BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

van 1 juli 1998

betreffende steun van Duitsland aan Chemieanlagenbau Staßfurt AG

(kennisgeving geschied onder nummer C(1998) 2050)

(Slechts de tekst in de Duitse taal is autentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(1999/339/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 93, lid 2, eerste alinea,

Na de belanghebbenden in de gelegenheid te hebben gesteld overeenkomstig voornoemd artikel hun opmerkingen te maken,

Overwegende hetgeen volgt:

I

Bij schrijven van 9 december 1996, ingeschreven bij de Commissie op 10 december 1996, heeft de Duitse regering de Commissie overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het EG-Verdrag in kennis gesteld van haar voornemen staatssteun te verlenen aan Chemieanlagenbau Staßfurt AG, hierna "CAS" genoemd. De Commissie heeft de maatregel ingeschreven in het register van steunmaatregelen onder nummer N 897/96. Bij schrijven van 15 januari 1997 heeft de Commissie om aanvullende informatie verzocht, welke werd verstrekt bij schrijven van 21 februari 1997, bij de Commissie ingeschreven op 24 februari 1997.

Volgens de beschikbare gegevens was aan CAS reeds steun toegekend zonder dat de Commissie zich daarover had uitgesproken. De zaak werd vervolgens ingeschreven als een niet-aangemelde steunmaatregel onder nummer NN 24/97.

De Commissie betwijfelde of de als herstructureringssteun aangemerkte maatregel met de gemeenschappelijke markt verenigbaar was, en op 2 april 1997 besloot zij de procedure van artikel 93, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden. De Duitse autoriteiten werden bij schrijven van 15 april 1997 van dit besluit in kennis gesteld en van de redenen die tot dit besluit hadden geleid en dit schrijven werd in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen(1) bekendgemaakt. Bij de bekendmaking werden de belanghebbenden aangemaand binnen een maand na bekendmaking hun opmerkingen te maken.

De Duitse autoriteiten antwoordden op het schrijven van de Commissie van 15 april 1997 bij schrijven van 13 mei 1997, ingeschreven op 16 mei 1997.

Naar aanleiding van de bekendmaking in het Publicatieblad van 26 juni 1997 heeft de Commissie van een aantal belanghebbenden opmerkingen ontvangen: een brief van een brancheorganisatie van 23 juli 1997, ingeschreven op 29 juli 1997, en een brief van een Europese belangengroepering van 25 juli 1997, ingeschreven op 29 juli 1997. Na het verstrijken van de termijn van een maand kwamen nog verdere opmerkingen binnen van een lidstaat, gedateerd op 28 juli 1997, ingeschreven op 31 juli 1997, en van een concurrent, gedateerd op 29 juli 1997, eveneens ingeschreven op 31 juli 1997.

Afschriften van deze brieven werden de Duitse autoriteiten op 21 augustus 1997 voor opmerkingen toegezonden. Zij antwoordden bij schrijven van 16 september 1997, ingeschreven op dezelfde datum.

Bij schrijven van 17 september 1997, ingeschreven op dezelfde datum, hebben de Duitse autoriteiten de Commissie overeenkomstig artikel 93, lid 3, meegedeeld dat zij naar aanleiding van de privatisering van de onderneming, op 2 juli 1997, voornemens waren het pakket steunmaatregelen ten behoeve van CAS te wijzigen. Bij schrijven van 12 maart 1998 verzocht de Commissie om nadere inlichtingen, die werden verstrekt bij schrijven van 14 mei 1998, ingeschreven op dezelfde datum. De Duitse autoriteiten hebben nadere inlichtingen verstrekt bij schrijven van 14 mei 1998, ingekomen op 18 mei 1998.

II

CAS is gevestigd in Saksen-Anhalt en had in 1997 210 werknemers in dienst. De omzet bedroeg in dat jaar 20,356 miljoen DEM en de vaste activa beliepen 48,589 miljoen DEM.

De onderneming bestaat sinds 1863. ln 1951 veranderde de naam in VEB Maschinen -und Apparatebau Staßfurt, en vervolgens in VEB Chemieanlagenbau Staßfurt. In 1990 werd de naam gewijzigd in Chemieanlagenbau Staßfurt AG. De aandelen waren tot 1993 in handen van de Treuhandanstalt, waarna zij in het bezit kwamen van H. W. Urban GmbH & Co Management KG Berlin, zelf eigendom van de Treuhandanstalt, en daarna van de Bundesanstalt für vereinigungsbedingte Sonderaufgaben; Urban trad op voor beide instellingen en nam in juli 1992 de leiding van CAS op zich. ln april 1996 werd CAS eigendom van Beteiligungs-Management Gesellschaft Berlin mbH, hierna "BMGB" genoemd, die tot taak kreeg de onderneming te privatiseren. Datzelfde jaar gaf BMGB de West Merchant Bank opdracht potentiële particuliere investeerders te zoeken.

Op 2 juli 1997 werd CAS voor een bedrag van 500000 DEM verkocht aan de particuliere investeerder BVT lndustrie-Beteiligungsgesellschaft mbH, hierna "BVT" genoemd. De Duitse autoriteiten leden een verlies van 28,994 miljoen DEM op de privatisering (bij liquidatie zou het verlies 36,968 miljoen DEM zijn geweest). BVT nam bepaalde verplichtingen van CAS jegens derden over. BVT maakt deel uit van de BVT-groep, een onderneming die statutair gevestigd is te München en investeert in de energie- en milieusector in Duitsland(2).

CAS is werkzaam in de bedrijfstakken fabrieks- en machinebouw en ijzergieterij. De onderneming zet 61,7 % van haar productie af in Duitsland, 10,5 % op de rest van de gemeenschappelijke markt en 27,8 % in andere landen.

Op het gebied van fabrieks- en machinebouw houdt CAS zich bezig met de aanleg, de levering en de installatie van fabrieken voor de productie van lichte en zware soda en kaliumoxide. Haar roterende trommels worden gebruikt voor uiteenlopende toepassingen, bijvoorbeeld in de kunstmestindustrie, de afvalverwerkende industrie, de sector niet-metalen mineralen en de houtverwerkende industrie.

Op het gebied van de ijzergieterij vervaardigt CAS gietstukken, zowel voor eigen gebruik als voor andere bedrijven. Deze omvatten gelegeerde en ongelegeerde producten van grijs en nodulair gietijzer in de gewichtscategorieën 10 kg tot 40 ton en 10 kg tot 16 ton. Het gaat om kleine series producten die op bestelling worden vervaardigd.

IJzergieterijen vallen onder bijlage I bij het EGKS-Verdrag. Zij vallen buiten de werkingssfeer van de kaderregeling voor bepaalde niet onder het EGKS-Verdrag vallende sectoren van de ijzer- en staalnijverheid van 1988(3). Derhalve kunnen zij worden behandeld als elke andere binnen de werkingssfeer van het EG-Verdrag vallende bedrijfstak.

III

De oorspronkelijke aanmelding van december 1996 had betrekking op een steunbedrag van 44 miljoen DEM ten gunste van BMBG, dat in twee vormen werd verleend, ten eerste een contante kapitaalinbreng van 27,3 miljoen DEM, ten tweede borgtochten ter waarde van 16,7 miljoen DEM. Tijdens de privatisering in juli 1997 werd het pakket steunmaatregelen van BMBG in geringe mate gewijzigd, waardoor het totale bedrag daalde tot 42,388 miljoen DEM. ln beide gevallen werd de steun toegekend om de levensvatbaarheid van CAS te verzekeren en de verdere herstructurering mogelijk te maken, alsmede de onderneming te reorganiseren volgens de maatregelen in het plan die de bedrijfsadviseurs eind 1995 hadden opgesteld en grotendeels hebben uitgevoerd.

ln het kader van de privatisering werden de volgende nieuwe steunmaatregelen getroffen:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Afgezien van deze maatregelen deed BMBG afstand van de vordering tot terugbetaling van een door de Treuhandanstalt verleende aandeelhouderslening van 73,156 miljoen DEM, alsmede van een bedrag van 4,48 miljoen DEM dat was toegekend voor het opruimen van voorheen ontstane milieuverontreiniging op het fabrieksterrein. De afstand van de aandeelhouderslening is geen aanvullende steun, omdat de door de Treuhandanstalt verstrekte leningen en garanties bestemd waren voor ondernemingen die met bijzondere moeilijkheden kampten en men er ten tijde van de toekenning van uitging dat deze bedrijven de bedragen mogelijk niet konden terugbetalen. ln dergelijke gevallen mocht van een potentiële steunintensiteit van 100 % worden uitgegaan. In het geval van CAS bleek dit een juiste veronderstelling omdat de afstand van een dermate riskante lening niet als nieuwe steun kan worden beschouwd. Bij de inleiding van de procedure van artikel 93, lid 2, aanvaardde de Commissie dat de steun van de Treuhandanstalt in overeenstemming was met de voorschiften terzake(4). De financiering van verplichtingen in verband met milieuvervuiling wordt niet als staatssteun in de zin van artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag beschouwd(5).

Bij de inleiding van de procedure ging de Commissie ervan uit, dat andere in het verleden door de Treuhandanstalt verstrekte steun eveneens in overeenstemming was met de destijds geldende regels inzake staatssteun(6). Het betrof een bedrag van 93,3 miljoen DEM in 1994 en van 44 miljoen DEM in 1995. Bij de inleiding van de procedure uitte de Commissie echter bedenkingen ten aanzien van de klaarblijkelijk niet-aangemelde afstand van een vordering tot terugbetaling van een aandeelhouderslening van 20 miljoen DEM. Deze kwestie is intussen door de Duitse autoriteiten opgehelderd. Het in 1994 verstrekte steunbedrag van 93,3 miljoen DEM bestond hoofdzakelijk uit leningen en borgtochten. Van dit bedrag liet CAS 20 miljoen DEM onbenut en werd slechts 73,156 miljoen DEM opgenomen. Dit was het cijfer dat werd genoemd in het schrijven van de Duitse regering van 17 september 1997 waarin nadere inlichtingen werden verstrekt over de privatisering en het bedrag van de aandeelhouderslening.

Bij de inleiding van de procedure uitte de Commissie bedenkingen aangaande de vermoedelijke verstrekking van verdere borgtochten ten behoeve van CAS in 1996; Duitsland heeft de Commissie echter verzekerd dat dergelijke borgtochten nooit waren verstrekt.

De Duitse autoriteiten hebben verklaard dat van de steun waarop de onderhavige beschikking betrekking heeft, een bedrag van 5,957 miljoen DEM reeds was uitgekeerd voordat de Commissie de steun kon goedkeuren.

IV

Na de bekendmaking van het schrijven van de Commissie aan de Duitse autoriteiten waarbij de procedure werd ingeleid, hebben verscheidene belanghebbenden opmerkingen gemaakt. De Commissie van Europese verenigingen van metaalgieterijen heeft aangevoerd, dat in deze bedrijfstak overcapaciteit heerst en dat CAS, een ijzergieterij, derhalve geen staatssteun zou mogen ontvangen. De vereniging heeft geen specifieke gegevens over de bedrijfstak verstrekt. Een concurrent van CAS heeft verklaard opdrachten te hebben verloren aan CAS ten gevolge van dumpprijzen. Dit bedrijf heeft evenmin specifieke gegevens verstrekt. Een nationale brancheorganisatie onderschreef de argumenten van de concurrent in een kort schrijven zonder nadere bijzonderheden. De permanente vertegenwoordiging van een lidstaat heeft aangevoerd dat CAS veel minder efficiënt zou zijn dan voornoemde concurrent en derhalve geen staatssteun zou mogen ontvangen. In laatstgenoemd schrijven werden weliswaar enkele argumenten aangevoerd, maar werd CAS alleen beschreven als een ijzergieterij, terwijl het ijzergieten zowel in relatieve als in absolute bedragen slechts een klein onderdeel van haar activiteiten uitmaakt.

Deze brieven werden Duitsland voor opmerkingen toegezonden. ln zijn antwoord van 16 september 1997 wees Duitsland erop, dat de aan CAS verleende steun het onmisbare minimum was om de herstructurering uit te voeren, zodat CAS geen financiële ruimte had om op zodanige wijze te handelen dat de markt werd vervalst. CAS zou geen middelen aan hun doel hebben onttrokken in strijd met de mededinging. Voorts zou de privatisering niet leiden tot een toename van de capaciteit in de sector ijzergieterij. Het vraagstuk van de overcapaciteit komt aan de orde in deel VII, waarin wordt geconcludeerd dat CAS in overeenstemming met het herstructureringsplan van 1995 de gieterijcapaciteit voortdurend heeft teruggebracht. Voorts werd als onderdeel van het herstructureringsplan ook een capaciteitsvermindering op het gebied van de fabrieks- en machinebouw doorgevoerd.

V

Bij de inleiding van de procedure heeft de Commissie toegelicht, waarom in deze zaak het EG-Verdrag en met name artikel 92, lid 1, van toepassing is. Ofschoon het pakket steunmaatregelen is gewijzigd, zijn dezelfde overwegingen nog steeds van toepassing. Zoals de Commissie in de mededeling inzake de inleiding van de procedure heeft verklaard, kan het pakket steunmaatregelen alleen verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden verklaard op grond van de uitzondering van artikel 92, lid 3, onder c). De voorwaarden waaronder staatssteun voor deze uitzondering in aanmerking kan komen, zijn nader uitgewerkt in de communautaire kaderregeling voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden(7) hierna "kaderregeling" genoemd.

De aanmelding moet derhalve worden onderzocht in het licht van punt 3.2 van de kaderregeling, dat betrekking heeft op herstructureringssteun. Aldaar is bepaald dat steun ertoe moet leiden dat binnen een redelijk tijdsbestek de levensvatbaarheid van de begunstigde onderneming op de lange termijn wordt hersteld. De steun mag niet tot buitensporige vervalsing van de mededinging leiden. Indien zich op de betrokken markt overcapaciteit voordoet, zal over het algemeen van de begunstigde onderneming worden verwacht dat zij haar capaciteit vermindert. De kosten en baten van de herstructureringsoperatie moeten in redelijke verhouding staan tot de verleende steun. Het herstructureringsplan moet in zijn geheel worden uitgevoerd en de Commissie moet van de stand van de uitvoering in kennis worden gesteld.

In het besluit inzake de inleiding van de procedure heeft de Commissie toegelicht welke aspecten van de steun en van het herstructureringsplan aanleiding gaven tot twijfel en welke niet.

De Commissie betwijfelde of aan de voorwaarden van de kaderregeling was voldaan. Haar bedenkingen waren van drieërlei aard. Ten eerste was het de vraag of ten tijde van de oorspronkelijke aanmelding een particuliere investeerder voor CAS zou kunnen worden gevonden waarom was te verwachten dat verdere steun nodig zou zijn of dat het herstructureringsplan wellicht niet in zijn geheel zou worden uitgevoerd. Dit maakte het ook moeilijk de kosten en baten van de herstructureringsoperatie te beoordelen. De tweede onzekerheid hing samen met de destijds heersende situatie in de gietijzersector. In het geval van overcapaciteit had CAS permanent productiecapaciteit in passende omvang moeten sluiten. Tot slot lieten enkele onduidelijkheden in de door Duitsland verstrekte gegevens vermoeden dat CAS wellicht meer steun had ontvangen dan was aangemeld.

VI

Volgens de kaderregeling moet de herstructurering binnen een redelijk tijdsbestek leiden tot het herstel van de levensvatbaarheid van de onderneming op lange termijn. Bij de inleiding van de procedure heeft de Commissie de aandacht gevestigd op de volgende moeilijkheden bij de toepassing van dit criterium op de herstructurering van CAS. Ten eerste was er geen informatie beschikbaar waaruit bleek welke concrete herstructureringsmaatregelen moesten worden genomen en welke maatregelen reeds waren uitgevoerd. Ten tweede ontbraken gegevens over de resultaten na 1998, zodat ermee rekening moet worden gehouden dat de onderneming ook in dat jaar verlies zou lijden. Ten derde was geen belangstelling van particuliere investeerders gebleken, zodat er geen garantie was dat de steun slechts eenmalig zou behoeven te worden verleend, omdat privatisering een typisch geval is van een laatste herstructurering met behulp van overheidsmiddelen. Voorts bleef het vermoeden bestaan dat leningen aan CAS ten belope van 20 miljoen DEM stilzwijgend waren afgeschreven.

Met betrekking tot de uitvoering van het herstructureringsplan heeft Duitsland thans omstandige gegevens verstrekt zowel over de afzonderlijke maatregelen waarin het plan voorziet als over de stand van uitvoering ervan (in de oorspronkelijke aanmelding door Duitsland in december 1996 werd slechts een zeer algemene beschrijving van dit herstructureringsplan gegeven). Het herstructureringsplan is gebaseerd op een beoordeling van CAS die bedrijfsadviseurs medio 1995 hebben gemaakt teneinde een geschikte particuliere investeerder te vinden. Hun verslag vestigde de aandacht op de volgende problemen: het verlies van de markten in Midden- en Oost-Europa, de veel te grote omvang van het fabrieksterrein, het ontbreken van een efficiënte bedrijfsvoering, de onzekerheid omtrent de vraag welke aspecten van de levering van fabrieken aan fabrikanten van kaliumoxide en natriumcarbonaat het meest rendabel waren alsmede het gebrekkige toezicht op de financiering en de prijzen.

Op basis van deze beoordeling werd in het herstructureringsplan van eind 1995 een aantal korte- en lange-termijnmaatregelen opgenomen en tussen eind 1995 en 1996 uitgevoerd. Het ging daarbij om:

a) de invoering van passende kostenberekeningsmethoden bij de keuze van de contractpartners en het toezicht op de contractuitvoering, teneinde herhaling te voorkomen van een geval waarin een in 1995 gesloten contract een verlies van 15 miljoen DEM opleverde;

b) de invoering van nieuwe procedures voor kostenberekening en toezicht die het mogelijk heeft gemaakt de kernactiviteiten van CAS af te bakenen, zich hierop te concentreren en deze op nieuwe producten toe te passen. Door te bepalen wat de meest rendabele activiteiten waren, kon CAS zich concentreren op de productie van de belangrijkste componenten en de verkoop van haar knowhow in plaats van zich bezig te houden met de bouw en de installatie van hele fabrieken. Een voorbeeld hiervan is de productie van kolommen voor distillatie, absorptie en verkoling. Met de aanwending en het op de markt brengen van roterende trommels voor milieutoepassingen werden de belangrijkste activiteiten van CAS tot nieuwe markten uitgebreid. De onderneming onderzoekt thans of er voor haar hoogwaardige filters andere toepassingsmogelijkheden zijn dan de productie van natriumcarbonaat. Wat de ijzergieterij betreft, worden in samenwerking met potentiële afnemers nieuwe productlijnen ontwikkeld, bijvoorbeeld voor onderdelen voor windgeneratoren, vercooksing of cokesovensproeiers;

c) de verkoop van overtollige gronden. Na deze verkoop omvat het bedrijfsterrein van CAS nog maar een derde van het oorspronkelijke. Naast de verkoop van grond is het ontwerpcentrum in Halle verkocht aan een particuliere onderneming voor 400000 DEM. Volgens de Duitse autoriteiten werd hierbij geen staatssteun verleend. Met de concentratie van de activiteiten op een kleiner terrein zijn ook de interne vervoerskosten verminderd. De herindeling van het terrein heeft tevens geleid tot een permanente vermindering van de capaciteit van de ijzergieterij zoals hieronder beschreven;

d) De vermindering van arbeidsplaatsen. Bij het begin van 1990 had CAS ongeveer 3000 werknemers in dienst. In 1997 was dit cijfer in overeenstemming met het plan gedaald tot 210. De geleidelijke vermindering van het personeel heeft 87 miljoen DEM gekost.

In antwoord op de kritiek van de Commissie over het ontbreken van gegevens over de resultaten van de onderneming, met name voor de periode na 1998, heeft Duitsland thans de geraamde cijfers tot en met het jaar 2000 verstrekt.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Volgens de verwachte winst- en verliesrekening zal CAS in 2000 een exploitatiewinst van 1,305 miljoen DEM maken. De winst voor belasting zal naar verwachting in 1999 221000 DEM en in 2000 1,202 miljoen DEM bedragen. Deze cijfers duiden op een herstel van de levensvatbaarheid.

De verkoop van CAS aan BVT in juli 1997 heeft de twijfel van de Commissie omtrent het eenmalige karakter van de steun weggenomen. De onderneming is overgenomen door een particuliere investeerder en de vermoedens dat verdere steun voor herstructurering bij een toekomstige privatisering nodig zou zijn, zijn ongegrond gebleken.

De twijfel van de Commissie met betrekking tot mogelijk niet-aangemelde aanvullende steun is reeds in deel III besproken.

De aangemelde steunmaatregelen, die in verband met de privatisering werden gewijzigd, vormen om de volgende redenen geen aanleiding tot verdere bedenkingen: de herstructureringsmaatregelen zijn voor het merendeel overeenkomstig het plan van 1995 ten uitvoer gelegd; de door CAS geboekte resultaten ontwikkelen zich over het algemeen overeenkomstig de verwachtingen; afgezien van de inspanning om nieuwe markten te ontsluiten, zijn in verband met de privatisering geen omvangrijke herstructureringsmaatregelen gepland; de privatisering heeft kostenbesparingen mogelijk gemaakt, daar de fabriek en de installaties door CAS gezamenlijk met de nieuwe moedermaatschappij kunnen worden gebruikt.

Gelet op deze omstandigheden komt de Commissie tot de slotsom, dat de Duitse autoriteiten alle in dit deel besproken twijfel op bevredigende wijze hebben weggenomen.

VII

Een tweede voorwaarde van de kaderregeling is dat de steun niet mag leiden tot buitensporige vervalsing van de mededinging. Met name in bedrijfstakken die met overcapaciteit kampen, zal van een onderneming die steun ontvangt in de regel worden verlangd dat zij capaciteit sluit om concurrenten te beschermen. CAS is actief in twee bedrijfstakken, te weten de fabrieks- en machinebouw en, in geringere mate, de ijzergieterij.

ln het schrijven van de Commissie aan de Duitse autoriteiten van 17 april 1997 waarin de inleiding van de procedure van artikel 93, lid 2, van het EG-Verdrag werd bekendgemaakt, heeft de Commissie erop gewezen dat er op het moment van de beoordeling aanwijzingen waren voor het bestaan van overcapaciteit, in het bijzonder in de sector ijzergieterij in de betrokken periode.

De Duitse autoriteiten hebben verklaard dat CAS tijdens de herstructurering van haar fabrieks- en machinebouwactiviteiten in 1995 en 1996 een capaciteitsvermindering van 230000 machine-uren per jaar heeft doorgevoerd, waarmee de capaciteit werd teruggebracht tot 66000 machine-uren in 1996. Dit werd gerealiseerd door verscheidene productiegebieden op te heffen, waaronder kleine machines en roestvrijstalen producten die werden vervaardigd met behulp van carbidtechnologie, alsmede activiteiten op het gebied van filters. Het aantal hierbij betrokken personeelsleden daalde van 175 in 1995 tot 70 in 1996. De vaste ploeg voor de arbeidsintensieve fabrieksbouw werd eveneens verkleind, van 40 in 1995 tot 20 in 1996. In overeenstemming met het herstructureringsplan van eind 1995 werd het totale personeel voor de fabrieks- en machinebouw (met inbegrip van de distributie, kwaliteitscontrole en administratie) verminderd van ruim 370 werknemers in 1995 tot ongeveer 150 werknemers in 1997.

Het aandeel van de gieterij in de totale omzet van CAS bedroeg slechts 15 % in 1997 of 5 miljoen DEM op een totaal van 31,515 miljoen DEM. De totale productie van de ijzergieterij zal ongewijzigd blijven, zodat het aandeel ervan in de totale afzet tot 2000 zal afnemen tot ongeveer 10 %. Van de ongeveer 210 werknemers van CAS werken er minder dan 60 in de ijzergieterij.

Met betrekking tot de capaciteit van de ijzergieterij, waarin gelegeerde en ongelegeerde producten van grijs en nodulair gietijzer worden geproduceerd, wijst de laatst beschikbare informatie erop dat er in de betrokken periode, dat wil zeggen tussen eind 1995 en eind 1996, in feite geen overcapaciteit bestond, en dat dit sindsdien evenmin het geval was. Op dit gebied bestond tal van jaren overcapaciteit. Tussen 1989 en 1996 werden ongeveer 300 Europese ijzergieterijen gesloten, waarvan alleen al 100 in de nieuwe Duitse Länder(8). In dezelfde periode gingen in deze arbeidsintensieve bedrijfstak ongeveer 50000 arbeidsplaatsen verloren. Aan de golf van ontslagen is thans een einde gekomen(9). Het probleem van de overcapaciteit blijkt ook uit het feit dat in de daling van de productie van 9628000 ton in 1990 tot 8007000 ton in 1993, in 1994 een kentering optrad met de toename van de productie tot 8873000 ton(10). Tot het begin van 1994 bleef een structurele overcapaciteit bestaan, waarna onder andere de ingrijpende maatregelen voor de herstructurering van de capaciteit en de werkgelegenheid die in de voorgaande jaren werden genomen, hun vruchten begonnen af te werpen(11).

Duitsland heeft thans nadere bijzonderheden verstrekt over de onomkeerbare capaciteitsvermindering die CAS in de bedoelde periode heeft doorgevoerd, zoals de kaderregeling eist teneinde concurrenten tegen buitensporige vervalsing van de mededinging te beschermen. CAS verminderde de capaciteit van de gieterij van 4500 ton per jaar in 1995 tot 3500 ton in 1996. Om de onderstaande redenen betreft het een onomkeerbare capaciteitsinkrimping.

De afkoelingsfaciliteiten van de fabriek zijn ingekrompen, waardoor de totale capaciteit is verminderd, aangezien de afkoeling het knelpunt in de productiecyclus van de onderneming is. Na het gieten moeten de gietstukken afkoelen alvorens zij kunnen worden verkocht of verder bewerkt. De afkoeling geschiedt doorgaans in zandbakken. In het geval van CAS bevonden de zandbakken zich in een grote hal om het zand droog te houden en een gelijkmatige temperatuur te handhaven. Als onderdeel van de herstructurering is een muur opgetrokken die deze afkoelruimte in tweeën heeft gedeeld. In het gedeelte van de hal dat niet langer voor afkoeling wordt gebruikt, is een betonnen vloer aangelegd. Dit gedeelte doet thans dienst als opslagruimte voor matrijzen, die een belangrijk onderdeel van het productieproces vormen. Het voor de productie beschikbare oppervlak is verminderd van 3900 m2 tot 2300 m2.

De vermindering is permanent, daar voor het opnieuw in gebruik nemen van dit gedeelte voor de productie ingrijpende verbouwingswerken nodig zouden zijn, terwijl ook problemen bij de opslag van de matrijzen zouden ontstaan.

CAS is gevestigd in een gebied dat in aanmerking komt voor steun uit hoofde van artikel 93, lid 2, onder a)(12). Overeenkomstig de kaderregeling mag de Commissie instemmen met een beperktere capaciteitsvermindering dan bij ondernemingen die zich in gebieden bevinden die niet voor deze bepaling in aanmerking komen.

Derhalve komt de Commissie tot de slotsom, dat CAS de capaciteit van de ijzergieterij niet behoefde te verminderen om buitensporige vervalsing van de mededinging te voorkomen en voorts dat niettemin een permanente capaciteitsvermindering overeenkomstig het herstructureringsplan van 1995 is uitgevoerd. De Commissie merkt op dat ook de capaciteit van het bedrijfsonderdeel fabrieks- en machinebouw is teruggebracht. Dit betekent dat is voldaan aan de voorwaarden van de kaderregeling met betrekking tot de capaciteit en de capaciteitsvermindering.

VIII

De steun moet tot het voor de uitvoering van de herstructurering strikt noodzakelijke minimum worden beperkt en in een passende verhouding staan tot de kosten en de baten ervan. De onderneming mag niet de beschikking over extra middelen krijgen die zouden kunnen worden gebruikt voor agressieve, marktvervalsende activiteiten. Van de investeerder wordt verwacht dat deze uit eigen middelen bijdraagt aan de financiering van de herstructurering.

Bij de inleiding van de procedure betwijfelde de Commissie echter of het om de volgende twee redenen in dat stadium mogelijk was een zinvolle kosten/batenanalyse te maken. Ten eerste ontbraken gegevens betreffende de vooruitzichten op een herstel van de levensvatbaarheid van de onderneming binnen een redelijk tijdsbestek(13). Zoals reeds gesteld zijn de ontbrekende gegevens in de tussentijd verstrekt.

De tweede reden was het vermoeden dat wellicht aanvullende steun in de vorm van borgtochten was verleend, welke niet was aangemeld. Dit zou hebben betekend dat de herstructureringskosten hoger zouden uitvallen dan door Duitsland opgegeven of dat buitensporige staatssteun zou zijn verleend. Zoals beschreven zijn deze vermoedens inmiddels ongegrond gebleken(14).

Ten tijde van de inleiding van de procedure was er geen particuliere investeerder, en de Commissie veronderstelde derhalve dat CAS niet in staat zou zijn de benodigde eigen middelen te leveren. Nu CAS is overgenomen, is deze situatie veranderd.

De totale kosten van de herstructurering van CAS bedragen 158,422 miljoen DEM, waaronder begrepen het bedrag van 77,636 miljoen DEM dat reeds uit hoofde van de Treuhandanstalt-regeling was vrijgesteld. Van de resterende 80,786 miljoen DEM werd 38,898 miljoen DEM door de particuliere investeerder verstrekt. Dit bedrag omvat de overname van de verplichtingen inzake de aflossing van leningen ten belope van 2,076 miljoen DEM, de verstrekking van borgtochten ter waarde van 26,3 miljoen DEM, een kapitaalinbreng van 8 miljoen DEM en de betaling van 1,52 miljoen DEM voor het opruimen van vroeger ontstane milieuverontreiniging.

Met inbegrip van de verkoopprijs van 500000 DEM beloopt de bijdrage van de particuliere investeerder 38,898 miljoen DEM; de resterende 42,388 miljoen DEM werden met overheidsmiddelen bekostigd. De totale bijdrage van de investeerder bedraagt dus 25 % van de herstructureringskosten, uitgesplitst in een betaling van 1,52 miljoen DEM voor het opruimen van milieuverontreiniging op het fabrieksterrein, de overname van verplichtingen in verband met de aflossing van leningen ten belope van 2,076 miljoen DEM, de verstrekking van een achterborgtocht voor 26,3 miljoen DEM en een kapitaalinbreng van 8 miljoen DEM. Deze bijdrage van de particuliere investeerder kan als redelijk worden beschouwd.

De Commissie komt derhalve tot de slotsom dat aan deze voorwaarde van de kaderregeling is voldaan.

IX

Een verdere voorwaarde bij de toepassing van de kaderregeling is dat het herstructureringsplan in zijn geheel ten uitvoer wordt gelegd. Daar bij de inleiding van de procedure geen uitzicht op een particuliere investeerder was, kon Duitsland de mogelijkheid niet uitsluiten dat het herstructureringsplan zou moeten worden gewijzigd om een investeerder tegemoet te komen. Nu de privatisering een feit is en het herstructureringsplan van 1995 grotendeels ten uitvoer is gelegd, is deze vraag niet langer relevant.

Duitsland heeft verzekerd dat de particuliere investeerder zich heeft vastgelegd op het herstructureringsplan van 1995 en de resterende maatregelen ervan zal uitvoeren. Tevens heeft het bevestigd dat de investeerder regelmatige verslagen zal indienen over de tenuitvoerlegging van dit plan en de geplande toekomstige ontwikkelingen van CAS.

De Commissie concludeert derhalve dat ook aan deze voorwaarde van de kaderregeling is voldaan.

X

Bij de inleiding van de procedure heeft de Commissie geen andere twijfel geuit met betrekking tot de toepasbaarheid van de kaderregeling in het geval van CAS. Voorts zij vermeld dat CAS is gevestigd in een gebied dat in aanmerking komt voor toepassing van artikel 93, lid 2, onder a), van het EG-Verdrag. In deze omstandigheden, en na onderzoek van de later ontvangen inlichtingen, komt de Commissie tot de conclusie dat thans is voldaan aan alle voorwaarden voor de toepassing van de kaderregeling.

De Commissie moet echter vaststellen dat Duitsland een bedrag van 5,957 miljoen DEM heeft uitgekeerd in strijd met artikel 93, lid 3, van het EG-Verdrag,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De volgende nieuwe steunmaatregelen van Beteiligungs-Management Gesellschaft Berlin mbH ten gunste van Chemieanlagenbau Staßfurt AG zijn verenigbaar met de gemeenschappelijk markt:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Artikel 2

Duitsland is gehouden in overeenstemming met de communautaire kaderregeling voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden, jaarlijkse verslagen over de tenuitvoerlegging van de herstructureringsmaatregelen in te dienen.

Artikel 3

Deze beschikking is gericht tot de Bondsrepubliek Duitsland.

Gedaan te Brussel, 1 juli 1998.

Voor de Commissie

Karel VAN MIERT

Lid van de Commissie

(1) PB C 196 van 26.6.1997, blz. 13.

(2) De BVT-groep heeft ook een aandeel van 80 % in Sodawerk Staßfurt AG, met een optie op de resterende 20 %. Sodawerk Staßfurt vervaardigt natriumcarbonaat, natrium en daarmee verwante stoffen. Haar marktaandeel voor deze producten bedraagt omstreeks 20 % in Duitsland en omstreeks 8 % in Europa.

(3) PB C 320 van 13.12.1988, blz. 3.

(4) Zie voor de steun van vóór 31 december 1994 de beschikkingen van de Commissie betreffende de activiteiten van de Treuhandanstalt in zaken NN 108/91 en E 15/92. Zie voor de steun in 1995 ook de beschikking van de Commissie inzake de activiteiten van de Treuhandanstalt in zaak N 768/94.

(5) Zie zaak NN 108/91 betreffende de Treuhandanstalt.

(6) Zie voetnoot 4.

(7) PB C 368 van 23.12.1994, blz. 12.

(8) Bron:

Committee of European Foundry Associations, jaarverslagen.

(9) Bron:

Panorama of European lndustry, 1997.

(10) Bron:

Committee of European Foundry Associations, jaarverslagen.

(11) Bron:

Panorama of European Industry 1997.

(12) Zie staatssteunmaatregel N 464/93.

(13) Zie deel V.

(14) Zie deel III.