30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 159/
_______________________________________________________________________________1
I
(Besluiten waarvan de publicatie v oorwaarde is voor de toepassing)
RICHTLIJN 2004/40/EG VA N HET EUROPEES PARL EMENT EN DE RAAD
van 29 april 2004
betreffende de minimumvoorschriften inzake  gezondheid en veiligheid met betrekking
tot de blootstelling van werknemers aan  de risico's van fysische agentia
(elektromagnetische velden) (18de b ijzondere richtlijn in de zin van
artikel 16, lid 1, van Richtlijn 89/391/EEG)
HET EUROPEES PARLEMENT EN DE  RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Eur opese Gemeenschap, met name artikel 137, lid 2,
Gezien het voorstel van de Commissie 1, ingediend na raadplegi ng van het Raadgevend Comité
voor de veiligheid, de hygiëne en de gezondheidsbescherming op de arbeidsplaats,
Gezien het advies van het Europ ees Economisch en Sociaal Comité 2,
Na raadpleging van het Comité van de Regio's,Handelend volgens de procedure va n artikel 251 van het Verdrag 
3,
                                                
1PB C 77 van 18.3.1993, blz. 12 en PB C 230 van 19.8.1994, blz. 3.
2PB C 249 van 13.9.1993, blz. 28.
3Advies van het Europees Parlement va n 20 april 1994 (PB C 128 van 9.5.1994, blz. 146),
bevestigd op 16 september 1999 (PB C 54 van 25.2.2000, blz. 75), gemeenschappelijkstandpunt van de Raad van 18 december 2003 (PB C 66 E van 16.3.2004, blz. 1) en standpuntvan het Europees Parlement van 30 maart 2004 ( nog niet verschenen in het Publicatieblad).
Besluit van de Raad van 7 april 2004.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 159/
_______________________________________________________________________________2
Overwegende hetgeen volgt:
(1) Ingevolge het Verdrag kan de Raad door middel van richtlijnen minimumvoorschriften vast-
stellen om de verbetering van met name het arbeidsmilieu te bevorderen, teneinde een beterebescherming van de gezondheid en de ve iligheid van werknemers te waarborgen.
Administratieve, financiële en juridische verplichtingen die de  oprichting en ontwikkeling van
kleine en middelgrote ondernemingen zouden kunnen hinderen moeten in die richtlijnen
vermeden worden.
(2) In de mededeling van de Commissie over haar actieprogramma tot uitvoering van het
Gemeenschapshandvest van de sociale grondr echten van de werknemers worden minimum-
voorschriften inzake gezondheid en veiligheid met betrekking tot de blootstelling van werk-
nemers aan de risico's van fysische agenti a in het vooruitzicht gesteld. In september 1990
heeft het Europees Parlement een resolutie over dat actieprogramma 
1 aangenomen, waarin de
Commissie in het bijzonder wordt verzocht voor  met lawaai, trillingen en andere fysische
agentia op de arbeidsplaats verbonden risico 's een specifieke ri chtlijn op te stellen.
(3) Als eerste stap hebben het Europees Pa rlement en de Raad op 25 juni 2002 Richtlijn
2002/44/EG betreffende de minimumvoorschrif ten inzake gezondheid en veiligheid met
betrekking tot de blootstelling van werknemers aan  de risico's van fysisc he agentia (trillingen)
(zestiende bijzondere richtlijn in de zin van artikel 16, lid 1, va n Richtlijn 89/391/EEG) 2 aan-
genomen. Vervolgens hebben het Europees Parl ement en de Raad op 6 februari 2003 Richtlijn
2003/10/EG betreffende de minimumvoorschrif ten inzake gezondheid en veiligheid met
betrekking tot de blootstelling van werknemers aan de risico's van fysische agentia (lawaai)
(zeventiende bijzondere richtlijn in de zin van artikel 16, lid 1, va n Richtlijn 89/391/EEG) 3
aangenomen.
                                                
1PB C 260 van 15.10.1990, blz. 167.
2 PB L 177 van 6.7.2002, blz. 13.
3 PB L 42 van 15.2.2003, blz. 38.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 159/
_______________________________________________________________________________3
(4) Het wordt nu noodzakelijk geacht maatregelen in te voeren ter bescherming van werknemers
tegen de risico's die verbonden zijn aan elek tromagnetische velden door de effecten daarvan
op de gezondheid en de veiligheid van werkneme rs. De effecten op de lange termijn, waar-
onder mogelijke kankerverwekkende gevolgen teng evolge van de blootstelling aan tijds-
afhankelijke elektrische, magnetische en elektr omagnetische velden waarvoor geen sluitend
wetenschappelijk bewijs bestaat dat er een causaal verband bestaat, komen in deze richtlijnechter niet aan de orde. Met deze maatregele n wordt niet alleen beoogd de gezondheid en de
veiligheid van elke werknemer afzonderlijk te waarborgen, maar ook om alle werknemers van
de Gemeenschap een als minimum te beschouwen basisbescherming te bieden, waarmeeeventuele concurrentievervalsing wordt vermeden.
(5) Deze richtlijn stelt minimumvoorschriften vast  en laat de lidstaten daarmee de keuze
gunstiger bepalingen voor de bescherming van werknemers te handhaven of aan te nemen,
met name waar het de vaststelling betreft va n lagere waarden voor de actiewaarden of de
grenswaarden voor blootstelling aan elektroma gnetische velden; de uitvoering van deze richt-
lijn mag niet dienen als rechtvaardiging voor en igerlei achteruitgang ten opzichte van de in de
lidstaten reeds bestaande situatie.
(6) Een systeem ter bescherming tegen elektromagnetische velden moet beperkt blijven tot een
omschrijving, zonder overbodige deta ils, van de te bereiken doele inden, de in acht te nemen
beginselen en de te gebruiken basisgrootheden, teneinde de lid staten in staat te stellen de
minimumvoorschriften op equivalente wijze toe te passen.
(7) De blootstelling aan elektromagnetische veld en kan doeltreffender worden verminderd door
reeds bij het ontwerpen van werkplekken voor preventie te zorgen en arbeidsmiddelen,
-procédés en -methoden zodanig te kiezen da t risico's bij voorrang aan de bron worden
bestreden. Maatregelen met betrekking tot ar beidsmiddelen en -methoden leveren derhalve
een bijdrage aan de bescherming van de betrokken werknemers.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 159/
_______________________________________________________________________________4
(8) Het is van belang dat werkgevers zich aanpa ssen aan de technische vooruitgang en de weten-
schappelijke kennis inzake risico's in verb and met blootstelling aan elektromagnetische
velden teneinde de bescherming van de vei ligheid en de gezondheid van werknemers te
verbeteren.
(9) De onderhavige richtlijn is een bijzondere rich tlijn in de zin van artikel 16, lid 1, van Richtlijn
89/391/EEG van de Raad van 12 j uni 1989 betreffende de tenu itvoerlegging van maatregelen
ter bevordering van de verbetering van de veil igheid en de gezondheid van de werknemers op
het werk 1. Richtlijn 89/391/EEG is derhalve onve rminderd meer stringente en/of meer
specifieke bepalingen in deze richtlijn onve rkort van toepassing op het gebied van de
blootstelling van werknemers aan  elektromagnetische velden.
(10) Deze richtlijn vormt een concrete bijdrage to t de verwezenlijking van de sociale dimensie van
de interne markt.
(11) De voor de uitvoering van deze richtlijn vereis te maatregelen dienen te worden vastgesteld
overeenkomstig Besluit 1999/468/EEG van 28 juni  1999 tot vaststelli ng van de voorwaarden
voor de uitoefening van de aan de Comm issie verleende uitvoeringsbevoegdheden 2.
(12) Inachtneming van de grenswaarden voor bl ootstelling en de actiewaarden dient een hoog
beschermingsniveau ten aanzien van de bew ezen gezondheidseffecten van blootstelling aan
elektromagnetische straling te bieden, maar stor ingen van of effecten op het functioneren van
medische hulpmiddelen, zoals metalen prothesen, pacemakers en defibrillators, cochlea-implantaten en andere implantaten, kunnen daar door niet zonder meer worden vermeden; met
name  storingen met pacemakers kunnen optreden bij niveaus onder de actiewaarden en hier-
voor moeten passende voorzorgen en beschermende maatregelen  worden genomen,
HEBBEN DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD:
                                                
1PB L 183 van 29.6.1989, blz. 1. Richtlijn gewijzi gd bij Verordening (EG) nr. 1882/2003 van
het Europees Parlement en de Raad (PB L 284 van 31.10.2003, blz. 1).
2PB L 184 van 17.7.1999, blz. 23.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 159/
_______________________________________________________________________________5
AFDELING I
ALGEMENE BEPALINGEN
Artikel 1
Doel en toepassingsgebied
1. Bij deze richtlijn, die de 18de bijzondere richtl ijn in de zin van artik el 16, lid 1, van Richtlijn
89/391/EEG is, worden minimumvoorschriften vast gesteld voor de bescherming van werknemers
tegen risico's voor hun gezondheid en veiligheid  die zich voordoen of  kunnen voordoen door bloot-
stelling aan elektromagnetische velden  (0 Hz - 300 GHz) tijdens het werk.
2. Deze richtlijn heeft betrekking op de risico's voor de gezondheid en de veiligheid van werk-
nemers door bekende negatieve effecten op korte  termijn, veroorzaakt door het circuleren van
geïnduceerde stroom in het menselijk lichaam en door energieabsorptie, alsmede door contact-
stroom.
3. Deze richtlijn betreft niet de ver onderstelde effecten op lange termijn.
4. Deze richtlijn betreft niet de  risico's die verbonden zijn aan het contact met stroomvoerende
geleiders.
5. Richtlijn 89/391/EEG is onverkort van toepa ssing op het gehele gebied, bedoeld in lid 1,
onverminderd meer stringente en/of meer specifieke bepalingen van deze richtlijn.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 159/
_______________________________________________________________________________6
Artikel 2
Definities
Voor de toepassing van deze richtl ijn gelden onderstaande definities:
a) "elektromagnetische velden": statische ma gnetische en tijdsafhankelijke elektrische,
magnetische en elektromagnetische ve lden met frequenties tot 300 GHz;
b) "grenswaarden voor blootstelling": grenzen aa n de blootstelling aan  elektromagnetische
velden, die direct gebaseerd zijn op bewezen gezondheidseffecten en biologische gegevens.
Inachtneming van deze grenzen waarborgt dat aan  elektromagnetische velden blootgestelde
werknemers worden beschermd tegen alle be kende negatieve gevolge n voor de gezondheid;
c) "actiewaarden": de grootte va n rechtstreeks meetbare parameters, uitgedrukt als elektrische
veldsterkte (E), magnetische ve ldsterkte (H), magnetische fluxdichtheid (B) en vermogens-
dichtheid (S), bij het bereiken waarvan een of  meer van de gespecificeerde metingen van deze
richtlijn moeten worden uitgevoerd. Naleving van deze waarden waarborgt dat detoepasselijke grenswaarde n voor blootstelling niet worden overschreden.
Artikel 3
Grenswaarden en actiewaar den voor de blootstelling
1. De grenswaarden voor blootstelling zi jn vermeld in de bijlage, tabel 1.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 159/
_______________________________________________________________________________7
2. De actiewaarden zijn vermel d in de bijlage, tabel 2.
3. Voor de beoordeling, de meting en/of de bereke ning van de blootstelling van een werknemer aan
elektromagnetische velden mogen de lidstaten gebruik maken van andere wetenschappelijkenormen of richtsnoeren totdat er geharmoniseerde  Europese normen van het Europees Comité voor
elektrotechnische normalisatie beschikbaar zijn voo r alle situaties die moeten worden beoordeeld,
gemeten en berekend. De lidstaten kunnen andere  wetenschappelijke normen of richtsnoeren
gebruiken.
AFDELING II
VERPLICHTINGEN VA N DE WERKGEVER
Artikel 4
Bepaling van de blootstelling en  beoordeling van de risico's
1. Bij de uitvoering van de voorschriften van ar tikel 6, lid 3, en artikel  9, lid 1, van Richtlijn
89/391/EEG beoordeelt en, indien nodig, meet en  berekent de werkgever de niveaus van de
elektromagnetische velden waaraan de werkne mers zijn blootgesteld. Beoordeling, meting en
berekening kunnen geschieden overeenkomstig de in  artikel 3 bedoelde wetenschappelijke normen
en richtsnoeren totdat er geharmoniseerde Europese normen van het Europees Comité voor
elektrotechnische normalisatie beschikbaar zijn voo r alle situaties die moeten worden beoordeeld,
gemeten en berekend en, in voorkomend geval, met inachtneming van de door de producent van dearbeidsmiddelen opgegeven emissieniveaus, wanne er die arbeidsmiddelen onder de desbetreffende
communautaire richtlijnen vallen.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 159/
_______________________________________________________________________________8
2. Indien de in artikel 3 bedoeld e actiewaarden overschreden zijn, bepaalt en, zo nodig, berekent de
werkgever op basis van de beoordeling van de nive aus van de elektromagne tische velden overeen-
komstig lid 1 of de grenswaarden voor  blootstelling overschreden worden.
3. De in de leden 1 en 2 bedoelde beoordeling, me ting en/of berekening behoeven niet te gebeuren
voor een voor het publiek toegankelijk e arbeidsplaats mits reeds een evaluatie is verricht overeen-
komstig Aanbeveling 1999/519/EG van de Raad va n 12 juli 1999 betreffende de beperking van
blootstelling van de bevolking aan elektromagnetische velden van OH z - 300 GH z1, en met inacht-
neming van de daarin bepaalde restrictie s voor werknemers en met uitsluiting van
veiligheidsrisico's.
4. De in lid 1 en lid 2  bedoelde beoordeling, meting en/of bere kening worden op deskundige wijze
gepland en met passende frequentie uitgevoerd door deskundige bevoegde di ensten of personen,
met name rekening houdend met het bepaalde in ar tikel 7 en artikel 11 van Richtlijn 89/391/EEG
inzake de vereiste deskundige diensten of pe rsonen en de raadpleging en deelneming van
werknemers). De gegevens die door middel van de beoordeling, meting en/of berekening van het
niveau van blootstelling zijn verkregen, worden in een passende vorm bewaard om latere raad-
pleging mogelijk te maken.
5. Overeenkomstig artikel 6, lid 3, van Richtlijn 89/391/EEG besteedt de werkgever bij de
risicobeoordeling met name aandacht aan:
a) het niveau, het frequentiespectrum, de  duur en de aard van de blootstelling;
b) de in artikel 3 van deze richtlijn bedoelde gr enswaarden voor bl ootstelling en actiewaarden;
                                                
1 PB L 199 van 30.7.1999, blz. 59.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 159/
_______________________________________________________________________________9
c) de mogelijke gevolgen voor de gezondheid en veiligheid van werknemers die een bijzonder
risico lopen;
d) indirecte effecten zoals
i) interferentie met medische elektronische  apparatuur en hulpmiddelen (inclusief
pacemakers en andere implantaten);
ii) het risico van rondvliegend ferromagnetisch materiaal in een statisch magnetisch veld
met een magnetische fluxdichtheid van meer dan 3 mT;
iii) de activering van elektrische ontstekingsmiddelen (detonatoren);iv) branden en explosies ingevolge de ontb randing van ontvlambaar materiaal door vonken
tengevolge van inductievelden, contactstroom of vonkontladingen;
e) het bestaan van vervangende arbeidsmiddelen die ontworpen zijn om de niveaus van bloot-
stelling aan elektromagnetische velden te verminderen;
f) via het gezondheidstoezicht verkregen releva nte informatie, met inbegrip van gepubliceerde
informatie, voorzover dat mogelijk is;
g) blootstelling aan verscheidene bronnen
 ;
h) gelijktijdige blootstelling aan veld en van verschillende frequentie.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 159/
_______________________________________________________________________________10
6. De werkgever is in het bezit van een risico beoordeling, overeenkomstig artikel 9, lid  1, punt a),
van Richtlijn 89/391/EEG, en vermeldt welke maat regelen overeenkomstig de artikelen 5 en 6 van
de onderhavige richtlijn moeten worden getro ffen. De risicobeoordeling wordt op een geschikte
drager vastgelegd, overeenkomstig de nationale we tgeving en praktijk; de  werkgever kan daarbij
argumenten aandragen om aan te tonen dat de aar d en de omvang van de aan elektromagnetische
velden verbonden risico's een meer uitvoerige beoordeling overbodig maken. De risicobeoordeling
wordt regelmatig bijgewerkt, met name indien  ingrijpende veranderingen hebben plaatsgevonden
waardoor zij achterhaald is, of wa nneer uit de resultaten van he t medisch toezicht blijkt dat
aanpassing nodig is.
Artikel 5
Maatregelen ter voorkoming of  vermindering van risico's
1. De risico's van blootstelli ng aan elektromagnetische velden worden geëlimineerd of tot een
minimum beperkt, waarbij rekening wordt gehouden met de technische vooruitgang en demogelijkheid om maatregelen te nemen om  het risico aan de bron te beheersen.
De verkleining van risico's va n blootstelling aan elektromagnetis che velden geschiedt met inacht-
neming van de in artikel 6, lid 2, van Richtlijn  89/391/EEG vermelde algemene preventieprincipes.
2. Tenzij de in artikel 4, lid 2, bedoelde beoord eling blijkt dat de grenswaarden voor blootstelling
niet zijn overschreden en dat ve iligheidsrisico's kunnen worden uitg esloten gaat de werkgever, bij
overschrijding van de in artikel  3 bedoelde actiewaarden, op basis van de in artikel 4 bedoelde
risicobeoordeling over tot de ops telling en uitvoering van een act ieplan dat technische en/of
organisatorische maatregelen omvat om blootstelling die de grenswaarden voor blootstellingoverschrijdt, te voorkomen, me t inachtneming van met name:
a) alternatieve werkmethoden die leiden tot minder blootstelling aan elektromagnetische velden;
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 159/
_______________________________________________________________________________11
b) de keuze van arbeidsmiddelen die minder el ektromagnetische velden uitzenden, rekening
houdend met het te verrichten werk;
c) technische maatregelen om de emissie van elektromagnetische velden te beperken, waar
nodig ook door het gebruik van blokkering, afsche rming of soortgelijke mechanismen ter
bescherming van de gezondheid;
d) passende onderhoudsprogramma's voor de arbeidsm iddelen, de werkplek en de systemen op
de arbeidsplaats;
e) het ontwerp en de indeling van de werkplek en de arbeidsplaats;f) beperking van de duur en in tensiteit van de blootstelling;
g) de beschikbaarheid van passende  persoonlijke beschermingsmiddelen.
3. Op basis van de risicobeoorde ling bedoeld in artikel 4 worden  werkplekken waar werknemers
zouden kunnen worden blootgesteld aan elektr omagnetische velden die de actiewaarden
overschrijden, overeenkomstig Ri chtlijn 92/58/EEG van de Raad van 24 juni 1992 betreffende de
minimumvoorschriften voor de veiligheids- en /of gezondheidssignalering op het werk (negende
bijzondere richtlijn in de zin van ar tikel 16, lid 1, van Richtlijn 89/391/EEG) 
1 aangegeven door
middel van passende signaleringen, tenzij uit de in artikel 4, lid 2, bedoelde beoord eling blijkt dat
de grenswaarden voor blootstelling niet zijn overschreden en da t veiligheidsrisico's kunnen worden
uitgesloten. De betrokken zones wo rden afgebakend en de toegang ertoe wordt beperkt indien dit
technisch mogelijk is en indien het risico best aat dat de grenswaarden voor blootstelling worden
overschreden. 
4. Werknemers worden in geen geval blootge steld aan elektromagnetische velden boven de
grenswaarden voor blootstelling.
                                                
1 PB L 245 van 26.8.1992, blz. 23.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 159/
_______________________________________________________________________________12
Worden de grenswaarden voor blootstelling overs chreden ondanks de maatregelen die de werk-
gever uit hoofde van deze richtl ijn heeft genomen, dan neemt de werkgever onmiddellijk maat-
regelen om de blootstelling ter ug te brengen tot onder de grensw aarden. Hij gaat na waarom de
grenswaarden zijn overschreden en past de besc hermings- en preventiemaatregelen dienovereen-
komstig aan om te voorkomen dat overschrijding opnieuw plaatsvindt.
5. Overeenkomstig artikel 15 van Richtlijn 89/391/EEG stemt de werkgever de in dit artikel
bedoelde maatregelen af op de vereisten voor werknemers die een bijzonder risico lopen.
Artikel 6
Voorlichting en opleiding van de werknemers
Onverminderd de artikelen 10 en 12 van Richtlijn 89/391/EEG zorgt de werkgever ervoor dat
werknemers die aan risico's in verband met elek tromagnetische velden op het werk worden bloot-
gesteld, en/of hun vertegenwoordigers, alle nood zakelijke voorlichting en  opleiding ontvangen in
verband met het resultaat van de in artikel 4, lid 1, van deze richtlijn bedoelde risicobeoordeling, in
het bijzonder betreffende:
a) maatregelen die ter uitvoering va n deze richtlijn zijn genomen;
b) de waarden en concepten van de grenswaar den voor blootstelling en actiewaarden en de
gerelateerde potentiële gevaren;
c) de resultaten van de overeenkomstig artikel 4 van deze richtlijn verrichte beoordeling, meting
en/of berekening van de mate van bloots telling aan elektromagnetische velden;
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 159/
_______________________________________________________________________________13
d) de wijze waarop schadelijke effecten van de  blootstelling op de gezondheid moeten worden
opgespoord en gemeld;
e) de omstandigheden waarin werknemers  recht hebben op gezondheidstoezicht;
f) veilige werkmethoden om de risico's van blootstelling tot een minimum te beperken.
Artikel 7
Raadpleging en deelneming van de werknemers
Bij de behandeling van de onderwerpen die onde r deze richtlijn vallen, wordt overeenkomstig
artikel 11 van Richtlijn 89/391/EEG voorzien in r aadpleging en deelneming van werknemers en/of
hun vertegenwoordigers.
AFDELING III
DIVERSE BEPALINGEN
Artikel 8
Gezondheidstoezicht
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 159/
_______________________________________________________________________________14
1. Ter preventie en voor een vroege diagnose va n eventuele nadelige eff ecten voor de gezondheid
van blootstelling aan elektromagnetische velden wordt voorzien in een passend gezondheidstoezicht
overeenkomstig het bepaalde in artikel 14 van Richtlijn 89/391/EEG.
Voor elk geval waarin blootstelling van een werknemer boven de grenswaarden wordt
geconstateerd, wordt aan de betrokken werknemer(s) een medisch onderzoek overeenkomstig denationale wetgeving en gebruike n beschikbaar gesteld. Indien schade aan de gezondheid wordt
geconstateerd wordt door de werkgever overeenkom stig artikel 4 een nieuwe risico-evaluatie
uitgevoerd.
2. De werkgever neemt passende maatregelen om te waarborgen dat de arts en/of de voor de
medische controle verantwoordelijke medische in stantie toegang heeft tot de resultaten van de
risico-evaluatie als bedoeld in artikel 4.
3. De resultaten van de medische controle blijve n in een geschikte vorm bewaard om latere raad-
pleging mogelijk te maken, waarbij met de vere isten inzake het vertrouwelijke karakter ervan
rekening gehouden wordt. De individuele werk nemers hebben desgevraagd toegang tot hun
persoonlijke medische gegevens.
Artikel 9
Sancties
De lidstaten voorzien in adequate sancties op i nbreuken op de ingevolge deze richtlijn vastgestelde
nationale wetgeving. De sancties zijn doeltreffend, evenredig en afschrikwekkend.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 159/
_______________________________________________________________________________15
Artikel 10
Technische wijzigingen
1. Wijzigingen van de grenswaarden voor blootstell ing en de actiewaarden van de bijlage worden
door het Europees Parlement en de Raad gewijzi gd volgens de procedure van artikel 137, lid 2, van
het Verdrag.
2. Zuiver technische wijzigingen van de bijlage in verband met
a) de vaststelling van richtlijnen op het gebied van de technische harmonisatie en normalisatie
met betrekking tot het ontwerp, de bouw, de ve rvaardiging of de constructie van arbeids-
middelen en/of werkplekken; of
b) de technische vooruitgang, wijzigingen in de  meest toepasselijke geharmoniseerde Europese
normen of specificaties, en nieuwe wetenscha ppelijke inzichten op het gebied van elektro-
magnetische velden
worden vastgesteld volgens de regelg evingsprocedure van artikel 11, lid 2.
Artikel 11
Comité
1. De Commissie wordt bijgestaan door het in  artikel 17 van Richtlijn 89/391/EEG bedoelde
comité.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 159/
_______________________________________________________________________________16
2. Wanneer naar dit lid wordt verwezen, zijn de  artikelen 5 en 7 van Besluit 1999/468/EG van
toepassing, met inachtneming van het bep aalde in artikel 8 van dat besluit.
De in artikel 5, lid 6, van Be sluit 1999/468/EG bedoelde termijn wo rdt vastgesteld op drie maanden.
3. Het comité stelt zijn reglement van orde vast.
AFDELING IV
SLOTBEPALINGEN
Artikel 12
Verslagen
De lidstaten brengen om de vijf jaar aan de Comm issie verslag uit over de praktische toepassing van
deze richtlijn, met vermelding van de standpunten van de sociale partners.
 De Commissie stelt om de vijf jaar het Europ ees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en
Sociaal Comité en het Raadgevend Comité voor ve iligheid en gezondheid op de arbeidsplaats in
kennis van de inhoud van deze verslagen, alsmede van haar evaluatie van de ontwikkelingen
terzake en van initiatieven, met name inzake bloo tstelling aan statische magnetische velden, die in
het licht van de nieuwe wetenschappe lijke kennis gerech tvaardigd kunnen zijn.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 159/
_______________________________________________________________________________17
Artikel 13
Omzetting
1. De lidstaten doen de nodige wettelijke en best uursrechtelijke be palingen in werking treden om
uiterlijk .......1 aan deze richtlijn te voldoen. Zij stellen de Commissie daarvan onverwijld in kennis.
Wanneer de lidstaten die bepalingen aannemen, word t in de bepalingen zelf of bij de officiële
bekendmaking daarvan naar deze richtlijn ve rwezen. De regels voor deze verwijzing worden
vastgesteld door de lidstaten.
2. De lidstaten delen de Commissie de bepalinge n van intern recht mee die zij op het onder deze
richtlijn vallende gebied vastst ellen of reeds hebben vastgesteld.
Artikel 14
Inwerkingtreding
Deze richtlijn treedt in werking op de dag van ha ar bekendmaking in het Publicatieblad van de
Europese Unie.
                                                
1 4 jaar na de datum van inwerkingtreding van deze richtlijn.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 159/
_______________________________________________________________________________18
Artikel 15
Adressaten
Deze richtlijn is gericht tot de lidstaten.
Gedaan te Straatsburg, 29 april 2004.
Voor het Europees Parlement Voor de Raad
De voorzitter De voorzitter
P. COX      M. McDOWELL
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 159/
_______________________________________________________________________________19
BIJLAGE
GRENSWAARDEN VOOR BLOOTS TELLING EN ACTIEWAARDEN VOOR
ELEKTROMAGNETISCHE VELDEN
De volgende fysische grootheden worden gebrui kt als beschrijving van de blootstelling aan
elektromagnetische velden:
De contactstroom (I C) tussen een persoon en een voorwerp word t uitgedrukt in ampère (A). Een
geleidend voorwerp in een elektrisch ve ld kan door dat veld worden geladen.
De stroomdichtheid  (J) is de stroom die in een geleidend lichaam, zoals het menselijk lichaam of
een deel daarvan, door een eenhe idsdoorsnede loopt welk e loodrecht op de stroomrichting staat; zij
wordt uitgedrukt in ampère per vierkante meter (A/m2).
De elektrische veldsterkte  is een vectorgrootheid (E), die overeenkomt met de kracht die op een
geladen deeltje, ongeacht de beweging daarvan in de ruimte, wordt uitgeoefend. Zij wordt
uitgedrukt in volt per meter (V/m).
De magnetische veldsterkte  is een vectorgrootheid (H) die,  samen met de magnetische fluxdicht-
heid, een magnetisch veld beschrijft op elk punt in de ruimte. Zij wordt uitgedrukt in ampère per
meter (A/m).
De magnetische fluxdichtheid  is een vectorgrootheid (B),  die een op bewegende ladingen
inwerkende kracht veroorzaakt; zij wordt uitgedrukt in tesla (T). In de lege ruimte en in biologische
materialen kunnen de magnetische fluxdichtheid en de magnetische veldsterkte in elkaar worden
omgerekend met de equivalentie 1 A/m = 4 /g112 10-7 T.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 159/
_______________________________________________________________________________20
De vermogensdichtheid  (S) is de passende grootheid voo r gebruik bij zeer hoge frequenties,
wanneer de doordringdiepte in het lichaam gering is. Zij is de loodrecht op een oppervlak vallende
energiestroom, gedeeld door de grootte van het oppervla k; zij wordt uitgedrukt in watt per vierkante
meter (W/m2).
De specifieke energieabsorptie (SA) is de energie die wordt geabsorbeerd per massaeenheid
biologisch weefsel, uitgedrukt in joule per kilogram (J/kg). In de ze richtlijn wordt deze grootheid
gebruikt voor het beperken van de niet-thermis che effecten van gepulseerde microgolfstraling.
Het specifieke energieabsorptietempo (SAR) gemiddeld over het gehe le lichaam of over lichaams-
delen, is het tempo waarin de energie per massaeenheid lichaamsweefsel wordt geabsorbeerd; hetwordt uitgedrukt in watt per k ilogram (W/kg). Het lichaams-SAR is een algemeen aanvaarde maat-
staf voor het relateren van schadelijke thermische effecten door de blootstelling aan radiofrequentie
(RF). Naast het gemiddelde lichaams-SAR zijn  lokale SAR-waarden noodzakelijk voor het
evalueren en beperken van te grote energieconcentr aties in kleine delen va n het lichaam als gevolg
van bijzondere blootstellingomstandigheden. Voor beelden van dergelijke omstandigheden zijn:
geaarde personen die aan RF in het lage MHz-gebied worden blootgesteld en personen die aan hetnabije veld van een antenne worden blootgesteld.
Van deze grootheden kunnen de magnetische fluxdich theid, de contactstroom, de elektrische en
magnetische veldsterkte en de vermogensdichtheid direct worden gemeten.
A. GRENSWAARDEN VOOR BLOOTSTELLINGAfhankelijk van de frequentie worden de volgende fysische grootheden gebruikt om de grens-
waarden voor blootstelling aan elektrom agnetische velden te specificeren:
- Er worden grenswaarden voor blootstelling gegeven voor de stroomdichtheid voor tijds-
afhankelijke velden tot 1 Hz, teneinde gevolgen  voor het cardiovasculaire systeem en het
centrale zenuwstelsel te voorkomen.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 159/
_______________________________________________________________________________21
- Tussen 1 Hz en 10 MHz worden grenswaarden  voor blootstelling gegeven voor de stroom-
dichtheid om gevolgen voor functies van het zenuwstelsel te voorkomen.
- Tussen 100 kHz en 10 GHz worden grenswaarde n voor blootstelling gegeven voor het SAR
om thermische belasting van het gehele licha am en excessieve plaatselijke verwarming van
weefsels te voorkomen. In het gebied va n 100 kHz tot 10 MHz worden grenswaarden voor
blootstelling voor zowel de stroom dichtheid als het SAR gegeven.
- Tussen 10 GHz en 300 GHz wordt een grenswaarde voor blootstelling voor de vermogens-
dichtheid gegeven om bovenmatige verwarming va n weefsel aan of bij het lichaamsoppervlak
te voorkomen.
Tabel 1: Grenswaarden voor blootstelling (artik el 3, lid 1) (aan alle voorwaarden moet
worden voldaan)
Frequentiegebied Stroomdicht-
heid voor
hoofd en
romp
J
(mA/m2)
(rms)Lichaams-
SAR
(W/kg)Plaatselijk
SAR (hoofd
en romp)
(W/kg)Plaatselijk
SAR
(extremiteiten
)
(W/kg)Vermogens-
dichtheid (W/m2)
tot 1 Hz 40 - - - -
1 – 4 Hz 40/f - - - -
4 – 1000 Hz 10 - - - -
1000 Hz - 100 kHz f/100 - - - -
100 kHz – 10 MHz f/100 0.4 10 20 -
10 MHz –10 GHz - 0.4 10 20 -
10 GHz – 300 GHz - - - - 50
Opmerkingen :
1. f is de frequentie in hertz.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 159/
_______________________________________________________________________________22
2. De grenswaarden voor blootstell ing voor de stroomdichtheid zijn bedoeld om te beschermen
tegen acute blootstellingeffecten  op weefsel van het centraal ze nuwstelsel in hoofd en romp.
De grenswaarden voor blootstelli ng in het frequentiegebied 1 Hz tot 10 MHz zijn gebaseerd
op vastgestelde schadelijke effecten op het cen trale zenuwstelsel. Dergelijke acute effecten
treden in wezen onmiddellijk op en er zijn geen wetenschappelijke redenen om de grens-
waarden voor blootstellingen va n korte duur te wijzigen. Aa ngezien de grenswaarden voor
blootstelling betrekking hebben op schadelijke e ffecten op het centrale zenuwstelsel, kunnen
evenwel hogere stroomdichtheden in ander lichaamsweefsel dan het centrale zenuwstelselonder dezelfde blootstellingomstandigheden worden toegestaan.
3. Vanwege de elektrische inhomogeniteit van he t lichaam dienen de waarden van de stroom-
dichtheid te worden berekend als gemiddelden over een doorsnee van 1 cm
2 loodrecht op de
stroomrichting.
4. Voor frequenties tot 100 kHz kunnen de pi ekwaarden voor de stroomdichtheid worden
verkregen door de rms-waarden met (2)½  te vermenigvuldigen.
5. Voor frequenties tot 100 kHz en voor gepu lseerde magnetische velden kan de maximale
stroomdichtheid als gevolg van de pulsen worden  berekend uit de stijg-/valtijden en de maxi-
male veranderingssnelheid van de magnetische fluxdichtheid. De inductiestroomdichtheid kan
dan worden vergeleken met de bijbehorende grenswaarde voor blootstelling. Voor pulsen met
een duur van t p dient de equivalente frequentie di e in de grenswaarden moet worden
toegepast, te worden berekend als f=1/(2t p).
6. Alle SAR-waarden moeten worden berekend als gemiddelden over een periode van zes
minuten.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 159/
_______________________________________________________________________________23
7. De plaatselijke SAR-middelingsmassa is 10 g aangrenzend weefsel; het aldus verkregen
maximale SAR dient de waarde te zijn di e voor de raming van de blootstelling wordt
gebruikt. Met deze 10 g weefsel wordt een ma ssa van 10 g aangrenzend weefsel met vrijwel
homogene elektrische eigenschappen bedoeld. Hierbij valt op te merk en dat een massa aan-
grenzend weefsel te gebruiken is in de computerdosimetrie, maar moeilijkheden kan
opleveren bij directe fysieke metingen. Er kan een eenvoudige geometrische vorm zoals een
kubusvormige weefselmassa worden gebruikt, op voorwaarde dat de berekende dosimetrische
hoeveelheden waarden hebben die ten opzichte van de blootstellingrichts noeren aan de veilige
kant zijn.
8. Voor gepulseerde blootstellingen in he t frequentiegebied van 0,3 – 10 GHz en voor
plaatselijke blootstelling van het hoofd, ter ve rmijding en beperking van effecten op het
gehoor die veroorzaakt worden door thermo-e lastische uitzetting, wordt een aanvullende
grenswaarde aanbevolen. De SA mag niet m eer dan 10 mJ/kg gemiddeld over 10 g weefsel
bedragen.
9. Vermogensdichtheden moeten worden gemiddeld over 20cm2 van het blootgestelde oppervlak
en over een willekeurige periode van 68/f 1,05 min (f in GHz), ter compensatie van de
geleidelijk kortere penetratiediepte naarmate  de frequentie stijgt. Ruimtelijke maximale
vermogensdichtheden, herleid tot een gemiddelde over 1 cm2, mogen niet meer bedragen dan
20 maal de waarde van 50 W/m2.
10. Met betrekking tot gepulseerde of transiënte elektromagnetische velden, of in het algemeen
gelijktijdige blootstelling aan velden van verschillende frequen tie moeten passende
beoordelings-, metings- en/of berekeningsmethoden worden toegepast, die het mogelijkmaken de kenmerken van de golfvormen en de aard van de biologische wisselwerking te
analyseren, met inachtneming van de geharmoniseerde Europese normen van het EuropeesComité voor elektrotechnische normalisatie.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 159/
_______________________________________________________________________________24
B. ACTIEWAARDEN
De in tabel 2 bedoelde actiewaarden worden verk regen volgens de methode die de International
Commission on Non-Ionizing Radi ation Protection (ICNIRP) gebr uikt in zijn richtsnoeren
betreffende de beperking van de blootstelli ng aan niet-ioniserende straling (ICNIRP 7/99).
Tabel 2: Actiewaarden (a rtikel 3, lid 2) (ongest oorde middelbare waarden)
Frequentie-
gebiedElektrische
veldsterkteE(V/m)Magnetische
veldsterkte H(A/m)Magnetische
fluxdicht-heid B (µT)Equivalente
vermogens-dichtheidvlakke golf, S
eq
(W/m2)Contact
-stroomI
C
(m/A)Extremiteiten-
stroom I L
(mA)
0 -1Hz - 1,63 x 1052 x 105- 1.0 -
1-8 Hz 20000 1,63 x 105/f22 x 105/f2- 1.0 -
8-25 Hz 20000 2 x 104/f 2,5 x 104/f - 1.0 -
0.025- 0.82 kHz 500/f 20/f 25/f - 1.0 -
0,82 - 2,5 kHz 610 24,4 30,7 - 1,0 -
2,5 - 65 kHz 610 24,4 30,7 - 0,4 f -
65 - 100 kHz 610 1600/f 2000/f - 0,4 f -
0,1 - 1 MHz 610 1,6/f 2/f - 40
1-10 MHz 610/f 1,6/f 20/f - 40 -
10-110 MHz 61 0,16 0,2 10 40 100
110 - 400 MHz 61 0,16 0,2 10 - -
400-2000 MHz 3f½0,008f½0,01f½f/40 - -
2-300 GHz 137 0,36 0,45 50 - -
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 159/
_______________________________________________________________________________25
Opmerkingen:
1. f is de frequentie die wordt aangewend in de onderverdelingen van de kolom frequentie-
gebied.
2. Voor frequenties tussen 100 kHz en 10 GHz moeten S eq, E2, H2 , B2 en I L2 berekend worden
als gemiddelden over een periode van zes minuten.
3. Voor frequenties boven 10 GHz moeten S eq, E2, H2  en B2 berekend worden als gemiddelden
over een periode van 68/f1,05 minuten (f in GHz).
4. Voor frequenties tot 100 kHz kunnen de piek actiewaarden voor de veldsterktes worden
verkregen door de rms-waarde met (2)1/2 te vermenigvuldigen. Voor pulsen met een duur
van t p dient de equivalente frequentie die met betrekking tot de actiewaarden moet worden
toegepast, te worden berekend als f = 1/(2t p).
Voor frequenties tussen 100 kHz en 10 MHz worden de piekactiewaarden voor de veld-
sterktes berekend door de desbetreffende rms-waarden te vermenigvuldigen met 10a, waarin
a = (0,665 log (f/105) + 0,176), f in Hz.
Voor frequenties tussen 10 MHz en 300 GHz worden de piekactiewaarden berekend door de
desbetreffende rms-waarden te vermenigvuldigen met 32 wat de veldsterktes betreft en met
1000 wat de equivalente vermogensdichth eid van de vlakke golf betreft.
30.4.2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 159/
_______________________________________________________________________________26
5. Met betrekking tot gepulseerde of transiënte elektromagnetische velden, of in het algemeen
met betrekking tot gelijktijdige blootstelling aan velden van ve rschillende frequentie moeten
passende beoordelings-, metings- en/of bere keningsmethoden worden toegepast, die het
mogelijk maken de kenmerken van de golfvorme n en de aard van de biologische wissel-
werking te analyseren, met inachtneming van de  geharmoniseerde Europese normen van het
Europees Comité voor elektrotechnische normalisatie.
6. Wat de piekwaarden van gepulseerde gemoduleer de elektromagnetische velden betreft, wordt
tevens voorgesteld om voor draaggolven van meer dan 10 MHz de S eq als gemiddeld over de
pulsbreedte niet meer te late n bedragen dan 1000 maal de S eq-actiewaarden of de veldsterktes
niet groter te laten zijn dan 32 maal  de actiewaarden voor de draaggolven.
_______________