BIJLAGE

1. DOELSTELLING VAN DEZE RICHTSNOEREN

Verordening (EU) 2017/821 (hierna de „verordening” genoemd) is op 8 juni 2017 in werking getreden en is met ingang van 1 januari 2021 van toepassing op Unie-importeurs (1) (onder meer, maar niet uitsluitend, smelterijen en raffinaderijen). Volgens artikel 1 ervan heeft de verordening tot doel transparantie en zekerheid te bieden wat betreft de praktijken van Unie-importeurs bij het betrekken van mineralen uit conflict- en hoogrisicogebieden.

Overeenkomstig artikel 14, lid 1, van de verordening stelt de Europese Commissie niet-bindende richtsnoeren in de vorm van een handboek voor economische actoren op, waarin wordt uitgelegd hoe de criteria voor het identificeren van conflict- en hoogrisicogebieden het best kunnen worden toegepast. In dit artikel wordt tevens bepaald dat bij het opstellen van de richtsnoeren rekening wordt gehouden met de OESO-richtsnoeren voor passende zorgvuldigheid (2) op dit gebied, met inbegrip van andere risico's betreffende de toeleveringsketen waarvoor alarmsignalen („red flags”) gelden zoals gedefinieerd in de desbetreffende supplementen bij die richtsnoeren.

In de onderhavige richtsnoeren:

— wordt in PUNT 2 een beschrijving gegeven van het algemene concept van passende zorgvuldigheid in de toeleveringsketens van mineralen uit conflict- en hoogrisicogebieden en van de stappen die ondernemingen moeten nemen om de risico's die verbonden zijn aan het betrekken van tin, tantaal, wolfraam en goud vast te stellen en aan te pakken;

— wordt in PUNT 3 een toelichting gegeven op de sleutelelementen van de definitie van conflict- en hoogrisicogebieden voor de toepassing van de verordening;

— wordt in PUNT 4 een opsomming gegeven van de openbaar beschikbare informatie die ondernemingen moet helpen conflict- en hoogrisicogebieden en andere risico's te identificeren;

— wordt in PUNT 5 informatie verstrekt over andere indicatoren van mogelijke risico's (of „red flags”) in de toeleveringsketen van mineralen die verband houden met locatie, leveranciers en ongewone omstandigheden van handelstransacties.

Deze richtsnoeren zijn bedoeld om de EU-importeurs te helpen passende zorgvuldigheid in de toeleveringsketen te betrachten. Zij gelden onverminderd Verordening (EU) 2017/821 en zijn juridisch niet bindend.

Daarnaast moet worden opgemerkt dat de Commissie overeenkomstig artikel 14, lid 2, van de verordening (vervolgens) een beroep op externe deskundigen zal doen om tot een indicatieve, niet-uitputtende, regelmatig bijgewerkte lijst van conflict- en hoogrisicogebieden te komen. Die lijst zal worden gebaseerd op de analyse door de externe deskundigen van deze richtsnoeren en van bestaande informatie afkomstig van onder meer overheden, internationale organisaties, de academische wereld en regelingen voor passende zorgvuldigheid in de toeleveringsketen.

2. PASSENDE ZORGVULDIGHEID IN DE TOELEVERINGSKETEN VAN MINERALEN – ALGEMEEN CONCEPT EN STAPPEN

2.1. Het concept van risicogebaseerde passende zorgvuldigheid

Ondernemingen die in conflict- en hoogrisicogebieden betrokken zijn bij de winning en verwerking van en de handel in mineralen kunnen inkomsten, groei en welvaart genereren, bestaanszekerheid ondersteunen en de lokale ontwikkeling bevorderen. In dergelijke situaties bestaat evenwel ook het gevaar dat zij in samenhang met hun activiteiten of beslissingen om mineralen te betrekken aanzienlijke nadelige gevolgen in de hand werken, waaronder gewapende conflicten en ernstige mensenrechtenschendingen, of daarmee in verband worden gebracht. Vanuit dit oogpunt zouden ondernemingen, als onderdeel van een nauw in hun beheersysteem geïntegreerd continu, proactief en reactief proces, risicogebaseerde passende zorgvuldigheid in acht moeten nemen om ervoor te zorgen dat zij dergelijke aanzienlijke nadelige gevolgen niet bedoeld of onbedoeld in de hand werken of daarmee geassocieerd blijven worden.

In algemene zin worden met risicogebaseerde passende zorgvuldigheid de stappen bedoeld die ondernemingen moeten nemen om de feitelijke of mogelijke risico's in hun toeleveringsketen van mineralen vast te stellen en aan te pakken teneinde te voorkomen of tegen te gaan dat zij nadelige gevolgen in de hand werken die samenhangen met de winning, de productie, de verhandeling, de verwerking en de uitvoer van mineralen die met conflict- en hoogrisicogebieden in verband worden gebracht. De risico's worden beschreven aan de hand van de mogelijke nadelige gevolgen van de transacties van een bepaalde onderneming die uit haar eigen activiteiten voortvloeien, of die in het kader van haar zakelijke betrekkingen met derden, waaronder leveranciers en andere schakels in de toeleveringsketen, rechtstreeks met transacties, producten of diensten verband kunnen houden. Bij nadelige gevolgen kan het onder meer gaan om schade aan de mens (d.w.z. externe effecten), reputatieschade of wettelijke aansprakelijkheid voor de onderneming (d.w.z. interne effecten), of om een combinatie hiervan.

Ondernemingen kunnen met risico's in hun toeleveringsketens van mineralen worden geconfronteerd vanwege de omstandigheden bij de winning, de productie, de verhandeling, de verwerking of de uitvoer van mineralen die naar hun aard een groter risico op aanzienlijke nadelige gevolgen inhouden, waarbij valt te denken aan het financieren, aanwakkeren en bevorderen van conflicten of het verergeren van de conflictomstandigheden, zoals uiteengezet in bijlage II bij de OESO-richtsnoeren voor passende zorgvuldigheid en de supplementen daarbij.

Wegens deze risico's zouden ondernemingen inspanningen te goeder trouw moeten leveren om risico's in verband met de locatie, de leverancier of de omstandigheden vast te stellen en te beoordelen, en zouden zij zorgvuldigheidsmaatregelen moeten nemen die zijn afgestemd op de specifieke vereisten met betrekking tot deze risico's. Passende zorgvuldigheid kan ondernemingen tevens helpen het volkenrecht te eerbiedigen en te handelen in overeenstemming met de nationale wettelijke voorschriften, waaronder die op het gebied van de illegale handel in mineralen, alsmede met VN-sancties en EU-besluiten op basis van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) en het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), en met name met de beperkende maatregelen op grond van artikel 215 VWEU.

De algemene doelstelling van de verordening, die is gebaseerd op de beginselen uit de OESO-richtsnoeren, bestaat erin de ontwikkeling van veilige, transparante en controleerbare toeleveringsketens van mineralen mogelijk te maken, en daarnaast een verantwoorde invoer in de EU van mineralen en metalen uit conflict- en hoogrisicogebieden te verzekeren, vergemakkelijken en bevorderen waarbij geen gewapende conflicten en daarmee verband houdende mensenrechtenschendingen in de hand worden gewerkt, en zo bij te dragen tot de economische ontwikkeling en de verbetering van de bestaansmiddelen van lokale gemeenschappen.

2.2. Passende zorgvuldigheid — vijfstappenkader

De risicogebaseerde passende zorgvuldigheid zoals aanbevolen in de OESO-richtsnoeren voor passende zorgvuldigheid is opgebouwd rond de volgende vijf stappen, die ook alle in de verordening zijn vastgelegd.

Ondernemingen in de toeleveringsketen moeten:

— een krachtig beheersysteem opzetten en hun beleid ten aanzien van mineralen en metalen die mogelijk afkomstig zijn uit conflict- en hoogrisicogebieden vaststellen en duidelijk aan leveranciers en het publiek meedelen. Dit houdt onder meer in dat wordt vastgesteld onder welke feitelijke omstandigheden de winning, het vervoer, de verwerking, de verhandeling, het smelten, de raffinage en legering, de vervaardiging of de verkoop van producten die mineralen uit conflict- en hoogrisicogebieden bevatten, plaatsvinden (artikel 4 van de verordening);

— feitelijke of mogelijke risico's in de toeleveringsketen (3) vaststellen en beoordelen (artikel 5, lid 1, onder a), van de verordening);

— een strategie opstellen en uitvoeren waarmee wordt ingespeeld op de vastgestelde risico's, zodat die worden voorkomen of beperkt door een risicobeheersplan vast te stellen en uit te voeren. Dit kan leiden tot het besluit om de handel voort te zetten terwijl risicobeperkende maatregelen worden genomen, de handel tijdelijk op te schorten en tegelijkertijd risicobeperkende maatregelen voort te zetten, of de banden met een leverancier te verbreken, hetzij na het mislukken van pogingen tot risicobeperking, hetzij als de leverancier zich schuldig maakt aan ernstige mensenrechtenschendingen (bv. de ergste vormen van kinderarbeid, dwangarbeid en foltering) dan wel directe of indirecte steun verleent aan niet-gouvernementele gewapende groepen (artikel 5, lid 1, onder b), van de verordening);

— door een onafhankelijke derde een audit laten uitvoeren met betrekking tot de activiteiten, processen en systemen waarvan de onderneming gebruikmaakt om passende zorgvuldigheid op vastgestelde punten in de toeleveringsketen te betrachten, met name wat de praktijken van passende zorgvuldigheid van smelterijen en raffinaderijen betreft (artikel 6 van de verordening);

— openbaar verslag uitbrengen over het beleid en de praktijken van passende zorgvuldigheid in de toeleveringsketen, om bij het publiek vertrouwen in de genomen maatregelen te wekken (artikel 7 van de verordening).

3. WAT ONDER CONFLICT- EN HOOGRISICOGEBIEDEN WORDT VERSTAAN

De in de verordening gehanteerde definitie van conflict- en hoogrisicogebieden is in overeenstemming met de OESO-richtsnoeren voor passende zorgvuldigheid voor zover het de vraag betreft waardoor deze gebieden worden gekenmerkt, en loopt niet vooruit op het standpunt van de EU met betrekking tot de vraag welke gebieden conflict- en hoogrisicogebieden buiten het kader van de verordening kunnen zijn. De definitie wordt uitsluitend gegeven voor de toepassing van passende zorgvuldigheid in de toeleveringsketen wat betreft de metalen en mineralen die binnen het toepassingsgebied van de verordening vallen, en moet praktisch, nauwkeurig en door ondernemingen gemakkelijk te begrijpen zijn.

De definitie van conflict- en hoogrisicogebieden in de verordening (artikel 2, onder f)) luidt als volgt:

„gebieden met een gewapend conflict of een onstabiele situatie in de nasleep van een conflict, evenals gebieden zonder of met een zwak bestuur en zonder of met beperkte veiligheid, zoals falende staten, en met wijdverspreide en systematische schendingen van het internationaal recht, met inbegrip van schendingen van de mensenrechten.”.

Deze definitie sluit aan bij een aantal volkenrechtelijke kernbeginselen, waaronder „gewapend conflict”, „onstabiele situatie in de nasleep van een conflict” en „falende staten”. Deze beginselen worden hieronder nader geïllustreerd en toegelicht voor een beter begrip van wat daaronder concreet wordt verstaan in het kader van het verantwoord beheer van toeleveringsketens door ondernemingen.

Bovendien moeten deze kernbeginselen een eenvoudige toetsing aan openbaar beschikbare informatie over de situatie ter plaatse in conflict- en hoogrisicogebieden mogelijk maken, en ondernemingen helpen op ruimere schaal risico's in hun toeleveringsketen en de mogelijke gevolgen van hun activiteiten vast te stellen (zie punt 4).

Er moet aan worden herinnerd dat de passende zorgvuldigheid in de toeleveringsketen zoals voorzien in de verordening – en in de OESO-richtsnoeren voor passende zorgvuldigheid – onlosmakelijk verbonden is met het vaststellen en beoordelen van de risico's op nadelige gevolgen van bepaalde activiteiten en zakelijke betrekkingen van ondernemingen in verband met metalen en mineralen die afkomstig zijn uit of worden vervoerd via conflict- en hoogrisicogebieden (die ook subnationaal kunnen zijn). Landspecifieke informatie kan contextuele gegevens verschaffen om het vereiste algemene niveau van zorgvuldigheid te kunnen bepalen.

Sleutelelement van de definitie Toelichting Gewapend conflict Een gewapend conflict, wijdverspreid geweld of andere risico's op schade aan de mens zoals gedefinieerd in het internationaal humanitair recht, dat van toepassing is op gewapende conflicten tussen combattanten. Gewapende conflicten kunnen verschillende vormen aannemen, zoals internationale conflicten (waarbij twee of meer staten betrokken zijn) of niet-internationale conflicten, of kunnen bestaan in bevrijdingsoorlogen, oproer, burgeroorlogen enz. Specifieke richtsnoeren betreffende „gewapende conflicten” zijn te vinden in de Verdragen van Genève van 1949; die richtsnoeren betreffen alle gevallen waarin een oorlog is verklaard of alle andere gewapende conflicten die tussen twee of meer partijen kunnen ontstaan, zelfs indien de oorlogstoestand door één van de partijen niet wordt erkend, alsmede alle gevallen van gehele of gedeeltelijke bezetting van het grondgebied van een partij, zelfs indien deze bezetting geen gewapende tegenstand ontmoet. Volgens Protocol II (1977), dat een aanvulling vormt op de Verdragen van Genève van 1949, zijn die verdragen niet van toepassing op situaties van interne ongeregeldheden en spanningen, zoals rellen, op zichzelf staande en sporadische daden van geweld en andere handelingen van soortgelijke aard. Gebieden met een onstabiele situatie in de nasleep van een conflict Gebieden zonder of met een zwak bestuur en zonder of met beperkte veiligheid, zoals falende staten, en met wijdverspreide en systematische schendingen van het internationaal recht, inbegrip van schendingen van de mensenrechten Gebieden met een onstabiele situatie in de nasleep van een conflict zijn gebieden waarin de actieve vijandelijkheden zijn gestaakt en een toestand van kwetsbaarheid heerst, dat wil zeggen dat de regio of de staat slechts beperkt in staat is om de fundamentele overheidsfuncties te vervullen en als gevolg van de voorafgaande conflictsituatie geen wederzijdse constructieve betrekkingen binnen de samenleving kan ontwikkelen. Dergelijke gebieden zijn kwetsbaarder voor schokken van binnen- of van buitenaf, zoals economische crises of natuurrampen. In dergelijke gevallen moeten de economische actoren, net zoals in de gevallen waarop het volgende element van de definitie betrekking heeft (i.e. gebieden zonder of met een zwak bestuur en zonder of met beperkte veiligheid), nagaan of er sprake is van zwakke overheden of gebrekkig bestuur, en van wijdverspreide en systematische schendingen van het volkenrecht en van de mensenrechten om te kunnen vaststellen dat het gebied een conflict- en hoogrisicogebied is. Bij de voorwaarde van schending van het volkenrecht gaat het dus om een cumulatieve voorwaarde, waaraan moet worden voldaan bovenop de voorwaarden voor gebieden met een onstabiele situatie in de nasleep van een conflict en gebieden zonder of met een zwak bestuur en zonder of met beperkte veiligheid. Wat dit laatste punt betreft, zou bijvoorbeeld het ontbreken van een formele procedure voor de verlening van een mijnbouwlicentie als bewijs van gebrekkig bestuur kunnen gelden. Falende staten Met „falende staat”wordt een situatie aangeduid waarin sprake is van uiterst zwakke overheden. Een falende staat houdt een implosie van de machts- en gezagsstructuur in alsmede een ineenstorting van recht en orde en het ontbreken van instellingen die de staat kunnen vertegenwoordigen.

4. OPENBAAR BESCHIKBARE INFORMATIE VOOR HET IDENTIFICEREN VAN CONFLICT- EN HOOGRISICOGEBIEDEN

Dit punt bevat een indicatieve, niet-uitputtende lijst van relevante openbaar beschikbare informatie die ondernemingen helpt vast te stellen welke gebieden conflict- en hoogrisicogebieden zijn. Door inzicht te verkrijgen in de nationale en regionale context alsmede in de mogelijke risico's die verband houden met de gebieden waarin zij actief zijn of waaruit zij mineralen betrekken, zullen ondernemingen hun inspanningen voor passende zorgvuldigheid hier beter op kunnen afstemmen. Dergelijke meer algemene landspecifieke informatie kan ook nuttig zijn bij het beoordelen van de aannemelijkheid van vermeend wangedrag.

De in de lijst opgenomen openbaar beschikbare informatie is gerangschikt aan de hand van de sleutelelementen van de definitie van conflict- en hoogrisicogebieden (zie punt 3):

— CONFLICT — maakt het mogelijk te beoordelen of het gaat om een gebied „met een gewapend conflict” of om een „onstabiele situatie in de nasleep van een conflict”;

— BESTUUR — maakt het mogelijk te beoordelen in welke mate het gaat om een gebied zonder of met een zwak bestuur en zonder of met beperkte veiligheid;

— MENSENRECHTEN — maakt het mogelijk te beoordelen of het gaat om een gebied met wijdverspreide en systematische schendingen van het volkenrecht, met inbegrip van schendingen van de mensenrechten (4).

Voor een beter begrip van de context bevat de lijst in punt 4.2 daarnaast informatiebronnen over minerale hulpbronnen.

4.1. Hoe kunnen de informatiebronnen het best worden benut?

De in de lijst opgenomen informatiebronnen zijn van niet-commerciële aard, d.w.z. er hoeven geen abonnementsvergoedingen of financiële bijdragen voor te worden betaald. De ondernemingen moeten nagaan of de door hen gebruikte informatie uit die bronnen actueel is. Volgens de verordening stelt de Commissie niet alleen richtsnoeren op, maar doet zij tevens een beroep op externe deskundigen om tot een indicatieve, niet-uitputtende, regelmatig bijgewerkte lijst van conflict- en hoogrisicogebieden te komen. De diensten van de Europese Commissie zullen samen met deze externe deskundigen de lijst van informatiebronnen waar nodig bijwerken om ervoor te zorgen dat die relevant blijft.

Aanvullende bronnen van meer algemene aard die nuttig zijn om te raadplegen en waarvan sommige niet expliciet worden vermeld in de onderstaande lijst, zijn onder meer geologische onderzoeken met informatie over minerale hulpbronnen (Britse en Amerikaanse onderzoeken), het informatiesysteem voor grondstoffen van de Europese Commissie, de websites van toonaangevende organisaties op dit gebied, zoals de landverslagen van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken (bestuur en mensenrechten), alsmede rapporten van verschillende VN-agentschappen (waaronder de Mensenrechtenraad, de UNHCR, het OHCHR, UNICEF, UNDP, de IAO en de IOM) en van andere betrokken maatschappelijke organisaties, bijvoorbeeld Amnesty International, Global Witness, Human Rights Watch en IMPACT (het voormalige partnerschap tussen Afrika en Canada). Voor actuelere en meer specifieke nieuwsinformatie kunnen ondernemingen tevens de websites van andere organisaties en informatiebronnen raadplegen, zoals het Internationale Comité van het Rode Kruis, de Natural Resource Governance Index, de Global Peace Index enz.

Ook kan het nuttig zijn nationale of regionale bronnen te raadplegen. Hoewel nationale/regionale bronnen soms moeilijker toegankelijk zijn, is aan de hand daarvan een diepgaander onderzoek van de situatie in een specifiek gebied mogelijk dan aan de hand van geaggregeerde informatie per land.

Ondernemingen die deze bronnen raadplegen, kunnen als volgt te werk gaan:

1. Op basis van de in hun beheersysteem opgeslagen informatie over de toeleveringsketen (stap 1 van het vijfstappenkader, zie punt 2) moeten zij om te beginnen trachten vast te stellen in welke geografische gebieden zij mineralen betrekken, verhandelen, verwerken en vervoeren, om inzicht te krijgen in de achtergrond waartegen de mijnbouw- en handelsactiviteiten plaatsvinden en de daarmee verbonden risico's vast te stellen.

2. Daartoe kunnen zij de hieronder vermelde open bronnen (d.w.z. analytische bronnen, kaarten/tabellen en nieuwsberichten) raadplegen die de drie sleutelelementen van de definitie van conflict- en hoogrisicogebieden bestrijken (d.w.z. conflict, bestuur en mensenrechten), om inzicht te krijgen in de politieke en veiligheidssituatie en om de mogelijke risico's op nadelige gevolgen van hun toeleveringsketen vast te stellen en te beoordelen in het licht van hun beleid voor toeleveringsketens, waarbij het overzicht van risico's in bijlage II bij de OESO-richtsnoeren en de in de supplementen daarbij beschreven alarmsignalen moeten worden gevolgd.

3. Wanneer de hieronder vermelde bronnen tegenstrijdige of onduidelijke informatie verschaffen, moeten de ondernemingen omzichtig te werk gaan alvorens zij voor een bepaald gebied van verscherpte zorgvuldigheidsprocedures afzien. Hierbij moet nogmaals worden benadrukt dat de verantwoordelijkheid voor passende zorgvuldigheid inhoudt dat feitelijke of potentiële risico's worden vastgesteld en aangepakt met het oog op het voorkomen of beperken van de nadelige ontwikkelingen die het gevolg zijn van bedrijfsactiviteiten (waaronder met name het betrekken en verhandelen van de mineralen), relaties tot andere ondernemingen, en andere omstandigheden die verband houden met de activiteiten van de ondernemingen, en dat dit niet alleen het land of gebied van oorsprong van het mineraal betreft.

4. De hieronder vermelde bronnen worden met wisselende frequentie bijgewerkt en zijn weliswaar relevant, maar mogelijk niet altijd volledig juist. Daarom moeten zij waar nodig worden gebruikt in combinatie met andere aanvullende bronnen. Zodra de bovengenoemde indicatieve, niet-uitputtende, regelmatig bijgewerkte lijst van conflict- en hoogrisicogebieden, die samen met externe deskundigen zal worden opgesteld, beschikbaar is, zal dit nog een aanvullende informatiebron zijn.

4.2. Lijst van openbaar beschikbare informatiebronnen

Te beoordelen aspect Bereik Open bronnen Inhoud van de bronnen CONFLICT Wereldwijd Analytische bronnen Heidelberg Conflict Barometer http://www.hiik.de/?lang=en/ Analyse van de meest recente mondiale conflictsituaties in de vorm van teksten en grafieken; afzonderlijke regionale hoofdstukken en hoofdstukken per land. Geneva Academy — Rule of Law in Armed Conflicts http://www.rulac.org/ Databank en analyse betreffende de toepassing van het volkenrecht in het kader van gewapende conflicten overal ter wereld (wereldwijd bereik en korte overzichten). Assessment Capacities Project — Overzicht van mondiale noodsituaties https://www.acaps.org/countries/ Wereldkaart en landspecifieke analyse, met overzicht en analyse van landen die zich in een „zorgwekkende situatie”, een „humanitaire crisis” of een „ernstige humanitaire crisis” bevinden. Kaarten of tabellen Uppsala Conflict Data Programme — Bestand met aan geografische coördinaten gerelateerde gegevens over bepaalde gebeurtenissen http://www.ucdp.uu.se/ged/ Interactieve kaart van incidenten van georganiseerd geweld op basis van nieuwsbronnen, met inbegrip van aantal dodelijke slachtoffers en soort geweld (staatsgeweld, ander dan staatsgeweld, eenzijdig geweld); gebruiker kan inzoomen op afzonderlijke gebeurtenissen. CrisisWatch http://www.crisisgroup.org Stand van zaken met betrekking tot de voornaamste mondiale conflictsituaties/potentiële mondiale conflictsituaties; interactieve kaart en databank voor de beoordeling van de situatie in geselecteerde landen voor de periode 2003-2018. Global Peace Index http://www.visionofhumanity.org Interactieve kaart die de vrede in de wereld meet aan de hand van kwalitatieve en kwantitatieve indicatoren (beveiligingsfunctionarissen en politie, politieke instabiliteit, georganiseerde conflicten, militair personeel enz.). Belangrijkste periodes van politiek geweld http://www.systemicpeace.org Kaarten en tabellen met bijv. periodes van gewapende conflicten (met inbegrip van dodelijke slachtoffers) wereldwijd in de periode 1946-2017. Regionaal Armed Conflict Location and Event Data http://www.acleddata.com/ Rapporten en analyses over de ontwikkeling van conflicten, inclusief maandelijkse updates over het politieke geweld in Afrika, het Midden-Oosten en Azië op basis van realtimegegevens, alsmede een analyse van de actuele en historische ontwikkelingen in bepaalde staten. International Peace Information Service — Topografie van conflicten http://ipisresearch.be/ Kaarten van de Democratische Republiek Congo (conflicten/conflictmineralen), de Centraal-Afrikaanse Republiek, Sudan/Zuid-Sudan (omstreden gebieden, incidenten, natuurlijke hulpbronnen, onderwijs, geweld binnen de gemeenschap, binnenlands en interstatelijk geweld); met analyse van de kaarten. International Tin Association https://www.internationaltin.org/ http://www.itsci.org/ In het kader van het Tin Supply Chain Initiative (iTSCi) worden verslagen opgesteld met beoordelingen van de veiligheidssituatie in mijnbouwgebieden in Rwanda, de oostelijke provincies van de Democratische Republiek Congo, Burundi en Uganda. Mijnbouwconflicten in Latijns-Amerika http://ejatlas.org/featured/mining-latam In de atlas voor ecologische gerechtigheid worden sociale conflicten die verband houden met milieukwesties gedocumenteerd en geclassificeerd om als contextuele informatie te kunnen dienen. BESTUUR Wereldwijd Wereldwijde governance-indicatoren http://info.worldbank.org/governance/wgi Gegevensbestand met geactualiseerde geaggregeerde en individuele governance-indicatoren voor bepaalde landen; zes bestuursdimensies; indicatoren per land samengevat in landverslagen. Fragile States Index http://ffp.statesindex.org Index met focus op risico-indicatoren op basis van nieuwsberichten en verslagen. Corruptieperceptie-index http://www.transparency.org/research/cpi/overview Index van de gepercipieerde corruptie voor alle landen. National Resource Governance Institute https://resourcegovernance.org/ Landspecifieke informatie over en vergelijkende analyse van kwesties in verband met het beheer van natuurlijke hulpbronnen. MENSENRECHTEN Wereldwijd Resoluties van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties http://www.un.org/en/sc/documents/resolutions De resoluties van de VN-Veiligheidsraad geven elk jaar een nuttige beschrijving van de politieke en veiligheidssituatie in landen van zorg. Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties http://www.ohchr.org/EN/HRBodies/HRC/Pages/AboutCouncil.aspx Universele periodieke evaluaties. Bureau van de Hoge Commissaris voor de mensenrechten van de Verenigde Naties http://www.ohchr.org/EN/pages/home.aspx Landspecifieke informatie over mensenrechtenkwesties. Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties — Internationale indicatoren voor menselijke ontwikkeling — Landenprofielen http://hdr.undp.org/en/countries Jaarlijkse landverslagen over landspecifieke mensenrechtenpraktijken, met wereldwijd bereik. Amnesty International https://www.amnesty.org/en/countries/ Global Witness https://www.globalwitness.org/en-gb/ Human Rights Watch https://www.hrw.org/ Mines and Communities http://www.minesandcommunities.org/ Informerende artikelen over en analyses van mijnbouw in de hele wereld en de gevolgen daarvan, ingedeeld per thema, land, bedrijf en mineraal. MINERALE HULPBRONNEN EN PRODUCTIE VAN MINERALEN Wereldwijd British Geological Survey https://www.bgs.ac.uk/mineralsuk/statistics/worldStatistics.html Landverslagen met internationale statistieken en informatie over mineralen. U.S. Geological Survey http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/ Landverslagen met internationale statistieken en informatie over mineralen. Informatiesysteem voor grondstoffen van de EU http://rmis.jrc.ec.europa.eu/ Informatie over productie, handelsstromen en beleid op het gebied van grondstoffen.

In aanvulling op de hierboven genoemde openbaar beschikbare informatiebronnen zal ook de OESO naar verwachting aanvullende informatie verstrekken die voor de identificatie van conflict- en hoogrisicogebieden van belang is (http://www.oecd.org/corporate/mne/mining.htm). Risico's in verband met humanitaire crises en rampen kunnen ook contextuele informatie opleveren en wijzen in de richting van gebieden waar zich gewapende conflicten kunnen voordoen. In dit opzicht is INFORM (een samenwerkingsproject tussen het Permanent Comité van VN-organisaties en de Europese Commissie) een nuttige bron van informatie (http://www.inform-index.org). Een ander nuttig instrument in dit verband is de Global Conflict Risk Index (gegevensbank van openbaar beschikbaar empirisch materiaal ter onderbouwing van de besluitvorming inzake langetermijnconflictrisico's, ontwikkeld door het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek van de Europese Commissie (http://conflictrisk.jrc.ec.europa.eu/).

Bovendien zal de Europese Commissie steun uit het Cosme-programma beschikbaar stellen voor de inspanningen van de kmo's om beleid inzake het verantwoord betrekken van mineralen te introduceren en uit te voeren, wat naar verwachting deels verband houdt met de identificatie van conflict- en hoogrisicogebieden in het kader van Verordening (EU) 2017/821.

5. RISICOBEOORDELING VAN TOELEVERINGSKETENS VAN MINERALEN — ALARMSIGNALEN VOOR VERSCHERPTE ZORGVULDIGHEID

5.1. Inleiding inzake alarmsignalen en algemene overwegingen

Bij de in de verordening en de OESO-richtsnoeren voor passende zorgvuldigheid vastgelegde zorgvuldigheidsprocedure gaat het er niet uitsluitend om risico's met betrekking tot de oorsprong en het vervoer van mineralen in conflict- en hoogrisicogebieden vast te stellen en te beperken. De ondernemingen moeten namelijk overeenkomstig de OESO-richtsnoeren voor passende zorgvuldigheid ook informatie onderzoeken en verstrekken over de risico's in verband met de verhandeling, verwerking en uitvoer van mineralen stroomopwaarts in de toeleveringsketen, alsmede over ongewone omstandigheden.

Daartoe bevatten de supplementen bij de OESO-richtsnoeren voor passende zorgvuldigheid een lijst van situaties die een alarmsignaal doen afgaan als teken dat verscherpte zorgvuldigheid vereist is, bijvoorbeeld door het verzamelen van aanvullende informatie via het beheersysteem van de onderneming. Dit betreft in het bijzonder de volgende gevallen:

A. locaties van oorsprong en doorvoer van mineralen waarvoor een alarmsignaal geldt — wanneer de mineralen afkomstig zijn uit of vervoerd zijn via conflict- en hoogrisicogebieden; — wanneer mineralen naar verluidt afkomstig zijn uit een land waarvan bekend is of ten aanzien waarvan een redelijk vermoeden bestaat dat er doorvoer plaatsvindt van mineralen uit conflict- en hoogrisicogebieden; — wanneer mineralen naar verluidt afkomstig zijn uit een land waar de bekende minerale hulpbronnen of voorraden, de vermoedelijke voorraden of de verwachte productieniveaus van het mineraal in kwestie beperkt zijn (dat wil zeggen dat de opgegeven hoeveelheden mineralen uit dat land niet verenigbaar zijn met de bekende minerale voorraden of de verwachte productieniveaus). Voor elk van deze locatiegebaseerde alarmsignalen, in het bijzonder in het geval van zwak bestuur of helemaal geen bestuur, geldt dat het risico groter is wanneer er sprake is van gebrekkige handhaving van de antiwitwaswetgeving, de anticorruptiewetgeving, de douanecontroles en andere toepasselijke wetgeving inzake overheidstoezicht, er informele banksystemen functioneren en er veelvuldig contant geld wordt gebruikt;

B. leveranciers waarvoor een alarmsignaal geldt — wanneer de leveranciers van een onderneming, of andere bekende ondernemingen stroomopwaarts in de leveringsketen, actief zijn in één van de bovengenoemde locaties van oorsprong en doorvoer van mineralen waarvoor een alarmsignaal geldt dan wel gedeeltelijk in handen zijn van of anderszins belangen hebben in leveranciers van mineralen uit één van de bovengenoemde locaties van oorsprong en doorvoer van mineralen waarvoor een alarmsignaal geldt; — wanneer van de leveranciers van een onderneming of van andere bekende ondernemingen stroomopwaarts in de leveringsketen bekend is dat zij in de afgelopen twaalf maanden mineralen hebben betrokken uit een locatie van oorsprong en doorvoer van mineralen waarvoor een alarmsignaal geldt; — voor goud: wanneer het goud naar verluidt is verkregen uit gerecycled goud, afvalgoud of gemengd goud en is geraffineerd in een land waarvan bekend is of ten aanzien waarvan een redelijk vermoeden bestaat dat er doorvoer van goud uit conflict- en hoogrisicogebieden plaatsvindt;

C. omstandigheden waarvoor een alarmsignaal geldt — wanneer aan de hand van de via het beheersysteem van de onderneming verzamelde informatie afwijkende of ongewone omstandigheden worden vastgesteld die aanleiding geven tot een redelijk vermoeden dat de mineralen kunnen bijdragen tot conflicten of ernstige misbruiken in verband met de winning, het vervoer of de verhandeling ervan.

5.2. Herkennen van specifieke alarmsignalen en waarborgen van passende zorgvuldigheid

Nadat zij als onderdeel van hun risicobeoordeling de locaties, leveranciers of omstandigheden hebben geïdentificeerd waarvoor een alarmsignaal geldt zoals beschreven in punt 5.1, moeten de ondernemingen de context van al deze alarmsignalen aan een diepgaand onderzoek onderwerpen door via hun beheersysteem aanvullende informatie te verzamelen en ervoor te zorgen dat de desbetreffende risico's naar behoren in aanmerking worden genomen.

Zoals in de OESO-richtlijnen voor passende zorgvuldigheid wordt benadrukt, gaat het bij passende zorgvuldigheid om een risicogebaseerde en progressieve aanpak in het kader waarvan de ondernemingen adequate beheersystemen en -processen moeten opzetten, de feitelijke omstandigheden in de toeleveringsketen in kaart moeten brengen en moeten vaststellen welke risico's voor hen aanleiding kunnen zijn voor een verhoogde mate van zorgvuldigheid.

De volgende richtsnoeren moeten de ondernemingen helpen de relevante informatie over situaties met een alarmsignaal te verkrijgen en de door hen in acht te nemen passende zorgvuldigheid daar adequaat op af te stemmen. Hierbij moet worden opgemerkt dat de verstrekte informatiebronnen met wisselende frequentie worden bijgewerkt en weliswaar relevant, maar mogelijk niet altijd volledig juist zijn. Daarom moeten zij waar nodig worden gebruikt in combinatie met andere aanvullende bronnen.

A. Locaties van oorsprong en doorvoer van mineralen waarvoor een alarmsignaal geldt — Alarmsignaal: mineralen afkomstig uit of vervoerd via conflict- en hoogrisicogebieden Er is aanleiding voor verscherpte zorgvuldigheid wanneer de mineralen afkomstig zijn uit of vervoerd zijn via conflict- en hoogrisicogebieden. Het identificeren van dergelijke gebieden wordt behandeld in punt 4 van deze richtsnoeren. — Alarmsignaal: mineralen zijn naar verluidt afkomstig uit een land waarvan bekend is of ten aanzien waarvan een redelijk vermoeden bestaat dat er doorvoer van mineralen uit conflict- en hoogrisicogebieden plaatsvindt De ondernemingen moeten beoordelen in hoeverre de volgende kwesties zich voordoen: — kwesties met betrekking tot bestuur en andere landspecifieke kwesties: deze kwesties moeten worden onderzocht om na te gaan in hoeverre landen of gebieden controle hebben over hun grenzen en beschikken over adequate regelingen voor interne handhaving om een geloofwaardige en gedocumenteerde traceerbaarheid van de handel in mineralen te waarborgen met het doel om de risico's in verband met doorvoer in geval van zwak bestuur tegen te gaan. Indicatoren Informatiebronnen (5) — Het aangegeven land van oorsprong heeft poreuze grenzen of er is sprake van gebrekkige douanehandhaving ten aanzien van goederen. — Resoluties van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties (zie punt 4) — Informatie van lokale ambassades en EU- of andere delegaties — Er is sprake van gebrekkige handhaving van de anticorruptiewetgeving en er is melding gemaakt van corruptie in de mijnbouw en de handel. — Antiwitwaswetgeving of wetgeving inzake bankentoezicht ontbreekt geheel of gedeeltelijk of wordt gebrekkig gehandhaafd. — De economie is voornamelijk op contant geld gebaseerd, met name wat de handel in mineralen betreft. — Financiële-actiegroep (FATF) http://www.fatf-gafi.org/countries/ — Corruptieperceptie-index van Transparency International http://www.transparency.org/research/cpi/overview — Wereldwijde governance-indicator van de Wereldbank http://info.worldbank.org/governance/wgi — Verslagen van Global Financial Integrity http://www.gfintegrity.org/ — Zie punt 4, „Bestuur”, van deze richtsnoeren — kwesties inzake directe nabijheid of regionale en historische kwesties: deze kwesties verschaffen informatie over de waarschijnlijkheid van onjuiste oorsprongsvermelding als gevolg van smokkel uit buurlanden, landen waarmee historische banden bestaan of landen die fiscale stimulansen bieden. Indicatoren Informatiebronnen — Het aangegeven land van oorsprong grenst rechtstreeks aan gebieden waar illegale gewapende groeperingen, veiligheids- en politiediensten of criminele organisaties betrokken zijn bij de productie en de verhandeling van mineralen. — Het aangegeven land van oorsprong heeft economische banden met conflict- en hoogrisicogebieden en de daarmee samenhangende illegale handel in mineralen. — Resoluties van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties — Lokale ambassades, EU-delegaties — Zie punt 4, „Conflict”, van deze richtsnoeren — Het fiscaal beleid van het land van oorsprong biedt prikkels voor de smokkel van mineralen naar doorvoerlanden waar de uitvoer van grondstoffen niet of tegen veel lagere tarieven wordt belast. — OESO-databank voor beperkingen op de uitvoer van grondstoffen http://www.oecd.org/tad/benefitlib/export-restrictions-raw-materials.htm — Alarmsignaal: mineralen zijn naar verluidt afkomstig uit een land waar de bekende hulpbronnen of voorraden of de verwachte productieniveaus beperkt zijn De onderstaande checklist betreft specifieke kwesties inzake mineralen en toeleveringsketens. De ondernemingen moeten in het kader van hun zorgvuldigheidsprocedures met name nagaan of een vermeend land van oorsprong daadwerkelijk over bekende geologische hulpbronnen beschikt of de verwachte productieniveaus van het betrokken mineraal haalt. Evenzo moeten de ondernemingen in redelijkheid beoordelen of de aangegeven oorsprong vanuit economisch oogpunt zinvol is, bijv. of er sprake is van nabijgelegen en aantrekkelijke markten. Indicatoren Informatiebronnen — De bekende minerale hulpbronnen of voorraden, de vermoedelijke voorraden of de verwachte productieniveaus van mineralen in het aangegeven land van oorsprong zijn beperkt, of het aangegeven land van oorsprong beschikt over mineralen met specifieke kenmerken. — Het aangegeven land van oorsprong kent een grote informele of ambachtelijke kleinschalige mijnbouwsector waar de risico's normaal gesproken hoger zijn. — British Geological Survey: https://www.bgs.ac.uk/mineralsuk/statistics/worldStatistics.html — U.S. Geological Survey: http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/ — Nationale geologische diensten van de lidstaten van de EU — Geologische dienst van het vermeende land van oorsprong

B. Leveranciers waarvoor alarmsignaal geldt — Alarmsignaal: wanneer de leveranciers van een onderneming, of andere bekende ondernemingen stroomopwaarts in de leveringsketen, actief zijn in één van de bovengenoemde locaties van oorsprong en doorvoer van mineralen waarvoor een alarmsignaal geldt dan wel gedeeltelijk in handen zijn van of anderszins belangen hebben in leveranciers van mineralen uit één van de bovengenoemde locaties van oorsprong en doorvoer van mineralen waarvoor een alarmsignaal geldt, en wanneer van de leveranciers van een onderneming of van andere bekende ondernemingen stroomopwaarts bekend is dat zij in de afgelopen twaalf maanden mineralen hebben betrokken uit een locatie van oorsprong en doorvoer van mineralen waarvoor een alarmsignaal geldt. Deze leverancierspecifieke informatie moet hoofdzakelijk voortvloeien uit de gegevens die de ondernemingen verzamelen door middel van de toepassing van hun stelsel van zorgvuldigheidseisen. Zodra zij beschikken over de identiteit van de leverancier van een onderneming of van een andere bekende onderneming stroomopwaarts in de leveringsketen, moeten de ondernemingen trachten na te gaan of de leverancier actief is op een locatie waarvoor een alarmsignaal geldt door: — op het internet te zoeken naar algemene informatie over de desbetreffende leverancier/onderneming stroomopwaarts, bijvoorbeeld in overheidsrapporten en rapporten van internationale organisaties (met name die van de VN-groep van deskundigen) en meer in het algemeen in rapporten van internationale en lokale media en maatschappelijke organisaties; — de websites van de ondernemingen en alle beschikbare verslagen over de toepassing van zorgvuldigheideisen (bijvoorbeeld verslagen ingediend bij de US Security Exchange Commission) te raadplegen; — de in het kader van bestaande regelingen voor passende zorgvuldigheid opgestelde lijsten van smelterijen/raffinaderijen alsmede, zodra beschikbaar, de toekomstige lijst van de Europese Commissie met verantwoordelijke smelterijen en raffinaderijen wereldwijd te controleren; — het nationale handelsregister te raadplegen, dat aanwijzingen kan bevatten over de plaats van vestiging van het hoofdkantoor en eventueel over operationele dochterondernemingen. De ondernemingen zouden ook de registers van feitelijke eigendom kunnen raadplegen, voor zover beschikbaar, alsmede de landverslagen van het Extractive Industries Transparency Initiative (initiatief inzake transparantie van winningsindustrieën, EITI), die een steeds grotere hoeveelheid informatie over de feitelijke eigendom van ondernemingen in de winningsindustrie bevatten.

C. Omstandigheden waarvoor alarmsignaal geldt — Alarmsignaal: wanneer aan de hand van de via het beheersysteem van de onderneming verzamelde informatie afwijkende of ongewone omstandigheden worden vastgesteld die aanleiding geven tot een redelijk vermoeden dat de mineralen kunnen bijdragen tot conflicten of ernstige misbruiken in verband met de winning, het vervoer of de verhandeling ervan. Deze activiteitspecifieke informatie komt bijna uitsluitend voort uit de gegevens die de ondernemingen verzamelen door middel van de toepassing van zorgvuldigheidseisen. Afwijkende of ongewone omstandigheden kunnen verschillende vormen aannemen. In het supplement betreffende goud bij de OESO-richtlijnen voor passende zorgvuldigheid wordt het voorbeeld gegeven van in een bepaald land gedragen gouden sieraden die gewoonlijk 14-karaats (58 %) zijn: een aanbod van gerecyclede sieraden waarvan het goudgehalte 90 % zou zijn, roept dan vraagtekens op. Andere voorbeelden betreffen onder meer een situatie waarin een toeleverancier (bv. een lokale exporteur) op onverklaarbare wijze in staat is de hoeveelheid uitgevoerde mineralen gedurende korte tijd te verhogen, en meldingen van frequente diefstal van mineralen in een regio ten aanzien waarvan de Europese importeur redenen heeft om aan te nemen dat hij mineralen uit die regio betrekt. Andere voorbeelden van „ongewone omstandigheden” die specifiek op goud (en andere edelmetalen) betrekking hebben, zijn te vinden in punt 111 van de Financial Action Task Force's Risk-based guidance for dealers in precious metals and stones (risicogebaseerde richtsnoeren van de Financiële-actiegroep voor handelaars in edelmetalen en edelstenen) (6), alsmede in het Financial Transaction and Reports Analysis Centre of Canada's report on Risk-based approach workbook for Dealers in Precious Metals and Stones (verslag van het Canadese Centrum voor analyse van financiële transacties en verslagen over het werkboek voor handelaars in edelmetalen en edelstenen over risicogebaseerde aanpak) (7), zoals: — een nog niet bekende klant die een raffinaderij vraagt goud in ingots te gieten; — de zuiverheid, het gewicht, de oorsprong en de waarde van het goud worden op de douaneaangifte onjuist aangegeven; — personen of ondernemingen die zonder vergunning goud produceren en verhandelen; — ingots waarvan de fysieke kenmerken verschillen van de industriële normen.

(1) Volgens artikel 2, lid 1, van Verordening (EU) 2017/821 wordt onder „Unie-importeur” verstaan elke natuurlijke of rechtspersoon die mineralen of metalen aangeeft voor vrij verkeer in de zin van artikel 201, lid 1, van Verordening (EU) nr. 952/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 9 oktober 2013 tot vaststelling van het douanewetboek van de Unie (PB L 269 van 10.10.2013, blz. 1) of elke natuurlijke of rechtspersoon in wiens naam een dergelijke aangifte wordt gedaan, zoals vermeld in gegevenselementen 3/15 en 3/16 overeenkomstig bijlage B bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2015/2446 van de Commissie van 28 juli 2015 tot aanvulling van Verordening (EU) nr. 952/2013 van het Europees Parlement en de Raad met nadere regels betreffende een aantal bepalingen van het douanewetboek van de Unie (PB L 343 van 29.12.2015, blz. 1).

(2) De OECD Due Diligence Guidance for Responsible Supply Chains of Minerals from Conflict-Affected and High-Risk Areas (Second Edition, OECD 2013) (OESO-richtsnoeren voor passende zorgvuldigheid voor verantwoorde toeleveringsketens van mineralen uit conflict- en hoogrisicogebieden, tweede uitgave, OESO 2013) vormt het kader voor het in acht nemen van passende zorgvuldigheid in de toeleveringsketen overeenkomstig Verordening (EU) 2017/821.

(3) Risico's als omschreven in bijlage II bij de OESO-richtsnoeren voor passende zorgvuldigheid, met inbegrip van de risico's waarvoor alarmsignalen gelden en die zijn omschreven in de supplementen daarbij.

(4) Zie voor de definitie van de rechten van de mens het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden: https://www.echr.coe.int/Documents/Convention_ENG.pdf

(5) De informatie moet in voorkomend geval regelmatig worden bijgewerkt.

(6) http://www.fatf-gafi.org/media/fatf/documents/reports/RBA%20for%20Dealers%20in%20Precious%20Metal%20and%20Stones.pdf

(7) http://www.fintrac-canafe.gc.ca/guidance-directives/compliance-conformite/rba/rba-dpms-eng.asp