Beschikking van de Commissie

van 28 februari 2001

betreffende de overheidssteun die Italië voornemens is ten uitvoer te leggen ten gunste van Fiat Sata SpA, Melfi

(kennisgeving geschied onder nummer C(2001) 683)

(Slechts de tekst in de Italiaanse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2001/489/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betredende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 62, lid 1, onder a),

Gelet op Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag(1), en met name op artikel 7, lid 3,

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken(2), en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I. PROCEDURE

(1) Bij schrijven van 17 maart en 16 april 1999 hebben de Italiaanse autoriteiten bij de Commissie een voornemen aangemeld om regionale steun toe te kennen aan Sata SpA ten behoeve van een investering in de automobielfabriek van Melfi (Basilicata). Op 22 maart 1999 heeft de Commissie de zaak ingeschreven in het register van de aangemelde steunmaatregelen, onder nummer N 167/99. Op 19 mei 1999 deed de Commissie de Italiaanse autoriteiten een verzoek om inlichtingen toekomen, waarop Italië heeft geantwoord bij schrijven van 24 juni 1999. Er vond een bezoek plaats in Polen en in Melfi, waarna de Commissie bij schrijven van 27 juli 1999 de Commissie de Italiaanse autoriteiten om verdere verduidelijking heeft gevraagd. Nadat de Italiaanse autoriteiten verzocht hadden om een verlenging van de antwoordtermijn, hebben ze een gedeeltelijk antwoord gegeven bij schrijven van 11 oktober 1999.

(2) Bij schrijven van 25 januari 2000(3) heeft de Commissie Italië in kennis gesteld van haar besluit om de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden ten aanzien van de betrokken steunmaatregel.

(3) Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen bekendgemaakt(4). De Commissie heeft de belanghebbenden uitgenodigd hun opmerkingen over de betrokken steun te maken.

(4) Na een bijeenkomst met de diensten van de Commissie die op 1 maart 2000 te Rome plaatsvond, heeft Italië bij schrijven van 18 april 2000 (dat geregistreerd werd op 25 april 2000) zijn opmerkingen gemaakt en alle inlichtingen voor de beoordeling van de zaak dienstige inlichtingen verstrekt.

(5) De Commissie heeft in dit verband geen opmerkingen van derden ontvangen.

II. GEDETAILLEERDE BESCHRIJVING VAN DE STEUNMAATREGEL

(6) De begunstigde van de steun is Sata SpA, een volledige dochteronderneming van Fiat Auto SpA. Het Fiat-concern is actief in de automobielindustrie voornamelijk via drie ondernemingen: Fiat Auto (personenauto's), Iveco (bedrijfsvoertuigen) en Magneti Marelli (onderdelen). Fiat Auto beheert vestigingen in Italië, Polen, Turkije en Zuid-Amerika; het verkoopt voertuigen onder de merknamen Alfa Romeo, Ferrari, Fiat, Lancia en Maserati.

(7) Momenteel produceert de fabriek van Melfi voertuigen uit het B-segment (Fiat Punto en Lancia Y), met een totale capaciteit van 1600 auto's per dag (zes dagen per week, in twee ploegen), verdeeld als volgt: 1200 Punto's en 400 Lancia Y's. Het aangemelde voornemen, dat geen enkele capaciteitsverandering zal meebrengen, is er voornamelijk op gericht nieuwe en flexibele carrosserie- en montagelijnen op te zetten, in verband met de introductie van de nieuwe Punto (waaraan Fiat de codenaam "model 188" heeft gegeven). De commerciële productie van deze Punto is in de loop van 1999 begonnen.

(8) In de periode 1997-2000 zouden de volgende investeringen plaatsvinden - voor een totaalbedrag van 436 miljard ITL:(in mljoen ITL)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(9) De Italiaanse autoriteiten hebben verklaard dat de investering ook kon worden uitgevoerd op een alternatieve locatie van de Fiat-groep, in het Poolse Tychy, met een "mobiel" volume van 400 voertuigen/dag. Daarom heeft Italië een kosten-batenanalyse laten uitvoeren waarbij de kosten vergeleken werden van de productie van 1200 voertuigen per dag van het "model 188" te Melfi, met die van een productie gespreid over Melfi (800 voertuigen/dag) en Tychy (400 voertuigen/dag). Volgens de Italiaanse autoriteiten leverde dergelijke analyse voor Melfi een handicap van 27,3 % op, hetgeen toereikend was om een steunintensiteit van 15,3 % toe te staan. De aangemelde steun wordt toegekend op grond van wet nr. 488 van 19 december 1992. Het gaat om 78 miljard ITL (40 miljoen EUR) regionale steun.

III. OPMERKINGEN VAN DERDEN

(10) De Commissie heeft in dit verband geen opmerkingen van derden ontvangen.

IV. OPMERKINGEN VAN ITALIË

(11) Nadat Italië verzocht had om een verlenging van de termijn voor het kenbaar maken van zijn opmerkingen ten aanzien van de inleiding van de procedure en nadat op 1 maart 2000 een bijeenkomst had plaatsgevonden met vertegenwoordigers van de Italiaanse autoriteiten, van Fiat en van het directoraat-generaal Concurrentie, heeft Italië, bij schrijven van 18 april 2000 (dat op 25 april bij de Commissie werd geregistreerd), de Commissie zijn opmerkingen doen toekomen ten aanzien van de inleiding van de procedure, opmerkingen waarmee is rekening gehouden.

(12) Wat ten eerste de eventuele toekenning van steun aan leveranciers van het complex te Melfi betreft, heeft Italië geantwoord dat er in de regio Basilicata geen aanvragen zijn ingediend om, op grond van wet nr. 488/92, steun te verlenen voor projecten ten behoeve van het complex van Fiat Sata.

(13) Ten tweede doet Italië opmerken dat Fiat momenteel niet voornemens is haar eigen structurele capaciteit in Europa uit te breiden. Bijgevolg zou, wanneer er een gunstig besluit komt over de gedeeltelijke productie van het "model 188" in Polen, de productie van datzelfde model evenredig worden ingekrompen in Melfi, zonder dat er een uitbreiding komt van de productie van het tweede model dat daar geproduceerd wordt (de Lancia Y); deze is ruim toereikend om te voldoen aan de volledige vraag.

(14) Ten derde heeft Italië een meer gedetailleerde uiteenzetting gegeven van de technische aanpassingen van de productiestructuur die in beide alternatieve locaties moeten worden uitgevoerd. In de optie om het "model 188" in Polen te produceren, zou in de fabriek te Melfi een productielijn met beperkte capaciteit uit bedrijf kunnen worden genomen en met de technologisch minder dure oplossingen kunnen worden aangepast, terwijl de productie op de andere lijn toch tegen maximumsnelheid zou kunnen blijven voortgaan. Wanneer er daarentegen voor wordt geopteerd om alle modellen in Melfi te produceren, zouden voor aanpassingswerkzaamheden nieuwe en duurdere technologische oplossingen vereist zijn, wilde men de onderbrekingen in de workflow van de installaties die in bedrijf zijn, tot een minimum beperken.

(15) Italië heeft herhaald dat het project wel degelijk een mobiele investering is. Het heeft ook verdere stukken gezonden om aan te tonen dat - toentertijd - daadwerkelijk is rekening gehouden met het reële voornemen om de investeringen op een alternatieve locatie uit te voeren.

(16) Ten slotte heeft Italië zijn opmerkingen gemaakt en verdere verduidelijkingen gegeven ten aanzien van de hypothesen en kostenposten die bij de kosten-batenanalyse zijn gebruikt.

V. BEOORDELING VAN DE STEUN

(17) De steun ten behoeve van Fiat Sata SpA welke de Italiaanse autoriteiten hebben aangemeld, vormt overheidssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag omdat hij gefinancierd wordt door de overheid of met overheidsmiddelen. Omdat de steun bovendien een niet onaanzienlijk deel vertegenwoordigt in de financiering van het project, dreigt hij de mededinging in de Gemeenschap te vervalsen door Fiat Sata SpA te bevoordelen ten opzichte van concurrenten die geen steun ontvangen. Ten slotte wordt de automobielsector gekenmerkt door een aanzienlijk intracommunautair handelsverkeer.

(18) De betrokken steun is bestemd voor een onderneming die zich bezighoudt met de productie en de assemblage van motorvoertuigen en hun motoren. De onderneming maakt derhalve deel uit van de automobielindustrie in de zin van de communautaire kaderregeling inzake staatssteun aan de automobielindustrie (hierna: "de communautaire kaderregeling")(5).

(19) De betrokken steun, die is aangemeld op 17 maart en 16 april 1999, zal worden toegekend op grond van wet nr. 488/92, die op 12 juli 2000 door de Commissie is goedgekeurd in het kader van de nieuwe regionalesteunkaart voor Italië. Voor de toepassing van wet nr. 488/92 wordt voorzien in een retroactiviteit van twee jaar, wat betreft de voor steun in aanmerking komende investeringen.

(20) Volgens de terzake geldende communautaire kaderregeling moeten alle steunvoornemens van overheidsinstanties voor een individueel project in het kader van door de Commissie goedgekeurde steunregelingen ten gunste van een onderneming die actief is in de automobielsector, vóór de toekenning ervan worden aangemeld, overeenkomstig artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag, zodra minstens één van de volgende drempels is overschreden: i) de totale kostprijs van het project is gelijk aan 50 miljoen EUR, of ii) het totale brutobedrag van de steun van de overheid en van andere communautaire instrumenten ten behoeve van het project is gelijk aan 5 miljoen EUR.

(21) Zowel de totale kostprijs van het project als het brutosteunbedrag overschrijden de aanmeldingsdrempels. Met hun aanmelding van het steunvoornemen ten behoeve van Fiat Sata SpA hebben de Italiaanse autoriteiten derhalve voldaan aan de vereisten uit artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag.

(22) Krachtens artikel 87, lid 2, van het EG-Verdrag kunnen bepaalde soorten steun als verenigbaar met het Verdrag worden beschouwd. Gelet op de aard en de doelstelling van de steun, alsmede de geografische ligging van de begunstigde onderneming, is artikel 87, lid 2, onder a) tot en met c), niet van toepassing. Artikel 87, lid 3, noemt andere vormen van steun die als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kunnen worden beschouwd. De verenigbaarheid met het Verdrag dient te worden beoordeeld in het kader van de hele Gemeenschap, en niet in louter nationaal verband. Teneinde de goede werking van de gemeenschappelijke markt te verzekeren en gelet op het beginsel uit artikel 3, onder g), van het Verdrag, dienen de uitzonderingen van artikel 87, lid 3, restrictief te worden geïnterpreteerd. Wat de afwijkingen uit artikel 87, lid 3, onder b) en d), betreft, is het duidelijk dat de betrokken steun niet bestemd is om de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang te bevorderen of om een ernstige verstoring in de Italiaanse economie op te heffen. Bij de afwijkingen uit artikel 87, lid 3, onder a) en c), tekent de Commissie aan dat de fabriek gevestigd is in Melfi (Basilicata), in een regio die in aanmerking komt voor steun ex artikel 87, lid 3, onder a).

(23) Zodoende dient de Commissie na te gaan of de voorwaarden uit de communautaire kaderregeling zijn nageleefd, vooraleer zij zich kan uitspreken over de verenigbaarheid van de voorgenomen regionale steun met de gemeenschappelijke markt op grond van de afwijking uit artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag.

(24) Om steun op grond van voormelde kaderregeling te kunnen goedkeuren, moet de Commissie, zodra is komen vast te staan dat de regio op grond van het Gemeenschapsrecht in aanmerking komt voor steun, nagaan of de investeerder over een alternatieve locatie beschikt voor de vestiging van zijn project, zodat de noodzaak van de steun kan worden aangetoond, inzonderheid wat betreft de geografische mobiliteit van het betrokken project. Op basis van de nieuwe regionalesteunkaart die voor Italië van toepassing is en die de Commissie op 1 maart 2000(6) heeft goedgekeurd voor de steungebieden ex artikel 87, lid 3, onder a), is de automobielfabriek van Melfi (Basilicata) gevestigd in een steungebied ex artikel 87, lid 3, onder a), waarin voor grote ondernemingen regionale steun ten belope van 35 % NSE (of 50,67 % BSE) kan worden toegekend.

(25) De Commissie en de door haar aangestelde deskundige op het gebied van de automobielsector hebben de geografische mobiliteit van het project bestudeerd. Zij is van oordeel dat het inderdaad technisch mogelijk is om in de fabriek in het Poolse Tychy 400 voertuigen per dag te produceren, en dat deze fabriek een valabel alternatief biedt. Een en ander werd bevestigd door een bezoek aan de Poolse fabriek en door stukken die Italië meedeelde. Na de inleiding van de procedure heeft Italië verdere stukken meegedeeld, die gedateerd waren van vóór de aanvang van de investering, hetgeen erop wijst dat Fiat inderdaad heeft overwogen om een deel van de productie van het "model 188" in Tychy onder te brengen. Het project is dus mobiel en kan dan ook worden beschouwd als in aanmerking komend voor regionale steun, aangezien de steun noodzakelijk is om de investering aan te trekken naar het betrokken steungebied.

(26) In de automobielsector is regionale steun ten behoeve van modernisering en rationalisering niet toegestaan, omdat het doorgaans geen mobiele investeringen betreft. Toch kan een radicale verandering van de productiestructuren (transformatie) in de bestaande fabriek in aanmerking komen voor regionale steun. De externe deskundige van de Commissie heeft bevestigd dat de betrokken investering een radicale verandering van een bestaande fabriek betreft, die gepaard gaat met een investering van in totaal 436 miljard ITL en een volledige vernieuwing van een model. Talrijke transportlijnen werden verlengd om nieuwe machines in te passen en te installeren. Op basis van de door Italië meegedeelde ontwerpen, van het verslag van de externe deskundigen en van een bezoek ter plaatse kan de Commissie besluiten dat de investeringen die verband houden met het uitbrengen van het nieuwe "model 188", onder de noemer "transformatie" vallen.

(27) De Commissie kan evenwel alleen de kosten die verband houden met de mobiele aspecten van het project, als subsidiabel aanmerken. Italië heeft de investeringen opgesplitst in twee delen: "mobiele subsidiabele investeringen" ten belope van 149,1 miljard ITL en "overige subsidiabele investeringen" ten belope van 287 miljard ITL. De Commissie is van oordeel dat deze laatste investeringen niet mobiel zijn, omdat ze bepaald zijn door het vaste volume van 800 voertuigen van het "model 188" die per dag in Melfi worden geproduceerd, ongeacht de optie die Fiat kiest. Daarom is de Commissie van oordeel dat enkel de investeringen ten belope van 149,1 miljard ITL als subsidiabel kunnen worden beschouwd, hetgeen een grondige wijziging meebrengt voor de steunintensiteit en voor de intensiteit van de regionale handicap van het project.

(28) De Commissie heeft, bijgestaan door haar deskundige, de kosten-batenanalyse onderzocht om na te gaan of de regionale steun evenredig is met de ernst van de regionale problemen die men daarmee wil oplossen. Dankzij dit grondige onderzoek van de kosten-batenanalyse kon een aantal punten worden uitgeklaard dat aan de orde werd gesteld bij de inleiding van de procedure. De voornaamste reden voor de handicap van Melfi zijn de loonkosten die in Italië aanzienlijk hoger liggen dan in Polen. Wat betreft de kosten die verband houden met de investeringen - die iets hoger liggen ingeval alle 1200 voertuigen van het "model 188" in Melfi worden geproduceerd - werden de technologische oplossingen die in beide gevallen waren gekozen, in aanmerking genomen, hetgeen voor Melfi een investering oplevert die kapitaalintensiever is dan in de "optie Polen". In de analyse werd ook rekening gehouden met andere elementen, zoals transportkosten voor reserveonderdelen en afgewerkte voertuigen. Gelet op de additionele inlichtingen die Italië heeft meegedeeld na de inleiding van de procedure, is de kosten-batenanalyse op enkele punten bijgesteld:

- wat de initiële kosten betreft, heeft Italië in zijn antwoord op de inleiding van de procedure erkend dat het bedrag van die kosten best kan worden gewijzigd, en heeft het nieuwe, correcte cijfers meegedeeld. De Commissie heeft, voor het alternatief om een deel van de voertuigen in Polen te produceren, rekening gehouden met een handicap van 2,4 miljard ITL - tegenover een handicap van 4 miljard ITL die aanvankelijk was aangemeld. Bijgevolg is de handicap voor Melfi in de kosten-batenanalyse, wat de initiële kosten betreft, teruggebracht tot 1,6 miljard ITL;

- wat betreft het opnemen in de kosten-batenanalyse van de kosten voor ontslagen in Melfi, dient te worden aangetekend dat Italië in zijn kosten-batenanalyse geen rekening heeft gehouden met de extra-kosten ter dekking van de kosten voor ontslagen na de overbrenging van de productie naar Polen. In dit verband wijst Italië erop dat er in de regio een tekort is aan geschoold personeel met een passende beroepservaring. Bij een inkrimping van het personeel van de fabriek in Melfi, zouden deze werknemers in de regio beschikbaar komen voor toeleveranciers en andere bedrijfstakken. De personeelsherschikking in Melfi zou dus gemakkelijk door te voeren zijn door vacatures als gevolg van normaal personeelsverloop niet in te vullen en door overtollige werknemers aan het werk te helpen bij leveranciers in de regio. De Commissie is evenwel van mening dat een inkrimping van de capaciteit - en dus ook van de productie - van de fabriek te Melfi met 400 voertuigen per dag ingevolge de overbrenging van productie naar Polen ook een weerslag zou hebben op het niveau van de werkgelegenheid bij de leveranciers van Fiat-onderdelen, met vestiging in het complex te Melfi. Gezien hun afhankelijkheid van de productie die plaatsvindt te Melfi, zouden ook zij - in plaats van nieuwe werknemers aan te werven - verplicht zijn personeel af te danken. De Italiaanse autoriteiten hebben geen enkel bewijs verstrekt om de twijfel van de Commissie op dat punt weg te nemen. Bijgevolg is zij van oordeel dat bij de kosten-batenanalyse rekening moet worden gehouden met de kosten voor ontslagen, om de handicaps van Melfi ten opzichte van Polen te kunnen berekenen. De Commissie is genoodzaakt geweest dergelijk besluit te nemen op grond van de inlichtingen waarover zij beschikt, inzonderheid op grond van de inlichtingen die Italië heeft verstrekt in antwoord op de inleiding van de procedure. Aangezien de Italiaanse autoriteiten voor dit aspect geen cijfergegevens hebben meegedeeld, heeft de Commissie de kosten voor ontslagen in de fabriek van Melfi, als gevolg van de overdracht van de productie van 400 voertuigen van het "model 188" naar Polen, geraamd op 19,415 miljard ITL. De Commissie heeft deze kosten mee in aanmerking genomen bij de beoordeling van de comparatieve handicaps van Melfi ten opzichte van Polen;

- zoals supra is uiteengezet, heeft de Commissie enkel de kosten die verband houden met de "mobiele" aspecten van het project - 149,1 miljard ITL - als subsidiabel aangemerkt, hetgeen zowel de steunintensiteit als de omvang van de regionale handicap van het project sterk heeft doen toenemen.

(29) De voormelde aanpassingen aan de analyse resulteren voor de kosten-batenanalyse in uitkomsten die verschillen van die welke initieel door Italië zijn aangemeld. De netto geactualiseerde waarde van de subsidiabele investering bedraagt 134,1 miljard ITL en de netto geactualiseerde waarde van het steunbedrag 60 miljard ITL, waardoor de steunintensiteit van het project uitkomt op 44,7 % BSE (ten opzichte van de 15,3 % BSE die oorspronkelijk werd aangemeld). De handicap van het project bedraagt 89,366 miljard ITL en de intensiteit van de handicap komt uit op 66,6 % (ten opzichte van de 27,3 % die oorspronkelijk werd aangemeld).

(30) Ten slotte heeft de Commissie ook onderzocht of er eventueel sprake kon zijn van een verhoging (top-up) van de toegestane steunintensiteit, als verdere stimulus voor de investeerder om in de betrokken regio te investeren. Deze verhogingen zijn toegestaan voorzover de investering de bestaande capaciteitsproblemen in de automobielsector niet verergert. De uitkomsten van de kosten-batenanalyse maken het evenwel overbodig om voormelde verhoging in de onderhavige zaak toe te passen.

VI. CONCLUSIE

(31) De steunintensiteit van het project ligt lager dan zowel de handicap die werd onderscheiden in de kosten-batenanalyse als het voor regionale steun geldende plafond. De regionale steun die Italië voornemens is ten uitvoer te leggen ten gunste van Fiat Sata SpA, is dus verenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De voorgenomen overheidssteun van Italië ten gunste van Fiat Auto te Melfi ten bedrage van 78 miljard ITL is verenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag.

De tenuitvoerlegging van deze steunmaatregel ten bedrage van 78 miljard ITL is bijgevolg geoorloofd.

Artikel 2

Deze beschikking is gericht tot de Italiaanse Republiek.

Gedaan te Brussel, 28 februari 2001.

Voor de Commissie

Mario Monti

Lid van de Commissie

(1) PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1.

(2) PB C 110 van 15.4.2000, blz. 27.

(3) SG(2000) D/100810.

(4) Zie voetnoot 3.

(5) PB C 279 van 15.9.1997, blz. 1.

(6) PB C 175 van 24.6.2000, blz. 11.