gemeenten over een ruime beoordelingsmarge. Het gaat derhalve om een ad hoc-steunmaatregel. Overeenkomstig punt 2, derde alinea van de bovengenoemde richtsnoeren inzake regionale steun worden dergelijke steunmaatregelen door de Commissie in eerste instantie gewoonlijk negatief beoordeeld. In elk geval moet het evenwicht tussen de uit de steunmaatregel voortvloeiende concurrentievervalsing en de voordelen van de steun voor de ontwikkeling van een achtergebleven regio worden gewaarborgd(47). Het belang dat aan de voordelen van een steunmaatregel wordt toegekend, kan uiteenlopen naar gelang van de toegepaste afwijking; de concurrentievervalsing is groter in de situaties die in artikel 87, lid 3, onder a), van het Verdrag zijn beschreven dan in die van artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag(48).

(93) In dit verband stelt de Commissie vast dat het gebied waarin het park is gelegen een steungebied overeenkomstig artikel 87, lid 3, onder a) van het Verdrag vormt. De Commissie is derhalve van oordeel dat deze steunmaatregel, overeenkomstig de in artikel 87, lid 3, onder a), van het Verdrag vastgestelde afwijking, verenigbaar met het Verdrag kan worden verklaard, indien haar in eerste instantie negatieve oordeel kan worden herzien en indien kan worden vastgesteld dat de steun daadwerkelijk bijdraagt aan de ontwikkeling van een achtergebleven regio.

(94) De Commissie is van oordeel dat het in dit geval om steun voor de initiële investering gaat, aangezien de bouw van het park (die normaliter aan de betrokken belasting moet worden onderworpen) beantwoordt aan de definitie van punt 4, onder 4, eerste alinea, van de bovengenoemde richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen.

(95) Anderzijds stelt de Commissie vast dat de bijdrage van de begunstigde aan de financiering van het project het in punt 4, onder 2, eerste alinea, van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen vereiste minimum van 25 % ruimschoots heeft overschreden. De Commissie stelt ook vast dat de steunaanvraag moest worden ingediend vóór het begin van de uitvoering van het project, zoals vereist in punt 4, onder 2, derde alinea van de bovengenoemde richtsnoeren, aangezien de vergunning waarop de belasting van toepassing was in elk geval vóór het begin van de werkzaamheden moest worden verkregen.

(96) Daarenboven is het volgens de Commissie duidelijk dat in het onderhavige geval de investering gedurende een periode van minstens vijf jaar behouden blijft, zoals vereist uit hoofde van punt 4, onder 10, van de richtsnoeren.

(97) De Commissie merkt op dat het bedrag van de steun een zeer beperkte steunintensiteit inhoudt, namelijk 88399400 ESP op een geschatte totale investering van ongeveer 52 miljard ESP, wat overeenkomt met een bruto steunintensiteit van minder dan 0,2 %. Derhalve ligt het bedrag van deze steunmaatregel, zelfs indien deze maatregel wordt opgeteld bij de overige regionale steun die de centrale autoriteiten ten gunste van dit project hebben toegekend (2426,7 Mio. ESP, wat overeenkomt met een bruto steunintensiteit van 7 %)(49), ver beneden het plafond voor regionale steun dat voor dit gebied van toepassing is. Anderzijds blijft de regionale steun (toegekend uit hoofde van de Wet 50/1985 inzake regionale impulsen), zelfs gecumuleerd met de belastingvermindering, ver beneden hetgeen het park overeenkomstig de betrokken regionalesteunregeling had kunnen ontvangen.

(98) Daarenboven draagt dit project volgens de Commissie daadwerkelijk bij aan de ontwikkeling van een achtergebleven regio. Zo heeft het project geleid tot een groot aantal rechtstreekse arbeidsplaatsen (1847 in 2001). Bovendien zal naar verwachting ook een groot aantal onrechtstreekse arbeidsplaatsen worden geschapen, gezien het stimulerend effect dat een dergelijk project op de hele regio kan hebben. Daarenboven maakt het project een zekere diversificatie van het toeristisch aanbod in de regio mogelijk.

(99) Ten slotte is de Commissie van oordeel dat de steun gezien zijn geringe omvang het handelsverkeer niet zal beïnvloeden op een wijze die tegen het gemeenschappelijk belang indruist, aangezien de impact van het park op communautair niveau weliswaar groot genoeg is om het handelsverkeer te beïnvloeden, maar niettemin beperkt blijft, zoals de Spaanse autoriteiten in overweging 19 hebben aangegeven (het park behoort niet tot een keten en de bezoekers zijn hoofdzakelijk afkomstig uit de regio en de rest van Spanje).

(100) Gelet op het voorgaande is de Commissie van oordeel dat de verlaging van de gemeentebelastingen op de gebouwen, installaties en werken, die de stad Benidorm ten gunste van Terra Mítica, SA heeft toegekend, verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kan worden verklaard overeenkomstig artikel 87, lid 3, onder a), van het Verdrag.

CONCLUSIE

(101) Gezien het bovenstaande komt de Commissie tot de conclusie dat de onderzochte maatregelen met betrekking tot de financiering van de voor de werking van het park noodzakelijke infrastructuur, alsmede de waarde van de door Parque Temático de Alicante, SA aan Terra Mítica, SA overgedragen activa (met name de gronden en de naam "Terra Mítica"), de voorwaarden voor de aan Terra Mítica, SA toegekende aandeelhouderslening, alsook de overeenkomst tussen het Toeristisch Agentschap van Valencia en Terra Mítica, SA, geen staatssteun behelzen in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag.

(102) De Commissie komt tevens tot de slotsom dat de verlaging van de gemeentebelasting op gebouwen, installaties en werken, die de stad Benidorm ten gunste van Terra Mítica, SA heeft toegekend, staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag vormt. De Commissie stelt vast dat het Koninkrijk Spanje deze steun onrechtmatig en in strijd met artikel 88, lid 3, van het Verdrag heeft toegekend. Niettemin kan deze steun verenigbaar met het Verdrag worden verklaard overeenkomstig artikel 87, lid 3, onder a), van het Verdrag,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De maatregelen met betrekking tot de financiering van de voor de werking van het themapark Terra Mítica, SA noodzakelijke infrastructuur, alsmede de waarde van de door Parque Temático de Alicante, SA aan Terra Mítica, SA overgedragen activa (met name de gronden en de naam "Terra Mítica"), de voorwaarden voor de aan Terra Mítica, SA toegekende aandeelhouderslening, alsook de overeenkomst tussen het Toeristisch Agentschap van Valencia en Terra Mítica, SA behelzen geen staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag.

Artikel 2

De door de stad Benidorm toegekende staatssteun in de vorm van een vermindering van de gemeentebelasting op gebouwen, installaties en werken ten gunste van Terra Mítica, SA voor een bedrag van 88399400 ESP (531291 EUR) kan als verenigbaar met het Verdrag worden beschouwd overeenkomstig artikel 87, lid 3, onder a), van het Verdrag.

Artikel 3

Deze beschikking is gericht tot het Koninkrijk Spanje.

Gedaan te Brussel, 2 augustus 2002.

Voor de Commissie

Mario Monti

Lid van de Commissie

(1) PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1.

(2) PB C 300 van 26.10.2001, blz. 2.

(3) PB C 300 van 26.10.2001, blz. 2.

(4) Het gaat met name om Caja de Ahorros del Mediterráneo (15 %), Bancaja (10 %), Caja Rural de Valencia (5,827 %), Ediciones Calpe, SA (5 %), Mondirber SA (5 %), Lladró Comercial SA (5 %), Crónica Mítica Valenciana (5 %), ATEVAL (5 %), AUMAR (5 %).

(5) In feite werd slechts een vrij beperkt deel van de gronden (die waarop het park zal worden aangelegd, ofwel zo'n 10 % van de gronden) overgedragen aan Terra Mítica, SA. Alle overige gronden zijn nog steeds eigendom van het overheidsbedrijf, dat er hotels, golfterreinen, enzovoort wil laten bouwen.

(6) Zie punt 49 van het besluit.

(7) Zie punt 50 van het besluit.

(8) Zie punt 52 van het besluit.

(9) Zie punt 53 van het besluit.

(10) Zie punt 57 van het besluit.

(11) Zie punt 59 van het besluit.

(12) Zie punt 61 van het besluit.

(13) Zie punt 62 van het besluit.

(14) Zie punt 63 van het besluit.

(15) Zie punt 51 in fine van het besluit.

(16) Zie punt 56 in fine van het besluit.

(17) Zie punt 58 in fine van het besluit.

(18) Zie punt 60 in fine van het besluit.

(19) Zie punt 64 in fine van het besluit.

(20) In deze gevallen was de betaalde prijs hoger, aangezien de eigenaars afstand deden van het recht van retour.

(21) De onderneming Tabimed.

(22) 1300 ESP/m2 voor TINSA en 1062 ESP/m2 voor Tabimed.

(23) Ten aanzien van deze consortiale lening kwam de Commissie tot de conclusie dat er geen sprake was van staatssteun; zie punt 57 van het besluit van 20 juni 2001.

(24) Vertrouwelijke informatie.

(25) PB C 273 van 9.9.1997, blz. 3.

(26) Het gaat om Ahorro Corporación Financiera, SBV, SA, een van de belangrijkste financiële adviesbureaus van Spanje. Dit adviesbureau is een particuliere onderneming waaraan 42 Spaanse spaarbanken deelnemen, en het beschikt over een uitgebreide ervaring op de Spaanse financiële markt.

(27) De toegekende belastingverlaging bedroeg 88399400 ESP (531291 EUR).

(28) Deze uitgaven bedroegen in totaal [...]* in 1998, [...]* in 1999 en [...]* in 2000.

(29) Het park had aan twee andere bedrijven [...]* niet-exclusieve licenties verleend. De prijs van deze twee contracten, die een veel kleinere draagwijdte hebben, bedroeg respectievelijk [...]* en [...]*. Overeenkomstig het eerste contract dient het park met name het bedrijfslogo op drie elementen van het park alsook op de toegangen en de gidsen aan te brengen, en ruimte te bieden voor een reclamebord buiten het park. Het tweede contract bepaalt dat het park het bedrijfslogo op de toegangskaarten en gidsen alsook op een monoliet moet aanbrengen. De Spaanse autoriteiten benadrukken dat deze contracten vóór de opening van het park werden gesloten.

(30) Naar schatting kent 96,3 % van de bevolking van de regio en ongeveer 60 % van de Spaanse bevolking de naam "Terra Mítica". Geen enkele andere attractie in de regio geniet een dergelijke bekendheid.

(31) Het logo van het Toeristisch Agentschap werd, op kosten van het park, aangebracht op de gidsen, plattegronden, toegangskaarten, scooters, vlaggen, reclameborden, rolstoelen, karretjes, posters, papiermanden en wegwijzers van het park.

(32) In vergelijking met de verkoopcijfers op nabijgelegen locaties, zou hier een omzet van naar schatting ongeveer [...]* kunnen worden gerealiseerd tijdens de periode januari-juli 2001, wat overeenkomt met [...]* per jaar.

(33) Tot september 2001 werden [...]* toegangskaarten ter beschikking gesteld, voor een nettowaarde van meer dan [...]*.

(34) PB C 107 van 7.4.1998, blz. 7.

(35) In 2001 werden 1847 rechtstreekse arbeidsplaatsen geschapen.

(36) De Spaanse autoriteiten wijzen erop dat de markt voor attractieparken nagenoeg nieuw is in Spanje en zich in volle ontwikkeling bevindt, met een verwachte groei van de vraag met ongeveer 10 % per jaar.

(37) PB C 74 van 10.3.1998, blz. 4.

(38) Punt 4.2 van de richtsnoeren.

(39) Zie overweging 62 van het besluit van de Commissie van 20 juni 2001.

(40) Zie de zaken N 640/99 Frankrijk (PB C 284 van 7.10.2000, blz. 4); N 132/99 Italië (PB C 162 van 10.06.2000, blz. 23); N 785/99 Italië (PB C 382 van 18.11.2000, blz. 22); N 582/99 Italië (PB C 40 van 12.2.2000, blz. 2); N 229/01 Italië (PB C 330 van 24.11.2001, blz. 2).

(41) Zie overweging 56, zevende alinea van het besluit van de Commissie van 20 juni 2001.

(42) 2000 ESP/m2 voor de niet-bebouwbare gronden en 5000 ESP/m2 voor de bebouwbare gronden; zie overweging 56, derde alinea van het besluit van de Commissie van 20 juni 2001.

(43) PB C 209 van 10.7.1997, blz. 3.

(44) Zie overweging 57 van het besluit van 20 juni 2001.

(45) Het gaat om artikel 104, lid 2, van de Wet 39/1988 van 28 december tot regeling van de lokale financiën, zoals gewijzigd door artikel 18, lid 28, van de Wet 50/1998 van 28 december inzake fiscale, administratieve en sociale maatregelen.

(46) Zesde clausule, zesde alinea van de overeenkomst.

(47) Zie punt 2, tweede alinea van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen.

(48) Ibidem.

(49) Zie punt 62 van het besluit van 20 juni 2001.