BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 12 december 1990 betreffende twee steunvoornemens van de Duitse Regering ten behoeve van een in financiële moeilijkheden verkerende scheepswerf ( C 54/89 ( ex NN 27/89, N 140/89 )) ( Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek ) ( 91/306/EEG )

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, inzonderheid op artikel 93, lid 2,

Gelet op Richtlijn 87/167/EEG van de Raad van 26 januari 1987 betreffende de steunverlening aan de scheepsbouw ( 1 ),

Na belanghebbenden overeenkomstig genoemd artikel te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken,

Overwegende hetgeen volgt :

I

Bij brief van 9 maart 1988 heeft de Commissie overeenkomstig artikel 4, lid 7, van Richtlijn 87/167/EEG aan een voornemen tot ontwikkelingssteun aan Senegal van de Duitse Regering goedkeuring verleend . Het steunvoornemen had betrekking op het verstrekken van een zachte lening ( 100 %, looptijd 15 jaar, aflossingsvrije periode één jaar, jaarrente 3,375 %) voor de aankoop van een veerboot voor speciale doeleinden met een contractwaarde van 23 miljoen DM, te bouwen door de Schiffswerft Germersheim .

Volgens de kennisgeving van de steunmaatregel door de Duitse Regering komen de kredietvoorwaarden overeen met een naar OESO -normen berekend subsidie-equivalent van 33,4 %.

Overeenkomstig artikel 10, lid 2, van Richtlijn 87/167/EEG stelde de Duitse Regering de Commissie bij verbale nota van 20 maart 1989 in kennis van een voornemen van de Bondsminister van Financiën om op verzoek van de deelstaat Rijnland-Palts steun te verlenen aan de Schiffswerft Germersheim . Dit steunvoornemen van 7 december 1988 had betrekking op een garantie van 90 % op een lening van 1,8 miljoen DM om de onderneming in bedrijf te houden . Deze lening bleek uiteindelijk verband te houden met de voltooiing van de bouw van een grindsilovaartuig voor de binnenwateren .

Overeenkomstig hetzelfde artikel van Richtlijn 87/167/EEG stelde de Duitse Regering de Commissie bij verbale nota van 9 mei 1989 in kennis van een steunvoornemen van de deelstaat Rijnland-Palts voor de Schiffswerft Germersheim GmbH in vereffening ( im Konkurs ). Dit steunvoornemen van voorjaar 1989 betrof een garantie van 95 % op een lening van 20,7 miljoen DM voor de tussentijdse financiering van de Senegalese bouwovereenkomst, die nodig was in verband met de financiële moeilijkheden waarin de werf intussen was komen te verkeren .

Toen bleek dat de Schiffswerft Germersheim in staat van faillissement verkeerde verzocht de Commissie de Duitse Regering de positie waarin de onderneming rechtens verkeerde te bevestigen en nadere bijzonderheden mede te delen over het faillissement en de vooruitzichten van de werf in Germersheim alsmede een specificatie te geven van de omzet van de werf over 1988 en 1989, ten einde de Commissie in staat te stellen het steunequivalent te berekenen .

Toen de Duitse Regering bij brief van 25 juli 1989 verklaarde de kennisgeving van de garantie van 95 % op de lening van 1,8 miljoen DM in te trekken en onvoldoende informatie verschafte over de onderscheiden werkzaamheden die deel uitmaakten van de totale omzet van de werf, welke gegevens ook ontbraken in de verbale nota van de Duitse Regering van 3 augustus 1989, verzocht de Commissie de Duitse Regering bij brief van 8 september 1989 wederom nadere bijzonderheden te verstrekken over het faillissement en het aandeel van zeeschepen in de totale omzet van het bedrijf . In de verbale nota van de Duitse Regering van 3 augustus 1989 was medegedeeld dat het tweede steunvoornemen - de garantie van 95 % op de lening van 20,7 miljoen DM - als ontwikkelingssteun diende te worden beschouwd .

De Schiffswerft Germersheim diende op 25 november 1988 een verzoek in ter zake van een akkoord met de crediteuren, waarna het Amtsgericht Landau op 17 januari 1989 het faillissement uitsprak . Het bleek dat de installaties en bedrijfsruimten van de werf vanaf voorjaar 1989 zowel door de Schiffswerft Germersheim in vereffening ( im Konkurs ) als door de nieuw gestichte Auffanggesellschaft Neue Schiffswerft Germersheim werden gebruikt .

Bij telefaxberichten van 24 mei en 31 mei 1989 diende een concurrent bij de Commissie een klacht in, waarin bezwaar werd gemaakt tegen de stichting van een nieuwe firma door de curator van de Schiffswerft Germersheim en tegen de reddingssteun die aan de werf was verleend, daar deze niet zou stroken met Verordening ( EEG ) nr . 1101/89 van de Raad van 27 april 1989 betreffende de structurele sanering van de binnenvaart ( 2).

Aangezien in de verbale nota's van de Duitse Regering respectievelijk van 17 oktober 1989 en van 27 november 1989 niet alle gevraagde gegevens over de scheepsbouwwerkzaamheden van de onderneming waren verstrekt, leidde de Commissie bij brief SG(89)D/000014 van 4 januari 1990 de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag in ten aanzien van de twee genoemde garanties voor de ondernemingen die gebruik maakten van het bedrijfsterrein en de installaties van de voormalige Schiffswerft Germersheim .

Geen andere Lid-Staat of belanghebbende reageerde op de bekendmaking ter zake in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen ( 3 ).

In de verbale nota van de Duitse Regering van 13 februari 1990 werd medegedeeld dat de garantie van 90 % op een lening van 1,8 miljoen DM betrekking had op het nakomen van een overeenkomst voor de bouw van een grindsilovaartuig voor de binnenwateren, een garantie waaraan de werf, vier maanden nadat hij was verleend, mededeelde geen behoefte meer te hebben. Ter zake van de garantie van 95 % op een lening van 20,7 miljoen DM werd herhaald dat deze garantie moest worden beschouwd als een vorm van ontwikkelingssteun en was bedoeld om de risico's te dekken die niet vielen onder de door de Commissie bij brief van 9 maart 1988 goedgekeurde Hermes-garantie . In de verbale nota van 2 mei 1990 werd een overzicht gegeven van de werkzaamheden waaruit de omzetten van 1988, 1989 en 1990 van de Schiffswerft Germersheim in vereffening ( im Konkurs ) bleken .

II

Het feit dat de Duitse autoriteiten hun kennisgeving inzake de garantie van 90 % op de lening van 1,8 miljoen DM hebben ingetrokken omdat op de garantie tijdens de bouw geen beroep was gedaan, neemt niet weg dat het steunvoornemen, indien de kennisgeving vóór de verlening van de garantie had plaatsgevonden, aan artikel 92 van het Verdrag zou zijn getoetst . De kennisgeving werd ingetrokken omdat de steun aan zijn doel had beantwoord . Aangezien de garantie nodig was om de werf in bedrijf te houden in een periode dat deze in ernstige financiële moeilijkheden verkeerde, kan de garantie zelfs als reddingssteun worden beschouwd.

Aangezien de garantie verband houdt met de bouw van een binnenvaartuig, een activiteit die niet valt onder de definitie van scheepsbouw in de zin van artikel 1 van Richtlijn 87/167/EEG, moet het steunvoornemen van een garantieverlening van 90 % op een lening van 1,8 miljoen DM aan artikel 92 van het Verdrag worden getoetst .

Het verlenen van een garantie van 95 % op een lening van 20,7 miljoen DM in 1989 moet worden getoetst aan Richtlijn 87/167/EEG en, indien deze richtlijn niet van toepassing is, aan artikel 92 van het Verdrag . Het algemene beginsel van hoofdstuk 2 van Richtlijn 87/167/EEG is, dat moet worden nagegaan of steun die aan scheepswerven en reders wordt verleend en die rechtstreeks aan contracten is gerelateerd, evenals andere aan de werf verleende bedrijfssteun, met de gemeenschappelijke markt verenigbaar kan worden geacht, aangenomen althans dat de subsidie-equivalent van deze steun niet hoger is dan een gemeenschappelijk steunplafond, uitgedrukt als een percentage van de waarde van het contract vóór de steun .

Steun voor scheepsbouw of scheepsverbouwing is echter, volgens artikel 4, lid 7, van Richtlijn 87/167/EEG, indien de steun in de vorm van ontwikkelingshulp aan een ontwikkelingsland wordt verleend, niet aan het plafond onderworpen en kan als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden beschouwd als hij in overeenstemming is met de bepalingen die OESO-werkgroep nr . 6 dienaangaande heeft opgenomen in haar akkoord over de uitlegging van de artikelen 6, 7 en 8 van de resolutie van de OESO-Raad van 3 augustus 1981 . Dit akkoord heeft alleen betrekking op steunverlening in de vorm van exportkredieten op bepaalde voorwaarden en niet op het verlenen van garanties . Het doel van artikel 4, lid 7, van Richtlijn 87/167/EEG is steun toe te staan om de prijzen van schepen voor bepaalde ontwikkelingslanden in specifieke omstandigheden te verlagen en niet om reddingssteun te verlenen aan in de Gemeenschap gelegen scheepswerven . Daarom kan de Commissie, hoewel zij op 9 maart 1988 haar goedkeuring verleende aan het steunbestanddeel in de zachte lening voor de overeenkomst inzake de veerboot met Senegal, het verlenen van een garantie niet beschouwen als vallend onder artikel 4, lid 7, aangezien een garantie aan een scheepswerf een vorm van steunverlening aan die werf is, die in normale omstandigheden getoetst zou worden aan artikel 4, leden 1 tot en met 5, van Richtlijn 87/167/EEG .

Het feit dat daarna gedurende een periode van financiële moeilijkheden behoefte bestond aan een garantie van 95 % op een lening van 20,7 miljoen DM om de voortzetting van de werkzaamheden van de werf - waaronder een ontwikkelingsproject - mogelijk te maken, betekent nog niet dat dit een vorm van ontwikkelingshulp is in de zin van artikel 4, lid 7, van Richtlijn 87/167/EEG . In de aangemelde ontwikkelingssteun voor de veerboot voor Senegal, waaraan de Commissie haar goedkeuring had verleend, is alleen sprake van de kredietvoorwaarden voor Senegal en niet van een eventuele later aan de werf te verlenen produktiesteun waardoor deze het schip voor de opdrachtgever in Senegal kon afbouwen .

Aangezien de kosten van de financiering tijdens de bouw een normaal onderdeel van de kostprijs vormen waarvoor steun uit openbare middelen geen courante praktijk is, is het duidelijk dat deze garantie een heel gewone produktiesteun is, die nodig was in verband met de financiële moeilijkheden van de werf . Het feit dat de garantie, nadat geen bank bereid was gevonden een lening te verstrekken omdat deze slechts door een garantie van 90 % was gedekt, tot 95 % moest worden verhoogd, toont overtuigend aan dat deze garantie van 95 % op een lening van 20,7 miljoen DM een vorm van bedrijfssteun is .

Zulke reddingssteun dient, indien hij op grond van artikel 5, lid 1, van Richtlijn 87/167/EEG wordt verleend, aan het geldende plafond voor produktiesteun ( 1988 : 28 %, 1989 : 26 %) te worden getoetst . Hierbij moet de steunintensiteit worden gekwantificeerd als een percentage van de jaaromzet van scheepsbouw en -verbouwing van de ontvanger van de steun . Voor steun die wordt verleend als ontwikkelingssteun voor de scheepsbouw op grond van artikel 4, lid 7, van de richtlijn, geldt dit plafond echter niet . Voor die steun ligt de minimum-steunequivalent reeds hoger dan het plafond . Daarom zijn lopende werkzaamheden welke op dergelijke contracten betrekking hebben niet begrepen in de scheepsbouwomzet die in aanmerking wordt genomen voor bedrijfssteun in de zin van de richtlijn .

Gedurende de periode waarin de twee garanties in kwestie werden verleend, respectievelijk 1988 en 1989, bestond de omzet van de Germersheimer werf uit de volgende werkzaamheden :

( in miljoen DM )

Schiffswerft Germersheim ( iK ) 1988 1989 Scheepsnieuwbouw - 9,342 ( 1 ) Scheepsreparatie 0,515 - Andere werkzaamheden ( vrijwel uitsluitend bouw en reparatie van binnenschepen ) 17,627 7,344 Totaal omzet 18,142 16,686 Totaal nieuwbouw - 9,342 ( 1 )

( 1 ) Order Senegal .

Met uitzondering van de order voor Senegal bestond de gehele scheepsbouwomzet op het ogenblik dat de reddingssteun werd verleend uit de bouw van binnenschepen, een activiteit die niet onder Richtlijn 87/167/EEG valt . Daarom is er geen omzet waaraan bovengenoemde steun op grond van artikel 5, lid 1, kan worden gerelateerd. Mitsdien is steunverlening op grond van Richtlijn 87/167/EEG niet toegestaan en kan het steunequivalent van de garantie van 95 % op de bouwlening van 20,7 miljoen DM niet op grond van die richtlijn worden goedgekeurd .

Aangezien er geen omzet was welke in verband kan worden gebracht met bovengenoemde steunequivalenten van de garantie van 90 % op de lening van 1,8 miljoen DM en de garantie van 95 % op de lening van 20,7 miljoen DM, en daarom ook een grondslag voor goedkeuring van deze steun in de zin van de zesde richtlijn ( 87/167/EEG ) ontbreekt, moet ook deze steun worden getoetst aan artikel 92 van het Verdrag .

III

De reddingssteun aan de Schiffswerft Germersheim moet daarom worden getoetst aan het beleid van de Gemeenschap ten aanzien van het toezicht op en de inkrimping van de binnenvaartvloot . Tegen de achtergrond van het verlies van arbeidsplaatsen bij werven, dat de laatste jaren vooral aan de dag treedt bij de bouw van binnenschepen, heeft zodanige binnenvaartsteun uiteraard een concurrentievervalsend effect . Uit de klachten van een concurrent in het voorjaar van 1989 blijkt dat steunvoornemens als het onderhavige invloed hebben op andere betrokkenen die in dezelfde bedrijfstak werkzaam zijn . Daarom zijn zowel de bedrijfssteun die in 1988 in de vorm van een garantie van 90 % op een lening van 1,8 miljoen DM als werkkapitaal voor de bouw van een binnenschip werd verleend, als de garantie van 95 % die in 1989 werd verleend op een lening van 20,7 miljoen DM om de werf in bedrijf te houden, steun in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag .

In artikel 92, lid 1, van het Verdrag is het beginsel vastgelegd dat steunmaatregelen van de Staten onverenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt .

Door de reddingssteun kon Schiffswerft Germersheim de gevolgen ontgaan van het beleid van de Gemeenschap inzake het toezicht op en de inkrimping van de communautaire binnenvaartvloot . Verordening ( EEG ) nr . 1101/89 is vastgesteld tegen de achtergrond van de duidelijke overcapaciteit in alle sectoren van de binnenvaartmarkt . In deze situatie kan alleen van een sloopregeling een aanzienlijke vermindering van deze overcapaciteit worden verwacht . Steunvoornemens om de bouwcapaciteit aan de aanbodzijde van de markt voor binnenschepen in het algemeen in stand te houden, stroken niet met een zodanig beleid in een situatie van een sterk verstoord evenwicht tussen vraag en aanbod . Steunprojecten voor ontwikkelingssteun kunnen op deze regel een uitzondering vormen, mits het project werkelijk een ontwikkelingsproject is en het in bedrijf houden van de bouwcapaciteit kan worden gezien als een positief neveneffect . Indien echter naast zodanige steun nog behoefte aan reddingssteun bestaat zonder dat er duidelijke aanwijzingen zijn voor een structurele sanering, kan de conclusie alleen maar zijn dat deze cumulering van steun niet strookt met het algemeen belang .

IV

De steunvoornemens voor het in bedrijf houden van de werf in Germersheim komen niet in aanmerking voor een van de in artikel 92, lid 3, van het Verdrag genoemde uitzonderingen .

De regio Ludwigshafen/Mannheim, waarin Germersheim is gelegen, komt in het kader van het gemeenschappelijke regionale steunbeleid niet voor steun in aanmerking . Daarom is artikel 92, lid 3, onder a ), niet van toepassing .

De steunvoornemens voor de Germersheimer werf kunnen, gezien de omvang van de bouwprojecten en de sector waarin deze plaatsvinden, niet worden beschouwd als steunmaatregelen die tot doel hebben de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk belang te bevorderen of een ernstige verstoring in de economie van een Lid-Staat op te heffen . Daarom is ook de uitzondering van artikel 92, lid 3, onder b ), niet van toepassing .

Ook artikel 92, lid 3, onder c ), waarin wordt bepaald dat steunmaatregelen verenigbaar kunnen zijn met de gemeenschappelijke markt indien zij erop zijn gericht om bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of bepaalde regionale economieën te vergemakkelijken, mits het gemeenschappelijk belang hierdoor niet wordt geschaad, zijn evenmin van toepassing . In de kennisgeving werd geen melding gemaakt van door de werf beoogde saneringsmaatregelen of nieuwe activiteiten of mogelijk nieuwe markten; eerder is ook reeds betoogd dat reddingssteun die uitsluitend is bedoeld voor het in bedrijf houden van zwakke ondernemingen in een markt waarin reeds een aanzienlijke overcapaciteit bestaat, niet strookt met het geldende gemeenschappelijk beleid en daarom niet met het algemeen belang . Het geldende algemeen beleid, als vastgelegd in Verordening ( EEG ) nr . 1101/89, is bedoeld om de overcapaciteit in alle sectoren van de binnenvaart te verminderen door een sloopregeling in te voeren als de enige methode om de overcapaciteit op korte termijn aanzienlijk terug te dringen en hierdoor de structuur van de binnenvaart te verbeteren . Daarom is niet voor saneringsdoeleinden verleende steun aan een producent van binnenschepen geen bijdrage aan de communautaire doelstelling om de overcapaciteit in deze sector te verminderen en dus strijdig met het algemeen belang . Om deze redenen is ook artikel 92, lid 3, onder c ), niet van toepassing .

Aangezien deze steunmaatregelen strijdig zijn met het algemeen belang en zijn toegekend zonder voorafgaande goedkeuring van de Commissie, zijn zij onrechtmatig en niet verenigbaar met de gemeenschappelijke markt. Daarom dient van de Duitse autoriteiten te worden verlangd dat zij de steun van de ontvanger terugvorderen . Ten einde het steunbestanddeel van deze maatregel te kunnen kwantificeren heeft de Commissie zich gebaseerd op een gemeenschappelijke overeenkomst, vastgesteld in multilateraal overleg met de Lid-Staten waaraan ook de Duitse autoriteiten deelnamen, waarbij werd overeengekomen dat het steunequivalent van een in de scheepsbouw verleende garantie zou worden geacht 10 % te bedragen van het bedrag van de door de garantie gedekte lening . Deze waardebepaling wordt sindsdien algemeen gehanteerd bij steunvoornemens waarbij garanties betrokken zijn . De Commissie is dan ook van oordeel dat ook de waarde van de garantie waarop deze beschikking betrekking heeft, op 10 % dient te worden gesteld,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN : Artikel 1

De steunmaatregelen van de Duitse Regering, bestaande uit een garantie van 90 % op een lening van 1,8 miljoen DM als werkkapitaal en een garantie van 95 % op een lening van 20,7 miljoen DM als werkkapitaal voor de Schiffswerft Germersheim GmbH in vereffening ( im Konkurs ) zijn onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 92, lid 1, van het EEG-Verdrag; de steun is toegekend op een wijze die in strijd is met de procedures van artikel 93, lid 3, en voldoet verder niet aan de voorwaarden om in aanmerking te komen voor de in artikel 92, lid 3, van het EEG-Verdrag genoemde uitzonderingen . Artikel 2

Duitsland dient de in artikel 1 genoemde steunmaatregelen ongedaan te maken door terugvordering van het steunbestanddeel in de overheidsgarantie op een deel van de financiering van de onderneming, namelijk 10 % van de garantie van 90 % op de lening van 1,8 miljoen DM, oftewel 162 000 DM, en 10 % van de garantie van 95 % op de lening van 20,7 miljoen DM, oftewel 1 966 500 DM, en door de opheffing te gelasten van de in artikel 1 genoemde garanties welke nog van kracht zijn . Artikel 3

Duitsland stelt de Commissie binnen twee maanden na kennisgeving van deze beschikking in kennis van de maatregelen die zij heeft getroffen om bovengenoemde onrechtmatige situatie ongedaan te maken . Artikel 4

Deze beschikking is gericht tot de Bondsrepubliek Duitsland . Gedaan te Brussel, 12 december 1990 . Voor de Commissie

Leon BRITTAN

Vice-Voorzitter ( 1 ) PB nr . L 69 van 12 . 3 . 1987, blz . 55 . ( 2 ) PB nr . L 116 van 28 . 4 . 1989, blz . 25 . ( 3 ) PB nr . C 52 van 3 . 3 . 1990, blz . 10 .