BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 28 november 1980 betreffende een steunregeling van de Belgische Regering ten behoeve van bepaalde investeringen die door de Belgische dochteronderneming van een internationaal olieconcern in haar raffinaderij te Antwerpen zijn verricht (Slechts de teksten in de Nederlandse en de Franse taal zijn authentiek) (80/1157/EEG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, inzonderheid op artikel 93, lid 2, eerste alinea,

Na belanghebbenden overeenkomstig artikel 93 te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken en gezien deze opmerkingen,

I

Overwegende dat bij de Belgische wet van 17 juli 1959, ingevoerd bij Koninklijk Besluit van 17 augustus 1959 (1), algemene steunmaatregelen zijn ingevoerd ten behoeve van de Belgische economie, met name bepaalde rentesubsidies voor leningen die zijn aangegaan met het oog op investeringen, staatsgaranties voor door ondernemingen met banken gesloten leningen, waarvoor een rentesubsidie wordt verleend, alsmede vrijstelling gedurende 5 jaar van belasting op onroerend goed;

Overwegende dat zij bij haar onderzoek van de Belgische wet conform artikel 93, leden 1 en 2, van het EEG-Verdrag stelde dat hier sprake was van een algemene steunregeling zonder sectoriële of regionale strekking en dat op grond van deze wet steun kon worden verleend voor investeringen van ongeacht welke onderneming in ongeacht welk gebied of welke bedrijfstak ; dat deze wet derhalve een algemene steunregeling vormt die als zodanig niet in aanmerking kon komen voor toepassing van één der uitzonderingsbepalingen van artikel 92, lid 3, sub a) of c), van het EEG-Verdrag ; dat zij, nu een sectoriële of regionale doelstelling ontbrak de gevolgen van de steunregeling voor het handelsverkeer tussen Lid-Staten en voor de mededinging niet kon beoordelen en derhalve niet kon nagaan of zij verenigbaar was met de gemeenschappelijke markt;

Overwegende dat zij ten aanzien van dergelijke algemene steunregelingen nu de vaste politiek volgt hiermede akkoord te gaan, mits aan één der volgende twee voorwaarden wordt voldaan, namelijk dat de Lid-Staat haar in kennis stelt hetzij van een regionaal of sectorieel programma voor de toepassing of, wanneer zulks niet mogelijk wordt geacht, van belangrijke individuele toepassingsgevallen;

Overwegende dat zij bij Beschikking 75/397/EEG (2) de eis stelde dat de Belgische Regering haar vooraf en tijdig mededeling doet van belangrijke toepassingsgevallen van de Belgische wet van 17 juli 1959 tot invoering van maatregelen ter bevordering van de economische expansie en de oprichting van nieuwe industrieën, zodat de Commissie zich kan uitspreken over de verenigbaarheid van de voorgestelde steunmaatregelen met de gemeenschappelijke markt;

II

Overwegende dat de Belgische Regering haar bij brief van 26 maart 1979 in kennis heeft gesteld van haar voornemen tot steunverlening uit hoofde van bovengenoemde wet ten aanzien van investeringen die een raffinaderij te Antwerpen reeds heeft verricht;

Overwegende dat het bewuste bedrijf de Belgische dochteronderneming is van één van de belangrijkste olieconcerns ter wereld ; dat twee voorgaande verzoeken om steunverlening door de Belgische Regering aan deze onderneming voor dezelfde of soortgelijke doeleinden hebben geleid tot bezwaren van de Commissie tegen deze voorstellen op grond van het feit dat deze steun onverenigbaar was met de gemeenschappelijke markt, met name gezien de toestand in de raffinagesector in de Gemeenschap ; dat één van deze verzoeken werd gewijzigd om haar bezwaren te ondervangen (3) en het andere werd afgewezen (4);

III

Overwegende dat zij in haar mededeling aan de Raad van 17 maart 1977 (COM (77) 61 def.) en van 22 februari 1978 (COM (78) 71 def.) vaststelde dat de raffinaderijen in een moeilijke situatie verkeren door het aanzienlijke overschot aan capaciteit en een relatief gebrekkige aansluiting van hun specifieke structuur aan de aard van de werkelijke vraag ; dat de bestaande capaciteit grotendeels voor de raffinage van zware produkten wordt aangewend ; dat de prijsstijging voor ruwe aardolie en de maatregelen die zijn getroffen om (1)Belgisch Staatsblad van 29.8.1959. (2)PB nr. L 177 van 8.7.1975, blz. 13. (3)PB nr. L 80 van 29.3.1977, blz. 23 (Antwerpen). (4)PB nr. L 270 van 27.9.1973, blz. 22 (Antwerpen en Kallo). alternatieve energiebronnen te ontwikkelen reeds ten gevolge hebben gehad en ook in de toekomst nog ten gevolge zullen hebben dat de vraag naar deze produkten aanzienlijk zal verminderen zodat conversie van de desbetreffende raffinagecapaciteit in capaciteit voor geraffineerde lichte produkten, ten aanzien waarvan de vraag blijft stijgen, noodzakelijk wordt ; dat evenwel de prijsverschillen die in het voordeel werken van lichte produkten (of van ruwe aardolie waaruit grotere hoeveelheden van die produkten kunnen worden vervaardigd) ten opzichte van geraffineerde zware produkten (of zware ruwe aardolie) voor ondernemingen een voldoende aansporing zijn om de nodige conversiewerkzaamheden uit te voeren;

IV

Overwegende dat het te steunen project betrekking heeft op investeringen in de raffinaderij te Antwerpen voor de reactivering en uitbreiding van een eenheid voor katalytisch kraken, dat wil zeggen, voor de opvoering van de opbrengst aan lichte geraffineerde produkten ; dat deze investering, die geen verandering brengt in de totale capaciteit van de raffinaderij, het mogelijk zal maken jaarlijks 1,3 miljoen ton lichte produkten extra te produceren (distillatieprodukten en nafta) waardoor de toegevoegde waarde met ongeveer 1 500 miljoen Belgische frank per jaar zal toenemen ; dat de kosten van de investering worden geschat op 1 000 miljoen Belgische frank;

Overwegende dat de bewuste onderneming de betreffende investering reeds heeft verricht en dat de nieuwe eenheid in bedrijf is sinds het begin van 1979 ; dat de markt voor lichte distillatieprodukten nog steeds groeiende is, hoewel in de raffinagesector in het algemeen een aanzienlijk overschot aan capaciteit bestaat;

Overwegende dat de bewuste raffinaderij een totale capaciteit heeft van ongeveer 13 miljoen ton en op ongeveer 50 % van haar theoretische capaciteit werkte toen het verzoek om steunverlening in overweging werd genomen ; dat 40 % van haar produktie wordt verkocht in België en het overige gedeelte in Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Nederland;

Overwegende dat de voorgestelde steun zal worden verleend in de vorm van rentevergoedingen ; dat het netto-subsidie-equivalent 120 miljoen Belgische frank bedraagt ofwel 12 % van het geïnvesteerde bedrag ; dat bovendien belastingfaciliteiten worden verleend die neerkomen op nog eens 1,5 % in netto-subsidie-equivalent;

V

Overwegende dat de door de Belgische Regering voorgestelde steun derhalve het handelsverkeer tussen de Lid-Staten vermoedelijk nadelig zal beïnvloeden en de concurrentie dreigt te vervalsen door begunstiging van de betrokken onderneming of van de produktie van haar goederen in de zin van artikel 92, lid 1, van het EEG-Verdrag;

Overwegende dat volgens de bepalingen van het EEG-Verdrag steunmaatregelen die aan de in artikel 92, lid 1, vermelde criteria voldoen, onverenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt ; dat de in artikel 92, lid 3, vermelde uitzonderingen op deze onverenigbaarheid betrekking hebben op doelstellingen die in het belang van de Gemeenschap en niet dat van de individuele begunstigde worden nagestreefd ; dat deze uitzonderingen strikt moeten worden geïnterpreteerd bij de behandeling van regionale of sectoriële steunregelingen en van individuele toepassingen van een algemene steunregeling ; dat een uitzondering met name slechts dan mag worden toegestaan wanneer kan worden vastgesteld dat bij ontstentenis van deze maatregelen de begunstigde ondernemingen via het marktmechanisme alleen niet zouden overgaan tot de verwezenlijking van één der doelstellingen waarop deze uitzonderingen betrekking hebben;

Overwegende dat de toekenning van een uitzondering zonder tegenprestatie als rechtvaardigingsgrond zou neerkomen op aanvaarding van een ongunstige beïnvloeding van het handelsverkeer tussen de Lid-Staten en van vervalsing van de mededinging zonder dat daarmede enig belang van de Gemeenschap wordt gediend terwijl men er zich anderzijds bij neerlegt dat sommige Lid-Staten ten onrechte bevoordeeld worden;

Overwegende dat bij haar onderzoek van de steunprogramma's, zij bij de hantering van bovenbedoelde beginselen voor de behandeling van individuele gevallen van algemene steunregelingen ervan overtuigd dient te zijn dat er aan de zijde van de begunstigde in kwestie tegenprestatie als specifieke rechtvaardigigingsgrond aanwezig is voor de conclusie dat toekenning van de steun nodig is om het bereiken van één der in artikel 92, lid 3, bedoelde doelstellingen te bevorderen ; dat het, wanneer zulks niet kan worden aangetoond en in het bijzonder wanneer de gesteunde investering in ongewijzigde vorm zou worden verricht, vaststaat dat de steun niet tot het bereiken van de in de uitzonderingsbepalingen genoemde doelstellingen bijdraagt doch tot versterking van de financiële positie van de bewuste onderneming dient;

Overwegende dat in het onderhavige geval een dergelijke tegenprestatie als rechtvaardigingsgrond van de zijde van de begunstigde onderneming kennelijk niet aanwezig is;

Overwegende dat de Belgische Regering geen argument heeft kunnen geven en de Commissie geen rechtvaardiging heeft kunnen ontdekken voor de conclusie dat de voorgestelde steun voldoet aan de voorwaarden die de toepassing van één der uitzonderingsbepalingen van artikel 92, lid 3, van het EEG-Verdrag rechtvaardigen;

Overwegende voorts dat, niettegenstaande de omstandigheid dat in België een zo grote werkloosheid heerst dat de Commissie een uitzondering heeft toegestaan ten behoeve van een steunregeling voor de werkgelegenheid op grond van het feit dat er sprake is van een ernstige verstoring in de economie van België, niet mag worden geconcludeerd dat iedere andere steunmaatregel van welke aard ook, die door de Belgische Regering wordt voorgesteld, automatisch in aanmerking komt voor toepassing van één der uitzonderingsbepalingen van artikel 92, lid 3, aangezien iedere aangemelde steunmaatregel op zichzelf moet worden beoordeeld in het licht van de daarvoor geldende specifieke criteria;

Overwegende dat, voor zover de uitzonderingsbepalingen van artikel 92, lid 3, sub a) en c), betrekking hebben op steunmaatregelen ter bevordering of ondersteuning van de ontwikkeling van bepaalde streken, de regio Antwerpen nog steeds in een gunstiger sociaal-economische situatie verkeert dan de andere Belgische regio's ; dat, in zoverre ook in de regio Antwerpen het algemene probleem van gebrek aan werkgelegenheid aanwezig is, zij reeds onder de algemene werkgelegenheidssteunregeling valt en dat mitsdien geen reden bestaat om weer een afwijking voor onderhavige steunmaatregel toe te staan op grond van de stelling dat deze de ontwikkeling van de regio zal bevorderen of vergemakkelijken, voor welk doel deze steunmaatregel bovendien niet was bestemd;

Overwegende, in verband met de uitzondering van artikel 92, lid 3, sub b), dat, hoewel de markt voor de produktie van geraffineerde lichte produkten niet de overcapaciteit vertoont die het resterende gedeelte van de raffinagesector kenmerkt, dit soort investeringen in elk geval door normale marktkrachten zou worden bewerkstelligd ; dat de onderhavige investering geen bijzonderheden vertoont die haar de hoedanigheid geven van een project van gemeenschappelijk Europees belang of van een project om een ernstige verstoring in de economie van een Lid-Staat op te heffen, welks bevordering een afwijking ex artikel 92, lid 3, sub b), van de in artikel 92, lid 1, neergelegde onverenigbaarheid van steunmaatregelen rechtvaardigt;

Overwegende tenslotte, in verband met de uitzonderingsbepaling van artikel 92, lid 3, sub c), ten behoeve van "steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid te vergemakkelijken", dat bij onderzoek van de volgens het voorstel voor steun in aanmerking komende investering in de raffinaderij blijkt dat de investeringen zijn verricht en de nieuwe installaties door de onderneming in bedrijf zijn gesteld geruime tijd voordat de Belgische Regering haar het steunproject heeft medegedeeld ; dat de onderneming heeft verklaard dat zij de investeringen in ieder geval met haar eigen financiële middelen zou hebben verricht, zoals dochterondernemingen van het concern in andere Lid-Staten hebben gedaan ; dat dit feit en de algemene toestand van de raffinaderijen voor lichte produkten voldoende aantonen dat de steun niet nodig is om de ontwikkeling van de economische bedrijvigheid in deze bedrijfstak te bevorderen ; dat verder, gezien het feit dat 60 % van de totale produktie der onderneming naar andere Lid-Staten wordt uitgevoerd, de toekenning van deze steun de handelsverhoudingen waarschijnlijk in een mate zou beïnvloeden die met het gemeenschappelijk belang in strijd is;

Overwegende in verband met het voorgaande dat de ontwerp-steunmaatregel van de Belgische Regering niet voldoet aan de vereiste voorwaarden om in aanmerking te komen voor de toepassing van één der uitzonderingsbepalingen van artikel 92, lid 3, van het EEG-Verdrag,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

Het Koninkrijk België kan zijn op 26 maart 1979 bij de Commissie aangemelde voornemen om volgens de wet van 17 juli 1959 ter bevordering van de economische expansie en de oprichting van nieuwe industrieën steun te verlenen aan bepaalde investeringen, verricht in een te Antwerpen gevestigde raffinaderij, niet tot uitvoering brengen.

Artikel 2

Deze beschikking is gericht tot het Koninkrijk België. Het Koninkrijk België deelt de Commissie binnen twee maanden na de datum van deze beschikking mede welke maatregelen het heeft getroffen om zich naar deze beschikking te voegen.

Gedaan te Brussel, 28 november 1980.

Voor de Commissie

Raymond VOUEL

Lid van de Commissie