BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 16 oktober 1980 inzake een procedure op grond van artikel 85 van het EEG-Verdrag (IV/197 - Industrieverband Solnhofener Natursteinplatten e.V.) (Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek) (80/1074/EEG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, en met name op artikel 85,

Gelet op Verordening nr. 17 van de Raad van 6 februari 1962 (1), en met name op de artikelen 2, 5 en 7,

Gezien de aanmelding van de vennootschap naar burgerlijk recht "Exportkartell Solnhofener Natursteinplatten", welke op 25 oktober 1962 conform artikel 5 van Verordening nr. 17 bij de Commissie werd verricht,

Gehoord de betrokken ondernemingen conform artikel 19, lid 1, van Verordening nr. 17 juncto Verordening nr. 99/63/EEG van de Commissie van 25 juli 1963 (2),

Gezien de liquidatie van het "Exportkartell Solnhofener Natursteinplatten" per 30 juni 1980 alsmede de oprichting op dezelfde dag van de vereniging "Industrieverband Solnhofener Natursteinplatten e.V." en de hiermede verband houdende wijziging van de oorspronkelijke aanmelding,

Gezien de publikatie van het essentiële gedeelte van de aanmelding alsmede van de wijzigingen hierin conform artikel 19, lid 3, van Verordening nr. 17 in Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen nr. C 159 van 28 juni 1980,

Gezien het advies van het Adviescomité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities conform artikel 10 van Verordening nr. 17 uitgebracht op 15 juli 1980,

Overwegende dat de feiten als volgt kunnen worden samengevat:

I. DE FEITEN

1. Het produkt

1 Solnhofener natuursteen is een platenkalksteen die slechts in de Frankische Jura in het gebied van de rivier Altmühl onder Treuchtlingen voorkomt. Hij is de meest waardevolle vorm van Jurakalk en onderscheidt zich door zijn buitengewoon hoge drukbestendigheid en door de fijnkorreligheid en homogeniteit die hem als lithografiesteen wereldberoemd hebben gemaakt. Behalve als lithografiesteen wordt hij toegepast als bodem- en muurbekleding en in de vorm van vensterlijsten, traptreden en -plinten, decoratieve muurstenen en platen voor tuinpaden. Hij komt voor in lagen ("Flinzen") van gelijkmatige dikte (meestal 7 mm tot 27 cm) die, gewoonlijk door onbruikbare lagen ("Fäulen") van elkaar gescheiden, horizontaal over elkaar liggen en wordt gewonnen doordat het materiaal van de individuele lagen met de hand wordt opgenomen. Het uit dunne lagen losgemaakte materiaal wordt in zijn natuurlijke sterkte en bijna uitsluitend met volledig onbewerkt "breukruw" oppervlak toegepast. Alleen het uit de minder dikwijls aangetroffen dikke lagen gewonnen materiaal wordt machinaal gezaagd en tot sterke platen, met name tot traptreden, verwerkt. De platen zonder natuurlijk oppervlak die daarbij ontstaan, worden geslepen en kunnen worden gepolijst.

2 Dankzij de fijne structuur is het natuurlijk oppervlak van de Solnhofener steen zo vlak, dat platen met breukruw of licht geslepen oppervlak niet alleen buiten, maar ook in gebouwen van allerlei soort als grondbedekking worden gebruikt. Daarbij gaan de voordelen van een vlak oppervlak gepaard met het voordeel van antislip. De Solnhofener steen onderscheidt zich echter vooral door de esthetische eigenschappen van zijn natuurlijk oppervlak. Hij is mat en vertoont in zijn lichte en warme kleur een groot aantal nuances en schakeringen ; de dikwijls voorkomende bruine of zwarte dendriten vormen een uniek decoratief element. Deze combinatie van positieve eigenschappen die kenmerkend is voor de Solnhofener steen onderscheidt hem van de andere natuursteensoorten die voor hetzelfde gebruik binnenshuis en buiten in aanmerking komen en schept bij goedingelichte afnemers die zoeken naar een individueel bouwmateriaal uitgesproken voorkeuren.

3 Uit het bovenstaande is ook te verklaren dat er niet slechts in Duitsland, maar ook in het (1)PB nr. 13 van 21.2.1962, blz. 204/62. (2)PB nr. 127 van 20.8.1963, blz. 2268/63. buitenland en zelfs in landen die eigen natuursteenvoorkomens bezitten, vraag bestaat naar Solnhofener platen met onbewerkt oppervlak. Zo zijn Frankrijk en België de voornaamste exportmarkten binnen de EEG voor Solnhofener natuursteen, waar praktisch de gehele omzet uit breukruwe platen bestaat.

4 De exploiteerbare vindplaatsen van Solnhofener natuursteen zijn gelegen op de hoogten aan weerszijden van het Altmühldal in het gebied van Langenaltheim, Solnhofen en Mörnsheim en in de omgeving van Eichstätt. Daar houden ongeveer 45 kleine en middelgrote ondernemingen zich bezig met de fabricage van produkten uit deze steen. Het door hen benodigde ruwe materiaal wordt grotendeels gewonnen in eigen steengroeven. Ten dele kopen zij het ruwe materiaal bij steenarbeiders, die voor eigen rekening werkzaam zijn.

2. Het "Exportkartell Solnhofener Natursteinplatten"

5 Op 2 augustus 1961 hebben 19 van de bovengenoemde kleine en middelgrote ondernemingen gemeenschappelijk de vennootschap naar burgerlijk recht "Exportkartell Solnhofener Natursteinplatten" opgericht. Nadat later nog een aantal ondernemingen toegetreden was en enkele deelnemers hadden opgezegd of hun werkzaamheden hadden beëindigd, waren er op het moment van liquidatie nog 29 ondernemingen deelnemer in het "Kartell".

6 Volgens paragraaf 2, eerste alinea, van de vennootschapsovereenkomst bestond het doel van de vennootschap uit de "waarborging en bevordering van de export van Solnhofener natuursteenplaten met uitzondering van lithografiesteen".

7 De tweede alinea van paragraaf 2 van de vennootschapsovereenkomst bepaalde : "Daartoe worden de prijzen, rabatten en verkoopvoorwaarden voor de export vastgesteld, die dan deel van de vennootschapsovereenkomst uitmaken (zie bijlagen 1 tot en met 3)". De daar genoemde bijlagen bestonden uit een lijst van de bij de export toe te passen basisprijzen, een overzicht van de over deze basisprijzen te verlenen rabatten en een overzicht van de bij de export toe te passen betalingsvoorwaarden. Paragraaf 11 van de vennootschapsovereenkomst bepaalde : "De vennotenvergadering beslist als enige over : ... b) wijzigingen in de vennootschapsovereenkomst ... c) de uitvaardiging van voorschriften tot verwezenlijking van het doel van de vennootschap ... h) de vaststelling van prijzen, rabatten en verkoopvoorwaarden".

8 Paragraaf 12 van de overeenkomst luidde : "Vennoten verplichten zich tegenover de vennootschap de vastgestelde prijzen, rabatten en verkoopvoorwaarden bij de export in acht te nemen".

9 In toepassing van paragraaf 11 van de vennootschapsovereenkomst werden later de betalingsvoorwaarden gewijzigd en met de andere voorwaarden die in de branche gebruikelijk zijn, aangevuld.

10 Eveneens werden op gezette tijden, meestal eenmaal per jaar, nieuwe exportprijslijsten opgesteld, die als basisprijslijst voor de export naar de markten in de EEG dienden en die in de loop van de verdere ontwikkeling van de export toepasselijk werden verklaard op alle uitvoer.

11 Voorts werden op dezelfde grondslag de rabatten herhaaldelijk opnieuw vastgesteld.

12 Tenslotte werd bepaald dat ook de buitenlandse importeurs of "agenten" die als verkoopbemiddelaars werden ingeschakeld, bij de wederverkoop de in casu van kracht zijnde basisprijzen en de voor hun afnemers geldende maximum-kortingstarieven in acht moesten nemen. Dienovereenkomstig was de mogelijkheid tot prijsverhoging, respectievelijk besnoeiing van rabatten of provisie opgenomen, voor het geval dat exporterende binnenlandse klanten of buitenlandse importeurs of "agenten" onder het door het kartel voorgeschreven prijspeil zouden blijven.

13 In de praktijk kon men echter de naleving van de door het kartel voorgeschreven kortingstarieven en voorwaarden slechts ten dele verwezenlijken. De leden van het kartel waren weliswaar in de vennootschapsovereenkomst akkoord gegaan met controlemaatregelen van het kartel en met het opleggen van een contractuele boete in geval van inbreuken op deze overeenkomst, maar een dergelijke straf werd nimmer opgelegd.

14 Ten aanzien van de in de branche gebruikelijke uitwisseling van platen van verschillende afmetingen tussen de producenten werd bepaald dat aankoop nog alleen bij leden van het kartel mocht plaatsvinden. Bovendien streefde men er naar, ook toelevering nog alleen aan kartelleden te doen plaatsvinden. Met deze beide voorschriften werd echter in de praktijk nauwelijks rekening gehouden.

15 Over 1976 werd aan de Belgische en Franse afnemers voor het eerst een bonus over de totale omzet verleend ; voor de berekening daarvan werd het totaal van de aankopen in dat jaar bij alle kartelleden als basis genomen.

3. Markten en afnemers in de EEG

16 De voornaamste EG-exportmarkt voor de leden is Frankrijk ; daarna komen België-Luxemburg en

Nederland. Het aandeel van de genoemde ondernemingen op de markt voor Solnhofener natuursteen ligt in deze landen boven de 50 %. Zij verkopen daar gewoonlijk door tussenkomst van verkoopbemiddelaars die hetzij als vertegenwoordiger optreden dan wel op provisiebasis of voor eigen rekening transacties afsluiten. Onder de klanten van deze verkoopbemiddelaars vindt men bouwmaterialen-, natuursteen- en tegelhandelaren en gebruikersmarkten.

4. De vereniging "Industrieverband Solnhofener Natursteinplatten e.V."

17 Nadat de Commissie de leden van het "Exportkartell Solnhofener Natursteinplatten" had medegedeeld dat hun tot dusver gevoerde samenwerking onverenigbaar was met artikel 85 van het EEG-Verdrag, hebben deze ondernemingen de vennootschapsovereenkomst van 2 augustus 1961 ontbonden en alle verdere bepalingen en besluiten die maatregelen inhielden tot verwezenlijking van het vennootschapsdoel afgeschaft. In plaats van de met ingang van 30 juni 1980 ontbonden vennootschap naar burgerlijk recht "Exportkartell Solnhofener Natursteinplatten" is een op dezelfde datum opgerichte vereniging gekomen onder de naam "Industrieverband Solnhofener Natursteinplatten e.V.".

18 In de statuten van de nieuw opgerichte vereniging is voornamelijk het volgende bepaald: a) De vereniging behartigt uitsluitend de belangen van haar leden ; uitsluitend de leden financieren haar werkzaamheden.

b) De vereniging heeft met name ten doel: - de bevordering van de winning en bewerking van Solnhofener natuursteenplaten en de verkoop daarvan in binnen- en buitenland;

- het waarborgen van de kwaliteit en de nakoming van de bestaande bouwvoorschriften en normen voor de sterkten en de afmetingen van Solnhofener natuursteenplaten;

- de ontsluiting van nieuwe markten en afzetmogelijkheden door middel van reclame;

- het bevorderen van de uitwisseling van platen en de aankoop van ruw materiaal binnen de branche alsmede de daartoe noodzakelijke gemeenschappelijke vaststelling van basisprijzen voor de materiaaluitwisseling tussen de producenten en de jaarlijkse gemeenschappelijke onderhandeling over de richtprijzen voor aankoop van het door de zelfstandige steenarbeiders geleverde ruwe materiaal;

- het bevorderen en verzorgen van de opleiding van leerlingen en de behartiging van de sociale belangen van de werknemers van de leden;

- de uitwisseling van ervaringen alsmede de vertegenwoordiging van de leden, die allen kleine en middelgrote ondernemingen zijn, en de verstrekking van adviezen aan hen op technisch, bedrijfseconomisch en juridisch gebied.

c) De vereniging voert in karakteristiek lettertype het verenigingsmerk "Industrieverband Solnhofener Natursteinplatten", dat door de leden in het zakelijk verkeer kan worden gebruikt.

d) Iedere onderneming en iedere natuurlijke persoon, die zich met de winning en/of de bewerking en/of de verkoop van Solnhofener natuursteenplaten bezighoudt, kan lid worden van de vereniging. Over de toelating beslist het bestuur.

e) Het bestuur kan een lid bij besluit uitsluiten, wanneer het: - ondanks herhaalde schriftelijke aanmaning ten achter blijft bij de betaling van lidmaatschapsbijdragen en/of omslagen, of

- door zijn schuld op grove wijze de belangen van de vereniging schaadt.

Tegen het besluit kan het lid in beroep gaan ; daarover doet de ledenvergadering in laatste aanleg uitspraak.

Uittreding is slechts geoorloofd met inachtneming van een opzeggingstermijn van ten minste 6 maanden vóór het einde van een boekjaar.

19 De noodzaak van de onder punt 18 b) genoemde uitwisseling van platen binnen de branche en de aankoop van ruw materiaal vloeit voort uit de speciale omstandigheden die typerend zijn voor de winning van Solnhofener natuursteen. Aangezien de steenplaten die uit hun grondlaag worden losgemaakt - met uitzondering van de minder dikwijls voorkomende dikke stukken - in hun natuurlijke sterkte worden gelaten en de formaten van de gerede platen gericht zijn naar de zeer uiteenlopende dimensies van het ruwe materiaal, kunnen ondernemingen die niet tegelijkertijd een vrij groot aantal lagen ontginnen uit eigen steengroeven slechts een steeds wisselend en onvolledig assortiment winnen.

20 De meeste fabrikanten van Solnhofener platen zijn er derhalve, om hun leveringsmogelijkheden te verzekeren en stabiele zakelijke relaties met hun klanten te handhaven, op aangewezen hun aanbod via aankopen bij de overige producenten te completeren. Anderzijds vindt men ondernemingen wier ruwe materiaal alleen tot gerede platen kan worden verwerkt in sterkten en formaten waarvoor zij bij hun klanten niet voldoende afzetmogelijkheden aantreffen ; deze ondernemingen moeten trachten hun overschotten elders kwijt te raken, hetgeen allebei mogelijk wordt doordat de individuele producenten hun gerede materiaal onderling uitwisselen.

21 Vele ondernemingen zijn er bovendien op aangewezen, of geven er de voorkeur aan, ruw materiaal bij te kopen en de verdere verwerking tot gerede platen zelf in handen te nemen. De leveranciers zijn hier vooral plaatselijke steenarbeiders ("Hackstockmeister") die voor eigen rekening werkzaam zijn.

22 De basisprijzen, aan de hand waarvan de uitwisseling van materiaal tussen de producenten wordt afgewikkeld, vormen een gemeenschappelijke, onafhankelijk van de herkomst van de produkten geldende maatstaf voor de waardering van de platen die in een groot aantal grootten, sterkten en kleuren worden geproduceerd. De toepassing ervan vergemakkelijkt niet slechts de onderlinge vergelijking van de verschillende produkten, maar zorgt bovendien voor regelmaat bij de wederzijdse levering op lange termijn. Aangezien de producenten reeds van tevoren weten hoe het op dat moment bij hen voorhanden en ook het in hun steengroeven tijdelijk niet aanwezige of in het geheel niet voorkomende materiaal bij uitwisselingsleveranties wordt gewaardeerd, kunnen zij beter beoordelen welke hoeveelheden zij, met het oog op eventuele latere bestellingen van hun klanten, in voorraad moeten nemen of aan andere ondernemingen ter beschikking stellen en in hoeverre zij de belanghebbenden ook offerten kunnen maken voor platen met afmetingen die zij in hun eigen steengroeven niet aantreffen.

23 Hoeveel belang de producenten van produkten uit Solnhofener natuursteen hebben bij een geregelde aanvoer ; blijkt ook uit hun gewoonte om jaarlijks gemeenschappelijk over richtprijzen voor de aankoop van het door de zelfstandige steenarbeiders geleverde ruwe materiaal met hen te onderhandelen.

24 5. Bij de Commissie zijn naar aanleiding van de publikatie van het essentiële gedeelte van de aanmelding en haar voornemen om ten behoeve van de statuten van het "Industrieverband Solnhofener Natursteinplatten" een negatieve verklaring af te geven, geen opmerkingen van derden binnengekomen.

II. JURIDISCHE BEOORDELING

A. "Exportkartell Solnhofener Natursteinplatten" : Toepasselijkheid van artikel 85, lid 1, en niet-toepasselijkheid van artikel 85, lid 3, van het EEG-Verdrag

25 Overwegende dat volgens artikel 85, lid 1, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt en verboden zijn alle overeenkomsten tussen ondernemingen, alle besluiten van ondernemersverenigingen en alle onderling afgestemde feitelijke gedragingen welke de handel tussen Lid-Staten ongunstig kunnen beïnvloeden en ertoe strekken of ten gevolge hebben dat de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt wordt verhinderd, beperkt of vervalst, en met name die welke bestaan in het rechtstreeks of zijdelijks bepalen van de aan- of verkoopprijzen of van andere contractuele voorwaarden (artikel 85, lid 1, sub a));

26 1. Overwegende dat de op 2 augustus 1961 gesloten vennootschapsovereenkomst, de bestanddelen ervan en de ter verwezenlijking van het vennootschapsdoel genomen maatregelen overeenkomsten waren tussen ondernemingen, besluiten van ondernemersverenigingen dan wel onderling afgestemde feitelijke gedragingen in de zin van artikel 85, lid 1;

27 2. Overwegende dat de regeling inzake de collectieve vaststelling van basisprijzen, rabatten en verkoopvoorwaarden voor de export en de wederverkoop in het buitenland, die voortvloeide uit paragraaf 2, tweede alinea, paragraaf 11, sub c) en h), en paragraaf 12 van de vennootschapsovereenkomst, alsmede de verdere bepalingen die ten doel hadden de toepassing ervan te waarborgen, voor zover het ging om de export naar of de wederverkoop in andere Lid-Staten, strekten tot beperking van de mededinging in de zin van artikel 85, lid 1, sub a), van het EEG-Verdrag ; dat zij, voor zover zij in de praktijk werden nageleefd, leidden tot een beperking van de handelingsvrijheid van zowel de kartelleden als van binnen- en buitenlandse ondernemingen in het eerste handelsstadium en zelfs van outsiders en daardoor tot een aanzienlijke vermindering van de keuzemogelijkheden van de in het tweede handelsstadium optredende buitenlandse afnemers;

28 3. Overwegende dat het collectief verlenen van een bonus over de totale omzet aan Belgische en Franse klanten eveneens viel onder het in artikel 85, lid 1, neergelegde verbod ; dat de afnemers er daardoor toe moesten worden aangezet, met het oog op een zo hoog mogelijk bonustarief uitsluitend bij de kartelleden te kopen en het kopen bij niet-leden zelfs na te laten wanneer dezen gunstiger voorwaarden boden ; dat een dergelijke kortingsregeling leidt tot een benadeling van derde aanbieders in de concurrentie, omdat dezen bij hun verkopen aan klanten van de kartelleden een kunstmatige, collectief opgeworpen hindernis moeten nemen, en derhalve tot een zuigende werking ten gunste van de leden van het kartel (1);

29 4. Overwegende dat de activiteiten van het kartel, zoals die voorzien waren in de vennootschapsovereenkomst en de bijbehorende regelingen de handel tussen Lid-Staten ongunstig konden beïnvloeden omdat zij, zoals onder 2 is uiteengezet, een beperking van de handelingsvrijheid van kartelleden en andere ondernemingen en een vermindering van de keuzemogelijkheden van buitenlandse afnemers ten doel en ten gevolge had, zodat de export van Solnhofener natuursteen, met name de export naar Frankrijk en België, waar de beste afzetmogelijkheden liggen, zich niet op dezelfde wijze en in dezelfde mate kon ontwikkelen als zonder beïnvloeding door het kartel mogelijk zou zijn geweest;

30 Overwegende dat, zelfs wanneer men niet aanneemt dat er een eigen markt bestaat voor Solnhofener natuursteen en men als relevante markt die voor alle natuursteen beschouwt die bruikbaar is voor wand- en vloertegels waarop de kartelleden dienovereenkomstig een gering marktaandeel zouden bezitten, dit niets zou veranderen aan de conclusie dat de concurrentiebeperkingen die voortvloeien uit de kartelovereenkomst en de aanvullende bepalingen merkbaar waren en de handel tussen Lid-Staten ook op merkbare wijze ongunstig konden beïnvloeden ; dat de betrokken afspraken, gezien de zwaarte van deze concurrentiebeperkingen, te weten de collectieve vaststelling van exportprijzen door concurrerende handelaren, gekoppeld aan de verplichting van de ondernemingen in het eerste handelsstadium om het door het kartel voor de exportmarkten vastgestelde prijspeil in acht te nemen met het expliciet uitgesproken doel nietleden van de in de branche gebruikelijke uitwisseling van materiaal tussen producenten uit te sluiten, en gezien het feit dat het kartel het grootste deel van de branche omvatte en derhalve een economische factor van enige betekenis vormde, in het licht van het EEG-kartelrecht niet als onbetekenend kunnen worden beschouwd ; dat om dezelfde reden ook de bekendmaking van de Commissie van 19 december 1977 inzake overeenkomsten van geringe betekenis die niet onder artikel 85, lid 1, van het EEG-Verdrag vallen (2) in casu niet van toepassing is;

31 5. Overwegende dat bij de aanmelding van de vennootschapsovereenkomst op 2 augustus 1961 en in latere uiteenzettingen en standpunten door de betrokken ondernemingen naar voren is gebracht, dat het kartel velerlei positieve effecten in het leven riep ; dat dank zij de door het kartel verleende hulp bij de exportafwikkelingen aan een groot aantal kleine ondernemingen een eerste mogelijkheid is gegeven om te exporteren ; dat het kartel daardoor het aantal aanbieders in het buitenland verhoogde ; dat de door het kartel gewaarborgde stabiliteit van prijs en kwaliteit de belangstelling van de afnemers voor produkten uit Solnhofener natuursteen levendig hield en de buitenlandse importeurs de mogelijkheid gaf een voorraad aan te houden ; dat de politiek van uniforme prijzen tot gevolg had dat alle wederverkopers onafhankelijk van hun omvang werden bevoorraad en de vorming van oligopolies of monopolies in het handelsstadium werd verhinderd ; dat het kartel tenslotte voor arbeidsplaatsen zorgde in een gebied met een zwakke economische structuur;

32 6. Overwegende dat dit kartel, in tegenstelling tot hetgeen de betrokken ondernemingen menen, niet voldeed aan de voorwaarden voor toepassing van artikel 85, lid 3 ; dat de overeenkomsten, besluiten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen van de kartelleden, zoals reeds is uiteengezet, ernstige beperkingen van de concurrentie beoogden ; dat het daarentegen dubieus is in hoeverre de beweerde gunstige effecten van de samenwerking tussen de betrokken ondernemingen in feite zijn ingetreden en in hoeverre zij het gevolg zijn van concurrentiebeperkende afspraken ; dat dit echter in dit geval uiteindelijk kan worden daargelaten ; dat in ieder geval de voordelen van het kartel niet belangrijk genoeg waren om te kunnen opwegen tegen de ernstige nadelen die met name door de uitschakeling van de prijsconcurrentie voor handelaren en verbruikers onstonden ; dat de afspraak inzake de vaststelling van exportprijzen, -kortingen en -voorwaarden en de overige in verband daarmee toegepaste of geprojecteerde concurrentiebeperkingen derhalve niet tot noemenswaardige objectieve verbeteringen of vooruitgang in de zin van artikel 85, lid 3, bijdroegen ; dat derhalve reeds de eerste voorwaarde voor een vrijstelling van het kartelverbod niet was vervuld;

B. Statuten van de vereniging "Industrieverband Solnhofener Natursteinplatten e.V." : Niettoepasselijkheid van artikel 85, lid 1, van het EEG-Verdrag

33 Overwegende dat de statuten van de vereniging "Industrieverband Solnhofener Natursteinplatten e.V." een overeenkomst tussen ondernemingen vormen; (1)Zie beschikking van de Commissie van 29 december 1970 in de zaak "Kortingsbesluit van de Interessengemeinschaft der deutschen keramischen Wand- und Bodenfliesenwerke (PB nr. L 10 van 13.1.1971, blz. 15). (2)PB nr. C 313 van 29.12.1977, blz. 3.

34 Overwegende dat het lidmaatschap van deze vereniging voor de betrokken ondernemingen, die alle tot de middelgrote of kleine ondernemingen moeten worden gerekend, een ondersteuning betekent bij de uitoefening van hun commerciële activiteit;

35 Overwegende dat de in de statuten uitgestippelde werkzaamheden van de vereniging die activiteiten van het "Exportkartell Solnhofener Natursteinplatten" omvatten, welke geen concurrentiebeperkingen opleverden en derhalve bij de Commissie geen bezwaren hadden ontmoet, te weten inspanningen voor het waarborgen van de kwaliteit en de inachtneming van de bestaande bouwvoorschriften en normen, de ontwikkeling van technische verbeteringen, de bevordering van de opleiding van vakbekwame arbeidskrachten, de gemeenschappelijke uitgifte van informatiemateriaal, de vergroting van de leveringsmogelijkheden van de betrokken ondernemingen door uitwisseling van materiaal tussen de leden en de ondersteuning van de kleine ondernemingen bij de afwikkeling van de export;

36 Overwegende dat toetreding tot de vereniging openstaat aan alle belanghebbenden in de branche ; dat het ieder lid bovendien vrijstaat aan het eind van een boekjaar uit te treden, waarbij de inachtneming van een opzeggingstermijn van zes maanden en de vaststelling van de uittredingsdatum op het einde van het boekjaar in overeenstemming zijn met de geldende gebruiken in deze branche, die seizoengebonden is en bijgevolg de gemeenschappelijke activiteiten, en vooral de gemeenschappelijke reclamecampagnes, in een jaarritme voorbereidt en uitvoert;

37 Overwegende dat het de leden vrijstaat het teken van de vereniging te gebruiken ; dat dit louter een mogelijkheid voor reclame vormt en dus geen beperking van de mededinging oplevert;

38 Overwegende dat de andere gemeenschappelijke reclame en de overige prestaties die de vereniging met inschakeling van een daartoe in dienst genomen bedrijfsleider voor haar leden verricht, door bijdragen van de leden en omslagen worden gefinancierd ; dat het derhalve normaal is dat deze prestaties in beginsel alleen worden verricht ten behoeve van de leden ; dat men niettemin mag aannemen dat zowel de door de vereniging verzorgde reclame als bepaalde activiteiten van andere aard van de vereniging, bij voorbeeld initiatieven in het belang van de opleiding van leerlingen, ook gevolgen zullen hebben ten gunste van niet-leden;

39 Overwegende dat ook niet-leden kunnen deelnemen aan de aankoop van ruw materiaal en de uitwisseling van platen en de aankoop van nieuw materiaal binnen de branche, welke de vereniging wil bevorderen;

40 Overwegende dat de regeling van onderlinge leveranties tussen collega's welke door de vereniging is opgezet in casu geen inbreuk maakt op het verbod van artikel 85, lid 1;

Overwegende dat de fabrikanten die uit eigen materiaal slechts een beperkt en individueel naar sterkten, grootten en kleuren wisselend aanbod van natuursteenplaten kunnen samenstellen, door de wederzijdse aanvulling van hun assortimenten eerst de mogelijkheid krijgen met volledige offerten met elkaar in concurrentie te treden ; dat de bijdrage van de vereniging hier beperkt blijft tot technische hulpverlening ; dat de vereniging op de hoeveelheden van het tussen de individuele producenten uitgewisselde gerede materiaal evenmin invloed uitoefent als op de individuele leveranties waarvoor de individuele contractspartijen de voorwaarden van geval tot geval vaststellen;

Overwegende dat natuurlijk de gemeenschappelijke vaststelling van de basisprijzen voor de materiaaluitwisseling uit haar aard een beperking van de concurrentie kan vormen ; dat er, ook wanneer de basisprijs niet kan worden gelijkgesteld aan de feitelijk overeengekomen aankoopprijs voor de van producent aan producent geleverde steenplaten, maar slechts de basis en het uitgangspunt voor de prijsstelling vormt, van moet worden uitgegaan dat hij de individuele onderhandelingsmarge van de contractspartijen inperkt en de tendens in het leven roept dat er een kunstmatige uniformering van de talrijke leveringscondities tot stand komt;

Overwegende dat het systeem van de basisprijzen echter slechts wordt toegepast op leveranties tussen collega's, die op een nauwkeurig afgebakend deelgebied van een Lid-Staat worden afgewikkeld en derhalve geen betrekking hebben op het goederenverkeer tussen Lid-Staten ; dat dit systeem evenmin de handel tussen Lid-Staten indirect op merkbare wijze ongunstig kan beïnvloeden ; dat het bij de tussen de producenten uitgewisselde materiaal gewoonlijk gaat om hoeveelheden die - gemeten aan de totale produktie van de betrokken onderneming - minder betekenis hebben ; dat zelfs een volledige gelijkmaking van de prijzen van aangekochte steenplaten in de gegeven omstandigheden hoogstens een geringe invloed zou hebben op de kostenpositie van de betrokken producent ; dat van een gelijkmaking van de prijzen voor ruilmateriaal echter geen sprake kan zijn ; dat op de basisprijzen rabatten worden toegepast welker omvang van geval tot geval aan de hand van de bestelde hoeveelheden, de orderpositie van de leverende onderneming of de dringendheid van de behoeften wisselt, zodat de prijzen die in feite worden overeengekomen schommelen ; dat daar nog bijkomt dat de werkelijk toegepaste uitwisselingsprijzen slechts één factor vormen in het geheel van factoren, waardoor de verkoopprijzen worden bepaald ; dat de overige prijsbestanddelen als winstmarges, klantenrabatten of vergoedingen voor afzetbemiddelaars door de individuele producenten zelf worden vastgesteld, zonder dat daarvoor calculatieschema's of -tarieven bestaan ; dat de gemeenschappelijk vastgestelde basisprijzen voor de uitwisseling van materiaal onder deze condities geen merkbare invloed hebben op de verkoopprijzen, die de afnemers in andere Lid-Staten worden berekend;

41 Overwegende dat het gemeenschappelijk onder handelen over de richtprijzen voor de aankoop van het door de zelfstandige steenarbeiders geleverde ruwe materiaal in het licht van artikel 85, lid 1, evenmin bezwaren ontmoet ; dat ook daar de mogelijkheid ontbreekt om de handel tussen Lid-Staten merkbaar ongunstig te beïnvloeden ; dat namelijk de producenten, die op de EG-exportmarkten actief zijn, verschillende en steeds wisselende hoeveelheden ruw materiaal bijkopen ; dat de gevolgen van deze aankopen voor de kostenpositie van de onderneming daardoor van producent tot producent verschillen ; dat daarmede de vrees ongegrond is, dat in de onderhavige zaak een collectieve onderhandeling over de aankoopprijzen een merkbare invloed zou kunnen hebben in de richting van een eventuele gelijkmaking van deze kostenfactor, die bij de berekening van de waarde van het gerede produkt in acht wordt genomen ; dat bovendien de werkelijke koopprijzen in zoverre niet voor alle producenten gelijk zijn, omdat voor hen de mogelijkheid bestaat, bij dringende vraag en bij vraag naar zelden voorkomende afmetingen of kleuren, premies te bieden ; dat bovendien de leveringsvoorwaarden individueel worden overeengekomen, die met name de verdeling van de laad- en transportkosten regelen ; dat voorzover de steenarbeiders zelfstandig werkzaam zijn in de steengroeven, die in eigendom zijn van de door hen beleverde ondernemingen, de betrokken bedragen die als equivalent van een pachtprijs in mindering worden gebracht op de richtprijzen, eveneens individueel worden overeengekomen ; dat tenslotte de producenten alle overige kosten, met name die voor de verdere bewerking op individuele grondslag, calculeren ; dat ook de andere prijsbestanddelen, zoals winstmarges, klantenrabatten en vergoedingen voor afzetbemiddelaars, door de individuele onderneming zelf worden vastgesteld ; dat, gezien deze omstandigheden, niet behoeft te worden gevreesd dat de gemeenschappelijke vaststelling van de richtprijzen een merkbare invloed zou kunnen hebben op de hoogte van de exportprijzen op de gemeenschappelijke markt;

42 Overwegende dat er voor de Commissie, aangezien de leden van de vereniging bij de liquidatie van de vennootschap naar burgerlijk recht "Exportkartell Solnhofener Natursteinplatten" door een unaniem genomen besluit hebben bevestigd dat zij met onmiddellijke ingang afzien van "alle maatregelen tegenover leden, niet-leden, agenten en afnemers in de EEG tot beïnvloeding van de prijsstelling en de vaststelling van condities", geen aanleiding bestaat om aan te nemen dat er nog beïnvloeding van de verkoopprijzen van de verenigingsleden plaatsvindt of wordt beoogd ; dat er ook geen grond is om aan te nemen dat de leden van de nieuwe vereniging in de toekomst hun prijspolitiek onderling zullen afstemmen ; dat veeleer reeds de structuur van de exportmarkten voor Solnhofener natuursteen in de EEG, waar men een reeks belangrijke ondernemingen als afnemers aantreft, terwijl alle aanbieders kleine of middelgrote ondernemingen zijn, vermoedelijk een eventuele tendens tot uniformering van de prijzen zal tegengaan;

43 Overwegende dat, gezien de hierboven beschreven omstandigheden, het niet-homogene karakter van de gerede produkten en de structuur van de afzetmarkten, niet behoeft te worden gevreesd voor een vervalsing, met name voor een kunstmatige gelijkmaking van de exportprijzen van Solnhofener natuursteen, door middel van de gemeenschappelijke vaststelling van basis- en richtprijzen voor de uitwisseling en aankoop van materiaal ; dat hierdoor de vaststelling van deze prijzen in de onderhavige zaak- niet geschikt is om de handel tussen de Lid-Staten ongunstig te beïnvloeden;

44 Overwegende dat ook de overige bepalingen van de statuten van de vereniging geen aanleiding geven tot een optreden van de Commissie uit hoofde van artikel 85, lid 1, en dat dus voor deze statuten conform artikel 2 van Verordening nr. 17 een negatieve verklaring kan worden afgegeven;

C. Toepasselijkheid van artikel 7, lid 1, van Verordening nr. 17

45 Overwegende dat artikel 7, lid 1, van Verordening nr. 17 van toepassing is op de vennootschapsovereenkomst van 2 augustus 1961 welke ten grondslag lag aan de samenwerking van producenten van Solnhofener natuursteenplaten, met inbegrip van de aan de hand daarvan plaatsvindende vaststelling en toepassing van basisprijzen, rabatten, verkoop- en betalingsvoorwaarden ; dat de overeenkomst bestond ten tijde van de inwerkingtreding van Verordening nr. 17, dat wil zeggen op 13 maart 1962, en vóór het in artikel 5, lid 1, van die verordening genoemde tijdstip, namelijk vóór 1 november 1962, werd aangemeld ; dat de betrokken afspraken, zoals onder II.A.6 is uiteengezet, niet voldeden aan de voorwaarden voor een toepassing van artikel 85, lid 3 ; dat de betrokken ondernemingen door de opheffing van de vennootschap naar burgerlijk recht "Exportkartell Solnhofener Natursteinplatten" en de oprichting van de vereniging "Industrieverband Solnhofener Natursteinplatten" in haar plaats, hun afspraken in dier voege hebben gewijzigd dat zij niet langer onder artikel 85, lid 1, vallen ; dat derhalve het in artikel 85, lid 1, uitgesproken verbod slechts geldt voor de periode die de Commissie vaststelt;

46 Overwegende dat bij de toepassing van artikel 7, lid 1, in aanmerking moet worden genomen dat de betrokken ondernemingen hun overeenkomsten, besluiten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen niet meer hebben toegepast nadat de Commissie hun haar punten van bezwaar had medegedeeld ; dat zij daarentegen de Commissie in kennis hebben gesteld van hun voornemen, hun samenwerking te wijzigen en in overeenstemming te brengen met de EEG-concurrentieregels en na commentaar van de Commissie binnen een redelijke termijn het "Exportkartell Solnhofener Natursteinplatten" hebben geliquideerd en door het "Industrieverband Solnhofener Natursteinplatten" hebben vervangen;

47 Overwegende dat het derhalve in de rede ligt dat de Commissie verklaart dat het in artikel 85, lid 1, neergelegde verbod voor de gehele periode tussen de inwerkingtreding van Verordening nr. 17 en de ontbinding van de vennootschapsovereenkomst niet geldt,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

Er bestaat voor de Commissie op grond van de gegevens die haar bekend zijn geen aanleiding om krachtens artikel 85, lid 1, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap op te treden tegen de statuten van de op 30 juni 1980 opgerichte vereniging "Industrieverband Solnhofener Natursteinplatten e.V.".

Artikel 2

Het verbod van artikel 85, lid 1, van het Verdrag is op grond van artikel 7, lid 1, van Verordening nr. 17 niet van toepassing op de vennootschapsovereenkomst, waarbij de vennootschap naar burgerlijk recht "Exportkartell Solnhofener Natursteinplatten" werd opgericht, met inbegrip van de op basis daarvan geschiede vaststelling en toepassing van basisprijzen, rabatten, verkoopen betalingsvoorwaarden, voor de periode van 13 maart 1962 tot 30 juni 1980.

Artikel 3

Deze beschikking is gericht tot de vereniging "Industrieverband Solnhofener Natursteinplatten e.V." te D-8834 Pappenheim.

Gedaan te Brussel, 16 oktober 1980.

Voor de Commissie

Raymond VOUEL

Lid van de Commissie