Gemeenschappelijk standpunt van de Raad

van 21 oktober 2002

inzake Rwanda en tot intrekking van Gemeenschappelijk Standpunt 2001/799/GBVB

(2002/830/GBVB)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag betreffende de Europese Unie, en met name op artikel 15,

Overwegende hetgeen volgt:

(1) De Raad heeft bij de Gemeenschappelijke Standpunten 2000/558/GBVB(1) en 2001/799/GBVB(2) de doelstellingen en prioriteiten van de Europese Unie met betrekking tot Rwanda bepaald.

(2) De Raad heeft bij Gemeenschappelijk Optreden 96/250/GBVB(3) een speciale gezant voor het gebied van de Grote Meren in Afrika benoemd.

(3) Artikel 8 van de partnerschapsovereenkomst tussen de leden van de groep van staten in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan, enerzijds, en de Europese Gemeenschap en haar lidstaten, anderzijds, ondertekend te Cotonou op 23 juni 2000(4), voorziet in een politieke dialoog tussen de Europese Unie en alle staten die de overeenkomst ondertekend hebben, ter verwezenlijking van de doelstellingen van de overeenkomst, met name wat betreft vrede, veiligheid en bevordering van een stabiel en democratisch politiek klimaat.

(4) In het licht van de ontwikkelingen in Rwanda sinds november 2001 moet een nieuw Gemeenschappelijk Standpunt over Rwanda worden vastgesteld en moet Gemeenschappelijk Standpunt 2001/799/GBVB worden ingetrokken,

HEEFT HET VOLGENDE GEMEENSCHAPPELIJK STANDPUNT VASTGESTELD:

Artikel 1

De doelstellingen en prioriteiten van de Europese Unie in haar betrekkingen met Rwanda zijn het aanmoedigen, stimuleren en ondersteunen van het proces van

a) herstel na de genocide, en bevordering van nationale verzoening;

b) wederopbouw, armoedebestrijding en ontwikkeling;

c) bescherming en bevordering van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden;

d) overgang naar de democratie.

Nota nemend van het feit dat de regionale instabiliteit mede de verwezenlijking van deze doelstellingen in gevaar kan brengen, zal de Europese Unie de regering van Rwanda aanmoedigen om, met name via haar buitenlands beleid, bij te dragen aan de totstandbrenging van regionale stabiliteit, zoals de Unie doet met alle andere partijen bij conflicten in de regio.

Artikel 2

De Europese Unie bevestigt dat het bereiken van vooruitgang op de in artikel 1 genoemde terreinen in de eerste plaats de verantwoordelijkheid is van de regering van Rwanda.

Om haar inspanningen te ondersteunen en aan te moedigen voert de Europese Unie, met name door toedoen van haar speciale gezant voor het gebied van de Grote Meren in Afrika, een constructieve en kritische politieke dialoog met de regering van Rwanda op basis van de bepalingen van dit gemeenschappelijk standpunt.

Artikel 3

Met betrekking tot het door de regering van Rwanda in de regio gevoerde buitenlands en veiligheidsbeleid:

a) is de Europese Unie ingenomen met de sluiting van het op 30 juli 2002 te Pretoria tussen Rwanda en de Democratische Republiek Congo (DRC) ondertekende akkoord en moedigt zij de regering van Rwanda aan de terugtrekking van de Rwandese troepen uit de DRC te voltooien en het Akkoord van Pretoria te blijven eerbiedigen;

b) verzoekt de Europese Unie de Rwandese regering met klem de verbintenissen na te komen die zij, met name in Lusaka (juli 1999), Kampala (april 2000) en Harare (december 2000), is aangegaan met het oog op een door onderhandelingen bereikte snelle, vreedzame oplossing van de crisis in de DRC, en zich te houden aan de resoluties van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties in dit verband, met name aan de Resoluties 1304 (2000), 1341 (2001), 1355 (2001), 1376 (2001), 1399 (2002) en 1417 (2002);

c) zet de Europese Unie de Rwandese regering ertoe aan haar invloed aan te wenden om de eerbiediging van de mensenrechten te waarborgen en te zorgen voor de veiligheid van burgers in het oosten van de DRC;

d) verzoekt de Europese Unie de Rwandese regering bij te dragen tot de dialoog en het systematisch streven naar vreedzame oplossingen met de bevoegde autoriteiten van de bij de Congolese en de Burundese crisis betrokken buurlanden;

e) verzoekt de Europese Unie de Rwandese autoriteiten, evenals alle andere partijen bij het conflict, terdege rekening te houden met de aanbevelingen en de maatregelen die de VN zouden kunnen aannemen ten aanzien van de illegale exploitatie van de natuurlijke rijkdommen van de DRC.

Artikel 4

Met betrekking tot de situatie in Rwanda, zullen de inspanningen van de Europese Unie gebaseerd zijn op de volgende beginselen:

a) verzoening en machtsdeling: de Europese Unie moedigt de verzoening tussen alle Rwandezen, binnen en buiten Rwanda, aan en ondersteunt die door middel van een dialoog tussen alle groepen die geweld en genocide verwerpen. Deze dialoog moet voor iedereen openstaan en gericht zijn op een betere machtsdeling, democratisering van het land, nationale wederopbouw en bescherming van de minderheden. Met inachtneming van de verantwoordelijkheid die de regering zelf in dezen draagt, onderstreept de Europese Unie niettemin het belang dat zij hecht aan de onafhankelijkheid en het representatieve karakter van de commissie voor verzoening en nationale eenheid, waarvan zij de activiteiten steunt;

b) democratisering: de Europese Unie

i) wijst erop dat het politieke evenwicht dat vastgelegd is in de grondwet van Rwanda, in acht genomen moet worden. Zij moedigt de Rwandese regering en de constitutionele en juridische commissie krachtig aan, in nauw overleg met de bevolking, de opstelling te voltooien van een nieuwe grondwet die het land een vernieuwd institutioneel kader moet verschaffen, te zorgen voor een doeltreffende bescherming van de politieke en de burgerrechten van de Rwandezen, mede door het vrijelijk oprichten van politieke partijen, voor het behoud van de sociale samenhang en de eerbiediging van de fundamentele rechten en vrijheden;

ii) wijst erop dat door alle betrokkenen moet worden deelgenomen aan de verkiezingen en roept de Rwandese regering op een verkiezingsprocedure in te voeren die vrije en eerlijke verkiezingen garandeert en die borg staat voor het recht van alle Rwandezen en alle sectoren van de samenleving (daarbij inbegrepen de politieke partijen) hun mening kenbaar te maken, voor de vrijheid van meningsuiting, met inbegrip van garanties voor vrije media, en de deelname van de civiele maatschappij aan het publiek debat, en voor de doorzichtigheid van het hele verkiezingsproces en de verkiezingswetgeving;

iii) juicht de aankondiging van de nationale verkiezingscommissie toe dat de parlements- en presidentsverkiezingen in de tweede helft van 2003 zullen worden gehouden, en de uitnodiging aan de internationale gemeenschap om toe te zien op de verkiezingen;

iv) hecht eraan dat deze commissie de nodige onafhankelijkheid bezit om geloofwaardigheid aan het verkiezingsproces te verlenen en verzoekt de autoriteiten de reële onafhankelijkheid van de verkiezingscommissie te waarborgen;

v) moedigt de regering van Rwanda aan de bevoegdheden, het gezag en de middelen van de verkozen plaatselijke autoriteiten te blijven verruimen zodat de plaatselijke bevolking kan deelnemen aan het politieke proces en het ontwikkelingsproces, en blijft bereid die processen met passende maatregelen te steunen, alsmede haar steun aan het in mei 2000 door de regering ingezette decentralisatieproces te continueren.

c) rechtssysteem en "Gacaca"-rechtspleging (participerende rechtspleging gebaseerd op gewoonterecht): de Europese Unie:

i) juicht de officiële instelling van de "Gacaca"-rechtbanken toe en moedigt de Rwandese regering aan toe te zien op de komende procedures, in nauwe samenwerking met de nationale en internationale niet-gouvernementele organisaties;

ii) erkent de constructieve rol die het "Gacaca"-systeem kan spelen bij de afwikkeling van de gevolgen van de genocide van 1994, met name door een spoediger berechting van de personen die van deelname aan de genocide worden verdacht en nog in hechtenis worden gehouden;

iii) onderstreept de noodzaak het "Gacaca"-systeem te blijven toepassen en de gemeenschapsdienst in te voeren met inachtneming van de fundamentele rechten van alle betrokken partijen;

iv) moedigt de regering van Rwanda en het Hooggerechtshof aan erop toe te zien dat de "Gacaca"-rechtspleging geschiedt in overeenstemming met de internationale mensenrechtennormen;

v) moedigt tevens de "Gacaca"-rechters aan om als algemeen werkbeginsel clementie te betrachten, en de door de wet gegarandeerde rechten zowel van de verdachten, met name inzake verdediging en beroep, als van de burgerlijke partijen veilig te stellen;

vi) moedigt voorts de Rwandese regering aan zich ervan te verzekeren dat alle maatregelen betreffende een behoorlijke "Gacaca"-rechtspleging uitgevoerd worden, met name wat betreft de gerechtelijke procedure voor dit soort rechtbanken;

vii) blijft samen met andere partners van de Rwandese regering en op een gecoördineerde wijze de volgens bovenstaande beginselen toegepaste "Gacaca"-rechtspleging ondersteunen;

viii) moedigt de Rwandese autoriteiten aan de bevolking in het algemeen en de overlevenden van de genocide in het bijzonder, verder bewust te maken van de noodzaak die beginselen te aanvaarden, teneinde zowel het probleem van de straffeloosheid aan te pakken als een pragmatische oplossing te vinden voor het zeer zorgwekkende probleem van een grote gevangenisbevolking die op berechting wacht onder precaire detentie-omstandigheden;

ix) bezweert de regering van Rwanda zich verder in te zetten voor de vermindering van de gevangenisbevolking (in het bijzonder kwetsbare groepen zoals ouderen, invaliden, zieken, minderjarigen en personen die minderjarig waren op het moment dat zij het strafbaar feit pleegden waarvoor zij werden gearresteerd);

x) constateert in dit verband met tevredenheid dat gerechtelijke vooronderzoeken van de "Gacaca" het mogelijk hebben gemaakt een aantal gevangenen tegen wie geen beschuldiging kan worden hard gemaakt, in vrijheid te stellen.

De Europese Unie

i) steunt de werkzaamheden van het Internationaal Straftribunaal voor Rwanda (ICTR) te Arusha, en tracht meer bepaald opnieuw alle staten ertoe te bewegen om alle personen die zijn aangeklaagd wegens genocide en andere ernstige schendingen van het internationaal humanitair recht aan het ICTR over te dragen. De Unie streeft naar volgehouden verbetering van de administratieve doeltreffendheid van het tribunaal;

ii) dringt er bij de Rwandese regering op aan zich volledig te houden aan haar verplichting om samen te werken met het ICTR en alle door het ICTR gevraagde informatie te verschaffen ongeacht de betrokken personen of instellingen. De Europese Unie moedigt de regering van Rwanda aan zich te houden aan haar verplichtingen krachtens het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten, en de andere internationale waarborgen betreffende de doodstraf te honoreren, en spoort haar krachtdadig aan om afschaffing van de doodstraf te overwegen.

De Europese Unie moedigt de Rwandese regering ook aan toe te treden tot het Statuut van Rome inzake het Internationaal Strafhof;

d) dorpsontwikkelingsbeleid: de Europese Unie juicht de prioriteit toe die de Rwandese regering heeft gegeven aan haar strategisch programma ter bestrijding van armoede en is ingenomen met de aandacht die zij schenkt aan de vrijwillige dorpsontwikkeling in dit verband;

e) mensenrechten: de Europese Unie:

i) moedigt de Rwandese regering aan haar samenwerking met het Bureau van de Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor de mensenrechten voort te zetten;

ii) roept de regering van Rwanda op de mensenrechten van alle Rwandezen te bevorderen en daadwerkelijk te beschermen, mede door het garanderen van het onafhankelijk en doeltreffend functioneren van de nationale mensenrechtencommissie en door het optreden van de in Rwanda actieve organisaties voor de bescherming van de mensenrechten te vergemakkelijken;

iii) moedigt de nationale mensenrechtencommissie aan te blijven samenwerken met de betrokken niet-gouvernementele organisaties, haar activiteiten te intensiveren en de uitvoering van haar actieprogramma, waaraan de Europese Unie een bijdrage levert, te bespoedigen;

f) economische en sociale samenwerking en ontwikkeling: de Europese Unie onderstreept het nauwe verband tussen een goede uitvoering van het strategisch programma voor de bestrijding van armoede en de voortzetting van de inspanningen van de Rwandese regering om bij te dragen aan de terugkeer naar vrede en veiligheid in de regio, met name in de DRC, en het proces van verzoening en democratisering in Rwanda te consolideren.

De Europese Unie is ingenomen met de terugtrekking van de Rwandese troepen uit de DRC en herhaalt dat inspanningen om te komen tot een vreedzame regeling van het conflict in de DRC, na een nauwkeurige bestudering door de bevoegde organen, van invloed zullen zijn op de samenwerkingsverbanden tussen de Europese Unie en Rwanda;

g) reïntegratie in de Rwandese maatschappij van de overlevenden van de genocide, gedemobiliseerde militairen en alle andere ontheemden: de Europese Unie bevordert en steunt de inspanningen van de regering van Rwanda om dat proces te vergemakkelijken, met name door samenwerking met de internationale organisaties op dit terrein.

De Europese Unie blijft er meer bepaald toe bereid, in samenwerking met andere internationale instellingen zoals de Wereldbank, steun te verlenen aan de demobilisatie van het Rwandese leger en aan een plan van ontwapening, demobilisatie, reïntegratie en repatriëring van de negatieve krachten (ex-FAR en Interahamwe).

De Europese Unie is ervan overtuigd dat ontwapening van de gewapende Rwandese groepen in de DRC, evenmin als van de andere gewapende groepen, met geweld bereikt kan worden, maar integendeel op basis van vrijwilligheid en door een stimulerende werking in het kader van politieke verbintenissen tussen de betrokken landen moet gebeuren.

Juist om die reden eist de Unie dat alle landen in de regio ervan afzien die groepen militair te steunen. Zij staat positief tegenover de door de Rwandese regering opgestelde programma's voor de reïntegratie van de vluchtelingen die weer naar het land terugkeren en dringt er bij de regering van Rwanda op aan om, met name in het kader van de bij de akkoorden van Lusaka en Pretoria vastgestelde ontwapenings-, demobilisatie-, reïntegratie- en repatriëringsoperaties, te blijven zorgen voor een volledig veilige opvang van alle ex-strijdkrachten en vluchtelingen die niet bij de genocide of bij oorlogsmisdaden betrokken zijn.

Artikel 5

De Raad neemt er nota van dat de Commissie voornemens is zich bij haar optreden te laten leiden door de doelstellingen en de prioriteiten van dit gemeenschappelijk standpunt, en hiertoe waar nodig passende communautaire maatregelen te nemen.

Artikel 6

Bij de uitvoering van dit gemeenschappelijk standpunt zal de Europese Unie nauw samenwerken met de Verenigde Naties, de Afrikaanse Unie en andere betrokken organisaties.

Artikel 7

De uitvoering van dit gemeenschappelijk standpunt wordt regelmatig beoordeeld. Het wordt binnen twaalf maanden opnieuw bezien.

Artikel 8

Gemeenschappelijk Standpunt 2001/799/GBVB wordt ingetrokken.

Artikel 9

Dit gemeenschappelijk standpunt wordt van kracht op de dag waarop het wordt aangenomen.

Artikel 10

Dit gemeenschappelijk standpunt wordt bekendgemaakt in het Publicatieblad.

Gedaan te Luxemburg, 21 oktober 2002.

Voor de Raad

De voorzitter

P. S. Møller

(1) PB L 236 van 20.9.2000, blz. 1.

(2) PB L 303 van 20.11.2001, blz. 1.

(3) PB L 87 van 4.4.1996, blz. 1. Gemeenschappelijk optreden gewijzigd bij Gemeenschappelijk Optreden 2000/347/GBVB (PB L 122 van 24.5.2000, blz. 6).

(4) PB L 184 van 13.7.2002, blz. 24.