BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 5 juni 1996 betreffende steunvoornemens van de Republiek Oostenrijk in het kader van het ERP-Internationalisatieprogramma (Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek) (Voor de EER relevante tekst) (97/240/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 93, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, inzonderheid op artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig genoemde artikelen in de gelegenheid te hebben gesteld hun opmerkingen te maken,

Overwegende hetgeen volgt:

I

(1) Bij schrijven van 23 maart 1995 meldden de Oostenrijkse autoriteiten het ERP-programma voor de internationalisatie van Oostenrijkse ondernemingen (ERP-Internationalisierungsprogramm) aan. Tijdens een vergadering te Wenen op 28 maart 1995 en in brieven van 24 april en 4 mei 1995 werden aanvullende inlichtingen en nadere bijzonderheden verstrekt. Tijdens een tweede vergadering die op 12 en 13 juni 1995 te Eisenstadt en Wenen plaatsvond en bij een schrijven van 15 en 27 juni 1995, werden wijzigingen in de oorspronkelijke aangemelde versie aangebracht. De Oostenrijkse autoriteiten zegden met name toe

- het aanvankelijk voorziene onderdeel betreffende de totstandbrenging van distributienetten te schrappen;

- de toekenning van de steun afhankelijk van investeringsprojecten te stellen;

Op 9 oktober 1995 vond in deze zaak opnieuw een vergadering met de Oostenrijkse autoriteiten plaats.

(2) Op 31 oktober 1995 besloot de Commissie de procedure van artikel 93, lid 2, EG-Verdrag in te leiden ten aanzien van de steun voor projecten die buiten de EER moesten worden uitgevoerd. Het gedeelte van het programma dat betrekking had op steun aan kleine en middelgrote ondernemingen (KMO's) in de EER-landen werd door de Commissie goedgekeurd uit hoofde van artikel 92, lid 3, onder c), EG-Verdrag en artikel 61, lid 3, onder c), EER-Overeenkomst, daar was voldaan aan alle voorwaarden van de communautaire kaderregeling inzake staatssteun voor het midden- en kleinbedrijf (MKB).

(3) Bij brief van 20 november 1995 stelde de Commissie de Oostenrijkse regering hiervan in kennis en verzocht zij haar, binnen een maand haar opmerkingen aan de Commissie kenbaar te maken. Deze brief werd in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen (1) bekendgemaakt om de overige lidstaten en andere belanghebbenden in de gelegenheid te stellen, binnen een maand na deze bekendmaking hun opmerkingen over de betrokken maatregelen te maken.

(4) De Oostenrijkse regering deed de Commissie bij schrijven van 22 december 1995 gedetailleerde opmerkingen toekomen. Van andere lidstaten of belanghebbenden kwamen geen opmerkingen in.

II

(5) Het programma, met een looptijd van vijf jaar (juli 1995 - juni 2000) voorziet voor het eerste jaar (1995/1996) in leningen voor een totaalbedrag van 200 miljoen Osch. (14,9 miljoen ecu). De leningen worden verstrekt tegen een lagere rentevoet, hetgeen overeenkomt met een steunequivalent van 25 miljoen Osch. per jaar (1,9 miljoen ecu per jaar). Het bedrag van de lening kan per project variëren van 1 miljoen Osch. (minimum 74 500 ecu) tot 100 miljoen Osch. (maximum 7,45 miljoen ecu). Het ERP-fonds verwacht 10 tot 50 aanvragen per jaar.

(6) Het programma voorziet in steun voor rechtstreekse investeringen in alle landen van de wereld, met uitzondering van de landen van Midden- en Oost-Europa (Hongarije, de Tsjechische Republiek, de Slowaakse Republiek, Polen, Roemenië, Bulgarije, Estland, Letland, Litouwen, Slovenië, Kroatië en Albanië). De steun heeft ten doel, Oostenrijkse bedrijven aan te moedigen in derde landen te investeren, opdat zij hun concurrentiepositie op de wereldmarkt kunnen versterken. De voor steun in aanmerking komende investeringsprojecten moeten bijdragen tot de verbetering van de strategische positie van de steunaanvragende ondernemingen, gunstige gevolgen hebben voor de Oostenrijkse economie en zo mogelijk bijdragen tot de herstructurering en het herstel van de economie in ontwikkelingslanden.

(7) De volgende projecten in OESO-landen die niet tot de EER behoren, komen voor steun in aanmerking:

- de oprichting van productievestigingen of -dochterondernemingen;

- de oprichting van gemeenschappelijke productieondernemingen;

- de verwerving van aanzienlijke deelnemingen (minstens 25 %) in bestaande ondernemingen;

- de overname van ondernemingen.

De volgende kosten die komen voor steun in de vorm van leningen met lage rente in aanmerking:

- ingebracht kapitaal, voor zover het voor investeringsmaatregelen wordt gebruikt;

- aandeelhoudersleningen, voor zover zij voor investeringsmaatregelen worden gebruikt;

- de verwerving van deelnemingen in buitenlandse ondernemingen, voor zover het betaalde bedrag voor investeringsmaatregelen wordt gebruikt;

- andere kosten die rechtstreeks verband houden met de investeringsmaatregelen.

(8) De volgende projecten in ontwikkelingslanden en opkomende industrielanden komen voor steun in aanmerking:

- de oprichting van productievestingen of -dochterondernemingen;

- de oprichting van gemeenschappelijke productieondernemingen;

- de verwerving van aanzienlijke deelnemingen (minstens 25 %) in bestaande ondernemingen;

- de overname van ondernemingen.

De volgende kosten komen voor steun in de vorm van leningen met lage rente in aanmerking:

- ingebracht kapitaal, voor zover het voor ten minste twee derde voor investeringsmaatregelen wordt gebruikt;

- aandeelhoudersleningen, voor zover deze voor investeringsmaatregelen worden gebruikt;

- de verwerving van deelnemingen in buitenlandse ondernemingen, voor zover het betaalde bedrag voor ten minste twee derde voor investeringsmaatregelen wordt gebruikt;

- andere kosten die rechtstreeks verband houden met de investeringsmaatregelen.

(9) De steunintensiteit voor leningen met lage rente mag, ook bij cumulatie met andere steun, maximaal 7,5 % (bruto) bedragen. In sommige gevallen is een steunintensiteit van hoogstens 11,25 % toegestaan (zie punt 27 hieronder).

(10) Bij de inleiding van de procedure had de Commissie zich op het standpunt gesteld, dat de leningen met lage rente als steunmaatregelen van de staat in de zin van artikel 92, lid 1, EG-Verdrag en artikel 61, lid 1, EER-Overeenkomst kunnen worden beschouwd, aangezien zij steunaanvragende ondernemingen een economisch voordeel verlenen en het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig kunnen beïnvloeden. De Commissie betwijfelde of en onder welke voorwaarden investeringssteun aan in de Europese Unie gevestigde ondernemingen ter bevordering van hun economische activiteiten buiten de EER verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt. De regeling was niet beperkt tot kleine en middelgrote ondernemingen (KMO's) en de maxima voor de cumulatie van diverse soorten steun die in de communautaire kaderregeling voor het midden- en kleinbedrijf (MKB) zijn vastgelegd, zouden waarschijnlijk worden overschreden. Daar bijgevolg volgens de Commissie geen van de in artikel 92, leden 2 en 3, genoemde uitzonderingen van toepassing was, besloot zij ten aanzien van de omstreden regeling de procedure van artikel 93, lid 2, in te leiden.

III

(11) Bij brief van 22 december 1995 zond de Oostenrijkse regering haar opmerkingen toe. Op 14 februari 1996 (2) kwamen gelijkluidende opmerkingen in de procedure van artikel 93, lid 2, die met betrekking tot het ERP-Programma voor Oost-Europa was ingeleid. Volgens deze opmerkingen liggen aan de beide programma's twee motieven ten grondslag:

- Tientallen jaren lang werd de Oostenrijkse economie gekenmerkt door de extreem perifere ligging van het land in Europa en door de nabuurschap met Oost-Europa. Daardoor was en is de integratie van de Oostenrijkse economie in de wereldmarkt minder ver gevorderd dan het OESO-gemiddelde: in 1985 bedroegen de totale directe buitenlandse investeringen (DBI) van Oostenrijkse ondernemingen 1,5 % van het Oostenrijkse BBP, terwijl het OESO-gemiddelde 8 % bedroeg. Hoewel dit cijfer in 1990 tot 2,8 % en in 1993 tot 4,3 % was gestegen, zouden de Oostenrijkse ondernemingen directe buitenlandse investeringen voor een bedrag van ten minste 100 miljard Osch. (7,45 miljoen ecu) moeten verrichten, wil de Oostenrijkse economie het OESO-gemiddelde van inmiddels naar schatting 10-12 % halen.

- Tegelijk moeten de steunregelingen bijdragen tot de economische ontwikkeling van de landen die op een markteconomie overgaan en van de ontwikkelingslanden, en ze ondersteunen bij de opbouw van markteconomische structuren.

(12) De Oostenrijkse autoriteiten wijzen erop, dat het doel van de programma's, namelijk het opheffen van het "internationalisatietekort" van de Oostenrijkse ondernemingen niet kan worden bereikt wanneer de programma's beperkt blijven tot kleine en middelgrote ondernemingen zoals omschreven in de communautaire kaderregeling inzake overheidssteun voor het MKB (3). De tekorten zouden veel relevanter zijn voor ondernemingen met 1 000 of meer werknemers. Wel wordt erkend dat grote multinationale concerns niet onder deze tekorten lijden. Projecten van dergelijke ondernemingen zouden hoogstwaarschijnlijk ook niet aan de criteria van de twee regelingen voldoen.

(13) Voorts merken de Oostenrijkse autoriteiten op, dat ondernemingen die wegens de verschillen in loonkosten op wereldniveau een verplaatsing van de vestigingsplaats van hun productie-eenheden overwegen, niet te kampen hebben met een gebrekkige internationale oriëntatie. Hoewel de steunregelingen geen expliciete uitsluitingscriteria bevatten met betrekking tot voorgenomen bedrijfsverplaatsingen, valt steun voor dergelijke projecten niet onder de doelstellingen van deze maatregelen.

(14) De regelingen houden volgens de Oostenrijkse autoriteiten geen verband met de uitvoer van goederen of diensten en zijn derhalve geen uitvoersteun, die mogelijk strijdig is met EG- of WTO-regels. Evenmin zijn de regelingen vergelijkbaar met gebonden kredieten in het kader van de exportfinanciering.

(15) Voorts zouden de regelingen geen mededingingvervalsende gevolgen hebben. Volgens de Oostenrijkse autoriteiten is de invloed van een steunmaatregel op de prijs van een product in dit verband een centraal criterium. Daarbij dient een de minimis-drempel van 5 % in acht te worden genomen.

(16) Tenslotte worden de gesteunde projecten in derde landen uitgevoerd en kunnen zij volgens de Oostenrijkse autoriteiten slechts onder zeer uitzonderlijke omstandigheden het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden in de zin van artikel 92, lid 1. Volgens de communautaire steunregels kan in probleemgevallen ad hoc worden opgetreden, zonder een lidstaat in de uitvoering van een steunregeling als zodanig te hinderen.

(17) Zelfs wanneer de regelingen staatssteun in de zin van artikel 92, lid 1, EG-Verdrag zouden inhouden, zouden zij volgens de Oostenrijkse autoriteiten nog als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kunnen worden beschouwd, daar zij de verwezenlijking van belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang als bedoeld in artikel 92, lid 3, onder b), bevorderen. Dit standpunt vindt steun in:

- het algemene doel van de Europa-overeenkomsten en de samenwerkingsovereenkomsten met de LMOE (landen van Midden- en Oost-Europa) en de staten van de vroegere Sovjetunie;

- de programma's van de Europese Unie met soortgelijke doelstellingen, zoals Phare en Tacis, met het instrument JOP voor de LMOE en het instrument ECIP voor de ontwikkelingslanden en landen van het Middellandse-Zeegebied, met inbegrip van medefinancieringsinstrumenten van de lidstaten, zoals uitdrukkelijk bepaald is in artikel 4 van de Phare-verordening (4);

- het Gemeenschappelijke Standpunt (EG) nr. 6/95 van de Raad (5), waarin de Raad het belang van de particuliere sector in het ontwikkelingsproces en de noodzaak investeringen aan te moedigen die in het belang van beide partijen zijn, heeft beklemtoond.

(18) Daarenboven zou de steun, volgens de Oostenrijkse autoriteiten de economische ontwikkeling bevorderen van streken waar de levensstandaard abnormaal laag is, zoals bedoeld in artikel 92, lid 3, onder a), EG-Verdrag. Dit zou het geval zijn bij activiteiten in de LMOE, daar deze landen overeenkomstig artikel 63, lid 4, onder a), van de desbetreffende Europa-overeenkomsten als vergelijkbaar met streken in de Gemeenschap als bedoeld in artikel 92, lid 3, onder a), zijn erkend. Gelet op de in de artikelen 27 en 29 van de WTO-subsidiecodex vastgelegde voorkeurregeling geldt hetzelfde voor ontwikkelingslanden en opkomende industrielanden.

(19) Naar het oordeel van de Oostenrijkse autoriteiten vergemakkelijken de steunregelingen ook de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid in de zin van artikel 92, lid 3, onder c), EG-Verdrag, daar zij investeringen van Oostenrijkse ondernemingen in het buitenland ondersteunen en er zo toe bijdragen dat de internationalisatiegraad van de Oostenrijkse economie het OESO-gemiddelde gaat benaderen.

(20) Tenslotte verdedigen de Oostenrijkse autoriteiten de stelling dat ook buiten de EER overnemingen en het verwerven van deelnemingen voor steun in aanmerking kan komen. Voorts behoeft voor KMO's het begrip voor steun in aanmerking komende investering niet noodzakelijk samen te vallen met de definitie van "initiële investering", zoals opgenomen in de regionale steunregels. Bovendien kan volgens de communautaire regels inzake regionale steun ook "investering in vaste activa door overneming van een onderneming die gesloten is of die zou hebben moeten sluiten indien een dergelijke overneming niet had plaatsgevonden" als "initiële investering" worden beschouwd (6). Dit aspect zal bij overnames en participaties in het buitenland - in het bijzonder in Oost-Europa - vaak aan de orde komen.

IV

Steunkarakter van de regelingen

(21) Voor zover de maatregelen de oprichting van productievestigingen of -dochterondernemingen, de oprichting van gemeenschappelijke productieondernemingen, de verwerving van deelnemingen in bestaande ondernemingen of de overname van ondernemingen in derde landen ondersteunen, bevoordelen zij bepaalde ondernemingen of de productie van bepaalde goederen ten opzichte van ondernemingen die voor diezelfde werkzaamheden geen steun ontvangen.

(22) Naar het oordeel van de Commissie kunnen steunmaatregelen ten gunste van directe buitenlandse investeringen van EU-ondernemingen worden vergeleken met steun aan ondernemingen die een aanzienlijk deel van hun productie uitvoeren. Met betrekking tot dit laatste geval heeft het Hof van Justitie voor recht verklaard "dat het wegens de interdependentie van de markten waarop de ondernemingen van de Gemeenschap opereren, niet is uitgesloten dat een steunmaatregel de intracommunautaire mededinging kan vervalsen, ook al exporteert de begunstigde onderneming nagenoeg haar gehele productie buiten de Gemeenschap" (7).

(23) Uit de beide door de Oostenrijkse autoriteiten genoemde motiveringen voor de regeling blijkt, dat de maatregelen zowel voor de Oostenrijkse economie als voor de markt van de ontvangende landen effect moeten sorteren. De aan een Oostenrijkse onderneming verleende steun versterkt derhalve op zijn minst gedeeltelijk ook de positie van die onderneming op de binnenlandse markt ten opzichte van ondernemingen die voor dezelfde activiteiten geen steun ontvangen. Overigens kunnen in de EER gevestigde ondernemingen ook bij buitenlandse investeringen met elkaar concurreren. Bijgevolg moet ervan worden uitgegaan, dat elke steun die meer bedraagt dan de de minimis-limiet (zie de mededeling van de Commissie inzake de minimis-steun (8)) de mededinging tussen ondernemingen in de EER vervalst of op zijn minst dreigt te vervalsen. De volgens de Oostenrijkse autoriteiten beperkte invloed van een steunmaatregel op de prijzen van producten waarvan de productie wordt gesubsidieerd, sluiten mogelijke gevolgen voor de mededinging tussen ondernemingen in de EER niet uit.

(24) Hetzelfde geldt voor de beïnvloeding van het handelsverkeer tussen de lidstaten (artikel 92 EG-Verdrag) of tussen de overeenkomstsluitende partijen (artikel 61 EER-Overeenkomst). Hoewel de invloed op het handelsverkeer waarschijnlijk bij steun ten behoeve van projecten in derde landen minder merkbaar is, kan deze toch niet a priori worden uitgesloten. Ook hier kan de vergelijking worden gemaakt met een situatie, waarin er redelijkerwijs rekening mee moet worden gehouden dat een communautaire onderneming die een aanzienlijk deel van haar productie naar derde landen uitvoert, ten gevolge van de ontwikkelingen op de wereldmarkt haar activiteiten verlegt naar de interne markt van de Gemeenschap en dat de steun derhalve het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt (9).

Daaruit kan worden geconcludeerd, dat het handelsverkeer tussen de lidstaten (artikel 92 EG-Verdrag) of tussen de overeenkomstsluitende partijen (artikel 61 EER-Overeenkomst) ongunstig wordt beïnvloed wanneer de in een derde land geproduceerde goederen in de EER worden wederingevoerd. Daarenboven kan dergelijke steun ook de positie van de in Oostenrijk en derhalve in de interne markt gevestigde steunontvangers versterken. In dergelijke gevallen kan de in het kader van de regeling verleende steun het handelsverkeer tussen de lidstaten rechtstreeks beïnvloeden.

(25) Om de bovenstaande redenen valt de voorgenomen steunregeling onder artikel 92, lid 1, EG-Verdrag en artikel 61, lid 1, EER-Overeenkomst. Dit is in het bijzonder het geval, omdat in het kader van deze regeling een onbeperkt aantal gevallen voor ondersteuning in aanmerking kan komen, waarbij het onmogelijk is de eventuele gevolgen van ieder concreet geval voor het handelsverkeer te voorzien. Dit belet de Commissie niet te concluderen, dat bepaalde concrete toepassingsgevallen van de onderzochte regelingen niet onder artikel 92, lid 1, EG-Verdrag vallen, met name wanneer het projecten in ontwikkelingslanden of landen die overgaan op een markteconomie betreft.

Voor steun in aanmerking komende kosten en steunintensiteit van de regelingen

(26) Ten aanzien van het begrip "voor steun in aanmerking komende investering" heeft de Commissie zich om redenen van consistentie steeds op het standpunt gesteld, dat op investeringen van KMO's de in de beginselen voor de coördinatie van steunregelingen met regionale strekking (10) neergelegde definitie moet worden toegepast. Volgens punt 18, onder a), van deze beginselen (dat overeenkomt met hoofdstuk 25, punt 11, van de richtsnoeren van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA waarnaar de Oostenrijkse regering verwijst), zijn voor steun in aanmerking komende investeringen "initiële investeringen", dat wil zeggen investeringen in vaste activa

- "bij vestiging van een nieuwe onderneming, de uitbreiding van een bestaande onderneming of de inschakeling van de onderneming bij een activiteit die een fundamentele wijziging meebrengt in de productie of het productieproces van een bestaande onderneming (door middel van rationalisatie, herstructurering of modernisering)",

of

- "door overneming van een onderneming die gesloten is of die zou hebben moeten sluiten indien een dergelijke overneming achterwege was gebleven".

(27) Met betrekking tot de onderzochte regelingen stelt de Commissie vast, dat de leningen met lage rente rechtstreeks verband houden met projecten voor initiële investeringen in de zin van de beginselen voor de coördinatie van steunregelingen met regionale strekking. Volgens de gemeenschappelijke waarderingsmethode voor steunmaatregelen (zie punt 5 van de bijlage bij de resolutie van de Raad van 20 oktober 1971) bedraagt de maximaal toegestane steunintensiteit 7,5 %. Berekend op basis van de voor steun in aanmerking komende kosten, zoals bedoeld in punt 18, onder a), van de beginselen voor de coördinatie van steunregelingen met regionale strekking, kan de steunintensiteit evenwel maximaal 11,25 % (bruto) bedragen, wanneer de leningen met lage rente slechts voor twee derde voor investeringsmaatregelen worden gebruikt en niet aan de in het tweede streepje van vorige punt genoemde voorwaarden (overneming van een onderneming) is voldaan.

Beoordeling van de verenigbaarheid van de regelingen met de gemeenschappelijke markt

(28) Steun ten behoeve van projecten in ontwikkelingslanden vormt mede een compensatie voor de aanzienlijke risico's die aan dergelijke investeringen verbonden zijn en draagt bij tot de ontwikkeling van de betrokken landen en tot de versteviging van de economische betrekkingen met die landen. De Commissie is zich bewust van het belang van directe investeringen in derde landen zowel voor de versteviging van de betrekkingen met die landen als voor de diversificatie en de internationalisatie van de Europese economie.

(29) Anderzijds verbetert dergelijke steun naar alle waarschijnlijkheid de positie van de steunontvangers op de gemeenschappelijke markt alsmede hun vermogen om op de wereldmarkt te concurreren. Hoewel deze steun de "ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid" in de zin van artikel 92, lid 3, onder c), EG-Verdrag vergemakkelijkt, kunnen dergelijke maatregelen toch slechts worden toegestaan mits "de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad" (artikel 92, lid 3, onder c), EG-Verdrag, tweede deel van de eerste volzin).

(30) Bij steun ten behoeve van directe buitenlandse investeringen (DBI) moet in de beoordeling rekening worden gehouden met twee bijkomende factoren, die normaal bij de beoordeling van de verenigbaarheid van een steunmaatregel geen grote rol spelen, te weten het internationale concurrentievermogen van de Europese industrie en het Europese belang bij een hechtere economische samenwerking met bepaalde derde landen. Met betrekking tot deze beide aspecten moet een evenwichtige verhouding tot stand worden gebracht ten aanzien van mogelijke nadelige gevolgen in de Gemeenschap, bijvoorbeeld het gevaar van bedrijfsverplaatsingen en een eventuele nadelige invloed op de werkgelegenheid.

Steun ten behoeve van het MKB

(31) Steun die KMO's helpt hun specifieke problemen te overwinnen is volgens de kaderregeling inzake het MKB geoorloofd. Erkend wordt dat het KMO's in vergelijking met grote ondernemingen bijzondere moeilijkheden ondervinden inzake de toegang tot de kapitaal- en kredietmarkt, waardoor hun ontwikkeling kan worden afgeremd. Uit de communautaire kaderregeling inzake overheidssteun voor het midden- en kleinbedrijf blijkt de positieve houding van de Commissie om KMO's door diverse maatregelen te ondersteunen bij het overwinnen van de genoemde specifieke problemen, in het bijzonder op het gebied van investeringssteun. De door de Commissie gemaakte analyse gaf geen aanleiding tot een onderscheid tussen investeringen binnen of buiten de Gemeenschap. Daaruit kan worden afgeleid, dat de kaderregeling van toepassing is op alle investeringen van KMO's, ongeacht de standplaats.

Bovendien zijn de problemen waarmee KMO's bij investeringen buiten de EER worden geconfroijijijij"initiële investeringen") dat de verplaatsing van een in de Gemeenschap gevestigd bedrijf naar een derde land niet voor steun in aanmerking kan komen.

(32) De toepassing van de communautaire kaderregeling inzake het MKB op directe buitenlandse investeringen van KMO's veronderstelt dat de nationale steunregelingen de voor steun in aanmerking komende kosten in overeenstemming met de communautaire kaderregeling definiëren. De kosten die voor investeringssteun aan het MKB in aanmerking komen, zoals bedoeld in punt 4.1. van de MKB-kaderregeling, dienen derhalve in overeenstemming met punt 18, onder a), van de beginselen voor de coördinatie van steunregelingen met regionale strekking te worden gedefinieerd. Een andere mogelijkheid is, dat bij de berekening van de steunintensiteit alleen rekening wordt gehouden met het gedeelte van de voor steun in aanmerking komende kosten dat aan de definitie van "initiële investeringen" voldoet. Oostenrijk moet er bijgevolg voor zorgen, dat het aanvaardbare maximumpercentage van 7,5 % voor middelgrote ondernemingen, berekend volgens de eerder beschreven methode, in acht wordt genomen. Elke steun die op andere kosten is gebaseerd dan die welke de Commissie gewoonlijk als in aanmerking komend aanvaardt en die bij berekening volgens de communautaire methode een steunintensiteit van meer dan 7,5 % oplevert, wordt door de Commissie aan een individueel onderzoek onderworpen. Ten aanzien van kleine ondernemingen kan worden vastgesteld dat het in de MKB-kaderregeling vastgestelde maximum van 15 % niet wordt overschreden.

(33) De toepasselijkheid van de MKB-kaderregeling wordt ondersteund door het beleid inzake KMO's dat de Commissie op andere gebieden voert:

- de Commissie is van oordeel dat de huidige situatie met betrekking tot de regels voor DBI in het bijzonder voor KMO's onbevredigend is, omdat deze ondernemingen niet over de noodzakelijke middelen beschikken om zich aan te passen aan de voortdurend veranderende voorwaarden voor directe investeringen in de ontvangende landen (11);

- in de conclusies van de Europese Raad van Madrid van 15 en 16 december 1995 wordt erkend dat het noodzakelijk is de internationalisatie van KMO's te bevorderen (12);

- ook de samenwerkingsovereenkomsten tussen de Gemeenschap en derde landen bevatten bepalingen betreffende de aanmoediging van nauwe contacten tussen KMO's met het oog op de bevordering van handelsmogelijkheden en mogelijkheden voor industriële samenwerking (13).

Steun ten behoeve van grotere ondernemingen

(34) In de regel beschouwt de Commissie investeringssteun ten behoeve van grotere ondernemingen als onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt. Uitzonderingen zijn slechts mogelijk bij investeringssteun voor projecten in gebieden die voor steun in aanmerking komen. Volgens de Commissie kunnen de in artikel 92, lid 3, onder a) en c), EG-Verdrag opgenomen regionale uitzonderingsbepalingen niet worden toegepast op investeringen in derde landen. Daarenboven heeft het in sommige met LMOE gesloten Europa-overeenkomsten opgenomen artikel 64, lid 3, onder a), dat met de uitzonderingsbepaling van artikel 92, lid 3, onder a), overeenstemt, duidelijk enkel betrekking op steun van het betrokken land en dit kan dus niet worden toegepast op steun die een lidstaat van de Gemeenschap toekent voor investeringsprojecten van zijn ondernemingen in dat land.

(35) De Commissie bevestigt haar gunstige houding ten aanzien van projecten ter ondersteuning van de samenwerking met de landen van Midden- en Oost-Europa. De onderhavige steunregelingen voldoen echter niet aan de criteria die de Commissie bij de beoordeling van "projecten van gemeenschappelijk Europees belang" in de zin van artikel 92, lid 3, onder b), EG-Verdrag normaal hanteert. De regelingen maken geen deel uit van een grensoverschrijdend programma dat door twee of meer lidstaten gemeenschappelijk wordt gesteund of is overeengekomen om een gezamenlijk doel te bereiken. Niets wijst er ook op, dat de regelingen een onderdeel vormen van een ontwikkelings- of samenwerkingsstrategie voor het derde land waarin de gesteunde projecten zullen worden uitgevoerd. Voor de onderhavige projecten kan dan ook geen "gemeenschappelijk Europees belang" in de zin van artikel 92, lid 3, onder b), EG-Verdrag worden aangevoerd.

(36) De Commissie kan echter niet uitsluiten, dat steun voor bepaalde projecten van grote ondernemingen in het kader van de onderzochte regelingen geen staatssteun in de zin van artikel 92, lid 1, EG-Verdrag is of van het algemene verbod kan worden vrijgesteld op grond van de uitzonderingsbepaling van artikel 92, lid 3, onder c). Om vast te stellen of dergelijke steunmaatregelen de handelsvoorwaarden niet op een met het gemeenschappelijke belang strijdige wijze ongunstig beïnvloeden, moet de Commissie onder meer

- verzekeren, dat de steun geen (verkapte) elementen van uitvoersteun bevat, en

- rekening houden met de gevolgen voor de werkgelegenheid in zowel het land van herkomst als het ontvangende land, de risico's van verplaatsing van dochterondernemingen of productie-eenheden uit lidstaten naar derde landen, de sectorale gevolgen en het aandeel van de binnenlandse productie, de noodzaak van de steun - waaronder de voorgenomen steunintensiteit - met het oog op het internationale concurrentievermogen van de Europese industrie en/of met het oog op de daaraan verbonden risico's voor investeringsprojecten in bepaalde derde landen.

Aangezien deze beoordeling van geval tot geval moet geschieden, moet de Commissie een afzonderlijke aanmelding eisen voor alle in het kader van de regeling voorgenomen steunmaatregelen ten behoeve van ondernemingen die niet als KMO in de zin van de aanbeveling van de Commissie van 3 april 1996 betreffende de definitie van de kleine en middelgrote ondernemingen (14) kunnen worden beschouwd.

V

(37) Naar het oordeel van de Commissie kan de steunregeling bijgevolg overeenkomstig artikel 92, lid 3, onder c), EG-Verdrag en artikel 61, lid 3, onder c), EER-Overeenkomst, alsmede overeenkomstig de communautaire kaderregeling inzake overheidssteun voor het midden- en kleinbedrijf (MKB) als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden beschouwd. Steun voor projecten van grote ondernemingen kan de Commissie evenwel niet toestaan. Daarom verlangt zij dat de Oostenrijkse regering elk desbetreffend voornemen overeenkomstig artikel 93, lid 3, EG-Verdrag afzonderlijk aanmeldt,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De in het ERP-Internationalisatieprogramma van de Republiek Oostenrijk voorziene steunmaatregelen ten behoeve van kleine en middelgrote ondernemingen in de zin van de aanbeveling van de Commissie van 3 april 1996 betreffende de definitie van de kleine en middelgrote ondernemingen zijn overeenkomstig artikel 92, lid 3, onder c), EG-Verdrag en artikel 61, lid 3, onder c), EER-Overeenkomst verenigbaar met de gemeenschappelijke markt.

Artikel 2

Alle steun die de Republiek Oostenrijk in het kader van de in artikel 1 genoemde regeling aan ondernemingen wil verlenen die niet als kleine of middelgrote onderneming in de zin van de aanbeveling van de Commissie van 3 april 1996 betreffende de definitie van de kleine en middelgrote ondernemingen kunnen worden beschouwd, dient overeenkomstig artikel 93, lid 3, onder c), EG-Verdrag individueel te worden aangemeld.

Alle steun die de Republiek Oostenrijk aan kleine of middelgrote ondernemingen wil verlenen voor kosten die verschillen van die welke door de Commissie gebruikelijk worden aanvaard als kosten die in aanmerking komen voor investeringssteun aan kleine en middelgrote ondernemingen overeenkomstig punt 4.1. van de communautaire kaderregeling inzake overheidssteun voor het MBK en de beginselen voor de coördinatie van steunregelingen met regionale strekking en die, berekend aan de hand van de door de Commissie aanvaarde, voor steun in aanmerking komende kosten, een steunintensiteit heeft van meer dan 15 % voor kleine ondernemingen en meer dan 7,5 % voor middelgrote ondernemingen, dient overeenkomstig artikel 93, lid 3, onder c), EG-Verdrag afzonderlijk te worden aangemeld.

Artikel 3

De Oostenrijkse regering wordt verzocht jaarlijks aan de Commissie een verslag over de toepassing van de regeling voor te leggen.

Artikel 4

De Oostenrijkse regering wordt erop gewezen dat de uitvoering van de regeling is onderworpen aan de regels inzake de cumulering van steun met uiteenlopende doelstelling (15) of van steun met dezelfde doelstelling ingevolge regelingen die door dezelfde autoriteit of door andere autoriteiten (centrale, gewestelijke en/of plaatselijke) zijn vastgesteld. In het laatste geval mag de voor de in artikel 1 genoemde regeling toegestane maximumgrens niet worden overschreden.

Voorts wordt de Oostenrijkse regering erop gewezen, dat zij de communautaire regels betreffende bepaalde sectoren, met name de onder het EGKS-Verdrag vallende sectoren, het vervoer, de visserij en de landbouw, met inbegrip van de verwerking en de afzet van landbouwproducten (16) in acht moet nemen.

Artikel 5

Deze beschikking is gericht tot de Republiek Oostenrijk.

Gedaan te Brussel, 5 juni 1996.

Voor de Commissie

Hans VAN DEN BROEK

Lid van de Commissie

(1) PB nr. C 71 van 9. 3. 1996, blz. 6.

(2) Zaak C 51/95 (ex N 320/95), PB nr. C 71 van 9. 3. 1996, blz. 9.

(3) PB nr. C 213 van 19. 8. 1992, blz. 2.

(4) Verordening (EEG) nr. 3906/89 van de Raad van 18 december 1989 betreffende economische hulp ten gunste van de Republiek Hongarije en de Volksrepubliek Polen, PB nr. L 375 van 23. 12. 1989, blz. 11.

(5) Gemeenschappelijk standpunt (EG) nr. 6/95, door de Raad vastgesteld op 22 mei 1995 met het oog op de aanneming van Verordening (EG) nr. . . ./95 betreffende de tenuitvoerlegging van het financieel instrument "EC Investment Partners" ten behoeve van de landen van Latijns-Amerika, Azië en het Middellandse-Zeegebied en Zuid-Afrika, PB nr. C 160 van 26. 6. 1995, blz. 8.

(6) Zie punt 25 (11) van de formele en materiële regels op het gebied van overheidssteun (richtsnoeren van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA), PB nr. L 231 van 3. 9. 1994, blz. 57.

(7) Zaak C-142/87, België/Commissie ("Tubemeuse"), Jurispr. 1990, blz. I-959, rechtsoverweging 35.

(8) PB nr. C 68 van 9. 3. 1996, blz. 9.

(9) Zaak C-142/87, België/Commissie ("Tubemeuse"), Jurispr. 1990, blz. I-959, rechtsoverwegingen 38-40.

(10) PB nr. C 31 van 3. 2. 1979, blz. 9.

(11) COM(95)42 def., blz. 5.

(12) SI 95/1000, blz. 14.

(13) Zie bijvoorbeeld artikel 6 van het Voorstel betreffende de sluiting van de Samenwerkingsovereenkomst tussen de Europese Gemeenschap en het Koninkrijk Nepal, PB nr. C 338 van 16. 12. 1995, blz. 10, en artikel 12 van het Voorstel betreffende de sluiting van de interregionale Kaderovereenkomst voor samenwerking tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten enerzijds en de Mercado Común del Sur en zijn lidstaten (Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay) anderzijds, PB nr. C 14 van 19. 1. 1996, blz. 3.

(14) PB nr. L 107 van 30. 4. 1996, blz. 4.

(15) PB nr. C 3 van 5. 1. 1985, blz. 2.

(16) PB nr. C 29 van 2. 2. 1996, blz. 4.