++++

BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

van 19 december 1984

inzake een procedure op grond van artikel 85 van het EEG-Verdrag ( IV/29.725 - Houtslijp )

( Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek )

( 85/202/EEG )

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN ,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap ,

Gelet op Verordening nr . 17 van de Raad van 6 februari 1962 , eerste verordening over de toepassing van de artikelen 85 en 86 van het EEG-Verdrag ( 1 ) , laatstelijk gewijzigd bij de Toetredingsakte van Griekenland , inzonderheid op artikel 3 ,

Gezien het besluit van de Commissie van 29 juli 1981 de procedure in te leiden ,

Na de betrokken onderhandelingen overeenkomstig artikel 19 , lid 1 , van Verordening nr . 17 en overeenkomstig Verordening nr . 99/63/EEG van de Commissie van 25 juli 1963 over het horen van belanghebbenden en derden overeenkomstig artikel 19 , leden 1 en 2 , van Verordening nr . 17 van de Raad ( 2 ) in de gelegenheid te hebben gesteld hun standpunt kenbaar te maken ter zake van de punten van bezwaar welke de Commissie in aanmerking heeft genomen ,

Na raadpleging van het Adviescomité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities ,

Overwegende hetgeen volgt :

DEEL 1

DE FEITEN

( 1 ) In 1977 heeft de Commissie overeenkomstig artikel 14 van Verordening nr . 17 verificaties verricht in de houtslijpindustrie die met name betrekking hadden op het gedrag van de adressaten van deze beschikking ( 3 ) sinds 1973 . Na ontdekking van een aantal concurrentiebeperkende praktijken en overeenkomsten die niet overeenkomstig artikel 4 of artikel 5 van Verordening nr . 17 waren aangemeld , besloot de Commissie in september 1981 overeenkomstig artikel 3 , lid 1 , van Verordening nr . 17 ambtshalve een procedure in te leiden en deelde zij de adressaten van deze beschikking haar punten van bezwaar mede . Ten einde de argumenten in de antwoorden van de ondernemingen op haar punten van bezwaar te toetsen , verzocht de Commissie in september 1982 overeenkomstig artikel 11 van Verordening nr . 17 nadere inlichtingen betreffende de jaren 1974 tot medio 1982 . De aan de hand van deze verificaties door de Commissie vastgestelde feiten kunnen als volgt worden samengevat :

A . De markt

I . Het produkt

( 2 ) 1 . De onderhavige beschikking betreft door sulfaatontsluiting verkregen gebleekte houtslijp , die in de papierfabricage wordt gebruikt en op de markt wordt aangeboden ( zogenaamde marktpulp ) . Gebleekte sulfaatpulp wordt verkregen door de chemische bewerking van uit houtvezels bestaande celstof . Door dit produktieproces krijgt het eindprodukt bepaalde specifieke eigenschappen , waardoor gebleekte sulfaatpulp zich derhalve van andere soorten pulp onderscheidt . De kwaliteit van sulfaatpulp ligt hoger dan die van andere , chemisch verkregen pulp ( sodapulp , sulfietpulp ) of die van door mechanische bewerking verkregen pulp . Voor de produktie van dat pulp kunnen , anders dan bij voorbeeld in het sodapulpprocédé , nagenoeg alle houtsoorten worden gebruikt ; er is minder energie voor nodig dan voor de mechanische pulpproduktie en het produktieproces is minder vervuilend dan het sulfietpulpprocédé . De eerste fase van dit procédé levert ongebleekte ( bruine ) sulfaatpulp . Deze pulp wordt bij voorbeeld gebruikt bij de fabricage van zakken , kartonnen dozen en ander verpakkingsmateriaal . Met het oog op de fabricage van fijnere papiersoorten , waarbij kleur en zuiverheid van belang zijn , wordt de sulfaatpulp in een volgende produktiefase chemisch gebleekt . Van alle soorten houtslijp heeft gebleekte sulfaatpulp de beste kwaliteit . Het marktaandeel daarvan is de laatste jaren voortdurend toegenomen ; in 1980 kwam dat aandeel op ongeveer een derde neer .

( 3 ) 2 . De eigenschappen van gebleekte sulfaatpulp verschillen naar gelang van het type hout dat bij de fabricage is gebruikt . Pulp van zacht hout heeft langere vezels , is beter scheurbestendig en is geschikter voor machinale verwerking . De kwaliteit van zachthoutpulp wordt over het algemeen beter geacht dan die van hardhoutpulp , welke kortere vezels heeft en speciaal geschikt is voor de vervaardiging van zacht papier . Pulp welke vervaardigd is uit van noordelijke breedtes afkomstig hout , dat tamelijk langzaam is gegroeid ( noordelijk zachthout/hardhout ) wordt van betere kwaliteit geacht dan pulp van in zuidelijke breedtes geproduceerd hout ( zuidelijk zachthout/hardhout ) . Dit kwaliteitsonderscheid heeft in ieder geval met ingang van 1978 tot vier prijsniveau's voor de vier produktsoorten ( noordelijk zachthout , zuidelijk zachthout , noordelijk hardhout en zuidelijk hardhout ) geleid , waarbij voor noordelijk zachthout de hoogste en voor zuidelijk hardhout de laagste prijzen worden betaald . Binnen deze vier categorieën produkten wordt voorts nog een onderscheid gemaakt naar gelang van witheid . Pulp van meer dan 88 GE ( 4 ) wordt als van eerste kwaliteit beschouwd , terwijl pulp van minder dan 80 GE als half-gebleekt wordt ingedeeld . Hoe witter het produkt , hoe hoger de prijs .

( 4 ) 3 . Vanwege de verschillende eigenschappen en mogelijkheden van de onderscheiden soorten produkten , maken papierfabrikanten voor de vervaardiging van een bepaalde papiersoort van een bepaalde kwaliteit gewoonlijk gebruik van een mengsel van soorten van die produkten . Binnen elke categorie produkten is de door de afzonderlijke fabrikanten vervaardigde pulp in feite in aanzienlijke mate verwisselbaar , terwijl daarentegen iedere omschakeling van een categorie produkten op een andere slechts binnen welbepaalde fysisch-chemische grenzen kan geschieden , hetgeen langdurige en kostbare proeven en een omschakeling van de produktie-installaties vergt . Vanuit het gezichtspunt van de papierfabrikant bestaat weliswaar de mogelijkheid een andere producent te kiezen , althans voor dezelfde categorie produkten , doch desalniettemin hecht de papierfabrikant grote waarde aan de instandhouding van reeds lang bestaande relaties met zijn leveranciers en aan zekerheid in zijn bevoorrading ; in ieder geval betrekt hij gewoonlijk bij een aantal producenten in verscheidene landen .

II . De producenten

( 5 ) 1 . Sulfaatpulp wordt over de gehele wereld in meer dan 30 landen door ruim 800 ondernemingen vervaardigd . Het grootste gedeelte van de door deze ondernemingen vervaardigde sulfaatpulp wordt door deze ondernemingen zelf of door daarmee verbonden ondernemingen , bij voorbeeld voor de papierfabricage , gebruikt . Slechts ongeveer 40 % van alle gebleekte sulfaatpulp wordt op de markt verkcht ( 5 ) , de zogeheten marktpulp , die het voorwerp van deze beschikking vormt . In de Gemeenschap wordt marktpulp door meer dan 50 ondernemingen verkocht .

De totale produktie van gebleekte marktpulp bedroeg in 1981 ongeveer 18 miljoen ton . Van de producerende landen waren de belangrijkste Canada ( iets meer dan 6 miljoen ton ) , de Verenigde Staten ( iets meer dan 4 miljoen ton ) , Zweden ( ongeveer 2,5 miljoen ton ) en Finland ( ongeveer 1,6 miljoen ton ) ( 6 ) .

( 6 ) 2 . De meeste producenten in de Verenigde Staten behoren tot geïntegreerde papierfabricageconcerns met een totale jaaromzet van enkele miljarden dollars . De grootste ondernemingen daarvan verkopen meer dan 300 000 ton per jaar , waarvan 100 000 ton per jaar naar de Gemeenschap verscheept wordt . De Canadese producenten behoren voor het merendeel tot geïntegreerde concerns met een totale jaaromzet van 2 miljard US-dollar . De grootsten onder hen hebben een afzet van meer dan 500 000 ton per jaar , waarvan meer dan 150 000 ton naar de Gemeenschap wordt verscheept . Ook de Zweedse fabrikanten zijn gewoonlijk geïntegreerde concerns . Hun totale jaaromzet ligt gewoonlijk beneden de 1 miljard US-dollar . De grootsten onder hen verkopen meer dan 300 000 ton per jaar en sommige van hen leveren vrijwel hun volledige produktie naar de Gemeenschap . In veel gevallen behoren ook de Finse fabrikanten tot een geïntegreerde onderneming . Hun jaaromzet bedraagt in totaal minder dan 1 miljard US-dollar . De grootste producenten verkopen ongeveer 200 000 ton per jaar . Tien fabrikanten ( 7 ) maken deel uit van een onderdeel van een gemeenschappelijke verkooporganisatie ( Finncell ) die hun pulp uitsluitend in eigen naam en voor eigen rekening verkoopt , prijzen vaststelt en bestellingen onder haar leden verdeelt . Wat de totale omzet betreft zijn in het algemeen de producenten in de Verenigde Staten en Canada grotere ondernemingen dan de Zweedse en de Finse . De fabrikanten in Zweden en Finland verschepen echter grotere hoeveelheden naar de Gemeenschap dan die in de Verenigde Staten en Canada .

Producenten in alle vier genoemde landen sluiten voor hun pulp dikwijls langlopende leveringsovereenkomsten met de belangrijkste papierfabrikanten in de Gemeenschap op basis van vastgestelde hoeveelheden , waarbij de prijzen gewoonlijk per kwartaal worden vastgesteld . Verscheidene producenten hebben belangen in Europese papierfabrieken . Gewoonlijk levert een producent aan meer dan 50 klanten in de Gemeenschap ; Finncell heeft daar het grootste aantal klanten ( ongeveer 290 papierfabrieken ) .

( 7 ) 3 . De kosten van de produktie en van verscheping binnen de Gemeenschap verschillen naar gelang van de plaats van vestiging van de onderneming . Vanwege uiteenlopende trends in de economische situaties en de wisselkoersen in de onderscheiden produktielanden tussen 1975 en 1981 was er een duidelijke verschuiving wat de relatieve kostenvoor - en -nadelen van de ondernemingen betreft tot welke deze beschikking is gericht . In 1976 verkeerden de in het zuid - en in het noordwesten van de Verenigde Staten gevestigde producenten wat de kosten betreft in een aanzienlijk gunstiger positie , maar in 1981 verkeerden die in het noordwesten in een sterk nadelige positie . In tabel 1 zijn de bijzonderheden daarvan weergegeven .

( 8 ) 4 . Tussen 1975 en 1981 verschilden de verhouding capaciteit/gebruik en de omvang van de voorraden van de pulpproducenten niet alleen sterk per land , doch in hetzelfde land ook per producent . Nadere bijzonderheden hierover zijn in de tabellen 3 en 4 te vinden .

III . De afnemers

( 9 ) De Europese Gemeenschap is het belangrijkste afzetgebied voor gebleekte sulfaatpulp . Van de in totaal ongeveer 18 miljoen ton in 1981 geleverde pulp werd ongeveer 6,1 miljoen ton in de Gemeenschap geleverd ( 8 ) . De grootste zendingen gingen naar de Bondsrepubliek Duitsland ( iets minder dan 2 miljoen ton ) , Frankrijk ( meer dan 1,3 miljoen ton ) en het Verenigd Koninkrijk ( meer dan 1,1 miljoen ton ) . In 1981 werd slechts 0,7 miljoen ton ( 9 ) in de Gemeenschap geproduceerd .

( 10 ) Voor de Zweedse en de Finse fabrikanten is de markt van de Gemeenschap bijzonder belangrijk , aangezien zij ongeveer twee derde van hun totale produktie aan marktpulp in de Gemeenschap afzetten . De Europese markt is van minder belang voor de Noordamerikaanse fabrikanten , aangezien zij een veel belangrijker thuismarkt hebben . Door verkopen naar de Gemeenschap kunnen zij in ruime mate hun produktie diversifiëren en cyclische schommelingen in de Verenigde Staten opvangen .

( 11 ) Gebleekte sulfaatpulp wordt afgenomen door meer dan 800 in de Gemeenschap werkzame papierfabrikanten . Een honderdtal van hen neemt grote hoeveelheden af . Deze ondernemingen hebben gewoonlijk langlopende leveringsovereenkomsten . Ten einde het mengsel te krijgen dat zij voor hun fabricage behoeven en om de leveringsrisico's zo klein mogelijk te houden , kopen zij gebleekte sulfaatpulp van verschillende producenten , verspreid over een aantal landen . De belangrijkste afnemers kopen meer dan 200 000 ton gebleekte sulfaatpulp per jaar in . Hun totale omzet bedraagt meer dan 1 miljard US-dollar . Dikwijls zijn zij verbonden met buiten de Gemeenschap gevestigde pulpproducenten .

IV . Ontwikkeling van de pulpmarkt

( 12 ) 1 . De pulpmarkt is onderhevig aan cyclische schommelingen ten gevolge van verschillen in de economische situatie . De vraag naar marktpulp wordt sterk beïnvloed door die naar papier en karton , die weer nauw samenhangt met wijzigingen in de industriële produktie . Gedurende de laatste jaren is de papierproduktie in de Gemeenschap ( met name de produktie van papier van betere kwaliteit ) gemiddeld genomen evenwel voortdurend gestegen .

( 13 ) 2 . Na de opleving in 1973 daalde de papierproduktie en dus ook het verbruik van pulp in de Gemeenschap in 1974 , en sterker nog in 1975 . In laatstgenoemd jaar werd de capaciteit/gebruikverhouding van bijna alle pulpproducenten zeer ongunstig en namen de voorraden bij de fabrieken tot een ongekende omvang toe , die voor sommige producenten de produktie van een geheel jaar evenaarde . Hoewel de voorraden in Canada door langdurige stakingen klein bleven , namen die in Zweden zeer sterk toe omdat de Staat op grond van zijn voorraadbevorderingsprogramma een deel van de kosten van de extra voorraden financierde . In 1976 stegen invoer en verbruik van pulp in de Gemeenschap weer tot bijna het niveau van 1974 ; zij bleven tot in 1977 betrekkelijk stabiel . In 1978 begonnen invoer en verbruik van pulp in de Gemeenschap weer te stijgen . Deze stijging hield aan en bereikte een piek in 1980 ( invoer 30 % en verbruik 50 % boven het niveau van 1976 ) . In 1981 liepen de invoer en het verbruik van pulp enigszins terug . Deze teruggang hield aan in 1982 ( nadere gegevens in de tabellen 2 , 3 en 4 ) . Gedurende dit gehele tijdvak liepen de invoer en het verbruik in de onderscheiden Lid-Staten van de Gemeenschap aanzienlijk uiteen .

( 14 ) 3 . Vanaf 1976 worden de prijzen in het algemeen uitgedrukt in US-dollar . Voordien noteerden de Canadese en de Amerikaanse producenten hun prijzen in US-dollar , terwijl de Zweedse en de Finse fabrikanten hun prijzen in Zweedse kroon noteerden . Met uitzondering van het vierde kwartaal van 1977 en de drie eerste kwartalen van 1978 hanteerden alle producenten een systeem met twee prijsschalen : een hogere voor leveranties naar Middellandse-Zeehavens ( zone 2 ) dan voor die naar havens in Noordwest-Europa ( zone 1 ) .

( 15 ) Tussen het eerste kwartaal van 1974 en het eerste kwartaal van 1975 stegen de pulpprijzen met meer dan 40 % ( eerste kwaliteit gebleekt zachthout steeg van circa 290 tot 415 US-dollar ) en zij bleven gedurende 1976 stabiel ( 1 ) . In 1977 daalden de werkelijke prijzen bijna tot het niveau van het eerste kwartaal van 1974 , terwijl de opgegeven prijzen gedurende de drie eerste kwartalen van 1977 op dat van 1976 bleven . Met ingang van het derde kwartaal van 1978 tot het tweede kwartaal van 1980 stegen de prijzen voortdurend en ten slotte algemeen met meer dan 60 % ( eerste kwaliteit gebleekt noordelijk zachthout steeg van circa 330 tot 545 US-dollar en bleven tot het vierde kwartaal van 1981 ( 1 ) op hetzelfde niveau . In het vierde kwartaal van 1981 toonden de opgegeven prijzen een verdere stijging die niet in alle Lid-Staten werd aanvaard . In 1982 daalden de transactieprijzen snel om daarna weer het niveau van begin 1979 te bereiken .

B . De betrokken ondernemingen

( 16 ) De betrokken ondernemingen behoren tot de belangrijkste producenten van gebleekte sulfaatpulp ter wereld en tot de belangrijkste leveranciers van Europese fabrikanten . De meeste ondernemingen behoren tot geïntegreerde concerns die een deel van de door hen vervaardigde pulp tot apier en karton verwerken . Bijzonderheden over hun totale omzet zijn weergegeven in tabel 5 , waarin tevens de plaats van vestiging en de capaciteit van hun produktie-installaties alsmede hun belangen in andere ondernemingen of in Europese papierfabrieken zijn te vinden .

C . Het prijzensysteem van de betrokken ondernemingen

I . Opgegeven prijzen

( 17 ) 1 . De prijzen worden gewoonlijk vastgesteld voor het volgende kwartaal . Enkele weken voor het begin daarvan delen de fabrikanten de nieuwe prijzen mede van hun respectieve produkten . Deze opgaven worden mondeling gedaan , met gebruikmaking van de telefoon , of schriftelijk dan wel per telex aan klanten , agentschappen of de vakpers ( met name Pulp and Paper International , Paper en Deutsche Papierwirtschaft ) , die deze gegevens terstond bekendmaken . De andere producenten zijn door de vakpers , verslagen van hun agenten of navraag bij hun gezamenlijke klanten spoedig op de hoogte van alle door een fabrikant nieuwe aangekondigde prijzen .

Dit kan uit het volgende worden afgeleid :

( 18 ) - Een telexbericht van 22 mei 1975 van Continental Cellulose aan haar opdrachtgever Norrlands Skogsaegares Cellulosa :

" KEA ongewijzigde prijzen derde kwartaal 1975 " ( III/437 ) .

KEA ( Pulp , Paper and Paperboard Export Association of the United States ) maakte haar prijzen officieel op 1 juni 1975 bekend .

( 19 ) - Een telexbericht van 19 november 1975 van de Continental Cellulose aan haar voornaamste opdrachtgever Stora Kopparbergs luidde als volgt :

" We vernemen zojuist dat SCA heeft besloten haar pulp voortaan in België aan te bieden in US-dollars op de volgende prijsniveau's :

- SBK ( 11 ) * 415 *

- HBK ( 12 ) * 410 *

- SB sulfiet * 410 *

- Ongebleekt sulfiet * 382 *

- Ongebleekt kraft * 375 . *

Als uw agent , en ten einde de stabiliteit van de markt te steunen - nodig vanwege de zeer lage en ongunstige papierprijzen - veroorloven wij ons aan te bevelen deze prijsniveau's in acht te nemen . Verzoeken om instructies . " ( III/400 ) ( originele tekst : Engels ) .

SCA ( Svenska Cellulosa AB ) deelde haar prijzen op 19 november 1975 mede .

( 20 ) - Een telexbericht van december 1978 van de heer Ph . Verdet , agent , aan zijn opdrachtgever , de heer Bivar van Portucel , luidt als volgt :

" Hebben vernomen dat KEA vandaag de volgende prijzen zou hebben opgegeven :

harshoudend gebleekt kraft , noordelijk * 400 *

harshoudend gebleekt kraft , zuidelijk * 385 *

gebleekt kraft , loofhout , zuidelijk * 380 *

Zullen u per telex zodra mogelijk andere med delingen doen . " ( VII F 2/161 ) .

( 21 ) - Een telexbericht van 15 juni 1979 van de heer Weijerman , agent , aan zijn opdrachtgever , de heer Bivar van Portucel , luidt als volgt :

" Inzake prijssituatie derde kwartaal : Finncell , MoDo , Sodra en Borregaard geen stijging . Andere Scan-fabrieken nog niets opgegeven . Inzake VS-fabrieken : Georgia Pacific verhoogde gebleekte SW van 410 tot 425 en adviseerde voor gebleekte HW ongewijzigde prijzen 395 US-dollar . Inzake uw prijzen : Gelieve uw prijsstructuur derde kwartaal op te geven . Aangezien HW VS en Scan niet wijzigden , nemen wij aan dat u voor het derde kwartaal de prijzen van het tweede kwartaal zult berekenen . Gaarne advies . " ( VII F 2/185 ) ( originele tekst : Engels ) .

( 22 ) 2 . Althans voor de hieronder aangeduide tijdvakken gaven de ondernemingen , waaraan deze beschikking is gericht , dezelfde prijs op voor Noordwest-Europa ( zone 1 ) en vrijwel dezelfde prijzen voor Zuid-Europa ( zone 2 ) :

i ) de Canadese en de Amerikaanse ondernemingen gaven dezelfde prijzen op vanaf het eerste kwartaal van 1975 tot het derde kwartaal van 1977 en vanaf het eerste kwartaal van 1978 tot het derde kwartaal van 1981 ( 13 ) ;

ii ) de Zweedse en de Finse ondernemingen gaven dezelfde prijzen op vanaf het eerste kwartaal van 1975 tot het tweede kwartaal van 1977 en vanaf het derde kwartaal van 1978 tot het derde kwartaal van 1981 ( 14 ) ;

iii ) alle ondernemingen gaven dezelfde prijzen op vanaf het eerste kwartaal van 1976 tot het tweede kwartaal van 1977 en vanaf het derde kwartaal van 1979 tot het derde kwartaal van 1981 ( 15 ) .

( 23 ) De opgaven werden voor het begin van de onderscheiden kwartalen en in ieder geval kort na elkaar verstrekt . Voor bepaalde kwartalen ( bij voorbeeld het eerste kwartaal van 1978 en de eerste drie kwartalen van 1979 ) deden alle fabrikanten vrijwel gelijktijdig opgave . In het algemeen deden de producenten in hetzelfde land opgave binnen enkele dagen na elkaar . Tabel 6 biedt nadere gegevens inzake de prijsopgaven .

II . Transactieprijzen

( 24 ) De uniform opgegeven prijzen voor verkopen van eerste kwaliteit in de voornaamste afnemende landen van de Gemeenschap ( 16 ) waren ook de uniforme prijzen waartegen , althans in volgende tijdvakken , transacties werden afgesloten :

i ) voor zachthoutpulp vanaf het eerste kwartaal van 1975 tot het vierde kwartaal van 1976 en vanaf het eerste kwartaal van 1979 ( 17 ) tot het derde kwartaal van 1981 ;

ii ) voor hardhoutpulp vanaf het eerste kwartaal van 1975 tot het derde kwartaal van 1976 en vanaf het eerste kwartaal van 1979 tot het derde kwartaal van 1981 .

( 25 ) Aangezien de antwoorden op de punten van bezwaar de onbewezen bewering inhielden dat de prijzen van de transacties sterk verschilden van de opgegeven prijzen , verzocht de Commissie om schriftelijk bewijs overeenkomstig artikel 11 van Verordening nr . 17 . Door de betrokken ondernemingen werden meer dan 100 000 facturen en creditnota's voorgelegd . Hieruit blijkt dat werkelijke kortingen of gunstige voorwaarden in de vorm van gemakkelijker betalingsvoorwaarden ( met enkele uitzonderingen ) slechts werden toegekend aan een kleine groep van leidende ondernemingen . De betrokken ondernemingen verleenden dergelijke kortingen op vrijwel gelijkluidende voorwaarden . Deze kortingen bedroegen gewoonlijk niet meer dan 3 % en nimmer meer dan 7 % . Verminderingen die uitsluitend ertoe streken het feit dat de leverancier er niet in geslaagd was aan zijn contractuele verplichtingen te voldoen of een bijkomende dienstverlening door de afnemer of door derden te compenseren , zijn geen echte prijskortingen en werden derhalve niet in aanmerking genomen ( 18 ) . Zo is ook geen sprake van een werkelijke prijskorting ( 19 ) , indien hoeveelheden worden gefactureerd die in een daaropvolgend kwartaal worden verzonden tegen prijzen die van kracht waren op het moment van aangaan van de overeenkomst ( " carry over " ) . Nadere gegevens inzake de prijzen van de transacties zijn in de tabellen 7 en 8 opgenomen .

III . Prijsbeleid

Inlichtingen over het prijsbeleid van enkele van de betrokken ondernemingen komen voor in de volgende telexberichten :

( 26 ) - In een telexbericht van 19 november 1975 aan haar dochteronderneming in België deelt Finncell mede :

" Ons voornaamste doel is stabiliteit en een internationaal uniform prijsniveau voor pulp bij alle leveranciers ... " ( IX/1713 ) ( originele tekst : Engels ) .

( 27 ) - In een telexbericht van 16 december 1977 aan haar dochteronderneming in Italië deelt SCA mede :

" Kraft Exporter Association ( KEA ) hebben in een poging de Scans te steunen deze week hun prijzen voor West-Europa aangekondigd voor het eerste kwartaal 1978 ... " ( XXVII/5530 ) ( originele tekst : Engels ) .

D . Het kartel van pulpfabrikanten in de Verenigde Staten ( KEA )

( 28 ) 1 . De volgende pulpproducenten in de Verenigde Staten zijn leden van de Pulp , Paper and Paper Board Export Association of the United States , voorheen Kraft Export Association geheten ( KEA : deze afkorting wordt nog steeds gebruikt in industriële kringen en zal ook in deze beschikking worden aangehouden ) :

- Crown Zellerbach Corp . ,

- Federal Paper Board Co . ,

- Georgia Pacific Corp . ( GP ) ,

- Scott Paper Co . ,

- Weyerhaeuser .

ITT-Rayonier Inc . trok zich terug na ontvangst van de mededeling van de punten van bezwaar . International Pulp Sales Co . trok zich op 13 maart 1979 terug . Chesapeake Corp . of Virginia trok zich op 1 februari 1982 terug . The Mead Corporation trok zich op 1 april 1984 terug .

( 29 ) 2 . KEA is een exportkartel dat in 1952 overeenkomstig de " Webb Pomerene Act " ( 20 ) is geregistreerd . Het doel waarvoor de vereniging is aangegaan , is neergelegd in artikel II van de statuten en houdt het volgende in :

- een vereniging aan te gaan met als uitsluitend doel exporthandel te drijven en uitsluitend exporthandel zoals omschreven in de genoemde wet ;

- allerhande gegevens te verzamelen , aan te leggen en te verspreiden betreffende genoemde industrieën of voor deze industrieën nuttig of van belang met het oog op de bevordering van hun export , en gelegenheid te geven voor de aangesloten leden en anderen dergelijke gegevens alsmede andere aangelegenheden in verband met de exportactiviteiten van genoemde industrieën te bespreken ;

- overeenkomsten aan te gaan in het kader van de exportactiviteiten ter zake van ongeacht welk onderwerp in verband met deze activiteiten , haar leden bij te staan overeenkomsten aan te gaan , ter zake van om het even welk punt in verband met deze exportactiviteiten individuele en gemeenschappelijke maatregelen te nemen .

( 30 ) Overeenkomstig artikel II van de statuten is het de vereniging toegestaan als haar doel mede te beschouwen alle onderwerpen in verband met de exportactiviteiten van de pulp - , papier - en kartonindustrieën . De vereniging stelt eveneens statistieken op die strikt vertrouwelijk zijn ( artikel VIII van het reglement ) .

( 31 ) 3 . De aangelegenheden van de vereniging worden behartigd door een " Executive Committee " , bestaande uit de voorzitters van de verschillende groepen . Deze groepen zijn bevoegd de voorwaarden voor het lidmaatschap vast te stellen alsmede de wijze waarop hun zaken worden behartigd overeenkomstig de statuten , het reglement , alsook overeenkomstig de beleidslijnen en voorschriften van het " Executive Committee " .

( 32 ) Artikel II ( A ) van de beleidsverklaring van de " Pulp Group " luidt als volgt :

" Overeenkomst inzake de prijzen : Op gezette tijden zullen de leden van de " Pulp Group " bijeenkomen en wanneer het quorum aanwezig is zullen de op deze bijeenkomst vertegenwoordigde leden met algemene stemmen afspraken maken over prijzen en betalingsvoorwaarden voor verkopen naar de meeste exportmarkten ten aanzien van bepaalde categorieën in de Verenigde Staten geproduceerde pulp . Bepaalde landen mogen met name buiten deze prijslijst worden gehouden . Voor zover iedere aangesloten onderneming voor de vergadering een agenda ontvangt en vervolgens tevoren wil vernemen of over prijsherziening zal worden gesproken , is algehele overeenstemming tussen de aanwezige leden bindend voor alle leden .

Door een met algemene stemmen bereikte overeenkomst om een herziene prijslijst vast te stellen , stemmen de leden ermee in de nieuwe prijzen als hun minimumprijzen aan te houden op iedere exportmarkt en om de nieuwe betalingsvoorwaarden te aanvaarden . Zij stemmen er eveneens mee in de nieuwe prijzen op te geven ( desgewenst hogere ) aan hun klanten , terstond of op een datum welke is overeengekomen door de ter vergadering aanwezige leden . Indien de aangesloten ondernemingen verkopen via agenten , dragen zij er zorg voor dat hun agenten op het overeengekomen tijdstip opgave doen van de nieuwe , door de aangesloten leden gehanteerde prijzen .

Na opgave van de nieuwe prijzen en betalingsvoorwaarden aan de klanten is elke aangesloten onderneming vrij van deze prijzen of betalingsvoorwaarden van de klanten af te wijken , indien zij daartoe op een bepaald moment besluit . Elke aangesloten onderneming stemt er evenwel mee in om , alvorens prijsofferte te doen , iedere afwijking beneden de prijs op de aanbevolen prijslijst of iedere afwijking van de betalingsvoorwaarden aan de " Manager " , voor te leggen . Indien een dergelijke prijsofferte een bestelling ten gevolge heeft , wordt ook deze omstandigheid terstond aan de " Manager " gemeld . Deze aanmelding dient telefonisch te geschieden binnen 48 uur . Indien naar het oordeel van de " Manager " deze afwijking(en ) de geldigheid van de aanbevolen prijslijst nadelig beïnvloedt ( beïnvloeden ) , kan hij ter bespreking van de nodige maatregelen een bijeenkomst van de " Pulp Group " beleggen .

Het is het verklaarde beleid van de " Pulp Group " dat de prijslijst , als hierboven bedoeld , een lijst is met aanbevolen prijzen en uitsluitend dient voor oriëntatie en gebruik door de leden . Deze lijst mag niet worden vermenigvuldigd of aan niet-aangeslotenen , met inbegrip van agenten , worden getoond . Bij de discussie over hun prijzen met afnemers of agenten komen de aangeslotenen overeen deze prijzen niet aan de duiden als KEA-prijzen of KEA-betalingsvoorwaarden . Met name bij onderhandelingen met afnemers of potentiële afnemers zullen de aangesloten ondernemingen noch hun huidige , noch hun toekomstige prijzen aan huidige of toekomstige " KEA " -prijzen koppelen . " ( originele tekst : Engels ) .

( 33 ) Artikel I van genoemde beleidsverklaring behelst voor de toepassing van KEA-prijzen de volgende definities :

Fir pulp : pulp welke niet minder dan 80 % Douglas-den bevat ;

Off-grade pulp : pulp welke dermate van de specificaties van de geproduceerde categorie afwijkt , dat prijsverlaging nodig is om de betreffende hoeveelheid van deze pulp te kunnen afzetten ;

Introduction pulp : pulp van een nieuwe fabriek die nog niet langer dan één jaar in bedrijf is geweest . Deze pulp is beperkt tot 100 ton voor verzending uit om het even welke fabriek naar ongeacht welke afnemer .

( 34 ) 4 . a ) In haar antwoord op de punten van bezwaar lichtte KEA haar activiteiten als volgt toe :

" KEA is in de eerste plaats een forum voor de uitwisseling van informatie onder de KEA-leden inzake de voorwaarden op de door hen bediende exportmarkten . De tweede voornaamste functie van KEA is een forum te zijn voor de vaststelling van de geldende marktprijzen voor pulp op de exportmarkten en om onder haar leden overeenstemming te bereiken inzake het toekomstige prijsniveau . " ( originele tekst : Engels ) .

Tijdens de hoorzitting erkende de vertegenwoordiger van één onderneming ( Rayonier ) dat zijn onderneming voornamelijk tot de KEA was toegetreden om informatie over de prijzen op de markt te verkrijgen .

( 35 ) b ) Uit de aan de Commissie overgelegde facturen en creditnota's blijkt het volgende :

i ) ten minste vanaf het eerste kwartaal van 1975 tot het derde kwartaal van 1977 waren de prijsopgaven van KEA en van de aangesloten leden identiek ( tabel 6 ) ;

ii ) in ieder geval met ingang van het eerste kwartaal van 1975 tot het derde kwartaal van 1981 gaven alle KEA-leden dezelfde prijzen op ( 21 ) ( tabel 6 ) ;

iii ) in ieder geval waren in de daaropvolgende tijdvakken de uniform aangekondigde prijzen tevens de werkelijke transactieprijzen :

voor zachthoutpulp met ingang van het eerste kwartaal van 1975 tot het vierde kwartaal van 1976 en vanaf het derde kwartaal van 1979 tot het derde kwartaal van 1981 ;

voor hardhoutpulp van het eerste kwartaal van 1975 tot het derde kwartaal van 1976 en vanaf het eerste kwartaal van 1979 tot het derde kwartaal van 1981 ( tabellen 7 en 8 ) .

F . Gemeenschappelijke agentschappen van de pulpfabrikanten

1 . Enkele van de ondernemingen waaraan deze beschikking is gericht , worden vertegenwoordigd door een gemeenschappelijk agent .

( 36 ) a ) Continental Cellulose , een Belgische agent voor houtslijp , is het verkoopagentschap dat op commissiebasis voor de volgende pulpfabrikanten werkt :

- Stora Kopparbergs-Bergslags AB in België ;

- St . Anne ( voor de Benelux ) en Billerud voor België ( voor Rayon Cellulose ) , Domtar ( Canada ) voor Europa ( zonder Frankrijk ) ;

- Bowater Inc . voor acht Europese landen ;

- Exportles voor België en Frankrijk ;

- Norrlands Skogsaegares Cellulosa AB .

( 37 ) b ) De onderneming Central National Corporation in de Verenigde Staten is het verkoopagentschap dat op commissiebasis werkt voor verscheidene ondernemingen in de Verenigde Staten : Allied Papers , voor West-Europa , Chesapeake , voor Italië ; Western , voor een bepaald soort HBK in de gehele wereld ; Federal Trade Board , voor alle exportmarkten ; Temple Eastex , voor alle exportmarkten ; Brown , voor Italië . Brown werd in 1980 overgenomen door James River ; James River - Berlin Gorham Inc . voor Italië .

CNC en haar dochterondernemingen hebben andere agentschappen . In Italië treedt bij voorbeeld Central National Italia Srl op voor Billerud , Iggesund en Kopparfors .

CNC's Nederlandse dochteronderneming verkoopt namens Portucel in Nederland .

CNC heeft in de periode 1974 - 1981 eveneens op ad hoc-basis verkocht voor enkele meestal Noordamerikaanse fabrikanten .

2 . Enkele van de ondernemingen waaraan deze beschikking is gericht , traden op als agent voor andere fabrikanten :

( 38 ) a ) de pulpfabrikant Svenska is het verkoopagentschap dat op commissiebasis werkt voor de volgende pulpfabrikanten :

- Crown Zellerbach : de Amerikaanse-dochteronderneming van Svenska is agent voor Crown pulp in Europa ,

- de Duitse dochteronderneming van Svenska is agent voor Companhia Portuguesa de Cellulose ( Lissabon ) in Duistland ;

( 39 ) b ) Mead USA verkoopt op commissiebasis voor British Columbia Forest Products in de EEG ;

( 40 ) c ) MoDoCell is agent voor St . Anne in Italië ;

( 41 ) d ) inmiddels is de navolgende overeenkomst aangemeld :

SCAPSI ( SCA' Pulp' Sales International Ltd ) , een dochteronderneming van SCA , is in bepaalde Europese landen agent voor Nekoosa Papers Inc . en voor Leaf River Forest Products Inc .

( 42 ) Met uitzondering van de in punt 37 bedoelde overeenkomst ( James River - Berlin Gorham Inc . ) en de in punt 41 bedoelde overeenkomst ( SCAPSI - Nekoosa Papers Inc . en Leaf River Forest Products Inc . ) werd in de punten van bezwaar aangevoerd dat de overige overeenkomsten de mededinging beperkten . Daarna zijn de in punt 36 genoemde overeenkomsten , de in punt 37 genoemde overeenkomsten van Central National Corporation met Allied Papers en met James River - Berlin Gorham Inc . , de in punt 38 genoemde overeenkomst tussen Svenska en Crown Zellerbach en de in punt 41 genoemde overeenkomst bij de Commissie aangemeld overeenkomstig de artikelen 4 en 5 van Verordening nr . 17 . Tevens werd verzocht om afgifte van een negatieve verklaring op grond van artikel 2 van genoemde verordening ( 22 ) .

F . Contacten tussen fabrikanten in het kader van Fides

( 43 ) Het trustkantoor Fides in Zwitserland beheert het " Research and Information Centre for the European Pulp and Paper Industry " . In de sectie hardhoutpulp spraken leveranciers van hardhoutpulp regelmatig over prijzen en hoeveelheden en stelden hun prijsbeleid vast . Zulks geschiedde verscheidene malen per jaar ( 23 ) tijdens de Fides-vergaderingen of in beperkter verband , oorspronkelijk de " Mini-Fides Club " geheten en thans de " Bristol Club " genoemd , of ook wel in bijeenkomsten van twee of meer producenten . De bijeenkomsten van de Bristol Club werden in het algemeen georganiseerd door de Zweedse vereniging van pulp - en papierfabrikanten ( 24 ) . Deelnemers zijn alle fabrikanten van hardhout en onder hen waren ten minste de volgende ondernemingen of veren gingen van ondernemingen : de vereniging van Zweedse pulp - en papierfabrikanten , MoDoCell , Sodra Skogsaegarna , Finncell , Borregaard ( 25 ) , ENCE , Portucel , St . Anne en de GEC ( 26 ) .

1 . Deze bevindingen berusten op de volgende feiten en stukken :

( 44 ) - In juni 1973 had de " sales manager " van GEC in Stockholm een ontmoeting met een vertegenwoordiger van de Zweedse Vereniging van pulp - en papierfabrikanten en een vertegenwoordiger van Sodra . Gesproken werd over een prijsstijging voor gebleekte pulp en er vond een uitgebreide uitwisseling van inlichtingen plaats ( over produktiecapaciteit , voorraden en reacties van afnemers op de Zweedse verkooppolitiek ) ( brief van 2 juli 1973 van de " sales manager " van GEC aan andere " managers " van GEC ) . De vertegenwoordiger van Sodra deelde de vertegenwoordiger van GEC de marketingsprogramma's en voorraden van Sodra mede . In een brief van 2 juli 1973 aan een " manager " van Sodra stelde de " manager " van GEC :

" ... ik ben zeer verheugd de gelegenheid te hebben gehad uitvoerig te spreken over de commerciële problemen die thans voor onze beide concerns aan de orde zijn .

Het blijft mijn overtuiging dat dit soort uitwisseling slechts produktief kan zijn en dat het bestaande wantrouwen tussen de commerciële directeuren belachelijk is en tot niets constructiefs leidt . " ( X/1992 ) ( originele tekst : Frans ) .

( 45 ) - Tijdens de bijeenkomst op 27 september 1973 te Dubrovnik bespraken de deelnemers de marktsituatie in hun eigen land en hun eigen produktiecapaciteit .

Een nota van Borregaard in verband met deze vergadering behelsde het volgende :

" Portugal deelde mede dat zij de volledige Zweedse prijsstijging zou doorberekenen . Spanje wilde hetzelfde doen , doch had problemen met de Spaanse autoriteiten . Voor de export willen zij echter de Zweedse prijzen aanhouden . Finland , Duitsland , Oostenrijk en Noorwegen volgen de Zweedse prijzen . " ( XVIII/3533 ) ( originele tekst : Engels ) .

( 46 ) - Een interne nota van GEC van 8 januari 1974 behelst het volgende :

" ... in het vooruitzicht van de prijsstijging die op 1 juli moet ingaan , is het wellicht wenselijk in het kader van Fides een mini vergadering te beleggen zodat iedereen zijn zienswijze kan geven , en kan worden getracht die standpunten op elkaar af te stemmen . " ( X/1981 ) ( originele tekst : Frans ) .

( 47 ) - Uit de notulen van Borregaard blijkt dat op de bijeenkomsten te Lausanne op 24 september 1974 en te Kopenhagen op 19 mei 1976 , de deelnemers de markt - en de prijssituatie in hun onderscheiden landen bespraken ( XVIII/3538 en XVIII/3545 ) .

( 48 ) - Tijdens een bijeenkomst op 8 september 1975 tussen bovengenoemde vertegenwoordiger van de Zweedse vereniging en een " manager " van de GEC lichtte de eerstegenoemde laatstgenoemde in over het Scandinavische beleid , dit wil zeggen dat de Scandinaviërs liever hun produktie wilden verlagen dan hun prijzen ( nota van 8 september 1975 van deze " manager " van GEC ) ( X/1997 ) .

( 49 ) - Borregaard schreef in een brief van 27 januari 1976 aan haar Londense dochteronderneming :

" ... Wij hebben de stellige overtuiging dat de nodige maatregelen moeten worden getroffen om eerder de papierprijs te verhogen dan de pulpprijs te verlagen . Wij weten dat van Scandinavische zijde ernstig wordt gepoogd hieraan in de nabije toekomst iets te doen ... Bovendien bestaar er thans een zeer nauwe samenwerking die moet voorkomen dat onzinnige prijzen worden vastgesteld door de welbekende grote hardhoutpapierpulpproducerende landen op het continent . Indien u mocht vernemen van lage prijzen van de zijde van GEC bij voorbeeld is dit naar onze mening ofwel een poging u om de tuin te leiden , ofwel geschiedt zulks op grond van oude gegevens . Wij zijn van mening dat sinds december de Europese producenten van hardhout zeer weinig zullen doen om de prijzen van hardhoutpulp te verstoren . Uiteraard zal er een zekere tendens zijn om hier en daar een paar dollars van de prijs af te doen en in sommige gevallen een kort krediet toe te staan , zoals wij kunnen doen , doch over het geheel genomen moeten de pulpprijzen op niveau blijven ... " ( XVIII/3492 ) ( originele tekst : Engels ) .

" ... Officieel houden wij ons aan de KEA-prijs van 405 US-dollar , doch er zijn mogelijkheden beneden deze prijs te gaan , hoewel wij enigszins aarzelen dit te veel te doen op de markt van het Verenigd Koninkrijk , die een zeer belangrijke markt is van groot belang voor iedereen . Wij wilden hieraan nog toevoegen dat veel sympathie en begrip bestaat bij onze collega's en concurrenten op dit moment , omdat de Franse groep en Borregaard het ergst worden getroffen door de slechte markt voor hardhoutpulp . Naar onze mening zullen zij in aanmerking nemen dat wij in sommige gevallen een betere prijs geven of een langer krediet . " ( XVIII/3494 ) ( originele tekst : Engels ) .

( 50 ) - In een telexbericht van 27 augustus 1976 schreef Empresa Nacional de Celulosas te Madrid aan haar agent Becelco in Brussel :

" ... aangezien wij met onze voornaamste collega's , de Europese producenten van hardhout , in het vroege begin van september bijeenkomen en wij na deze vergadering tijdig maatregelen willen treffen voor het vaststellen van prijzen en hoeveelheden voor het vierde kwartaal ... " ( IX/1827 ) ( originele tekst : Engels ) .

Deze bijeenkomst werd op 2 september 1976 te Parijs gehouden .

( 51 ) - In een interne nota van 19 november 1976 verklaarde GEC's verkoopmanager :

" Er is geen sprake van een " satisfecit " te trachten te bereiken voor de commerciële dienst . Uit de tabel blijkt de kwetsbaarheid van GEC voor kritiek van Scandinavische zijde , zodat wij er belang bij hebben voor het eerste kwartaal van 1977 een oplossing te vinden , hoe miserabel die ook is : produktievermindering en officieel onze verkoop op de Franse markt verminderen . Wat denkt u hiervan ? " ( X/2016 ) ( originele tekst : Frans ) .

( 52 ) - In een telexbericht van 28 maart 1977 aan haar agent Becelco verklaarde Empresa :

" Wij hebben een bijeenkomst met onze voornaamste collega's producenten van gebleekte hardhoutsulfaatpulp om meningen uit te wisselen over de huidige marktsituatie en prognoses voor het tweede kwartaal . Tijdens de laatste vergadering in februari gaf Scans de verzekering dat zij zonder uitzondering verkocht tegen 390 US-dollar/cif , terwijl Portucel , Celbi en St . Anne staande hielden dat zij in het algemeen 380 US-dollar/cif aanhielden , en slechts in enkele uitzonderingsgevallen een korting hebben berekend van 5/10 US-dollar en niet lager gingen dan 370 US-dollar/cif . Wij verlaten de bijeenkomst om onze collega's te ontmoeten a.s . woensdag de 30e , om 12.00 uur . " ( IX/1831 ) ( originele tekst : Engels ) .

( 53 ) - Onderstaande tekst is een uittreksel uit de notulen van de bijeenkomst van de directie van GEC op 14 april 1977 :

" Reis van de heer Jooris ( 27 ) naar Stockholm en Helsinki : De Scandinaviërs hebben het erg gewaardeerd dat de commercieel directeur van GEC zich speciaal verplaatst om voor hen de commerciële problemen van het concern toe te lichten . Met de cijfers in de hand heeft de heer Jooris zijn gesprekspartners kunnen overtuigen dat niet GEC de laagste prijzen toepaste , met name in Italië . De heer Jooris zal op 11 mei nogmaals naar Helsinki gaan om de mogelijk heid na te gaan een prijsverhoging in te voeren vanaf het tweede half jaar . De Scandinaviërs hebben afgezien van hun dreigement om Frankrijk te overstromen met enorme hoeveelheden berkepulp . De heer Jooris hoopt op deze wijze te voorkomen dat in het tweede kwartaal hoeveelheden worden ingevoerd die schadelijk zijn voor de verkoop van GEC-pulp . Vergadering Fides te Zuerich . Het handelsbeleid van GEC heeft geen kritiek uitgelokt . Die kritiek werd geuit aan het adres van de Noorse onderneming Borregaard . " ( X/1935 ) ( originele tekst : Frans ) .

( 54 ) - De notulen van de vergadering van de directie van GEC op 26 mei 1977 behelsden de volgende passages :

" Uiteenzetting van de heer Jooris op de drie vergaderingen van 24 mei . Verwijten gericht aan GEC vanwege haar handelspolitiek ... c ) Gedachtenwisseling over de verschillende markten voor korte vezels . Aanwezig waren : Zweden , Finland , Noorwegen , Portugal en de GEC ... " ( X/1941 ) ( originele tekst : Frans ) .

( 55 ) - De notulen van de vergadering van de directie van GEC van 22 augustus 1977 behelsden de volgende passage :

" ... De heer Garrigues ( 28 ) zal inlichtingen inwinnen over een beweerde levering door GEC van 100 ton tegen 290 dollar franco Oostenrijkse grens . Reis naar Stockholm : aanwezig zullen zijn de heren Forest , Jooris en Gentil ... " ( X/1958 ) ( originele tekst : Frans ) .

( 56 ) - Finncell en GEC begonnen in 1973 inlichtingen uit te wisselen over hun voorraden , dit wil zeggen de omvang ervan en/of als een percentage van de produktie , doch niet meer na de liquidatie van GEC ( zie brief van GEC aan Finncell van 12 oktober 1977 met de verklaring , toegevoegd als voetnoot door de verkoopmanager van GEC , de heer Jooris ) . ( X/1961 ) .

2 . Het bovenstaande wordt voorts bevestigd door de volgende antwoorden op de punten van bezwaar :

( 57 ) a ) Portucel heeft het karakter van de hierbovengenoemde praktijken niet betwist , doch uitsluitend haar rol tijdens de bijeenkomsten . Zij heeft metterdaad gesteld dat deze rol minimaal en passief was en dat zij de positie van waarnemer had . Volgens Portucel kan niet worden ontkend dat zij trachtte de prijspolitiek van de houtpulpindustrie in de hand te houden , doch zelfs met dit gegeven kon deze onderneming de prijzen en de marktpolitiek van de andere producenten noch beïnvloeden , noch uniform volgen . Deze onderneming heeft derhalve verklaard dat de beweerde afspraak inzake vaststelling van de prijzen onder auspiciën van de zogenaamde " Bristol Club " niet aan haar kan worden toegeschreven ( VII F-2/92 + 93 ) .

( 58 ) b ) Borregaard ontkende weliswaar dat overeenkomsten inzake vaststelling van de prijzen werden gesloten en dat onderling afgestemde praktijken inzake de prijzen werden gevolgd , doch bevestigde dat tijdens bedoelde vergaderingen inlichtingen werden uitgewisseld . Tijdens de hoorzitting merkte deze onderneming op dat " zij alleen inlichtingen trachtte te verkrijgen inzake het Europese prijsniveau . " ( VII E-1/10 ) .

( 59 ) 3 . Na onderzoek van de argumenten die door de adressaten van deze beschikking in hun antwoorden op de punten van bezwaar en tijdens de hoorzitting werden aangevoerd , verzochten de diensten van de Commissie de meeste ondernemingen om verdere inlichtingen ten einde hun argumenten meer kracht bij te zetten . Onder de stukken , welke door de ondernemingen ter voldoening aan dat verzoek werden verzonden , komt een stuk voor getiteld " Korte samenvatting van de vergadering van de Bristol Club te Zuerich - 31 maart 1977 " , waarop de initialen voorkomen van de heer Genberg en de heer Eklund van Celbi . In dit document is een lijst van deelnemers opgenomen ( 29 ) en een korte samenvatting van de opmerkingen van de verschillende deelnemers . Dit stuk behelst onder meer de volgende passages :

SAMENVATTING

( 60 ) " Belangrijke producenten als Portucel en Riocell waren niet aanwezig en ook geen leden van St . Anne in Canada .

Prijsstijgingen voor export van pulp zijn wellicht prematuur voor het derde kwartaal . Iedereen zou echter zo spoedig mogelijk tot hogere prijzen willen komen .

De Scandinaviërs hebben nog steeds kritiek op de continentale prijzen voor hardhoutpulp . Via beperkingen en andere opofferingen dragen de Scandinaviërs bij tot de stabilisatie die volledig kan mislukken , indien de continentale producenten zich niet gedisciplineerd gaan gedragen .

In geval voor het tweede kwartaal de prijzen nog niet geheel of gedeeltelijk zijn vastgesteld , moeten zij , die tegen lage prijs verkopen , proberen hun prijs te verhogen . Iederen schijnt doordrongen van de noodzaak een prijsstijging zo spoedig mogelijk door te voeren , doch voor het derde kwartaal is dit wellicht nog te prematuur .

Cirnelima van Riocell erkende dat in West-Duitsland hun prijzen 335/340 US-dollar bedragen . Jacobsen heeft echter geen lagere prijzen gekregen .

... Unicell wil niet dat in de toekomst zo veel wordt besproken omdat reeds grote hoeveelheden verkocht zijn tegen belachelijke prijzen . Zij zijn bezig met prijsverhogingen ... zijn niet bereid de prijzen van Riocell te benaderen .

Mueller :

Verschil van 25 US-dollar heeft geen problemen veroorzaakt , maar nu bedraagt het verschil 80/100 US-dollar , wat ontoelaatbaar is . Indien dit zo doorgaat , kan berkekraft zijn positie niet handhaven . Hij en Nykopp verklaarden dat 390 US-dollar van kracht blijft .

Martin Loof :

MoDo en de Scandinaviërs hebben berkepulp goed op peil gehouden . Het resultaat was beter dan verwacht . Weliswaar heeft MoDo grote hoeveelheden overzee verkocht maar deze kwamen uit voorraden van meer dan twee jaar oud . Door deze belachelijke prijzen en besnoeiingen zijn zij erin geslaagd Europa te beschermen .

Mueller :

De prijs van continentale hardhoutpulp moet ongeveer 360/370 US-dollar bedragen , indien berkepulp in het derde kwartaal haalbaar is .

Villegas :

De prijs in Spanje zal ongeveer 310 US-dollar bedragen , inclusief 22 % invoerrechten . GEC moet daarvoor opofferingen doen om de klandisie te krijgen .

Wergens :

De Spanjaarden dragen ertoe bij dat de voorraden stijgen .

Nykopp :

De Finnen zullen de Spaanse machtspositie in Spanje eerbiedigen , indien ENCE haar prijs in andere landen werkelijk verhoogt . Mocht Finncell ook in de toekomst horen van prijzen onder 360 US-dollar , dan zullen zij hun verkooppolitiek in Spanje opnieuw bezien .

Martin Loof :

Een kleine groep moet zo spoedig mogelijk bijeenkomen om de plannen inzake de prijzen voor het derde kwartaal voor te bereiden . Dit geldt zowel voor berkepulp als voor andere hardhoutpulp .

Volgende vergadering in Kopenhagen op maandag 23 mei , 15.00 uur , dit wil zeggen voor de Fidesbijeenkomst die de volgende dag om 9.30 uur begint in hotel Angleterre . " ( originele tekst : Engels ) .

G . Verder contact tussen de producenten

1 . Uit de stukken waarover de Commissie beschikt , blijkt dat de navolgende ondernemingen tot welke deze beschikking is gericht ook bij andere gelegenheden bijeenkwamen om te spreken over prijzen of anderszins inlichtingen over de prijzen uitwisselden .

( 61 ) - In een nota van Canfor , Londen , aan Canfor , Vancouver , van 29 januari 1974 staat het volgende :

" ... er was op 24 januari een algemene vergadering in Scandinavië . Belangrijkste onderwerp van gesprek waren uiteraard de prijzen . Twee belangrijke onderdelen waren :

1 ) extra kosten : hoewel een aantal fabrieken wellicht eenzijdig extra kosten in rekening zou willen brengen voor vracht en produktie , vermoed ik dat de Scandinaviërs als geheel daar niet voor zijn .

2 ) prijzen voor het tweede kwartaal : enkele hadden de prijzen slechts voor het eerste kwartaal vastgesteld en hebben dus het recht te onderhandelen over prijsstijgingen voor het tweede kwartaal . Bij nieuwe prijsniveaus wordt rekening gehouden met de extra lasten die opgevangen zijn voor het eerste kwartaal . Gesuggereerd wordt een stijging met 200 Zweedse kroon . " ( VII/1184 ) ( originele tekst : Engels ) .

Volgens Canfor ontving deze onderneming de inlichtingen van afnemers in het Verenigd Koninkrijk .

( 62 ) - Een telexbericht van Rayonier , New York , aan Rayonier , Londen , van 13 september 1974 luidt als volgt :

" De Scandinavische pulpproducenten hebben gisteren , 12 september , te Stockholm in vergadering bijeen , de volgende prijswijzigingen vastgesteld ... " ( XXV/5173 ) ( originele tekst : Engels ) .

( 63 ) - Een telexbericht van MacMillan , London , aan MacMillan , Canada , van 9 september 1977 behelst de volgende passage :

" ... vernemen dat de vergaderingen de komende twee weken zullen worden gehouden in Stockholm om de Zweeds/Finse standpunten vast te stellen inzake pulpprijzen en verwachten dat de Finnen zullen benadrukken dat hun devaluatie met 3 % geen ruimte laat voor belangrijke verlaging . " ( XV/3048 ) ( originele tekst : Engels ) .

( 64 ) - In een document getiteld " Rapport over de pulpmarkt voor het Verenigd Koninkrijk " , voorbereid voor de verkoopconferentie van Svenska op 16 september 1977 , wordt gesteld :

" Naar bekend zullen in Scandinavië bijeenkomsten plaatsvinden voor besluitvorming tegen het einde van de maand - naar verwachting zal dit uitmonden in verdere prijsverlagingen . Gehoopt wordt dat dit kan worden beperkt tot 15 US-dollar , hoewel de sterke indruk heerst dat dit 20 - 25 US-dollar zou kunnen zijn . " ( XXVII/5551 ) ( originele tekst : Engels ) .

2 . Uit andere documenten blijkt dat gevoelige inlichtingen zijn uitgewisseld in verband met prijzen door althans enkele ondernemingen waaraan deze beschikking is gericht .

( 65 ) - Uit een telexbericht van 15 oktober 1973 van MacMillan's hoofdkantoor aan haar Londense dochteronderneming :

" ... leveranciers in de Verenigde Staten , als bij voorbeeld Weyerhaeuser , hebben ons laten weten dat zij , hoewel zij KEA-prijzen zullen berekenen , bereid zijn afnemers aan het einde van het eerste halfjaar van 1974 een korting te verlenen indien de koers van de US-dollar zou oplopen . " ( originele tekst : Engels ) .

( 66 ) - Op de vergadering van 10 januari 1978 tussen ambtenaren van de Commissie en Borregaard , Londen , verklaarde Borregaard :

" Wij ontvangen en verschaffen marktinformatie inzake prijzen van verschillende pulpsoorten op de internationale markt . Deze inlichtingen werden verkregen van bevriende afnemers en concurrenten . " ( XVIII/3445 ) ( originele tekst : Engels ; uittreksel uit de notulen van de vergadering , opgemaakt door Borregaard , en naar de Commissie gezonden , op 25 januari 1978 ) .

( 67 ) - Tussen de Britse dochterondernemingen van Borregaard en Svenska werd op 17 november 1977 een bijeenkomst belegd . In een nota over deze vergadering vermeldde Borregaard , Londen :

" Belangrijk was SCA's houding ten opzichte van de nieuwe pulpprijzen . Als onderneming zouden zij willen streven naar een stabiliteit op 350 US-dollar voor BKP ( 30 ) , 330 US-dollar voor BSP ( 30 ) en 325 US-dollar voor berk . Wij hadden evenwel goede aanwijzingen dat , indien een belangrijke afnemer van SCA voor BKP moest worden gecontroleerd , Harris dat stellig zou doen ... Hij was van oordeel ... dat de pulpleveranciers voor de markt meer konden doen voor stabilisatie daarvan door hun prijzen te handhaven en hetzelfde niveau te hanteren voor continentale afnemers als voor afnemers in het Verenigd Koninkrijk ( 31 ) . " ( XVIII/3524 ) ( originele tekst : Engels ) .

3 . Uit documenten , waarover de Commissie beschikt , blijkt dat verdere inlichtingen werden uitgewisseld tussen de hogere stafleden van Finncell en Westar Timber Ltd ( voorheen Cancel , later BC Timber ) inzake hun standpunt voor de prijsbepaling en prijsaankondigingen .

( 68 ) - Huff , in dienst van Cancel , stelde een werknemer van Finncell Londen per telexbericht van 9 september 1975 ( VIII/1473 ) in kennis van de prijsaankondiging die Cancel zojuist had gedaan voor het vierde kwartaal 1975 . Een identiek telexbericht werd verzonden aan een ander staflid van Finncell , de heer Salvesen , op 10 september 1975 ( VIII/1472 ) .

( 69 ) - Per telexbericht van 27 november 1975 ( VIII/1462 ) stelde Huff Londen in kennis van Cancel's op handen zijnde prijsaankondigingen voor het eerste kwartaal 1976 .

( 70 ) - Op 18 oktober 1976 zond Londen aan Huff een afschrift van een telexbericht dat door Finncell was verzonden aan zijn verkoopkantoren met volgende inhoud :

" De enige juiste maatregelen voor de industrie en handel zijn geleidelijke prijsverhogingen ... vanwege de marktsituatie waren wij echter van oordeel dat een ongewijzigd prijsniveau , gekoppeld aan sterke besnoeiingen voor dit moment het enige alternatief is . " ( VIII/1452 ) ( originele tekst : Engels ) .

H . Export - en wederverkoopverboden

1 . Algemene regels voor de handel voor de Scandinavische producenten

( 71 ) De Zweedse producenten hebben " algemene regels voor de handel " vastgesteld . Voor 1975 was in artikel 14 bepaald dat de verkochte pulp bedoeld was voor gebruik door de koper in zijn eigen fabriek . Deze bepaling komt niet meer voor in de regels van 1975 .

2 . Door sommige Amerikaanse en Canadese producenten gehanteerd beding waarbij export of wederverkoop wordt verboden

Dergelijke bedingen werden toegepast door de volgende producenten :

( 72 ) a ) ITT Rayonier : algemene verkoopvoorwaarden :

" ( 9 ) Land van gebruik : het produkt wordt verkocht voor gebruik te goeder trouw in het land waarnaar het werd verkocht en mag niet worden uitgevoerd naar enig ander land of wederverkocht zonder toestemming van de verkoper . " ( originele tekst : Engels ) .

Bij brief van 16 maart 1978 heeft ITT Rayonier bevestigd dat dit beding uit de contracten was verwijderd ( VII-B-5/698 en bewijsstuk 4 ) .

( 73 ) b ) Contract tussen Cancel ( thans Westar Timber Ltd ) en Reed and Smith :

" 9.1 . Overeengekomen is dat de koper de desbetreffende pulp uitsluitend koopt voor eigen gebruik of voor verwerking in andere produkten . Koper stemt ermede in de hieronder bedoelde door hem gekochte pulp , die hij niet tot een ander produkt heeft verwerkt , niet door te verkopen . " ( originele tekst : Engels ) .

Overeenkomstig het antwoord van Cancel , binnengekomen op 1 februari 1982 , begon het contract met Reed and Smith op 1 januari 1976 te lopen en zou gedurende drie jaar van kracht blijven tot 31 december 1978 . Omstreeks deze datum werd het beëindigd ( VII-A-3/384 ) .

( 74 ) c ) Canfor : algemene verkoopvoorwaarden :

" 8 . Gebruik - volgens dit contract wordt overeengekomen dat de door verkoper verkochte pulp alleen door de koper zal worden gebruikt en niet mag worden doorverkocht of overgedragen aan om het even welke derde , zonder uitdrukkelijk schriftelijke toestemming van de verkoper . " ( originele tekst : Engels ) .

Overeenkomstig Canfors antwoord , binnen op 2 februari 1982 , verviel dit beding in al haar contracten , nadat de mededeling van punten van bezwaar was ontvangen ( VII-4-4/561 ) .

( 75 ) d ) MacMillan : contracten met Burgo and Dickinson Robinson Group :

" Wederverkoop . Overeengekomen is dat de koper pulp koopt voor de fabricage van papier in zijn eigen fabrieken of in die van zijn dochterondernemingen en deze niet zonder schriftelijke toestemming van de verkoper zal doorverkopen of uitvoeren naar enige andere fabriek . " ( originele tekst : Engels ) .

Een soortgelijk beding komt voor in het contract tussen MacMillan en Béghin .

Overeenkomstig het op 8 februari 1982 binnengekomen antwoord van MacMillan verviel dit beding toen MacMillan zijn standaardcontract in 1979 wijzigde . Tot oktober 1981 was dit beding vervallen in veertien langlopende contracten , doch het is blijven bestaan in andere langlopende overeenkomsten ( VII-A-6/918 ) .

( 76 ) e ) St . Anne : algemene verkoopvoorwaarden :

" 18 . Land van gebruik ; de houtpulp wordt verkocht om te goeder trouw voor verdere verwerking uitsluitend te worden gebruikt in de onderneming van de koper en mag niet naar enig ander land worden verkocht zonder de voorafgaande toestemming van de verkoper , welke toestemming niet op onredelijke gronden zal worden geweigerd . " ( originele tekst : Engels ) .

Overeenkomstig het op 1 februari 1982 binnengekomen antwoord van St . Anne is dit beding in alle contracten vervallen na de ontvangst van de mededeling van punten van bezwaar ( VII-A-8/1186 en bijlage IV ) .

DEEL 2

JURIDISCHE BEOORDELING

A . Artikel 85 , lid 1

( 77 ) Volgens artikel 85 , lid 1 , zijn onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt en verboden alle overeenkomsten tussen ondernemingen , alle besluiten van ondernemersverenigingen en alle onderling afgestemde feitelijke gedragingen welke de handel tussen Lid-Staten ongunstig kunnen beïnvloeden en ertoe strekken of ten gevolge hebben dat de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt wordt verhinderd , beperkt of vervalst , en met name die welke bestaan in het rechtstreeks of zijdelings bepalen van de aan - of verkoopprijzen of van andere contractuele voorwaarden en die , waarbij markten of voorzieningsbronnen worden verdeeld .

I . Artikel 85 , lid 1 , en het internationale recht

( 78 ) Artikel 85 , lid 1 , is van toepassing op de ondernemingen ( en verenigingen ervan ) waaraan deze beschikking is gericht , voor zover hun beperkende gedragingen een merkbare ongunstige invloed hadden op de mededinging in de Gemeenschap en de handel tussen Lid-Staten .

1 . Rechtsmacht van de Europese Gemeenschap

( 79 ) Artikel 85 is van toepassing op beperkende gedragingen die de handel tussen de Lid-Staten ongunstig kunnen beïnvloeden , ook indien de ondernemingen en ondernemersverenigingen , die partij zijn bij de beperkende gedragingen , buiten de Gemeenschap zijn gevestigd of aldaar hun hoofdkantoor hebben , en ook indien de betreffende beperkende gedragingen eveneens markten buiten de Gemeenschap ongunstig beïnvloeden . In deze zaak exporteerden de ondernemingen waaraan deze beschikking is gericht tijdens de duur van de inbreuk rechtstreeks naar de Gemeenschap of waren binnen de Gemeenschap werkzaam . Enkele van hen hadden afdelingen , filialen , agenten of andere vestigingen in de Gemeenschap . De afstemming inzake prijzen , de uitwisseling van gevoelige informatie inzake prijzen , en de bepalingen betreffende het verbod tot export of wederverkoop betroffen alle de rechtstreekse leveringen aan afnemers in de Gemeenschap of verkopen in de Gemeenschap aan daar gevestigde kopers . De leveringen die door de overeenkomsten en gedragingen ongunstig werden beïnvloed , beliepen ongeveer twee derde van de totale leveringen van gebleekte sulfaatpulp naar de Gemeenschap en ongeveer 60 % van het verbruik in de Gemeenschap . De overeenkomsten en gedragingen blijken van toepassing te zijn geweest op ten minste het grootste deel van de verkopen van het betreffende produkt door de partijen naar en in de Gemeenschap gedurende de betrokken perioden . De invloed van de overeenkomsten en gedragingen inzake aangekondigde prijzen en/of aan afnemers in rekening gebrachte prijzen , en wederverkoop van pulp in de Gemeenschap was derhalve niet alleen aanzienlijk maar ook opzettelijk , en was hoofdzakelijk de onmiddellijke uitkomst van de overeenkomsten en gedragingen .

( 80 ) 2 . Vrijhandelsovereenkomsten

De toepasselijkheid van artikel 85 , lid 1 , op de Zweedse , de Finse , de Noorse en de Portugese ondernemingen , waaraan deze beschikking is gericht , wordt evenmin uitgesloten door de vrijhandelsovereenkomsten tussen de Europese Economische Gemeenschap , enerzijds , en Zweden ( 32 ) , Finland ( 33 ) , Noorwegen ( 34 ) en Portugal ( 35 ) , anderzijds . In deze overeenkomsten is bepaald dat overeenkomsten tussen ondernemingen , besluiten van ondernemersverenigingen en onderling afgestemde feitelijke gedragingen tussen ondernemingen tot beperking van de mededinging onverenigbaar zijn met de overeenkomsten , voor zover daardoor het handelsverkeer tussen de Gemeenschap en Zweden , Finland , Noorwegen ( artikel 23 ) of Portugal ( artikel 26 ) kan worden beïnvloed ; in deze overeenkomsten is een procedure opgenomen voor opheffing en vervolging van inbreuken op de mededingingsvoorschriften ( artikelen 27 en 30 ) , doch hierin komt geen bepaling voor waardoor de Commissie wordt belet onmiddellijk artikel 85 , lid 1 , toe te passen , indien de handel tussen de Lid-Staten ongunstig wordt beïnvloed . In de verklaringen betreffende de artikelen 23 , onderscheidenlijk de artikelen 26 , van de overeenkomsten , die te zamen met de overeenkomsten zijn gepubliceerd , verklaarde de Gemeenschap dat zij de met genoemde artikelen strijdige gedragingen aan de hand van criteria zou beoordelen die uit de toepassing van de voorschriften van de artikelen 85 , 86 , 90 en 92 van het EEG-Verdrag voortvloeien .

II . Onderling afgestemde vaststelling van de prijs door de betrokken ondernemingen

( 81 ) De volgende adressaten van deze beschikking hebben hun gedrag inzake prijsaankondigingen voor leveringen van gebleekte sulfaatpulp naar de Europese Economische Gemeenschap ten minste tijdens de hiernagenoemde jaren in de zin van artikel 85 , lid 1 , onderling afgestemd :

- de adressaten 1 tot en met 3 , 5 , 6 , 9 , 11 tot en met 13 , 16 , 18 , 20 tot en met 28 , 31 , 34 tot en met 38 in de jaren 1975 tot en met 1981 ;

- adressaat 4 in de jaren 1975 en 1976 ;

- adressaat 7 in de jaren 1977 en 1979 tot en met 1981 ;

- adressaat 10 in de jaren 1975 tot en met 1977 en 1979 tot en met 1981 ;

- adressaat 17 in de jaren 1975 tot en met 1978 ;

- adressaat 19 in de jaren 1975 tot en met 1980 ;

- adressaat 32 in de jaren 1975 , 1976 en 1979 ;

- adressaat 33 in de jaren 1975 tot en met 1980 ;

- adressaat 41 in 1977 .

De volgende adressaten van deze beschikking hebben hun gedrag inzake hun werkelijk in de Gemeenschap in rekening gebrachte transactieprijs aan cliënten in ten minste België , Frankrijk , de Bondsrepubliek Duitsland , Nederland en het Verenigd Koninkrijk voor gebleekte sulfaatpulp ten minste in de volgende jaren in de zin van artikel 85 , lid 1 , onderling afgestemd :

- de adressaten 2 , 3 , 5 , 6 , 8 tot en met 12 , 14 tot en met 16 , 18 , 20 tot en met 28 , 31 , 32 , 34 tot en met 38 in de jaren 1975 , 1976 en 1979 tot en met 1981 ;

- adressaat 1 in de jaren 1976 en 1979 tot en met 1981 ;

- adressaat 7 in de jaren 1975 en 1979 tot en met 1981 ;

- de adressaten 13 en 33 in de jaren 1975 , 1976 en 1979 ;

- adressaat 19 in de jaren 1975 , 1976 , 1979 en 1980 ;

- adressaat 30 in de jaren 1975 , 1976 , 1980 en 1981 ;

- adressaat 39 in de jaren 1975 en 1976 .

Deze onderlinge afstemming vond plaats tussen ofwel alle adressaten van deze beschikking , ofwel de adressaten die in dezelfde landen of op hetzelfde continent waren gevestigd , ofwel tussen adressaten afzonderlijk ( 36 ) .

( 82 ) De omstandigheid dat de adressaten van deze beschikking hun marktgedrag in strijd met artikel 85 , lid 1 , hebben gecoordineerd , wordt bewezen door :

- hun parallel gedrag in de jaren 1975 tot en met 1981 dat , gezien de op de betrokken markt heersende voorwaarden en op grond van een gedegen economische analyse , niet kan worden verklaard als een onafhankelijk gekozen parallel gedrag in een enge oligopolistische situatie ( 37 ) ( zie punten 83 tot 106 ) , in het bijzonder met betrekking tot de verschillende wijzen van rechtstreekse of onrechtstreekse uitwisseling van gegevens in verband met bepaalde ondernemingen in de jaren 1973 tot 1981 , dat geschikt was om hun marktgedrag te beïnvloeden ( 38 ) ( zie de punten 107 tot en met 110 ) .

( 83 ) 1 . De omstandigheid dat gedurende een tijdvak van verscheidene jaren ( waarbij de prijzen slechts op kwartaalbasis werden vastgesteld ) deze ondernemingen :

- kort na elkaar of soms gelijktijdig voor dezelfde periode dezelfde prijzen aankondigden ,

- hun afnemers dezelfde daadwerkelijk aangerekende prijzen ( transactieprijzen ) in rekening brachten ,

kan niet worden beschouwd als een zuiver objectief parallel gedrag in deze zin , dat iedere producent het niveau van zijn prijzen en de geldigheidsduur daarvan onafhankelijk van zijn concurrenten heeft vastgesteld ( hoewel met wetenschap van het vroegere marktgedrag van zijn concurrenten ) . Gezien de op de pulpmarkt heersende bijzondere concurrentievoorwaarden kan een dergelijk uniform marktgedrag uitsluitend worden verklaard door een onderling afgestemde feitelijke gedraging van de adressaten van deze beschikking .

a ) De economische voorwaarden op den de structuur van de relevante markt verhinderen de producenten niet actieve concurrentie te bedrijven .

( 84 ) aa ) De Europese markt wordt bevoorraad door ongeveer 50 producenten van sulfaatpulp . Zij hebben enkele honderden afnemers . Zowel onder de leveranciers ( met name die tot welke deze beschikking is gericht ) als onder de afnemers is een groot aantal belangrijke ondernemingen die door hun omvang en marktpositie een onafhankelijk en actief concurrentiebeleid kunnen voeren . Het grote aantal concurrenten , de vele potentiële afnemers en het grote gamma op de markt aangeboden produkten geven de betrokken ondernemingen de mogelijkheid om door prijsconcurrentie gedurende een niet onaanzienlijke periode of zelfs ononderbroken hun eigen positie te verbeteren ten koste van hun concurrenten . In plaats daarvan lieten deze ondernemingen deze mogelijkheden , die de drijfveer zijn van de concurrentie , steeds voorbijgaan en boden zij systematisch hun produkten aan op dezelfde of bijna dezelfde voorwaarden als hun concurrenten .

( 85 ) bb ) Hoewel vanwege het groot aantal concurrenten onderling afgestemd feitelijk gedrag tussen producenten in theorie wordt bemoeilijkt , wordt deze moeilijkheid door de doorzichtigheid van de marktprijzen geneutraliseerd . Deze doorzichtigheid is echter niet inherent , doch het gevolg van een gedrag dat de producenten tijdens voortdurend rechtstreeks of onrechtstreeks bilateraal contact met opzet kozen . De markt wordt kunstmatig doorzichtig gemaakt alleen door de omstandigheid dat de door de ondernemingen , waaraan deze beschikking is gericht , berekende prijzen zo vroeg worden bekendgemaakt , in de vakpers gepubliceerd of aan agenten die voor een aantal producenten optreden , doorgegeven dat andere producenten kunnen reageren zelfs voordat genoemde prijzen van kracht worden . Indien de ondernemingen , adressaten van deze beschikking , hun prijzen slechts zouden bekendmaken aan de daadwerkelijk betrokken potentiële afnemers ( zoals zij naar beweren somtijds doen ) zou het voor hen , gezien het grote aantal afnemers en het grote gamma produkten op de markt , onmogelijk zijn van de door de concurrenten berekende prijzen een snel en duidelijk beeld te krijgen .

( 86 ) cc ) De mogelijkheid tot daadwerkelijke concurrentie is evenmin automatisch uitgesloten door de omstandigheid dat het gangbare handelspraktijk is om de verkoopprijzen ten minste voor een kwartaal vast te stellen en enige tijd voor de aanvang van genoemd kwartaal bekend te maken . Hoewel dit vaste praktijk is wordt deze niet opgelegd door objectieve marktomstandigheden . In 1982 en 1983 bij voorbeeld werd deze gedragslijn stilzwijgend verlaten . Het is geenszins onmogelijk voor een leverancier , met name wanneer de prijzen een stijgende tendens vertonen , het aanbod te doen zijn verkoopprijzen voor een langere tijd vast te stellen ten einde afnemers te winnen . Het is evenmin voor een leverancier onmogelijk zijn produkten aan bepaalde afnemers aan te bieden op zodanig gunstige voorwaarden dat zijn concurrenten niet onmiddellijk kunnen of willen reageren .

( 87 ) b ) Het feit dat zowel de aangekondigde als de transactieprijzen dezelfde zijn , kan niet worden verklaard met het argument dat het gaat om zogenaamde " evenwichtsprijzen " . Hoewel daadwerkelijke mededinging in elke marktsituatie naar een evenwichtsprijs tendeert , wijzigt deze prijs zich met iedere verandering van de marktomstandigheden . Deze prijs is het resultaat van het proefondervindelijk aftasten van de markt , hetgeen tot hogere of lagere prijzen kan leiden en de onderneming die als eerste een hogere prijs aankondigde , ertoe kan nopen de hogere prijs ongedaan te maken . Derhalve is het onverklaarbaar dat onder normale mededingingsvoorwaarden bij een geleidelijke prijsstijging , zoals deze ten aanzien van noordelijk zachthout van het derde kwartaal van 1979 tot het tweede kwartaal van 1980 en van het tweede kwartaal van 1979 tot het tweede kwartaal van 1980 in vier etappes optrad en ten aanzien van zuidelijk zachthout in vijf etappes , steeds reeds de eerste hogere prijs die werd verlangd juist de nieuwe " evenwichtsprijs " zou zijn en dat geen onderneming de markt met een andere prijs zou aftasten . Het is eveneens onverklaarbaar dat onder echte mededingingsvoorwaarden op een snel veranderende markt en gedurende een tijdvak van twee jaren ( eerste kwartaal van 1975 tot het vierde kwartaal van 1976 ) geen onderneming , met uitzondering van Finncell , zelfs niet de geringste poging zou doen om , door een afwijkende prijs in rekening te brengen , na te gaan of de tot nu toe berekende prijs nog steeds de " evenwichtsprijs " was .

( 88 ) c ) De omstandigheid dat de prijsopgaven kort na elkaar of zelfs gelijktijdig werden gedaan en het feit dat de opgegeven prijzen en die van de transacties dezelfde waren , kunnen niet worden verklaard door de aanwezigheid van een marktleider wiens prijzen door diens concurrenten worden overgenomen . Gedurende het betrokken tijdvak kan niet één bepaalde marktleider worden aangewezen . De rangorde van de ondernemingen , die nieuwe prijzen aankondigden , verschilde per kwartaal . Geen enkele onderneming had een voldoende sterke marktpositie om zichzelf als marktleider te beschouwen .

( 89 ) d ) De omstandigheid dat de prijsaankondigingen van producenten uit verschillende landen kort na elkaar werden gedaan , dat die van producenten van een bepaald land elkaar nog korter opvolgden en met name het feit dat de prijsaankondigingen in bepaalde kwartalen gelijktijdig werden gedaan , kunnen niet uitsluitend worden toegeschreven aan inlichtingen , die door afnemers zijn verstrekt in een poging de producenten met elkaar te doen concurreren . Er is geen goede verklaring voor de vraag , hoe dergelijke inlichtingen zo snel worden verspreid , dat wil zeggen binnen enkele dagen en in sommige gevallen op dezelfde dag , tussen een zo groot aantal ondernemingen , met name omdat de inlichtingen normaliter van de ene producent naar de andere in een aantal etappes worden doorgegeven : van de producent aan zijn agent of dochteronderneming , van de agent of dochteronderneming aan de afnemer , van de afnemer aan de agent of dochteronderneming van een andere producent , die als laatste op de hoogte is gebracht en dan zijn eigen prijsopgave doet . Althans in perioden waarin de prijzen stijgen , hebben de afnemers er geen klaarblijkelijk belang bij hun potentiële leveranciers van de beslissing van de andere leveranciers om hun prijzen te verhogen in kennis te stellen .

( 90 ) e ) Gezien het grote aantal fabrikanten die gebleekte sulfaatpulp in de Gemeenschap verkopen ( ongeveer 50 ondernemingen ) en het grote verschil in economische voorwaarden die bepalend zijn voor de prijspolitiek van de afzonderlijke producenten , kan de uniformiteit van de prijzen niet worden verklaard door zuivere toevalligheid bij de onafhankelijk genomen besluiten tot prijsvaststelling . Verschillen in economische situaties gedurende het in aanmerking genomen tijdvak blijken uit de volgende voorbeelden :

( 91 ) aa ) De Europese Gemeenschap was als markt voor gebleekte sulfaatpulp in de ogen van de verschillende producenten van uiteenlopend belang . Voor Zweedse en Finse fabrikanten is de Gemeenschap verreweg het belangrijkste verkoopgebied , waar zij gemiddeld twee derde van hun produktie afzetten . Voor fabrikanten in Canada en de Verenigde Staten echter is de veel grotere Amerikaanse markt de belangrijkste . Zij voeren naar de Gemeenschap voornamelijk uit om redenen van diversificatie en om cyclische schommelingen in de Verenigde Staten op te vangen .

( 92 ) bb ) De bezettingsgraad die om technische redenen sterke invloed heeft op de winstmogelijkheden van een pulpfabriek , verschilde sterk per onderneming tot welke deze beschikking is gericht . In de Verenigde Staten en in Canada was deze bezettingsgraad in het algemeen hoger dan in Zweden en in Finland . Zelfs tussen in hetzelfde land gevestigde producenten liep deze bezettingsgraad sterk uiteen ( zie tabel 3 ) .

( 93 ) cc ) De kosten voor produktie en vervoer van gebleekte sulfaatpulp liepen niet aleen per land sterk uiteen , doch ook per producent in hetzelfde land . Deze verschillen zijn voornamelijk toe te schrijven aan de volgende factoren :

( 94 ) - Enkele van de ondernemingen , waaraan deze beschikking is gericht zijn niet-geïntegreerde ondernemingen die alleen pulp produceren . Andere ondernemingen zijn geïntegreerde ondernemingen die een deel van de door hen geproduceerde pulp zelf tot papier en karton verwerken . De mate van integratie loopt sterk uiteen .

( 95 ) - Vanwege de uiteenlopende trend in de economische toestand in de verschillende landen en in de wisselkoersen lopen de gemiddelde produktiekosten voor gebleekte sulfaatpulp sterk uiteen tussen Canada , de Verenigde Staten , Zweden en Finland ( tabel 1 ) . Tussen 1975 en 1981 bij voorbeeld stegen de houtkosten met meer dan 100 % in het noordwesten van de Verenigde Staten , doch met minder dan 30 % in Zweden en Finland . De produktiekosten in Zweden lagen in 1976 meer dan 16 % boven de produktiekosten in het noordwesten van de Verenigde Staten , doch lagen in 1981 ongeveer 7 % daaronder .

( 96 ) - De opslagkosten liepen sterk uiteen tussen de ondernemingen waaraan deze beschikking is gericht . Tussen 1975 en 1981 waren in Zweden , en gedurende een gedeelte van deze periode in Finland , de voorraden aanzienlijk hoger dan in de Verenigde Staten en in Canada waarbij in het algemeen tussen de producenten aanzienlijke verschillen bestonden ( zie tabel 4 ) .

( 97 ) - Ten gevolge van de verschillende geografische ligging van de landen in Noordwest-Europa lopen de kosten voor transport van pulp voor deze landen sterk uiteen . Deze kosten waren van aanzienlijke invloed op de relatieve kostenvoor - of -nadelen van de ondernemingen waaraan deze beschikking is gericht . Voor de Zweedse en de Finse producenten bij voorbeeld is de afstand naar Franse havens aan de Atlantische Oceaan ongeveer driemaal zo groot als die naar Duitse havens aan de Oostzee .

( 98 ) dd ) De verhouding tussen kosten en verkoopprijzen voor de Canadese , de Zweedse en de Finse fabrikanten wijzigde zich voortdurend . Deze ondernemingen maakten vrijwel het grootste deel van hun produktiekosten in hun onderscheiden nationale valuta , terwijl de leveranties van pulp ( met uitzondering van 1975 ) steeds in US-dollar werden gefactureerd . De wisselkoersen tussen de US-dollar , enerzijds , en de Canadese dollar , de Zweedse kroon en de Finse mark , anderzijds , schommelden echter tussen 1975 en 1981 voortdurend .

( 99 ) ee ) De economische trends , en derhalve ook de vraag naar marktpulp liepen tussen 1975 en 1981 per land sterk uiteen . Terwijl de invoer in de Bondsrepubliek Duitsland tussen 1975 en 1976 met 26 % steeg , steeg die in het Verenigd Koninkrijk met ongeveer de helft van dat percentage . Tussen 1979 en 1980 nam de invoer in de Bondsrepubliek Duitsland met ongeveer 9 % toe , terwijl die in het Verenigd Koninkrijk met ongeveer 3 % daalde ( 39 ) .

Deze ontwikkeling trof de ondernemingen waaraan deze beschikking is gericht op verschillende wijze , omdat zij in verschillende mate met de onderscheiden landen van Noordwest-Europa betrekkingen onderhouden .

( 100 ) ff ) De door de producenten gemaakte kosten per ton worden eveneens bepaald door de verkochte hoeveelheid die naar een bepaalde afnemer is gezonden . Hoe groter de hoeveelheid , hoe minder de kosten per ton . Indien regelmatig grote hoeveelheden worden gekocht , kan de producent daardoor zijn kosten belangrijk verlagen en meer winst maken . Het is daarom verbazingwekkend dat de prijsverschillen die in de betrokken periode werden waargenomen tussen één aankoop van een kleine hoeveelheid en regelmatige aankopen van zeer grote hoeveelheden in het algemeen niet meer dan 3 % bedroegen . Bedoelde prijsverlagingen werden bovendien op vrijwel gelijke voorwaarden verleend . Slechts in geheel op zichzelf staande en uitzonderlijke gevallen werden grotere verschillen waargenomen . Gunstiger voorwaarden voor grote geregelde afnemers beliepen in het algemeen niet meer dan 1 % ( bij voorbeeld betalingstermijn met 30 dagen verlengd of 1 % extra korting bij contante betaling ) ; slechts in zeldzame , uitzonderlijke gevallen werd een langere , tot 90 dagen oplopende betalingstermijn toegekend ( zie tabel 8 ) .

( 101 ) Gelet op bovengenoemd verschil in economische omstandigheden is voor het feit dat de adressaten van deze beschikking zich ten aanzien van de prijzen op volkomen dezelfde wijze gedroegen , geen redelijke economische verklaring te vinden .

f ) Uit de volgende voorbeelden blijkt dat prijsdifferentiatie voor gebleekte sulfaat mogelijk zou zijn geweest :

( 102 ) aa ) Ten aanzien van zachthoutpulp , bij voorbeeld , blijkt uit de handelwijze van de betrokken ondernemingen een duidelijk verschil in het tijdvak tussen het tweede kwartaal van 1977 en dat van 1979 . In deze periode was het door de geringe vraag en derhalve sterkere concurrentiedruk onmogelijk om de onrealistisch afgesproken prijzen op de markt door te zetten . In schrille tegenstelling tot zowel de voorgaande als de daaropvolgende periode besloten de ondernemingen waaraan deze beschikking is gericht hun afnemers binnen hetzelfde kwartaal verschillende prijzen in rekening te brengen ( 40 ) , uiteenlopende kortingen te verlenen ( 41 ) en verschillende betalingsvoorwaarden toe te kennen ( 42 ) . Dit tijdvak was dus het enige , afgezien van een periode die begon met het eerste kwartaal van 1982 , waarin de ondernemingen waaraan deze beschikking is gericht een concurrentiegedrag aan de dag legden dat zij naar zij beweren ook in de jaren 1975 tot 1981 zouden hebben gevolgd .

( 103 ) bb ) Uit facturen die werden overgelegd door Domtar Inc . , welke onderneming geen adressaat van deze beschikking is , doch die van de Commissie wel de mededeling van punten van bezwaar heeft ontvangen , blijkt dat bij voorbeeld voor het tijdvak tussen het tweede kwartaal van 1980 en het vierde kwartaal van 1981 , naar gelang de afnemer , de prijzen 420 tot 565 US-dollar per ton bedroegen voor noordelijk zachthout , terwijl de ondernemingen waaraan deze beschikking is gericht uniform 545 US-dollar per ton berekenden ; deze prijzen waren over het algemeen franco prijzen waarin de binnenlandse vrachtkosten slechts ten dele en tot uiteenlopende hoogte waren verwerkt . Domtar Inc . motiveerde dit prijsbeleid met het argument dat zij als onderneming die slechts een klein gedeelte van haar produktie in de Gemeenschap verkoopt en daar geregelde afnemers wil hebben zonder haar afzet voortdurend te willen vergroten of steeds met verlies te verkopen , aan de marktomstandigheden bijzondere aandacht moet schenken .

( 104 ) cc ) Uit de handelwijze van Bowater Inc . blijkt een duidelijk verschil tussen 1975 en 1976 , enerzijds , en 1979 tot 1981 , anderzijds . Terwijl in laatstgenoemde jaren haar handelsprijzen overeenkwamen met zowel de aangekondigde prijzen als de transactieprijzen van haar concurrenten , verschilden haar transactieprijzen in de twee eerstgenoemde jaren in het algemeen sterk van die van haar concurrenten ( zie tabel 7 , onder II ) .

( 105 ) g ) De omstandigheid dat in de onderscheiden marktaandelen van de ondernemingen waaraan deze beschikking is gericht tussen 1975 en 1981 een verschuiving optrad , rechtvaardigt niet de gevolgtrekking dat zij hun prijzen niet coordineerden . Deze verschuivingen waren veel minder uitgesproken op het moment dat zij uniforme prijzen berekenden dan op andere tijdstippen . De gemiddelde wijzigingen bij voorbeeld in de onderscheiden aandelen van de Finse , de Zweedse , de Canadese en de Amerikaanse leveranciers in de totale invoer in de Gemeenschap bedroegen van 1975 tot 1976 0,97 procentpunten en van 1980 tot 1981 0,86 procentpunten . Van 1978 tot 1979 echter beliepen deze wijzigingen 2,06 procentpunten en van 1979 tot 1980 2,17 procentpunten ( tabel 2 ) . Buiten beschouwing is dan nog gebleven dat een aantal belangrijke leveranciers in de Verenigde Staten met hun leveranties naar de Europese markt eerst in het midden van de jaren zeventig een begin maakten .

( 106 ) 2 . De onderling afgestemde gedraging inzake de prijzen tussen de adressaten van deze beschikking blijkt voorts uit de verschillende wijze van rechtstreekse of onrechtstreekse onderlinge uitwisseling van inlichtingen .

( 107 ) a ) De aankondiging van prijzen kort na elkaar of zelfs gelijktijdig zou niet mogelijk geweest zijn zonder een voortdurende informatiestroom tussen de betrokken ondernemingen .

( 108 ) b ) Het systeem van prijsaankondigingen per kwartaal , dat de ondernemingen vrijwillig kozen , was op zichzelf op zijn minst een onrechtstreekse uitwisseling van inlichtingen over toekomstig marktgedrag . Dit gold met name indien de prijzen door de ondernemingen zelf werden bekendgemaakt aan de vakpers voor onmiddellijke publikatie , of aan agenten werden doorgegeven welke laatsten terzelfdertijd ook optraden voor andere producenten . In al dergelijke gevallen mocht de fabrikant verwachten dat de door hem aangekondigde prijzen onmiddellijk ter ore zouden komen van zijn concurrenten , zoals hij ook zelf verwachtte dat hij op dezelfde wijze nadere bijzonderheden kreeg over hun prijzen . De producent maakte gebruik van deze derden ( bij voorbeeld vakpers of agenten ) bij het overbrengen van deze inlichtingen . De omstandigheid dat de prijzen geruime tijd tevoren werden bekendgemaakt alvorens zij van kracht werden bij het begin van een nieuw kwartaal , bood de garantie dat andere fabrikanten voldoende tijd hadden hun eigen , overeenkomstige , nieuwe prijzen voor genoemd kwartaal bekend te maken en van bij het begin van dat kwartaal toe te passen . In verband met de uitwisseling van vertrouwelijke inlichtingen ter afstemming van gedrag ten aanzien van de prijzen is het derhalve van weinig belang of de betrokken ondernemingen hun prijzen binnen enkele dagen of binnen enkele weken aankondigden , omdat die inlichtingen in ieder geval tijdig werden verstrekt .

( 109 ) c ) Inlichtingen over de prijzen werden eveneens uitgewisseld tussen Noordamerikaanse producenten in het kader van KEA en producenten van hardhoutpulp in het kader van Fides . Deze gegevensuitwisseling was niet alleen een onderdeel van de afstemming van het gedrag inzake prijzen , doch ook een element van een zelfstandige inbreuk op artikel 85 , lid 1 . Om deze reden komt dit aspect in de punten 114 en volgende en in de punten 125 en volgende afzonderlijk ter sprake .

( 110 ) d ) Nadere informatie inzake de prijzen werd uitgewisseld op de bijeenkomsten en in de telexberichten , genoemd in de punten 61 en volgende . Naar het oordeel van de Commissie blijkt uit de beschikbare stukken dat deze bijeenkomsten hebben plaatsgehad . Hoewel deze stukken ten dele slechts een onrechtstreeks bewijs leveren , aangezien zij op door afnemers verstrekte inlichtingen berusten , zijn deze inlichtingen toch betrouwbaar , omdat deze afkomstig zijn van in het algemeen zeer goed geïnformeerde afnemers van pulp . Dit wordt nog geschraagd door inlichtingen uit een reeks van bronnen en die uit verschillende tijdvakken stammen en die een en ander nog bevestigen . Zelfs wanneer de ondernemingen reeds hun prijzen voor het komende kwartaal hadden aangekondigd , werden vertrouwelijke gegevens uitgewisseld , omdat het voor de werkelijke prijsstructuur van de betrokken ondernemingen in dat kwartaal van belang was te weten , hoe hun concurrenten zouden handelen .

( 111 ) 3 . De omstandigheid dat de adressaten van deze beschikking , los van de marktomstandigheden , voor hun produkten , een uniform prijsniveau wilden invoeren wordt eveneens bewezen door het telexbericht van Finncell aan haar Belgische dochteronderneming van 19 november 1975 en door het telexbericht van SCA aan haar dochteronderneming in Italië van 16 december 1977 , genoemd in de punten 26 en 27 . Een bewijs te meer hiervoor is de omstandigheid dat Zweedse en Finse fabrikanten in het begin van 1976 hun prijzen weer uitsluitend in US-dollar ( in plaats van in Zweedse kroon ) berekenden ten einde weer conformiteit van de prijzen te verkrijgen die de nadelige invloed van de devaluatie van de US-dollar in 1975 hadden ondergaan .

( 112 ) 4 . Het systeem van een uniforme en op zijn minst vrij gelijktijdige aankondiging van de verkoopprijzen , zoals dat door de ondernemingen waaraan deze beschikking is gericht werd toegepast , betekende dat gedurende een aantal jaren de verborgen concurrentie , die onder normale concurrentievoorwaarden had kunnen worden verwacht ( zoals bij voorbeeld in 1977 geschiedde ) , in feite volledig was uitgesloten . Met uitzondering van Finncell , die in de laatste drie kwartalen van 1975 de prijzen in US-dollar en in Zweedse kroon aankondigde , omdat de dollarprijs soms hoger , soms lager lag dan de prijs die door de Zweedse fabrikanten in Zweedse kroon was aangekondigd , trachtte destijds geen van de betrokken ondernemingen haar eigen marktpositie te verbeteren door haar prijzen onafhankelijk van haar concurrenten vast te stellen . Deze gedraging betekende ook dat de gelijktijdig aangekondigde prijzen in ieder geval gedurende een bepaalde tijd in 1976 , 1977 en 1981 een kunstmatig niveau hadden , dat sterk verschilde van het niveau dat onder normale concurrentievoorwaarden had kunnen worden verwacht . Het zou bij voorbeeld bij onbeperkte concurrentie ondenkbaar zijn geweest , dat een bepaalde , ongewijzigde prijs van 415 US-dollar voor eerste kwaliteit noordelijk zachthout van het eerste kwartaal van 1975 tot het derde kwartaal van 1977 werd aangekondigd ( zie tabel 6 ) . Dit betrof met name het tweede en derde kwartaal van 1977 toen de aangekondigde prijs wel 100 US-dollar boven de verkoopprijs lag die metterdaad op de markt kon worden bereikt .

( 113 ) De onderlinge afstemming tussen de betrokken ondernemingen hield voorts in dat gedurende een niet onaanzienlijke periode hun werkelijke verkoopprijzen hoger lagen dan die welke onder normale concurrentievoorwaarden bereikt zouden zijn . Dit blijkt uit de snelle daling van de prijzen in 1977 en in 1982 toen door op de markt werkzame krachten aan de onderlinge afstemming door de ondernemingen een einde kwam . De stagnatie in het verbruik van sulfaatmarktpulp in de Gemeenschap ( + 0,7 % ) , gevoegd bij de lichte teruggang van de invoer ( - 1,5 % ) in 1977 en de lichte daling van zowel gebruik als invoer in de jaren 1981 ( respectievelijk - 2,6 % en - 0,6 % ) en 1982 ( respectievelijk - 2,9 % en - 4,4 % ) ( tabel 2 ) zouden op zichzelf niet voldoende zijn geweest om een prijsdaling van meer dan 25 % in 1977 en van ongeveer 20 % in 1982 te bewerkstelligen , indien de hoge prijzen van 1976 en 1981 met de evenwichtsprijs van de vrije markt hadden overeengestemd . In 1975 hebben de ondernemingen waaraan deze beschikking is gericht een daling van het verbruik opgevangen van meer dan 15 % en een daling van de invoer gekend van iets minder dan 30 % , zonder dat zulks tot prijsdaling leidde . Hoewel de langdurige staking in Canada in 1975 en het Zweedse voorraadbevorderingsprogramma ( 1975 tot 1977 ) voor hen gunstiger was , waren zelfs deze bijzondere factoren onvoldoende om de algemene daling van de vraag te compenseren . De bezettingsgraad bij Zweedse fabrikanten daalde dus , ondanks het steunprogramma van de Staat , met 10 - 15 % , bij de Finse fabrikanten met ongeveer 15 % en bij de leveranciers in de Verenigde Staten met tot wel een 20 % ( tabel 3 ) .

III . Afspraken en besluiten van de producenten in de Verenigde Staten inzake prijsvaststelling in het kader van de " Pulp , Paper and Paperboard Association " ( KEA )

( 114 ) 1 . Overeenkomstig de KEA-overeenkomst onthielden de aangesloten ondernemingen zich ervan door afspraken en onderling afgestemde gedragingen zelfstandig hun prijzen voor de Gemeenschap vast te stellen , daardoor de onderlinge mededinging in een van haar wezenlijke vormen binnen de gemeenschappelijke markt beperkend .

( 115 ) De betrokken ondernemingen zagen af van hun recht om binnen de gemeenschappelijke markt een zelfstandige verkooppolitiek te voeren en daarbij verkozen zij boven de risico's van de mededinging een krachtens artikel 85 , lid 1 , verboden vorm van samenwerking .

( 116 ) Een andere doelstelling van de KEA is de uitwisseling van inlichtingen . Voor zover een dergelijke uitwisseling betrekking had op het onderling afgestemde gedrag inzake prijzen op de markt van de Gemeenschap , is zulks in strijd met bovengenoemde mededingingsvoorschriften . Aangezien de uitwisseling ook specifieke gegevens betrof met betrekking tot bepaalde ondernemingen en die , gezien hun vertrouwelijk karakter , uit het oogpunt van mededinging belangrijk zijn , geeft deze uitwisseling op zichzelf voldoende inzicht in het gedrag van de betrokken ondernemingen op de gemeenschappelijke markt . Hierdoor wordt dus een systeem van onderlinge solidariteit en beïnvloeding verwezenlijkt , dat ertoe strekt de aan de concurrentie verbonden risico's te vervangen door coordinatie van de economische activiteiten van de leden op de gemeenschappelijke markt .

( 117 ) De omstandigheid dat de betrokken producenten deze uitwisseling van informatie noodzakelijk achtten , bevestigt voorts de bevinding van de Commissie dat de betrokken markt onder gewone marktomstandigheden niet doorzichtig is . De bestaande doorzichtigheid in de prijzen is kunstmatig en een gevolg van de samenwerking van de KEA-leden onderling en met andere producenten ( zie punt 85 ) .

( 118 ) Het systeem waarbij per kwartaal dezelfde prijzen werden aangekondigd , die meestal voor de KEA-leden identiek waren en identiek of vrijwel identiek aan die van de andere producenten , droeg ertoe bij om deze kunstmatige doorzichtigheid tot stand te brengen en vormt een bewijs te meer van een met artikel 85 , lid 1 , strijdige onderling afgestemde feitelijke gedraging ( zie de punten 81 en volgende , waar op deze inbreuk nader wordt ingegaan ) .

( 119 ) 2 . Artikel II A van de beleidsverklaring van de " Pulpgroup " is een besluit van de ondernemersvereniging . Bij dit artikel wordt de vrijheid van de KEA-leden om zelfstandig over de aangekondigde prijzen en die van transacties bestemd voor de Gemeenschap te beslissen , sterk beperkt .

( 120 ) 3 . Krachtens de KEA-overeenkomst en op basis van haar beleidsverklaring nam KEA als ondernemersvereniging nog andere besluiten die de mededinging tussen haar leden beperkten . De overeenkomsten inzake nieuwe prijzen tussen de leden die vertegenwoordigt waren op de geregelde bijeenkomsten krachtens artikel II A van de beleidsverklaring ( zie punt 32 ) zijn ter zake van de aangekondigde prijzen voor alle leden bindend , en worden daarmee de door KEA aanbevolen prijzen . Wat de werkelijk berekende prijs betreft zijn de leden van KEA formeel tot op zekere hoogte vrij om van de aanbevolen prijzen af te wijken . In het algemeen zijn de aanbevolen prijzen voor de Gemeenschap door de leden van de " Pulpgroup " evenwel nageleefd , althans gedurende 1975 en 1976 . Door deze aanbevolen prijzen konden de deelnemers met een redelijke mate van zekerheid tevoren op de hoogte zijn van de prijspolitiek van de andere KEA-leden ( hun concurrenten ) in de Gemeenschap .

( 121 ) De omstandigheid dat er in andere jaren , met name in 1977 en 1978 , wellicht een verschil is geweest tussen de aanbevolen prijs en de werkelijk berekende prijs , doet aan deze beoordeling niet af . Krachtens genoemd artikel II diende elke afwijking van de berekende prijs ten opzichte van de aanbevolen prijs tevoren aan KEA te worden medegedeeld die zo nodig een bijeenkomst van de leden moest beleggen om over de prijssituatie te spreken . Via deze kennisgeving en de daaropvolgende bespreking konden alle KEA-leden van elke prijsafwijking op de hoogte zijn en konden zij onderling besluiten , welk commercieel standpunt zij zouden innemen . Afgezien daarvan moesten eventuele afwijkingen in 1977 en 1978 tussen de aanbevolen ( aangekondigde ) prijs en de werkelijk berekende prijs worden gezien in het licht van de omstandigheid , dat door een geringere vraag in genoemd tijdvak aan het onderling afgestemd gedrag van alle adressaten van deze beschikking een einde kwam ( zie punt 113 ) .

( 122 ) KEA heeft niet verklaard waarom prijsvariaties , ofschoon naar beweren gebruikelijk , maar zelden werden medegedeeld of waarom de KEA-manager , zoals beweerd , nooit een bijeenkomst heeft belegd om over dergelijke mededelingen te spreken . Het is onwaarschijnlijk dat een door KEA ingestelde procedure voor het geval dat er zich prijsafwijkingen zouden voordoen , totaal genegeerd zou kunnen worden . Indien de KEA-leden vrij waren hun eigen prijzen in rekening te brengen , zou het niet noodzakelijk zijn een aanbevolen prijs vast te stellen in samenhang met een procedure die moest worden gevolgd wanneer een lid van de aanbevolen prijs zou afwijken .

( 123 ) 4 . Ondernemersverenigingen die overeenkomstig de " Webb Pomerene Act " naar de Gemeenschap uitvoeren , zijn niet volgens de EEG-voorschriften als zodanig verboden . Zij kunnen evenwel inbreuk maken op artikel 85 , indien zij de mededinging op de gemeenschappelijke markt beperken en de handel tussen Lid-Staten in aanzienlijke mate ongunstig kunnen beïnvloeden . In de omstandigheden van dit geval hadden de overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen van KEA en de aangesloten ondernemingen , beschreven in de punten 28 en volgende , een aanmerkelijke beperking van de mededinging in de Gemeenschap ten gevolge ( zie de punten 136 en volgende , verband met de gevolgen voor de handel tussen Lid-Staten ) . De onderlinge afstemming inzake prijzen en het systeem van aanbevolen prijzen in het kader van KEA had niet slechts ten gevolge dat door de KEA-leden uniforme prijzen werden berekend , doch was tevens een belangrijke factor bij de invoering van een kunstmatige doorzichtigheid van de gehele markt en bevorderde de onderlinge afstemming inzake de prijzen met andere niet bij KEA aangesloten producenten . De door KEA aanbevolen prijs diende zelfs als referentieprijs voor andere producenten .

( 124 ) IV . Gemeenschappelijke agentschappen van de pulpfabrikanten

Op grond van de aangemelde inlichtingen en de inlichtingen die in de antwoorden op de punten van bezwaar zijn vervat , heeft de Commissie naar de betrokken overeenkomsten een onderzoek ingesteld . De Commissie zal in afzonderlijke beschikkingen op het aspect van de agentschappen , bedoeld in de punten 36 tot 42 , ingaan .

V . Contacten tussen producenten in het kader van Fides

1 . Uit de in de punten 44 tot en met 59 genoemde stukken blijkt dat de betrokken leveranciers bijeenkwamen voor de uitwisseling van vertrouwelijke inlichtingen en om te spreken en te beslissen over de prijzen .

( 125 ) Genoemde leveranciers blijken , in strijd met de bewering dat zij slechts statistische gegevens uitwisselen , hun gedrag inzake hun toekomstige prijzen daadwerkelijk onderling te hebben afgestemd en voorts bepaalde gedragsregels te hebben afgesproken . Op grond van deze regels hebben enkelen van hen zich ten opzichte van de anderen trachten te rechtvaardigen , wanneer zij geen acht sloegen op de genomen besluiten en lagere prijzen in rekening brachten . Uit de telexberichten bij voorbeeld , genoemd in de punten 53 tot en met 55 , blijkt duidelijk dat op GEC kritiek werd geleverd voor hetgeen een normale , concurrerende prijspolitiek lijkt te zijn . Naleving van die regels is af en toe afgedwongen door uitdrukkelijk met vergeldingsmaatregelen te dreigen ( zie bij voorbeeld het in punt 53 genoemde telexbericht en met name de verklaring van de heer Nykopp in punt 59 ) .

( 126 ) Deze afstemming inzake prijzen en uitwisseling van vertrouwelijke gegevens vormen niet slechts een onderdeel van de algemene onderlinge afstemming ter zake van de prijzen ( zie punt 109 ) , doch leveren op zichzelf een aanmerkelijke beperking van de mededinging op in de zin van artikel 85 , lid 1 .

( 127 ) 2 . In het kader van het Fides-overleg vervulden de Zweedse en de Finse ondernemingen en hun onderscheiden verenigingen de belangrijkste rol , terwijl Borregaard , ENCE , Portucel en St . Anne meer passief bleven . Deze bevinding berust op de volgende feiten :

( 128 ) - De positie van de twee groepen ondernemingen op de markt van de Gemeenschap en hun relatieve macht is verschillend . De Zweedse en de Finse ondernemingen zijn immers met relatief belangrijke marktaandelen op deze markten de traditionele leveranciers geweest .

( 129 ) - De Zweedse en de Finse ondernemingen kondigden catalogusprijzen aan en deden dit dikwijls als eerste , terwijl de andere ondernemingen ( met uitzondering van St . Anne ) ieder afzonderlijk de prijzen berekenden . De Zweedse en de Finse ondernemingen hadden in hoofdzaak uniform aangekondigde prijzen en uniforme prijzen voor transacties . De andere ondernemingen hebben dikwijls uiteenlopende prijzen in rekening gebracht die beneden die van de Zweedse en de Finse ondernemingen lagen en die de tendens hadden af te wijken van het niveau dat tijdens de genoemde bijeenkomsten was overeengekomen .

( 130 ) - De deelnemers aan de bijeenkomsten hebben in deze onderlinge relatie een verschillende houding ingenomen . De Zweedse en de Finse ondernemingen namen vaker het initiatief tot bijeenroeping en organisatie van de