BESCHIKKING VAN DE RAAD van 8 juli 1991 met het oog op de aanneming van een beschikking van de Raad tot vaststelling van een specifiek programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling op het gebied van de informatietechnologie (1990-1994) (91/394/EEG)

DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, inzonderheid op artikel 130 Q, lid 2,

Gezien het voorstel van de Commissie (1),

In samenwerking met het Europese Parlement (2),

Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité (3),

Overwegende dat de Raad bij Besluit 90/221/Euratom, EEG (4) een derde kaderprogramma van communautaire werkzaamheden op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling (1990-1994) heeft vastgesteld, waarin met name de acties worden omschreven die op het gebied van de informatietechnologie moeten worden ondernomen; dat de onderhavige beschikking moet worden vastgesteld in het licht van de in de preambule van genoemd besluit opgenomen motivering;

Overwegende dat in artikel 130 K van het Verdrag is bepaald dat het kaderprogramma door middel van specifieke, binnen elke actie te ontwikkelen programma's moet worden uitgevoerd;

Overwegende dat het nodig blijkt om naast het specifieke programma inzake menselijk kapitaal en mobiliteit, de opleiding van onderzoekers en ingenieurs in het kader van het onderhavige programma aan te moedigen;

Overwegende dat, krachtens artikel 4 en bijlage I van Besluit 90/221/Euratom, EEG, het bedrag dat voor het kaderprogramma als geheel noodzakelijk wordt geacht, een bedrag van 57 miljoen ecu voor de gecentraliseerde actie met het oog op de verspreiding en de exploitatie van de resultaten omvat, dat naar rato van het voor elk specifiek programma uitgetrokken bedrag moet worden verdeeld;

Overwegende dat in Besluit 90/221/Euratom, EEG wordt bepaald dat de communautaire acties op het gebied van het onderzoek in het bijzonder ten doel hebben de wetenschappelijke en technologische grondslag van de Europese industrie te versterken, met name in strategische sectoren van geavanceerde technologie, en de ontwikkeling van haar internationale concurrentiepositie te bevorderen; dat in dat besluit tevens is bepaald dat communautaire actie gerechtvaardigd is wanneer het onderzoek er onder andere toe bijdraagt de economische en sociale samenhang van de Gemeenschap te versterken en de harmonische ontwikkeling van de Gemeenschap in haar geheel te bevorderen, zulks met inachtneming van de beoogde wetenschappelijke en technische kwaliteit; dat het onderzoekprogramma op het gebied van de informatietechnologie ertoe zou moeten bijdragen deze doelstellingen te bereiken;

Overwegende dat het noodzakelijk is kleine en middelgrote ondernemingen voor zover mogelijk aan dit programma te laten deelnemen; dat, onverminderd de wetenschappelijke en technische kwaliteit van het programma, met hun bijzondere eisen rekening dient te worden gehouden;

Overwegende dat de vorming of consolidering van een specifiek Europees industrieel potentieel voor de betrokken technologieën een dringende noodzaak is; dat de begunstigden in de Gemeenschap gevestigde onderzoekinstellingen, ondernemingen, waaronder kleine en middelgrote bedrijven, en andere instellingen moeten zijn, die het best zijn toegerust om deze doelstellingen te verwezenlijken;

Overwegende dat de informatietechnologie overal in maatschappij en economie aanwezig is, het concurrentievermogen van industrie en diensten aanmerkelijk verbetert en de werkomstandigheden en talrijke aspecten van het privéleven vergemakkelijkt; dat er op het gebied van de informatietechnologieën grote inspanningen op het gebied van onderzoek en ontwikkeling moeten worden geleverd waartoe transnationale samenwerking noodzakelijk is; dat micro-elektronica, informatieverwerkende systemen en programmatuur, bedrijfs- en huisautomatiseringssystemen, computergeïntegreerde fabricage en het daarbij betrokken fundamentele onderzoek in het bovengenoemde Besluit 90/221/Euratom, EEG als prioriteiten werden vastgesteld;

Overwegende dat het fundamenteel onderzoek in de gehele Gemeenschap naar gelang van de behoeften moet worden aangemoedigd;

Overwegende dat het wenselijk is dat in het kader van dit programma het economische en sociale effect en de eventuele technologische risico's worden geëvalueerd;

Overwegende dat het Comité voor wetenschappelijk en technisch onderzoek (CREST) is geraadpleegd,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING VASTGESTELD:

Artikel 1

Voor een periode van 8 juli 1991 tot en met 31 december 1994 wordt een in bijlage I nader omschreven specifiek programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling voor de Europese Gemeenschap op het gebied van de informatietechnologie, hierna "programma" te noemen, vastgesteld.

Artikel 2

1. Het bedrag dat noodzakelijk wordt geacht voor de uitvoering van het programma beloopt 1 338,48 miljoen ecu, met inbegrip van de uitgaven voor personeel en administratie ten belope van 94 miljoen ecu.

2. De indicatieve verdeling van de middelen is opgenomen in bijlage II.

3. Ingeval door de Raad krachtens artikel 1, lid 4, van Besluit 90/221/Euratom, EEG een besluit wordt genomen, wordt deze beschikking op overeenkomstige wijze aangepast.

Artikel 3

Bijlage III behelst de nadere regels voor de uitvoering van het programma, met inbegrip van het percentage van de financiële deelneming van de Gemeenschap.

Artikel 4

1. De Commissie beziet het programma in de loop van het tweede jaar van de tenuitvoerlegging opnieuw en brengt het

Europese Parlement en de Raad verslag uit over de resultaten daarvan, zo nodig vergezeld van wijzigingsvoorstellen.

2. Aan het eind van het programma laat de Commissie de bereikte resultaten evalueren door een groep onafhankelijke deskundigen. Het verslag van deze groep wordt, samen met de opmerkingen van de Commissie, aan het Europese Parlement en de Raad voorgelegd.

3. De in de leden 1 en 2 bedoelde verslagen worden opgesteld aan de hand van de in bijlage I van deze beschikking omschreven doelstellingen en overeenkomstig artikel 2, lid 4, van Besluit 90/221/Euratom, EEG.

Artikel 5

1. De Commissie is voor de uitvoering van het programma verantwoordelijk.

2. In de door de Commissie gesloten contracten worden de rechten en verplichtingen van iedere partij vastgesteld, met inbegrip van de regeling voor de verspreiding, de bescherming en de exploitatie van de onderzoekresultaten, overeenkomstig de krachtens artikel 130 K, tweede alinea, van het Verdrag vastgestelde bepalingen.

3. Overeenkomstig de doelstellingen van bijlage I wordt een werkprogramma opgesteld en, zo nodig, bijgewerkt, waarin gedetailleerde doelstellingen en de aard van de te ondernemen projecten worden aangegeven, en waarin tevens de ter zake vast te stellen financiële bepalingen worden omschreven. De Commissie stelt op basis van het werkprogramma uitnodigingen tot het indienen van voorstellen voor projecten op.

Artikel 6

De Commissie wordt bijgestaan door een Comité bestaande uit vertegenwoordigers van de Lid-Staten en voorgezeten door de vertegenwoordiger van de Commissie.

De vertegenwoordiger van de Commissie legt het Comité een ontwerp voor van de te nemen maatregelen. Het Comité brengt advies uit over dit ontwerp binnen een termijn die de voorzitter kan vaststellen naar gelang van de urgentie van de materie. Het Comité spreekt zich uit met de meerderheid van stemmen die in artikel 148, lid 2, van het Verdrag is voorgeschreven voor de aanneming van de besluiten die de Raad op voorstel van de Commissie dient te nemen. Bij de stemming in het Comité worden de stemmen van de vertegenwoordigers van de Lid-Staten gewogen overeenkomstig genoemd artikel. De voorzitter neemt niet aan de stemming deel.

De Commissie stelt de beoogde maatregelen vast wanneer zij in overeenstemming zijn met het advies van het Comité.

Wanneer de beoogde maatregelen niet in overeenstemming zijn met het advies van het Comité, of indien geen advies is uitgebracht, dient de Commissie onverwijld bij de Raad een voorstel in betreffende de te nemen maatregelen. De Raad besluit met gekwalificeerde meerderheid van stemmen.

Indien de Raad na verloop van een termijn van drie maanden na de indiening van het voorstel bij de Raad geen besluit heeft genomen, worden de voorgestelde maatregelen:

- door de Commissie vastgesteld in de gevallen bedoeld in artikel 7, tweede, derde, vierde, vijfde, zesde, zevende en achtste streepje;

- door de Commissie vastgesteld, tenzij de Raad zich met een gewone meerderheid heeft uitgesproken tegen deze maatregelen in de gevallen bedoeld in artikel 7, eerste streepje.

Artikel 7

1. De procedure van artikel 6 geldt voor:

- de opstelling en bijwerking van het in artikel 5, lid 3, bedoelde werkprogramma;

- de uitzonderingen op de algemene regels, vastgesteld in bijlage III;

- de evaluatie van de in bijlage III bedoelde onderzoekprojecten en begeleidende maatregelen, alsmede van het geraamde bedrag van de bijdrage van de Gemeenschap voor deze projecten en maatregelen, wanneer dit bedrag hoger is dan 1 miljoen ecu per jaar;

- de deelneming aan de acties door instellingen en ondernemingen uit derde landen als bedoeld in artikel 8;

- de inhoud van de uitnodigingen tot het indienen van voorstellen;

- iedere aanpassing van de verdeling van het bedrag dat ter indicatie in bijlage II is aangegeven;

- de maatregelen die moeten worden getroffen om het programma te evalueren;

- de regeling voor de verspreiding, de bescherming en de exploitatie van de resultaten van het onderzoek dat in het kader van het programma is verricht.

2. Wanneer op grond van lid 1, derde streepje, het bedrag van de communautaire bijdrage niet hoger is dan 1 miljoen ecu per jaar, stelt de Commissie het Comité in kennis van de

onderzoekprojecten en de begeleidende maatregelen, alsmede van het resultaat van de evaluatie ervan.

De Commissie stelt het Comité eveneens in kennis van de tenuitvoerlegging van de in bijlage III bedoelde gecooerdineerde acties.

Artikel 8

1. De Commissie wordt gemachtigd om overeenkomstig artikel 130 N van het Verdrag onderhandelingen te voeren over internationale overeenkomsten met derde landen die lid zijn van de COST, met name met landen die lid zijn van de Europese Vrijhandelsassociatie en met de landen van Midden- en Oost-Europa, ten einde deze bij het programma in zijn geheel of bij een onderdeel ervan te betrekken.

2. Wanneer tussen de Gemeenschap en Europese derde landen kaderovereenkomsten voor wetenschappelijke en technische samenwerking zijn gesloten, kan aan de in diezelfde landen gevestigde instellingen en ondernemingen volgens de procedure van artikel 6 en in het licht van het criterium van wederzijds voordeel worden toegestaan deel te nemen aan een actie in het kader van het programma.

Geen enkele buiten de Gemeenschap gevestigde contractant die deelneemt aan een actie in het kader van het programma, komt in aanmerking voor financiering die door de Gemeenschap ten behoeve van het programma wordt verstrekt. Deze contractant neemt deel in de algemene administratieve kosten.

Artikel 9

Deze beschikking is gericht tot de Lid-Staten.

Gedaan te Brussel, 8 juli 1991.

Voor de Raad

De Voorzitter

W. KOK

(1) PB nr. C 174 van 16. 7. 1990, blz. 1.(2) PB nr. C 30 van 6. 2. 1991, blz. 16, en besluit van 13 juni 1991 (nog niet verschenen in het Publikatieblad).(3) PB nr. C 41 van 18. 2. 1991, blz. 10.(4) PB nr. L 117 van 8. 5. 1990, blz. 28.

BIJLAGE I

WETENSCHAPPELIJKE EN TECHNISCHE DOELSTELLINGEN EN INHOUD De uitgangspunten van het Derde Kaderprogramma (1990-1994), de wetenschappelijke en technische doelstellingen die daarin worden nagestreefd en de motivering waarop dat programma is gebaseerd, vormen een integrerend deel van het programma.

Punt I.1.A van bijlage II van genoemd programma vormt een integrerend deel van het programma.

Op basis en in het licht van bovengenoemde teksten volgt hieronder een analytische beschrijving van de inhoud van het programma.

Dit programma vormt een nieuwe fase van het Europees Strategisch Programma voor Onderzoek en Ontwikkeling op het gebied van Informatietechnologie (ESPRIT) en is gericht op nieuwe technologiegeneraties.

Hieronder worden de grote werkgebieden waarvoor steun wordt verleend uiteengezet. Bij deze werkzaamheden zal worden voortgebouwd op de resultaten van ESPRIT I en ESPRIT II, en zullen activiteiten worden gesteund op gebieden waar de Europese IT-industrie een technologisch sterke positie heeft verworven, alsmede op gebieden waarop zij een zwakke positie inneemt.

Het programma wordt op vijf themagebieden uitgevoerd:

Thema 1: Micro-elektronica.

Thema 2: Informatieverwerkende systemen en programmatuur.

Thema 3: Geavanceerde bedrijfs- en huisautomatiseringssystemen; randapparatuur.

Thema 4: Computergeïntegreerde fabricage en engineering.

Thema 5: Fundamenteel onderzoek.

Sommige grote projecten, bij voorbeeld in verband met open microprocessorsystemen, kunnen verschillende themagebieden bestrijken.

De begeleidende maatregelen omvatten technologieoverdracht en opleiding op elk van de vijf themagebieden. Ze omvatten speciale acties om de mogelijkheden inzake deelname aan communautair onderzoek en ontwikkeling (O & O) op het gebied van informatietechnologie (IT) te verbeteren ten behoeve van organisaties in randgebieden en hen eveneens beter in staat te stellen de resultaten toe te passen. Er zal zowel in het kader van het programma zelf als van de IT-sector in het algemeen informatie worden verzameld en er is voorzien in opleidingsmaatregelen om het kwalificatieniveau van de onderzoekers en ingenieurs op de door het programma bestrekken gebieden verder op te voeren, alsook in maatregelen om toepassingsmogelijkheden en de onderzochte resultaten inclusief normgerichte resultaten bekend te maken en samenwerkingsvormen te ontwikkelen van deelnemers onderling en met bedrijven uit de gehele IT-sector. Ze omvatten ook het informatie-uitwisselingssysteem ten behoeve van deelnemers aan het IES-programma en er wordt deelgenomen aan het EUREKA-project inzake samenwerking ten behoeve van de OSI-netwerken in Europa (COSINE). Specifieke informatie over projecten wordt verstrekt in nauwe samenwerking met CORDIS, de informatiedienst betreffende communautaire O & O-werkzaamheden. Deze maatregelen zullen andere bestaande activiteiten op Gemeenschaps-, nationaal en internationaal niveau aanvullen en er zal rekening in worden gehouden met de vereisten van subsidiariteit en economische en sociale samenhang.

Daar waar zulks nodig is, zal naar behoren rekening worden gehouden met de gevolgen van het onderhavige programma voor de maatschappij en de individuele gebruiker.

THEMA 1: MICRO-ELEKTRONICA

Op het gebied van de micro-elektronica, die de technologische grondslag vormt die de informatietechnologie en telecommunicatie nodig hebben, zijn de drie voornaamste strategische acties erop gericht:

- een steviger Europese technologische grondslag te helpen leggen waarop een toekomstig fabricagepotentieel voor een breed scala van geavanceerde IC's kan steunen. Daartoe zal de exploitatie worden gestimuleerd van het in de vorige fases van ESPRIT en in de nationale programma's verrichte werk en zal dit werk worden gebruikt als basis en worden uitgebreid. Strategisch werk aan zeer geavanceerde submicron-CMOS-technologie zal worden uitgevoerd in synergie met het gezamenlijke Europese submicron-siliciumproject (JESSI), waarbij de verschillen in accent tussen het onderzoek in het kader van de Gemeenschapsprogramma's en dat van EUREKA voor ogen worden gehouden en ook het voorkomen van doublures, de eisen inzake samenhang en het subsidiariteitsbeginsel alle aandacht krijgen;

- het potentieel in de Gemeenschap te versterken met betrekking tot het proces van ontwikkeling, fabricage, testen en toepassing van geavanceerde en betrouwbare geïntegreerde circuits;

- alle beschikbare middelen in te schakelen en ervoor te zorgen dat zoveel mogelijk potentiële deelnemers (groot- en kleinbedrijf, producenten en gebruikers, universiteiten en onderzoekcentra) in de Gemeenschap op ruime schaal deelnemen. Bijzondere nadruk wordt gelegd op nieuwe toepassingen door eindgebruikers.

De nadruk ligt op toepassingspecifieke geïntegreerde schakelingen (ASIC's). Deze omvatten multi-functieschakelingen, schakelingen met hoge dichtheid, zeer snelle schakelingen, opto-elektronische schakelingen, geavanceerde vermogensschakelingen ( "smart-power"), nieuwe apparatuur, produktietechnologie en materialen voor geavanceerde geïntegreerde schakelingen.

De werkzaamheden op het gebied van IC's met hoge densiteit zullen worden geconcentreerd op de 0,5-0,3 micron silicium (Si) CMOS-technologie (Complementary Metal Oxide Semiconductor). Naast de bestaande halfgeleider proces- en materiaaltechnologie zullen CAD-gereedschappen en -systemen (Computer-Aided Design) worden ontwikkeld waarmee op hogere complexiteitsniveaus kan worden ontworpen en getest (van 4 tot 8 miljoen transistoren, geheugen en logica te zamen).

De basiswerkzaamheden op het gebied van zeer snelle IC's (Integrated Circuits) hebben zowel betrekking op bipolair silicium als op III-V-technologieën voor digitale en analoge schakelingen. De werkzaamheden omvatten halfgeleidertechnologie en -materialen en specifieke aspecten van de ontwikkeling en het testen van snelle IC's (bij voorbeeld voor hoogfrequente digitale IC's).

Activiteiten die nu cruciaal zijn geworden en bijzondere aandacht verdienen, hebben onder meer betrekking op uitrusting, materialen (op basis van III-V, Si-gerelateerd en innovatief), fabricagewetenschap en -technologie, alsook koppeling en aansluiting (zowel elektrische als optische oplossingen). De werkzaamheden op dit gebied zijn erop gericht de fabricagecapaciteit van de Europese IC-industrie te verbeteren, door werk te maken van alle aspecten die nodig zijn om goedkope IC's van betere kwaliteit te maken. Dit omvat eveneens O & O op de gebieden machinebouw, automatisering, "clean room"-technologie en kwaliteitscontrole. Een van de hoofddoelstellingen zal erin bestaan de samenwerking tussen de uitrustingsfabrikanten en de IC-fabrikanten op te voeren, aangezien dit erkend wordt als een sleutelelement voor de tijdige ontwikkeling van het soort uitrusting dat vereist is voor de zeer fijne geometrieën en grote wafels voor de jongste generatie IC's. Ten aanzien van de ontwerpaspecten moeten de eisen van de gebruikers weerspiegeld worden in het werk op het gebied van de ontwikkeling van werktuigen, de verbetering en integratie van CAD-systemen en de versterking van de activiteiten betreffende de normen door met name de ontwikkeling van een gemeenschappelijk CAD-kader. Voor microgolf- en opto-elektronische circuits zal er werk worden verricht om de vervaardigbaarheid en het kostenrendement te verbeteren met het oog op een algemeen gebruik van deze schakelingen in satellieten, telecommunicatie, instrumentatie en gegevensverwerking.

Het activeringswerk inzake geïntegreerde systemen met een hoger vermogen en geringere afmetingen en kosten, is gericht op het tot stand brengen van het "systeem op één chip" door de ontwikkeling van flexibele processen waarmee verschillende mogelijkheden zoals digitale en analoge functies, niet vluchtige geheugens, laagspanning, vermogensschakelingen en sensoren op één chip kunnen worden gecombineerd. Deze kenmerken zullen worden geïntegreerd in een gestandaardiseerd digitaal submicron-CMOS-proces. Wegens de grotere complexiteit van het proces moeten speciale maatregelen worden getroffen om een voldoende hoge opbrengst te garanderen. Er zijn daarom tevens speciale CAD-gereedschappen nodig waarmee het bij voorbeeld mogelijk is de verschillende functies op de chip te simuleren.

Bij de op langere termijn belangrijke, meest innovatieve aspecten van het werk in de micro-elektronica zal rekening worden gehouden met de realisaties en doelstellingen van de sector fundamenteel onderzoek, zodat binnen het programma algemene samenhang in deze sector gewaarborgd is.

Overal waar zich een specifieke behoefte voordoet zal voor technologieoverdracht, opleiding en andere begeleidende maatregelen worden gezorgd ten einde nauwere verbindingen en toegang tot bronnen van IC-leveranties in Europa tot stand te brengen. Meer bepaald zal een reeks maatregelen worden ingevoerd die voortbouwen op de realisaties van op ASIC's gerichte projecten en samenhang brengen in initiatieven om het gebruik van micro-elektronica door het midden- en kleinbedrijf te steunen en te stimuleren. Er ist eveneens voorzien in maatregelen om het tekort aan specifieke bekwaamheden aan te pakken. Dit probleem kan alleen worden opgelost in samenwerking met de industrie (bij voorbeeld wanneer toegang tot industriële installaties nodig is).

THEMA 2: INFORMATIEVERWERKENDE SYSTEMEN EN PROGRAMMATUUR

De strategie bij de informatieverwerkende systemen en de programmatuur is er vooral op gericht potentiële technologische doorbraken in parallelle architecturen te exploiteren, betere interfaces te bieden ten einde aan de behoeften van de eindgebruikers te voldoen en de toepassing van nieuwe technologie voor programmatuurproduktie te bevorderen.

Parallele architecturen worden beschouwd als de sleutel tot toekomstige doorbraken in de prijs/prestatieverhouding van computers. De werkzaamheden op dit gebied moeten leiden tot een gering aantal machinearchitecturen met ongeveer 10& rekenelementen, waarmee kan worden voorzien in specifieke toepassingen. Met parallelle systemen wordt het gemakkelijker de betrouwbaarheid en de veiligheid van de systemen te verbeteren. Het werk zal de gebruikersbehoeften als uitgangspunt hebben en gebaseerd zijn op normen die nieuwe systemen en diensten

steunen. Tevens kan het werk bestaan uit geavanceerde proeven om parallelle architecturen te valideren en van referentiepunten te voorzien. Ook de behoeften inzake gedistribueerde verwerking en real-time toepassingen zullen in aanmerking worden genomen. De inspanningen zullen met name worden geconcentreerd op sterk gekoppelde en homogene systemen. Er zal aandacht worden besteed aan besturingssystemen voor gemeenschappelijk gebruik van informatie tussen bestaande systemen en aan nieuw ontwikkelde besturingssystemen en talen voor parallelle systemen. Er zal activeringsonderzoek worden verricht voor technische en wetenschappelijke werkstations met een hoge capaciteit die gebaseerd zijn op parallelle architecturen. Dit onderzoek zal voortbouwen op het bestaande werk en gekoppeld zijn aan plannen voor latere exploitatie, die zal worden verricht door de industrie zelf of via andere instanties zoals EUREKA. De verregaande verhogingen van het rekenvermogen hangen samen met de behoefte grote stijgingen in het volume van de thans beschikbare informatie te beheren en te verwerken. Volgens de ramingen kan de huidige technologie voor gegevensbeheer slechts 5 % van de voor de gemiddelde organisatie beschikbare informatie aan, terwijl informatie in toenemende mate de meest cruciale troef van een organisatie is. Er is behoefte aan nieuwe technologie die gebaseerd is op de samenbundeling van op kennis steunende techniek en sterk parallelle architecturen. Deze technologie moet volumes en gegevensstromen verwerken die enkele niveaus hoger liggen dan die welke thans worden beheerd. De scala's van de gegevenstypes en media moeten veel ruimer worden.

Toekomstige computergeneraties zullen niet alleen behoefte hebben aan hogere en meer betrouwbare capaciteit, maar eveneens aan betere interfaces en met name mens-machine-interfaces om aan de noden van de eindgebruikers te voldoen. Er zal worden gewerkt aan de ontwikkeling van beheersgereedschappen voor gebruikerinterfaces. Het werk zal voortbouwen op de bereikte resultaten en de nadruk zal liggen op systemen voor de herkenning en de synthese van informatie uit zeer complexe signalen. Dit betreft met name herkenning van menselijke spraak en beeldinterpretatie. Bij deze interfaces zal er niet alleen sprake zijn van conventionele technieken met verbeterde integratie, maar ook steeds meer van het verstaan van directe spraak, het gebruik van bewegende grafische voorstellingen en de invoering van nieuwe wisselwerkingstechnieken waarbij bewegingen en gebaren worden gebruikt. Tevens moeten de systemen volledig automatisch met hun externe omgeving in wisselwerking staan via visuele, akoestische en andere sensoriële elementen. De behoefte aan automatische inspectie en scène-interpretatie neemt snel toe en behelst toepassingen die van verbeterde industriële robotica over milieu-observatie tot medische visualisering reiken. Bijzonder relevant zijn architecturen die een scala van sensoriële inrichtingen omvatten, een steeds breder spectrum van signaaltypes en -snelheden aankunnen en gebruik maken van real-time interpretatie.

In de meeste IT-systemen wordt tegenwoordig de programmatuur als het overheersende kostenelement beschouwd. De beperkingen van de Europese programmatuurproduktie wordt gezien als het meest kritische probleem van de IT-industrie. Waar een belangrijke vooruitgang kan worden verwacht, bij voorbeeld bij real-time toepassingen, zullen gereedschappen en methoden ter ondersteuning van systeemintegratie en ter verhoging van de produktiviteit van de programmatuur krachtiger moeten worden. Deze werkzaamheden zullen steunen op bestaande of nieuw ontwikkelde normen en gericht zijn op het harmoniseren van de Europese werkzaamheden. Speciale aandacht gaat naar de draagbaarheid van de programmatuur, hergebruik en het ontwerp van gestandaardiseerde modules. Opnieuw wordt de nadruk gelegd op verbetering van produktiviteit, kwaliteit en zekerheid, en speciaal op het gebruik van moderne ontwerp-technieken in de dagelijkse praktijk. De industrialisering van programmeringsgereedschappen en -omgevingen zal worden aangemoedigd door demonstratie van toepassingen. Deze werkzaamheden omvatten de industrialisering van kennisengineeringstechnieken, met name ter aanvulling van bestaande conventionele systeemengineeringstechnieken.

Er zullen maatregelen worden getroffen om de invoering van nieuwe programmatuurproduktietechnieken te bevorderen en de vakkundigheid op een ruime schaal te vergroten. Een en ander vereist opleidingen afgestemd op de behoefte van de industrie. Deze maatregelen steunen op de resultaten van projecten in het kader van ESPRIT en EUREKA en van programma's van de Lid-Staten op het gebied van de ontwikkeling van industriële methoden en gereedschappen. De werkzaamheden zullen nauw aansluiten bij en een aanvulling vormen op bestaande verbreidingssystemen en wanneer mogelijk zal gebruik worden gemaakt van de bestaande systemen.

THEMA 3: GEAVANCEERDE BEDRIJFS- EN HUISAUTOMATISERINGSSYSTEMEN;

RANDAPPARATUUR

De sector geavanceerde bedrijfs- en huisautomatiseringssystemen is gericht op integratie van functies in zowel de bedrijfsomgeving als in en met de woning. Een ander doel is het gemakkelijker gebruik van de systemen. Er wordt zeer hoge prioriteit gegeven aan normvoorbereidend onderzoek. Bij alle activiteiten wordt zeer veel aandacht besteed aan gedistribueerde verwerking, met inbegrip van databasebeheer, en ook aan de vereiste werkstations en microprocessorsystemen en -technologieën. De werkzaamheden op het gebied van gedistribueerde verwerking zullen met name geconcentreerd worden op zwak gekoppelde en heterogene systemen. In voorkomend geval zullen systeemevaluatieproeven worden uitgevoerd. In dat verband zal de integratie van gereedschappen en voorzieningen in specifieke toepassingen die werkelijk interessant zijn voor de gebruikers, worden gedemonstreerd evenals de integratie van verschillende activiteiten die moeten leiden tot een efficiëntere gegevensstroom in de verschillende organisaties.

Er worden twee complementaire maar onderling verwante gebieden behandeld.

De O & O-werkzaamheden op het gebied van geïntegreerde bedrijfsautomatiseringssystemen hebben betrekking op de gegevensstroom in afdelingen en vestigingen binnen de onderneming. Daardoor wordt het mogelijk diverse activiteiten tussen de functionele eenheden te integreren. Deze werkzaamheden omvatten de integratie van mobiele terminals in bedrijfsinformatiesystemen, waarbij een intensieve cooerdinatie noodzakelijk is met het werk dat in het

kader van de specifieke programma's betreffende communicatietechnologieën en telematicasystemen wordt verricht. In dat verband spelen systemen voor werkzaamheden in samenwerkingsverband een belangrijke rol. Daardoor wordt samenwerking tussen medewerkers mogelijk ten aanzien van: opstellen van tekst, bestandverwerking, besluitvorming, informele interactie, probleembeschrijving en conferenties. Een ander strategisch belangrijk onderzoekingsveld wordt gevormd door open systemen voor de integratie van heterogene programmatuurcomponenten die geschikt zijn voor verschillende toepassingen, waaronder multimediasystemen. Er wordt bijzondere aandacht besteed aan de verbetering van de werkomstandigheden en van kwalificaties van de verschillende beroepsniveaus.

De O & O-activiteiten op het gebied van intelligente huizen en intelligente gebouwen stemmen gedeeltelijk overeen met die betreffende het geïntegreerde bedrijf, maar hier gelden andere grenzen op het gebied van kosten en functionaliteit. Met name moet rekening worden gehouden met aspecten van de consumentenelektronica. De werkzaamheden omvatten behoeftenanalyse, functionele specificaties en normvoorbereidende werkzaamheden, en zijn gericht op de integratie van IT met andere gebouwfuncties zoals veiligheid, privacy, spraak- en documentoverdracht, verwarming, verlichting en energiebeheer. Diverse aspecten van de kwaliteit van het bestaan, zoals ergonomie en verbetering van de werkomstandigheden, zijn van bijzonder belang.

In het kader van bedrijfs- en huisautomatiseringssystemen krijgen perifere systemen een steeds grotere betekenis. Het doel van de O & O-werkzaamheden op het gebied van perifere systemen is een op open normen gebaseerde, doelmatige systeemintegratie en versterking van de wetenschappelijke en technologische basis voor nieuwe systeemgeneraties die betrouwbaar en goedkoop zijn en in grote hoeveelheden kunnen worden geproduceerd. Om door O & O bij te dragen aan de vernieuwing van de Europese industrie op het gebied van componenten en delen van perifere systemen dient er samenwerking te komen tussen producerende en gebruikende industrieën en moet een kritische massa worden bereikt.

De activiteiten inzake perifere technologie zullen zich toespitsen op geselecteerde sectoren waar een Europees produktiepotentieel en goede vooruitzichten voor exploitatie bestaan. De werkzaamheden omvatten O & O-aspecten van specifieke technologieën voor toekomstige generaties van perifere systemen. Speciale nadruk ligt op technologieën voor vlakke beeldplaten, magnetisch-optische opslagsystemen, niet mechanische printertechnieken en scanningtechnieken. Er wordt geen steun gegeven aan produktontwikkeling, maar de werkzaamheden zullen naar verwacht gekoppeld worden aan plannen voor aansluitende exploitatie door het bedrijfsleven zelf of bij voorbeeld via EUREKA.

Overdracht van gespecialiseerde technologie en opleidingsmaatregelen op het gebied van geavanceerde bedrijfs- en huisautomatiseringssystemen en randapparatuur behoren tot de werkzaamheden. Daaronder vallen ook demonstraties van geavanceerde IT-oplossingen die met name geschikt zijn voor kleine bedrijven.

THEMA 4: COMPUTERGEÏNTEGREERDE FABRICAGE EN ENGINEERING

Deze activiteiten zijn erop gericht de technologische basis te leveren voor open systemen, systemen opgebouwd uit delen van verschillende leveranciers, gedistribueerde bewerkingen in engineering- en fabricageomgevingen, en een bijdrage te leveren tot een betere integratie van geavanceerde IT-systeemcomponenten in de machinebouwindustrie. De werkzaamheden worden geconcentreerd op nieuwe generaties van fundamentele CIM-technologieën (Computer-Integrated Manufacturing) en op de demonstratie van de toepasbaarheid in de fabricage en op andere engineeringgebieden. Er zal voor worden gezorgd dat deze activiteiten en het programma voor industriële technologie en materialen elkaar aanvullen. Onder computergeïntegreerde fabricage en engineering valt de ontwikkeling van geavanceerde oplossingen, systemen, hulpmiddelen en methoden, waar nuttig in samenwerking met "leading edge"-gebruikers.

De O & O-werkzaamheden betreffen ook de technologische infrastructuur en applicatieproeven. In het kader van de technologische infrastructuur dienen geavanceerde technieken, methoden en gereedschappen op het gebied van CIM te worden ontwikkeld om toepassing in fabricage en engineering te bevorderen op de verschillende gebieden waar IT van bijzonder strategisch belang is. Programmatuuraspecten worden in dit verband steeds belangrijker. De aanpak, die gericht is op verbetering van het kostenrendement, op flexibiliteit en op hoge kwaliteit, is gebaseerd op het open-systeemconcept gesteund door aangepast normvoorbereidend onderzoek waarbij rekening wordt gehouden met de aard van de machinebouwbedrijven die veelal verschillende vestigingen en diverse leveranciers hebben. De thema's zijn onder meer logistiek en distributie, communicatie en architecturen voor engineeringtoepassingen, het beheer van industriële processen, technisch ontwerp, robotica en uitrustingstechnologie (regeling en instrumentering), mechatronica en microsystemen. Er zullen on-line kwaliteitscontroletechnieken worden ontwikkeld om gedurende de gehele levensduur van produkten en processen een veilige en betrouwbare werking te garanderen.

Voortbouwend op de resultaten die reeds in het kader van ESPRIT zijn bereikt, zal werk worden gemaakt van nieuwe engineeringsproefbanken. Tot de hierbij betrokken toeleveringindustrieën behoren onder meer systeemintegratie- en programmatuurbedrijven, fabrikanten van computers en communicatieapparatuur, werktuigmachines, autonome voertuigen, kranen, elektronica, regeling en instrumentering, sensoren en actuatoren. De werkzaamheden zullen worden afgestemd op kleine en middelgrote gebruikers, die de meerderheid van alle engineeringbedrijven vormen, en op grote gebruikers, die de toon aangeven op het gebied van hoog-technologische toepassingen. Samenwerking tussen gebruikers en leveranciers zal wederom sterk worden aangemoedigd.

Ter validering van geavanceerde IT-oplossingen zullen op normen en praktijkcodes toegespitste applicatieproeven worden uitgevoerd op het gebied van fabricage van afzonderlijke onderdelen, toepassingen in de procesindustrie, en andere engineeringtoepassingen. In dit kader kunnen ook de specifieke eisen die massafabricage stelt, aan de orde komen. Er zal aandacht worden besteed aan schonere industriële processen.

Het opleidingsniveau van het personeel in deze sector beantwoordt nog niet aan de eisen van de geavanceerde fabricage- en engineeringsindustrie en dat zal de vooruitgang beperken indien er niet snel werk van wordt gemaakt. Technologieoverdracht en de opleiding zijn het meest doeltreffend bij een multidisciplinaire aanpak, wanneer de gebruikers sterk bij de werkzaamheden worden betrokken, en indien er een sterke band is met de O & O-activiteiten; in sommige gevallen kan een en ander zelfs als onderdeel van het hoofdproject worden gerealiseerd. Aldus zal een breed scala van sectorparticipanten, met name kleine en middelgrote ondernemingen, gebruik kunnen maken van de resultaten van het programma, niet alleen door deelneming aan O & O-projecten, maar ook via overdracht van specifieke technologie en opleidingsactiviteiten. De op specifieke gevallen toegesneden opleidingsacties bieden tevens de mogelijkheid om studenten en pas afgestudeerden bij demonstratieprojecten te betrekken.

THEMA 5: FUNDAMENTEEL ONDERZOEK

Fundamenteel onderzoek draagt bij tot het in stand houden en vergroten van de kennis en de deskundigheid die de wetenschappelijke grondslag van de Europese informatietechnologie vormen. De gebieden die met dergelijke acties worden ondersteund, worden gekozen op basis van:

- de mogelijkheid om in de toekomst een doorbraak of belangrijke vooruitgang tot stand te brengen, ook als er geen directe toepassingen in het vooruitzicht zijn. Er moet met name aandacht worden besteed aan thema's waarvan wordt aangenomen dat zij op lange termijn in de industrie kunnen worden toegepast;

- de mogelijkheid om te profiteren van de toegevoegde waarde die door samenwerking op Europees niveau ontstaat;

- het feit dat die acties duidelijk voorafgaan aan O & O, maar toch bijdragen aan de algemene doelstellingen van het programma;

- de versterking van interdisciplinaire banden.

Er is onderzoek gepland naar het vervaardigen van zeer snelle elementen met een laag ruisniveau bij lage temperaturen en door de invoering van nieuwe, bij hoge temperatuur supergeleidende materialen. Omdat er uiterst complexe componenten nodig zijn als basis voor de omvangrijke parallelle systemen van de toekomst, zal onderzoek worden gedaan naar de verdere verkleining van elektronische schakelingen tot in het nanometergebied. Daartoe is onderzoek noodzakelijk van de fysische eigenschappen van organische en optische materialen die zeer waarschijnlijk in IT-elementen en -systemen kunnen worden toegepast. Er zal worden gezorgd voor complementariteit met de activiteiten op het gebied van materiaalonderzoek in het kader van het specifieke programma voor industriële technologie en materialen. Het onderzoek naar de toekomstige mogelijkheden op apparatuurgebied zal worden aangevuld met werkzaamheden op het gebied van de nieuwe generatie apparatuurontwerpmethoden.

Toekomstige doorbraken met betrekking tot de doeltreffende en doelmatige ontwikkeling van programmatuur en in zekere zin van computersystemen in het algemeen, zullen steunen op de kracht van formele systeembeschrijvingen. Daarom zal werk worden gemaakt van de logische en algebraïsche funderingen van de computerwetenschap, die het noodzakelijke kader vormen voor de ontwikkeling van parallelle systemen, van efficiënte parallelle en sequentiële algoritmen, van specificatie- en verificatietechnieken en van de volgende generatie programmeertalen en algoritmen. Met het oog op de ontwikkeling van betrouwbare gedistribueerde systemen zal fundamenteel onderzoek op het gebied van betrouwbare gedistribueerde systemen en geïntegreerde databases worden aangemoedigd.

De nog bestaande leemten in de grondslagen van kunstmatige intelligentie vertragen de noodzakelijke verbeteringen op talrijke gebieden waar behoefte is aan meer intelligente systemen en procedures ter vervanging van de thans beschikbare gegevensverwerking en netwerkverbindingen. Om deze problemen op te lossen zal het fundamenteel onderzoek worden gericht op zeer complexe parallelle systemen, neurocomputers en andere knelpunten op dit gebied, zoals het werken met onzekerheden, kennisrepresentatie, fabrieksautomatiseringstheorieën en mens-computerinteracties.

Maatregelen inzake technologieoverdracht en opleiding zullen zijn gericht op het leggen en in stand houden van nauwe banden met de industriegerichte activiteiten in het kader van het programma.

In het kader van het fundamentele onderzoek zal het groeiende tekort aan deskundigen worden aangepakt op het niveau van universiteiten en onderzoekcentra. Zowel voor technologieoverdracht als voor opleiding moeten er op diverse IT-gebieden "European networks of excellence" worden opgezet. Fundamenteel onderzoek kan een belangrijke rol spelen om aan deze behoefte te voldoen, namelijk door te fungeren als katalysator bij de totstandbrenging van dergelijke "networks of excellence". In dit verband zal een nauwe cooerdinatie met andere desbetreffende communautaire activiteiten worden ontwikkeld.

BIJLAGE II

INDICATIEVE VERDELING VAN HET NOODZAKELIJK GEACHTE BEDRAG

(in miljoen ecu)

Gebied

Verdeling

1. Micro-elektronica

388, (¹) (²)

2. Geavanceerde informatieverwerkende systemen en programmatuur

335, (¹) (²)

3. Bedrijfs- en huisautomatiseringssystemen; randapparatuur

227,48 (¹) (²)

4. Computergeïntegreerde fabricage en engineering

254, (¹) (²)

5. Fundamenteel onderzoek

134

TOTAAL

1 338,48 (¹) (²)

(¹) Met inbegrip van 53 miljoen ecu aan personeelskosten en 41 miljoen ecu aan administratiekosten. 2 à 5 % van de totale kredieten zal worden besteed aan de opleiding van onderzoekers en ingenieurs.

(²) Een noodzakelijk geacht bedrag van 13,52 miljoen ecu, niet begrepen in de 1 338,48 miljoen ecu, zal worden voorbehouden als bijdrage van het programma aan de gecentraliseerde actie inzake verspreiding en exploitatie van de resultaten.

De verdeling over verschillende begrotingslijnen sluit niet uit dat de projecten tot verscheidene lijnen kunnen behoren.

BIJLAGE III

UITVOERING VAN HET PROGRAMMA 1. De Commissie voert het programma uit op basis van de doelstellingen en de wetenschappelijke en technische inhoud die in bijlage I zijn vastgesteld.

2. De in artikel 3 van de beschikking bedoelde nadere regels voor de uitvoering van het programma hebben betrekking op projecten voor onderzoek en technologische ontwikkeling, begeleidende maatregelen en gecooerdineerde acties. Bij de selectie daarvan moet rekening worden gehouden met de in bijlage III van Besluit 90/221/Euratom, EEG genoemde criteria en met de doelstellingen van bijlage I bij de onderhavige beschikking.

- Projecten voor onderzoek

Inzake de projecten worden voor gezamenlijke rekening contracten voor onderzoek en technologische ontwikkeling gesloten en verleent de Gemeenschap een financiële bijdrage, die normaal gesproken niet meer dan 50 % beloopt. Universiteiten en andere onderzoekcentra die aan acties voor gezamenlijke rekening deelnemen, kunnen voor elk project afzonderlijk een financiering ten belope van 50 % van de totale uitgaven aanvragen, dan wel een financiering ten belope van 100 % van de bijkomende marginale kosten.

De onderzoekacties voor gezamenlijke rekening moeten in het algemeen worden uitgevoerd door in de Gemeenschap gevestigde deelnemers. De projecten waaraan bijvoorbeeld universiteiten, onderzoekinstellingen en industriële ondernemingen, waaronder ook kleine en middelgrote ondernemingen, kunnen deelnemen, moeten in het algemeen voorzien in de deelneming van ten minste twee partners die onafhankelijk van elkaar zijn en gevestigd zijn in ten minste twee Lid-Staten. Deze twee partners zullen normaliter industriële ondernemingen zijn, behalve in het geval van de onder het gebied Fundamenteel onderzoek vallende projecten. De contracten die betrekking hebben op de onderzoekacties voor gezamenlijke rekening, moeten in het algemeen worden afgesloten na een selectieprocedure die berust op in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen bekendgemaakte uitnodigingen tot het indienen van voorstellen.

- Begeleidende maatregelen

De in artikel 7 van de beschikking bedoelde en in bijlage I beschreven begeleidende maatregelen houden het volgende in:

- het organiseren van studiebijeenkomsten, workshops en wetenschappelijke conferenties;

- interne cooerdinatie door de instelling van integratiegroepen;

- geavanceerde opleidingsactiviteiten;

- een systeem voor uitwisseling van informatie;

- bevordering van de exploitatie van de resultaten;

- onafhankelijke wetenschappelijke en strategische evaluatie van de werking van de onderzoekprojecten en van het programma.

- Gecooerdineerde acties

De gecooerdineerde acties houden in dat de Gemeenschap pogingen onderneemt om de afzonderlijke onderzoekacties in de Lid-Staten te cooerdineren. De communautaire financiële deelname kan oplopen tot 100 % van de kosten.

3. De verspreiding van de in het kader van de uitvoering van de projecten verworven kennis vindt plaats binnen het specifieke programma en tevens door middel van een gecentraliseerde actie overeenkomstig het besluit bedoeld in artikel 4, lid 3, van Besluit 90/221/Euratom, EEG.