De afgelopen tien jaar hebben digitale technologieën de economie en de samenleving ingrijpend veranderd en een impact gehad op alle economische sectoren en ons dagelijks leven. Gegevens zijn de hoeksteen van die transformatie: datagestuurde innovatie zal zowel de burgers van de Unie als de economie enorme voordelen brengen, bijvoorbeeld door te zorgen voor betere geneeskunde en medische behandelingen op maat, door nieuwe mobiliteit aan te bieden en door bij te dragen aan de mededeling van de Commissie van 11 december 2019 over de Europese Green Deal. Om de datagestuurde economie inclusief te maken voor alle burgers van de Unie, moet bijzondere aandacht worden besteed aan het verkleinen van de digitale kloof, het stimuleren van de participatie van vrouwen in de data-economie en het bevorderen van geavanceerde Europese expertise in de technologiesector. De data-economie moet zo worden opgezet dat ondernemingen, met name kleine, middelgrote en micro-ondernemingen (kmo's, ook wel midden- en kleinbedrijf (mkb) genoemd) zoals gedefinieerd in de bijlage bij Aanbeveling 2003/361/EG van de Commissie (3), alsook start-ups, kunnen floreren, waarbij de neutraliteit van de toegang tot en de overdraagbaarheid en interoperabiliteit van gegevens moeten worden gewaarborgd en lock-in-effecten moeten worden vermeden. In haar mededeling van 19 februari 2020 over een Europese datastrategie (de “Europese datastrategie”) schetste de Commissie haar visie op een gemeenschappelijke Europese gegevensruimte, te weten een interne gegevensmarkt waarin gegevens kunnen worden gebruikt ongeacht de plaats in de Unie waar ze zijn opgeslagen in overeenstemming met het toepasselijke recht, hetgeen onder meer van cruciaal belang zou kunnen zijn voor de snelle ontwikkeling van technologieën op het gebied van artificiële intelligentie.

De Commissie pleit tevens voor een vrije en veilige stroom van gegevens van en naar derde landen, met inachtneming van de uitzonderingen en beperkingen voor de openbare veiligheid, de openbare orde en andere legitieme beleidsdoelstellingen van de Unie, in lijn met alle internationale verplichtingen, ook wat betreft de grondrechten. Om die visie in de praktijk te brengen, heeft de Commissie voorgesteld domeinspecifieke gemeenschappelijke Europese gegevensruimten voor het delen en bundelen van gegevens op te zetten. Zoals voorgesteld in de Europese datastrategie kunnen dergelijke gemeenschappelijke Europese gegevensruimten domeinen zoals gezondheid, mobiliteit, industrie, financiële diensten, energie of landbouw bestrijken, of een combinatie van die domeinen, bijvoorbeeld energie en klimaat, alsook thematische domeinen zoals de Europese Green Deal of Europese gegevensruimten voor overheidsdiensten of vaardigheden. De gemeenschappelijke Europese gegevensruimten moeten ervoor zorgen dat gegevens vindbaar, toegankelijk, interoperabel en herbruikbaar zijn (de “FAIR-gegevensbeginselen”), en tegelijk een hoog niveau van cyberbeveiliging waarborgen. Indien sprake is van een gelijk speelveld in de data-economie, concurreren ondernemingen op kwaliteit van diensten en niet op de hoeveelheid gegevens onder hun beheer. Voor het ontwerp, de totstandkoming en de handhaving van het gelijke speelveld in de data-economie is goede governance nodig waaraan alle belanghebbenden van een gemeenschappelijke Europese gegevensruimte moeten deelnemen en waarin zij vertegenwoordigd moeten zijn.