BIJLAGE

PROJECTDOCUMENT

Project ter ondersteuning van de bestrijding van de illegale handel in en de verspreiding van handvuurwapens en lichte wapens in de lidstaten van de Liga van Arabische Staten (Fase II, 2021–2024) — HR(2021) 125

Achtergrond

Dit project (EU-LAS projectfase II) is een vervolg op eerdere inspanningen van de Liga van Arabische Staten (LAS) en de Unie, waaronder die uit fase I van het project (2019-2021), om de LAS-lidstaten bij te staan bij de bestrijding van illegale handvuurwapens en lichte wapens (Small Arms and Light Weapons - SALW) in de Arabische regio (1).

De Groep massavernietigingswapen, SALW en wapenbeheersing heeft in het kader van de strategische dialoog EU-LAS prioritaire gebieden voor mogelijke concrete samenwerking vastgesteld. Dankzij een reeks regionale en subregionale bijeenkomsten in fase I van het EU-LAS-project kon de uitwisseling van beste praktijken en geleerde lessen op deze gebieden worden verbeterd. Fase I heeft er ook voor gezorgd dat de LAS-lidstaten een praktische opleiding kregen om op duurzame wijze nationale en regionale (LAS-)capaciteit op te bouwen waarmee de uitdagingen als gevolg van illegale SALW konden worden aangepakt, met name op de prioritaire gebieden.

In de periode voorafgaand aan de SARS-CoV-2-pandemie vonden de eerste vergadering van het project (Caïro, juni 2019) en de eerste subregionale workshop (Abu Dhabi, februari 2020) plaats. Tevens werden er in november en december 2019 drie missies ter evaluatie van de behoeften uitgevoerd. Die missies vormden de basis voor nationale opleidingsprogramma’s die in januari en februari 2020 in Abu Dhabi, de Verenigde Arabische Emiraten en Rabat (Marokko) werden gehouden.

Toen de pandemie in maart 2020 uitbrak, werden de opleidingsactiviteiten van het project online voortgezet. Per 30 april 2021 hadden zes LAS-lidstaten onlineopleidingen in het kader van het project gekregen, met aanvullende onlinecursussen, waaronder vervolgopleidingen, die voor mei en juni 2021 waren ingepland. Er werden ook besprekingen gehouden om de tweede (laatste) subregionale workshop van het project en de regionale slotvergadering in onlinevorm te kunnen houden vóór het einde van fase I op 31 juli 2021.

De ambtenaren van de LAS-lidstaten die aan de projectvergaderingen en opleidingsprogramma’s deelnamen, toonden zich hierover altijd zeer tevreden. Heel veel deelnemers gaven ook aan dat zij bij hun dagelijkse werkzaamheden gebruik zouden maken van de tijdens het programma verstrekte informatie en expertise.

In fase II van het project zullen de fundamenten die tijdens fase I van het project zijn gelegd, worden geconsolideerd en versterkt. De in fase I gestarte capaciteitsopbouw zal worden voortgezet, uitgebreid en verdiept, om de duurzaamheid op lange termijn te waarborgen. LAS-lidstaten die geen opleiding in fase I van het project hebben gekregen, kunnen die in fase II krijgen. LAS-lidstaten die wensen voort te bouwen op de tijdens fase I verworven capaciteiten, zullen in fase II de nodige ondersteuning ontvangen. Daarnaast zullen er voor het eerst binnen het project opleidingsevenementen voor de hele regio worden georganiseerd, waar de LAS-lidstaten hun nationale opleidingscapaciteit op het gebied van SALW-beheersing kunnen versterken (“train-the-trainer”-evenementen).

Het verminderen en uitroeien van illegale handvuurwapens in de Arabische regio blijft van cruciaal belang voor het terugdringen van alle vormen van geweld en de bevordering van duurzame ontwikkeling en welvaart in overeenstemming met de duurzameontwikkelingsdoelen (SDG’s) van de Verenigde Naties (VN) — zowel in de Arabische regio als in naburige regio’s, Europa inbegrepen. Meer specifiek is het project gericht op het versterken van de capaciteit van de LAS-lidstaten om uitvoering te geven aan het VN-actieprogramma ter voorkoming, bestrijding en uitroeiing van de illegale handel in handvuurwapens en lichte wapens in al zijn aspecten (PoA) en aan het internationaal traceringsinstrument (ITI), aan de hand van de door de LAS-lidstaten vastgestelde prioriteiten en behoeften.

Het normatieve kader voor het project omvat ook de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling, met name doelstelling 16.4, en Resolutie 2370 (2017) van de VN-Veiligheidsraad, die wil voorkomen dat terroristen aan wapens komen. Tegelijkertijd geeft het project concreet gestalte aan de toezegging om gezamenlijk op te treden tegen illegale wapenhandel, die is gedaan in de verklaring van de top tussen de EU en de LAS van 25 februari 2019 in Sharm El-Sheikh.

Afhankelijk van de voorkeuren van de ontvangende LAS-lidstaat, kunnen het VN-Vuurwapenprotocol en het Wapenhandelsverdrag tevens dienen als referentiepunt voor projectgerelateerde inspanningen voor capaciteitsopbouw (uitvoer/invoercontroles, voorkomen van de omleiding van wapens enz.).

Projectdoelstellingen en duurzaamheid op lange termijn

Net als in fase I is de onderliggende doelstelling van fase II van het project het duurzaam versterken van de capaciteit van de LAS-lidstaten ter uitvoering van het PoA en het ITI en ter bestrijding van illegale handvuurwapens en terrorisme, overeenkomstig de door de LAS-lidstaten in kaart gebrachte prioriteiten en behoeften. Met het oog op de verwezenlijking daarvan omvat het project de volgende hoofddoelstellingen:

a) het duurzaam opbouwen van de nationale capaciteit van de LAS-lidstaten om de illegale verspreiding van SALW tegen te gaan, terrorisme te bestrijden en de veiligheid na conflictsituaties te verbeteren;

b) duurzaam opbouwen van het regionale vermogen van de LAS-lidstaten om dezelfde problemen aan te pakken;

c) versterken van de nationale controle van de LAS-lidstaten op SALW in de belangrijkste stadia van hun levenscyclus, en

d) bevorderen van de uitwisseling van beste praktijken en getrokken lering.

Uit raadplegingen van de LAS-lidstaten blijkt dat zij op specifieke gebieden hulp en steun nodig hebben. Centraal staat hierbij de opbouw van nationale capaciteit voor de bestrijding van illegale wapenstromen (zie volgend punt voor verdere details). Het project en al zijn onderdelen zijn er namelijk op gericht duurzame capaciteit te geven aan de beoogde begunstigden, namelijk de overheidsinstanties en ambtenaren in de LAS-lidstaten, en het LAS-secretariaat (afdeling wapenbeheersing en ontwapening).

Beschrijving van de actie

Het project van de Unie ter bestrijding van de illegale handel in en verspreiding van SALW in de LAS-lidstaten (fase II, 2021-2024) moet beantwoorden aan de behoeften die de LAS-lidstaten op de volgende prioritaire gebieden in kaart hebben gebracht:

Gebied 1:

het controleren van de internationale overdracht van SALW (bestrijding van illegale wapenstromen)

1.1. Uitvoer/invoer/doorvoervergunningen en -controle (risicobeoordeling enz.)

1.2. Voorkomen dat SALW in handen komen van onbevoegde ontvangers

1.3. Opsporing van SALW en onderdelen daarvan tijdens de inspectie van de vervoerde goederen en vracht (inspectiemethoden, technieken, uitrusting enz.)

Gebied 2:

het in kaart brengen en verstoren van de bronnen van illegale handvuurwapens (capaciteitsopbouw voor rechtshandhavingsdiensten)

2.1. Controle van de land-, lucht- en zeegrenzen, met inbegrip van de overdracht van technologie

2.2. Markering, registratie en tracering

2.3. Aanvullende technieken en methoden voor onderzoek en inspectie van wapens (gebruik van ballistische informatie, blootleggen/verstoren van smokkelroutes en -methoden enz.)

Gebied 3:

andere maatregelen voor de beheersing van handvuurwapens

3.1. Voorraadbeheer en veiligheid

Gebied 4: ontwapening, demobilisatie en re-integratie (DDR)

4.1. Uitwisseling van expertise, beste praktijken en geleerde lessen in verband met DDR

4.2. Hulp bij het opzetten van nationale DDR-programma’s

4.3. Andere vormen van ondersteuning van LAS-lidstaten na conflictsituaties

Opgemerkt zij dat een aantal LAS-lidstaten om opneming van dit onderdeel had verzocht, maar dat er in het algemeen minder belangstelling voor was dan voor andere onder dit punt vermelde gebieden. Daarom staat het niet centraal in het project.

Gebied 5:

het verstrekken van informatie over illegale SALW, en verscherpte controle op SALW

5.1. Evaluatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de LAS-lidstaten; advies over mogelijke wijzigingen en herzieningen.

5.2. Vertaling van relevant onderzoek, gepubliceerde studies en andere documenten in het Arabisch.

Om tegemoet te komen aan bovenstaande behoeften, bevat het project de volgende elementen:

1. Regionale coördinatie: eerste vergadering in Caïro

2. Regionale coördinatie: twee regionale workshops

3. Regionale coördinatie: slotvergadering in Caïro

4. Nationale opleiding

5. Regionale opleiding

6. Projectondersteuning voor de ontwikkeling van nationale opleidingsprogramma’s

7. Projectfacilitering van gezamenlijke nationale activiteiten op het terrein

8. Verstrekken van informatie in het Arabisch

9. Projectcoördinatievergaderingen

10. Toezicht op en evaluatie van het project (met inbegrip van een financiële audit)

1. Regionale coördinatie: eerste vergadering in Caïro

1.1. Doelstelling: het project onder de aandacht brengen; fase I bespreken en relevante lessen voor fase II in kaart brengen; en de basis leggen voor activiteiten in fase II (intensiveren van de contacten met de LAS-lidstaten, bepalen van specifieke nationale prioriteiten en een begin maken met de planning voor fase II-activiteiten, met inbegrip van opleiding) (prioritaire gebieden 1 tot en met 5).

1.2. Activiteiten: drie dagen durende eerste vergadering in het LAS-hoofdkantoor in Caïro, die alle aspecten van het project (prioritaire gebieden 1 tot 5) omvat en bedoeld is voor hoge ambtenaren uit de LAS-lidstaten en LAS-personeelsleden die verantwoordelijk zijn voor projectgerelateerde kwesties.

1.3. Resultaten van de actie: gedetailleerde presentaties over alle aspecten van het project; bepalen van relevante lessen voor fase II; intensiveren van contacten met de LAS-lidstaten; vaststellen van specifieke nationale prioriteiten; start van de planning voor fase II; opstellen van een beknopt verslag van de vergadering.

2. Regionale coördinatie: twee regionale workshops

2.1. Doelstelling: het bevorderen van de uitwisseling van beste praktijken en geleerde lessen waarmee in fase I van het project een aanvang is gemaakt, en het vaststellen van nationale en regionale prioriteiten op projectgerelateerde gebieden (prioritaire gebieden 1 tot en met 5).

2.2. Activiteiten: twee vierdaagse workshops in verschillende Arabische hoofdsteden (streefdata: eerste semester van 2022, laatste semester van 2023). Mogelijke onderwerpen zijn: nationale wapenbeheersingswetgeving (prioritair gebied 5.1) en thema’s die worden behandeld in het kader van de PoA-ITI-vergadercyclus.

2.3. Resultaten van de actie: uitwisselen van beste praktijken en geleerde lessen op projectgerelateerde gebieden; vaststellen van nationale en regionale prioriteiten op dezelfde gebieden; opstellen van een beknopt verslag over de workshop.

3. Regionale coördinatie: slotvergadering in Caïro

3.1. Doelstelling: fase II van het project evalueren en de toekomstige samenwerking plannen (prioritaire gebieden 1 tot 5).

3.2. Activiteiten: een tweedaagse vergadering op het LAS-hoofdkantoor in Caïro aan het einde van het project, bedoeld voor hoge ambtenaren uit de LAS-lidstaten en LAS-personeelsleden die verantwoordelijk zijn voor projectgerelateerde kwesties.

3.3. Resultaten van de actie: bespreken en evalueren van fase II van het project; opstellen van plannen voor toekomstige samenwerking inzake de beheersing van handvuurwapens; opstellen van een beknopt verslag over de vergadering.

4. Nationale opleiding

4.1. Doelstelling: opbouwen van duurzame capaciteit voor de beheersing van handvuurwapens in de ontvangende LAS-lidstaat, conform de prioriteiten en behoeften van die lidstaat (prioritaire gebieden 1 tot 4).

4.2. Activiteiten: maximaal 154 dagen nationale opleiding per uitvoerend agentschap, bestaande uit een menu van mogelijke programma’s die de LAS-lidstaten kunnen selecteren volgens hun prioriteiten en behoeften en vervolgens bevestigen via een officiële communicatie met het LAS-secretariaat (zie de punten a) tot en met d) hieronder). Van de 154 dagen nationale opleiding zullen er 94 online en 60 in het land zelf worden gegeven (bijvoorbeeld 12 evenementen van 5 dagen). Bij het behandelen van specifieke opleidingsverzoeken geven de uitvoerende agentschappen, in samenwerking met het LAS-secretariaat, voorrang aan contacten op afstand met de LAS-regeringen (telefoon, e-mail en online-videoconferentie). Als onderdeel van het nationale opleidingsaanbod bieden de uitvoerende agentschappen de volgende soorten programma’s aan (niet-limitatieve lijst): a) twee- tot vijfdaagse inleidende cursussen (online); b) nationale opleidingsevenementen ter aanvulling van die welke in fase I plaatsvonden, zoals: — herhalingen van cursussen voor nieuwe deelnemersgroepen; — opfriscursussen; — cursussen waarin specifieke thema’s (3-5 dagen) of een breder scala aan thema’s (meer dan 5 dagen) grondig worden behandeld, en — gespecialiseerde cursussen voor bepaalde doelgroepen (bv. een logistieke cursus voor ambtenaren die wapen- en munitievoorraden beheren); c) cursussen voor nieuwkomers (diepgaande cursus van 10 dagen of meer, voor ambtenaren die SALW-gerelateerde verantwoordelijkheden krijgen), en d) nationale opleidingsprogramma’s in een andere LAS-staat dan de begunstigde staat, wanneer reizen naar de begunstigde staat onmogelijk is (2 evenementen van elk 5 dagen, inclusief vervoer en maaltijden/accommodatie voor de deelnemers). Zo nodig vinden de opleidingsactiviteiten van het project plaats in een gemengde (hybride) leervorm, waarbij het gebruik van onlinemiddelen wordt gecombineerd met contact- en onlineopleiding.

4.3. Resultaten van de actie: de effecten van de nationale opleidingsevenementen zullen aan het eind van het evenement en enkele maanden erna worden beoordeeld, om na te gaan in hoeverre de projectdoelstellingen inzake capaciteitsopbouw zijn bereikt.

5. Regionale opleiding

5.1. Doelstelling: opbouwen van duurzame capaciteit voor de beheersing van handvuurwapens in de deelnemende LAS-lidstaten, met inbegrip van opleidingscapaciteit (prioritaire gebieden 1 tot 4).

5.2. Activiteiten: maximaal 40 dagen contactopleiding per uitvoerend agentschap, ten behoeve van deelnemers uit verschillende LAS-lidstaten tegelijk, met inbegrip van “train the trainer”-evenementen (4 evenementen van elk 5 of 10 dagen per uitvoerend agentschap in een LAS-lidstaat). Zo nodig vinden de opleidingsactiviteiten van het project plaats in een gemengde (hybride) leervorm, waarbij het gebruik van onlinemiddelen wordt gecombineerd met contact- en onlineopleiding.

5.3. Resultaten van de actie: de effecten van de regionale opleidingsevenementen zullen aan het eind van het evenement en enkele maanden erna worden beoordeeld, om na te gaan in hoeverre de projectdoelstellingen inzake capaciteitsopbouw zijn bereikt.

6. Projectondersteuning voor de ontwikkeling van nationale opleidingsprogramma’s

6.1. Doelstelling: versterken van nationaal ownership en duurzaamheid op lange termijn van projectopleidingsevenementen (prioritaire gebieden 1 tot en met 4).

6.2. Activiteiten: desgevraagd zullen de uitvoerende agentschappen de ontwikkeling van nationale opleidingsprogramma’s ondersteunen door relevante expertise en documentatie ter beschikking te stellen.

6.3. Resultaten van de actie: de effecten van projectondersteuning voor de ontwikkeling van nationale opleidingsprogramma’s zullen bij het voltooien van de actie en enkele maanden erna worden beoordeeld.

7. Projectfacilitering van gezamenlijke nationale activiteiten op het terrein

7.1. Doelstelling: testen en versterken van het effectieve gebruik van informatie die tijdens EU-LAS-opleidingsevenementen wordt verstrekt, om zo de in het kader van het project gegeven opleidingen op lange termijn duurzamer te maken (prioritaire gebieden 1 tot en met 4).

7.2. Activiteiten: het project zal de voorbereiding, uitvoering en analyse van twee gezamenlijke operaties op het terrein, die op vrijwillige basis door de nationale veiligheidstroepen van LAS-lidstaten worden uitgevoerd, faciliteren. De voorbereiding en analyse van de gezamenlijke operaties in het veld zullen worden geleid door de uitvoerende agentschappen en online plaatsvinden (twee evenementen van twee dagen, waarbij het project de kosten van de vertolking Arabisch-Engels-Frans voor elk evenement draagt). De deelnemende LAS-staten dragen de operationele en financiële verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de gezamenlijke operaties in het veld.

7.3. Resultaten van de actie: de effecten van de gezamenlijke operaties in het veld zullen bij de voltooiing ervan en enkele maanden erna worden beoordeeld.

8. Verstrekken van informatie in het Arabisch

8.1. Doelstelling: inspelen op de behoefte van de LAS-lidstaten aan onafhankelijke en betrouwbare informatie over handvuurwapens en gewapend geweld in het Arabisch (prioritair gebied 5).

8.2. Activiteiten: vertaling van belangrijke publicaties en documenten in het Arabisch (gepubliceerde verslagen, richtsnoeren inzake beste praktijken enz.). Voorbeelden hiervan zijn nieuwe EU-documenten over SALW, een handboek van het Small Arms Survey (SAS) over genderresponsieve controle van handvuurwapens en het hoofdstuk “Veiligheid” in het jaarverslag over illegale handel van de Werelddouaneorganisatie (WDO).

8.3. Resultaten van de actie: specifieke outputs zijn onder meer de vertaling van belangrijke boeken, verslagen, briefingdocumenten en andere documenten over handvuurwapens, alsook de productie van podcasts en blogberichten in het Arabisch. Voortbouwend op de in fase I van het project gelegde basis zal deze actie er in het algemeen toe leiden dat veel meer onafhankelijke en betrouwbare informatie in het Arabisch over handvuurwapens en gewapend geweld beschikbaar wordt.

9. Projectcoördinatievergaderingen

9.1. Doelstelling: zorgen voor optimale projectcoördinatie en -planning.

9.2. Activiteiten: fysieke vergaderingen in de hoofdkantoren van de uitvoerende agentschappen in Brussel, Genève en Lyon (in totaal drie vergaderingen), waar de drie uitvoerende agentschappen en het LAS-secretariaat samenkomen om projectgerelateerde uitdagingen en prioriteiten, alsmede uitvoeringsplannen en -strategieën, te bespreken.

9.3. Resultaten van de actie: opstelling van een kort verslag over de projectgerelateerde uitdagingen en prioriteiten, uitvoeringsplannen en -strategieën (één verslag per vergadering).

10. Toezicht op en evaluatie van het project

10.1. Doelstelling: ervoor zorgen dat het project aan zijn doelstellingen voldoet, en dat alle projectuitgaven in overeenstemming met de overeengekomen begroting zijn gedaan.

10.2. Activiteiten: fase II van het project omvat een interne en een externe beoordeling van de effecten van het project. De interne beoordeling wordt uitgevoerd door projectmedewerkers, met de steun van de SAS-specialist inzake monitoring, evaluatie en leren (MEL). Een externe consultant verricht de externe evaluatie en reist daartoe naar de slotvergadering in Caïro, naar geselecteerde LAS-staten (vier) en naar de hoofdkantoren van de uitvoerende agentschappen. Het project zal ook een financiële audit behelzen, in overeenstemming met de voorschriften van de Unie.

10.3. Resultaten van de actie: voltooiing van de interne en de externe beoordeling van de effecten van het project; voltooiing van de financiële audit.

Uitvoerende agentschappen en partnerschappen

Fase II van het project zal opnieuw in partnerschap met het LAS-secretariaat worden uitgevoerd in het kader van de strategische dialoog tussen de EU en de LAS over massavernietigingswapens, SALW en wapenbeheersing. Het LAS-secretariaat organiseerde de eerste vergadering voor fase I van het project in juli 2019 in Caïro (Egypte). Het personeel van het secretariaat nam deel aan twee van de missies ter beoordeling van de behoeften die in november en december 2019 in het kader van het project werden uitgevoerd, alsook aan de eerste subregionale workshop van het project, die in februari 2020 in Abu Dhabi (Verenigde Arabische Emiraten) plaatsvond. De permanente, aanzienlijke steun van het LAS-secretariaat blijft van essentieel belang voor de succesvolle voortzetting van het project in fase II.

Net zoals in fase I zal het Small Arms Survey (SAS), een geassocieerd programma van het Graduate Institute of International and Development Studies in Genève (Zwitserland), het leidende uitvoerend agentschap zijn. Bij de uitvoering van fase II zal het SAS zich blijven baseren op de essentiële bijdragen van de Internationale Organisatie van Criminele Politie (Interpol) en de Werelddouaneorganisatie (WDO). De WDO zal de primaire verantwoordelijkheid dragen voor de prioritaire gebieden 1 en 2.1 (internationale controles op overdracht, met inbegrip van grenscontroles), Interpol voor de gebieden 2.2 en 2.3 (capaciteitsopbouw voor rechtshandhavingsinstanties) en het SAS voor de gebieden 3 tot en met 5 (voorraadbeheer en beveiliging, DDR en het verstrekken van SALW-gerelateerde informatie).

Dit partnerschap is een model voor samenwerking op SALW-gebied. Het project maakt gebruik van de complementaire kennis en deskundigheid van elk uitvoerend agentschap om een integraal programma voor kennis- en capaciteitsopbouw aan te bieden dat de belangrijkste onderdelen van het PoA en het ITI bestrijkt. Op die manier zet het project de concepten internationale samenwerking en multilateralisme, zoals benadrukt in documenten als het PoA en de EU-SALW-strategie, om in tastbare resultaten, namelijk de daadwerkelijke uitvoering van het PoA en het ITI en de versterking van de interregionale veiligheid.

Zo nodig zal het SAS, in overleg met het LAS-secretariaat, andere organisaties inschakelen om bijstand te verlenen voor andere onderdelen van het project. Afhankelijk van de behoeften en voorkeuren van de deelnemende LAS-lidstaten, zouden andere organisaties, zoals maatschappelijke organisaties, en bepaalde gespecialiseerde LAS-agentschappen kunnen bijdragen tot de uitvoering van het project.

De uitvoerende agentschappen zullen ook de coördinatie verzorgen met gouvernementele en niet-gouvernementele organisaties die in de LAS-lidstaten actief zijn, en met programma’s van de Unie, zodat alle activiteiten die in het kader van het project worden ondernomen, een aanvulling vormen op en voortbouwen op bestaande initiatieven. Dankzij dit project is er de afgelopen jaren steun van de Unie gegaan naar de ontwikkeling en uitvoering van het Interpol-beheersysteem voor het registreren en traceren van illegale vuurwapens (iARMS), het kernonderdeel van het EU-LAS-opleidingsaanbod van Interpol.

De uitvoerende agentschappen zullen tevens de nodige maatregelen nemen om de zichtbaarheid van het project in overeenstemming met de richtsnoeren van de Unie te verzekeren.

Duur

Voor het project is een looptijd van 36 maanden gepland.

(1) BESLUIT (GBVB) 2018/1789 van de Raad van 19 november 2018 ter ondersteuning van de bestrijding van de illegale handel in en de verspreiding van handvuurwapens en lichte wapens in de lidstaten van de Liga van Arabische Staten.