BESCHIKKING VAN DE RAAD van 23 november 1994 houdende aanneming van een specifiek programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling, inclusief demonstratie, op het gebied van niet-nucleaire energie (1994-1998) (94/806/EG)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 130 I, lid 4,

Gezien het voorstel van de Commissie (1),

Gezien het advies van het Europees Parlement (2),

Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité (3),

Overwegende dat het Europees Parlement en de Raad bij Besluit nr. 1110/94 (4) een vierde kaderprogramma voor communautaire acties op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (OTO) hebben vastgesteld voor de periode 1994-1998, waarin onder meer de activiteiten zijn omschreven die moeten worden uigevoerd op het gebied van niet-nucleaire energie; dat deze beschikking wordt vastgesteld in het licht van de in de preambule van genoemd besluit uiteengezette overwegingen;

Overwegende dat in artikel 130 I, lid 3, is bepaald dat het kaderprogramma ten uitvoer wordt gelegd door middel van specifieke programma's die binnen elke activiteit worden ontwikkeld; dat in elk specifiek programma de nadere bepalingen voor de uitvoering ervan, de looptijd en de noodzakelijk geachte middelen worden vastgesteld;

Overwegende dat het noodzakelijk geachte bedrag voor de uitvoering van dit programma is vastgesteld op 967 miljoen ecu; dat de kredieten voor elk begrotingsjaar door de begrotingsautoriteit worden vastgesteld, afhankelijk van de beschikbare middelen binnen de financiële vooruitzichten en onder de voorwaarden van artikel 1, lid 3, van Besluit nr. 1110/94/EG;

Overwegende dat de bevordering van technologische ontwikkeling op energiegebied - waaronder ook de demonstratie van deze ontwikkelingen - zoals door de Commissie in het kader van Verordening (EEG) nr. 2008/90 van de Raad van 29 juni 1990 inzake de bevordering van de technologische ontwikkeling op energiegebied in Europa (Thermie-programma) (5) wordt nagestreefd, op 31 december 1994 wordt beëindigd en dat het wenselijk is dat de demonstratie- en verspreidingsactiviteiten ook na die datum worden voortgezet;

Overwegende dat de doelstelling van de communautaire activiteiten inzake niet-nucleaire energie erin moet bestaan efficiënte, schonere en veiligere technologieën te ontwerpen en te demonstreren en energieproduktie en -geburik verenigbaar te maken met het natuurlijke evenwicht en met de economische ontwikkeling in haar verschillende onderdelen;

Overwegende dat de inspanningen om de energievoorziening van de Gemeenchap te diversifiëren en de energie-efficiëntie te verbeteren, ondanks de huidige situatie op het gebied van de energie, niet mogen verflauwen; dat OTO bijdraagt tot de verwezenlijking van deze doelstellingen, alsmede tot de verbetering van de bescherming van het milieu tegen de invloed van de energietechnologieën;

Overwegende dat, zoals in het vierde kaderprogramma wordt aangegeven, ervoor moet worden gezorgd dat onderzoek en ontwikkeling enerzijds en demonstratie anderzijds elkaar aanvullen en dat deze twee fasen van OTO binnen een zelfde communautaire strategie voor OTO op energiegebied worden geïntegreerd;

Overwegende dat aan het programma voor niet-nucleaire energie een samenhangende strategie ten grondslag moet liggen die het hele innovatieproces bestrijkt vanaf de wetenschapplijke doorbraak tot en met de verspreiding;

Overwegende dat dit programma in sterke mate kan bijdragen tot stimulering van de groei, de versterking van de concurrentiepositie en de ontwikkeling van de werkgelegenheid in de Gemeenschap zoals uiteengezet in het Witboek "Groei, concurrentievermogen, werkgelegenheid", met name door de ontwikkeling en een ruimer gebruik van efficiënte energietechnologieën;

Overwegende dat de inhoud van het vierde kaderprogramma voor communautaire OTO-acties is vastgesteld overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel; dat in dit specifieke programma de inhoud is omschreven van de overeenkomstig dit beginsel uit te voeren activiteiten op het gebied van niet-nucleaire energie;

Overwegende dat Besluit nr. 1110/94/EG bepaalt dat een communautaire actie gerechtvaardigd is indien het onderzoek onder andere bijdraagt tot de versterking van de economische en sociale samenhang van de Gemeenschap en de evenwichtige ontwikkeling daarvan bevordert, met inachtneming van het streven naar wetenschappelijke en technische kwaliteit; dat met dit programma wordt beoogd bij te dragen tot het bereiken van deze doelstellingen door middel van OTO-projecten om het energiepotentieel van afzonderlijke regio's te exploiteren, waarbij rekening wordt gehouden met de behoeften van de minder ontwikkelde regio's;

Overwegende dat de Gemeenchap alleen OTO-activiteiten van hoge kwaliteit zou moeten steunen;

Overwegende dat de regels voor deelneming van ondernemingen, onderzoekcentra (waaronder het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (GCO)) en universiteiten, alsmede de regels voor de verspreiding van de onderzoekresultaten als bepaald bij de maatregelen van artikel 130 J van het Verdrag op dit specifieke programma van toepassing zijn;

Overwegende dat bij de uitvoering van dit programma maatregelen moeten worden genomen ter bevordering van de deelneming van het midden- en kleinbedrijf (MKB), met name technologische stimuleringsmaatregelen;

Overwegende dat de Commissie haar inspanningen om de aanmeldings- en selectieprocedures te vereenvoudigen, te bespoedigen en transparanter te maken, moet voortzetten om gedaan te krijgen dat het programma effectief wordt uitgevoerd en het voor bedrijven, met name voor het MKB, onderzoekcentra en universiteiten gemakkelijker te maken om aan een communautair OTO-project deel te nemen;

Overwegende dat dit programma zal bijdragen tot een grotere synergie tussen de OTO-activiteiten op het gebied van niet-nucleaire energie van onderzoekcentra, universiteiten en bedrijven, met name het MKB, in de Lid-Staten en tussen deze activiteiten en overeenkomstige communautaire OTO-activiteiten;

Overwegende dat de aard van de activiteiten die in het kader van dit programma moeten worden ondernomen, nauwe cooerdinatie vereist met activiteiten die in het kader van andere specifieke programma's worden ondernomen, met name het programma op het gebied van industrie- en materiaaltechnologie en het programma op het gebied van milieu en klimaat;

Overwegende dat fundamenteel onderzoek op het gebied van niet-nucleaire energie moet worden aangemoedigd;

Overwegende dat bij de uitvoering van dit programma internationale samenwerking met internationale organisaties en derde landen wenselijk kan zijn;

Overwegende dat dit programma ook activiteiten voor de verspreiding en de exploitatie van de OTO-resultaten zou moeten behelzen, met name ten behoeve van het MKB, in het bijzonder die ondernemingen in de Lid-Staten of regio's die het minst aan het programma deelnemen, alsmede activiteiten ter stimulering van de mobiliteit en de opleiding van onderzoekers, die binnen dit programma en voor zover nodig is voor de goede uitvoering ervan moeten worden ontwikkeld;

Overwegende dat een analyse moet worden gemaakt van de mogelijke sociaal-economische gevolgen en de technologische risico's in het kader van dit programma;

Overwegende dat de voortgang van dit programma voortdurend en systematisch moet worden bekeken teneinde het programma eventueel aan te passen aan de wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen op dit gebied; dat te zijner tijd ook een onafhankelijke evaluatie van de voortgang van het programma moet worden verricht, waarmee alle nodige achtergrondinformatie moet worden aangereikt om de doelstellingen van het vijfde OTO-kaderprogramma te kunnen bepalen; dat ten slotte na afloop van dit programma een eindevaluatie van de resultaten moet worden verricht in het licht van de in deze beschikking omschreuven doelstellingen;

Overwegende dat het GCO kan deelnemen aan indirecte werkzaamheden in het kader van dit programma;

Overwegende dat het GCO via zijn eigen programma kan bijdragen aan de verwezenlijking van de doelstellingen van het communautaire OTO op de door dit programma bestreken gebieden;

Overwegende dat het Comité voor wetenschappelijk en technisch onderzoek (CREST) is geraadpleegd,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING VASTGESTELD:

Artikel 1

Voor de periode vanaf de datum van aanneming van deze beschikking tot en met 31 december 1998 wordt een in bijlage I nader omschreven specifiek programma op het gebied van niet-nucleaire energie vastgesteld dat een fase van onderzoek en technologische ontwikkeling en een demonstratiefase omvat.

Artikel 2

1. Het bedrag dat noodzakelijk wordt geacht voor de uitvoering van het programma beloopt 967 miljoen ecu, waarvan maximaal 5,0 % voor personeels- en huishoudelijke uitgaven.

2. Een indicatieve verdeling van de middelen is opgenomen in bijlage II.

3. De begrotingsautoriteit stelt voor elk begrotingsjaar de kredieten vast, afhankelijk van de beschikbaarheid van middelen binnen de financiële vooruitzichten en overeenkomstig de voorwaarden die zijn weergegeven in artikel 1, lid 3, van Besluit nr. 1110/94/EG, met inachtneming van de beginselen van goed beheer die worden genoemd in artikel 2 van het Financieel Reglement van toepassing op de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen.

Artikel 3

1. De algemene regels voor de financiële deelneming van de Gemeenschap zijn weergegeven in bijlage IV bij Besluit nr. 1110/94/EG.

2. De regels voor de deelneming van ondernemingen, onderzoekcentra en universiteiten en voor de verspreiding van de resultaten worden vastgesteld in de in artikel 130 J van het Verdrag bedoelde maatregelen.

3. Bijlage III bevat de specifieke regels voor de uitvoering van dit programma, naast die waarnaar wordt vewezen in de leden 1 en 2.

Artikel 4

1. Teneinde onder meer een vanuit kostenoogpunt doeltreffende uitvoering van dit programma te garanderen, bekijkt de Commissie voortdurend en systematisch met passende hulp van onafhankelijke externe deskundigen, de voortgang van dit programma in het licht van de in bijlage I aangegeven doelstellingen, zoals deze nader zijn omschreven in het werkprogramma. In het bijzonder gaat zij na of de doelstellingen, prioriteiten en financiële middelen nog altijd aangepast zijn aan de ontwikkeling van de situatie. Indien nodig dient zij, met de resultaten van dit onderzoek als basis, voorstellen in ter aanpassing of aanvulling van dit programma.

2. Als bijdrage tot de algehele evaluatie van de communautaire werkzaamheden, die is vereist bij artikel 4, lid 2, van Besluit nr. 1110/94/EG, en overeenkomstig het in dat lid bepaalde tijdschema, laat de Commissie door onafhankelijke gekwalificeerde deskundigen een externe evaluatie verrichten van de werkzaamheden die in de loop van de vijf aan deze evaluatie voorafgaande jaren zijn uitgevoerd op de onder dit programma vallende gebieden, en van het beheer van deze werkzaamheden in die periode.

3. Na afloop van dit programma laat de Commissie een onafhankelijke eindevaluatie van de verkregen resultaten uitvoeren in het licht van de doelstellingen als omschreven in bijlage III van Besluit nr. 1110/94/EG en bijlage I van deze beschikking. Het verslag van de eindevaluatie wordt ingediend bij de Raad, het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité.

Artikel 5

1. Overeenkomstig de doelstellingen van bijlage I en de indicatieve verdeling van de financiële middelen in bijlage II, wordt door de Commissie een werkprogramma opgesteld dat zowel de fase van onderzoek en ontwikkeling als de demonstratiefase omvat. Dit programma wordt zo nodig bijgewerkt. Hierin wordt het volgende nader omschreven:

- de wetenschappelijke en technologische doelstellingen en onderzoekstaken;

- het uitvoeringsschema, met inbegrip van data voor uitnodigingen tot het indienen van voorstellen;

- de voorgestelde financiële en beheersregelingen, inclusief specifieke bepalingen ter uitvoering van technologie stimulerende maatregelen voor het MKB en de grote lijnen van andere maatregelen, met inbegrip van voorbereidende, begeleidende en ondersteunende maatregelen;

- regelingen voor de cooerdinatie met andere OTO-werkzaamheden in deze sector, inzonderheid in het kader van het GCO-programma en andere specifieke programma's en, indien nodig, om te zorgen voor betere wisselwerking met werkzaamheden binnen andere instanties zoals Eureka en COST;

- regelingen voor de verspreiding, bescherming en exploitatie van de resultaten van in het kader van dit programma uitgevoerde OTO-werkzaamheden.

2. De Commissie stelt op basis van het werkprogramma uitnodigingen tot het indienen van voorstellen voor projecten op. Deze uitnodigingen hebben, waar mogelijk, betrekking op beide fasen van het programma.

Artikel 6

1. De Commissie wordt belast met de uitvoering van het programma.

2. In de gevallen als bedoeld in artikel 7, lid 1, wordt de Commissie bijgestaan door twee comités, één voor het OTO-gedeelte en één voor het demonstratiegedeelte van het programma, bestaande uit vertegenwoordigers van de Lid-Staten en voorgezeten door de vertegenwoordiger van de Commissie. De procedure als omschreven in de leden 3 tot en met 6 is op beide comités van toepassing.

3. De vertegenwoordiger van de Commissie legt het comité een ontwerp voor van de te nemen maatregelen. Het comité brengt over dit ontwerp advies uit binnen een termijn die de voorzitter kan vaststellen naar gelang van de urgentie van de materie. Het comité spreekt zich uit met de meerderheid van stemmen die in artikel 148, lid 2, van het Verdrag is voorgeschreven voor de aanneming van de besluiten die de Raad op voorstel van de Commissie dient te nemen. Bij de stemming in het comité worden de stemmen van de vertegenwoordigers van de Lid-Staten gewogen overeenkomstig genoemd artikel. De voorzitter neemt niet aan de stemming deel.

4. De Commissie stelt de beoogde maatregelen vast wanneer zij in overeenstemming zijn met het advies van het comité.

5. Wanneer de beoogde maatregelen niet in overeenstemming zijn met het advies van het comité of indien een advies is uitgebracht, dient de Commissie onverwijld bij de Raad een voorstel in betreffende de te nemen maatregelen. De Raad besluit met gekwalificeerde meerderheid van stemmen.

6. Indien de Raad, na verloop van een termijn van drie maanden na de indiening van het voorstel bij de Raad, geen besluit heeft genomen, worden de voorgestelde maatregelen door de Commissie vastgesteld.

Artikel 7

1. De procedure van artikel 6, leden 2 tot en met 6, geldt voor:

- de opstelling en bijwerking van het werkprogramma als bedoeld in artikel 5, lid 1,

- de inhoud van de uitnodigingen tot het indienen van voorstellen,

- de evaluatie van de voor communautaire financiering voorgestelde OTO-activiteiten en van het beraamde bedrag van de communautaire bijdrage aan iedere activiteit afzonderlijk wanneer dit ten minste 0,2 miljoen ecu en, indien het verspreidingsactiviteiten betreft, ten minste 0,1 miljoen ecu bedraagt,

- iedere aanpassing van de in bijlage II vermelde indicatieve verdeling van het bedrag,

- specifieke bepalingen voor de financiële deelneming van de Gemeenschap in de diverse overwogen activiteiten,

- de maatregelen en het mandaat voor de beoordeling van het programma,

- elke afwijking van de in bijlage III weergegeven regels,

- deelneming aan de acties door rechtspersonen uit derde landen en internationale organisaties.

2. Wanneer krachtens lid 1, derde streepje, het bedrag van de communautaire bijdrage lager is dan 0,2 miljoen ecu en dat voor verspreidingsactiviteiten lager dan 0,1 miljoen ecu, stelt de Commissie de comités in kennis van de projecten, alsmede van het resultaat van de evaluatie ervan.

3. De Commissie cooerdineert de werkzaamheden van de comités en licht de comités op gezette tijden in over het verloop van de uitvoering van het gehele programma.

Artikel 8

Deelneming aan het O & O-gedeelte van dit programma staat voor ieder project afzonderlijk, zonder financiële steun van de Gemeenschap, alleen open voor in derde landen gevestigde rechtspersonen, indien die deelneming daadwerkelijk bijdraagt aan de uitvoering van het programma en het beginsel van wederzijds voordeel in acht wordt genomen.

Artikel 9

Deze beschikking is gericht tot de Lid-Staten.

Gedaan te Brussel, 23 november 1994.

Voor de Raad

De Voorzitter

J. BORCHERT

(1) PB nr. C 262 van 20. 9. 1994, blz. 20.(2) PB nr. C 205 van 25. 7. 1994.(3) PB nr. C 295 van 22.10. 1994, blz. 74.(4) PB nr. L 126 van 18. 5. 1994, blz. 1.(5) PB nr. C 185 van 17. 7. 1990, blz. 1.

BIJLAGE I

WETENSCHAPPELIJKE EN TECHNOLOGISCHE DOELSTELLINGEN EN INHOUD Dit specifieke programma is een getrouwe afspiegeling van de richtsnoeren uit het vierde kaderprogramma, past de selectiecriteria daaruit toe en geeft een omschrijving van de wetenschappelijke en technologische doelstellingen daarvan.

Punt 5 van bijlage III (eerste activiteit) van het kaderprogramma vormt een integrerend onderdeel van dit programma.

Achtergrond

Het voorgestelde OTO-programma (1) op het gebied van energie gaat uit van de volgende overwegingen:

- Tussen het energiegebruik, de produktie daarvan, de handel daarin en daaraan gerelateerde technologieën bestaat een unieke en complexe interactie die bepalend is voor de economische groei en de kwaliteit van het leven en van het milieu. De veiligstelling van de energievoorziening in de ruimste zin - het zorgen voor een betrouwbare energievoorziening op aanvaardbare voorwaarden en tegen acceptabele kosten - blijft een belangrijke doelstelling en vormt de belangrijkste drijfveer voor de steun aan OTO-activiteiten op Europese schaal.

- De steeds toenemende zorg voor het milieu in het licht van de produktie en het gebruik van energie (bijdrage aan het broeikaseffect, emissie van verontreinigende gassen en andere schadelijke stoffen, veiligheid en lawaai) en de acceptatie door het publiek zijn momenteel zeer belangrijke motieven voor verandering.

- Doch technologie alleen is, hoewel essentieel, niet voldoende. Een efficiënt OTO-beleid moet dan ook de volledige cyclus omvatten van onderzoek, ontwikkeling, demonstratie, verspreiding van kennis, introductie van technologieën en het gedrag van economische subjecten. De verschillende regionale aspecten (plaatselijke emissies, grensoverschrijdende vervuiling, wereldomvattende vervuiling) moeten hierin worden geïntegreerd en er moet gestreefd worden naar aansluiting bij communautaire beleidsinstrumenten die van invloed zijn op de sector energie, zoals het energiebeleid, het vervoerbeleid, het landbouwbeleid, de structuurfondsen, de internationale samenwerking (waaronder Eureka) en fiscale maatregelen.

Zoals in het Witboek "Groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid" wordt benadrukt zal het OTO-beleid tevens voorrang moeten geven aan activiteiten waardoor de werkgelegenheid wordt bevorderd, door met name de concurrentiekracht van de Europese industrie, die daarvoor een van de waarborgen is, verder te versterken.

Een in deze geest opgezette communautaire OTO-actie op het gebied van energie kan een belangrijke drijfkracht zijn voor de ontwikkeling van de economie in het algemeen.

Immers, men is zich er steeds meer van bewust dat economische ontwikkeling niet meer alleen een kwestie van uitzonderlijke ondernemingen of sectoren is, maar meer van een aantal mundiale projecten waarbij de gehele maatschappij betrokken is: iedereen duurzaam van energie voorzien met behoud van het milieu en van een functionerende maatschappij is een van deze wereldprojecten die, wil men conflicten voorkomen, steun behoeven.

De communautaire OTO-actie heeft een aantal afzonderlijke hoofdgebieden op het oog die hieronder zijn aangegeven:

- rationeel gebruik van energie;

- invoering van duurzame energie in het Europese energiesysteem;

- verbetering van produktie en omzetting en schoner gebruik van fossiele branstoffen;

- veiligheid van kernenergie;

- onderzoek op het gebied van kernfusie als oplossing voor de lange termijn.

Dit programma heeft betrekking op de eerste drie hoofdgebieden, samen met specifiek onderzoek dat dient ter ondersteuning van de communautaire actie op het raakvlak van energie, milieu en economie. Strategische analyses zijn gericht op de oplossing van middellange- en lange-termijnproblemen op deze gebieden, vooral vanuit technologisch en sociaal-economisch oogpunt; bij deze analyses wordt niet alleen gekeken naar de specifieke energie- en milieusituatie in de Lid-Staten en gebieden van de Gemeenschap, maar ook naar die in andere gebieden in de wereld (ontwikkelingslanden en met name de Middeneuropese landen).

De andere twee gebieden, de veiligheid van kernenergie en van kernfusie, komen in afzonderlijke specifieke programma's aan de orde.

Voorgestelde OTO-activiteiten

Er zal een communautaire strategie voor OTO worden ontwikkeld die erop gericht zal zijn om de integratie en de samenhang te verzekeren van alle activiteiten van het OTO-programma op het gebied van de energie. De activiteiten op het gebied van OTO zullen in twee duidelijke fasen verlopen, namelijk onderzoek en ontwikkeling en demonstratie; zoals hierna wordt uiteengezet zullen zij in nauw onderling verband ten uitvoer worden gelegd. Met een actie ter ondersteuning van de strategie zullen deze beide fasen worden voltooid.

Er zullen in het kader van het programma ter ondersteuning van technologische activiteiten specifieke acties worden ontwikkeld om een algemene OTO-strategie op het gebied van de energie vast te stellen. Hiertoe moet er sociaal-economisch onderzoek worden verricht dat op het gebruik van energie is afgestemd en moeten er nieuwe modellen worden ontwikkeld en toegepast voor de opzet van coherente scenario's voor de evolutie van de energiesituatie op middellange en lange termijn; als gevolg van dit soort initiatieven zal de kennis over de interacties tussen energie, milieu en economische ontwikkeling en de analyse van de invloed van de OTO-strategie op het gebied van energie kunnen worden verbeterd.

Naast OTO-acties zouden aanvullende werkzaamheden ter ondersteuning en ter begeleiding onder meer betrekking hebben op:

- onderzoek naar het gedrag van economische subjecten om een beter inzicht te krijgen in de determinanten die de penetratie op de markt van een groot aantal rendabele energietechnieken bevorderen dan wel afremmen; met marktanalyses en technologische studies om de penetratie op de markt van de energietechnieken te sturen zou dit onderzoek worden afgerond;

- de evaluatie van de technologieën in de meer algemene context van de instrumenten van politieke of economische aard die gericht zijn op een snellere verspreiding daarvan op de markt; in dit verband zou een raming van de sociale kosten/baten die met de uitwerking van de verschillende vormen van energie gepaard gaan (eventueel ingevoerd in een "groene boekhouding" op Europees niveau) dergelijke instrumenten helpen omschrijven; de concrete ontwikkeling van instrumenten voor een OTO-beleid waarmee invloed kan worden uitgeoefend op de ontwikkeling van het gebruik en de bevoorrading met energie en op de aanvaarding door het publiek van innoverende energietechnieken zou uit een dergelijke actie voortvloeien.

Om te zorgen voor samenhang en de synergie te bevorderen tussen OTO en de exploitatie daarvan, zal er een speciale actie ter verspreiding en optimalisering van de resultaten worden gevoerd. Daarbij zal bij voorkeur gebruik worden gemaakt van het OPET-netwerk (Organisations for the Promotion of Energy Technologies), dat niet alleen in Europa is opgezet, maar ook in Midden- en Oosteuropese landen, het Gemenebest van Onafhankelijke Staten (GOS) en de ontwikkelingslanden. Andere instrumenten kunnen worden beproefd en ten uitvoer gelegd afhankelijk van de effectiviteit daarvan.

Bovendien zal het GCO op de gebieden waarvoor dit bevoegd is, complementaire acties uitvoeren in het bijzonder in de afdelingen 1.1 "Efficiënt gebruik van energie in gebouwen", 2.2 "Fotovoltaïsche elektriciteit", en 2.3 "Duurzame energie in gebouwen en de industrie" (2).

In de OTO-activiteiten worden zowel onderzoek- en ontwikkelingsactiviteiten als demonstraties en acties ter verspreiding van kennis verenigd. De werkzaamheden die in de ene of de andere activiteitencategorie zijn gepland variëren uiteraard naargelang de criteria verschillen. Welk criterium het zwaarst weegt hangt af van de vraag of de nadruk wordt gelegd op O & O of op demonstratie.

Binnen het programma zullen ingewikkelde problemen aan de orde komen, met name op gebieden zoals geïntegreerde toepassingen van duurzame energie, verbranding en stadsvervoer, die een multidisciplinaire aanpak vergen die de hele keten van onderzoek tot demonstratie met het oog op marketing omvatten. De projecten binnen dit programma kunnen worden aangevuld door gecooerdineerde acties, die beperkt blijven tot die gebieden waar een eenvoudige cooerdinatie van de activiteiten van de Lid-Staten en van de betrokken industrieën het programma op EG-niveau effectiever maken.

Zo worden O & O-activiteiten streng geselecteerd waarbij de voorkeur wordt gegeven aan projecten die op Europees niveau als katalysator kunnen fungeren op strategisch geachte gebieden voor de veiligstelling van de energievoorziening, met als een voorname drijfveer het milieu.

De opzet van de projecten in het kader van deze onderzoekactiviteiten zullen in de landen van de Gemeenschap worden geharmoniseerd, zodat een rechtstreekse internationale vergelijking van de resultaten mogelijk is. Bovendien zal het toepassingsgebied daarvan zowel betrekking hebben op de Europese landen, als op de ontwikkelingslanden, de Oosteuropese landen en het GOS (met behulp van de noodzakelijke aanpassingen). De netwerken van deskundigen zullen in alle landen van de Gemeenschap gehandhaafd blijven of zo nodig worden opgezet en er zullen nauwe betrekkingen worden onderhouden met internationale organisaties en derde landen om ervoor te zorgen dat de methoden en benaderingen op elkaar zijn afgestemd.

De demonstratieactiviteiten, die meer gericht zijn op de markt, lopen sterk uiteen: enerzijds vormen zij een door de privé- of overheidssector op communautair niveau, doch ook in de afzonderlijke Lid-Saten, op OTO aangebracht verlengstuk; anderzijds moet er een stimulerende werking uitgaan naar de verschillende aspecten van het energiebeleid (met name de veiligstelling van de voorziening); zij zullen zodanig worden gedefinieerd dat OTO in zijn totaliteit een essentiële bijdrage levert aan een vergroting van de concurrentiekracht van de Europese industrie (MKB inbegrepen) en aan de economische en sociale samenhang via met name de ontwikkeling van de lokale en regionale hulpbronnen. De bijdrage die deze activiteiten zullen leveren tot een vermindering en het voorkomen van luchtvervuiling, alsmede tot hernieuwde groei, een versterking van het concurrentievermogen, de ontwikkeling van de werkgelegenheid en de economische en sociale samenhang zal overwegend afhangen van de mate waarin rekening wordt gehouden met de mogelijkheden om in een latere fase de markt van de desbetreffende technologieën te penetreren.

Verschillende technologieën (in het bijzonder verbranding, vergassing en opslag) hebben een algemeen karakter en zijn van belang zowel voor de fossiele energieën als voor de duurzame energie. Het is daarom zeer belangrijk de gebundelde ontwikkeling van deze technologieën te verzekeren ten dienste van beide energiebronnen.

Dit vergemakkelijkt zodoende de installatie van proefopstellingen of demonstratieprojecten van breder belang (bij voorbeeld geavanceerde vergassingsinstallaties, waarbij zowel vaste fossiele brandstoffen als biomassa gebruikt kan worden), om zodoende bij te dragen aan de introductie van duurzame energiebronnen in het energiesysteem.

1. RATIONEEL GEBRUIK VAN ENERGIE Rationeel gebruik van energie heeft betrekking op activiteiten op het gebied van een efficiënt gebruik van energie aan de vraagzijde van de energiesector. Vermindering van het energieverbruik en pogingen de markt te penetreren met vernieuwende schone en efficiënte technologieën zijn van vitaal belang indien men minder afhankelijk wil worden van de levering van energieprodukten door derde landen en de ongunstige gevolgen van het energiegebruik voor het milieu wil terugdringen.

Naast de specifieke activiteiten op het gebied van demonstratie als zodanig, zal een geïntegreerde aanpak worden gevolgd voor de toepassing van schone en efficiënte technologieën in sectoren als gebouwen, industrie en vervoer. Vervoer is de sector waarin de vraag naar energie het sterkst toeneemt, en om die reden zal aan de combinatie energie-vervoer speciale aandacht worden besteed.

De communautaire activiteiten op dit gebied zullen de volgende vijf gebieden omvatten:

- efficiënt gebruik van energie in gebouwen;

- efficiënt gebruik van energie in de industrie;

- energie-industrie, elektriciteit, warmte en brandstofcellen;

- opslag van energie;

- vervoer en stedelijke infrastructuur.

1.1 Efficiënt gebruik van energie in gebouwen

De doelstelling is om door middel van technische en economische verbeteringen en van efficiënte systemen voor beheer en controle het gebruik van energie en de emissies van CO2 en andere verontreinigende stoffen aanzienlijk te beperken bij het optrekken van gebouwen in de woning-, commerciële of overheidssector.

De mechanismen die gericht zijn op grotere energiebesparingen in de bouwsector blijven evenwel niet beperkt tot de technologieën, doch hangen tevens samen met een reeks hinderpalen en distorsies van sociale, economische of juridische aard of van gedragingen van consumenten waarin meer inzicht is vereist. Het hierna genoemde technologische onderzoek zou dan ook gepaard moeten gaan met onderzoek op sociaal-economisch gebied dat aansluit op de actie tot ondersteuning van de OTO-strategie op energiegebied, maar zou de gedaante kunnen aannemen van geïntegreerde projecten in de ruime zin van het woord, waarbij dus economische instrumenten op een concrete wijze gebruikt kunnen worden om de invoering van nieuwe technologieën te begeleiden. Er wordt gestreefd naar cooerdinatie met soortgelijke activiteiten die thans in het kader van het SAVE-programma worden uitgevoerd.

Bovendien zal OTO de ontwikkeling van geïntegreerde energieconcepten mogelijk maken voor de industrie, de bouw en de landbouw zoals warmte/kracht-koppeling (met inbegrip van de kleine eenheden voor warmte/kracht-koppeling van minder an 10 kWe) en andere systemen (uitrustingssystemen met inbegrip van turbines, brandstofcellen, dieselmotoren, warmtepompen, batterijen, enz.). Bijzondere aandacht zal worden geschonken aan een doelmatiger eindverbruik van elektriciteit zowel in de industrie als in gebouwen, inclusief een verbetering van het vervoer, de distributie en de opslag van energie.

Onderzoek en ontwikkeling

Bij de demonstratieprojecten zal het accent worden gelegd op de meest conventionele technologieën, terwijl O & O vooral betrekking zal hebben op geïntegreerde projecten waarbij een beroep wordt gedaan op geavanceerde technologieën. De technische en niet-technische hindernissen voor de gedecentraliseerde produktie van energie zullen eveneens worden geanalyseerd.

In de sector gebouwen wordt voorrang gegeven aan een zogenaamde "systeem"-benadering en als zodanig zullen onderzoek en ontwikkeling nauw samenhangen met de werkzaamheden aangaande duurzame energie in de in punt 2.3 bedoelde gebouwen. Uit het oogpunt van O & O beoogt deze benadering een rationeel en zuinig gebruik van brandstoffen en elektriciteit; een en ander omvat onderzoek naar het intelligente huis, CFK-vrije warmtepompsystemen enz.; er staan ook werkzaamheden van prenormatieve aard op stapel. Er zal aandacht worden geschonken aan de kwaliteit van de binnenlucht.

Deze activiteiten zullen kunnen worden aangepast met het oog op hun toepassing in de ontwikkelingslanden, de landen van Midden- en Oost-Europa en het GOS. Voorts zou rekening worden gehouden met de resultaten van andere programma's die met OTO samenhangen.

Demonstratie

De demonstratieactiviteiten zullen onder meer ontwerpen behelzen die weinig energie vergen, een optimalisering van materialen en componenten, een geïntegreerde afstemming van de verwarmings-, koelings- en elektrische systemen op de vraag en een geoptimaliseerde uitrusting voor elektrische verwarming, ventilatie en airconditioning met een efficiënte integratie van systemen voor duurzame energie. Tot de demonstratieactiviteiten behoort ook het opknappen van grote commerciële of openbare gebouwen en woningen. De voorkeur zal worden gegeven aan gestandaardiseerde en modulaire componenten, waarbij speciale aandacht zal worden geschonken aan systemen voor bouwkunde integratie, en aan de kwaliteit van de binnenlucht.

1.2 Efficiënt gebruik van energie in de industrie

De doelstelling is het specifieke energieverbruik per produktie-eenheid te verminderen of de produktiviteit bij een gelijk energieverbruik te verhogen zodat de concurrentiekracht van de Europese industrieën kan toenemen en de ontwikkeling van nieuwe produkten wordt gestimuleerd.

Onderzoek en ontwikkeling

Wat de industrie betreft, wordt in het kader van O & O aandacht besteed aan een beperkt aantal aspecifieke technologieën die uiterst belangrijk zijn voor de sectoren energie en milieu en in sommige gevallen de sector water, zoals de integratie van procédés en de invoering van nieuwe procédés, warmtewisselaars (aankoeken, enz.), scheidingsprocessen (bij voorbeeld met behulp van membranen, extractie, kristallisatie, absorptie), stationaire verbranding (zie punt 3.2) en de integratie van zonneënergie. Tevens zullen er projecten in overweging worden genomen die betrekking hebben op een efficiënter gebruik van elektriciteit. Er wordt bij de industrie op aangedrongen aan de projecten deel te nemen. Voor enkele energie-intensieve sectoren zal onderzoek worden gedaan naar rationele processen.

Demonstratie

De activiteiten zullen de demonstratie van innoverende technologieën omvatten waarmee men fabricageprocessen wil verbeteren of vervangen zodat het produkt minder energie-intensief wordt, of er minder van het produkt wordt verbruikt, residuen of afvalwarmte beter kunnen worden benut en een stijging van het energieverbruik kan worden beperkt of voorkomen waardoor aan de regels op het gebied van de milieubescherming kan worden voldaan.

1.3 Energie-industrie, elektriciteit, warmte en brandstofcellen

De doelstelling is de efficiëntie bij de omzetting van primaire energie in warmte en/of elektriciteit te vergroten, alsmede het vervoer en de distributie van nuttige energie zo rendabel mogelijk uit te voeren.

Onderzoek en ontwikkeling

Op het gebied van O & O in de sector brandstofcellen wordt in overleg met alle betrokken partijen en de potentiële afnemers een strategie gevolgd om zo doelgericht mogelijk te werk te kunnen gaan. Zonder vooruit te lopen op de wending die dit overleg kan nemen, worden die beoogde prioriteiten hieronder opgesomd.

O & O aangaande brandstofcellen (FC) spitst zich toe op volledige systemen en proto-installaties voor de diverse toepassingen (elektriciteitsproduktie, warmte/kracht-koppeling, wegvervoer, schepen en treinen); de volgende onderwerpen komen aan de orde:

- stationaire toepassingen (vooral warmte/kracht-koppeling in gebouwen en in de industrie): ontwikkeling van systemen tot 400 kW met vaste oxyden (SOFC) en met vloeibare carbonaten om een rendement te halen van 55 à 60 %, een kostrpijs van 1 500 ecu kW op termijn en een Nox-emissievermindering met een factor 10 tot 100 ten opzichte van gasturbines en dieselmotoren. Voor de warmte/kracht-koppeling in gebouwen zullen systemen worden ontwikkeld die op vaste polymeren (SPFC) zijn gebaseerd;

- aandrijving van voertuigen (elektrisch): ontwikkeling van brandstofcelsystemen van het vaste-polymeertype (SPFC). Het doel is om op lange termijn een rendement van 45 tot 50 % te behalen, een kostprijs van 100-200 ecu/kW en de emissies ten opzichte van de conventionele systemen te verminderen met een factor 100 à 1 000. Dit soort ontwikkelingen sluit nauw aan bij de O & O-inspanningen inzake de produktie van brandstoffen als waterstof of methanol. Voor het wegvervoer (en met name voor autobussen waarvoor het rendement kan worden aangetoond) en voor warmte/kracht-koppeling in gebouwen en in de industrie zullen, in samenhang met demonstratieprojecten, proefprojecten worden opgezet.

Er zijn ook ondersteunende werkzaamheden gepland voor de ontwikkeling van schone en efficiënte processors voor de omzetting voor aardgas, methanol en zware olie (reformers) of steenkool (steenkoolvergassers) in waterstof. De kernproblemen zijn de integratie met de brandstofcel, de optimalisering van het energierendement en de emissies van verontreinigende stoffen van een compleet systeem en de afvoer van overblijvende vervuilende stoffen met behulp van de verschillende scheidingsmethoden. Een mogelijk nevenprodukt van deze activiteiten zou de ontwikkeling zijn van nieuwe elektrolysesystemen met hoog rendement (inclusief de mogelijke toepassingen in de opslag van duurzame energie).

Demonstratie

Doelstelling bij de demonstratieprojecten in de brandstofcelsector is de nodige voorwaarden te scheppen om de gebruikers in staat te stellen zich vertrouwd te maken met de invoering an brandstofcellen op de markt van de elektriciteits- en warmteproduktie alsmede op het gebied van het vervoer. De activiteiten zullen worden toegespitst op de demonstratie van brandstofcellen op basis van fosforzuur, vaste polymeren of vloeibare carbonaten. In het bijzonder zal gestreefd worden naar vooruitgang met betrekking tot de "Balance of Plant" en de technologieoverdracht.

De algemene demonstratieactiviteiten zullen het volgende omvatten: nieuwe produktiecyclussen, de gecombineerde produktie van warmte en kracht, meer energie-efficiënte methoden voor het beheer van de netten voor het transport, de distributie en de opslag van energie en een verbetering van de condensatiesystemen.

1.4 Opslag van energie

De opslag van energie is voor talrijke doeleinden noodzakelijk, zoals voor het vervoer, het opvangen van piekbelasting, het opslaan van duurzame energie, elektronische apparatuur, enz. Het programma is vooral gericht op de opslag van elektriciteit, met name bij het vervoer (ter ondersteuning van de in afdeling 1.5 beschreven activiteiten).

Onderzoek en ontwikkeling

Het onderzoek naar batterijen vormt een aanvulling op de onderzoekinspanningen op het gebied van de in afdeling 1.3 genoemde brandstofcellen voor voertuigen en heeft ook betrekking op de ontwikkeling van batterijen en supercondensators voor het opvangen van piekbelasting in hybride systemen met brandstofcellen.

Het accent zal worden gelegd op de soorten batterijen waarvan het meeste wordt verwacht, zoals die op basis van lithiumpolymeren of nikkel-hybride-batterijen waardoor de nikkel-cadmium-batterijen die giftige stoffen bevatten kunnen worden vervangen. Een netwerk van accu- en autofabrikanten zal prenormatief onderzoek doen naar procedures voor het testen van batterijen.

Ook naar andere vormen van energieopslag zal onderzoek worden verricht.

1.5 Vervoer en stedelijke infrastructuur

De doelstelling is een veel doelmatiger energieverbruik bij het openbaar vervoer, een grotere samenhang in het beheer van het vervoer en een beter begrip van de mogelijkheden die het openbaar vervoer biedt. Er moet prioriteit worden gegeven aan onderzoek naar duurzame, geavanceerde wegvervoersystemen. Het onderzoek moet gericht worden op de onwikkeling van vervoerdiensten die aantrekkelijk zijn voor de consument, economisch rendabel zijn, zeer weinig bijdragen aan de plaatselijke vervuiling, leiden tot een sterke vermindering van de uitstoot van CO2 en de energieveiligheid verhogen.

Verscheidene afdelingen van dit programma inzake niet-nucleaire energie hebben betrekking op een lijst van thema's en activiteiten aangaande het vervoer. Dit onderzoek zal in nauwe samenhang met de in het kader van het specifieke programma "Onderzoek voor een Europees vervoerbeleid" ontwikkelde en op integratie gerichte activiteiten worden gebundeld tot een coherente actie inzake het stedelijk vervoer.

In het kader van "duurzame mobiliteit", onder optimale omstandigheden voor het energierendement, het milieu en het sociaal welzijn, levert een dergelijke actie planningsmodellen voor het terugdringen van de vervoerbehoeften en technische oplossingen voor specifieke vervoerproblemen op en creëert deze een groter draagvlak voor besluiten in de sector.

De in deze afdeling behandelde activiteiten zullen nauw worden gecooerdineerd met de activiteiten in het kader van de programma's betreffende vervoer, telematica en industriële technologie. De technologieën waarmee op enkele plaatsen in de Gemeenschap ervaring is opgedaan, moeten worden uitgebreid tot de Europese markt.

Onderzoek en ontwikkeling

Het onderzoek en de ontwikkeling hebben betrekking op de integratie van opslagsystemen, omzettingssystemen, transmissie en het beheer van geleide en autonome voertuigen. Hiertoe behoren chemische, kinetische een elektrische energieopslagsystemen, energieomzetters zoals voor verschillende brandstoffen geschikte inwendige verbrandingsmethoden, brandstofcellen en andere hybride systemen.

Willen er echter vorderingen worden gemaakt op het gebied van het energieonderzoek dan is het absoluut noodzakelijk een aantal aspecifieke technologieën onder de loep te nemen, zoals de modelontwikkeling voor en de simulatie van verbranding, computergesteund energiebeheer, de ontwikkeling van alternatieve batterijtechnologieën, de verbetering van transmissiesystemen, regeneratieve remsystemen en energieverbruiksmodellen alsmede modellen voor vervuiling van de atmosfeer op bepaalde plaatsen.

Voor optimalisering van bestaande capaciteiten is het gebruik van de meest geavanceerde telematica in het verkeer en in vervoersinformatiesystemen noodzakelijk. Met de resultaten van uitvoerbaarheidssstudies kunnen de meest geschikte toepassingsgebieden worden geselecteerd voor de verschillende aandrijfsystemen, kunnen de te volgen onderzoekstrategieën nader worden bepaald en ontwerpen worden uitgetest of bij reeds verder ontwikkelde technologieën demonstratieprojecten op realistische schaal worden omschreven in samenhang met de activiteiten die in de demonstratiefase worden ontwikkeld.

Demonstratie

De demonstratieacties zullen technieken omvatten voor verkeersbeheersing en -controle, met inbegrip van geavanceerde informatiesystemen voor de gebruikers, een betere infrastructuur voor intermodale aansluitingen, efficiënte voertuigparken voor openbaar vervoer in stedelijke gebieden en aanvullende maatregelen om een verschuiving te doen plaatsvinden van het privé- naar het openbaar vervoer. De activiteiten zullen tevens verbeteringen omvatten voor een efficiënter energiegebruik bij een nieuw soort tractiesysteem voor voertuigen die gebruik maken van alternatieve dan wel conventionele brandstoffen, waaronder elektrische en hybride voertuigen, en voertuigen die op een brandstofcel lopen. Speciale aandacht moet worden besteed aan elektrische auto's, vooral in de steden, om schade voor de gezondheid van de mens, aan gebouwen en het culturele erfgoed als gevolg van de uitlaatgassen van verbrandingsmotoren te vermijden.

2. DUURZAME ENERGIE Nieuwe en moderne vormen van duurzame energie, die verder gaan dan het klassieke gebruik van waterkracht en brandhout, zijn nog niet in al hun aspecten onderzocht, aangezien er te weinig ontwikkelingsactiviteiten op dit gebied zijn ontplooid. Deze inheemse, schone vormen van energie lijken echter zeer geschikt om het broeikaseffect tegen te gaan en een bijdrage te leveren aan een betrouwbare energievoorziening op lange termijn. Als bron voor technologische innovatie kan duurzame energie namelijk nieuwe industriële activiteiten en werkgelegenheid op alle niveaus creëren, met name in de minder begunstigde gebieden in Europa. Gedecentraliseerd als zij is, is duurzame energie veel toegankelijker voor de leek. In het kader van de internationale samenwerking zullen de duurzame vormen van energie een belangrijke rol spelen om te voorkomen dat de Derde Wereld, die de grootste energieverbruiker wordt, tevens de grootste vervuiler wordt.

Gezien het verband tussen kwaliteit van het leven en sociale invloed zijn het belangrijke bronnen die in de toekomst een duurzame toename van het energiegebruik, die gebaseerd is op een all-round economische groei, mogelijk zullen maken en toch het milieu zullen eerbiedigen.

Het onderhavige programma voorziet in een nieuwe dimensie voor duurzame energie die de invoering van nieuwe bronnen op belangrijke schaal in het Europese energiesysteem mogelijk zal maken. Met dit doel voor ogen zal een passende strategie worden aangenomen teneinde de inspanningen toe te spitsen op ambitieuze doch realistische doelstellingen voor de korte tot middellange termijn.

Integratie met de Derde Wereld en met Oost-Europa zal eveneens een speciale inspanning vereisen om de technologieën aan te passen, de overdracht ervan voor te bereiden en de Europese industrie bij het vinden van toekomstige exportmarkten te ondersteunen.

In het programma als geheel zal bij O & O de nadruk worden gelegd op de meest geavanceerde technologieën die - enkele uitzonderingen daargelaten - nog niet op marktniveau zijn ontwikkeld; er zullen O & O-activiteiten worden ontwikkeld om aldus wetenschappelijke, technologische en industriële prioriteiten te formuleren. Ook niet-technologische instrumenten zullen worden ingezet om wettelijke en administratieve belemmeringen uit de weg te ruimen. Er zal meer aandacht worden besteed aan de analyse van de beleidsinstrumenten die noodzakelijk zijn voor de invoering van duurzame energie in de maatschappij; sociaal-economisch onderzoek, planning en opleiding zullen daarbij op het programma staan (in het kader van de actie tot ondersteuning van de OTO-strategie op het gebied van energie).

Demonstratieactiviteiten op het gebied van duurzame energie zullen betrekking hebben op alle duurzame energiebronnen, en zo nodig worden gecombineerd met andere communautaire acties, dit om de markt te stimuleren en onderling overeengekomen doelstellingen op energiegebied te kunnen verwezenlijken.

Daarom zullen de in dit hoofdstuk beschreven werkzaamheden in nauwe samenwerking met de onderwerpen uit de hoofdstukken "Rationeel gebruik van energie" en "Energie uit fossiele brandstoffen" uitgevoerd worden (in het bijzonder co-verbranding, warmte/kracht-koppeling, opslag, brandstofcellen, efficiënt gebruik van energie in gebouwen), die van rechtstreeks belang zijn bij het verwezenlijken van de technische en economische doelstellingen zoals bepaald voor de invoering en het gebruik van duurzame energie.

De financiële middelen, die bij voorrang worden uitgetrokken voor de in de punten 2.1 tot en met 2.5 genoemde gebieden, zullen worden besteed aan het volgende:

2.1 Integratie van duurzame energie

Onderzoek en ontwikkeling

Dit nieuwe initiatief is bedoeld om de technologische integratie van duurzame energie te vergemakkelijken zonder de sociaal-economische aspecten te verwaarlozen. Duurzame energie is in vele opzichten van belang voor activiteiten in alle sectoren van de samenleving.

Er moet een multidisciplinaire inspanning worden geleverd door de diverse betrokken milieus - onderzoekers, de industrie en toekomstige gebruikers - om een snelle en zo ruim mogelijke exploitatie te garanderen. Er zal bijzondere nadruk worden gelegd op de integratie van duurzame energie in toekomstige energiesystemen, in de rurale gebieden en in de geïntegreerde grootschalige projecten zoals de produktie van elektriciteit uit duurzame energie. De invloed van de duurzame energie moet grondig worden bestudeerd, vooral daar waar deze energievorm zal worden ontwikkeld, zoals op het platteland en in de steden, ten behoeve van landbouw en industrie en distributienetten; de impact op de sociale structuur en andere aspecten zullen worden geanalyseerd. Er zullen overeenkomsten voor de ontwikkeling worden gesloten en specifieke en sectorgebonden actieprogramma's worden opgezet met behulp van netten waarvan er verscheidene zullen samengaan in het "grote net voor de ontwikkeling van duurzame energie". Hierbij zullen onder andere kleinere thematische netten, de voornaamste elektriciteitsmaatschappijen in Europa, befaamde architecten en bouwkundig ingenieurs, gespecialiseerde onderzoekcentra, modelsteden, gebieden en eilanden zijn aangesloten. Er zal worden gezorgd voor cooerdinatie met de activiteiten die thans in het kader van het Altener-programma worden uitgevoerd, waarbij rekening wordt gehouden met de doelstelling, te komen tot een aanzienlijk hoger aandeel aan duurzame energie in het Europese bestel van energie/economie.

Voor de integratie in de Derde Wereld en in Oost-Europa moet eveneens een specifieke inspanning worden geleverd om de technologieën aan te passen, de overdracht daarvan voor te bereiden en de Europese industrie te versterken in verband met de toekomstige exportmarkten.

2.2. Fotovoltaïsche elektricteit

Onderzoek en ontwikkeling

In O & O zal het accent worden gelegd op een verticale benadering op drie niveaus die in de eerste plaats onderzoek naar kristallijne of uit dunne lagen bestaande zonnecellen omvat, waarbij de industrie en universitaire en para-universitaire onderzoeklaboratoria betrokken zijn. Daarnaast worden er middelen uitgetrokken voor de versnelde industriële toepassing van cellen en modules. Het betreft hier een nieuw initiatief voor een communautair programma ter ondersteuning van OTO op het gebied van de industrie, en met name bij het MKB voor de ontwikkeling in een preconcurrentieel stadium van de technologie, van flexibele industriële procédés en van zeer grote volumes.

Deze werkzaamheden zullen zijn gericht op het omschrijven van richtsnoeren om te komen tot een produktieprijs van 1 ecu/Wpiek voor multi-MW-produktielijnen.

Ten slotte zullen er middelen worden uitgetrokken voor een snellere ontwikkeling en demonstratie van fotovoltaïsche proefsystemen waarbij men een verlaging van de kosten wil bereiken en de prestaties en de betrouwbaarheid van de apparatuur wil verbeteren. Door het GCO zullen, in nauwe samenwerking met nationale onderzoekcentra, test- en meetprogramma's worden opgezet voor de nieuwe modules en fotovoltaïsche systemen om een bijdrage te leveren aan de ontwikkeling van Europese normen en specificaties voor fabrikanten en gebruikers.

Een belangrijke doelstelling is de betrouwbaarheid en de levensduur van volledige fotovoltaïsche systemen (elektrochemische batterijen uitgezonderd) te verhogen tot het niveau van de fotovoltaïsche module (levensduur van ten minste 20 jaar).

Demonstratie

De activiteiten zullen met name de grootschalige commercialisatie omvatten van afgelegen fotovoltaïsche toepassingen en aan het net gekoppelde fotovoltaïsche systemen, waarbij elektriciteitsmaatschappijen en andere hoofdrolspelers betrokken zullen zijn.

2.3. Duurzame energie in gebouwen en de industrie

Onderzoek en ontwikkeling

De beste benadering in deze sector is eveneens verticaal van aard; het gaat erom het onderzoek op het gebied van de onderdelen en de procedures tot integratie van actieve en passieve zonneënergie, natuurlijke verlichting en andere kwesties voort te zetten. Het onderzoek wordt geconcentreerd op gebouwen en is prenormatief en gericht op de mogelijkheid tot standaardisatie. Er zal aandacht worden geschonken aan de kwaliteit van de binnenlucht.

In de tweede plaats zou moeten worden gewerkt aan de ontwikkeling van proefgebouwen die energietechnisch, esthetisch en architectonisch gezien een succes moeten worden. Een nieuw aspect in deze context is de ontwikkeling van een bioklimaat en een nieuwe manier van energievoorziening van bestaande gebouwen.

Ten slotte zal in harmonie met de specifieke eisen die de energiebehoefte, de architectuur en de sociale organisatie stellen, een moderne stedebouw worden ontwikkeld waarbij het werk, het leven en de vrije tijd in de stad op nieuwe wijze worden geïntegreerd. Deze ontwikkeling moet uitmonden in de bevordering van nieuwe schone proefstadswijken met minimale emissies. Hierbij zal moeten worden samengewerkt met netwerken van steden, gebieden, stedebouwkundigen die deskundig zijn op het gebied van zonneërgie en architecten.

Dit initiatief is gericht op het omschrijven van plannings- en aanverwante technologieën die gebaseerd zijn op de beginselen van zonnearchitectuur.

Gestreefd wordt naar een logische aanvulling op de activiteiten die betrekking hebben op het rationele gebruik van energie in gebouwen als genoemd in afdeling 1.1.

Demonstratie

De demonstratieactiviteiten zullen de produktie omvatten van grote hoeveelheden warm water (of andere vloeistoffen) voor verwarming en/of koeling en de produktie van grote hoeveelheden warme lucht voor ventilatie- en droogdoeleinden, alsmede hoge-temperatuur-zonnewarmte-energie in combinatie met krachtcentrales op fossiele brandstof.

2.4. Windenergie

Onderzoek en ontwikkeling

De activiteiten zijn als volgt verticaal gestructureerd: in de eerste plaats worden nieuwe materialen en onderdelen ontwikkeld, vooral rotorbladen van geavanceerde composietmaterialen. Vervolgens wordt na de voltooiing van het ontwikkelingsprogramma van de huidige generatie windmolens een ontwikkelingsprogramma voor een nieuwe, krachtiger generatie windmolens (1 tot 2 MW) opgezet waarbij gebruik wordt gemaakt van nieuwe ultralichte rotorbladen en andere nieuwe onderdelen. Er valt ook te denken aan zeer geavanceerde turbines met een kleinere omvang. Er zal onderzoek worden gedaan naar het terugdringen van het lawaai.

De algemene doelstelling is windenergie qua kosten concurrerend te maken met de laagste conventionele elektriciteitsbronnen (bv. 0.04 ecu/kWh) en meer ingang te doen vinden bij het publiek.

Ten slotte wil het programma het gebruik van alternatieve vestigingsplaatsen bevorderen, vooral op complexe terreinen en door uitbreiding van de situaties waarin windkracht concurrerend kan zijn, tot lagere gemiddelde windsnelheden.

Demonstratie

De demonstratieactiviteiten zullen worden toegespitst op de demonstratie van technologieën waardoor prestaties, efficiëntie en betrouwbaarheid zullen toenemen en de kosten en het geluidsniveau afnemen. De mogelijkheden van windenergie worden optimaal benut door op een zo groot mogelijke schaal middelgrote windturbines toe te passen en speciale machines te ontwerpen die bij minder wind nog goed kunnen functioneren en kunnen worden toegepast in afzonderlijke installaties of in windparken.

2.5. Energie uit biomassa en afval

De doelstelling zal zijn om schadelijke emissies en de kosten voor het opwekken van elektriciteit terug te dringen, de betrouwbaarheid te verbeteren, en ruimer gebruik van bekende technologieën te bevorderen, de toepassing en integratie daarvan te verbeteren, de concurrentiekracht te vergroten en de kosten te verlagen.

Onderzoek en ontwikkeling

Deze sector is met name belangrijk voor de O & O-acties in relatie tot het milieu, de regionale ontwikkeling en die van het platteland. Een geïntegreerde aanpak biomassa-bio-energie is noodzakelijk om de samenhang en de relevantie te garanderen van de communautaire O & O-activiteiten betreffende de gehele bio-energiesector met zijn technische en niet-technische aspecten (zoals de energiebalans, de kosten/baten-verhouding, de gevolgen van het overheidsbeleid, enz.): produktie en gecombineerde behandeling van grondstoffen uit de landbouw en benutting en omzetting van die grondstoffen voor energiedoeleinden. Voorts wordt de ontwikkeling bestudeerd van geavanceerde procédés voor de omzetting van biomassa in waterstof.

Deze strategische stap zal in samenhang met het AIR-programma worden ondernomen. Het programma voor agro-industrieel onderzoek zal zich toespitsen op de produktie van grondstoffen, op know-how en op verwerking terwijl het energieprogramma vooral aandacht zal schenken aan de omzetting en de benutting van biomassa, met name aan het gebruik van nieuwe, snelgroeiende bomen en landbouwgewassen of afval, hetgeen de basis vormt voor de tweede activiteit, gericht op de thermische omzetting in vloeibare, gasvormige en vaste brandstoffen of direct in warmte. Het stedelijk afval en het afval uit landbouw, bosbouw en industrie zullen onderzocht worden in samenhang met de in afdeling 3.1 omschreven activiteiten.

Doel van het programma is de uitvoerbaarheid te demonstreren van duurzame produktie en duurzaam gebruik van biomassa voor elektriciteit en thermische energie, en transportvloeistoffen via thermochemische omzetting.

Daarnaast zullen proefprojecten worden opgezet, met name voor gedecentraliseerde energieopwekking met behulp van motoren en turbines met een hoog rendement.

Demonstratie

De demonstratieactiviteiten zullen worden toegespitst op de produktie van energie uit vaste biomassa, het produceren, vervangen en/of besparen van energie met behulp van stedelijk en dierlijk afval en van afval uit de industrie, de landbouw en de bosbouw, alsmede op kostenbesparingen voor de winning van energie uit biomassa.

2.6. Elektriciteit uit waterkracht

Demonstratie

Steun op dit gebied zal alleen worden verleend in het kader van demonstratieprojecten. De activiteiten zullen betrekking hebben op het ontwerpen en bouwen van installaties, het onderzoek naar materialen of exploitatiemethoden en de controle op nieuwe technologieën. Ook zullen door de industrie genomen initiatieven om een standaarduitrusting van hoge kwaliteit te produceren, die betrouwbaar en concurrerend is, of om eenvoudige, betrouwbare en goedkope technieken of technologieën te perfectioneren, worden bevorderd, met name die initiatieven welke zijn aangepast aan de markten en aan de behoeften van de landen waarvan de ontwikkeling achterblijft. De activiteiten omvatten tevens het herstellen of moderniseren van verlaten installaties of installaties die bijna "op" zijn; hierbij zullen geavanceerde technologieën worden toegepast. Daar waar de verbreiding van waterkracht op ecologische of ruimtelijke bezwaren stuit, zal deze problematiek worden aangepakt.

2.7. Geothermische energie

Onderzoek en ontwikkeling

Het resterende element van O & O op het gebied van de geothermie dat op Europees niveau wellicht verdere steun verdient, is het "Hot Dry Rock"-onderzoek. Er wordt daarbij steun verleend aan één Europees proefproject, dat het uitgangspunt kan vormen voor een prototype voor demonstratie in een later stadium. Het stimuleren van velden met hoge enthalpie en lage permeabiliteit moet worden overwogen als middel tot het bestuderen van technologieën die relevant zijn voor toepassingen in het "Hot Dry Rock"-onderzoek. Dit zou rechtstreeks bijdragen tot het conventionele onderzoek op het gebied van de geothermie, dat overigens tot de demonstratiefase behoort. Daarnaast kan verder onderzoek naar bepaalde andere aspecten van conventionele geothermische energie worden verricht.

Demonstratie

De activiteiten zullen de verbetering omvatten van technieken in de boorsector en de uitrusting van putmonden, het tegengaan van corrosie en de vorming van aanslag, een ruimere toepassing van automatisering en een verbetering van de systemen voor de behandeling van pekel, de exploitatie van geothermische velden waarvan de mogelijkheden zijn aangetoond en de ontwikkeling van geothermische toepassingen in de landbouw, de aquacultuur en de stadsverwarming.

2.8. Andere mogelijkheden

Onderzoek en ontwikkeling

Beperkte activiteiten zouden kunnen worden ontplooid op het gebied van de verschillende soorten duurzame energie die zich in verschillende stadia van ontwikkeling bevinden. Het zou hier kunnen gaan om golfslagenergie, getijdenenergie, kleine waterkrachtinstallaties, thermodynamische zonneënergie, schone produktie en gebruik van waterstof, enz. Het streven is de ontwikkeling van proefinstallaties van enkele MW. Ook technologieën die verband houden met duurzame energie worden overwogen, met name de opslag van thermische of elektrische energie. Het voornaamste doel is de ontwikkeling van nieuwe wijzen van opslag (bij batterijen, vliegwielen, waterstof).

3. FOSSIELE BRANDSTOFFEN De energievoorziening in de wereld is voornamelijk gebaseerd op het gebruik van fossiele brandstoffen en dit zal naar alle waarschijnlijkheid nog lang zo blijven. Zo vertegenwoordigt in de Lid-Staten het verbruik van energie uit fossiele brandstoffen, namelijk steenkool, aardolie en aardgas, vandaag de dag 82 % van het totale energieverbruik in de Gemeenschap. Dit aandeel zal de komende decennia regelmatig toenemen, al kan het aandeel van de verschillende energiebronnen variëren.

Aardgas bij voorbeeld zal verder doordringen op de Europese markt, hoewel het vervoer ervan over grote afstanden (vanuit Afrika, Siberië en de Noordzee) in vloeibare (LNG) of gasvorm, technisch en economisch gezien een aantal problemen oproept. Dit vormt voor het gebruik ervan een ernstige handicap. Steenkool, waarvan de bestaande wereldreserve nog voor verscheidene eeuwen voorziening garandeert, is een belangrijke en aan belang winnende factor maar er zijn schonere methoden voor het gebruik nodig. Het aandeel van aardolie zal dan weer zeer traag maar constant toenemen in de komende jaren, vooral in de vervoersector.

Een van de grootste problemen van fossiele brandstoffen is de emissie van CO2 en andere vervuilende stoffen. Daardoor zou de communautaire actie op het gebied van de demonstratie van de technische en economische leefbaarheid van de nieuwe technologieën bij voorrang erop gericht moeten zijn vervuilende emissies te beperken en de doelmatigheid van de omzetting en het gebruik van fossiele brandstoffen te verhogen.

De in dit hoofdstuk beschreven O & O-activiteiten zijn gericht op verbetering van energieomzettingssystemen waarin steenkool, olie en gas worden gebruikt, op de ontwikkeling van nieuwe energiesystemen, op het zuinige gebruik van energie door de consument, op de opslag van energie en op een meer doelgerichte exploratie en produktie van de in de Gemeenschap aanwezige hoeveelheden olie en gas.

Naast deze specifieke O & O-activiteiten wordt een geïntegreerde aanpak gevolgd om schone en efficiënte technieken toe te passen in sectoren als de bouw, de industrie en het vervoer. Aangezien in de vervoersector de vraag naar energie het sterkst toeneemt, zal aan het systeem energie-vervoer bijzondere aandacht worden geschonken; het is de bedoeling dat in dat kader een geïntegreerd project over het stadsvervoer wordt uitgevoerd.

3.1. Schone technieken voor vaste fossiele brandstoffen

Onder "vaste brandstoffen" worden alle vaste brandstoffen verstaan die verband houden met steenkool, zoals bruinkool, turf, alsmede orimulsie en andere zware brandstoffen die bij de raffinage van aardolie zijn verkregen. Deze stoffen kunnen afzonderlijk gebruikt worden of worden vermengd met stedelijk, industrieel of landbouwafval of residuen, ofwel biomassa voor zover de daarbij vrijkomende emissies op hetzelfde niveau blijven en de energie voor het grootste gedeelte geproduceerd wordt met vaste brandstoffen. Tevens zal onderzoek worden verricht naar synergieën met aardgas.

De demonstratieactiviteiten op het gebied van vaste brandstoffen worden gecooerdineerd met de corresponderende onderzoekactiviteiten in het op te zetten Europese netwerk van "centres of excellence".

Een grootscheepse actie, gecooerdineerd met de tweede activiteit van het kaderprogramma en in samenhang met de onderzoekactiviteiten, is voorzien ten behoeve van de ontwikkelingslanden en de landen in Midden- en Oost-Europa en is gericht op een zo min mogelijk vervuilende produktie en verbranding van steenkool in deze landen. Zonder veronachtzaming van geavanceerde technologieën worden in deze actie de conventionele opties terdege in aanmerking genomen, voor zover deze op korte termijn kunnen bijdragen tot een belangrijke vermindering van de vervuiling.

De doelstelling is om de met steenkool gestookte elektrische centrales minder vervuilend te maken door de emissies van CO2 en van andere gassen die het broeikaseffect veroorzaken te verlagen, de emissies van schadelijke gassen in de atmosfeer terug te dringen, de vaste resten minder schadelijk te maken en het verbruik van steenkool bij een gelijke elektriciteitsproduktie te verminderen via een verbetering van de rendementen of een gedeeltelijke vervanging van steenkool tegen aanvaardbare kosten door brandstoffen die CO2-neutraal zijn (biomassa en afval).

Onderzoek en ontwikkeling

De werkzaamheden zullen betrekking hebben op procédés die op korte, middellange en lange termijn terrein moeten winnen. De opties op korte termijn bestaan erin om het rendement van conventionele centrales aanzienlijk te verbeteren en te komen tot rendementen van meer dan 40 % met gemengde systemen steenkool/biomassa/afval.

De optie op middellange termijn heeft vooral betrekking op STEG-installaties met kolenvergassing waarbij de rendementen hoger liggen dan 45 % en de uitstoot van vervuilende stoffen extra wordt verlaagd. De optie op lange termijn heeft betrekking op de ontwikkeling van de volgende generatie van STEG-installaties met kolenvergassing waarbij een rendement wordt bereikt van meer dan 50 %.

De opties op middellange en lange termijn krijgen voorrang. Passende steun wordt evenwel verleend voor conventionele opties in het kader van samenwerkingsprojecten met de ontwikkelingslanden, de landen in Midden- en Oost-Europa en het GOS, in aansluiting op de tweede activiteit van het kaderprogramma.

De projecten inzake onderzoek en ontwikkeling zullen betrekking hebben op:

- de ontwikkeling van gecombineerde cyclussen met geïntegreerde vergassing en geavanceerde verbrandingsprocessen, al dan niet onder druk (cyclussen met overkritische stoom of gecombineerde cyclussen) om het rendement te verhogen en de verontreinigende stoffen steeds meer terug te dringen (bij de bron of in de afgassen) waaronder wassen van hete gassen, en nieuwe cyclussen;

- de ontwikkeling van processen voor de vergassing (of verbranding) van steenkool in combinatie met biomassa of stedelijk, industrieel of landbouwafval, waardoor de CO2-emissies met 10 tot 20 % kunnen worden verminderd (deze actie zal worden ondernomen in combinatie met die van afdeling 2.5.); een strikte controle op alle emissies en residuen. Alleen de evaluatie van methoden voor het afvangen en oplaan van CO2 moet deel uitmaken van het programma;

- onderzoek naar de integratie van hoge-temperatuur-materialen in geavanceerde systemen (te prefereren boven onderzoek naar deze materialen zelf);

- integratie van brandstofcellen die gasvaste brandstoffen gebruiken in gecombineerde cyclussen (demonstratie met bestaande cellen, welke OTO-activiteit besproken wordt in afdeling 1.3).

O & O zal worden uitgevoerd via geïntegreerde projecten en specifieke projecten. Het belangrijkste doel is het tot stand brengen van een Europees netwerk van "centres of excellence" om ervoor te zorgen dat de best beschikbare technologieën voor steenkool worden gebruikt en efficiënt worden toegepast. Tijdens de uitvoering van het programma zal vooral met Oost-Europa en China worden samengewerkt.

Demonstratie

De prioriteiten bij de activiteiten inzake demonstratie, verspreiding en exploitatie zullen liggen op de gebieden van de produktie van elektriciteit en warmte met behulp van vaste brandstoffen, de benutting van de bijprodukten en de produktie van grondstoffen. Tevens zal onderzoek worden gedaan naar een synergie met aardgas.

De produktie van elektriciteit en warmte behelzen:

- wervelbedverbranding bij omgevingsdruk;

- stationaire of wervelbedverbranding onder overdruk;

- primaire maatregelen voor een vermindering van de emissies en de behandeling van rookgassen.

"Integrated Gasification Combine Cycle" en "Topping Cycle", de behandeling van gassen bij hoge temperatuur en brandstofcellen die functioneren op gas van vaste brandstoffen zullen ook in het kader van deze activiteit worden gefinancierd.

3.2. Verbranding (algemeen)

Onderzoek en ontwikkeling

Er zal aspecifiek onderzoek worden verricht naar de verbranding om te komen tot een aanzienlijk hoger rendement en lagere emissies bij verbrandingsprocessen. Het gaat hierbij om algemeen en fundamenteel onderzoek, zoals duidelijk wordt uit de volgende thema's: basisonderzoek om de oorzaken van de vervuiling vast te stellen, modelontwikkeling van verbrandingsprocessen en -systemen, installatie van diagnostische apparatuur, verbetering van afgassystemen en -behandeling, enz.

In deze benadering passen de volgende technologieën: inwendige verbrandingsmotoren, inclusief het gebruik van alternatieve brandstoffen, gasturbines, verbranding en vergassing van steenkool en biomassa, en branders voor stationaire toepassingen in gebouwen en in de industrie.

Dit onderzoek zal worden uitgevoerd in samenwerking met de voornaamste Europese auto- en stookketelfabrikanten, oliemaatschappijen, nutsbedrijven en gebruikers om te zorgen voor overdracht van technologie van de onderzoekgemeenschap naar de gebruikers. Daarbij zal tevens rekening worden gehouden met het Epefe-project (European Programme: Engines, Fuels, Emissions), dat de Gemeenschap in samenwerking met de verenigingen van Europese aardoliebedrijven en autofabrikanten heeft opgezet.

3.3. Olie en gas en nieuwe brandstoffen voor het vervoer

Onderzoek en ontwikkeling

De meeste aandacht gaat uit naar de ontwikkeling van schone brandstoffen voor het vervoer waarbij de doelmatigheid van de omzettingsprocedures wordt verbeterd. De werkzaamheden betreffen onder andere de katalytische omzetting van aardgas in vloeibare brandstoffen (en brandstofadditieven) met een grotere toegevoegde waarde, die gemakkelijker kunnen worden vervoerd. In die context zal aandacht worden besteed aan de sociale en economische gevolgen in hun totaliteit en aan de veiligstelling van de energievoorziening, waarbij het gebruik van alternatieve brandstoffen als methaan ter sprake komt.

Aangezien de behoefte aan lichte produkten groeit en de vraag naar zware olie duidelijk daalt, zou het OTO zich kunnen richten op de katalytische omzetting van zware aardoliefracties.

De toepassing van alternatieve brandstoffen zoals waterstof en mengsels wordt eveneens onderzocht. De werkzaamheden die een beter inzicht beogen in het verband tussen de kwaliteit van de brandstof, de motortechnologie en de emissie van verontreinigende stoffen zullen worden voortgezet, met name in het kader van het Epefe-project dat reeds in afdeling 3.2. werd genoemd. Er zal aandacht worden geschonken aan de infrastructuren voor het innemen van alternatieve brandstoffen.

De demonstratieactiviteiten worden toegespitst op aardgasprocédés als beschreven in afdeling 3.4.

3.4. Exploratie en produktie van olie en gas

De doelstelling van de activiteiten op dit gebied zal zijn de capaciteit van de industrie te vergroten, zodat deze kan voldoen aan de behoeften op korte en lange termijn ten aanzien van de beschikbaarheid en de tenuitvoerlegging van efficiënte technologieën in de sectoren aardolie en gas. Bijzondere aandacht zal worden besteed aan de markten van de landen van Midden- en Oost-Europa en het GOS.

De O & O-activiteiten hebben betrekking op thema's voor de middellange en lange termijn met het oog op de verbetering van de exploitatie van olie- en gasvelden en de versterking van de technologische basis van de Europese industrie. Demonstratie, verspreiding en optimalisering van de resultaten van de activiteiten zijn hier van groot belang om nieuwe technologieën op de markt ingang te doen vinden; een en ander is voor de economie van de Europese Unie, de concurrentiekracht van de bedrijven en de voorziening met energie van strategisch belang. De begunstigden van deze activiteiten zijn vooral de aardolie- en gasmaatschappijen die vernieuwende en efficiënte technlogieën ontwikkelen om zodoende de methoden voor de exploitatie, de produktie en het gebruik van olie en gas te verbeteren, alsook de toeleverende en dienstverlenende bedrijven, met name in het MKB.

Onderzoek en ontwikkeling

Het onderzoek spitst zich toe op:

- de ontwikkeling van efficiënte technologieën die moeten leiden tot een betere karakterisering en een beter beheer van de voorraden en een nauwkeuriger bepaling van de opbrengst uit die voorraden; er zal ook onderzoek worden verricht inzake de thermodynamica van complexe vloeistoffen ter ondersteuning van het onderzoek inzake verbeterde technieken voor het winnen van olie en het maken van modellen van het transport van vloeistoffen in boorgaten en pijpleidingen;

- analyse van sedimentatiebassins en driedimensionale modelontwikkeling om een betere beschrijving van de bassinvorming in de geohistorische ontwikkeling daarvan te krijgen;

- de identificatie van kleinschalige of ingewikkelde dieptestructuren waarbij geavanceerde geochemische en geofysische exploratiemethoden worden toegepast;

- ontwikkeling van technologieën, waardoor boringen en de werking van bronnen doeltreffender worden en het exploiteren van offshore, marginale en satellietvelden alsook van zeer diep gelegen velden met hoge temperatuur en hoge druk mogelijk wordt.

Bovendien is geïntegreerd onderzoek gepland op het gebied van de aardwetenschap. Dit onderzoek levert niet alleen onontbeerlijke gegevens voor de exploratie van olie en gas op, maar kan tevens de wetenschappelijke kennis voor andere onderzoekgebieden aanzienlijk vergroten.

Demonstratie

De demonstratieactiviteiten hebben zowel op de "upstream" als op de "downstream"-sectoren betrekking:

- In de "upstream"-sector zullen de activiteiten betrekking hebben op een vergroting van de exploitatiecapaciteit, op nieuwe technologieën voor de exploitatie van marginale aardgasvelden en op de veiligheid en de bescherming van het milieu; zij zullen zowel exploratie als produktie omvatten en gericht zijn op kostenverlaging. Bijzondere aandacht zal worden besteed aan de Noordzee en aan reserves waar de winning economisch niet zonder moeilijkheden is.

- Vervoer en opslag van brandstoffen met bijzondere aandacht voor gaspijpleidingen onder water en voor LNG-systemen;

- In de "downstream"-sector zullen de activiteiten worden toegespitst op het gebruik van aardgas, zoals de omzetting van gas en het gebruik ervan in het vervoer en de verbetering van industrieprocédés.

(1) In deze tekst staat "OTO" voor "onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie".(2) Een omschrijving van de activiteiten die voor het GCO op deze gebieden worden overwogen, staat in het voorstel voor een beschikking van de Raad betreffende de activiteiten van het GCO (doc. COM(94) 68 def. - 0095 (CNS) van 30 maart 1994). Een uittreksel uit dit voorstel is aan de onderhavige beschikking toegevoegd.

BIJLAGE II

INDICATIEVE VERDELING VAN HET NOODZAKELIJK GEACHTE BEDRAG

"(in miljoen ecu)

"" ID="1">1. Rationeel gebruik van energie> ID="2">116> ID="3">145> ID="4">261"> ID="1">2. Duurzame energie> ID="2">271> ID="3">164> ID="4">435"> ID="1">3. Fossiele brandstoffen> ID="2">48> ID="3">223> ID="4">271"> ID="1">Totaal> ID="2">435> ID="3">532> ID="4">967 (1) (1)""Deze verdeling over de verschillende gebieden sluit niet uit dat een project betrekking kan hebben op verscheidene gebieden.

>

(1) Waarvan:

- maximaal 2,85 % voor personeelsuitgaven en 2,15 % voor huishoudelijke uitgaven;

- maximaal 6 % voor activiteiten ter ondersteuning van de vaststelling en de uitvoering van de OTO-strategieën op het gebied van energie (onder andere modelontwikkeling en sociaal-economisch onderzoek) en van het programma;

- 24 miljoen ecu voor de verspreiding en optimalisering van de resultaten;

- maximaal 5 % voor specifieke maatregelen voor het MKB.(1) Een som van 35 miljoen ecu - het verschil tussen het voor dit programma nodig geachte bedrag en het bedrag dat is vastgesteld in het vierde OTO-programma voor niet-nucleaire energie - wordt gereserveerd voor het specifieke OTO-programma, uit te voeren enerzijds door middel van eigen werkzaamheden (GCO) en anderzijds door middel van activiteiten in een concurrentieel kader ter wetenschappelijke en technische ondersteuning van het communautaire beleid (1995-1998).

BIJLAGE III

SPECIFIEKE REGELS VOOR DE UITVOERING VAN HET PROGRAMMA Het programma zal worden uitgevoerd via indirecte actie, waarbij de Gemeenschap een financiële bijdrage levert aan OTO-werkzaamheden die worden uitgevoerd door derden of door met derden geassocieerde GCO-instellingen:

1. De volgende types acties voor gezamenlijke rekening:

a) O & O-projecten die worden uitgevoerd door ondernemingen, onderzoekcentra en universiteiten, indien nodig met inbegrip van voor de industrie relevant fundamenteel onderzoek.

De communautaire financiering bedraagt normaal niet meer dan 50 % van de projectkosten, met een geleidelijk lagere deelneming naarmate het project dichter bij de markt staat. Universiteiten en andere instellingen welke geen analytische begrotingsboekhouding hebben, zullen worden vergoed op basis van 100 % van de bijkomende kosten.

b) Demonstratieprojecten die gecofinancierd worden uit andere middelen van de openbare en/of privésector en waarbij normaal gesproken ten minste één deelnemer het eventueel voortduren van de werking garandeert, zullen kunnen profiteren van een degressieve communautaire deelneming, afhankelijk van de mate van nabijheid van de markt, met een maximum van 40 % van de voor financieringen in aanmerking komende kosten van de projecten.

Doel van de demonstratieprojecten is de technische haalbaarheid van nieuwe technologieën aan te tonen en, waar mogelijk, de eventuele economische voordelen duidelijk te maken.

c) Stimulansen voor de technologie teneinde de deelneming aan OTO-activiteiten door het MKB te stimuleren en te vergemakkelijken

i) door premies toe te kennen voor het uitvoeren van de verkennende fase van een gezamenlijke OTO-activiteit, inclusief het zoeken naar partners, gedurende een periode van maximaal twaalf maanden. De premie wordt toegekend na de keuze van schematische voorstellen die te allen tijde door ten minste twee niet-geaffilieerde MKB uit twee verschillende Lid-Staten mogen worden ingediend. De premie bedraag tot 75 % van de kosten van de verkennende fase, met een maximum van 45 000 ecu, of van 22 500 ecu in het uitzonderlijke geval dat er slechts één MKB is dat een aanvraag doet, en

ii) door steun te verlenen aan cooeperatieve OTO-activiteiten waarbij MKB die normaliter gelijkaardige technische problemen hebben, doch zelf niet over adequate onderzoekfaciliteiten beschikken, andere rechtspersonen inschakelen om namens hen OTO te verrichten. Normaal wordt 50 % van de onderzoekkosten gedekt door communautaire financiering voor cooeperatieve onderzoekprojecten waarbij normaliter ten minste vier niet-geaffilieerde MKB uit ten minste twee verschillende Lid-Staten zijn betrokken.

In beide gevallen kunnen gedurende de uitvoering van het werkprogramma na een eerste oproep te allen tijde voorstellen worden ingediend.

Deze activiteiten worden aangevuld met specifieke voorbereidende, begeleidende en ondersteunende maatregelen.

2. Voorbereidende, begeleidende en ondersteunende maatregelen:

- studies ter ondersteuning van dit programma en als voorbereiding op toekomstige activiteiten;

- steun voor uitwisseling van informatie, conferenties, studiebijeenkomsten, workshops of andere wetenschappelijke of technische bijeenkomsten, met inbegrip van intersectoriële of multidisciplinaire cooerdinatievergaderingen;

- gebruik van externe deskundigheid, inclusief toegang tot wetenschappelijke gegevensbanken;

- wetenschappelijke publikaties en activiteiten voor de verspreiding, bevordering en exploitatie van resultaten, gecooerdineerd met de in het kader van de derde activiteit verrichte werkzaamheden; de factoren die het gebruik van resultaten kunnen stimuleren, zullen in aanmerking worden genomen vanaf het begin en tijdens de hele duur van OTO-projecten, waarbij de partners een essentieel netwerk zullen vormen voor de verspreiding en exploitatie van resultaten;

- analyse van mogelijke sociaal-economische gevolgen en aan het programma verbonden technologische risico's, die tevens zal bijdragen tot het programma voor gericht sociaal-economisch onderzoek;

- opleidingsacties in verband met door dit programma bestreken onderzoek, teneinde de overdracht van technologie te stimuleren en de beroepsvaardigheden te vergroten;

- onafhankelijke evaluatie van het beheer en de uitvoering van het programma en van de tenuitvoerlegging van de activiteiten;

- maatregelen ter ondersteuning van de exploitatie van netwerken, die erop gericht zijn het bewustzijn te verhogen en aan het MKB gedecentraliseerde bijstand te verlenen, zulks in cooerdinatie met de Euromanagement-accountantswerkzaamheid voor de OTO.

De communautaire financiering kan tot 100 % van de kosten van deze maatregelen bedragen.

3. Gecooerdineerde werkzaamheden die bestaan in de cooerdinatie van OTO-projecten die deel uitmaken van het programma en van OTO-projecten die reeds door de overheid of door particuliere instanties worden gefinancierd. Gecooerdineerde werkzaamheden kunnen ook dienen voor de cooerdinatie die nodig is voor de werking van de themanetwerken (speerpuntnetwerken) waarin, via OTO-projecten voor werkzaamheden voor gezamenlijke rekening (zie punt 1, onder a)), fabrikanten, netwerkexploitanten, dienstverrichters, gebruikers, universiteiten en onderzoekcentra rond één technologische of industriële doelstelling worden samengebracht.

De communautaire deelneming kan maximaal 100 % van de kosten van de cooerdinatie omvatten.

Beschrijving van de wetenschappelijke activiteiten van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (GCO) betrokken op gebieden die het onderwerp vormen van dit specifieke programma en het voorstel voor een beschikking van de Raad voor het programma van het GCO (COM(94) 68 def. - 94/0095 (CNS)) Het GCO zal bijdragen aan de ontwikkeling van technologieën voor een schoner en efficiënter energiegebruik door middel van normvoorbereidend onderzoek en door het accent te leggen op de milieuaspecten, op de volgende gebieden en nauw gecooerdineerd met het overeenkomstige actieprogramma voor gezamenlijke rekening:

- fotovoltaïsche energie: de werkzaamheden zullen bestaan uit proeven op componenten en studies van het concept van grootschalige systemen en de controle daarop. Bij dit onderzoek zal gebruik worden gemaakt van de ESTI-installatie ( "European Solar Testing Installation") van het GCO en van netwerken met partners uit de Lid-Staten. De fundamentele wetenschappelijke werkzaamheden op het gebied van energiebesparing worden voortgezet;

- materialen voor schone technologieën: het onderzoek zal betrekking hebben op de ontwikkeling van materialen voor schone technologieën zoals katalytische dragers met lange levensduur voor de controle van emissies, nanoporeuze keramische membranen voor geavanceerde keramiekfilters, keramische legeringen en composieten voor hoge-temperatuurtoepassingen (turbines en warmtewisselaars).