Beschikking van de Commissie

van 21 november 2001

betreffende de Franse regeling inzake belastingvrijstelling voor voorzieningen ten behoeve van buitenlandse vestigingen van ondernemingen

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2001) 3451)

(Slechts de tekst in de Franse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2002/347/EGKS)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, en met name op artikel 4, onder c),

Gelet op Beschikking nr. 2496/96/EGKS van de Commissie van 18 december 1996 houdende communautaire regels voor steun aan de ijzer- en staalindustrie(1) (hierna: "de staalsteuncode"), en met name op artikel 6, lid 5,

Na de belanghebbenden te hebben aangemaand hun opmerkingen kenbaar te maken overeenkomstig voornoemde bepalingen(2), en gezien hun opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

1. PROCEDURE

(1) In het kader van de procedure die op grond van artikel 6, lid 5, van Beschikking nr. 2496/96/EGKS is ingeleid ten aanzien van artikel 34 van de Spaanse wet nr. 43/1995(3), heeft een belanghebbende de Commissie geattendeerd op de belastingvoorschriften betreffende de buitenlandse vestigingen van Franse ondernemingen welke vervat zijn in de artikelen 39 octies A en 39 octies D van de Code Général des Impôts (hierna: "CGI") (het Franse belastingwetboek).

(2) Bij brieven van 3 mei en 14 juni 2000 heeft de Commissie Frankrijk verzocht haar mee te delen of deze bepalingen ten goede gekomen waren aan EGKS-ondernemingen. Ook verzocht zij alle inlichtingen te verstrekken die haar in staat konden stellen om deze bepalingen te toetsen aan artikel 4, onder c), van het EGKS-Verdrag.

(3) Bij schrijven van 28 november 2000 heeft de Commissie Frankrijk in kennis gesteld van haar besluit de procedure van artikel 6, lid 5, van Beschikking nr. 2496/96/EGKS in te leiden ten aanzien van deze steun.

(4) Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen(4) bekendgemaakt. De Commissie heeft de belanghebbenden uitgenodigd hun opmerkingen over de betrokken maatregel te maken.

(5) De Commissie heeft opmerkingen ontvangen van de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk. Zij heeft deze voor een reactie aan Frankrijk doorgezonden.

2. GEDETAILLEERDE BESCHRIJVING VAN DE STEUNMAATREGEL

(6) Ingevolge de artikelen 39 octies A en 39 octies D van de CGI kan een onderneming de verliezen - beperkt tot het eventueel begrensde investeringsbedrag (bij investeringen van commerciële aard of in de dienstensector) dan wel een deel van die investeringen (investeringen in de industrie en de landbouw) die zijn verricht in dochterondernemingen of bepaalde buitenlandse vestigingen - tijdelijk aftrekken van de belastinggrondslag.

(7) Bij commerciële investeringen moet de buitenlandse vestiging actief zijn in de verkoop in het buitenland van goederen die hoofdzakelijk door de Franse onderneming in Frankrijk geproduceerd zijn, en geldt het voordeel van deze bepalingen van rechtswege. Daarentegen moet bij investeringen in de landbouw, de industrie of de dienstensector, de onderneming een goedkeuring krijgen.

(8) Alle landen komen voor deze procedure in aanmerking behalve de lidstaten van de Europese Unie wat de vestigingen in de industrie of de landbouw betreft.

(9) Om voor de bepalingen van artikel 39 octies in aanmerking te komen volstaat het dat de moedermaatschappij 10 % van het kapitaal van de dochteronderneming in handen heeft bij een vestiging in de industrie of de landbouw. Wanneer het een commerciële vestiging of een vestiging in de dienstensector betreft, moet zij een derde van het kapitaal in handen hebben.

(10) De verliezen of investeringen waarvoor fiscale voorzieningen gevormd worden, moeten terug worden opgenomen zodra de dochteronderneming of de buitenlandse vestiging opnieuw winst maakt en, in elk geval, uiterlijk na tien jaar.

(11) Het bedrag van de voorzieningen is gelijk aan de helft van het kapitaal dat de moedermaatschappij in de dochteronderneming inbrengt, wanneer het gaat om een vestiging in de industrie of de landbouw, terwijl voor commerciële vestigingen of vestigingen in de dienstensector het bedrag afhankelijk is van het door de dochteronderneming geleden verlies, doch beperkt is tot het ingebrachte kapitaal. Bovendien wordt voor een vestiging in de dienstensector het investeringsbedrag dat recht geeft op de vorming van dergelijke voorziening, beperkt tot 20 miljoen FRF. Vestigingen uit het bankbedrijf, de financiële sector, het verzekeringsbedrijf en de vastgoedsector kunnen deze regeling niet genieten.

(12) Bij de inleiding van de procedure oordeelde de Commissie dat deze regeling staatssteun vormt die niet verenigbaar lijkt met het EGKS-Verdrag.

3. OPMERKINGEN VAN DE BELANGHEBBENDEN

(13) In hun schrijven van 26 juni 2001 hebben de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk zich aangesloten bij het voorbehoud dat de Commissie gemaakt had ten aanzien van de verenigbaarheid van de steun met de staalsteuncode.

4. OPMERKINGEN VAN FRANKRIJK

(14) In hun schrijven van 25 januari 2001 hebben de Franse autoriteiten aangevoerd dat de regeling inzake voorzieningen welke het voorwerp uitmaakt van de onderhavige procedure, geen staatssteun lijkt te vormen, en wel om de volgende redenen.

(15) Ten eerste zou het mechanisme inzake voorzieningen, bezien over de hele betrokken periode, geen systematisch voordeel opgeleverd hebben aan de betrokken ondernemingen. Volgens de Franse autoriteiten zou in het geval van deze vorming van voorzieningen - in tegenstelling tot belastinguitstel - de voorziening die afgetrokken is op het moment dat zij gevormd werd, de onderneming in staat gesteld hebben een voordeel te genieten dat overeenstemt met het belastingtarief van de vennootschapsbelasting dat in het betrokken aanslagjaar van toepassing is. Als tegenprestatie zou het opnemen van deze voorziening de betaling meebrengen van een belastingsom tegen het belastingtarief dat van toepassing is in het aanslagjaar waarin de voorziening wordt opgenomen. Aangezien in de periode 1993-1998 het verschil tussen beide tarieven meer dan acht punt bedroeg, hebben de betrokken ondernemingen, aan het eind van deze periode, geen financieel voordeel genoten.

(16) Ten tweede zou deze regeling een constituerend element vormen voor het territorialiteitsstelsel van de vennootschapsbelasting zoals dat in het Franse recht van toepassing is. Aangezien de in het buitenland gemaakte verliezen tijdens de opstartfase van deze vestigingen, in Frankrijk niet van de belastbare winst afgetrokken mogen worden, zou deze regeling niets anders doen dan de ondernemingen die een vestiging in het buitenland oprichten, in een situatie brengen die vergelijkbaar is met die van ondernemingen die een nieuwe vestiging in Frankrijk oprichten, of met die van buitenlandse ondernemingen waarvan alle verliezen in aanmerking genomen worden bij de berekening van belasting.

(17) Ten derde zouden alle economische actoren die op het Franse grondgebied actief zijn, voor deze procedure in aanmerking komen, zodat de vestiging van een dochteronderneming een directe impact heeft op de omzet van de moedermaatschappij. De uitsluiting van de financiële en vastgoedsector is toe te schrijven aan de aard van hun vestigingen in het buitenland, waaraan een andere logica ten grondslag ligt dan de economische logica die in de betrokken bepalingen primeert. Het effect van een vestiging op de financiële of beurswaardering van de activa van een onderneming wordt niet beschouwd als een criterium dat voor de economische weerslag relevant is. Wat betreft de goedkeuring die vereist is om de investeringen in industrie of dienstensector voor deze regeling in aanmerking te laten komen, zou de wettekst - volgens de Franse autoriteiten - de minister van Economie en Financiën geen discretionaire bevoegdheid verlenen: hij zou hem in staat stellen om voor belangrijke projecten vooraf de gegrondheid na te gaan van de toepassing van deze bepalingen, aangezien de rechter de wettelijkheid van goedkeuringsbesluiten kan toetsen.

(18) Bovendien zijn de Franse autoriteiten, wat de procedure betreft, van oordeel dat de Commissie de procedure voor bestaande steunmaatregelen had moeten toepassen, aangezien de Commissie al bij twee eerdere gelegenheden besloten heeft dat deze regeling geen staatssteun vormt.

(19) Ten slotte hebben de Franse autoriteiten de Commissie meegedeeld dat geen enkele onderneming uit de NACE-indeling "Vervaardiging van ijzer en staal - EGKS-sector" voor de artikelen 39 octies A en 39 octies D van de CGI in aanmerking was gekomen.

5. BEOORDELING VAN DE STEUN

(20) Overeenkomstig artikel 4, onder c), van het EGKS-Verdrag zijn door de staten verleende subsidies of hulp onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt en derhalve afgeschaft en verboden. In Beschikking nr. 2496/96/EGKS zijn de gevallen genoemd waarin, onder bepaalde voorwaarden, van dit algemene verbod kan worden afgeweken.

(21) In overeenstemming met de jurisprudentie van het Hof van Justitie (zie het arrest van 23 februari 1961 in zaak 30/59, De Gezamenlijke Steenkolenmijnen in Limburg/Hoge Autoriteit(5)) en met de benadering door de Commissie (zie punt 10 van de mededeling van de Commissie over de toepassing van de regels betreffende steunmaatregelen van de staten op maatregelen op het gebied van de directe belastingen op ondernemingen(6)) zij er op gewezen dat overeenkomstig het Gemeenschapsrecht het begrip steun niet alleen positieve staatssteun omvat, maar ook iedere maatregel die voor een bedrijf de lasten verlicht die dit normaal zou moeten dragen, ongeacht of deze al dan niet rechtstreeks door de gesteunde bedrijven wordt toegepast. In dit licht zijn niet-terugvorderbare subsidies, preferentiële leningen van de staat en aftrekken op de inkomsten- of vennootschapsbelasting, maatregelen die evenzeer als staatssteun moeten worden beschouwd.

(22) In onderhavig geval krijgen de begunstigde ondernemingen die het belastinguitstel genieten, een kasvoordeel aangezien zij gedurende een bepaalde termijn (die tot tien jaar kan bedragen) gratis beschikken over een bedrag waarover zij niet zouden beschikken, waren zij de overeenkomstige belasting onmiddellijk verschuldigd geweest. Het feit dat het belastingtarief dat op het tijdstip van de opneming van de voorzieningen, hoger kan zijn dan op het tijdstip dat de voorzieningen gevormd worden (zie overweging 15), doet niets af aan het kasvoordeel. Bovendien kunnen de begunstigde ondernemingen, op het tijdstip dat de voorziening gevormd wordt, geen enkele zekerheid hebben over het belastingtarief dat van toepassing zal zijn bij de opneming van de voorzieningen. Dit gegeven kan niettemin een rol spelen bij de berekening van het concrete voordeel met het oog op de mogelijke terugvordering van de steun.

(23) Wat het specifieke karakter van de maatregel aangaat, moet worden opgemerkt dat, overeenkomstig zowel de praktijk van de Commissie (zie de punten 13, 16 en 18 van de in overweging 21 genoemde mededeling) als de jurisprudentie van het Hof van Justitie (zie de arresten van 10 december 1969 in de gevoegde zaken 6 en 11/69, Commissie/Frankrijk(7), en van 7 juni 1988 in zaak 57/86, Griekenland/Commissie(8)), een subsidie specifiek is en derhalve als staatssteun, en niet als algemene maatregel, moet worden aangemerkt wanneer de maatregel, hoewel deze op het eerste gezicht qua vorm als algemene maatregel kan worden beschouwd, in de praktijk alleen aan een welbepaalde groep bedrijven ten goede komt.

(24) In onderhavig geval had de Commissie bij de inleiding van de procedure vastgesteld dat, wat de commerciële vestigingen betreft, alleen bepaalde ondernemingen die in Frankrijk produceren, op deze maatregel aanspraak kunnen maken, hetgeen met name uitsluit:

- de ondernemingen die in Frankrijk produceren, maar niet exporteren;

- de ondernemingen waarvan de buitenlandse vestiging niet als hoofddoel heeft de verkoop van in Frankrijk geproduceerde goederen;

- de ondernemingen die in Frankrijk produceren en die exporteren zonder een commerciële vestiging in het buitenland op te richten;

- de ondernemingen die uitsluitend actief zijn als handelsmaatschappijen.

(25) In zijn opmerkingen bij de inleiding van de procedure (zie overweging 17 van de onderhavige beschikking) heeft Frankrijk deze vaststelling niet weersproken en heeft het deze zelfs bevestigd door te erkennen dat, om voor de regeling in aanmerking te komen, de vestiging een directe impact moet hebben op het omzetcijfer van de moedermaatschappij.

(26) Evenzo heeft de Commissie, wat betreft de investeringen in industrie (of landbouw) of de vestigingen uit de dienstensector, bij de inleiding van de procedure geoordeeld dat alleen de ondernemingen die door de minister van Economie en Financiën erkend worden (in het geval van investeringen in de industrie, nà advies van de minister voor Industriële en Wetenschappelijke Ontwikkeling), op deze maatregel aanspraak kunnen maken. In dit verband verwees de Commissie naar zowel haar praktijk(9) als de jurisprudentie(10) dat de behandeling van economische actoren op discretionaire basis inderdaad aan de individuele toepassing van een algemene maatregel de hoedanigheid van een selectieve maatregel kan verlenen.

(27) In onderhavige zaak hebben de Franse autoriteiten, behoudens de onderwerping aan de algemene controle door de rechter op de wettigheid van de administratieve besluiten, geen andere bepaling aangegeven die een beperking inhoudt van de beoordelingsbevoegdheid waarover de minister van Economie en Financiën beschikt. Onder deze omstandigheden kan de Commissie alleen maar concluderen dat de administratie over een discretionaire marge beschikt.

(28) Ten aanzien van het argument als zou deze regeling een constituerend element vormen voor het territorialiteitsstelsel van de vennootschapsbelasting (zie overweging 16), is de Commissie van oordeel dat de territorialiteit van de Franse vennootschapsbelasting niet rechtvaardigt dat bepaalde ondernemingen, met name de commerciële vestigingen van handelsmaatschappijen, uitgesloten worden van de maatregel. Hetzelfde geldt voor het discretionaire karakter van de goedkeuring die voor de investeringen in de industrie (of de landbouw) of de vestigingen in de niet-commerciële dienstensector vereist is om deze voor de regeling in aanmerking te laten komen.

(29) Wat de procedurele aspecten betreft, dient de Commissie te herhalen dat, in tegenstelling tot het EG-Verdrag, het EGKS-Verdrag het begrip "bestaande steun" niet kent. In artikel 4, onder c), van het EGKS-Verdrag wordt bepaald dat door de staten verleende subsidies of hulp worden beschouwd als onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt en dienovereenkomstig binnen de Gemeenschap worden afgeschaft en zijn verboden. Het spreekt voor zich dat de Commissie niet wil ontkennen dat zij bij twee eerdere gelegenheden - in 1973 en 1992 - in het kader van het EG-Verdrag geoordeeld heeft dat de betrokken maatregelen geen steun vormden.

(30) Ten slotte sluit het feit dat, volgens de Franse autoriteiten, in januari 2001 geen onderneming uit de NACE-indeling "Vervaardiging van ijzer en staal - EGKS-sector" van de regeling gebruikmaakte (zie overweging 19), niet uit dat EGKS-ondernemingen of hun dochterondernemingen in het verleden van deze regeling geen gebruik gemaakt hebben of dat in de toekomst niet zullen doen.

6. CONCLUSIE

(31) De betrokken regeling is niet algemeen toepasselijk en kan dus resulteren in de toekenning van staatssteun ten faveure van bepaalde ondernemingen. Derhalve vormt deze regeling staatssteun in de zin van de communautaire regelgeving en is zij, voorzover de steun aan EGKS-ijzer- en staalbedrijven ten goede komt, in strijd met artikel 4, onder c), van het EGKS-Verdrag. Daarenboven is geen van de in de staalsteuncode genoemde uitzonderingen op het onderhavige geval van toepassing.

(32) Wat de terugvordering van de steun betreft, gelast de Commissie, wanneer zij tot de bevinding komt dat met de gemeenschappelijke markt onverenigbare staatssteun is toegekend, gewoonlijk de lidstaat deze steun terug te vorderen. De Commissie zal echter de terugvordering van de steun niet bevelen indien zulks in strijd is met een algemeen beginsel van het Gemeenschapsrecht.

(33) In het onderhavige geval doet de Commissie opmerken dat zij al bij twee eerdere gelegenheden(11), in het kader van het EG-Verdrag, besloten heeft dat deze regeling geen staatssteun vormt. Onder deze omstandigheden is de Commissie van mening dat zelfs de meest behoedzame en welingelichte staalbedrijven niet hadden kunnen voorzien dat de betrokken fiscale bepalingen zouden worden aangemerkt als staatssteun die in strijd is met artikel 4 van het EGKS-Verdrag en dat zij zich terecht konden beroepen op het beginsel van het gewettigd vertrouwen. Mitsdien besluit de Commissie dat er geen reden is om de betrokken steun die vóór deze beschikking is verleend, terug te vorderen,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

Alle steun die Frankrijk overeenkomstig de artikelen 39 octies A en 39 octies D van de Code Général des Impôts ten faveure van in Frankrijk belastingplichtige EGKS-staalbedrijven heeft toegekend, is onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt voor kolen en staal.

Artikel 2

Frankrijk treft onverwijld de nodige maatregelen om ervoor te zorgen dat de in Frankrijk belastingplichtige EGKS-staalbedrijven uitgesloten worden van het voordeel van de in artikel 1 genoemde steun.

Artikel 3

Frankrijk deelt de Commissie binnen twee maanden vanaf de kennisgeving van deze beschikking mee welke maatregelen het heeft genomen om hieraan te voldoen.

Artikel 4

Deze beschikking is gericht tot de Franse Republiek.

Gedaan te Brussel, 21 november 2001.

Voor de Commissie

Mario Monti

Lid van de Commissie

(1) PB L 338 van 28.12.1996, blz. 42.

(2) PB C 160 van 2.6.2001, blz. 12.

(3) PB C 329 van 31.10.1997, blz. 4.

(4) Zie voetnoot 2.

(5) Jurispr. 1961, blz. 3.

(6) PB C 384 van 10.12.1998, blz. 3.

(7) Jurispr. 1969, blz. 523.

(8) Jurispr. 1988, blz. 2855.

(9) Punten 21 en 22 van de eerder genoemde mededeling van de Commissie (zie voetnoot 6).

(10) Arrest van het Hof van 26 september 1996 in zaak C-241/97, Frankrijk/Commissie, Jurispr. 1996, blz. I-4551, punten 23-24, en van 1 december 1998 in zaak C-200/97, Ecotrade/Altiforni e Ferriere di Servola, Jurispr. 1998, blz. I-7907, punt 40.

(11) Beschikking 73/263/EEG van de Commissie van 25 juli 1973 betreffende belastingfaciliteiten, verleend uit hoofde van artikel 34 van de Franse wet nr. 65-566 van 12 juli 1965, alsmede het rondschrijven van 24 maart 1967 aan Franse ondernemingen die vestigingen in het buitenland oprichten (PB L 253 van 10.9.1973, blz. 10), en de beschikking van 30 september 1992 betreffende steunmaatregel NN 96/92 (PB C 3 van 7.1.1993, blz. 5).