Beschikking van de Commissie

van 13 december 2000

betreffende de steunregeling die het Koninkrijk der Nederlanden ten uitvoer heeft gelegd ten gunste van zes mestverwerkende bedrijven

(kennisgeving geschied onder nummer C(2000) 4070)

(Slechts de tekst in de Nederlandse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2001/521/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betredende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 62, lid 1, onder a),

Gelet op Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag,

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde bepalingen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken(1),

Overwegende hetgeen volgt:

I. PROCEDURE

(1) Sinds 1994 werd naar aanleiding van diverse klachten de aandacht van de Commissie gevestigd op zaken waarbij steun werd verleend voor mestverwerkingsprojecten in Nederland op grond van de steunregeling "Bijdrageregeling Proefprojecten Mestverwerking", hierna "de BPM" genoemd. De goedkeuring door de Commissie van deze regeling liep tot 1994(2). Volgens de klachten was ook na die datum steun toegekend.

(2) Bij schrijven van 15 juli 1999 (SG(99) D/5241) gelastte de Commissie Nederland binnen 20 werkdagen na ontvangst van het bevel tot het verstrekken van inlichtingen, alle informatie te geven die de Commissie nodig had om te kunnen nagaan of de betrokken steunmaatregelen onder de BPM vielen zoals die door de Commissie was goedgekeurd; voorts diende te worden meegedeeld of nog andere steun was betaald ten behoeve van dergelijke projecten.

(3) Bij brieven van 15 oktober (A/37878) en 26 oktober 1999 (A/38181) verstrekten de Nederlandse autoriteiten een aantal documenten zonder evenwel nader in te gaan op de vragen die de Commissie had gesteld in haar bevel tot het verstrekken van inlichtingen.

(4) Bij schrijven van 17 mei 2000 (SG (2000)D/103702) heeft de Commissie Nederland in kennis gesteld van haar besluit tot inleiding van de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag ten aanzien van zes zaken waarin steun was uitgekeerd na het aflopen van de regeling.

(5) Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen(3) bekendgemaakt. De Commissie heeft belanghebbenden aangemaand hun opmerkingen ten aanzien van de steunmaatregel kenbaar te maken.

(6) De Commissie heeft van de belanghebbenden geen opmerkingen terzake ontvangen.

II. GEDETAILLEERDE BESCHRIJVING VAN DE STEUNMAATREGEL

(7) Op 6 juli 1989 heeft de Commissie de BPM goedgekeurd (N 137/89) voor de periode 1989-1990. Bij beschikking van 14 december 1990 werd deze regeling verlengd tot eind 1994 (C 17/90, ex N 88/90). Met de goedkeuring voor de verlenging van deze regeling werden de Nederlandse autoriteiten gemachtigd investeringssteun te verlenen tot 35 % van de in aanmerking komende kosten voor circa 20 grootschalige mestverwerkingsinstallaties.

(8) De regeling was bedoeld om bruikbare afzetmogelijkheden van het mestoverschot in Nederland te stimuleren. De Nederlandse autoriteiten richtten hun aandacht hierbij vooral op steun voor het voorkomen van overproductie van mest en op een milieuhygiënisch verantwoorde verwerking van het mestoverschot.

(9) Wat de mestverwerking betreft, werd investeringssteun toegekend aan beproevingsinstallaties (waar nieuwe mestverwerkingsmethodes werden beproefd), proeffabrieken (die alle verwerkingsstadia omvatten, van mest tot verkoopbaar product), voorzuiveringsinstallaties (waar relatief zuivere effluenten worden geproduceerd) en grootschalige pluimveemestopslag en -verwerkingsinstallaties (vaak met opslag in open lucht, met ammoniakuitstoot).

(10) Na het aflopen van de BPM heeft de Nederlandse overheid 2501089 EUR steun toegekend aan de mestverwerkingsfabrieken Ferm-o-Feed BV, Fleuren Compost BV, Vloet Oploo BV, Smith Markelo, Arev Venhorst en Memon KPI.

(11) Tenslotte heeft één fabriek - Ferm-o-Feed - tweemaal overheidssteun ontvangen, zonder dat er een bewijs is dat de steun twee verschillende proefprojecten betrof.

Bedragen toegekend na afloop BPM

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(12) De Commissie leidde de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in omdat zij ernstige twijfel had omtrent de vraag of de zes gevallen onder de BPM vielen en of deze gevallen onder de afwijkingen van artikel 87, leden 2 en 3, van het EG-Verdrag zouden kunnen vallen, aangezien geen van beide afwijkingen van toepassing leek. Met betrekking tot de eerste afwijking, zoals bepaald in artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag, was de Commissie van mening dat de voorwaarden van de communautaire kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu(4), hierna "de milieukaderregeling genoemd", niet van toepassing waren, aangezien niet het bewijs was geleverd dat de investeringssteun het bereiken van aanzienlijk hogere niveaus van milieubescherming mogelijk maakte en aangezien de voorgenomen steunintensiteiten de in deze kaderregeling genoemde drempels overschreden. Ook de communautaire kaderregeling inzake overheidssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen(5) (hierna: "de MKB-kaderregeling") leek niet van toepassing, aangezien steun voor grote bedrijven en het overschrijden van de maximaal toegestane steunintensiteiten, zoals bepaald in deze kaderregeling niet was uitgesloten.

III. OPMERKINGEN VAN NEDERLAND

(13) Volgens de Nederlandse autoriteiten is de steunverlening of de beslissing omtrent de toekenning van een bijdrage het juridisch bindende besluit voor de toekenning van de overheidssteun; door dit besluit verbindt de overheid zich ertoe de aanvrager steun te betalen voor het vastgestelde maximumbedrag, mits de begunstigde voldoet aan alle in de regeling vastgestelde voorwaarden. Dit besluit moest vóór 31 december 1994 zijn genomen en werd de begunstigden met een toekenningsbrief meegedeeld.

(14) In het verdere verloop van de procedure hebben de Nederlandse autoriteiten aangevoerd dat ook de overheidssteun die na het aflopen van de BPM werd toegekend, onder deze regeling viel wanneer de bevestigingsbrief verzonden werd vóór het aflopen van de regeling.

(15) Voorts was de Nederlandse overheid van oordeel dat enkel voor grootschalige mestverwerkingsprojecten een afzonderlijke aanmelding vereist was, en dat zij daarom de betrokken projecten niet had aangemeld.

(16) Tenslotte wees de Nederlandse overheid erop dat, wat Ferm-o-Feed betrof, de regeling de autoriteiten niet belette steun te verlenen aan twee verschillende projecten die door eenzelfde bedrijf werden voorgesteld.

IV. BEOORDELING VAN DE STEUN

A. Toepasselijkheid van de BPM

(17) Teneinde na te gaan of de steun voor de zes betrokken ondernemingen als bestaande steun dient te worden aangemerkt, heeft de Commissie eerst onderzocht in hoeverre de BPM op de voormelde projecten van toepassing is

(18) De belangrijkste juridische vraag in deze zes zaken is het verschil in interpretatie bij het beantwoorden van de vraag wat bij de toekenning van steun als juridisch bindend besluit geldt. Hoewel de Nederlandse overheid aanvoert dat het juridisch bindende besluit waarmee de bevoegde instanties steun toezeggen, de toekenningsbrief is, is zij van mening dat alle betrokken subsidies waarvoor na 31 december 1994 een toekenningsbrief werd verzonden, onder deze regeling vallen omdat de bevestigingsbrief vóór die einddatum werd verzonden.

(19) Na grondig onderzoek van de documenten in verband met de administratieve procedure in de voormelde zaken, is de Commissie van oordeel dat het juridisch bindende besluit de toekenningsbrief is. De bevestigingsbrief is een loutere ontvangstbevestiging van de steunaanvraag zonder enig voorafgaand onderzoek of aan de voorwaarden van de regeling is voldaan. Voorts was de toekenning van de steun afhankelijk van de evaluatie van een adviescommissie, bestaande uit vertegenwoordigers van diverse ministeries. Pas nadat op nationaal niveau een beoordeling door deze commissie had plaatsgevonden, zond het bevoegde ministerie van Landbouw, Visserij en Natuurbeheer een toekenningsbrief waarin het bedrag van de in aanmerking komende kosten werd vermeld, alsmede het steunbedrag en de voorwaarden waarop de subsidie werd toegekend. De analyse van de procedurele stappen toonde dus aan dat de steun niet automatisch werd verstrekt aan alle aanvragers, maar slechts na het discretionaire besluit van de bevoegde autoriteiten.

(20) Bijgevolg is de Commissie van oordeel dat de datum van de verzending van de toekenningsbrief als datum van toekenning van de steun geldt, zoals de Nederlandse autoriteiten in eerste instantie ook hadden bevestigd. Bijgevolg viel de aan deze zes mestverwerkingsfabrieken toegekende steun niet onder de regeling en dient hij te worden beoordeeld als onrechtmatige steun die ten uitvoer werd gelegd in strijd met artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag.

B. Steun in de zin van artikel 87 van het EG-Verdrag

(21) De door de Nederlandse regering toegekende investeringssteun was bedoeld om investeringen in mestfaciliteiten mogelijk te maken en te bevorderen, en bevoordeelde bijgevolg de betrokken ondernemingen. Na verwerking zal de dierlijke mest vooral als gedroogde mest in korrelvorm op de markt worden gebracht. De mestverwerkingsfabrieken concurreren met andere producenten van organische en chemische meststoffen. Deze financiële prikkel dreigt, doordat hij de financiële positie van deze ondernemingen versterkt, de mededinging op de interne EU-markt te verstoren, aangezien stalmest, gebruikt als meststof, concurrentie vormt voor andere organische meststoffen.

(22) Volgens een studie over de afzetmogelijkheden voor verwerkte dierlijke mest uit Nederland(6) die in 1990 voor het betrokken Nederlandse ministerie werd gemaakt, bestaat voor dierlijke en plantaardige meststoffen niet alleen lokaal concurrentie, maar ook op de Franse, Spaanse, Portugese, Italiaanse en Griekse markten. In de periode 1988-1990 bedroeg het Nederlandse aandeel in de totale intracommunautaire handel in deze producten 44 tot 60 %. De Nederlandse export van verwerkte dierlijke mest naar andere lidstaten zal naar verwachting toenemen, vooral door de voormelde projecten.

(23) Ondanks het bevel tot het verstrekken van inlichtingen hebben de Nederlandse autoriteiten niet de nodige informatie verschaft ten aanzien van de marktsituatie van elk afzonderlijk bedrijf. Deze had een beoordeling van de impact van de afzonderlijke bedrijven op de markten van mestverwerking en meststoffen mogelijk moeten maken. Daarom baseerde de Commissie zich op de gegevens voor de gehele markt, zoals hierboven aangegeven.

(24) Bijgevolg kan de steun het handelsverkeer tussen de lidstaten in deze sector ongunstig beïnvloeden en vormt hij dus een steunmaatregel van de staten in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag.

C. De verenigbaarheid van de steun met artikel 87 van het EG-Verdrag

(25) De steun viel niet onder een goedgekeurde en thans nog van kracht zijnde steunregeling, aangezien de BPM in 1994 afliep. Bijgevolg was - in tegenstelling tot hetgeen de Nederlandse overheid betoogt - voor de steun aan de betrokken mestverwerkingsbedrijven een afzonderlijke aanmelding vereist, ongeacht de omvang van deze bedrijven. De Nederlandse autoriteiten hebben zich niet gehouden aan hun verplichting op grond van artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag. De Commissie beoordeelde de maatregel op grond van artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag als nieuwe steun en paste daarbij de beginselen van artikel 87 van het EG-Verdrag toe.

(26) De voorgenomen steun zou enkel als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kunnen worden aangemerkt indien een van de afwijkingen van artikel 87, leden 2 en 3, van het EG-Verdrag van toepassing zou zijn.

(27) Om de volgende redenen zijn de afwijkingen van artikel 87, lid 2, en lid 3, onder a), b), c)(7) en d), van het EG-Verdrag, in deze zaak niet van toepassing.

(28) Het betreft hier geen steunmaatregelen van sociale aard aan individuele verbruikers of tot herstel van de schade veroorzaakt door natuurrampen, noch gaat het om steun aan de economie van bepaalde streken van de Bondsrepubliek Duitsland die nadeel ondervinden van de deling van Duitsland. De afwijkingen van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag zijn in deze zaak evenmin van toepassing, aangezien het geen steunmaatregelen betrof ter bevordering van de economische ontwikkeling van streken waarin de levensstandaard abnormaal laag is of waar een ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst. Wat de afwijking van artikel 87, lid 3, onder b), van het EG-Verdrag betreft, is de Commissie van oordeel dat de steun duidelijk niet bedoeld was voor de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang of voor de opheffng van een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat. Het regionale aspect van de afwijking van artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag is niet van toepassing, aangezien de ondernemingen niet gevestigd zijn in steungebieden, noch is de steun bestemd voor de bevordering van de cultuur en de instandhouding van het culturele erfgoed als bedoeld in artikel 87, lid 3, onder d), van het EG-Verdrag.

(29) De Nederlandse autoriteiten hebben ook niet gepoogd de steun op een van de voormelde gronden te rechtvaardigen.

D. De verenigbaarheid van de steun met artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag

(30) Wat betreft het tweede deel van de afwijking van artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag - steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid te vergemakkelijken - ging de Commissie bij haar beoordeling uit van het feit dat de BPM uit 1989/1990 in de eerste plaats was bedoeld om middelgrote ondernemingen te helpen bij het opzetten van beproevingsinstallaties voor mestverwerking zodat mestoverschotten op een milieuhygiënisch verantwoorde wijze konden worden verwerkt overeenkomstig de Nederlandse wetgeving die de mestproductie sinds 1987 beperkt, en Richtlijn 91/676/EEG van de Raad van 12 december 1991 inzake de bescherming van water tegen verontreiniging door nitraten uit agrarische bronnen(8), hierna "de nitraatrichtlijn" genoemd.

(31) De Commissie keurde de verlenging van de BPM in 1990 bij wijze van uitzondering goed, zodat de Nederlandse overheid de introductie van een innoverende technologie kon stimuleren. Het welslagen van deze projecten hing af van de bereidheid van de landbouwers te betalen voor de verwerking van de op hun boerderijen geproduceerde mest. Bij die gelegenheid heeft de Commissie er reeds op gewezen dat wanneer deze projecten niet levensvatbaar zouden blijken, zij a priori een negatieve houding zou aannemen ten aanzien van verdere steun voor mestverwerking in Nederland(9). Het was dus duidelijk voor de Nederlandse overheid dat de Commissie haar benadering van de BPM ten gronde had herzien. De Nederlandse overheid kon dan ook niet langer verwachten dat nieuwe projecten op dezelfde voorwaarden als die van de BPM verenigbaar zouden zijn met artikel 87 van het EG-Verdrag.

(32) De Commissie heeft de verenigbaarheid van de steun eerst getoetst vanuit het oogpunt van de MKB-kaderregeling.

(33) Volgens punt 4.2.1 van deze kaderregeling kan de Commissie steun ten behoeve van het MKB buiten de voor nationale regionale steun in aanmerking komende regio's goedkeuren mits de steunintensiteit niet hoger is dan 15 % voor kleine ondernemingen of 7, 5 % voor middelgrote ondernemingen. Een en ander betekent dat de MKB-kaderregeling in vijf van deze gevallen niet van toepassing is. Immers, ook al voldoen deze bedrijven aan de criteria van punt 3.2 van de MKB-kaderregeling, de toegekende steun gaat ver boven de toegestane plafonds uit.

(34) Enkel bij Fleuren Compost BV lag de steunintensiteit onder het in de MKB-kaderregeling vastgestelde maximum. De Nederlandse autoriteiten hebben echter niet aangetoond dat dit bedrijf voldoet aan de criteria van punt 3.2 van de MKB-kaderregeling, ondanks de twijfel ten aanzien van de grootte van de betrokken bedrijven die de Commissie uitte in haar bevel tot het verstrekken van informatie bij haar besluit tot inleiding van de procedure.

(35) De Nederlandse autoriteiten hebben dus niet het bewijs geleverd dat deze zes bedrijven voldoen aan de MKB-criteria van de MKB-kaderregeling, noch hebben zij de steun op deze grond gerechtvaardigd. Bovendien leverden zij niet het bewijs dat de algemene beginselen van punt 4.1 van de MKB-kaderregeling werden nageleefd. Derhalve is de Commissie van oordeel dat de MKB-kaderregeling niet van toepassing is.

(36) De Commissie heeft de projecten ook getoetst aan de milieukaderregeling.

(37) In de eerste plaats heeft de Commissie nagegaan of de betrokken maatregelen voldeden aan de voorwaarden voor de toekenning van investeringssteun zoals die zijn uiteengezet in punt 3.2 van de milieukaderregeling.

(38) De Commissie is van mening dat dat deel van de milieukaderregeling niet van toepassing is, omdat de milieuverplichtingen die voortvloeien uit de "nitraatrichtlijn" gelden ten aanzien van de boeren met het oog op een beperking van de mestproductie, terwijl de begunstigden van de steun niet de geadresseerden van deze verplichtingen zijn.

(39) Maar zelfs indien de milieukaderregeling wel van toepassing zou zijn, mag volgens punt 3.2.3, onder B, betreffende steun om ondernemingen aan te moedigen verder te gaan dan de verplichte milieunormen, enkel steun worden toegekend voor investeringen indien deze gericht zijn op een beduidend hoger niveau van milieubescherming dan bij de verplichte normen is vereist. De Nederlandse overheid heeft geen bewijs geleverd dat dit bij de betrokken maatregelen het geval was. De Commissie betwijfelt of de mestverwerkingsinstallaties ertoe kunnen bijdragen verder te gaan dan de doelstellingen die zijn vastgelegd in Richtlijn 91/676/EEG, aangezien minstens vier van de proeffabrieken die werden gesubsidieerd toen de regeling nog liep, nadien moesten worden gesloten. Volgens de Commissie is het dus uitgesloten dat de steun die werd uitgekeerd na het aflopen van de regeling, nog kan worden gerechtvaardigd door dezelfde overwegingen als die welke leidden tot de uitzonderlijke verlenging van de regeling.

(40) De Commissie onderzocht de maatregelen ook als steun om ondernemingen te helpen zich aan te passen aan nieuwe verplichte milieunormen. Op grond van de beschikbare informatie is de Commissie van oordeel dat niet voldaan is aan de vereisten van punt 3.2.3, onder A, van de milieukaderregeling: daarin is bepaald dat overheidssteun toelaatbaar is tot een niveau van 15 % bruto van de in aanmerking komende kosten en dat hij alleen mag worden verleend voor beperkte duur en voor installaties die in bedrijf zijn geweest gedurende ten minste twee jaar vóór het tijdstip waarop de betrokken normen of verplichtingen van kracht worden. In strijd met deze voorwaarden werd aan nieuwe mestverwerkingsfabrieken steun toegekend met een intensiteit tot 35 %.

(41) Wat de dubbele steun voor Ferm-o-Feed BV betreft, is de Commissie van oordeel dat het feit dat een tweede maal steun werd verleend, in strijd was met het in de BPM vastgelegde beginsel dat alleen aan proefprojecten steun wordt verleend met het oog op een milieuhygiënisch verantwoorde mestverwerking. De Commissie baseert zich bij deze beoordeling op het gegeven dat, volgens een artikel in het Agrarisch Dagblad van 26 november 1997, de milieuvergunning van Ferm-o-Feed BV door de bevoegde Nederlandse autoriteiten werd ingetrokken omdat de onderneming de Nederlandse milieuwetgeving niet naleefde. Desondanks werd steun toegekend zonder na te gaan of nog steeds voldaan werd aan de voorwaarden die in de toekenningsbrief waren vastgelegd.

(42) Bovendien werd, volgens de desbetreffende dossiers, de tweede subsidie toegekend ten behoeve van de vernieuwing en uitbreiding van productiecapaciteit van de beproevingsinstallaties die werden gebouwd dankzij de overheidssteun die in 1988 een eerste maal werd toegekend. De Nederlandse autoriteiten konden geen bewijzen leveren met betrekking tot de vraag waarin het tweede project nu innoverend was ten opzicht van het eerste.

(43) De Commissie is derhalve van oordeel dat het feit dat een tweede maal steun werd verleend aan Ferm-o-Feed BV, niet verenigbaar is met de milieukaderregeling, om dezelfde redenen als hierboven uiteengezet met betrekking tot de andere gevallen waarin steun werd uitgekeerd na het aflopen van de regeling.

(44) In de tweede plaats onderzocht de Commissie of punt 3.4 van de milieukaderregeling van toepassing is. Voorwaarde om exploitatiesteun voor milieubescherming goed te keuren, is dat deze de extra productiekosten - in vergelijking met de traditionele kosten - compenseert. Bovendien moet de steun tijdelijk en in beginsel degressief zijn. Toen de Commissie in december 1990 besloot geen bezwaar te maken tegen het voornemen van de Nederlandse autoriteiten om 35 % investeringssteun toe te kennen voor de bouw van grootschalige mestverwerkingsfabrieken in de periode tot eind 1994, was dit besluit gebaseerd op hun milieudoelstellingen en de eraan verbonden grote commerciële risico's.

(45) Wat het commerciële risico betreft, wijst de Commissie erop dat de investeringen in grootschalige mestverwerkingsfabrieken als proefprojecten werden beschouwd, die een bijzondere stimulans moesten geven om deze fabrieken volgens het vastgelegde tijdschema te bouwen en om de levensvatbaarheid van grootschalige mestverwerkingsfabrieken aan te tonen.

(46) De Commissie is zich ervan bewust dat de belangrijkste doelstelling van de Nederlandse autoriteiten bij het subsidiëren van de betrokken mestverwerkingsfabrieken verband houdt met een beoogde milieuvriendelijke mestverwerking, om externe kosten - vooral in de vorm van watervervuiling, uitstoot van gassen en residuen van zware metalen - te vermijden. Het loutere feit dat niet genoeg projecten konden worden goedgekeurd tijdens de looptijd van de BPM, is een duidelijke illustratie van de moeilijkheden die verbonden zijn aan het opzetten van levensvatbare mestverwerkingsinstallaties. Herhaald zij hier dat mestverwerking op zich geen winstgevende activiteit is en dat de levensvatbaarheid van dergelijke installaties afhankelijk is van de bereidheid van landbouwers om hun mest aan te leveren en te betalen voor de verwerking ervan. Deze onzekerheden in verband met de economische levensvatbaarheid van grootschalige mestverwerkingsfabrieken worden bevestigd door een klacht(10) en schriftelijke vragen van een lid van het Europees Parlement(11). Mestverwerking lijkt, naar hun mening, te duur te zijn en permanent afhankelijk van subsidiëring.

(47) Een aantal fabrieken bleek financiële moeilijkheden te hebben die alleen konden worden weggewerkt door additionele exploitatiesteun. In 1992 heeft de Commissie, in overeenstemming met haar constante, negatieve houding ten aanzien van exploitatiesteun, een eindbeschikking gegeven waarbij dergelijke steun voor mestverwerking werd verboden(12).

(48) Vier mestverwerkingsfabrieken die in het kader van de BPM subsidies hadden ontvangen, moesten worden gesloten omdat zij niet levensvatbaar waren. Derhalve is de Commissie van oordeel dat de projecten waaraan na het aflopen van de regeling steun werd verleend - ten behoeve van de introductie van dezelfde technologie als onder de regeling - afhankelijk zijn van voortdurende steun om hun productie in stand te kunnen houden, hetgeen uitsluit dat de steun tijdelijk en degressief is. Bijgevolg is aan geen van beide voorwaarden van punt 3.4 van de milieukaderregeling voldaan.

(49) Omdat de betrokken maatregelen niet voldoen aan de MKB-kaderregeling en de milieukaderregeling, kunnen zij niet worden geacht bij te dragen tot de ontwikkeling van economische bedrijvigheden zonder dat de voorwaarden waaronder het handelsverkeer tussen lidstaten plaatsvindt, daardoor zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. Aangezien de afwijking van artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag niet relevant is, is het principiële verbod van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag ten volle van toepassing. De Nederlandse autoriteiten hebben ook geen gronden aangevoerd ten aanzien van de verenigbaarheid van de steun met de bepalingen van het EG-Verdrag.

(50) Wanneer blijkt dat steun onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, dient de Commissie, krachtens het arrest van het Hof van Justitie in zaak 70/72(13), dat werd bevestigd in zaak 310/85(14) en zaak C-5/89(15), de lidstaat te verzoeken alle onrechtmatig toegekende steun van de begunstigde terug te vorderen. Deze terugbetaling is noodzakelijk voor het herstel van de vroegere toestand door alle onwettige financiële voordelen die werden toegekend aan de onderneming die onrechtmatig steun heeft ontvangen, ongedaan te maken vanaf de datum waarop de steun werd verleend. De terugvordering van de onverenigbare en onrechtmatige steun is een verplichting die de Commissie wordt opgelegd door Verordening (EG) nr. 659/1999.

(51) De steun dient onverwijld en in overeenstemming met de procedures van het Nederlandse recht te worden terugbetaald, voorzover deze procedures een onverwijlde en daadwerkelijke tenuitvoerlegging van de onderhavige beschikking van de Commissie toelaten. De terug te vorderen steun omvat rente vanaf de datum waarop de steun ter beschikking is gesteld tot de datum van de daadwerkelijke terugbetaling ervan. De rente wordt berekend op grond van de referentierentevoet welke wordt gehanteerd voor de berekening van het subsidie-equivalent in het kader van regionale steunregelingen.

E. Conclusies

(52) De steun die aan de zes betrokken mestverwerkingsfabrieken werd uitgekeerd, vormt steun die de mededinging vervalste en het handelsverkeer ongunstig beïnvloedde in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag. De afwijking van artikel 87, lid 3, onder c), is niet van toepassing omdat niet voldaan werd aan de voorwaarden van de communautaire kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu of de communautaire kaderregeling inzake overheidssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen.

(53) Mitsdien is de steun onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt. De Commissie stelt vast dat Nederland in strijd met artikel 88, lid 3, van het Verdrag de steunmaatregel op onwettige wijze ten uitvoer heeft gelegd. De steun dient te worden teruggevorderd,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De door Nederland ten uitvoer gelegde steunmaatregel ten gunste van de mestverwerkingsfabrieken Ferm-o-Feed BV, Fleuren Compost BV, Vloet Oploo BV, Smith Markelo, Arev Venhorst en Memon KPI ten bedrage van 2501089 EUR, is met de gemeenschappelijke markt onverenigbaar.

Artikel 2

1. Nederland neemt alle nodige maatregelen om de in artikel 1 bedoelde en reeds onwettig ter beschikking gestelde steun van de begunstigden terug te vorderen.

2. De terugvordering geschiedt onverwijld en in overeenstemming met de nationaalrechtelijke procedures, voorzover deze procedures een onverwijlde en daadwerkelijke tenuitvoerlegging van de onderhavige beschikking toelaten. De terug te vorderen steun omvat rente vanaf de datum waarop de steun de begunstigden ter beschikking is gesteld tot de datum van de daadwerkelijke terugbetaling ervan. De rente wordt berekend op grond van de referentierentevoet welke wordt gehanteerd voor de berekening van het subsidie-equivalent in het kader van regionale steunregelingen.

Artikel 3

Nederland deelt de Commissie binnen twee maanden vanaf de kennisgeving van deze beschikking mede welke maatregelen het heeft getroffen om aan deze beschikking te voldoen.

Artikel 4

Deze beschikking is gericht tot het Koninkrijk der Nederlanden.

Gedaan te Brussel, 13 december 2000.

Voor de Commissie

Mario Monti

Lid van de Commissie

(1) PB C 272 van 23.9.2000, blz. 22.

(2) Goedkeuring verleend op 6 juli 1989.

(3) Zie voenoot 1.

(4) PB C 72 van 10.3.1994, blz. 3.

(5) PB C 213 van 23.7.1996.

(6) Booz-Allen & Hamilton: Afzetmogelijkheden voor verwerkte dierlijke mest, Den Haag 1990.

(7) Afwijking inzake regionale steun.

(8) PB L 375 van 31.12.1991.

(9) Steunmaatregel nr. C 17/90, PB C 82 van 27.3.1991, blz. 3.

(10) Stichting Natuur en Milieu diende een klacht in bij schrijven van 30 november 1994.

(11) Schriftelijke vragen E-2746/94 en E-2782/94 van Nel van Dijk, bekendgemaakt in PB C 103 van 24.3.1994.

(12) Beschikking 92/316/EEG, PB L 170 van 25.6.1992, blz. 34.

(13) Commissie/Duitsland, Jurispr. 1973, blz. 813.

(14) Deufil/Commissie, Jurispr. 1987, blz. 901.

(15) Commissie/Duitsland, Jurispr. 1990, blz. I-3437.