NL Publicatieblad van de Europese Unie L 239/12

BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

van 27 februari 2008

betreffende steunmaatregel C 46/07 (ex NN 59/07) die Roemenië aan Automobile Craiova (voorheen Daewoo Romania) heeft verstrekt

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2008) 700)

(Slechts de tekst in de Roemeense taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2008/717/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken, (1) en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

1. PROCEDURE

(1) Op 17 januari 2007 heeft de Commissie om inlichtingen verzocht inzake enkele Roemeense openbare bedrijven, waaronder SC Automobile Craiova SA (hierna te noemen: Automobile Craiova), voorheen Daewoo Romania (2), in het kader van het nationale privatiseringsproces. Roemenië heeft bij schrijven van 15 februari 2007 inlichtingen verstrekt. De Commissie heeft nadere inlichtingen gevraagd op 8 maart en 22 mei 2007, die Roemenië heeft verstrekt bij schrijven van 21 maart, 25 mei en 31 mei 2007. Op 3 mei 2007 vond een bespreking met de Roemeense autoriteiten plaats.

(2) Bij schrijven van 5 juli 2007 heeft de Commissie de Roemeense overheid verzocht de specifieke voorwaarden die waren verbonden aan het privatiseringscontract voor Automobile Craiova te schrappen, waarbij zij aangaf dat zij, indien de onwettige steun niet zou worden opgeschort, als gevolg daarvan zou kunnen besluiten de formele onderzoeksprocedure op basis van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden en bevel tot opschorting te geven op grond van artikel 11, lid 1, van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad (3).

(3) Bij schrijven van 18 juli 2007 hebben de Roemeense autoriteiten de Commissie ervan in kennis gesteld dat de privatisering van Automobile Craiova bij de Commissie zou worden aangemeld. Bij schrijven van 20 augustus 2007 heeft de Commissie Roemenië eraan herinnerd dat de privatisering van Automobile Craiova moest worden aangemeld voordat maatregelen zouden worden genomen die voor de overheid bindend zouden zijn.

(4) In september 2007 heeft de Commissie via de pers vernomen dat Roemenië op 12 september 2007 met de enige gegadigde, Ford, een overeenkomst van koop en verkoop had gesloten.

(5) Bij schrijven van 10 oktober 2007 heeft de Commissie Roemenië ervan in kennis gesteld dat zij had besloten de in artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag bedoelde procedure inzake onrechtmatige steun in te leiden en bevel tot opschorting te geven. De beschikking om de procedure in te leiden is evenals het bevel tot opschorting in het Publicatieblad van de Europese Unie bekendgemaakt (4). De Commissie heeft belanghebbenden verzocht hun opmerkingen over de steun te maken.

(6) Roemenië heeft zijn opmerkingen bij schrijven van 24 oktober 2007 ingediend. Bij schrijven van 23 november 2007 heeft Ford zijn opmerkingen ingediend; deze zijn op 30 november 2007 aan Roemenië toegestuurd. Roemenië heeft zijn overwegingen naar aanleiding van de opmerkingen van Ford ingediend bij schrijven van 7 december 2007.

(7) De Commissie heeft bij schrijven van 12 oktober 2007, 17 oktober 2007, 19 oktober 2007, 14 november 2007 en 14 januari 2008 om nadere inlichtingen verzocht. Roemenië heeft bij schrijven van 18 oktober 2007, 24 oktober 2007, 6 november 2007, 12 november 2007, 19 november 2007, 23 november 2007, 7 december 2007, 8 januari 2008 en 23 januari 2008 nadere inlichtingen verstrekt.

(8) De Commissie heeft op 5 oktober 2007, 12 oktober 2007, 7 november 2007, 15 november 2007, 17 december 2007 en 24 januari 2008 ontmoetingen gehad met de Roemeense autoriteiten en vertegenwoordigers van Ford.

2. BESCHRIJVING

2.1. De onderneming

(9) De onderneming Automobile Craiova houdt zich bezig met de handel in reserveonderdelen voor auto’s. Zij produceert tevens knaldempers en pvc-profielsystemen. De staat Roemenië is via het Roemeense privatiseringsbureau AVAS houder van 72,4 % van de aandelen. De overige 27,6 % van de aandelen is in handen van een particulier beleggingsfonds (SIF Oltenia) en andere privaatrechtelijke natuurlijke en rechtspersonen. De aandelen zijn genoteerd aan de beurs van Boekarest. Automobile Craiova heeft in 2005 een winst geboekt van 83 479 EUR en in 2006 van 51 125 EUR. De omzet bedroeg in 2005 2,15 miljoen EUR en in 2006 2,14 miljoen EUR.

(10) De maatschappij heeft één dochter, Daewoo Romania (hierna „DWAR”), die tevens meerderheidsaandeelhoudster is van Mecatim. De autofabrikant DWAR is in 1994 opgericht als een joint venture waarvan de staat Roemenië 49 % van de aandelen en Daewoo Motors South Korea 51 % van de aandelen in handen had. Na het faillissement van Daewoo Motors heeft DWAR 51 % van haar eigen aandelen verworven. In overeenstemming met het Roemeense vennootschapsrecht is dat 51 %-deel van de aandelen in november 2007 geschrapt met als gevolg dat DWAR volledig eigendom van Automobile Craiova werd.

(11) In 2007 had DWAR 3 959 personeelsleden. In 2006 heeft DWAR 24 898 auto’s geproduceerd, voornamelijk kleinere modellen. Volgens plan zou DWAR in 2007 ongeveer 19 000 auto’s produceren. In januari 2008 werd de autoproductie beëindigd. Daarnaast produceert DWAR motoren voor diverse dochterondernemingen van GM Daewoo. De fabriek in Craiova heeft een productiecapaciteit van 100 000 auto’s per jaar.

(12) DWAR heeft in 2006 een verlies geleden van circa 350 miljoen EUR en tot 30 april 2007 van circa 3,4 miljoen EUR. In 2006 beliepen de schulden in totaal ongeveer 88 miljoen EUR, waarvan 56 miljoen EUR aan de schatkist en 25 miljoen EUR aan leveranciers.

(13) Volgens het financieel verslag bezat de onderneming in 2006 grond en vaste activa ter waarde van 193 miljoen EUR, grondstoffen en ander materiaal ter waarde van 55 miljoen EUR, liquide middelen ten bedrage van 96 miljoen EUR en vorderingen en schikkingen ter waarde van in totaal 108 miljoen EUR. Bijgevolg beschikte DWAR eind 2006 volgens de balans over een netto actief van 419 miljoen EUR.

(14) Mecatim is een dochteronderneming waarin DWAR 75 % van de aandelen bezit; 20 % is in handen van AVAS en de overige 5 % is in handen van particuliere minderheidsaandeelhouders. Het bedrijf bevindt zich in Timișoara. De kernactiviteit is de productie van reserveonderdelen voor voertuigen en voertuigmotoren. Het bedrijf heeft de productie echter beëindigd en handelt nu in voertuigen.

(15) Automobile Craiova is gevestigd in een gebied dat in aanmerking komt voor steun uit hoofde van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag.

2.2. Het privatiseringsproces

(16) Op 19 en 21 mei 2007 heeft het Roemeense privatiseringsbureau AVAS aangekondigd haar 72 %-deelneming in Automobile Craiova te verkopen. Hoewel enkele bedrijven voordien door middel van een „letter of interest” belangstelling hadden getoond, hebben slechts twee mogelijke investeerders, namelijk Ford Motor Company (hierna: „Ford”) en General Motors (hierna: „GM”), het informatiememorandum (dat wil zeggen, het inschrijvingsdossier) gekocht, waardoor zij toegang hadden tot de informatie in de dataroom en uiteindelijk een bindend eindbod konden uitbrengen.

(17) Het inschrijvingsdossier bevatte specifieke voorwaarden die met name betrekking hadden op minimumniveaus van productie, werkgelegenheid en investeringen. Uit de puntenmatrix bleek dat de aangeboden prijs slechts voor 35 % van het totaal zou meewegen, terwijl de totale investering meewoog voor 25 %, het behalen van een niveau van productie-integratie van 60 % in het vierde jaar voor 20 % en de toezegging van een productieniveau van 200 000 auto’s in het vierde jaar ook voor 20 %. Indien het aangeboden integratieniveau lager dan 60 % zou zijn of indien dit niveau pas na vier jaar zou worden bereikt, kreeg de investeerder 0 punten toegekend. Dit gold ook voor het productieniveau, in die zin dat de investeerder 0 punten kreeg indien het aangeboden productieniveau minder dan 200 000 auto’s in het vierde jaar zou zijn, of indien een langere periode nodig zou zijn om dit niveau te halen.

(18) De inschrijvingstermijn eindigde op 5 juli 2007. Aangezien Ford als enige gegadigde een bindend bod uitbracht, kreeg deze onderneming de aanbesteding toegewezen. Aanvankelijk bracht zij een bod uit van 55 miljoen EUR, dat na onderhandelingen werd verhoogd tot 57 miljoen EUR.

(19) Tijdens de onderhandelingen na de aanbesteding zijn partijen overeengekomen dat de koper, Ford, door middel van een reorganisatie de eigendom zou verwerven van de bedrijfsactiviteiten van Automobile Craiova, DWAR en Mecatim, terwijl de activa die niet tot het kernbedrijf behoorden (vooral onroerende zaken en een netto overschot aan liquiditeit) apart gezet zouden worden en eigendom van de staat zouden blijven. Ook heeft de staat toegezegd al het mogelijke te doen om de overige 28 % van de particuliere aandeelhouders te kopen en door te verkopen aan Ford.

(20) De overeenkomst van koop en verkoop is op 12 september 2007 ondertekend.

3. BESLISSING OM DE FORMELE ONDERZOEKSPROCEDURE IN TE LEIDEN EN EEN OPSCHORTINGSBEVEL AF TE GEVEN

(21) De formele onderzoeksprocedure is ingeleid wegens het vermoeden dat bij het privatiseringsproces staatssteun een rol speelde.

(22) Ten eerste betwijfelde de Commissie dat de aanbesteding zelf open, transparant en zonder discriminatie was verlopen. Gezien de indertijd beschikbare informatie, die voornamelijk op berichten in de pers was gebaseerd, had de Commissie reden om aan te nemen dat bepaalde mogelijke investeerders in een vroeg stadium zijn benadeeld om hen ervan af te houden een bod uit te brengen.

(23) Ten tweede vroeg de Commissie zich af of de door de Roemeense overheid aan de privatisering verbonden voorwaarden niet tot een verlaging van de verkoopprijs hebben geleid, wat een voordeel voor de te privatiseren onderneming zou betekenen. Volgens de informatie die op het moment waarop werd beslist de procedure in te leiden beschikbaar was, heeft AVAS vier voorwaarden gesteld die tot een lagere verkoopprijs zouden hebben kunnen leiden, en die andere eventueel gegadigden ervan kunnen hebben weerhouden een bod uit te brengen. De geboden prijs maakte slechts 35 % van het totaal aantal punten uit.

(24) Verder was het de Commissie niet duidelijk of de Roemeense overheid een werkgelegenheidsgarantie aan de privatisering verbond. Volgens het inschrijvingsdossier moesten eventuele bieders een bedrijfsplan laten zien met een toezegging het huidige aantal werknemers te handhaven. Ook de conceptovereenkomst van koop en verkoop die bij het inschrijvingsdossier is gevoegd bevat de voorwaarde dat de koper de eerste vijf jaar het huidige personeelsbestand handhaaft. Indien de koper deze verplichting niet nakomt, wordt de overeenkomst zonder verdere kennisgeving of formaliteit van rechtswege vernietigd. Bovendien heeft de Roemeense overheid mogelijke gegadigden reeds vóór publicatie van de aankondiging van privatisering medegedeeld dat het een van de hoofddoelstellingen van de privatisering was de werkgelegenheid te behouden.

(25) Tot slot had de Commissie het vermoeden dat Ford, de koper, door herziening van bepaalde voorwaarden tijdens de onderhandelingen na de aanbesteding een voordeel kreeg toebedeeld. Kennelijk zou de staat Roemenië volgens de in dat stadium beschikbare informatie feitelijke en mogelijke vorderingen op Automobile Craiova overnemen, met inbegrip van een douanevordering van 800 miljoen EUR. Ook zijn de staat en Ford tijdens de daaropvolgende onderhandelingen overeengekomen de onderneming zodanig te reorganiseren dat de kernactiviteit (productie van auto’s) zou worden gescheiden van hetgeen niet tot de kern behoorde, met name vastgoed. Na de reorganisatie zou Ford alleen de bedrijfsactiviteiten verwerven en betalen, terwijl de staat de grond in eigendom zou houden.

(26) Nu Roemenië heeft doorgezet en het contract ondanks herhaalde waarschuwingen heeft ondertekend, heeft de Commissie tegelijkertijd een bevel tot opschorting gegeven.

4. OPMERKINGEN VAN ROEMENIË

(27) In de eerste plaats benadrukte Roemenië dat de aanbesteding open, transparant, niet-discriminerend en onvoorwaardelijk was. Noch de eerste op 5 december 2006 gedane aankondiging betreffende het voornemen DWAR te privatiseren, noch de op 9/12 maart 2007 bekendgemaakte aankondiging bevatten voorselectie- of selectiecriteria, laat staan voorwaarden waaraan bieders zouden moeten voldoen. Bovendien bevatte de aankondiging inzake de privatisering die op 18/21 mei 2007 is gepubliceerd geen dwingende voorwaarden, doch slechts beoordelingscriteria om de verschillende biedingen te kunnen rangschikken. Voorts stelt Roemenië dat uitbreiding van de werkgelegenheid nooit een criterium in de aanbestedingsprocedure is geweest. Zodoende hadden alle mogelijke bieders toegang tot alle beschikbare informatie aangezien het gehele privatiseringsproces transparant was. Er is dan ook geen enkele potentiële gegadigde van inschrijving afgehouden.

(28) Ten tweede betoogt Roemenië dat noch volgens het inschrijvingsdossier noch volgens de concept-overeenkomst van koop en verkoop dwingende voorwaarden werden opgelegd waarover potentiële gegadigden niet zouden kunnen onderhandelen. De staat verklaart dat AVAS aanvankelijk DWAR als geheel wilde privatiseren maar in de loop van het privatiseringsproces besloot gegadigden de optie te bieden alleen een bod op de bedrijfsactiviteit uit te brengen (derhalve zonder het vastgoed). Roemenië verklaart dat alle mogelijke gegadigden van meet af aan wisten dat het vastgoed niet in het privatiseringspakket was inbegrepen maar afzonderlijk verkocht zou worden.

(29) Ten derde benadrukt Roemenië dat de criteria in het inschrijvingsdossier geen enkel effect hadden op de bieders, alleen al doordat alle potentieel belangstellenden autobedrijven waren. Ook stelt Roemenië dat deze criteria geen invloed hadden op de door Ford geboden koopsom, omdat de criteria aansloten bij het bedrijfsplan van Ford. Volgens Roemenië moet de productie van 200 000 auto’s per jaar, zoals AVAS in het inschrijvingsdossier eist, worden gehaald wegens economische redenen: gezien de omvang en capaciteit van de autofabriek, die is ingericht op de bouw van kleine modellen, zou een productie van minder dan 200 000 auto’s per jaar niet rendabel zijn.

(30) Ten vierde stelt Roemenië dat het bij de verkoop van zijn aandeel in Automobile Craiova heeft gehandeld als marktpartij. Roemenië houdt staande dat de verkregen prijs de marktwaarde weerspiegelt en geeft daarvoor de volgende argumenten. In 2006 kocht DWAR 51 % van de aandelen van de voormalige moedermaatschappij Daewoo Motors Ltd voor een verkoopprijs van 50 miljoen USD. De totale waarde van alle aandelen was op dat moment derhalve 78 miljoen EUR. Ford heeft 57 miljoen EUR geboden voor 72,4 % van de aandelen in Automobile Craiova, wat overeenkomt met 78 miljoen EUR voor het geheel. Op basis van de waarde per op de beurs verhandeld aandeel was de waarde van alle aandelen in Automobile Craiova op 16 maart 2007 ongeveer 59 miljoen EUR. De door Ford betaalde koopsom van 57 miljoen EUR voor 72 % van de aandelen is dan ook meer dan de marktwaarde. Bovendien blijft AVAS in het kader van de herstructurering eigenares van de activa die niet tot de kernactiviteiten behoren. Tot slot was DWAR in 2004 volgens de taxatie die een onafhankelijke deskundige (KPMG) na het faillissement van de moedermaatschappij heeft verricht tussen 18 miljoen en 81 miljoen USD waard, afhankelijk van de toegepaste waarderingsmethode.

(31) Ten vijfde heeft Roemenië, wat de vermeende vrijwaring betreft, gedetailleerde informatie ingediend over de schuldenregeling die deel uitmaakt van de bijzondere wet op de privatisering van Automobile Craiova. De staat stelt dat AVAS overeenkomstig goed handelsgebruik alleen schulden overneemt die niet voorzienbaar zijn en niet gekwantificeerd kunnen worden. Benadrukt wordt dat Automobile Craiova en DWAR geen openstaande schulden aan de staat hebben, behalve uit hoofde van de normale bedrijfsuitoefening. Bovendien heeft DWAR als gevolg van de vergoeding van 10 miljoen USD die in 2006 aan de moedermaatschappij is betaald (5) geen enkele openstaande schuld aan een voormalig Daewoo-bedrijf.

(32) Ten zesde heeft Roemenië de oorsprong van de douanevordering van 800 miljoen EUR toegelicht. In overeenstemming met Wet 71/1994 op het aantrekken van buitenlandse investeringen genoten Roemeense ondernemingen vrijstelling van douanerechten en winstbelasting als zij aan vier voorwaarden voldeden: het geïnvesteerde buitenlandse kapitaal bedraagt ten minste 50 miljoen USD; ten minste 50 % van de productie is voor de export; er wordt een productie-integratieniveau van ten minste 60 % behaald; het aandelenkapitaal neemt gedurende 14 jaar na de buitenlandse investering niet zodanig af dat de buitenlandse participatie minder dan 50 miljoen USD waard wordt.

(33) De plaatselijke douane heeft in 2005, na berekening van het productie-integratieniveau van de onderneming, geconcludeerd dat de drempel van 60 % niet was gehaald. Daarom heeft de douane terugstorting van de belastingvrijstelling gevorderd, die 800 miljoen EUR bedroeg. DWAR heeft deze beslissing bij de Nationale Douane-Autoriteit aangevochten. Aangezien de terugbetalingsbeschikking in eerste aanleg gehandhaafd bleef, is DWAR in hoger beroep gegaan. Het hof van beroep heeft bij uitspraak van 27 juni 2007 het terugbetalingsvonnis vernietigd.

(34) Concluderend stelt Roemenië met nadruk dat DWAR niet van schuldkwijtschelding heeft geprofiteerd.

(35) Ten zevende betoogt de Roemeense overheid dat instandhouding van het personeelsbestand geen voorwaarde voor de privatisering is geweest omdat het geen criterium was bij de beoordeling. Bovendien was de bij het inschrijvingsdossier gevoegde concept-overeenkomst van koop en verkoop indicatief van aard, waardoor mogelijke gegadigden konden begrijpen dat de afzonderlijke contractvoorwaarden onderwerp konden zijn van bilaterale onderhandelingen. Immers, gegadigden die niet voornemens waren de toenmalige werkgelegenheid te behouden, konden desalniettemin een bod uitbrengen met een afwijkend bedrijfsplan.

(36) Als laatste punt betoogt Roemenië ten aanzien van de vervolgonderhandelingen over de overige contractvoorwaarden dat deze tot het normale onderhandelingsproces voorafgaand aan het sluiten van de overeenkomst van koop en verkoop behoorden.

5. OPMERKINGEN VAN DERDEN

(37) Bij schrijven van 23 november 2007 heeft Ford zich als belanghebbende bij de door de Commissie ingeleide procedure gevoegd.

(38) In de eerste plaats benadrukt Ford dat de aanbesteding open, transparant, niet-discriminatoir en onvoorwaardelijk was. De gehele correspondentie tussen Ford en AVAS in de loop van het privatiseringsproces is in de dataroom ter inzage gelegd.

(39) Ten tweede, de beoordelingscriteria waren geen dwingende voorwaarden die gegadigden wel moesten afschrikken. Het was daarentegen volgens Ford duidelijk dat over deze criteria onderhandeld kon worden. Ook hadden de beoordelingscriteria geen effect op het bod van Ford omdat haar bedrijfsplan de in het inschrijvingsdossier vermelde eisen gemakkelijk kon overtreffen.

(40) Ten derde is de door Ford aan AVAS betaalde koopsom een weerspiegeling van de marktwaarde van de aandelen waarop de aanbesteding betrekking had. Ford verklaart dat het haar voornemen was maximaal 100 miljoen USD (dat wil zeggen 71,4 miljoen EUR) voor alle aandelen te betalen, wat overeenkomt met een prijs van 51,7 miljoen EUR voor 72,4 % (6). Ook zonder beoordelingscriteria was zij niet van plan een hogere prijs te bieden. Aanvankelijk bracht Ford een bod uit van 55 miljoen EUR, dat na onderhandeling met Roemenië werd verhoogd tot 57 miljoen EUR. Overigens was Ford de enige bieder, waardoor haar bod gelijkstaat aan de marktwaarde.

(41) Tot slot stelt Ford dat de vrijwaringen in de overeenkomst van koop en verkoop tot het normale handelsgebruik bij de overname van een onderneming behoren en derhalve marktconform zijn en niet tot een lagere prijs dan het hoogst mogelijke bod hebben geleid. Ford vraagt aandacht voor het feit dat dergelijke vrijwaringen alleen betrekking hebben op risico’s buiten de normale bedrijfsvoering, die voor een nieuwe investeerder bij overname van een bedrijf niet te beoordelen zijn. Ford heeft alle schulden en verplichtingen van Automobile Craiova inclusief DWAR overgenomen, voor zover deze waren ontstaan bij de normale bedrijfsvoering en waren gekwantificeerd en in de dataroom waren bekendgemaakt. Ford was echter niet bereid risico’s te lopen die de onderneming niet kon beoordelen of kwantificeren op basis van een „due diligence”-onderzoek.

6. BEOORDELING

6.1. Aanwezigheid staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag

(42) Artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag bepaalt dat, behoudens de afwijkingen waarin dit Verdrag voorziet, steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.

6.1.1. Staatsmiddelen en begunstiging

(43) De voorwaarden die voor het privatiseringscontract golden, zijn er door het Roemeense privatiseringsbureau AVAS aan verbonden. Door dergelijke voorwaarden te stellen, die een lagere verkoopprijs tot gevolg konden hebben zoals hieronder zal blijken, heeft de staat Roemenië geaccepteerd dat hij niet de hoogst mogelijke prijs zou krijgen. De lagere verkoopprijs voor het aandeel van 72,4 % wordt zodoende betaald uit inkomsten die door de staat zijn gederfd. Bij de maatregelen zijn derhalve staatsmiddelen betrokken.

(44) Daarnaast constateert de Commissie dat het optreden van AVAS, het publieke privatiseringsbureau, aan de staat kan worden toegerekend. Dit wordt niet betwist door Roemenië.

(45) Een bepaalde maatregel kan niet als steun worden opgevat als er geen sprake is van begunstiging (7). De Commissie moet dientengevolge bepalen of er bij de maatregel in kwestie sprake is van begunstiging.

(46) Een onderneming wordt begunstigd als zij een voordeel van de staat verkrijgt dat zij in normale marktomstandigheden niet zou hebben verkregen. Hiertoe moet eerst worden beoordeeld of de staat als marktpartij optrad, dan wel als overheid die een onderneming verkocht op voorwaarden die niet marktconform zijn.

(47) Volgens artikel 86, lid 1, van het EG-Verdrag zijn openbare bedrijven onderworpen aan de regels betreffende staatssteun. In artikel 295 van het EG-Verdrag wordt bepaald dat de communautaire regels geen onderscheid maken tussen openbaar en particulier eigendom.

(48) Overeenkomstig vaste rechtspraak van de Europese rechters (8) en de regels en praktijk die de Commissie betreffende staatssteun in het kader van privatiseringen heeft ontwikkeld (9), geldt dat ingeval een lidstaat aandelen in een bedrijf verwerft of verkoopt er geen sprake is van begunstiging als de lidstaat handelt zoals een marktpartij zou doen.

(49) Wanneer de privatisering plaatsvindt door aandelenverkoop op de beurs wordt algemeen aangenomen dat er sprake was van marktomstandigheden en niet van staatssteun. Wanneer de privatisering echter plaatsvond in de vorm van een handelstransactie kan slechts worden aangenomen dat er geen staatssteun is verleend indien aan de volgende voorwaarden is voldaan: 1. het bedrijf wordt verkocht via een transparante en niet-discriminatoire aanbesteding waaraan eenieder kan deelnemen; 2. er worden geen voorwaarden gesteld die in vergelijkbare transacties tussen particulieren ongebruikelijk zijn en die tot een lagere verkoopprijs kunnen leiden; 3. het bedrijf wordt aan de hoogste bieder verkocht; 4. de bieders krijgen voldoende tijd en informatie om een goede taxatie van de te kopen activa te kunnen uitvoeren (10). In andere gevallen moeten handelstransacties worden onderzocht op mogelijke steun en is aanmelding derhalve verplicht.

(50) Om dus na te gaan of staatssteun een rol speelt bij een transactie betreffende staatsbezit moet meestal worden bepaald of een marktpartij in een dergelijke situatie op dezelfde wijze zou hebben gehandeld, dat wil zeggen het bedrijf tegen dezelfde prijs zou hebben verkocht. Bij toepassing van dit marktpartij-uitgangspunt mogen niet-economische overwegingen, bijvoorbeeld redenen van industriebeleid of werkgelegenheid of doelstellingen voor regionale ontwikkeling, die voor een marktpartij geen rol spelen, niet in aanmerking worden genomen als reden om een lagere prijs te accepteren. Deze wijzen juist op het bestaan van steun. Dit principe is herhaaldelijk door de Commissie uitgelegd (11) en steeds door het Hof bekrachtigd (12).

(51) Bijgevolg neemt de Commissie aan dat de privatisering, indien aan een of meer van de bovengenoemde eisen niet is voldaan, moet worden beoordeeld om te bezien of er sprake is van staatssteun en derhalve moet worden aangemeld (13). Naleving van de eisen zou dus betekenen dat de staat de hoogste prijs, dat wil zeggen de marktprijs, voor zijn aandeel ontvangt en dat er geen sprake is van staatssteun.

(52) Als de staat de koper bij de privatisering voorwaarden oplegt, kan dat tot een lagere verkoopprijs leiden en neemt de staat derhalve genoegen met minder inkomsten. Ook is het mogelijk dat bepaalde voorwaarden potentiële gegadigden ervan weerhouden een bod uit te brengen, wat de mededinging rond de aanbesteding verstoort waardoor zelfs het hoogste bod dat uiteindelijk wordt gedaan niet noodzakelijk de feitelijke marktwaarde weerspiegelt (14).

(53) Als de staat dergelijke voorwaarden oplegt en daarmee accepteert dat hij niet de maximumprijs voor de aandelen en bezittingen ontvangt, handelt de staat niet als marktpartij, die immers de hoogst mogelijke prijs zou willen ontvangen. De staat kiest er dan voor het bedrijf te verkopen tegen minder dan marktwaarde. Een marktpartij heeft er geen economisch belang bij dat soort voorwaarden te stellen (met name betreffende behoud van de werkgelegenheid, bevordering van de regio of het afdwingen van een bepaald investeringsniveau en dergelijke) en zou het bedrijf aan de hoogste bieder verkopen, die vervolgens na de overname onbelemmerd de toekomst van het bedrijf of de activiteiten kan bepalen (15).

(54) Dit betekent niet dat alle voorwaarden bij privatisering vanzelfsprekend inhouden dat staatssteun wordt verleend. Ten eerste is er geen probleem met voorwaarden die gebruikelijk zijn bij transacties tussen particulieren, zoals standaard vrijwaringen wegens kredietwaardigheid van de bieder of nakoming van de sociale wet- en regelgeving van het land. Ten tweede is er ingeval van voorwaarden die ongebruikelijk zijn bij transacties tussen particulieren slechts sprake van staatssteun in zoverre deze een lagere verkoopprijs mogelijk maken en voordeel kunnen opleveren. Van geval tot geval moet worden bepaald of deze voorwaarden al dan niet leiden tot staatssteun (16).

(55) In het onderhavige geval was de door de Roemeense overheid opgezette aanbesteding er vooral op toegesneden een bepaald niveau van productie en werkgelegenheid in Craiova te behouden. De Roemeense overheid heeft niet aangetoond dat deze voorwaarden zijn gesteld om redenen die een marktpartij in aanmerking zou nemen.

(56) Bij de privatisering van Automobile Craiova heeft het privatiseringsbureau vier voorwaarden gesteld in de vorm van beoordelingscriteria om de uiteindelijke koper te selecteren: de biedprijs telde voor 35 % van het totaal mee, de totale investering voor 25 %, het behalen van een niveau van productie-integratie van 60 % in het vierde jaar voor 20 % en de toezegging van een productieniveau van 200 000 auto’s in het vierde jaar ook voor 20 %. Indien de gegadigde niet aan de laatste twee eisen zou voldoen, zou het bod op die twee criteria 0 punten scoren. Op deze basis was het voor een potentiële investeerder die een andere bedrijfsvoering bij de autofabriek zou voorstaan praktisch onmogelijk te winnen met een hogere verkoopprijs maar zonder de vereiste niveaus van productie en integratie te realiseren (aangenomen dat het investeringsniveau gelijk zou zijn).

(57) Aangenomen dat een concurrerende investeerder een vergelijkbaar investeringsniveau zou voorstellen, maar niet aan de toets van het productieniveau zou kunnen voldoen, dan zou deze partij (om de aanbesteding te winnen) een prijs gelijk aan 230 % van de door Ford geboden prijs moeten voorstellen (17). Concreet: om het bod van Ford van 57 miljoen EUR te overtreffen had een gegadigde meer dan 133 miljoen EUR moeten bieden (dat wil zeggen 76 miljoen EUR hoger) als tegenwicht tegen het niet voldoen aan de eis betreffende het productieniveau. Zowel Ford als haar potentiële concurrenten moeten met deze factoren rekening hebben gehouden, die dus van invloed zijn geweest op hun beslissing een bod te doen en op de geboden prijs.

(58) De Commissie constateert dat de formele aankondiging van de privatisering van Automobile Craiova weliswaar geen melding maakte van voorwaarden aangezien de precieze voorwaarden alleen in het latere informatiememorandum waren opgenomen, maar dat de algemene doelstelling van de Roemeense overheid betreffende het behoud van een bepaald werkgelegenheidsniveau en een bepaalde omvang van de plaatselijke autoproductie publiekelijk bekend was. De Commissie beschikt over aanwijzingen dat bepaalde mogelijke gegadigden die een andere bedrijfsstrategie voor ogen hadden ervan zijn weerhouden in de eerste fase concrete belangstelling voor het bedrijf te tonen.

(59) Met nadruk moet hier worden gesteld dat de productie van 200 000 auto’s per jaar een verdubbeling van de huidige capaciteit betekent, die juist momenteel fors onderbezet is. Het productieniveau dat gehaald moet worden is in detail gespecificeerd en zal derhalve zeker tot een aanzienlijk grotere marktaanwezigheid leiden. De Commissie is van opvatting dat deze situatie te vergelijken is met die waarin het economisch handelen van een bedrijf door staatsmaatregelen die de kosten die normaliter ten laste van bedrijven komen, verlagen, dan wel door rechtstreekse subsidiëring wordt beïnvloed.

(60) De relevantie van het door de Roemeense overheid gemaakte onderscheid tussen voorwaarden en de puntenweging ontgaat de Commissie. Het laten meewegen van het niveau van productie en integratie staat feitelijk gelijk aan daadwerkelijke voorwaarden aan de privatisering, die naar de mening van de Commissie de verkoopprijs hebben verlaagd. Zij heeft geen vrede met het argument dat de verkregen verkoopprijs de marktwaarde van het bedrijf weerspiegelt. Ook wat dit betreft beschikt de Commissie over aanwijzingen dat er voor mogelijke gegadigden met een andere productiestrategie of een andere bedrijfsactiviteit die niet van plan waren om 200 000 auto’s per jaar te produceren en 60 % integratie te realiseren van meet af aan drempels zijn opgeworpen om hen ervan te weerhouden een bod uit te brengen en dat hun concurrentiepositie in de aanbesteding beslist veel slechter was. In deze omstandigheden heeft de Roemeense overheid kennelijk de hierboven beschreven puntenmethode gekozen. Feit is dat een bieder met een afwijkende bedrijfsstrategie na deelname aan de aanbestedingsprocedure uiteindelijk heeft besloten geen bod uit te brengen.

(61) Wat de onderhandelbaarheid van de voorwaarden betreft heeft de Commissie geen vrede met het Roemeense argument dat die onderhandelbaarheid aan alle potentiële investeerders bekend was en eenvoudig uit de aanbestedingsdocumenten kon worden afgeleid. Het klopt dat AVAS in antwoord op vragen van Ford bevestigde dat de conceptovereenkomst van koop en verkoop alleen indicatief was en de basis vormde voor nadere onderhandelingen. Deze verklaring heeft echter alleen betrekking op de contractonderhandelingen die nu eenmaal behoren bij een aandelenverkoop welke tot stand komt door onderhandelingen op basis van definitieve, verbeterde en onherroepelijke biedingen; in het algemeen blijkt daaruit niet dat nadere onderhandelingen over de dwingende voorwaarden als vermeld in de openbare aankondiging en in het bijzonder de elementen van de puntenweging daadwerkelijk mogelijk waren. Roemenië heeft niet aangetoond dat aangenomen mocht worden dat over de criteria van de puntenmatrix te praten viel. Het puntenwegingsmodel zou juist iedere praktische betekenis verliezen als de wegingscriteria onderhandelbaar waren.

(62) De Commissie kan niet instemmen met het door Roemenië aangehaalde argument als zou AVAS hebben bevestigd dat het zijn positie in de loop van de onderhandelingen zou kunnen veranderen. Dit antwoord heeft uitsluitend betrekking op de vraag van Ford betreffende het voornemen te eisen dat de koper af zou zien van een recht op bescherming en vergoeding van de staat indien derden met succes recht zouden doen gelden op de activa van Automobile Craiova. Volgens de Commissie kan uit deze verklaring niet worden afgeleid dat in het algemeen over alle voorwaarden onderhandeld kon worden.

(63) De Commissie heeft geen vrede met de door Roemenië voorgelegde berekeningen, volgens welke de door Ford betaalde prijs overeenkomt met de marktwaarde van Automobile Craiova. Ten eerste is de door Ford voor 72 % van Automobile Craiova inclusief DWAR en Mecatim betaalde prijs niet te vergelijken met de prijs die DWAR in 2006 voor 51 % van haar eigen aandelen betaalde. Ook moet de algemene toenmalige economische situatie rond de bedoelde verkoop in aanmerking worden genomen: toen het failliete Daewoo Motors in 2006 instemde met de verkoop van 51 % had DWAR te maken met aanzienlijke verplichtingen (de lopende douanevordering, schulden aan andere Daewoo-bedrijven enz.).

(64) Ten tweede gaat de vergelijking niet op tussen de verkoopprijs en de beurswaarde van de aandelen Automobile Craiova, die ongeveer 50 miljoen EUR bedroeg. Daarbij wordt namelijk geen rekening gehouden met het feit dat bij verwerving van een meerderheidsbelang de waarde van de aandelen aanzienlijk hoger is dan de som van de prijs van de afzonderlijke aandelen. Daar komt bij dat de beurskoers wellicht geen goed beeld geeft van de werkelijke waarde van het bedrijf omdat maar een klein deel van de aandelen daadwerkelijk verhandeld wordt.

(65) Dientengevolge moet de Commissie concluderen dat de aan de privatisering van Automobile Craiova verbonden voorwaarden de verkoopprijs hebben verlaagd en andere gegadigden ervan hebben weerhouden een bod uit te brengen. Daaruit volgt rechtstreeks dat de staat heeft afgezien van inkomsten uit de privatisering.

(66) Gezien de voorgaande overwegingen concludeert de Commissie dat in het onderhavige geval de geprivatiseerde economische activiteiten zijn begunstigd met staatsmiddelen.

(67) Toen zij de procedure uit hoofde van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag inleidde, betwijfelde de Commissie of de aanbesteding transparant en niet-discriminatoir verliep en in het bijzonder of alle eventueel belangstellenden gelijkelijk toegang hadden tot informatie betreffende het te privatiseren bedrijf, de beoordelingscriteria en de mogelijkheid over bepaalde contractvoorwaarden met het privatiseringsbureau in onderhandeling te treden. Volgens de op dat moment beschikbare informatie had de Roemeense overheid voorbesprekingen gehouden met bepaalde autoproducenten voordat de officiële aankondiging van de privatisering werd uitgebracht.

(68) Roemenië betoogt dat alle eventuele investeerders gelijkelijk toegang tot informatie hadden, zonder dat een van hen werd begunstigd. De voorafgaande contacten tussen de regering en de mogelijke belangstellenden hadden geen invloed op de privatiseringsstrategie en de procedure.

(69) Op basis van de door de Roemeense overheid verschafte inlichtingen constateert de Commissie dat die overheid met een aantal potentiële investeerders informele voorafgaande besprekingen heeft gehouden waarin overeenkomstige aspecten van het te privatiseren bedrijf aan de orde kwamen: volledige eigendom van de bedrijfsactiviteiten, de schulden en verplichtingen van het bedrijf, en een snel privatiseringsproces. Aangenomen mag worden dat de staat als verkoper deze besprekingen hield met het doel vooraf inlichtingen te verkrijgen over zaken als marktvraag, minimumverkoopprijs enz. De Commissie beaamt dat het voor een regering normaal kan worden geacht raadplegingen en voorbesprekingen met eventuele gegadigden te houden alvorens de privatiseringsaankondiging uit te brengen, tenzij dergelijke besprekingen plaatsvinden met het doel of gevolg dat er voorwaarden aan de aanbesteding (kunnen) worden verbonden.

(70) Na publicatie van de privatiseringsaankondiging hebben slechts twee mogelijke bieders, Ford en GM, het inschrijvingsdossier gekocht waarmee zij toegang kregen tot de dataroom en uiteindelijk een definitief en bindend bod konden uitbrengen. Inderdaad stond na publicatie van de privatiseringsaankondiging alle correspondentie tussen enerzijds AVAS en anderzijds Ford en GM ter beschikking in de dataroom. De Commissie concludeert dan ook dat in die fase van de privatisering beide mogelijke investeerders gelijke toegang tot informatie hadden.

(71) Op grond van de door Roemenië verstrekte informatie is de twijfel van de Commissie betreffende het open, transparante en niet-discriminatoire karakter van de aanbesteding voor privatisering van Automobile Craiova weggenomen.

(72) Toen de Commissie de procedure uit hoofde van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag inleidde, was zij bezorgd dat AVAS in het kader van de privatisering zou afzien van voldoening van bepaalde schulden van het bedrijf (in het bijzonder de douanevordering van 800 miljoen EUR) en garanties zou geven voor betaling van schulden aan andere Daewoo-bedrijven.

(73) Betreffende de douanevordering heeft Roemenië doorslaggevende informatie verschaft die uitwijst dat de vordering door een Roemeense rechter ongegrond is verklaard: de vordering was ontstaan door een onjuiste uitleg en toepassing van nationale wetgeving. Derhalve is de douanevordering vernietigd. Volgens rechtspraak van het Hof van Justitie is de nationale rechter verplicht zorg te dragen voor de volledige werking van het Gemeenschapsrecht inzake staatssteun. Zelfs mag de nationale rechter zo nodig weigeren om bepalingen van nationaal recht die strijdig met Gemeenschapsrecht zijn, toe te passen (18). De Commissie heeft de gronden voor vernietiging van de douanevordering door middel van het vonnis beoordeeld en is tot de conclusie gekomen dat hierdoor geen nieuwe steun is verleend.

(74) Betreffende de lopende verplichtingen uit de normale bedrijfsvoering stelt Roemenië dat deze niet door AVAS worden overgenomen maar door DWAR zullen worden voldaan.

(75) De Roemeense overheid heeft ten aanzien van de door AVAS verstrekte garantie tegen voorwaardelijke verplichtingen uitgelegd dat de staatsgarantie alleen betrekking heeft op onbekende vorderingen die te maken hebben met vroegere activiteiten van DWAR en die door een nieuwe investeerder niet met hulp van een due-diligence-onderzoek te beoordelen en kwantificeren zijn. Daarnaast heeft Roemenië naar voren gebracht dat het in het bedrijfsleven normaal is dat dergelijke verplichtingen als resultaat van de gewone contractonderhandelingen worden overgenomen.

(76) De twijfel die bij de Commissie bestond ten aanzien van de mogelijke kwijtschelding van schulden, als verwoord in de beslissing de procedure in te leiden, is weggenomen.

(77) Toen de Commissie de procedure uit hoofde van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag inleidde, was zij bezorgd dat AVAS tijdens de onderhandelingen de aanbestedingsvoorwaarden zodanig had gewijzigd dat Ford hierdoor werd bevoordeeld. Roemenië heeft laten zien dat de wijziging in andere contractvoorwaarden die tijdens de onderhandelingen is aangebracht tot het normale zakelijke gebruik behoort en bij de voor dit bedrijf gekozen privatiseringsstrategie (dat wil zeggen onderhandelingen op basis van definitieve, verbeterde en onherroepelijke biedingen) is toegestaan. Roemenië heeft ook onderstreept dat het bod van Ford betrekking had op verwerving van het productiebedrijf (momenteel DWAR); in ruil bood Ford een pakket bestaande uit de koopsom van 57 miljoen EUR vermeerderd met al hetgeen niet tot de kernactiviteiten behoort en eigendom van de staat blijft.

(78) In de onderhandelingsfase zijn AVAS en Ford het eens geworden over herstructurering van het bedrijf, zoals ook in de overeenkomst van koop en verkoop is vastgelegd. Deze herstructurering houdt in dat Automobile Craiova en Mecatim fuseren met DWAR. De kern (dat wil zeggen de bedrijfsmatige activiteit) van de drie ondernemingen blijft eigendom van DWAR. De overige activa, die niet tot het kernbedrijf behoren, met name vastgoed, worden naar een nieuwe onderneming (Newco) overgeheveld. Het liquiditeitssaldo waarover DWAR beschikt wordt ook overgedragen aan Newco. Bovendien heeft AVAS toegezegd al het mogelijke te doen om de overige aandelen in het nieuwe DWAR (de kernactiviteit) van de minderheidsaandeelhouders te kopen en aan Ford door te verkopen.

(79) De argumenten van Roemenië hebben de twijfel van de Commissie betreffende de onderhandelingsfase weggenomen.

6.1.2. Selectieve maatregel

(80) De maatregel is selectief omdat alleen Automobile Craiova, met inbegrip van de autofabrikant DWAR, ervan profiteert.

6.1.3. Vervalsing van de mededinging en gevolgen voor het handelsverkeer tussen lidstaten

(81) Automobile Craiova is producent van auto’s en auto-onderdelen en DWAR is autofabrikant. Dit betreft producten die in de hele Europese Unie worden verhandeld. Het risico bestaat dan ook dat de maatregel de mededinging verstoort en effect heeft op de handel tussen lidstaten.

6.1.4. Conclusie

(82) Gelet op de voorgaande overwegingen concludeert de Commissie dat de gestelde voorwaarden resulteren in staatssteun doordat zij een verlaging van de koopsom voor het aandeel van 72,4 % in Automobile Craiova tot gevolg hebben en de geprivatiseerde marktdeelnemer begunstigen. Deze beschikking is alleen van toepassing op de onderhavige verkoop van het 72,4 %-aandeel door AVAS aan Ford. De beschikking loopt niet vooruit op een eventuele toekomstige beoordeling van de mogelijke verkoop van de overige 27,6 % van de aandelen.

(83) De Commissie constateert dat de economische activiteit profiteert van het verleende voordeel en van staatssteun.

6.2. Kwantificering van de steun

(84) Het bedrag van de verleende staatssteun is gelijk aan het verschil tussen de marktwaarde van het bedrijf (dat wil zeggen de hoogst mogelijke prijs die AVAS voor het aandeel van 72,4 % in Automobile Craiova zou hebben ontvangen als geen voorwaarden waren gesteld) en de feitelijk ontvangen prijs. Het verschil is ten laste van de staat gekomen.

(85) Het spreekt vanzelf dat het lastig is te schatten welke prijs zou zijn behaald bij een open, transparante, niet-discriminerende en onvoorwaardelijke aanbesteding. De beste oplossing zou zijn het resultaat van de aanbesteding te vernietigen en de privatisering opnieuw, zonder voorwaarden, uit te voeren, om te waarborgen dat er geen staatssteun wordt verleend. Deze oplossing is voorgesteld aan de Roemeense overheid, die afwijzend heeft gereageerd.

(86) Voor een beoordeling van het steunelement dat als gevolg van de privatisering bij de geprivatiseerde economische activiteit terecht is gekomen, moet de marktwaarde van het bedrijf worden bepaald. Na besprekingen met de Roemeense overheid en Ford en gezien de bijzondere omstandigheden van het geval acht de Commissie het in dit geval juist de analyse van de marktwaarde te baseren op de nettowaarde van de activa van het verkochte bedrijf.

(87) Volgens de boekwaarde van het bedrijf ten tijde van de aanbesteding overeenkomstig de balans per 31 maart 2007 (dat wil zeggen de meest recente informatie die aan de mogelijke bieders ter beschikking was gesteld om hun op bod af te stemmen) bedroeg de totale waarde van de activa van het bedrijf verminderd met de totale schuld –465 miljoen EUR. Het vastgoed, dat uiteindelijk immers niet door Ford is gekocht, valt buiten deze waarde. Bovendien hebben partijen zoals hierboven is uiteengezet, in de overeenkomst van koop en verkoop besloten dat de verkoop zou worden gevolgd door een bedrijfsherstructurering. Ten eerste wilde Ford geen waardevolle activa die niet tot het kernbedrijf behoorden overnemen. Deze zouden worden losgemaakt en bij AVAS blijven. Ten tweede zou AVAS ook het liquiditeitssaldo van 310 miljoen RON (ongeveer 92 miljoen EUR) samen met de bijbehorende verplichtingen van het bedrijf behouden. Naar schatting zouden de liquide middelen volstaan om de verplichtingen te voldoen. Tot slot was in de balans per maart 2007 ook een voorziening opgenomen voor mogelijke terugbetaling van de douanevordering (als beschreven in de overwegingen 25 en 73), waardoor de intrinsieke waarde van het bedrijf aanzienlijk verminderde; als gevolg van het vonnis verdween deze vordering en kon de voorziening worden vrijgemaakt.

(88) Naast deze elementen heeft de Roemeense overheid argumenten voorgelegd om te verklaren dat bepaalde waarden op de balans zijn aangepast met het oog op een juiste weergave van de feitelijke waarde van de activa. In het bijzonder is de waarde van grond en gebouwen, machines en uitrusting, andere materiële activa en voorraden aangepast met het oog op hun feitelijke marktwaarde.

(89) Indien al deze factoren in aanmerking worden genomen, dat wil zeggen als het liquiditeitssaldo wordt afgetrokken, de passiva en voorzieningen voor de douanevordering buiten beschouwing blijven en bovengenoemde aanpassingen plaatsvinden, resulteert een bedrag van 115 923 000 EUR als nettowaarde van DWAR, en derhalve een bedrag van 83 928 000 EUR als nettowaarde van 72,4 % van DWAR.

(90) Het verschil tussen de aldus bepaalde nettowaarde en de feitelijk door Ford betaalde prijs (57 miljoen EUR) bedraagt 26 928 000 EUR. De staatssteun beloopt derhalve 26 928 000 EUR.

6.3. Maatregel van de staat aangemerkt als onrechtmatige steun

(91) Volgens artikel 1, onder f), van Verordening (EG) nr. 659/1999 is onrechtmatige steun nieuwe steun die in strijd met artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag wordt uitgevoerd.

(92) De Roemeense overheid heeft de maatregel niet vóór tenuitvoerlegging aangemeld en deze in strijd met artikel 88, lid 3, uitgevoerd. De maatregel is derhalve onrechtmatige steun.

6.4. Verenigbaarheid onrechtmatige steun

(93) Nu is vastgesteld dat de staatsmaatregel een vorm van steun is in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag moet worden overwogen of de maatregel verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt.

(94) De afwijkingen van artikel 87, lid 2, van het EG-Verdrag zijn in dit geval niet van toepassing omdat de steunmaatregel noch sociaal van aard is noch aan individuele gebruikers wordt verleend. Ook strekt de maatregel niet tot herstel van de schade veroorzaakt door natuurrampen of andere buitengewone gebeurtenissen of tot steun aan de economie van bepaalde streken van de Bondsrepubliek Duitsland die nadeel ondervinden van de deling van Duitsland.

(95) Evenmin zijn de afwijkingen van artikel 87, lid 3, onder b) en d), van het EG-Verdrag van toepassing. Deze hebben betrekking op steunmaatregelen om de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang te bevorderen of een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat op te heffen, of steunmaatregelen om de cultuur en de instandhouding van het culturele erfgoed te bevorderen.

(96) Resteren de afwijkingen van artikel 87, lid 3, onder a) en c), van het EG-Verdrag en in de toepasselijke communautaire richtsnoeren.

(97) De Commissie beschikt niet over informatie waaruit zou blijken dat de steun op grond van de communautaire richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (19) kan worden opgevat als verenigbaar met het EG-Verdrag.

(98) In het kader van deze richtsnoeren moet een onderneming die steun ontvangt in moeilijkheden verkeren, dat wil zeggen dat zij niet in staat is, noch met haar eigen middelen, noch met middelen die haar eigenaren/aandeelhouders of haar schuldeisers bereid zijn in te brengen, haar verliezen, welke zonder steun van buitenaf op korte of middellange termijn vrijwel zeker tot het faillissement van de onderneming zouden leiden, tot stilstand te brengen. Inderdaad leed DWAR in 2006 een verlies van 250 miljoen EUR en had zij schulden van 88 miljoen EUR; daartegenover bezat de onderneming activa gewaardeerd op 419 miljoen EUR (voornamelijk vastgoed). Bovendien zou DWAR na de privatisering en verkoop aan Ford deel gaan uitmaken van een groter concern in de zin van de richtsnoeren, dat haar hoogstwaarschijnlijk financieel zou kunnen ondersteunen om de moeilijkheden te boven te komen. Derhalve valt DWAR niet als onderneming in moeilijkheden onder de werking van de richtsnoeren.

(99) Daarnaast wordt herstructureringssteun verleend op voorwaarde dat er een solide herstructureringsplan bestaat met een zo kort mogelijke looptijd, dat binnen een redelijk tijdsbestek en op basis van realistische veronderstellingen betreffende de toekomstige bedrijfsomstandigheden de levensvatbaarheid van de onderneming op de langere duur herstelt. Roemenië heeft een dergelijk herstructureringsplan niet ingediend.

(100) Daarnaast moet onnodige concurrentievervalsing worden voorkomen. Dit betekent meestal dat de aanwezigheid die de onderneming na afloop van de herstructurering op haar markt of markten mag hebben wordt beperkt, dat wil zeggen dat compenserende maatregelen worden getroffen. In het geval van Automobile Craiova resulteren de bij de privatisering gestelde voorwaarden in een aanzienlijke capaciteitsuitbreiding en derhalve een uitbreiding van haar aanwezigheid op de betreffende markt.

(101) De Commissie heeft haar twijfel geuit bij het inleiden van de formele onderzoeksprocedure, maar Roemenië heeft niet aangetoond dat aan de voorwaarden was voldaan. De Commissie concludeert dan ook dat de in de richtsnoeren vervatte voorwaarden niet zijn vervuld.

(102) De Commissie merkt op dat Automobile Craiova is gevestigd in een streek die uit hoofde van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag in aanmerking komt voor regionale steun. Desondanks heeft Roemenië geen informatie verstrekt om aan te tonen dat is voldaan aan de voorwaarden voor regionale steunmaatregelen als vastgesteld in de richtsnoeren inzake nationale regionale steun.

(103) De Commissie constateert dat de aan het privatiseringscontract verbonden voorwaarden betrekking hadden op geplande investeringen en behoud van werkgelegenheid, wat inderdaad vergelijkbaar is met de doelstellingen van regionale steun. Opgemerkt wordt dat aan de door Ford verkregen prijsverlaging niet de voorwaarde was verbonden dat de regels inzake nationale regionale steun als opgenomen in de richtsnoeren zouden worden nageleefd. Dit betreft bijvoorbeeld continuering van het project in de regio gedurende een bepaalde periode, toetsing betreffende de in aanmerking komende kosten of de regels inzake cumulatie van steun, transparantie en toezicht.

(104) Bovendien merkt de Commissie op dat Roemenië de regionale steun afzonderlijk heeft aangemeld (20). Deze steun wordt als zodanig bij een nieuwe beschikking beoordeeld.

(105) Voorts constateert de Commissie dat de steun ook volgens andere communautaire richtlijnen of kaders niet verenigbaar is. Hoe dan ook, de Roemeense autoriteiten hebben naar geen van deze bepalingen verwezen.

(106) Op grond van de voorgaande overwegingen stelt de Commissie vast dat de steun onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt.

7. TERUGVORDERING

(107) Ingevolge artikel 14, lid 1, van Verordening (EG) nr. 659/1999 moet de Commissie indien negatieve beschikkingen worden gegeven in gevallen van onrechtmatige steun beschikken dat de betrokken lidstaat alle nodige maatregelen dient te nemen om de steun van de begunstigde terug te vorderen.

(108) Alleen onverenigbare steun kan worden teruggevorderd. De Commissie heeft vastgesteld dat voor een bedrag van 26 928 000 EUR onrechtmatige steun is verleend. Deze steun is onverenigbaar met enigerlei EG-bepaling inzake staatssteun en moet daarom worden teruggevorderd.

(109) De Commissie stelt vast dat de begunstigde van staatssteun de geprivatiseerde marktdeelnemer is, dat wil zeggen het kernbedrijf dat in handen is van Automobile Craiova en DWAR of een rechtsopvolger. Zij constateert dat deze economische partij overeenkomstig de bepalingen van de overeenkomst van koop en verkoop na de herstructurering wél eigenaar zal zijn van de kernactiviteiten, die hebben geprofiteerd van de aan de privatisering verbonden voorwaarden, maar niet van de activa die niet tot het kernbedrijf behoren.

(110) Vanwege de specifieke opschortingsclausule in de overeenkomst van koop en verkoop en het bevel tot opschorting van de Commissie is de overeenkomst van koop en verkoop tussen AVAS en Ford nog niet in werking getreden. Dientengevolge, zo concludeert de Commissie, is de steun nog niet ter beschikking van de begunstigde gesteld en hoeft geen terugvorderingsrente te worden betaald.

(111) De Commissie merkt op dat zowel het liquiditeitssaldo van Automobile Craiova en DWAR als andere activa die niet tot het kernbedrijf behoren geen onderdeel zijn van de transactie tussen AVAS en Ford en niet door laatstgenoemde wordt overgenomen. Bij de berekening van de intrinsieke waarde van het bedrijf met het doel de steun te kwantificeren heeft de Commissie het liquiditeitssaldo niet in aanmerking genomen. Dientengevolge kan in het vervolg op deze beschikking de steun niet worden terugbetaald uit dit nettoliquiditeitssaldo. De Commissie verzoekt dan ook dat zij op de hoogte wordt gehouden van de bedrijfsherstructurering en in het bijzonder verzoekt zij om documenten waaruit het bedrag van het nettoliquiditeitssaldo op de datum van de overeenkomst van koop en verkoop blijkt en het overeenkomstige bedrag op de dag van terugbetaling, vergezeld van informatie over eventuele verschillen die tussen die twee data zijn ontstaan,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De staatssteun ten bedrage van 26 928 000 EUR, die Roemenië in het kader van het privatiseringsproces voor Automobile Craiova heeft geëffectueerd, is onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt.

Artikel 2

1. Roemenië neemt alle nodige maatregelen om de in artikel 1 bedoelde en reeds onwettig aan de begunstigde ter beschikking gestelde steun van de begunstigde terug te vorderen.

2. De terug te vorderen steun omvat rente vanaf de datum waarop de steun aan de begunstigde ter beschikking is gesteld tot de datum van de daadwerkelijke terugbetaling ervan.

3. De rente wordt op samengestelde grondslag berekend overeenkomstig hoofdstuk V van Verordening (EG) nr. 794/2004 van de Commissie (21).

4. De terugvordering geschiedt onverwijld en in overeenstemming met de nationaalrechtelijke procedures voor zover deze procedures een onverwijlde en daadwerkelijke tenuitvoerlegging van de onderhavige beschikking toelaten.

Artikel 3

1. De in artikel 1 bedoelde steun wordt onmiddellijk en op doeltreffende wijze teruggevorderd.

2. Roemenië ziet erop toe dat deze beschikking binnen vier maanden na de datum van de kennisgeving ervan wordt uitgevoerd.

Artikel 4

1. Binnen twee maanden na de datum van kennisgeving van deze beschikking verstrekt Roemenië de Commissie de volgende informatie:

a) het totale bedrag dat van de begunstigde moet worden teruggevorderd;

b) een gedetailleerde beschrijving van de maatregelen die reeds zijn genomen of die zullen worden genomen om aan deze beschikking te voldoen;

c) documenten waaruit blijkt dat de begunstigde is aangemaand de steun terug te betalen;

d) documenten waaruit blijkt dat de steun is terugbetaald;

e) documenten waaruit blijkt dat de steun niet is terugbetaald uit de niet tot het kernbedrijf behorende activa (in het bijzonder het nettoliquiditeitssaldo en het vastgoed) die volgens plan aan de nieuw op te zetten onderneming zullen worden overgedragen, van welke onderneming AVAS en de minderheidsaandeelhouders eigenaar zijn, dit alles zoals in de overeenkomst van koop en verkoop is beschreven;

f) een gedetailleerde beschrijving van de tenuitvoerlegging van de bedrijfsherstructurering zoals beschreven in de overeenkomst van koop en verkoop.

2. Roemenië houdt de Commissie op de hoogte van de vooruitgang die bij de nationale maatregelen ter uitvoering van deze beschikking wordt gemaakt, totdat de in artikel 1 bedoelde steun volledig is terugbetaald. Het verstrekt onmiddellijk alle informatie die de Commissie wenst te krijgen over de maatregelen die reeds zijn genomen of die zullen worden genomen om aan deze beschikking te voldoen. Het verstrekt ook gedetailleerde gegevens over de steunbedragen en de rente die reeds door de begunstigde zijn terugbetaald.

Artikel 5

Deze beschikking is gericht tot Roemenië.

Gedaan te Brussel, 27 februari 2008. Voor de Commissie Neelie KROES Lid van de Commissie

(1) PB C 248 van 23.10.2007, blz. 25.

(2) Vergissing: de tekst moet luiden: „en haar dochteronderneming Daewoo Romania”.

(3) Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag (PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1).

(4) Zie voetnoot 1.

(5) In 2006 heeft DWAR 51 % van de aandelen van Daewoo Motors Ltd overgenomen voor een koopsom van 50 miljoen USD vermeerderd met een schikkingsbedrag van 10 miljoen USD voor eventuele openstaande verplichtingen aan andere Daewoo-bedrijven.

(6) Op basis van een koers van 1 EUR = 1,4 USD.

(7) Zie zaak T-471/93 Tiercé Ladbroke SA/Commissie, punten 54 en 56 t/m 63.

(8) Zie bijvoorbeeld zaak T-296/97 Alitalia, de zaken T-228/99 en T-233/99 WestLB/Commissie, zaak T-366/00 Scott SA, zaken C-328/99 en C-399/00 Italië en SIM 2 Multimedia/Commissie en zaak T-358/94 Air France/Commissie.

(9) Het XXIIIe verslag over het mededingingsbeleid (1993), blz. 255. Deze voor de luchtvaartsector bedoelde regeling is te vinden in de richtsnoeren voor de toepassing van de artikelen 92 en 93 van het EG-Verdrag en van artikel 61 van de EER-overeenkomst op steunmaatregelen van de staten in de luchtvaartsector (PB C 350 van 10.12.1994, blz. 5), waarin is gesteld dat er bij privatisering geen sprake is van steun indien onder meer aan de voorwaarde is voldaan dat de afstoting plaatsvindt door een onvoorwaardelijke openbare uitnodiging tot inschrijving terwijl anderzijds voor de volgende verkooptransacties de aanmeldingsplicht van artikel 93, lid 3, van het EG-Verdrag geldt omdat het vermoeden van steun bestaat: alle verkooptransacties die worden uitgevoerd in omstandigheden die voor een marktpartij niet aanvaardbaar zouden zijn.

(10) Punt 402 e.v. van het XXIIIe verslag over het mededingingsbeleid (1993). Zie ook punt 248 van het XXIe verslag over het mededingingsbeleid (1991), dat stelt dat er geen steun in het spel is wanneer de aandelen als uitkomst van een open en onvoorwaardelijke biedprocedure aan de hoogste bieder worden verkocht. Indien aandelen op andere voorwaarden worden verkocht, kan er sprake zijn van steunelementen.

(11) Zie bijvoorbeeld de beschikking van de Commissie van 3 mei 2000 over TASQ (PB L 272 van 25.10.2000, blz. 29), waarin de Commissie preciseert: „Ook hebben de Franse autoriteiten aannemelijk gemaakt dat de bieding doorzichtig en onvoorwaardelijk was, […]. In het bijzonder blijkt uit de aan de Commissie overhandigde stukken dat er aan de verkoop van TASQ geen enkele bijzondere voorwaarde is gesteld inzake behoud van arbeidsplaatsen, locatie of voortzetting van de bedrijfsactiviteit.”. Hierdoor kon de Commissie concluderen dat er geen staatssteun was besloten in die privatisering.

(12) Zie bijvoorbeeld gevoegde zaken T-228/99 en T-233/99 WestLB/Commissie, zaak T-366/00 Scott SA, zaken C-328/99 en C-399/00 Italië en SIM 2 Multimedia/Commissie en zaak T-358/94 Air France/Commissie. In zaak T-296/97 Alitalia stelt het Hof dat benadrukt moet worden dat het gedrag van een particuliere investeerder in een markteconomie is ingegeven door rentabiliteitsvooruitzichten. De maatregel was ingegeven door overwegingen inzake behoud van werkgelegenheid en dus vooral door overwegingen inzake verzoeksters levensvatbaarheid en voortbestaan, meer dan door rentabiliteitsvooruitzichten.

(13) Zie het XXIIIe verslag over het mededingingsbeleid (1993) blz. 255.

(14) In verschillende beschikkingen van de Commissie was afwezigheid van voorwaarden, dat wil zeggen de onvoorwaardelijkheid van de aanbesteding, een doorslaggevend argument op grond waarvan de Commissie kon concluderen dat in de privatisering geen staatssteun was besloten. Zie bijvoorbeeld de beschikkingen van de Commissie van 15 februari 2000 over Dessauer Geräteindustrie (PB L 1 van 4.1.2001, blz. 10), van 13 december 2000 over SKET Walwerkstechnik (PB L 301 van 17.11.2001, blz. 37) en van 30 januari 2002 over Gothaer Fahrzeugtechnik (PB L 314 van 18.11.2002, blz. 62), waarin de Commissie verklaart: „Om steunelementen bij de transactie uit te sluiten, moest BvS een prijs vragen die overeenkwam met de marktwaarde van de onderneming. De Commissie onderzoekt derhalve of de verkoopprocedure adequaat was voor het vaststellen van de marktprijs. […] komt de verkoopprijs overeen met de marktprijs als de verkoop plaatsvindt via een openbare en onvoorwaardelijke aanbesteding en als de activa naar de hoogste bieder of de enige bieder gaan.”.

(15) Zie bijvoorbeeld Beschikking 97/81/EG van de Commissie van 30 juli 1996 betreffende steun van de Oostenrijkse regering aan Head Tyrolia Mares in de vorm van kapitaalinjecties (PB L 25 van 28.1.1997, blz. 26), waarin de Commissie verklaart: „Bij koopbeslissingen is een op de markt gerichte investeerder niet geïnteresseerd in het behoud van arbeidsplaatsen, tenzij hiervoor duidelijke economische redenen bestaan. Zonder genoemde bepaling zou een potentieel koper dus veel meer ondernemersvrijheid hebben. De waarde van HTM zou groter zijn en daarmee ook de verkoopprijs, zodat AT minder kapitaal had behoeven te verstrekken” en Beschikking 2000/628/EG van de Commissie van 11 april 2000 betreffende de door Italië geëffectueerde steunregeling ten gunste van Centrale del Latte di Roma (PB L 265 van 19.10.2000, blz. 15), waarin de Commissie preciseert volgens welke criteria er bij de privatisering van een overheidsbedrijf geen staatsteun is betrokken (zie daarvoor overweging 32 e.v. en vooral overweging 36): „De marktwaarde van het bedrijf is volgens de Commissie veeleer de prijs die de particuliere investeerder betaald zou hebben wanneer van alle verkoopsvoorwaarden, en meer in het bijzonder die betreffende het behoud van een bepaald aantal arbeidsplaatsen en het betrekken van grondstoffen van de plaatselijke producenten, zou worden afgezien.”.

(16) Een dergelijke analyse is bijvoorbeeld ook uitgevoerd in de beschikking van de Commissie van 20 juni 2001 inzake GSG. Daaruit kon de Commissie concluderen dat er ondanks enkele ongebruikelijke voorwaarden geen sprake was van steun omdat bleek dat deze voorwaarden niet tot een lagere verkoopprijs konden leiden.

(17) Bij de voorgaande berekeningen heeft de Commissie aangenomen dat de voorwaarde betreffende het integratieniveau kan worden genegeerd. Zoals Ford terecht en in overeenstemming met de praktijk van de Commissie opmerkt, is deze eis een overtreding van de regels voor de interne markt betreffende het vrije verkeer van goederen. Dienovereenkomstig heeft Ford toegezegd binnen vier jaar een integratieniveau van 60 % te realiseren voor zover verenigbaar met EU-recht. Omdat Ford in haar correspondentie met AVAS, waartoe ook GM toegang had, de aandacht vestigde op dit aspect mag worden aangenomen dat GM eveneens inzag dat deze bijzondere eis voorwaardelijk kon worden aanvaard zonder dat dit praktische gevolgen voor haar bieding zou hebben. Overigens, als de prijs ook nog zou moeten opwegen tegen het niet voldoen aan dit criterium, zou het prijsverschil nog groter zijn dan hierboven uiteengezet.

(18) Zie bijvoorbeeld zaak C-119/05 Italië/Lucchini.

(19) PB C 244 van 1.10.2004, blz. 2.

(20) Steunmaatregel N 767/07 Groot investeringsproject — Roemenië — Ford Craiova.

(21) PB L 140 van 30.4.2004.