BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 12 februari 1997 betreffende de verenigbaarheid van de door Duitsland voorgenomen uitbreiding van de bijzondere-afschrijvingsregeling en van de fiscale investeringspremieregeling tot West-Berlijn voorzover deze regelingen niet de sector verwerking en afzet van landbouwproducten betreffen, met de gemeenschappelijke markt (Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek) (Voor de EER relevante tekst) (97/551/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 93, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, inzonderheid op artikel 61, lid 1,

Na kennisneming van de opmerkingen van de belanghebbenden,

Overwegende hetgeen volgt:

I. INLEIDING

I.1. FISCALE INVESTERINGSPREMIE

1. Bij beschikking van december 1995 (1), gewijzigd in maart 1996, heeft de Commissie de verlenging met twee jaar, tot eind 1998, goedgekeurd van de fiscale investeringspremieregeling met een steunintensiteit van 10 % (bruto, en uitsluitend voor de verwervings- of productiekosten van economische goederen van de vaste activa). Op grond van deze beschikking kan de fiscale investeringspremie van 10 % worden toegekend aan juridisch zelfstandige ondernemingen in de productie- en ambachtelijke sector, die in de voormalige DDR maximaal 250 personen in dienst hebben, voor de verwerving of productie, tussen 30 juni 1994 en 1 januari 1999, van economische goederen in het kader van investeringsprojecten (waartoe ook vervangingsinvesteringen behoren). Deze fiscale investeringspremie van 10 % is per onderneming beperkt tot een investeringsbedrag van 5 miljoen DM per jaar.

2. Bij brief van 26 juli 1995 heeft Duitsland de regeling tot uitbreiding van de fiscale investeringspremie van 10 % tot West-Berlijn vanaf 1 januari 1996 aangemeld, die later in het kader van het "Jahressteuergesetz 1996" werd vastgesteld. Bij brief van 8 december 1995 heeft Duitsland de oorspronkelijke aanmelding gewijzigd: het voordeel van de fiscale investeringspremie werd in de delen van West-Berlijn die niet behoren tot de in het kader van de "Gemeinschaftsaufgabe" (Verbetering van de regionale economische structuur) gesteunde gebieden, beperkt tot bedrijven met ten hoogste 50 werknemers. Deze wijziging werd vastgesteld in het kader van het "Jahressteuer-Ergänzungsgesetz" en is per 1 januari 1996 van kracht geworden.

3. De uitbreiding van de fiscale investeringspremie van 10 % tot West-Berlijn geldt voor investeringen die na eind 1995 begonnen en vóór 1999 beëindigd zijn (= verwerving/productie van economische goederen).

3.1. Aangezien het gaat om steun in de vorm van fiscale voordelen die in de periode 1997-1999 worden toegekend voor in de periode 1996-1998 voor bedrijfsdoeleinden gemaakte verwervings- en productiekosten, hangen de gevolgen voor de begroting (belastingderving, d. w. z. met de betrokken steun gemoeide middelen) grotendeels af van de ontwikkeling van de economische activiteiten en van het volume van de gerealiseerde investeringen. De Duitse autoriteiten verwachten de volgende extra belastingderving (in miljoen DM):

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

In totaal zullen de bedrijven in West-Berlijn door de uitbreiding van de steunregeling over naar schatting 285 miljoen DM (rond 150 miljoen ecu) extra middelen kunnen beschikken.

3.2. De fiscale investeringspremieregeling is van toepassing op juridisch zelfstandige ondernemingen in West-Berlijn in de productie- of ambachtelijke sector met hoogstens:

- 250 werknemers in de steunregio's volgens de "Gemeinschaftsaufgabe",

- 50 werknemers in de overige delen van West-Berlijn.

3.3. De ondernemingen die aan de objectieve steunvoorwaarden voldoen, hebben automatisch aanspraak op de fiscale investeringspremie.

3.4. De fiscale investeringspremie van 10 % kan worden gecumuleerd met andere steunmaatregelen (steunregelingen en ad hoc-steun), met name met de bijzondere afschrijvingen en - in de delen van West-Berlijn die behoren tot de steungebieden van de "Gemeinschaftsaufgabe" - met de investeringssubsidie van deze regeling.

De fiscale autoriteiten die belast zijn met het beheer van de fiscale investeringspremieregeling beschikken niet over een controlemechanisme waarmee zij zelf kunnen nagaan of de fiscale investeringspremie met andere steunmaatregelen gecumuleerd wordt. Om fiscaal-technische redenen registreren zij enkel de economische goederen die een bedrijf in het betrokken jaar heeft verworven voor zijn (verscheidene) investeringsprojecten waarvan de realisatie zich vaak over verschillende jaren uitstrekt. Daardoor hebben deze autoriteiten geen algemeen overzicht van het investeringsproject als zodanig, waarbij cumulering mogelijk is.

Daarentegen garandeert het controlemechanisme van de "Gemeinschaftsaufgabe" dat in alle gevallen waarin de fiscale investeringspremie met de investeringssubsidie van de "Gemeinschaftsaufgabe" wordt gecumuleerd, de regionale plafonds voor de afzonderlijke investeringsprojecten in acht worden genomen.

In geval van ad hoc-steun waarvoor de afzonderlijke goedkeuring van de Commissie is vereist, maken de cumulatieaspecten deel uit van de aanmelding.

Wat de cumulatie met derde regelingen betreft, moet worden geconstateerd dat de andere regelingen ook cumulatiebepalingen bevatten die de Duitse autoriteiten in acht dienen te nemen.

Voor de gevallen van cumulatie van de fiscale investeringspremie met de bijzondere afschrijvingen bestaat er geen enkel controlemechanisme waarmee de naleving van de cumulatieregels kan worden gegarandeerd.

3.5. De fiscale investeringspremie kan worden verleend voor vervangingsinvesteringen en bevat dus een element van productiesteun. Volgens sommige ruwe schattingen zou ongeveer een derde van de voor steun in aanmerking komende investeringen vervangingsinvesteringen vormen.

3.6. Voorzover de fiscale investeringspremie uitsluitend wordt toegekend voor initiële investeringen en aangezien deze premie uitsluitend investeringen in installaties bevordert en het aandeel van de uitrustingen in de standaardgrondslag van een investering vastgesteld is op 65 % van het gemiddelde volume van de investering (zie eerste resolutie van 20 oktober 1971 van de vertegenwoordigers van de regeringen der lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, over de algemene steunregelingen met regionale strekking (2)), komt de nettosteunintensiteit van de fiscale investeringspremie van 10 % neer op 6,5 %. In gevallen waarin de investering uitsluitend betrekking heeft op uitrustingen kan de nettosteunintensiteit (= bruto in het onderhavige geval) in vergelijking tot de concrete investering 10 % bedragen.

I.2. DE BIJZONDERE AFSCHRIJVINGEN

4. Bij beschikking van maart 1996 (3) heeft de Commissie de verlenging/wijziging van de bijzondere-afschrijvingsregeling voor investeringen in de nieuwe Duitse deelstaten goedgekeurd.

4.1. Volgens de bij brief van 30 juli 1993 door de Commissie goedgekeurde oorspronkelijke regeling kunnen bijzondere afschrijvingen worden toegepast voor investeringen die voor steun in aanmerking komen en vóór 1 januari 1997 in de nieuwe deelstaten worden verricht, met inbegrip van vervangingsinvesteringen (verwerving en productie van kapitaalgoederen en bouwuitrustingen) (sommige productiekosten van de begunstigde onderneming en aanbetalingen die van vóór genoemde datum dateren, komen ook in aanmerking). De bijzondere afschrijvingen (ten belope van 50 % van de investeringskosten) kunnen zowel in het investeringsjaar als in de vier daaropvolgende jaren worden toegepast. Zo kunnen zij volgens de in 1993 goedgekeurde bepalingen ten laatste in het jaar 2000 worden verricht.

4.2. De in overweging 4 genoemde beschikking van maart 1996 houdende goedkeuring van de verlenging/wijziging betreft de volgende wijzigingen:

- De verlenging van de regeling met twee jaar, tot eind 1998: volgens de nieuwe bepalingen komen de relevante investeringen die vóór 1 januari 1999 in de nieuwe deelstaten zijn gerealiseerd, voor bijzondere afschrijvingen in aanmerking. Deze kunnen in het investeringsjaar en in de vier daaropvolgende jaren worden geboekt; ten laatste dus in het jaar 2002.

- Vermindering van de steunintensiteit: met ingang van 1 januari 1997 kunnen de bijzondere afschrijvingen slechts worden gedaan tot 40 % van de voor steun in aanmerking komende investeringskosten.

- Afwijking van de steunintensiteit: met ingang van 1 januari 1997 kunnen bedrijven buiten de productiesector slechts bijzondere afschrijvingen plegen tot 20 % van de voor steun in aanmerking komende investeringskosten; dit geldt ook voor gebouwen die door ondernemingen in de productiesector worden gebruikt voor andere dan bedrijfsdoeleinden (bijvoorbeeld verhuring).

5. Bij brief van 26 juli 1995 heeft Duitsland de uitbreiding van de bijzondere-afschrijvingsregeling tot West-Berlijn aangemeld; deze uitbreiding werd evenwel beperkt tot bedrijven met maximaal 250 werknemers. De uitbreiding werd naderhand in het kader van het "Jahressteuergesetz 1996" vastgesteld. Bij brief van 8 december 1995 heeft Duitsland de oorspronkelijke aanmelding gewijzigd: de mogelijkheid van bijzondere afschrijvingen werd in de delen van West-Berlijn die niet behoren tot de in het kader van de "Gemeinschaftsaufgabe" (Verbetering van de regionale economische structuur) gesteunde gebieden beperkt tot bedrijven met ten hoogste 50 werknemers. Deze wijziging werd door de Duitse wetgever vastgesteld in het "Jahressteuer-Ergänzungsgesetz" en is op 1 januari 1996 van kracht geworden.

In dit verband moet worden vastgesteld dat de uitbreiding van de bijzondere-afschrijvingsregeling voor de in overweging 4.1 omschreven voorschriften van de regeling enkel geldt voor vóór 1 januari 1997 beëindigde investeringen en voor de in overweging 4.2 genoemde voorschriften voor de periode vanaf de aldaar genoemde datum.

6. Bijzondere afschrijvingen hebben in West-Berlijn reeds bestaan tussen juli 1991 en eind 1994, en wel in het kader van artikel 3 van het "Fördergebietsgesetzes". Zij waren voor die periode door de Commissie in 1991 goedgekeurd in het kader van een overeenkomst tussen Duitsland en de Commissie betreffende de afschaffing van specifieke steunmaatregelen voor West-Berlijn. Deze kwam als overgangsmaatregel in de plaats van de tot eind juni 1991 geldende versnelde-afschrijvingsregeling die was vastgesteld op grond van artikel 92, lid 2, onder c), van het EG-Verdrag in het kader van het "Berlin-Förderungsgesetz" (waarvan de steunintensiteit hoger was). De toepassing van de bijzondere-afschrijvingsregeling voor West-Berlijn werd eind 1994 (de laatste in aanmerking komende investeringen waren die van 1994), overeenkomstig het in 1991 tussen de Duitse autoriteiten en de Commissie afgesproken tijdschema beëindigd.

In het kader van de door Duitsland in 1995 opnieuw ingevoerde bijzondere afschrijvingen voor West-Berlijn kunnen deze afschrijvingen zowel in het jaar van de investering als in de vier daaropvolgende jaren - de eerste keer in 1996 en de laatste keer in 2002 - worden geboekt. Zo zijn nu bijzondere afschrijvingen mogelijk voor vóór 1996 beëindigde investeringen - in het bijzonder voor investeringen van 1995 - die niet in aanmerking kwamen voor de regeling voor de periode juli 1991-eind 1994.

6.1. Aangezien het om steun gaat in de vorm van fiscale voordelen toegekend voor in de jaren 1995 tot 1998 gemaakte investeringskosten (de investeringen van juli 1991 tot eind 1994 vallen onder de oorspronkelijk goedgekeurde regeling) zal de omvang van de belastingderving grotendeels afhangen van de ontwikkeling van de economische en investeringsactiviteit. Duitsland verwacht voor de periode waarin de bijzondere afschrijvingen kunnen worden toegepast de volgende extra belastingderving (x miljoen DM):

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

In totaal komt de uitbreiding van de regeling voor de periode waarin de bijzondere afschrijvingen kunnen worden toegepast, ruwweg neer op een extra belastingderving van 120 miljoen ecu. Deze wordt in de daaropvolgende jaren gecompenseerd door extra fiscale opbrengsten in verband met het lager niveau van de afschrijvingen in die jaren. De hoeveelheid steun die met de regeling gemoeid is, wordt berekend als geactualiseerde waarde van alle extra fiscale verliezen en opbrengsten en is in de orde van grootte van 10 miljoen ecu.

6.2. Voor de bijzondere-afschrijvingsregeling in West-Berlijn komen ondernemingen in aanmerking die voldoen aan de in de overwegingen 4.1 en 4.2 genoemde criteria en die ten hoogste:

- 250 werknemers hebben in de steunregio's in de zin van de "Gemeinschaftsaufgabe";

- 50 werknemers hebben in de andere delen van West-Berlijn.

6.3. De ondernemingen die aan de objectieve steuncriteria voldoen, hebben automatisch aanspraak op toepassing van de bijzondere afschrijvingen.

6.4. Deze bijzondere afschrijvingen kunnen worden gecumuleerd met andere steun (steunregelingen en ad hoc-steun), en met name met de fiscale investeringspremie en, in de delen van West-Berlijn die behoren tot steunregio's in het kader van de "Gemeinschaftsaufgabe", met de investeringssubsidie van deze regeling.

De fiscale autoriteiten die belast zijn met het beheer van de bijzondere-afschrijvingsregeling beschikken niet over een controlemechanisme waarmee zij zelf kunnen nagaan of deze regeling wordt gecumuleerd met andere steun. Om fiscaal-technische redenen hebben zij slechts gezicht op de aankopen van economische goederen door een onderneming gedurende het lopende jaar in het kader van (diverse) investeringsprojecten van die onderneming, die zich vaak over verscheidene jaren uitstrekken. Derhalve hebben deze autoriteiten geen enkel overzicht van het investeringsproject waarvoor het cumulatiebegrip is gedefinieerd.

In alle gevallen waarin de bijzondere afschrijvingen worden gecumuleerd met de investeringssubsidie van de "Gemeinschaftsaufgabe" waarborgt het controlemechanisme van die regeling evenwel dat de regionale plafonds bij de afzonderlijke investeringsprojecten in acht worden genomen.

In de gevallen van ad hoc-steun waarvoor de afzonderlijke goedkeuring van de Commissie nodig is, maken de cumulatieaspecten deel uit van de aanmelding.

Met betrekking tot de cumulatie met andere regelingen (met uitzondering van de fiscale investeringspremie, zie boven) moet worden geconstateerd dat de andere regelingen ook cumulatieregels bevatten die de Duitse autoriteiten in acht dienen te nemen.

Voor de gevallen van cumulatie van de fiscale premie met de bijzondere afschrijvingen is er geen enkel controlemechanisme waarmee de naleving van de cumulatieregels kan worden gewaarborgd.

6.5. De bijzondere afschrijvingen kunnen worden toegepast bij vervangingsinvesteringen en bevatten aldus elementen van productiesteun. Volgens bepaalde ruwe schattingen zou ongeveer eenderde van de in aanmerking komende investeringen vervangingsinvesteringen vormen.

6.6. Voorzover de bijzondere afschrijvingen uitsluitend worden toegekend voor initiële investeringen, bedraagt de steunintensiteit daarvan 2 % (bruto = netto) voor het jaar 1996 en 1,6 % voor de overige jaren (0,8 % voor de ondernemingen en constructies die onder het 20 %-tarief vallen). Opgemerkt moet worden dat de berekening van de steunintensiteit van bijzondere afschrijvingen diverse methodologische problemen oplevert en sterk afhangt van het toegepaste referentiepercentage. De Commissie en Duitsland hebben over deze problemen meermaals overleg gepleegd en bereikten overeenstemming over een wijzigingspercentage.

I.3. DE STATUS VAN WEST-BERLIJN TEN AANZIEN VAN REGIONALE STEUNMAATREGELEN

7. Bij beschikking van april 1994 (4) heeft de Commissie de kaart van de voor steun in aanmerking komende Duitse regio's goedgekeurd voor het grondgebied van de voormalige DDR en West-Berlijn en voor de periode 1994-1996. Uit hoofde hiervan kwam een deel van West-Berlijn in 1996 in aanmerking voor regionale steun volgens artikel 92, lid 3, onder c).

Bij beschikking van december 1996 (5) heeft de Commissie de Duitse steungebieden voor de periode 1997-1999 goedgekeurd. In dit verband heeft zij de opneming van het gehele gebied West-Berlijn in de steun volgens artikel 92, lid 3, onder c), goedgekeurd.

I.4. INLEIDING VAN DE PROCEDURE EN BEPERKING VAN DE ONDERHAVIGE BESCHIKKING

8. Op 17 juli 1996 heeft de Commissie besloten ten aanzien van de uitbreiding van de bijzondere-afschrijvingsregeling en de fiscale premieregeling tot West-Berlijn de procedure van artikel 93, lid 2, in te leiden.

Hiertoe waren de volgende termen aanwezig:

a) beide regelingen bevatten elementen van productiesteun, welke de Commissie in beginsel enkel goedkeurt in gebieden volgens artikel 92, lid 3, onder a);

b) met uitzondering van de gebieden van West-Berlijn zijn beide regelingen niet verenigbaar met de communautaire kaderregeling inzake overheidssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen (KMO-kaderregeling (6)) voorzover:

- de toekenning van steun aan ondernemingen die niet beantwoorden aan de definitie van kleine en middelgrote ondernemingen van de KMO-kaderregeling, niet uitgesloten is,

- in geval van cumulatie van beide regelingen een steunintensiteit van meer dan 7,5 % voor de middelgrote ondernemingen niet kan worden uitgesloten;

c) de bijzondere-afschrijvingsregeling maakt bijzondere afschrijvingen mogelijk voor investeringen die vóór begin 1996 werden afgesloten; gevallen waarin steun niet "noodzakelijk" is;

d) er bestaan twijfels over de verenigbaarheid van beide regelingen met de geldende bepalingen inzake steun voor de verwerking en afzet van landbouwproducten.

8.1. Met betrekking tot de toepassing van beide regelingen op West-Berlijn in de sector verwerking en afzet van landbouwproducten in de zin van de definitie van de Kaderregeling inzake staatssteun voor investeringen voor de verwerking en de afzet van landbouwproducten (7) moet eraan herinnerd worden, dat de Commissie op 12 juni 1996 de procedure van artikel 93, lid 2, heeft ingeleid tegen de door Duitsland toegekende steun voor investeringen in de sector verwerking en afzet van landbouwproducten (8). Deze procedure ziet ook uitdrukkelijk op de bijzondere afschrijvingen toegekend in het kader van het "Fördergebietsgesetz" en op de fiscale voordelen toegekend in het kader van het "Investitionszulagengesetz" (fiscale investeringspremie). In deze procedure wordt geen onderscheid gemaakt tussen de verschillende delen van de regio's waarin beide regelingen kunnen worden toegepast; bijgevolg heeft de ingeleide procedure betrekking op de toepassing van beide regelingen zowel in het gebied van de voormalige DDR als in West-Berlijn.

De Commissie acht het passend de beschikking betreffende het Duitse steunvoornemen op te splitsen en over de verenigbaarheid van de uitbreiding van beide regelingen tot West-Berlijn voor de sector verwerking en afzet van landbouwproducten op een later tijdstip een beschikking te geven. De onderhavige beschikking betreft dan ook enkel het steunvoornemen met uitsluiting van genoemde sector.

9. De inleiding van de procedure van artikel 93, lid 2, werd aan Duitsland meegedeeld bij brief van 1 augustus 1996. De overige lidstaten en andere belanghebbenden werden hiervan in kennis gesteld bij bekendmaking van de brief in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen (9). In de brief en in de mededeling in het Publicatieblad werden Duitsland, de overige lidstaten en andere belanghebbenden ertoe aangemaand hun opmerkingen binnen één maand kenbaar te maken.

II. OPMERKINGEN IN HET KADER VAN DE PROCEDURE

II.1. OPMERKINGEN VAN DUITSLAND

10. Duitsland heeft zijn opmerkingen bij brief van 5 november 1996 laattijdig kenbaar gemaakt. Duitsland en de Commissie hebben de zaak besproken op bijeenkomsten van 26 september en 18 oktober 1996.

Bij brief van 13 januari 1997 verstrekte Duitsland inlichtingen over de opschorting van de toepassing van beide regelingen tot uitbreiding van de fiscale investeringspremie en de bijzondere afschrijvingen.

In een brief van 5 november 1996 wijst Duitsland op de moeilijke economische situatie van Berlijn, waardoor het wordt gesterkt in zijn opvatting dat beide regelingen noodzakelijk blijven voor de aanpassing van de Berlijnse bedrijven aan de gewijzigde economische omstandigheden.

Duitsland stelt zich op het juridische standpunt dat de voorgenomen steun met de gemeenschappelijke markt verenigbaar is, op grond van artikel 92, lid 2, onder c), maar dringt er met het oog op een spoedige beslissing ten gunste van de Berlijnse economie niet op aan dat deze rechtsvraag binnen het bestek van de onderhavige goedkeuringsprocedure wordt opgelost.

Voor het geval de Commissie de verenigbaarheid van de voorgenomen maatregelen met de gemeenschappelijke markt ook aan artikel 92, lid 3, toetst, komt volgens Duitsland althans de uitbreiding van de fiscale investeringspremieregeling tot de ondernemingen in de westelijke districten van Berlijn ook volgens artikel 92, lid 3, voor goedkeuring in aanmerking. Hiertoe worden de volgende argumenten naar voren gebracht:

10.1. Wat de fiscale investeringspremie betreft, is het volgens Duitsland mogelijk - zij het niet zonder administratieve moeilijkheden of eventuele gevolgen voor de rechtsgrondslag - om in de steunaanvraagprocedure een garantie in te bouwen opdat enkel ondernemingen die volledig aan de omschrijving van de KMO-kaderregeling beantwoorden, steun kunnen aanvragen (kleine ondernemingen buiten - middelgrote ondernemingen binnen het nationale steungebied). De ondernemingen zouden in dat geval bij hun steunaanvraag moeten verklaren dat zij ook op het punt van de criteria "balanstotaal", "omzet" en "zelfstandigheid" aan de KMO-definitie voldoen.

Voor de bijzondere afschrijvingen kan een dergelijke procedure niet worden toegepast.

10.2. Duitsland bevestigt dat de opneming van vervangingsinvesteringen voor beide regelingen van wezenlijk belang is, doch wijst erop dat voor de fiscale investeringspremie een maximumgrondslag van 5 miljoen DM per bedrijf en per jaar geldt.

Volgens Duitsland kan bijgevolg in elk afzonderlijk steungeval ervan worden uitgegaan dat binnen de maximumgrondslag het overgrote deel van de steun op initiële investeringen betrekking zal hebben. Gezien de vrij geringe intensiteit van de steun wordt aldus het absolute steunbedrag per onderneming dat op initiële investeringen slaat, op een zeer laag niveau teruggebracht.

Algemeen onderstreept Duitsland dat, gelet op de alsmaar kortere innovatiecycli, het begrip vervangingsinvestering aan betekenis verliest. Het toenemende tempo van de technische vooruitgang, vooral op het gebied van technische installaties, heeft tot gevolg dat door de inschakeling van nieuwe machines regelmatig ook nieuwe productiemethoden ontstaan die als initiële investeringen aan te merken zijn.

Dit verklaart volgens Duitsland waarom het begrip vervangingsinvesteringen thans vooral op gebouwen slaat. Deze zijn echter in grote mate uitgesloten van steun in het kader van de fiscale investeringspremie (een uitzondering vormen de zogenaamde bedrijfsinrichtingen, zoals luifels van tankstations).

Duitsland brengt in dit verband in herinnering dat de economische steun aan bedrijven in de westelijke districten voor de Berlijnse economie in de tijd vóór de hereniging van Duitsland moest zijn gericht op een zo groot mogelijke economische zelfverzorgingsgraad van de stad. Hierdoor heeft de Berlijnse economie een specifieke structuur ontwikkeld en zijn haar producten minder concurrerend gebleken dan tot voor een paar jaren nog aangenomen werd.

De aanpassing van de Berlijnse economie aan de gewijzigde omstandigheden vooronderstelt een fundamentele vernieuwing van de productgamma's van de ondernemingen. Gelet op de algemene achteruitgang van de vervangingsinvesteringen lijkt het weinige waarschijnlijk dat juist in Berlijn op grote schaal aan vervangingsinvesteringen zou worden gedaan.

10.3 Terzake van het door de Commissie opgeworpen probleem van de sector van voor steun in aanmerking komende ondernemingen buiten de regionale steungebieden verwijst Duitsland naar zijn brief van 20 december 1995. Volgens die brief behaalden slechts vijf ondernemingen met minder dan 50 werknemers waarvan de bedrijven zich niet in de steungebieden van de "Gemeinschaftsaufgabe" (Verbetering van de regionale economische structuur) bevonden, een omzet van meer dan 10 miljoen DM.

Voorts merkt Duitsland ook op dat de nieuwe kaart van de Duitse steungebieden voor 1997-1999 het stadsgebied Berlijn in zijn geheel voor steunmaatregelen in aanmerking laat komen.

10.4. Duitsland bevestigt dat ondernemingen in de sector verwerking en afzet van landbouwproducten in Berlijn aanspraak kunnen maken op steun van de "Gemeinschaftsaufgaben" "Verbetering van de regionale economische structuur" en "Verbetering van de landbouwstructuur en van de kustbeveiliging". Bij toekenning van deze steun is de inachtneming van de steunplafonds gegarandeerd.

Voorts merkt Duitsland ook nog op dat de landbouwsector voor Berlijn niet zoveel gewicht heeft als voor landelijke gebieden en dat het aantal steunaanvragen in de voorbije jaren zeer gering was (minder dan 10).

Vastgesteld moet worden dat deze uiteenzetting voor de onderhavige beschikking niet relevant is.

10.5. Duitsland brengt onder de aandacht dat door de fiscale investeringspremie alleen de plafonds voor steun aan KMO's buiten de regionale steungebieden die op grond van de KMO-kaderregeling kunnen worden goedgekeurd, niet bereikt worden. Bijgevolg zou - indien de Commissie enkel de fiscale investeringspremie zou goedkeuren - het door haar opgeworpen probleem komen te vervallen, namelijk dat in geval van cumulatie van de fiscale investeringspremies met de bijzondere afschrijvingen de plafonds van de KMO-kaderregeling buiten de regionale steungebieden overschreden kunnen worden.

10.6. Bij brief van 13 januari 1997 deelde de Commissie Duitsland mee, dat de toepassing van beide regelingen ingevolge een brief van het Bondsministerie voor Financiën van 2 januari 1996 (10) tot de goedkeuring van de regelingen door de Commissie was opgeschort. Dit werd naar aanleiding van de inleiding van de procedure andermaal in herinnering gebracht bij brief van 14 augustus 1996. Eerstgenoemde brief ziet uitdrukkelijk op de regelingen tot uitbreiding van de fiscale investeringspremie en de bijzondere afschrijvingen, en is in de volgende bewoordingen gesteld:

"Regelingen die op grond van artikel 92 van het EG-Verdrag als steunmaatregelen moeten worden aangemerkt, mogen eerst na goedkeuring door de Europese Commissie ten uitvoer worden gebracht (zie artikel 93, lid 3, derde volzin, van het EG-Verdrag). Dit geldt zelfs wanneer de betrokken voorschriften in het Duitse recht reeds in werking zijn getreden.".

II.2. OPMERKINGEN VAN DE OVERIGE LIDSTATEN EN ANDERE BELANGHEBBENDEN

11. De overige lidstaten en andere belanghebbenden hebben geen opmerkingen kenbaar gemaakt.

III. JURIDISCHE BEOORDELING

III.1. ARTIKEL 92, LID 1, VAN HET EG-VERDRAG EN ARTIKEL 61, LID 1, VAN DE EER-OVEREENKOMST

12. Beide steunregelingen omvatten overheidssteun in de zin van artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst.

Beide steunregelingen:

- omvatten staatssteun of met staatsmiddelen bekostigde steun (toekenning van belastingfaciliteiten gefinancierd met de opbrengsten van de vennootschapsbelasting of inkomstenbelasting, belastingderving in het geval van de bijzondere afschrijvingen);

- begunstigen bepaalde ondernemingen (namelijk die welke investeringen verrichten in West-Berlijn en van een bepaalde omvang zijn): de opbrengst van de gesteunde investeringsprojecten wordt opgetrokken en de begunstigde ondernemingen krijgen meer manoeuvreerruimte dan hun concurrenten, waardoor deze regelingen de concurrentie vervalsen of dreigen te vervalsen;

- hebben een ongunstige invloed op het handelsverkeer tussen de lidstaten, want de steun kan ook worden toegekend aan ondernemingen die hun producten uitvoeren naar andere lidstaten of waarvan de producten op de Duitse markt met die van andere lidstaten in concurrentie staan. In beide gevallen kan de begunstigde onderneming dankzij de steun haar marktaandeel op de relevante markt vergroten en aldus ertoe bijdragen dat de uitvoer naar andere lidstaten toeneemt en de invoer uit andere lidstaten afneemt.

13. De gevolgen van beide steunregelingen, die met andere steunmaatregelen kunnen worden gecumuleerd, zijn merkbaar.

- Zoals in overweging 3.6 is uiteengezet, kan voorzover de fiscale investeringspremie uitsluitend ten gunste van initiële investeringen wordt toegekend in de gevallen waarin de investering uitsluitend uitrustingen betreft, de steunintensiteit (bruto = netto) in vergelijking tot de concrete investering 10 % bereiken.

- Zoals in overweging 6.6 uiteengezet, bedraagt de steunintensiteit, voorzover de bijzondere afschrijvingen uitsluitend worden toegekend voor initiële investeringen, 2 % (bruto = netto) voor 1996 en 1,6 % voor de volgende jaren (0,8 % voor de ondernemingen en gebouwen die onder het 20 %-tarief vallen).

De met beide regelingen voor West-Berlijn gemoeide middelen zijn aanzienlijk (zie de overwegingen 3.1 en 6.1).

III.2. ARTIKEL 92, LEDEN 2 EN 3

14. Beide steunregelingen worden gefinancierd uit de Bondsbegroting, doch kunnen enkel een deel van het grondgebied ten goede komen, namelijk de voormalige DDR en West-Berlijn. Bijgevolg gaat het om regionale steunmaatregelen, waarvan de verenigbaarheid met de gemeenschappelijke markt als volgt moet worden onderzocht:

- in de eerste plaats moet worden nagegaan of de uitzondering voor bepaalde economische gebieden van artikel 92, lid 3, onder a) en c), van toepassing is en of de steunmaatregelen verenigbaar zijn met de mededeling van de Commissie inzake de wijze van toepassing van artikel 92, lid 3, onder a) en c), van het EEG-Verdrag op regionale steunmaatregelen (11) (Methode 1988) in de versie van de mededeling van de Commissie inzake de wijze van toepassing van artikel 92, lid 3, onder a), op regionale steun (12) van 1990 (zie punt III.2.A);

- in de tweede plaats moet met betrekking tot de steunmaatregelen voor 1996 betreffende buiten de steungebieden verrichte investeringen worden nagegaan of de uitzondering voor bepaalde vormen van economische bedrijvigheid van artikel 92, lid 3, onder c), van toepassing is en of de hier getoetste steunregelingen verenigbaar zijn met de KMO-kaderregeling (zie punt III.2.B);

- in de derde plaats moet worden nagegaan of de overige uitzonderingen van artikel 92, leden 2 en 3, van toepassing zijn (zie punt III.2.C).

Vervolgens zal de noodzakelijkheid worden bezien van de bijzondere-afschrijvingsregeling (punt III.2..D).

Tenslotte kunnen conclusies worden getrokken aangaande de verenigbaarheid van de steunregelingen in hun huidige vorm met de gemeenschappelijke markt (punt III.2.E).

II.2.A. Artikel 92, lid 3, onder a) en c)

15. Steunregelingen kunnen volgens de genoemde bepalingen alleen dan als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden beschouwd, wanneer het begunstigde gebied volgens een van die bepalingen voor steun in aanmerking komt. Daarnaast kan een steunregeling enkel als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden beschouwd, wanneer zij voldoet aan welomschreven voorwaarden (aard van de steun, maximumintensiteit).

16. Regionalesteunbehoefte van West-Berlijn volgens de uitzonderingsbepalingen van artikel 92, lid 3, onder a), en c)

16.1 Artikel 92, lid 3, onder a)

Volgens de Methode 1988 kan een regio slechts voor de uitzondering van artikel 92, lid 3, onder a), in aanmerking komen, wanneer de NUTS-II-regio waarin de NUTS-III-regio zich bevindt, gedurende een periode van ten minste drie jaar wordt gekenmerkt door een BBP/KKS (koopkrachtstandaard) per hoofd van 75 % of minder van het communautaire gemiddelde.

West-Berlijn maakt deel uit van de NUTS-III-regio Berlijn, die identiek is aan de NUTS-II-regio. Zoals de Commissie naar aanleiding van haar beschikking van december 1996 tot goedkeuring van de kaart van de voor steun in aanmerking komende Duitse regio's heeft vastgesteld, ligt het BBP/KKS per hoofd van de bevolking van Berlijn aanzienlijk boven de drempel van 75 % van het communautaire gemiddelde.

Derhalve voldoet Berlijn bij verre na niet aan de voorwaarden van artikel 92, lid 3, onder a). Daarom kunnen beide steunregelingen op grond van genoemde bepalingen niet worden goedgekeurd.

16.2. Artikel 92, lid 3, onder c)

16.2.1. Investeringen voor het jaar 1996

Zoals in overweging 7 is uiteengezet, heeft de Commissie op grond van de Methode 1988 bij beschikking van april 1994 de kaart van de voor steun in aanmerking komende Duitse regio's voor het grondgebied van de voormalige DDR en West-Berlijn, voor 1994-1996 goedgekeurd. Op grond daarvan komt een deel van West-Berlijn in 1996 in aanmerking voor regionale steun volgens artikel 92, lid 3, onder c). Het deel van Berlijn dat buiten de kaart viel, werd door Duitsland bij de aanmelding van de Duitse steungebieden voor de periode 1994-1996 niet voorgedragen en kan derhalve voor de investeringen van 1996 niet onder artikel 92, lid 3, onder c), vallen.

In dit verband zij erop gewezen, dat de Commissie in haar beschikking van juni 1996 (13) betreffende de verhoging van de steunintensiteiten voor de voor steun in aanmerking komende gebieden van West-Berlijn voor een deel van 1995 en voor 1996 een regionaal en cumulatieplafond van 35 % bruto voor grote ondernemingen en 45 % bruto (maximum 30 % netto) voor KMO's heeft goedgekeurd.

16.2.2. Investeringen van het jaar 1997

Volgens de Methode 1988 heeft de Commissie bij beschikking van december 1996 de kaart van de Duitse steungebieden voor de periode 1997-1999 goedgekeurd. Daarbij heeft zij de opneming van het gehele stadsgebied West-Berlijn in de steun volgens artikel 92, lid 3, onder c), goedgekeurd.

In dit verband heeft de Commissie een regionaal en cumulatieplafond van 28 % bruto voor grote ondernemingen en 43 % bruto voor KMO's goedgekeurd; in uitzonderlijke gevallen kan dit worden verhoogd tot het in het vorige tijdvak geldende regionale en cumulatieplafond van 35 % bruto voor grote ondernemingen en 45 % bruto (maximum 30 % netto) voor KMO's.

16.2.3 Een hernieuwd onderzoek van de vraag of West-Berlijn volgens artikel 92, lid 3, onder c), voor steun in aanmerking komt, lijkt in het kader van de onderhavige beschikking niet noodzakelijk.

17. Verenigbaarheid van beide regelingen met de werkwijze van de Commissie op het gebied van regionale steunmaatregelen

17.1. De uiteenzettingen in de overwegingen 17.2 tot 17.4.2.2 hebben enkel betrekking op de toepassing van beide regelingen binnen de steungebieden Berlijn. De toepassing daarbuiten wordt in de punten III.2.B en III.2.C onderzocht.

17.2. De opneming van West-Berlijn in beide regelingen geldt voor de verwerving van economische goederen voor investeringen, zonder onderscheid tussen initiële investeringen in de zin van de in de mededeling van de Commissie betreffende regionale steunmaatregelen (14) genoemde coördinatiebeginselen en vervangingsinvesteringen.

In dit verband zij erop gewezen dat het begrip initiële investering in genoemde mededeling (bijlage, punt 18, onder i)) als volgt wordt omschreven:

"Als initiële investering zal worden beschouwd de investering in vaste activa bij vestiging van een nieuwe onderneming, de uitbreiding van een bestaande onderneming of bij inschakeling van de onderneming bij een activiteit die een fundamentele wijziging meebrengt in de productie of het productieproces van een bestaande onderneming (door middel van rationalisatie, herstructurering of modernisering). Investering in vaste activa door overname van een onderneming die gesloten is of die zou hebben moeten sluiten indien een dergelijke overneming achterwege was gebleven, kan ook worden opgevat als initiële investering.".

Investeringen die niet onder deze omschrijving vallen, zijn vervangingsinvesteringen. Steunmaatregelen voor initiële investeringen komen neer op productiesteun, zoals de Commissie heeft vastgesteld in haar beschikking van 1995 en 1996 betreffende de verlenging van de bijzondere-afschrijvingsregeling en van de fiscale investeringspremieregeling ten gunste van de nieuwe deelstaten en in de inleiding van deze procedure van artikel 93, lid 2.

17.3. Initiële investeringen in de steungebieden volgens artikel 92, lid 3, onder c)

Het is een vaste praktijk van de Commissie om in de steungebieden volgens artikel 92, lid 3, onder c), steunregelingen ten gunste van initiële investeringen als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt te beschouwen, indien:

- de intensiteit ervan niet hoger ligt dan het voor grote ondernemingen respectievelijk voor KMO's goedgekeurde regionale maximum;

- in geval van cumulatie de naleving van het cumulatieplafond wordt gegarandeerd.

17.3.1 Wat de steunintensiteit van beide regelingen betreft, is aan eerstgenoemde voorwaarde voldaan (zie de overwegingen 3.6 en 6.6).

17.3.2. In geval van cumulatie van een van beide regelingen met andere regelingen of met ad hoc-steun (zie de overwegingen 3.4 en 6.4) moet het navolgende in aanmerking worden genomen:

De fiscale autoriteiten die belast zijn met het beheer van beide onderzochte regelingen beschikken over geen controlemechanisme waarmee zij zelf kunnen nagaan of de fiscale investeringspremie respectievelijk de bijzondere afschrijvingen met andere steunmaatregelen worden gecumuleerd. Om fiscaal-technische redenen hebben zij slechts zicht op de aankopen van goederen die een onderneming in het lopende jaar heeft verricht in het kader van (diverse) investeringsprojecten, waarvan de realisatie zich vaak over meerdere jaren kan uitstrekken. Derhalve hebben deze autoriteiten geen enkel overzicht van het investeringsproject, waarvoor het cumulatiebegrip is vastgelegd.

In alle gevallen daarentegen waarin de fiscale investeringspremie wordt gecumuleerd met de investeringssubsidie van de "Gemeinschaftsaufgabe", garandeert het controlemechanisme van deze regeling dat de regionale plafonds voor de afzonderlijke investeringsprojecten in acht worden genomen.

In de gevallen van ad hoc-steun, waarvoor een afzonderlijke goedkeuring van de Commissie is vereist, maken de cumulatieaspecten deel uit van de aanmelding.

Met betrekking tot de cumulatie met derde regelingen moet worden geconstateerd, dat ook de andere regelingen cumulatieregels bevatten die de Duitse autoriteiten in acht dienen te nemen.

Voor de gevallen van cumulatie van de fiscale investeringspremie met de bijzondere afschrijvingen is er geen enkel controlemechanisme voorhanden waarmee de naleving van de cumulatieregels kan worden gegarandeerd. Maar gezien de geringe intensiteit van beide regelingen is overschrijding van de cumulatieplafonds in geval van cumulatie uitgesloten.

17.3.3. Bijgevolg is ook de tweede voorwaarde vervuld.

17.3.4. Gelet op het bovenstaande kan de opneming van de steungebieden van West-Berlijn in beide regelingen op grond van de uitzondering voor bepaalde regionale economieën volgens artikel 92, lid 3, onder c), als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden beschouwd, voorzover het uitsluitend om initiële investeringen gaat.

17.4. Vervangingsinvesteringen in de steungebieden

17.4.1. In haar beschikkingen tot goedkeuring van beide regelingen ten gunste van investeringen in de voormalige DDR heeft de Commissie zich op het standpunt gesteld, dat steun voor vervangingsinvesteringen neerkomt op productiesteun. Volgens een vaste praktijk keurt de Commissie productiesteun enkel goed voor gebieden die onder artikel 92, lid 3, onder a), vallen. Zoals uit de Methode 1988 blijkt - en afgezien van de mogelijke toekenning van productiesteun in de voorheen onder artikel 92, lid 3, onder a), vallende gebieden die deze status in een overgangsperiode na de verbetering van hun sociaal-economische situatie verloren hebben - staat productiesteun met regionale strekking open voor gebieden met bijzondere moeilijkheden die zich op de uitzonderingsbepaling kunnen beroepen.

17.4.2. Dientengevolge kan volgens de vaste praktijk van de Commissie West-Berlijn geen productiesteun met regionale strekking ontvangen, want het valt niet onder de Duitse regio's die zich op deze bepaling kunnen beroepen (zie overweging 16.1).

De Commissie is bijgevolg van opvatting dat de opneming van West-Berlijn in beide regelingen, voorzover het gaat om steun voor vervangingsinvesteringen, niet met de gemeenschappelijke markt verenigbaar is volgens artikel 92, lid 3, onder c).

De Commissie heeft bij deze beoordeling rekening gehouden met de in overweging 10.2 weergegeven opmerkingen van Duitsland en stelt zich in dit verband op het volgende standpunt:

17.4.2.1. Met betrekking tot de bijzondere-afschrijvingsregeling: zoals Duitsland in zijn opmerkingen zelf heeft toegegeven, biedt de bijzondere-afschrijvingsregeling de mogelijkheid van vervangingssteun voor investeringen in uitrustingen en gebouwen en omvat zij productiesteun. Er is geen maximumgrondslag voorhanden voor de voor steun in aanmerking komende kosten (in het gegeven geval uitrustingen en gebouwen). Bovendien winnen vervangingsinvesteringen gestadig aan betekenis voor investeringen die nieuwe productiemethoden meebrengen, zodat de toekenning van aanzienlijk hogere bedragen als de de minimis-bedragen als productiesteun niet kan worden uitgesloten.

17.4.2.2. Met betrekking tot de fiscale investeringspremieregeling: er zij om te beginnen op gewezen dat voor de voor steun in aanmerking komende kosten een plafond is vastgesteld van 5 miljoen DM per jaar en per onderneming, dat wil zeggen een jaarlijkse steun (10 %) van 500 000 DM per onderneming. Aangezien de regeling geen onderscheid maakt tussen initiële en vervangingsinvesteringen kan in het uiterste geval maximum 500 000 DM per onderneming en per jaar aan productiesteun worden toegekend.

Er moet evenwel worden gewezen op het argument van Duitsland, dat het grootste deel van de steun initiële investeringen betreft (zie overweging 10.2). Volgens dit betoog is het begrip vervangingsinvesteringen thans vooral beperkt tot gebouwen en verliest het voor installatie-investeringen door de steeds korter wordende innovatiecycli aan betekenis.

Ondanks de argumenten van de Duitse autoriteiten kan de Commissie niet uitsluiten dat de fiscale investeringspremie ten goede komt van vervangingsinvesteringen; Duitsland heeft zijn bewering niet met statistisch materiaal kunnen staven. De Commissie noteert in dit verband dat de fiscale investeringspremie betrekking heeft op de verwerving/productie van de voor het investeringsproject noodzakelijke goederen en niet op het investeringsproject als zodanig. Daarom lijkt het absoluut onmogelijk uit te sluiten dat - ook al verricht de industrie van West-Berlijn tegenwoordig vooral initiële investeringen die een fundamentele wijziging in een product of een proces vereisen - de noodzakelijk geworden routinevervangingen van bepaalde uitrustingen voor bepaalde producties worden uitgevoerd en de hier onderzochte steun daartoe wordt aangewend.

III.2.B. De uitzondering voor bepaalde vormen van economische bedrijvigheid van artikel 92, lid 3, onder c), en de investeringen van 1996 buiten de steungebieden

18. In dit punt komt de verenigbaarheid aan bod van de onderzochte steunregelingen ten behoeve van investeringen die in 1996 buiten de steungebieden zijn verricht. Ook hier moet een onderscheid worden gemaakt tussen initiële en vervangingsinvesteringen.

18.1. Initiële investeringen

18.1.1. Ingevolge de KMO-kaderregelingen en de vaste praktijk van de Commissie kunnen buiten de steungebieden enkel KMO's die aan de definitie van de communautaire KMO-kaderregeling voldoen (zie overweging 3.2) steun voor investeringen in de productie verkrijgen, en wel tot een brutosteunintensiteit van 7,5 % voor de middelgrote bedrijven en 15 % voor de kleine bedrijven (zie overweging 4.2.1). Dezelfde plafonds gelden ook in geval van cumulatie.

18.1.2. Verenigbaarheid van de definitie "begunstigde" in beide regelingen met de definitie van "KMO" van de KMO-kaderregeling

Beide regelingen kunnen buiten de steungebieden worden ingeroepen door juridisch zelfstandige ondernemingen in de verwerkende of ambachtelijke sector, met niet meer dan 50 werknemers; op de fiscale investeringspremie en de bijzondere afschrijvingen kunnen deze ondernemingen automatisch aanspraak maken. Deze beperking is niet verenigbaar met de definitie van KMO van de KMO-kaderregeling - ook al is het criterium "aantal werknemers" (niet meer dan 250) doorgaans vervuld - omdat niet is voldaan aan de criteria "omzet" (maximum 40 miljoen ecu) en balanstotaal (27 miljoen ecu) en met name niet aan het criterium "zelfstandigheid" (onder zelfstandige ondernemingen wordt in beginsel verstaan, ondernemingen waarvan maximum 25 % van het kapitaal of van de stemrechten in handen is van één of van verscheidene ondernemingen gezamenlijk, die niet aan de KMO-definitie beantwoorden).

Aangezien de drie definitiecriteria van de KMO-kaderregeling, namelijk het aantal werknemers, de omzet of het balanstotaal en zelfstandigheid cumulatief zijn, is de definitie van begunstigde in beide regelingen niet verenigbaar met de bepalingen van de KMO-kaderregeling. Dientengevolge kan voor beide regelingen het niet-regionale aspect van artikel 92, lid 3, onder c), niet worden ingeroepen. De verklaring van Duitsland dat slechts vijf relevante ondernemingen een omzet van meer dan 10 miljoen DM bereiken, doet hieraan niet af, temeer daar voor het zelfstandigheidscriterium geen cijfermateriaal voorhanden is.

Met het oog op een voorwaardelijke beschikking moet in elk geval kennis worden genomen van de verklaring van Duitsland, dat het binnen de mogelijkheden ligt de inachtneming van de communautaire definitie voor de fiscale investeringspremie te garanderen. Hierbij moet echter worden onderstreept dat Duitsland deze beperking voor de bijzondere-afschrijvingsregeling niet mogelijk acht.

18.1.3. Verenigbaarheid van de steunintensiteit van beide regelingen met de intensiteitsplafonds van de KMO-kaderregeling

18.1.3.1. Aangaande de fiscale investeringspremie moet het volgende worden opgemerkt:

Voorzover de fiscale investeringspremie uitsluitend wordt toegekend voor initiële investeringen en aangezien zij slechts investeringen in uitrustingen begunstigt en het aandeel van de uitrustingen in de grondslag van een investering op 65 % van het volume van de standaardinvestering is gesteld, komt de nettosteunintensiteit van de fiscale investeringspremieregeling van 10 % neer op 6,5 %. Uiteraard kan in de gevallen waarin de investering uitsluitend betrekking heeft op uitrustingen de nettosteunintensiteit (= bruto in dit geval) in verhouding tot de concrete investering tot 10 % bedragen.

Voorzover de steunintensiteit in verhouding tot de concrete investeringsprojecten (volledige grondslag) 7,5 % (bruto) overschrijdt, moet worden vastgesteld dat een dergelijke overschrijding (maximum 375 000 DM = 200 000 ecu in de loop van drie jaar) enkel in de volgende drie gevallen kan worden goedgekeurd:

- inachtneming van de de minimis-criteria;

- de begunstigde onderneming verricht geen werkzaamheden in het handelsverkeer tussen lidstaten, hetgeen in de aanmelding van het afzonderlijke steungeval moet worden aangetoond; en

- de steuntoekenning is beperkt tot kleine ondernemingen.

Nochtans kan de overschrijding (maximum 200 000 ecu gedurende een periode van drie jaar) boven het de minimis-bedrag van 100 000 ecu liggen. Bovendien is in de fiscale investeringspremieregeling niet voorzien dat een eventuele overschrijding van het plafond van 7,5 % enkel goedgekeurd wordt wanneer de recentelijk in de mededeling van de Commissie inzake de minimis-steun (15) vastgestelde de minimis-bepalingen ten volle worden nageleefd.

Bovendien stelt de regeling geen afzonderlijke aanmelding verplicht voor de uitzonderingsgevallen waarin een onderneming geen werkzaamheden in het handelsverkeer tussen de lidstaten verricht.

Tenslotte is de regeling niet beperkt tot kleine ondernemingen want zij kan worden ingeroepen voor ondernemingen met meer dan 49 werknemers en een omzet van meer dan 7 miljoen ecu of een balanstotaal van meer dan 5 miljoen ecu, die niet aan het zelfstandigheidscriterium voldoen. Aangezien de drie definitiecriteria van de KMO-kaderregeling, namelijk het aantal werknemers, de omzet of het balanstotaal en zelfstandigheid cumulatief zijn, is de definitie van begunstigde van de regeling niet verenigbaar met de definitie van KMO van de KMO-kaderregeling.

Derhalve kan de niet-regionale uitzondering voor bepaalde vormen van economische bedrijvigheid van artikel 92, lid 3, onder c), voor de regeling in haar huidige versie niet worden ingeroepen, wegens de overschrijding van het plafond bij ondernemingen die niet aan de definitie van kleine onderneming beantwoorden.

Met het oog op een voorwaardelijke beschikking dient evenwel kennis te worden genomen van de verklaring van Duitsland, dat het binnen de mogelijkheden ligt voor de fiscale investeringspremie de naleving van de communautaire definitie van kleine onderneming te garanderen.

18.1.3.2. Aangaande de bijzonder afschrijvingen moet het volgende worden opgemerkt:

Zoals in overweging 6.6 is uiteengezet, komt bij de bijzondere afschrijvingen % voorzover zij uitsluitend voor initiële investeringen worden toegekend - de steunintensiteit neer op 2 % (bruto = netto) voor het jaar 1996 en 1,6 % voor de overige jaren (0,8 % voor de ondernemingen en gebouwen die onder het 20 %-tarief vallen).

18.1.3.3. Bijgevolg ligt de steunintensiteit van de regelingen niet boven de plafonds van de KMO-kaderregeling.

18.1.4. Verenigbaarheid van de cumulatievoorschriften van beide regelingen met de cumulatieplafonds van de KMO-kaderregeling

De intensiteitsplafonds van de KMO-kaderregeling zijn cumulatieplafonds. Bijgevolg kan een cumulatie van steun voor investering in de productie buiten de steungebieden van Berlijn worden goedgekeurd tot een intensiteit van 15 % (bruto) voor kleine ondernemingen en 7,5 % voor middelgrote ondernemingen.

In dit verband moet worden vastgesteld dat beide regelingen met andere steunmaatregelen (regelingen en ad hoc-steun) en met name onderling kunnen worden gecumuleerd.

Zoals hierboven vermeld, beschikken de met het beheer van de fiscale investeringspremieregeling belaste fiscale autoriteiten over geen controlemechanisme waarmee zij zelf toezicht kunnen uitoefenen op de cumulatie van de fiscale investeringspremie en de bijzondere afschrijvingen met andere steunmaatregelen.

Wat daarentegen de ad hoc-steunmaatregelen betreft, die door de Commissie afzonderlijk moeten worden goedgekeurd, zijn de cumulatieaspecten een onderdeel van de aanmelding.

In geval van cumulatie met derde regelingen moet worden vastgesteld dat die derde regelingen eveneens cumulatievoorschriften bevatten die Duitsland in acht dient te nemen.

In geval van cumulatie van de fiscale investeringspremie met de bijzondere afschrijvingen bestaat er geen controlemechanisme waarmee de naleving van de cumulatievoorschriften kan worden gegarandeerd.

Bijgevolg is de in overweging 18.1.3.1 voor de steunintensiteit van de fiscale investeringspremie vervatte analyse van overeenkomstige toepassing voor het geval van cumulatie.

Derhalve kan de niet-regionale uitzondering voor bepaalde vormen van economische bedrijvigheid van artikel 92, lid 3, onder c), voor de regeling in haar huidige versie (die grote of middelgrote ondernemingen niet uitsluit) niet worden ingeroepen, wegens de overschrijding van het plafond bij ondernemingen die niet aan de definitie van kleine onderneming beantwoorden.

Niettemin moet met het oog op een voorwaardelijke beschikking rekening worden gehouden met de verklaring van Duitsland, dat het binnen de mogelijkheden ligt om voor de fiscale investeringspremie te garanderen dat de communautaire definitie van kleine onderneming in acht wordt genomen.

Bijgevolg kan worden geconstateerd dat indien de Commissie een voorwaardelijke beschikking zou vaststellen, waarbij de toepassing van de bijzondere-afschrijvingsregeling buiten de regionale steungebieden zou worden verboden en de fiscale investeringspremie zou worden beperkt tot kleine ondernemingen in de regionale steungebieden, de fiscale investeringspremie volledig in overeenstemming zou zijn met het bepaalde in de KMO-kaderregeling, want de steunplafonds en de cumulatieplafonds van 15 % voor kleine ondernemingen, zoals voorgeschreven in de KMO-kaderregeling, zouden dan in acht worden genomen.

18.2. Vervangingsinvesteringen

De analyse in overweging 17.4 van de verenigbaarheid van de steun voor vervangingsinvesteringen in de steungebieden die vallen onder de uitzondering voor bepaalde regionale economieën van artikel 92, lid 3, onder c), is van overeenkomstige toepassing voor de gebieden die niet vallen onder de uitzonderingen voor bepaalde regionale economieën van artikel 92, lid 3, onder a), of onder c).

Daarenboven heeft de Commissie in punt 4.1 van de KMO-kaderregeling gewezen op de uitzonderlijke aard van de productiesteun in de gebieden van artikel 92, lid 3, onder a), en heeft zij nader bepaald, dat de uitzondering voor bepaalde vormen van economische bedrijvigheid van artikel 92, lid 3, onder c), niet mag worden ingeroepen voor steunmaatregelen "die als enig gevolg hebben, dat de kosten die de onderneming normaal moet dragen, permanent of periodiek worden verminderd terwijl de status-quo gehandhaafd blijft, zoals het geval is bij productiesteun . . .".

Dientengevolge is de Commissie van opvatting dat de opneming in beide regelingen van de niet als steungebieden aangewezen delen van West-Berlijn, voorzover het gaat om steun voor vervangingsinvesteringen, niet met de gemeenschappelijke markt verenigbaar is op grond van de uitzondering voor bepaalde vormen van economische bedrijvigheid van artikel 92, lid 3, onder c).

III.2.C De overige uitzonderingen van artikel 92, leden 2 en 3

19. Artikel 92, lid 2, onder a) en b), en lid 3, onder b) en d)

De uitbreiding van beide regelingen kan op geen enkele van de genoemde uitzonderingsbepalingen worden gestoeld, want de regelingen:

- omvatten geen steunmaatregelen van sociale aard in de zin van artikel 92, lid 2, onder a);

- zijn niet gericht op het herstel van schade veroorzaakt door natuurrampen of andere buitengewone gebeurtenissen in de zin van artikel 92, lid 2, onder b);

- strekken niet tot de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang of tot de opheffing van een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat in de zin van artikel 92, lid 3, onder b); de situatie van West-Berlijn die in het kader van de goedkeuring van de verhoging van de steunintensiteiten voor West-Berlijn bijzonder diepgaand werd onderzocht, kan niet worden aangemerkt als een ernstige verstoring in de economie van de Bondrepubliek Duitsland;

- zijn niet bedoeld voor de bevordering van de cultuur of de instandhouding van het culturele erfgoed in de zin van artikel 92, lid 3, onder d).

Bijgevolg kan een eventuele goedkeuring niet op een van deze vier uitzonderingsbepalingen worden gestoeld.

20. Artikel 92, lid 2, onder c)

Luidens artikel 92, lid 2, onder c), zijn met de gemeenschappelijke markt verenigbaar:

"Steunmaatregelen aan de economie van bepaalde streken van de Bondsrepubliek Duitsland die nadeel ondervinden van de deling van Duitsland, voorzover deze steunmaatregelen noodzakelijk zijn om de door deze deling betrokken economische nadelen te compenseren.".

De Commissie neemt nota van het standpunt van Duitsland, dat de ter discussie staande steunmaatregelen verenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt op grond van artikel 92, lid 2, onder c), doch dat Duitsland er niet op aandringt dat deze rechtsvraag binnen het bestek van de onderhavige goedkeuringsprocedure wordt opgelost.

Naar de mening van de Commissie heeft Duitsland artikel 92, lid 2, onder c), terloops aangehaald, zonder zich echter uitdrukkelijk daarop te beroepen. Bovendien heeft Duitsland de Commissie niet voldoende informatie verstrekt voor haar onderzoek of aan de toepassingsvoorwaarden van artikel 92, lid 2, onder c) voldaan is, namelijk of West-Berlijn (nog steeds) nadeel ondervindt van de deling van Duitsland, of de huidige economische nadelen voortvloeien uit die deling en of de hier onderzochte steunmaatregelen noodzakelijk zijn om die economische nadelen te compenseren. De Commissie brengt in dit verband de uitspraak van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen in zijn arrest van 28 april 1993 in zaak C-364/90 (Italiaanse Republiek/Commissie) (16) in herinnering, "dat de lidstaat die om een machtiging verzoekt om steun te verstrekken in afwijking van de verdragsregels, verplicht is met de Commissie samen te werken. Ingevolge deze verplichting dient hij met name alle gegevens te verstrekken aan de hand waarvan deze instelling kan nagaan, of aan de voorwaarden voor de gevraagde afwijking is voldaan".

Naar de opvatting van de Commissie staan de problemen waarmee West-Berlijn thans te kampen heeft, niet in een oorzakelijk verband met de deling van Duitsland na 1945.

21. Daarom stelt de Commissie zich op het standpunt dat de in deze overweging onderzochte uitzonderingsbepalingen niet van toepassing zijn.

III.2.D. Noodzakelijkheid van de steun bij bijzondere afschrijvingen voor 1995

22.1. Zoals uiteengezet in overweging 6 kunnen de bijzondere afschrijvingen in het kader van de door Duitsland in 1995 heringevoerde bijzondere-afschrijvingsregeling voor West-Berlijn zowel in het jaar van de investering als in de vier daaropvolgende jaren - voor het eerst in 1996 en voor het laatst in 2002 - worden toegepast. Zo zijn bijzondere afschrijvingen mogelijk voor investeringen die vóór 1996 beëindigd zijn, met name voor investeringen van 1995, die voor de regeling betreffende de investeringen tussen juli 1991 en eind 1994 niet telden.

22.2. De bijzondere afschrijvingen die uit hoofde van de hier onderzochte uitbreiding van de regeling zijn aanvaard, kunnen geen stimulans zijn voor de investeringen van het jaar 1995. Bijgevolg zijn zij voor de investeringen van 1995 niet noodzakelijk om de beoogde verhoging van het investeringsniveau te bereiken en staan zij niet in enig oorzakelijk verband met een initiële investering. Zij hebben enkel een verbetering van de financiële situatie van de onderneming tot gevolg, zodat zij met productiesteun moeten worden gelijkgesteld.

Zoals hierboven vermeld (overweging 17.4), keurt de Commissie productiesteun voor gebieden die onder artikel 92, lid 3, onder a), vallen slechts uitzonderlijk en onder bepaalde voorwaarden goed. West-Berlijn heeft geen aanspraak op die status, zodat de bijzondere afschrijvingen voor de investeringen van 1995 niet als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kunnen worden beschouwd, al komen zij in aanmerking voor een initiële investering.

22.3. Tot slot zij opgemerkt dat een wijziging in de regeling, waardoor de bijzondere afschrijvingen voor investeringen van 1995 worden uitgesloten, technisch mogelijk lijkt.

III.2.E. Verenigbaarheid van de regelingen in hun huidige vorm met de gemeenschappelijke markt

23. Gelet op het bovenstaande moet worden geconcludeerd dat de opneming van West-Berlijn in beide regelingen in de door Duitsland voorziene vorm niet als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kan worden beschouwd. Geen enkele uitzonderingsbepaling van artikel 92 is van toepassing.

Beide regelingen voorzien met name in exploitatiesteun, welke buiten de steungebieden van artikel 92, lid 3, onder a), volgens de Commissie niet met de gemeenschappelijke markt verenigbaar zijn. Bovendien bieden deze regelingen de mogelijkheid van investeringssteun aan grote ondernemingen buiten de steungebieden, welke steun volgens de Commissie buiten de gebieden van artikel 92, lid 3, onder a), of c), onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt. Zelfs wanneer de steun buiten de steungebieden beperkt wordt tot KMO's, kan de in de KMO-kaderregeling voor middelgrote ondernemingen vastgelegde maximumintensiteit in het geval van de fiscale investeringspremie overschreden worden; bovendien kan bij cumulatie van steunmaatregelen het in de KMO-kaderregeling voor middelgrote ondernemingen vastgestelde cumulatieplafond overschreden worden.

IV. MOGELIJKHEDEN OM DE VOORGENOMEN STEUNREGELING MET DE GEMEENSCHAPPELIJKE MARKT VERENIGBAAR TE MAKEN

24. Onderzocht moet worden of de uitbreiding van beide regelingen met de gemeenschappelijke markt verenigbaar kan worden gemaakt door middel van een voorwaardelijke beschikking. In dit verband dient het volgende in aanmerking te worden genomen:

24.1. De bijzondere-afschrijvingsregeling binnen en buiten de steungebieden voor investeringen van 1995 kunnen niet verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden gemaakt. Bijgevolg moeten de investeringen van 1995 van de regeling worden uitgesloten. Dit lijkt technisch mogelijk te zijn.

24.2. Voorzover zij ten goede kunnen komen aan vervangingsinvesteringen zijn beide regelingen zowel binnen als buiten de steungebieden van West-Berlijn onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt. Daarom moet de aanspraak op steun beperkt worden tot initiële investeringen en moet steun voor vervangingsinvesteringen worden uitgesloten. Dit laatste lijkt de Commissie technisch niet onmogelijk, ook al kan zulks in geval van door de fiscale autoriteiten beheerde belastingsteun wel administratieve moeilijkheden meebrengen. De Commissie is van oordeel dat de administratieve moeilijkheden die voortvloeien uit een welbewuste keuze van de autoriteiten van een lidstaat voor een bepaalde wijze van toekenning van steun veeleer dan voor de normale behandeling van steunmaatregelen in andere administratieve omstandigheden, niet tot een voorkeursbehandeling van de betrokken steunmaatregelen mogen leiden.

24.3. De toepassing van beide regelingen op investeringen die in 1996 door grote ondernemingen buiten de steungebieden zijn gerealiseerd, is niet verenigbaar met de gemeenschappelijke markt. Bijgevolg moet de toepassing van beide regelingen op de investeringen van 1996 buiten de steungebieden op investeringen van de KMO's worden beperkt. Dit betekent in het bijzonder dat de grote ondernemingen in de jaren na 1996 voor investeringen die zij in 1996 hebben gerealiseerd, geen bijzondere afschrijvingen op grond van de hier onderzochte regeling kunnen inbrengen.

De Commissie neemt nota van de opvatting van Duitsland, dat een beperking van de begunstiging van steun tot de KMO's wel mogelijk is voor de fiscale investeringspremie, doch niet voor de bijzondere-afschrijvingsregeling.

Dit betekent dat de uitbreiding van de bijzondere afschrijvingen tot niet als steungebieden aangewezen delen van West-Berlijn onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt moet worden verklaard.

24.4. De toepassing van de fiscale investeringspremie op investeringen die in 1996 buiten de steungebieden door middelgrote ondernemingen zijn gerealiseerd, is onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt wanneer deze ondernemingen aanspraak kunnen maken op een steunintensiteit (cumulatie inbegrepen) van meer dan 7,5 % (bruto). De Commissie noteert dat de fiscale autoriteiten de naleving van deze drempel (7,5 % bruto) niet kunnen garanderen, gelet op het feit dat de fiscale investeringspremie van 10 % (uitrustingen) in bepaalde gevallen een steunintensiteit van 10 % kan bereiken. Bijgevolg moet de toepassing van de fiscale investeringspremie voor investeringen van 1996 buiten de steungebieden beperkt worden tot investeringen door kleine ondernemingen in de zin van de KMO-kaderregeling, waarvoor een steunintensiteit (ook in geval van cumulatie) van maximum 15 % toegelaten is.

De Commissie neemt er kennis van dat volgens Duitsland een beperking van de fiscale investeringspremie tot kleine ondernemingen tot de mogelijkheden behoort.

24.5. Terwijl de bijzondere-afschrijvingsregeling verboden is kan de toepassing van de fiscale investeringspremie buiten de steungebieden dus wel met de gemeenschappelijke markt verenigbaar worden gemaakt.

25. Gelet hierop kunnen met de gemeenschappelijke markt verenigbaar worden verklaard:

a) wat investeringen betreft die na 31 december 1995 zijn aangevangen in een gebied dat op het tijdstip van de investering tot de steungebieden behoort:

- de fiscale investeringspremie voor de verwerving/productie van uitrustingen voor initiële investeringen;

- de bijzondere afschrijvingen voor de verwerving/productie van uitrustingen en gebouwen voor reeds aangevangen initiële investeringen;

b) wat investeringen betreft die na 31 december 1995 zijn aangevangen in een gebied dat op het tijdstip van de investering niet tot de steungebieden behoort:

- de fiscale investeringspremie voor de verwerving/productie van uitrustingen voor initiële investeringen van kleine ondernemingen.

26. Beide regelingen kunnen als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden geacht voorzover de gebruikelijke sectorale en cumulatievoorschriften worden nageleefd.

In dit verband vestigt de Commissie er de aandacht op, dat de voorschriften inzake cumulatie van overheidssteun op de beide regelingen van toepassing zijn, ongeacht of de cumulatie steunmaatregelen met verschillende strekking betreft (17) dan wel steunmaatregelen met dezelfde strekking uit hoofde van regelingen die op hetzelfde of op verschillende niveaus zijn vastgesteld (centraal, regionaal en/of gemeentelijk).

De Commissie heeft zich ervan vergewist dat de steunintensiteit in geval van investeringen buiten de steungebieden niet meer zal bedragen dan 15 % bruto en dat in geval van investeringen binnen de steungebieden de plafonds voor regionale steun ten gunste van West-Berlijn - 35 % bruto voor grote ondernemingen en 45 % bruto (doch niet meer dan 30 % netto) voor KMO's - niet zullen worden overschreden.

Voorts brengt de Commissie onder de aandacht dat bij toepassing van deze regeling de geldende communautaire voorschriften voor bepaalde economische sectoren, zoals die welke onder het EGKS-Verdag vallen, verkeer, visserij en landbouw, in acht moeten worden genomen.

V. ANDERE ASPECTEN

27. Terugbetaling van onrechtmatig toegekende steun

Zoals in overweging 10.6 vermeld, heeft Duitsland bij brief van het Bondsministerie van Financiën van 2 januari 1996 de toepassing van de hier onderzochte regelingen opgeschort.

Het lijkt dus uitgesloten, behoudens administratieve vergissing, dat op grond van deze regelingen reeds steun zou zijn toegekend.

Ingeval steun is toegekend, die ingevolge deze beschikking niet met de gemeenschappelijke markt verenigbaar is, is de Commissie van oordeel dat die dient te worden teruggevorderd.

De Commissie verlangt gewoonlijk, behalve in bepaalde gegronde uitzonderingsgevallen, dat onrechtmatig ontvangen en met de gemeenschappelijke markt onverenigbare steungelden worden terugbetaald. In het onderhavige geval zijn volgens de Commissie geen termen aanwezig om van haar gebruikelijke praktijk af te wijken.

28. Inwerkingtreding van deze beschikking

De steunregelingen zijn van kracht geworden op 1 januari 1996. Bij rondschrijven van 2 januari 1996 werd de toepassing ervan opgeschort. Het is een vaste praktijk van de Commissie te garanderen dat met de gemeenschappelijke markt onverenigbare steunmaatregelen geen effecten sorteren en dat de voordelen die eruit kunnen voortvloeien, ten volle worden opgeheven.

Dit betekent dat de hier onderzochte steunregelingen slechts verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kunnen worden verklaard indien de aan de onderhavige beschikking verbonden voorwaarden bij de inwerkingtreding van beide uitbreidingsregelingen, namelijk op 1 januari 1996, effect sorteren.

Bij voorwaardelijke beschikkingen moet de Commissie de lidstaat een passende termijn toekennen om de steun verenigbaar te maken met de gemeenschappelijke markt. Deze termijn moet voor een steunregeling langer zijn dan voor een individueel steungeval, omdat vaak in de nationale voorschriften wijzigingen moeten worden aangebracht. In het onderhavige geval acht de Commissie een termijn van zes maanden toereikend.

Tenslotte is de Commissie van opvatting dat de hier onderzochte uitbreidingsregelingen voorzover zij met de onderhavige beschikking niet in overeenstemming kunnen worden gebracht, binnen deze termijn moeten worden opgeheven,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

1. De uitbreiding van de fiscale investeringspremieregeling tot West-Berlijn en de uitbreiding van de bijzondere-afschrijvingsregeling tot West-Berlijn zijn onrechtmatige steunmaatregelen voorzover zij in strijd met het bepaalde in artikel 93, lid 3, van kracht zijn geworden.

2. De uitbreiding van de fiscale investeringspremieregeling tot West-Berlijn en de uitbreiding van de bijzondere-afschrijvingsregeling tot West-Berlijn zijn, voorzover zij geen betrekking hebben op de sector verwerking en afzet van landbouwproducten, onder de volgende voorwaarden verenigbaar met de gemeenschappelijke markt:

a) De toekenning van de fiscale investeringspremie wordt beperkt tot uitrustingen voor na 31 december 1995 aangevangen initiële investeringen.

b) De toekenning van de fiscale investeringspremie wordt beperkt tot kleine ondernemingen zoals gedefinieerd in de communautaire kaderregeling inzake overheidssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen, en tot investeringen in een gebied dat, ten tijde van de aanvang van de investering, geen steungebied was.

c) De bijzondere afschrijvingen worden beperkt tot uitrustingen en gebouwen voor na 31 december 1995 aangevangen initiële investeringen.

d) De bijzondere afschrijvingen worden beperkt tot investeringen in een gebied dat ten tijde van de aanvang van de investering tot de steungebieden behoort.

e) De toepassing van deze regelingen is onderworpen aan de bepalingen inzake cumulatie van steunmaatregelen van de staten, ongeacht of het gaat om de cumulatie van steunmaatregelen met verschillende strekking, dan wel om cumulatie van steunmaatregelen met dezelfde strekking uit hoofde van regelingen die op hetzelfde of op verschillende niveaus (centraal, regionaal en/of gemeentelijk) zijn vastgesteld. De steunintensiteit mag in geval van cumulatie niet meer bedragen dan 15 % bruto voor investeringen buiten steungebieden en, voor investeringen binnen de steungebieden, niet meer dan de plafonds voor regionale steun in West-Berlijn, namelijk 35 % bruto voor grote en 45 % bruto (niet meer dan 30 % netto) voor kleine en middelgrote ondernemingen.

f) Bij de toepassing van de steunregelingen moeten de communautaire voorschriften voor bepaalde economische sectoren, zoals die welke onder het EGKS-Verdrag vallen, verkeer, visserij en landbouw, in acht worden genomen.

g) Duitsland legt aangaande de toepassing van de regelingen de Commissie jaarlijks een verslag over.

Artikel 2

1. Duitsland brengt in de regelingen houdende uitbreiding van de fiscale investeringspremie en van de bijzondere afschrijvingen tot West-Berlijn - voorzover zij geen betrekking hebben op de sector verwerking en afzet van landbouwproducten - binnen zes maanden na bekendmaking van deze beschikking de nodige wijzigingen aan opdat zij met werking van 1 januari 1996 met de onderhavige beschikking in overeenstemming zijn.

2. Indien Duitsland de regelingen houdende uitbreiding van de fiscale investeringspremie en van de bijzondere afschrijvingen tot West-Berlijn niet met werking van 1 januari 1996 met de onderhavige beschikking in overeenstemming kan brengen, trekt Duitsland deze regelingen met werking van die datum in.

Artikel 3

Voor het geval belastingplichtigen uit hoofde van de hier onderzochte uitbreidingsregelingen, en voorzover het niet gaat om de verwerking en afzet van landbouwproducten, een voorlopig of definitief belastingvoordeel zouden hebben genoten onder voorwaarden die wegens strijd met artikel 1, respectievelijk artikel 2 van deze beschikking niet met de gemeenschappelijke markt in overeenstemming zijn, draagt Duitsland er zorg voor dat de aanslagbiljetten binnen acht maanden na de bekendmaking van deze beschikking worden ingetrokken en dat de eventueel daaruit voortvloeiende voordelen vermeerderd met de rente ongedaan worden gemaakt.

Artikel 4

Duitsland stelt de Commissie binnen twee maanden na de bekendmaking van deze beschikking in kennis van de maatregelen die zullen worden genomen om hieraan te voldoen.

Duitsland stelt de Commissie binnen acht maanden na bekendmaking van deze beschikking in kennis van de maatregelen die Duitsland heeft genomen om aan deze beschikking te voldoen.

Artikel 5

Deze beschikking is gericht tot de Bondsrepubliek Duitsland.

Gedaan te Brussel, 12 februari 1997.

Voor de Commissie

Karel VAN MIERT

Lid van de Commissie

(1) PB nr. C 194 van 5. 7. 1996, blz. 10.

(2) PB nr. C 111 van 4. 11. 1971, blz. 1.

(3) PB nr. C 150 van 24. 5. 1996, blz. 11.

(4) PB nr. C 373 van 29. 12. 1994, blz. 3.

(5) Steunmaatregel (N 613/96), nog niet bekendgemaakt in het Publicatieblad.

(6) PB nr. C 213 van 23. 7. 1996, blz. 4.

(7) PB nr. C 29 van 2. 2. 1996, blz. 4.

(8) Steunmaatregel (C 25/96), nog niet bekendgemaakt in het Publicatieblad.

(9) PB nr. C 293 van 5. 10. 1996, blz. 4.

(10) Bundessteuerblatt (BStBl) 1996, deel I, nr. 1, blz. 2.

(11) PB nr. C 212 van 12. 8. 1988, blz. 2.

(12) PB nr. C 163 van 4. 7. 1990, blz. 6.

(13) PB nr. C 291 van 4. 10. 1996, blz. 4.

(14) PB nr. C 31 van 3. 2. 1979, blz. 9.

(15) PB nr. C 68 van 6. 3. 1996, blz. 9.

(16) Jurispr. 1993, blz. I-2097.

(17) PB nr. C 3 van 5. 1. 1985, blz. 2.