BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 14 oktober 1998 betreffende een procedure krachtens artikel 85 van het EG-Verdrag (Zaak nr. IV/F-3/33.708 - British Sugar plc, zaak nr. IV/F-3/33.709 - Tate & Lyle plc, zaak nr. IV/F-3/33.710 - Napier Brown & Company Ltd, zaak nr. IV/F-3/33.711 - James Budgett Sugars Ltd) (Kennisgeving geschied onder nummer C(1998) 3061) (Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek) (1999/210/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening nr. 17 van de Raad van 6 februari 1962, eerste verordening over de toepassing van de artikelen 85 en 86 van het Verdrag (1), laatstelijk gewijzigd bij de Akte van Toetreding van Oostenrijk, Finland en Zweden, en met name op artikel 15, lid 2,

Gezien het besluit van de Commissie van 4 mei 1992 om in deze zaak de procedure in te leiden,

Na de betrokken ondernemingen overeenkomstig Verordening nr. 17, artikel 19, lid 1, en Verordening nr. 99/63/EEG van de Commissie van 25 juli 1963 over het horen van belanghebbenden en derden overeenkomstig artikel 19, leden 1 en 2, van Verordening nr. 17 van de Raad (2) in de gelegenheid te hebben gesteld met betrekking tot de bezwaren van de Commissie te worden gehoord,

Na raadpleging van het Raadgevend Comité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities,

Overwegende hetgeen volgt:

I. INLEIDING EN PROCEDURE

(1) Deze beschikking betreft de coördinatie door de twee suikerfabrikanten in Groot-Brittannië, meer bepaald British Sugar plc, hierna "British Sugar" (3) genoemd, en Tate & Lyle plc, hierna "Tate & Lyle" (4) genoemd, en twee suikerhandelaars, namelijk Napier Brown & Company Ltd, hierna "Napier Brown" genoemd, en James Budgett Sugars Ltd, hierna "James Budgett" genoemd, van hun prijsstellingsbeleid voor witte kristalsuiker voor de industrie in Groot-Brittannië. Zij betreft tevens de coördinatie door de twee suikerfabrikanten van hun prijsstellingsbeleid voor witte kristalsuiker voor de kleinhandel in Groot-Brittannië. De inbreuk geschiedde in de periode tussen 20 juni 1986 en 2 juli 1990 wat British Sugar en Tate & Lyle betreft en tussen eind 1986 en 2 juli 1990 wat Napier Brown en James Budgett betreft, hierna "de relevante periode" genoemd.

(2) De oorsprong van de procedure van de Commissie in deze zaak en van een parallelle procedure bij het Office of Fair Trading van het Verenigd Koninkrijk, hierna "het OFT" genoemd (5), is gelegen in twee zelfbeschuldigende brieven welke Tate & Lyle op, respectievelijk, 16 juli en 29 augustus 1990 aan het OFT heeft gericht. Op 4 mei 1992 leidde de Commissie ten aanzien van de vier bovengenoemde partijen de procedure in alsook ten aanzien van andere Europese suikerproducenten en op 12 juni 1992 deed zij hen allen een mededeling van punten van bezwaar toekomen. De aanvankelijke mededeling van punten van bezwaar betrof verschillende gevallen van concurrentieverstorend gedrag in de suikerhandel in het Verenigd Koninkrijk welke met artikel 85, lid 1, en met artikel 86 van het Verdrag in strijd waren. In het licht van de schriftelijke antwoorden van de partijen en de opmerkingen welke op de mondelinge hoorzitting werden gemaakt met betrekking tot de aanvankelijke mededeling van punten van bezwaar, besloot de Commissie haar zaak te heroriënteren en toe te spitsen op de inbreuk ten aanzien waarvan harde bewijzen konden worden voorgelegd zoals in de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen wordt vereist. Om die reden werd op 18 augustus 1995 aan de partijen een herziene mededeling van punten van bezwaar gezonden die de oorspronkelijke mededeling verving. In deze beschikking wordt rekening gehouden met de schriftelijke antwoorden van de partijen op de gewijzigde mededeling van punten van bezwaar, hun opmerkingen welke op de mondelinge hoorzitting van 18 en 19 april 1996 en nadien werden gemaakt, alsook met de antwoorden van de partijen op de eerste mededeling van punten van bezwaar en hun opmerkingen op de mondelinge hoorzitting welke op die eerste mededeling van punten van bezwaar volgde in zoverre zij met betrekking tot de beweringen in de gewijzigde mededeling van punten van bezwaar relevant zijn.

II. FEITEN

A. HET PRODUCT

(3) Het betrokken product in deze zaak is witte kristalsuiker.

Suiker wordt gewonnen uit suikerbiet of uit suikerriet. Met uitzondering van een zeer klein deel van Zuid-Spanje en de Franse overzeese departementen wordt in de Gemeenschap geen suikerriet verbouwd. Met het oog op de onderhavige beschikking (6) kunnen drie hoofdcategorieën suiker worden onderscheiden: witte kristalsuiker, vloeibare suiker en specialiteitssuiker.

Witte kristalsuiker wordt vaak gewoon "witte suiker" genoemd en is het eindproduct van de verwerking en de raffinage van suikerbiet of van suikerriet. In de communautaire verordeningen (7) worden verschillende kwaliteiten onderkend. Standaardkwaliteit is de EG II-suiker. In de gehele Gemeenschap en meer in het bijzonder in het Verenigd Koninkrijk en in Groot-Brittannië wordt voornamelijk witte kristalsuiker geproduceerd en verbruikt (8). De witte kristalsuiker wordt aan de industrie verkocht en wordt hierna "industriesuiker" genoemd, en aan de kleinhandel, welke suiker hierna "kleinhandelssuiker" wordt genoemd.

Vloeibare suiker wordt voornamelijk in de levensmiddelenindustrie gebruikt. De hoogste kwaliteit wordt verkregen door het oplossen van witte kristalsuiker. De mindere kwaliteiten worden uitsluitend uit suikerriet vervaardigd, door het mengen van sappen die in de verschillende stadia van de raffinage van suikerriet worden gewonnen.

Specialiteitssuikers omvatten alle andere, geen witte kristalsuiker zijnde droge suikers. Deze categorie omvat de ruwe ACS-suiker voor direct verbruik, de bruine suikers, griessuikers, glazuursuikers en andere poedersuikers, alsmede stropen en melasses (9).

B. HET SUIKERREGIME ONDER HET GEMEENSCHAPPELIJK LANDBOUWBELEID

(4) Het suikerregime onder het gemeenschappelijk landbouwbeleid heeft tot doel de productie van suiker binnen de Gemeenschap te steunen en te beschermen. De suikerproductie uit in de Gemeenschap geoogste suikerbiet en suikerriet wordt beperkt door middel van nationale quota ("A"- en "B"-quota) waartoe door de Raad wordt besloten. Deze quota zijn in beginsel sinds 1981 ongewijzigd gebleven. Het aan elk land toegekende quotum wordt vervolgens door de betrokken regering over de nationale suikerproducenten verdeeld.

Alleen ten aanzien van "A"- en "B"-suikerquota bestaat een systeem van prijsondersteuning. Suiker welke door communautaire ondernemingen bovenop hun "A"- en "B"-quotum wordt geproduceerd, wordt "C"-suiker genoemd en moet op de wereldmarkt, dit wil zeggen aan derde landen, zonder ondersteuning worden verkocht of moet gedurende twaalf maanden worden opgeslagen en als een gedeelte van het "A"- en "B"-suikerquotum van de volgende jaren worden gebruikt.

(5) Naast de "A"- en "B"-suiker ondersteunt de Gemeenschap ook de prijzen voor een beperkte hoeveelheid suiker welke overeenkomstig de Lomé-Overeenkomst wordt ingevoerd (10). De totale preferentiële invoer voor de periode van 1986 tot 1990 werd op 1 305 000 ton vastgesteld. Bijna alle preferentiële suiker is (en werd gedurende de relevante periode) door Tate & Lyle in de vorm van gedeeltelijk verwerkte rietsuiker ingevoerd, welke vervolgens tot suikereindproducten wordt geraffineerd. Importeurs en raffinadeurs van ACS-rietsuiker ontvangen een marge ("de gemeenschappelijke marge") voor deze activiteit. Deze raffinagemarge wordt vastgesteld op een andere manier dan die welke voor de berekening van de fabricagemarge wordt gebruikt welke voor suiker uit suikerbiet wordt vastgesteld, wegens de specifieke aard van de raffinageactiviteit. In de relevante periode was de gemeenschappelijke marge voor uit suikerriet geraffineerde suiker lager dan de marge voor de productie van bietsuiker. Dientengevolge leden in de relevante periode de raffinadeurs van preferentiële rietsuiker onder een structureel margenadeel in vergelijking met de communautaire suikerbietverwerkers (11).

(6) Elk jaar stelt de Raad in verband met de aankoop, de verwerking en de verkoop van suikerbieten een aantal gemeenschappelijke prijzen vast waarvan de belangrijkste de interventieprijs is; dat is de prijs waartegen elke producent zijn "A"- en "B"-suiker aan de nationale interventiebureaus kan verkopen. Ondernemingen die gebruik maken van de interventieregeling ontvangen voor hun verwerkte suiker de interventieprijs. De jongste jaren is evenwel geen suiker voor interventie verkocht. Om te waarborgen dat de suikerregeling zelffinancierend is (12), is een vereveningsregeling voor opslagkosten op alle "A"- en "B"-suiker welke niet voor interventie wordt verkocht, gelijkelijk van toepassing. De interventieprijs vormt samen met de vereveningsregeling voor opslagkosten de gegarandeerde minimumprijs voor "A"- en "B"-suiker. Dit wordt de "daadwerkelijke steunprijs" genoemd. Krachtens de Lomé-Overeenkomst ingevoerde preferentiële suiker valt niet onder het stelsel van de opslagkostenvergoeding en derhalve is daarop de vereveningsregeling voor opslagkosten niet van toepassing.

In de relevante periode stelde de Raad tevens een drempelprijs vast. Dit was de prijs waartegen uit derde landen buiten de quota vallende suiker kon worden ingevoerd. Over dergelijke invoer moest een heffing worden betaald die het verschil tussen de vrije marktprijs op de wereldmarkt en de drempelprijs vertegenwoordigd. Vanaf 1 juli 1995 (de datum voor de ten uitvoerlegging van de Uruguay-ronde) is de variabele heffing eerst door een vast tarief vervangen en vervolgens door een bijkomend tarief als garantie tegen eventuele zeer lage wereldmarktprijzen.

Communautaire verordeningen hebben derhalve tot gevolg dat minimumprijzen (interventie plus vereveningsregeling voor opslagkosten) voor in de Gemeenschap te verkopen suiker worden vastgesteld.

De Raad stelt ook de minimumprijzen voor suikerbieten vast die de verwerkende ondernemingen aan de suikerbietentelers moeten betalen.

(7) De verwerkers van bietsuiker kunnen de "A"- en "B"-suiker vrij binnen de Gemeenschap verkopen. Indien zij niet al hun "A"- en "B"-suiker op die wijze kunnen afzetten, kunnen zij een beroep doen op de interventie of deze voor de wereldmarkt uitvoeren. Indien zij voor het laatste kiezen, ontvangen zij een exportvergoeding (restitutie) die op basis van een aanbestedingsregeling wordt berekend. Normaliter is een "verkoop in de restitutieregeling" aantrekkelijker dan een "verkoop in de interventieregeling" (13).

C. DE BETROKKEN ONDERNEMINGEN EN HUN POSITIE IN HET VERENIGD KONINKRIJK EN MET NAME IN GROOT-BRITTANNIË

1. De suikerproducenten

1.1. British Sugar

(8) British Sugar is de enige verwerker van suikerbieten in het Verenigd Koninkrijk. Het volledige jaarlijkse "A"- en "B"-suikerquotom van het Verenigd Koninkrijk dat ongeveer 1,144 miljoen ton vertegenwoordigt, wordt aan British Sugar toegewezen. In het boekjaar dat op 30 september 1989 eindigde, bedroeg de wereldwijde omzet van British Sugar ten aanzien van alle producten 677,6 miljoen GBP. Tussen 1982 en 1990 was British Sugar een dochteronderneming van S & W Berisford Plc (14). In december 1990/januari 1991 werd de onderneming overgenomen door Associated British Foods Plc (15).

1.2. Tate & Lyle

(9) De structuur van het Tate & Lyle-concern is vanaf het begin van de relevante periode tot op heden niet gewijzigd. Tate & Lyle is de uiteindelijke moederonderneming van het concern waarvan de ondernemingen wereldwijd actief zijn in verschillende sectoren van de economie. In het concern is Tate & Lyle Industries Ltd, een rechtstreekse dochteronderneming van Tate & Lyle, verantwoordelijk voor de raffinage van rietsuiker in het Verenigd Koninkrijk: deze activiteit wordt verricht door de bedrijfsdivisie Tate & Lyle Sugar (TLS). De meeste in de Gemeenschap ingevoerde preferentiële ruwe rietsuiker wordt door Tate & Lyle in haar installaties in Groot-Brittannië geraffineerd. Om haar bevoorrading met ruwe rietsuiker te waarborgen heeft Tate & Lyle met een aantal ACS-producenten leveringscontracten gesloten met een hernieuwbare looptijd van vijf jaar. Het heeft twee raffinaderijen in Groot-Brittannië, een in Londen (Silvertown) en een in Schotland (Greenock). Inmiddels is de raffinaderij in Schotland gesloten. Beide raffinaderijen draaien sinds het boekjaar 1982/1983 vrijwel of volledig op volle capaciteit. Tate & Lyle raffineert niet alleen suiker in het Verenigd Koninkrijk maar ook in andere landen, onder meer in Portugal, de Verenigde Staten, Canada, Australië en Zimbabwe. Bovendien is Tate & Lyle actief op gebied van de zoetstoffen op basis van granen en op dat van de stijfselproductie in Europa en Noord-Amerika. In het boekjaar dat op 30 september 1989 werd afgesloten, bedroeg de wereldwijde omzet van het concern in alle producten 3 359,9 miljoen GBP.

2. De suikerhandelaren

(10) In de relevante periode geschiedde de suikerdistributie in Groot-Brittannië door British Sugar en Tate & Lyle, door één suikerproducent op het vasteland van Europa (De Danske Sukkerfabrikker) via een exclusieve agent (Czarnikow Ltd), en door onafhankelijke handelaren. In Groot-Brittannië waren de voornaamste handelaren Napier Brown, James Budgett, Billington en J.M. Thomas.

(11) De handelaren oefenen hun bedrijf op tweeërlei wijze uit: "nominal merchanting" dan wel als principaal ("principal merchanting"). In hun "nominal merchanting"-bedrijf treden de handelaren op als agenten voor de twee producenten uit het Verenigd Koninkrijk (British Sugar en Tate & Lyle), waarvoor zij een vaste provisie of vergoeding ontvangen. In die functie verwerken zij de bestellingen, verrichten zij de facturatie en innen zij de betalingen. Zij zijn niet betrokken bij de prijsonderhandelingen welke rechtstreeks tussen de producent en de afnemer worden afgewikkeld (16). Hoewel deze activiteit normaal financieel niet bijzonder aantrekkelijk is, verschaft zij marktaandelen en aldus een platform om suiker tegen andere gunstigere voorwaarden te verkopen meer bepaald als principaal ("principal merchanting") (17). Bij deze activiteiten koopt de handelaar suiker voor eigen rekening en verkoopt hij de suiker in eigen naam. Daarbij stelt hij de voorwaarden en de eigen winst vast. De twee producenten uit het Verenigd Koninkrijk en de invoer zijn de suikerbevoorradingsbronnen voor het bedrijf als principaal. De handelaars voeren in voor eigen rekening en in eigen naam (18). In de relevante periode hebben Napier Brown en James Budgett suiker ingevoerd van het Europese vasteland. James Budgett voerde tevens EG-suiker in uit Ierland.

2.1. Napier Brown

(12) Napier Brown is de grootste van de vier suikerhandelaars in Groot-Brittannië. Zijn activiteiten voor rekening van British Sugar en Tate & Lyle zijn gestaag gedaald van 33 % tot 23 % van zijn totale kristalsuikeractiviteiten. Zijn bedrijfsactiviteiten als principaal schommelen tussen 67 % en 77 %. Sinds het boekjaar dat op 31 maart 1990 werd afgesloten, is Napier Brown een volledige dochter van Napier Brown Holdings Ltd die actief is in de handel, de verwerking en de verpakking van suiker, gedroogd fruit, noten en gekoelde levensmiddelen. In het boekjaar dat op 31 maart 1990 werd afgesloten, haalde Napier Brown een wereldwijde omzet, in alle producten, van 258,2 miljoen GBP.

2.2. James Budgett

(13) James Budgett is de tweede grootste handelaar in Groot-Brittannië. De activiteiten voor rekening van Tate & Lyle en British Sugar daalden van ongeveer 70 % van de totale kristalsuikeractiviteiten in 1986 tot ongeveer 50 % in 1990. De activiteiten als principaal met betrekking tot bij de twee producenten uit het Verenigd Koninkrijk betrokken suiker zijn in dezelfde periode van ongeveer 20 % tot ongeveer 40 % gestegen. Zijn importactiviteiten verdrievoudigden tussen 1986 en 1990 en vertegenwoordigden ongeveer 10 % van de suikeractiviteiten. Sinds het boekjaar dat op 31 maart 1990 werd afgesloten, heeft ED & F Man Ltd, de grootste suikerhandelaar ter wereld welke in 1994 de nieuwe naam "ED & F Man Group plc" kreeg, een meerderheidsbelang in James Budgett. Op 17 mei 1989 verwierf Irish Sugar 33,3 % van de aandelen van James Budgett. Op dezelfde dag werd James Budgett de exclusieve distributeur van Irish Sugar in Groot-Brittannië. Op 10 augustus 1992 wijzigde James Budgett zijn naam van James Budgett & Son Ltd in James Budgett Sugars Ltd. In het boekjaar dat op 31 maart 1990 werd afgesloten, bedroeg de wereldwijde omzet van James Budgett in alle producten 163,8 miljoen GBP.

D. PRODUCTIE EN AANBOD VAN SUIKER IN HET VERENIGD KONINKRIJK EN IN GROOT-BRITTANNIË

1. Marktaandelen

(14) Vraag en aanbod zijn grotendeels in evenwicht op de suikermarkt in het Verenigd Koninkrijk. Dit was met name het geval gedurende de relevante periode. Dit blijkt uit de onderstaande tabel (19):

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Alle cijfers in de tabel zijn uitgedrukt in "wittesuikerequivalent" (WSE) die alle soorten suiker omvat met inbegrip van de drie voornaamste categorieën, meer bepaald witte kristalsuiker, vloeibare suiker en specialiteitsuiker (20), en waarbij een conversiefactor op alle soorten suiker die geen witte kristalsuiker zijn, wordt toegepast. Met betrekking tot de cijfers inzake invoer uit andere EG-lidstaten, welke in deze zaak de belangrijkste zijn, staat zonder enige twijfel vast dat de overgrote meerderheid van deze invoer het Verenigd Koninkrijk als witte kristalsuiker in bulkvorm (tankers), in zakken van 50 kg of in kleinhandelspakken binnenkomt.

(15) British Sugar en Tate & Lyle hebben in de relevante periode samen meer dan 90 % van de in het Verenigd Koninkrijk aangeboden suiker geproduceerd. De marktaandelen in het Verenigd Koninkrijk waren in de relevante periode stabiel (21). Indien de kristalsuikermarkt als een geheel wordt beschouwd, had British Sugar tussen 1986/1987 en 1989/1990 een marktaandeel tussen 51 % en 54 % en Tate & Lyle in die periode een marktaandeel tussen 38 % en 40 %; de kleinhandelafzet van Napier Brown vertegenwoordigde in totaal [. . .] % van de markt en de invoer vertegenwoordigde tussen 6 % en 8 % (22). De invoer was voornamelijk afkomstig uit Denemarken, Frankrijk en Ierland. De invoer uit die drie landen en met name uit Denemarken en Frankrijk nam tussen 1986/1987 en 1989/1990 toe (23).

2. Invoer uit andere lidstaten in het Verenigd Koninkrijk en met name in Groot-Brittannië

(16) British Sugar heeft bevestigd (24) dat het in de relevante periode ernaar streefde zijn prijzen vast te stellen juist onder het niveau vanwaaraf de suikerproducenten van het Europese vasteland aanzienlijke hoeveelheden suiker naar het Verenigd Koninkrijk zouden exporteren en aldus de mogelijkheid van British Sugar om zijn volledige "A"- en "B"-suikerquotum in het Verenigd Koninkrijk af te zetten, zouden bedreigen. Deze bewering is aanvaard door alle andere partijen in deze procedure en stemt overeen met de bevindingen van de Commissie in de Napier Brown-beschikking (25) alsook met die in het tweede en het derde MMC-verslag (26). Hoewel de meeste bronnen het Verenigd Koninkrijk als zodanig vermelden, zijn de bevindingen vooral juist voor Groot-Brittannië. Het feit dat in sommige opzichten in Noord-Ierland andere voorwaarden gelden (27), doet niets af aan de geldigheid van deze bevindingen voor de markt in Groot-Brittannië. Op de markt in Groot-Brittannië is de suikerprijs enigszins hoger dan de gangbare prijs op de markten van naburige lidstaten. Dit is te wijten aan de kosten voor het vervoer van suiker over het Kanaal. Het is tevens te wijten aan het feit dat, om een invoer van aanzienlijke omvang te garanderen, in Groot-Brittannië een aanzienlijk hogere prijs noodzakelijk is dan op het Europese vasteland omdat de potentiële exporteurs mogelijk een aanzienlijke premie eisen om zich ervan te laten overtuigen grote hoeveelheden suiker naar Groot-Brittannië te exporteren uit angst voor represaille-uitvoer door de Britse producenten (28).

(17) Gedurende de relevante periode volgde Tate & Lyle een invoerafschrikkend beleid (29). Tate & Lyle nam contact op met alle grote continentale suikerproducenten die traditioneel aanzienlijke hoeveelheden suiker in Groot-Brittannië hadden verkocht: Béghin-Say (Frankrijk), Irish Sugar, en De Danske Sukkerfabrikker en deelde hen mede dat, indien zij besloten om naar het Verenigd Koninkrijk meer suiker te exporteren dan traditioneel het geval was, Tate & Lyle zou reageren door grotere hoeveelheden op hun thuismarkten af te zetten (30). De reden voor dit beleid was dat Tate & Lyle had begrepen dat British Sugar ernaar streefde zijn volledige "A"- en "B"-quotum in het Verenigd Koninkrijk af te zetten (31), en dat British Sugar, indien nodig, ertoe bereid en in staat was om zijn prijzen te doen dalen om dit te bewerkstelligen zoals was gebleken tijdens de prijzenoorlog van 1984 tot 1986. Aangezien productie en verbruik in het Verenigd Koninkrijk in de relevante periode grotendeels in evenwicht waren, moest bij een succesvolle invoer van "A"- en "B"-suiker vanuit het Europese vasteland in het Verenigd Koninkrijk een vergelijkbare hoeveelheid door één van de twee producenten uit het Verenigd Koninkrijk naar andere EG-lidstaten worden uitgevoerd of in de restitutie- of interventieregeling worden verkocht (32). In een nieuwe prijzenoorlog waarin beide producenten uit het Verenigd Koninkrijk (British Sugar en Tate & Lyle) ondanks de invoer zouden hebben getracht hun traditionele hoeveelheid op de Britse markt af te zetten, zou Tate & Lyle in een zwakkere positie hebben verkeerd dan British Sugar. Bovendien zou zonder een dergelijke prijzenoorlog de afzet op de markt van het Verenigd Koninkrijk voor beide producenten uit het Verenigd Koninkrijk rendabeler zijn dan uitvoer naar andere lidstaten of verkoop in de restitutie- of interventieregeling. Tegen deze achtergrond was het voor Tate & Lyle van bijzonder belang om zoveel mogelijk invoer af te schrikken.

Zoals in overweging 16 is de beschrijving en de analyse voor het Verenigd Koninkrijk ten aanzien van andere lidstaten van overeenkomstige toepassing voor Groot-Brittannië ten aanzien van andere lidstaten.

(18) Een aantal factoren droeg in de relevante periode bij tot een beperking van de invoer op de suikermarkt van het gehele Verenigd Koninkrijk en van Groot-Brittannië in het bijzonder. Deze factoren dragen nog steeds daartoe bij. Veel afnemers eisen frequente en snelle ("just-in-time") leveringen (33) die ook gegarandeerd en regelmatig dienen te zijn (34). Het is zeer onwaarschijnlijk dat aan dergelijke behoeften kan worden voldaan met leveranties van bevoorradingspunten op het Europese vasteland. De producenten op het Europese vasteland die aan dergelijke vereisten wensen te voldoen, zouden derhalve in in Groot-Brittannië gevestigde distributiefaciliteiten moeten investeren (35).

(19) De jaarlijkse invoer in het Verenigd Koninkrijk bedraagt traditioneel ongeveer 4-10 % van het nationale verbruik. Dit komt omdat vele grote afnemers een bijkomende bevoorradingsbron van op het Europese vasteland gevestigde communautaire producenten wensen te behouden (36), in de eerste plaats als wapen bij prijsonderhandelingen met de Britse producenten en in de tweede plaats om een mechanisme in het leven te roepen dat hen als alternatief van nut kan zijn ingeval er een tekort aan binnenlandse suiker zou ontstaan bijvoorbeeld door een mislukte oogst (37). De bedoelde suiker wordt door de betrokken onderneming rechtstreeks bij de producent op het Europese vasteland besteld dan wel via een handelaar ingekocht. Om die reden kopen de handelaren suiker van het Europese vasteland en ook als wapen bij onderhandelingen met de binnenlandse leveranciers over de suiker die zij ten behoeve van hun activiteiten als principaal willen betrekken waarvoor zij in grote mate van de binnenlandse aanbieders afhankelijk zijn. Bovendien voeren de handelaren suiker in in perioden wanneer de suiker vanuit het Europese vasteland goedkoper is dan de binnenlandse hetgeen meer bepaald gebeurt voor korte perioden die met wisselkoersschommelingen samenhangen (38).

(20) In de campagnejaren (1 oktober tot en met 30 september) die binnen de relevante periode vallen, steeg de invoer van suiker uit andere EG-lidstaten in het Verenigd Koninkrijk van 88 000 ton in 1986/1987 tot 110 000 ton in 1987/1988, vervolgens tot 132 200 ton in 1988/1989 en ten slotte tot 153 000 ton in 1989/1990. Dit is een toename met 73,9 % hetgeen een verhoging van het aandeel van de invoer in het totale nationale verbruik vertegenwoordigt, meer bepaald van 3,9 % in 1986/1987 tot 6,7 % in 1989/1990 (39). De invoer in 1985/1986 bedroeg 137 000 ton. De toename tussen 1985/1986 en 1989/1990 bedroeg 11,7 %. Uit de andere lidstaten van de Gemeenschap werd in het Verenigd Koninkrijk voor het overgrote gedeelte witte kristalsuiker ingevoerd.

(21) In de kalenderjaren van 1986 tot en met 1990 nam de invoer van witte suiker door Napier Brown in het Verenigd Koninkrijk toe met 60 % (40). In de kalenderjaren van 1 januari 1986 tot en met 31 december 1990 is de hoeveelheid door James Budgett ingevoerde suiker in het Verenigd Koninkrijk nagenoeg verdrievoudigd (41).

E. DE RELATIEVE CONCURRENTIEPOSITIES VAN BRITISH SUGAR, TATE & LYLE, NAPIER BROWN EN JAMES BUDGETT

(22) Dankzij de specifieke kenmerken van het gemeenschappelijk landbouwbeleid (42) heeft British Sugar als producent van bietsuiker ten aanzien van de rietsuikerraffinadeur Tate & Lyle gedurende de relevante periode een ingebouwd voordeel genoten omdat British Sugar voor de suiker die het heeft geproduceerd en verkocht, een hogere marge heeft ontvangen. Dientengevolge is algemeen aanvaard (43) dat British Sugar gedurende de relevante periode op de suiker (inclusief wittekristalsuikermarkten) in Groot-Brittannië prijsleider was en dat Tate & Lyle de door British Sugar op deze markt gestelde prijs volgde. De Commissie is eveneens deze mening toegedaan. In de prijzenoorlog in de periode van 1984 tot 1986 bleek tevens dat British Sugar doorslaggevende invloed uitoefende op de vaststelling van het prijsniveau (44). Zoals zal worden aangetoond sloot de positie van British Sugar als prijsleider evenwel concurrentie van Tate & Lyle op de markten voor industrie- en kleinhandelssuiker in Groot-Brittannië niet uit. Die markten zijn voor de doelstelling van deze zaak de relevante markten met betrekking tot de verhouding tussen de twee ondernemingen (45).

(23) Napier Brown en James Budgett volgden eveneens in aanzienlijke mate de prijzen welke door British Sugar (46) op de suiker (inclusief wittekristalsuikermarkten) in Groot-Brittannië in de relevante periode werden vastgesteld. British Sugar heeft bevestigd dat het gedurende de relevante periode als beleid voerde zijn prijzen vast te stellen juist onder het niveau vanwaaraf op het Europese vasteland gevestigde suikerproducenten aanzienlijke hoeveelheden naar het Verenigd Koninkrijk zouden exporteren en aldus de mogelijkheid van British Sugar om zijn volledig "A"- en "B"-suikerquotum in het Verenigd Koninkrijk af te zetten, in het gedrang zouden brengen (47). In dergelijke omstandigheden waren Napier Brown en James Budgett voor een aanzienlijk deel van de suiker die zij als principaal of voor rekening van derden verkochten afhankelijk van de twee suikerproducenten uit het Verenigd Koninkrijk (British Sugar en Tate & Lyle) hoewel de invoer hen een zekere marge bood en als onderhandelingswapen had kunnen worden gebruikt (48). Aldus waren de opties waarover zij inzake prijsstellingsbeleid beschikten, inclusief die voor witte kristalsuiker, in grote mate afhankelijk van de prijsstelling van hun voornaamste leveranciers. Zoals zal blijken, sloot het prijsleiderschap van British Sugar concurrentie van Napier Brown en James Budgett tegen British Sugar of Tate & Lyle op de industriesuikermarkt in Groot-Brittannië evenwel niet uit. De genoemde markt is voor de doelstelling van deze zaak de relevante markt met betrekking tot de verhouding tussen de vier partijen (49).

F. DE FEITEN DIE AAN DE INBREUK OP DE MEDEDINGINGSVOORSCHRIFTEN TEN GRONDSLAG LIGGEN

1. Achtergrond

(24) Tussen 1984 en 1986 woedde een prijzenoorlog op de suikermarkt in Groot-Brittannië, met inbegrip van de markt van witte kristalsuiker (50). Dit was grotendeels het gevolg van een aggressieve prijsstellingsstrategie van British Sugar in een poging om zijn suikerafzet in Groot-Brittannië zo groot mogelijk te doen zijn. Als gevolg hiervan werden de prijzen tot zeer lage niveaus gedrukt.

(25) Ingevolge een formele klacht gaf de Commissie in 1988 een beschikking (51) krachtens artikel 86 van het Verdrag, waarin zij concludeerde dat British Sugar van zijn machtspositie op de markten van industrie- en kleinhandelssuiker in Groot-Brittannië misbruik had gemaakt. De praktijken van British Sugar welke als een schending van artikel 86 werden aangemerkt, omvatten een aantal maatregelen die erop waren gericht Napier Brown uit de kleinhandelsmarkt voor witte kristalsuiker te duwen. De beschikking werd voorafgegaan door een mededeling van punten van bezwaar houdende voorlopige maatregelen die op 8 juli 1986 aan British Sugar werd toegestuurd en bedoeld was om aan de schending van artikel 86 een einde te maken.

(26) Bij schrijven van 5 augustus 1986 bood British Sugar de Commissie verbintenissen aan welke bedoeld waren om de praktijken te beëindigen die de Commissie in de bovengenoemde mededeling van punten van bezwaar houdende voorlopige maatregelen als schendingen van de communautaire mededingingsvoorschriften, had aangemerkt. De Commissie aanvaardde de verbintenissen bij brief van 7 augustus 1986. Van bijzonder belang voor deze procedure is de onderstaande verbintenis:

"(C) British Sugar aanvaardt dat suikerhandelaren noodzakelijk zijn en gelooft dat zij op de markt van het Verenigd Koninkrijk een nuttige functie te vervullen hebben. British Sugar is niet voornemens nu noch in de toekomst prijsstellingspraktijken toe te passen die het voortbestaan van de handelaren op enigerlei wijze kan schaden.

British Sugar verbindt zich ten aanzien van de Commissie ertoe dat het normale en redelijke prijsstellingspraktijken zal hanteren welke geenszins als vijandig destructief kunnen worden opgevat. British Sugar is zich bewust van de bekommernis van de Commissie dat een onvoldoende marge tussen zijn prijs voor industriesuiker en zijn prijs voor kleinhandelssuiker als een onredelijke prijsstellingspraktijk kan worden aangemerkt (52)

(52) "(C) British Sugar accepts the need for sugar merchants and believes that they have a useful function to perform in the UK market. British Sugar has no intention now or in the future of undertaking any pricing practice which may in any way damage the continued existence of the merchants.

British Sugar undertakes to the Commission that it will engage in normal and reasonable pricing practices which can in no way be construed as predatory. British Sugar recognises the Commission's concern that an insufficient margin between its price for industrial sugar and its price for retail sugar might be considered to be an unreasonable pricing practice."".

(27) In oktober 1986 bracht British Sugar de Commissie ervan op de hoogte voornemens te zijn een nalevingsprogramma inzake het communautaire Gemeenschapsrecht in te voeren. Dit programma werd in december 1986 vastgesteld en beschrijft de bijzondere verantwoordelijkheden van een onderneming met een machtspositie en beschrijft tevens uitvoerig de verplichtingen welke uit artikel 85, lid 1, voortvloeien. Van bijzonder belang voor de huidige procedure is het volgende onderdeel van het nalevingsprogramma:

"Artikel 85, lid 1: Concurrentievervalsende overeenkomsten

Alle overeenkomsten of onderling afgestemde feitelijke gedragingen waarbij de aan- of verkoopprijzen worden vastgesteld, de productie of de afzet worden beperkt, de markten worden verdeeld, daadwerkelijke of potentiële afnemers of leveranciers collectief worden geboycot en overeenkomsten worden gesloten op voorwaarde dat de handelspartners bijkomende prestaties aanvaarden, zijn bijvoorbeeld verboden.

Artikel 85, lid 1, verbiedt tevens overeenkomsten of onderling afgestemde feitelijke gedragingen inzake de uitwisseling van gegevens tussen concurrenten over prijzen, contractuele voorwaarden, creditnota's, kortingen, enzovoort. Het verbod kan zelfs van toepassing zijn wanneer dergelijke informatie unilateraal wordt verstrekt.

De onderneming heeft zich derhalve in overeenstemming met haar beleid dat erop is gericht de geldende wetgeving na te leven, ertoe verbonden alle EEG-mededingingsvoorschriften na te leven en alle maatregelen te treffen om te garanderen dat dit beleid in acht wordt genomen. Haar beleid is niet alleen de wetgeving na te leven maar is ook erop gericht verder te gaan dan de strikte naleving van de letter van de wet en te trachten elke gedraging te vermijden welke aanleiding kan geven tot twijfel over de rechtmatigheid van haar optreden (53)

(53) "Article 85(1) Anti-competitive agreements

(. . .) Agreements or concerted practices fixing prices, limiting production or markets, sharing markets, collective boycotts of actual or potential customers or suppliers and tie-in agreements, are all, for instance, prohibited.

(. . .) Article 85(1) also prohibits agreements or concerted practices for the exchange of information between competitors about prices, trading terms, credit notes, discounts and so on, and may even apply where such information is given unilaterally.

(. . .) In line with its policy of complying with all applicable laws the company is therefore committed to compliance with the EEC competition rules and will take every step to ensure observance of that policy. It is also the company's policy not only to observe the law but to go beyond mere compliance with the strict letter of the law and seek to avoid any conduct which may give rise to doubt as to whether or not it has acted lawfully."".

(28) De Commissie heeft in haar Napier Brown-Beschikking (52) rekening gehouden met de verbintenissen en de vaststelling van het nalevingsprogramma als verzachtende factoren bij het opleggen van de geldboete die op 3 miljoen ECU werd gesteld.

2. Het concurrentievervalsend gedrag

2.1. Samenvatting

(29) De feiten en bewijzen welke door de Commissie zijn bijeengebracht, tonen aan dat:

a) British Sugar, met betrekking tot de industriesuiker, Tate & Lyle op een bijeenkomst van 20 juni 1986 alsook Napier Brown en James Budgett op een latere bijeenkomst welke vóór eind 1986 plaatsvond, ervan in kennis stelde dat het voornemens was om de suikerprijzenoorlog te beëindigen en om aan zijn lageprijzenbeleid, dat erop was gericht zijn marktaandeel op te drijven een einde te stellen, en dat het voornemens was om het prijsniveau in Groot-Brittannië te verhogen. Tate & Lyle bevestigde zijn voornemen om dit prijsstellingsbeleid te volgen. Na de bilaterale bijeenkomst van 20 juni 1986 vonden gedurende de relevante periode tot 13 juni 1990 tussen de vier partijen op regelmatige basis achttien bijeenkomsten over industriesuiker plaats. Op deze bijeenkomsten bracht British Sugar, Tate & Lyle, Napier Brown en James Budgett op de hoogte van de prijsverhogingen welke het met betrekking tot industriesuiker voornemens was te verkrijgen. Dat geschiedde via een verwijzing naar een "prijsstellingsmatrix" waarin de streefprijs van British Sugar per afgenomen hoeveelheid werd gespecificeerd. Gezien die structuur gaf de matrix noodzakelijkerwijze ook de prijsverschillen aan tussen afnemers van grote en van kleine hoeveelheden industriesuiker. Minstens bij één gelegenheid werd een kopie van de schriftelijke matrix aan Tate & Lyle, Napier Brown en James Budgett verstrekt en op andere bijeenkomsten werd informatie welke vergelijkbaar was met de informatie in de matrix, door British Sugar aan de drie andere partijen verstrekt. Bovendien zijn er bewijzen dat British Sugar de drie andere ondernemingen tevens aanwijzingen verstrekte inzake zijn voornemen om bepaalde of alle catalogusprijzen te wijzigen en dit wel negen maanden vóór de eigenlijke wijziging.

(b) British Sugar, met betrekking tot kleinhandelssuiker, Tate & Lyle op de bijeenkomst van 20 juni 1986 ervan op de hoogte bracht dat het ook in deze activiteiten voornemens was aan het lageprijzenbeleid dat erop was gericht zijn marktaandeel te vergroten, een einde te stellen en dat het voortaan voornemens was het prijsniveau in Groot-Brittannië te verhogen. Vervolgens werden tussen 25 februari 1987 en 9 mei 1990 acht bijeenkomsten over kleinhandelssuiker tussen de twee ondernemingen gehouden. Op minstens twee bijeenkomsten verstrekte British Sugar aan Tate & Lyle een kopie van zijn nieuwe kleinhandelsprijslijst enkele dagen voordat zij officieel in de branche werd verspreid. Op deze bijeenkomsten bespraken beide tevens hun respectieve kortingbeleid ten aanzien van grote kleinhandelafnemers. Het is evenwel niet voldoende bewezen dat British Sugar Tate & Lyle in kennis stelde van enige specifieke prijs of korting welke voor een bepaalde afnemer diende te worden toegepast. Voorts deelde British Sugar aan Tate & Lyle kleinhandelsprijsverhogingen mee twee à drie weken vóór de nieuwe schriftelijke prijslijst was opgesteld en in de branche kon worden verspreid.

2.2. Uitvoerige presentatie

(30) Bijna twee maanden voor zijn schrijven aan de Commissie waarin hij formeel verbintenissen aanbood, belde op 17 en 18 juni 1986 de toenmalige voorzitter van S & W Berisford die van Tate & Lyle op om hem ervan in kennis te stellen dat er een bestuurswijziging van British Sugar op til was en om een bijeenkomst met Tate & Lyle voor te stellen teneinde het nieuwe team van British Sugar voor te stellen (53). Op 20 juni 1986 hield het bestuur van de beide ondernemingen een dergelijke bijeenkomst. Bij die gelegenheid deelde British Sugar Tate & Lyle zijn beslissing mede om een eind te stellen aan de suikerprijzenoorlog welke op een lage prijsstelling met het oog op de vergroting van het marktaandeel berustte. Het onderstaande is een uittreksel uit de brief van de directeur van Tate & Lyle aan het Office of Fair Trading, hierna het "OFT" genoemd, van 29 augustus 1990 waarvan de Commissie een kopie verkreeg en waarin de visie van diens onderneming op hetgeen gedurende de bijeenkomst is geschied, is uiteengezet (54):

"De vertegenwoordigers van Tate & Lyle hebben de bijeenkomst verlaten met de indruk dat de prijzenoorlog welke al een twee jaar duurde, zou ophouden. Tevens begrepen zij dat de kleinhandelsmarktaandelen die Tate & Lyle en British Sugar op dat tijdstip in handen hadden, behouden zouden blijven en dat geen van de partijen aan agressieve prijsstelling zou doen. Tevens werd door Tate & Lyle aanvaard dat British Sugar niet kon worden verhinderd zijn volledige A+B-quotum van 1 144 000 ton in het Verenigd Koninkrijk op de markt te brengen. Volgens Tate & Lyle hielden deze gedachtewisselingen in dat British Sugar de markt niet zou verstoren door suiker in te voeren omdat daardoor de prijzenoorlog opnieuw zou beginnen aangezien de markt in evenwicht was. Teneinde daaraan commercieel gevolg te geven, deelde de heer Pepler voor Tate & Lyle Sugars zijn staf mede dat zij de prijzen niet mochten verlagen om marktaandelen van British Sugar te winnen.

Deze bijeenkomst was belangrijk omdat daarin het raam werd vastgelegd waarbinnen alle toekomstige gedachtewisselingen zouden worden gehouden (57)

(57) "The Tate & Lyle representatives came away with the understanding that the price war that had been going on for some two years would cease. It was also understood that the retail market shares enjoyed by Tate & Lyle and British Sugar at that moment should remain and that neither party would price in an aggressive manner. It was also accepted by Tate & Lyle that British Sugar could not be prevented from putting their full A + B quota of 1 144 000 tonnes into the United Kingdom market. The implication of these discussions, as understood by Tate & Lyle, was that British Sugar would not disturb the market by importing sugar because to do so would be to restart the price war, since the market was in balance. In order to give these matters commercial substance, Mr Pepler for Tate & Lyle Sugars carried the message back to his staff that they should not cut prices so as to try to gain market share from British Sugar.

This meeting was significant in that it set the background principles against which all future discussions were held."".

(31) Volgens British Sugar en Tate & Lyle houdt deze verklaring niet in dat de ondernemingen overeenkwamen om prijzen en marktaandelen vast te stellen of om ten aanzien van invoer een gezamenlijk standpunt in te nemen. In een gezamenlijk memorandum dat door British Sugar en Tate & Lyle aan het OFT is voorgelegd (55), gaven zij hun gezamenlijke visie op hetgeen er was gebeurd. In het relevante gedeelte van het memorandum is het volgende te lezen:

"4. BS kondigde op een bijeenkomst van 20 juni 1986 aan dat de prijzenoorlog die wegens het toenmalige commerciële beleid van BS toen op de suikermarkt van het Verenigd Koninkrijk heerste, zou worden beëindigd. In de context van het lopende onderzoek naar de activiteiten van BS dat door de EEG-Commissie op grond van de Napier Brown-Beschikking werd gevoerd, wilde BS garanderen dat er geen mogelijkheid meer bestond dat BS zou deelnemen aan een vorm van prijsstellingsbeleid dat aanleiding kon geven tot een klacht bij de EEG-Commissie of bij de OFT over destructieve prijsstelling of andere dergelijke misbruiken van zijn machtspositie. Zowel TLS en British Sugar geloofden dat, ingevolge het unilaterale besluit van British Sugar om de prijzenoorlog te beëindigen,

a) de marktaandelen in het kleinhandelssegment ongeveer op het niveau zouden blijven dat volgens de partijen op het tijdstip van de aankondiging van British Sugar bestond, en

b) British Sugar daartoe geen agressief prijsstellingsbeleid zou voeren zodat TLS evenmin een agressief prijsstellingsbeleid zou voeren hoewel er met betrekking tot hun respectieve marktaandelen niettemin een zekere tolerantiemarge zou blijven bestaan.

Tijdens de regeling deelde BS aan TLS, vóór de algemene aankondiging ervan aan de afnemers, de wijzigingen van de catalogusprijzen en van het kortingenbeleid mede hoewel TLS niet op de hoogte werd gebracht van specifieke prijzen of kortingen welke aan een bepaalde afnemer zouden worden aangeboden. Voordat TLS van dergelijke informatie op de hoogte werd gebracht, zouden alle grote afnemers van BS van zijn algemene voornemens met betrekking tot de grootteorde van de prijsstijgingen voor de relevante periode in kennis worden gesteld. De partijen zouden soms contact met elkaar opnemen teneinde na te gaan of hun aandelen op de kleinhandelsmarkt binnen de tolerantiemarge lagen (59)

(59) "4 BS announced at a meeting on 20 June 1986 that the price war then current in the United Kingdom sugar market, resulting from BS's then commercial policy, would cease. In the context of the ongoing EEC Commission investigation into the affairs of BS pursuant to the Napier Brown Decision, BS was concerned to ensure that there was no further possibility of BS engaging in a form of pricing policy which could give rise to a complaint to the EEC Commission or the OFT of predatory pricing or other such abuses of its dominant position. Both TLS and British Sugar believed that as a consequence of the unilateral decision taken by British Sugar to end the price war:

(a) retail market shares would tend to remain at around the level the parties believed existed at the time of the making of the announcement by British Sugar; and further to that end;

(b) British Sugar would not price aggressively with the result that TLS would not price aggressively although there would nevertheless still be a band of tolerance in relation to their respective market shares.

During the arrangement, BS informed TLS, before it made a general announcement to its customers, of changes in list prices, and discount policy, although TLS was not informed of any specific price or discount which was to be quoted to a specific customer. Prior to TLS being given any such information all major customers of BS would have known of its general intentions as to the order of magnitude of its price increases for the relevant period. At times the parties would be in contact about whether their shares in the retail market were within the band of tolerance."".

(32) Ingevolge de bijeenkomst van British Sugar en Tate & Lyle van 20 juni 1986 hield British Sugar in de periode tot en met 13 juni 1990 een aantal bijeenkomsten met Tate & Lyle waaraan in enkele gevallen ook Napier Brown en James Budgett deelnamen. Tate & Lyle verschafte de Commissie een lijst van de bijeenkomsten waarvan het kennis draagt (56). De lijst was opgesteld aan de hand van agendanotities van zijn werknemers. De lijst vermeldt met name de datum, de individuele deelnemers en de onderneming waartoe zij behoorden, de plaats van samenkomst en het in elk van die bijeenkomsten besproken onderwerp.

(33) In totaal zijn in de door Tate & Lyle verstrekte lijst 40 bijeenkomsten vermeld. British Sugar, Napier Brown en James Budgett aanvaardden dat de bijeenkomsten plaatsvonden en dat zij plaatsvonden zoals beschreven en toegelicht in de door Tate & Lyle verstrekte lijst (57). Daarin heeft Tate & Lyle aangegeven dat er enige twijfel bestaat over de vraag of de bijeenkomst van 5 november 1987 daadwerkelijk is gehouden. Afgezien van de plaats waar de bijeenkomsten plaatsvonden, bevat de lijst tevens volgende gegevens:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(34) De onderwerpen van de bijeenkomsten kunnen als volgt worden gegroepeerd:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(35) Uit de lijst blijkt dat naast de eerste bilaterale bijeenkomst van British Sugar met Tate & Lyle van 20 juni 1986 er achttien bijeenkomsten werden gehouden over industriesuiker waaraan de vier partijen deelnamen. Van die bijeenkomsten worden er zeventien onder de benaming "industrie" en één onder de benaming "industrie/wijzigingen gemeenschappelijke prijs" gehouden. De eerste vierpartijenbijeenkomst (tussen British Sugar, Tate & Lyle, Napier Brown, James Budgett) over industriesuiker is in de lijst vermeld en het is onbetwist dat zij eind 1986 werd gehouden, dit wil zeggen na 16 september 1986 en vóór eind 1986.

Wat kleinhandelssuiker betreft, waren er naast de eerste bilaterale bijeenkomst van 20 juni 1986 acht bijeenkomsten tussen British Sugar en Tate & Lyle waarvan zeven onder de benaming "kleinhandel" en één onder de benaming "algemeen/kleinhandel".

De andere in de lijst vermelde bijeenkomsten zijn voor deze zaak niet relevant.

(36) In een van 16 juli 1990 gedagtekende brief (58) van de voorzitter van Tate & Lyle aan het Office of Fair Trading, waarvan de Commissie een kopie verkreeg, zet Tate & Lyle zijn visie op de bijeenkomsten uiteen:

"Er vonden bepaalde bijeenkomsten plaats waarop British Sugar aangaf dat het voor zijn onderneming commercieel en strategisch van het grootste belang was om alle A- en B-suikerquota in het Verenigd Koninkrijk af te zetten. Tevens gaf het de wens te kennen dat de prijsniveaus in het Verenigd Koninkrijk zouden worden opgetrokken van de lage niveaus tot waar de prijzen waren gedaald, en dat de prijsverschillen tussen afnemers die verschillende hoeveelheden afnamen, op een redelijker en logischer niveau zouden worden hersteld. Als prijsvolger en in het licht van de moeilijke situatie van de rietsuikerraffinageactiviteiten had Tate & Lyle geen ander commercieel alternatief dan zich bij het nieuwe prijsstellingsbeleid van British Sugar aan te sluiten.

Tussen de ondernemingen werd van gedachten gewisseld met betrekking tot de minimumprijzen welke British Sugar op de markten van industriesuiker en kleinhandelssuiker wenste te bereiken en de waarschijnlijke fasering van de prijsverhogingen. Tate & Lyle benadrukte dat zijn commercieel beleid erop gericht was het prijsleiderschap van British Sugar te volgen en zijn toenmalig marktaandeel dat ongeveer één derde van de detailhandelsmarkt omvatte, te verdedigen. Vervolgens verhoogde British Sugar in de zomer van 1986 de prijzen voor industrie- en voor kleinhandelssuiker in het Verenigd Koninkrijk en Tate & Lyle volgde met sterk gelijkaardige prijsverhogingen. Tate & Lyle was er zich van bewust dat het British Sugar niet kon beletten zijn gehele A- en B-suikerquotum in het Verenigd Koninkrijk te verkopen en dat British Sugar geen suiker in dat land zou invoeren.

Wat de industriesuikerafzet betreft, blijkt dat sinds dat tijdstip twee of drie keer per jaar bijeenkomsten tussen vertegenwoordigers van British Sugar en van Tate & Lyle zijn gehouden. Op sommige ervan heeft British Sugar de minimumnettoprijzen voor afnemers binnen verschillende volumebandbreedten ter tafel gelegd welke het voornemens was in het volgende jaar te bereiken. Deze matrix en andere prijsaangelegenheden hebben tot contacten tussen deze ondernemingen en ook met vertegenwoordigers van Napier Brown en Budgett geleid. Het tijdschema van de wijzigingen in de catalogusprijzen en de inhoud van deze wijzigingen zijn eveneens medegedeeld, alsook aangelegenheden zoals prijsdalingen, klantenkredietwaardigheid enzovoort. Tevens blijkt dat soms informatie tussen de ondernemingen is uitgewisseld over de kwantumkortingen welke aan specifieke afnemers werden toegekend.

Wat de kleinhandelsprijzen betreft, zijn er eveneens contacten geweest tussen de ondernemingen waarbij British Sugar de tijdstippen en het tijdschema van de verhogingen van haar kleinhandelsprijslijst aangaf. In verband met de onderhandelingen met afnemers is informatie uitgewisseld over de wijzigingen van de kortingen welke aan sommige grote afnemers (die bij beide ondernemingen inkochten) zouden worden aangeboden. Tate & Lyle heeft consequent duidelijk gemaakt dat het zijn marktaandeel van één derde van de kleinhandelsmarkt zou verdedigen en heeft zich terdege ingespannen om te vermijden dat British Sugar dat aandeel zou aantasten. Het was niet in het commercieel belang van Tate & Lyle om de marktpositie van British Sugar aan te vallen noch om de commerciële doelstelling van British Sugar, meer bepaald de verbetering van zijn rendementen op de suikermarkt van het Verenigd Koninkrijk, te ondermijnen (63)

(63) "Certain meetings took place, at which British Sugar indicated its paramount commercial and political requirement to sell all its A and B quota sugar in the United Kingdom. They also indicated their desire to see United Kingdom price levels rise from the low levels that they had by then reached, and also to see differentials between customers taking different volumes restored to more sensible and logical levels. As a price follower, and given the parlous state of the cane refining business, Tate & Lyle had little commercial alternative to falling in with British Sugar's new pricing policy.

Views were exchanged between the companies as to the minimum prices which British Sugar wanted to achieve in the industrial and retail markets and the likely phasing of price increases. Tate & Lyle stressed that its commercial policy was both to follow British Sugar's price leadership and to defend its then market share of around one third of the retail market. British Sugar subsequently introduced industrial and retail price increases in the United Kingdom during the summer of 1986, and Tate & Lyle followed with substantially similar increases. Tate & Lyle understood that it could not prevent British Sugar selling the whole of its A and B quota in the United Kingdom, and that British Sugar would not import sugar into this country.

As regards sales of sugar in the industrial market, it appears that since that time meetings have taken place two or three times a year between representatives of British Sugar and Tate & Lyle. At some of these meetings, British Sugar tabled the minimum net prices to customers in various volume bands it intended to achieve over the coming year. This matrix and other matters relating to prices, has been the subject of communication between the companies and also representatives of Napier Brown and Budgetts. The timing of changes in list prices, and the content of such changes, has also been the subject of communication as have matters such as drop sizes, customer credit-worthiness, etc. It also appears that sometimes information was exchanged between the companies about the volume discounts being applied to specific customers.

(. . .)

As regards retail prices there have also been contacts between the companies, in which British Sugar indicated the dates and timing of increases in its retail price list. In connection with customer negotiations information has been exchanged about changes in the discounts that would be offered to some of the larger customers (who took supplies from both companies). Tate & Lyle has consistently made it clear that it would defend its one-third share of the retail market and has made every effort to prevent British Sugar from eroding that share. It has not been in Tate & Lyle's commercial interests to attack British Sugar's market position, nor undermine British Sugar's commercial objective of improving its returns from the United Kingdom sugar market."".

2.2.1. De prijsstelling van industriesuiker, meer bepaald de matrix

(37) In een bijlage bij de bovengenoemde brief van 16 juli 1990 verstrekte Tate & Lyle een kopie van een prijsmatrix welke op de bijeenkomst van 1989 door British Sugar aan Tate & Lyle was overhandigd. Deze matrix, die alleen betrekking heeft op industriesuiker, bevat de streefprijs van British Sugar op kwartaalbasis voor het kalenderjaar 1990, uitgesplitst in tien kolommen naar de ingekochte tonnage.

(38) Hoewel British Sugar van mening is dat de matrix slechts op één bijeenkomst werd overhandigd, erkent het hetgeen volgt (59): "wat alle andere gelegenheden betreft, denk ik dat wij toegeven, ik denk niet dat wij iets te vrezen hebben; de matrix werd in algemene termen besproken maar wij hebben geen gevallen gevonden waarin een gedrukt of geschreven document aan Tate of aan de handelaren werd overhandigd (65)

(65) "on all the other occasions, I think we admit, I don't think we've anything to fear, the matrix was discussed in general terms but we have found no instance where another printed or written document was handed to Tate's or the merchants."". Tijdens de bij British Sugar verrichte verificaties beweerde (60) een vertegenwoordiger van de onderneming dat in de gevallen waarin de matrix niet door British Sugar werd overhandigd: "wat wij normaal zouden doen, is alleen maar aankondigen dat wij bijvoorbeeld trachten het 50 000 ton-bereik met een bepaald bedrag op te schuiven en vervolgens een verhoging voor het evenwicht in de lagere regionen, bijvoorbeeld 2£/2,5£/3£ enz (67)

(67) "what we would normally do is just announce that we were atempting to move, if you like, the 50 000 tonne band by a certain amount and thereafter an increase for the balance lower down, so it might have been 2£/2,5£/3£ and so on".". James Budgett beweert ook dat de matrix slechts bij één gelegenheid werd overhandigd (61). Anderzijds verklaarde een vertegenwoordiger van Tate & Lyle bij de verificaties bij die onderneming dat de matrix van British Sugar "twee keer of mogelijk drie keer" ("twice or three times possibly") aan Tate & Lyle was overhandigd (62). In antwoord op de vraag van de onderzoeker betreffende de aard van de informatie welke aan Tate & Lyle was verstrekt in de gevallen waarin de matrix niet was overhandigd, verklaarde een vertegenwoordiger van de onderneming het volgende (63): ". . . het punt was eigenlijk dat zij een velletje papier voorlegden waarvan zij beweerden dat het hun voornemen inzake de wijzigingen van de marktprijs bevatte (. . .). Nu gebeurde dit niet elke keer. Het bevatte reeds een jaar vooraf hun intenties voor een daaropvolgende periode (71)

(71) ". . . the point was really that they presented a piece of paper which they said was their intent in terms of moving the market price (. . .) Now it wasn't a matter of it appearing every time. It related to their intent for a subsequent period, a year ahead".". In zijn schriftelijke antwoord op de gewijzigde mededeling van punten van bezwaar (64) hield Tate & Lyle staande dat zijn vertegenwoordiger met zijn verwijzing naar de overlegging van een "velletje papier" naar de matrix verwees in de gevallen waarin die werd overhandigd. Volgens Tate & Lyle (65) "werd aan T & L geen geschreven of gedrukte prijsinformatie overhandigd, behoudens bij één gelegenheid of mogelijk bij twee of drie gelegenheden waarbij de matrix aan T & L en de handelaren werd overhandigd. T & L is het derhalve met BS eens dat, met uitzondering van de matrix, geen andere gedrukte of geschreven documenten aan T & L werden overhandigd (74)

(74) "other than on the one or possibly two or three occasions when the matrix was handed to T & L and the merchants, no written or printed pricing information was passed to T & L. T & L therefore agrees with BS that, except for the matrix, no other printed or written documents were handed to T & L".".

Geen van de partijen heeft echter tot dusver de gewijzigde mededeling van punten van bezwaar aangevochten in zoverre daarin - zoals herhaald in deze beschikking (66) - is weergegeven wat British Sugar zich herinnerde van hetgeen gebeurde wanneer de matrix niet werd overhandigd, meer bepaald de "algemene" ("in general terms") bespreking van de matrix en de aankondiging door British Sugar van de niveaus waarmee zij voornemens was de volumebandbreedten te wijzigen. Uit een vergelijking blijkt dat de bij deze gelegenheden door British Sugar verstrekte informatie gelijkaardig was aan die welke bij de daadwerkelijke overhandiging van de matrix aan de andere partijen werd verstrekt. Napier Brown is het uitdrukkelijk eens (67) met de beschrijving van de feiten die door de Commissie in haar gewijzigde mededeling van punten van bezwaar is gegeven (68) en die in deze beschikking is herhaald (69): "Minstens bij één gelegenheid werd een kopie van de geschreven matrix aan Tate & Lyle, Napier Brown en James Budgett verstrekt en bij andere gelegenheden werd door British Sugar informatie verstrekt die gelijkaardig is aan die van de matrix (79)

(79) "At least once a copy of the written matrix was provided to Tate & Lyle, Napier Brown and James Budgett, and on other occasions information of a similar nature to that of the matrix was provided by British Sugar . . ."".

(39) In zijn antwoord op de eerste mededeling van punten van bezwaar (70) verklaart Tate & Lyle dat "hoewel de matrixen in de bijeenkomsten werden besproken, zij door BSC niet ter discussie en ter wijziging werden "voorgesteld" maar een weergave van BSC's unilaterale beslissingen bevatten (81). Voorts beweert de onderneming (82) dat "de matrix" een intern document van BSC was, dat BSC, uit eigen beweegredenen, T & L en de twee handelaren ter kennis bracht (83)

(81) "while the matrices were talked about at the meetings, they were not "proposed" by BSC for discussion and amendment but represented BSC's unilateral decision".

(82) Paragraaf 61, deel II, van het schriftelijke antwoord van Tate & Lyle op de eerste mededeling van punten van bezwaar. Zie tevens de brief van Tate & Lyle aan het OFT van 16 juli 1990 (bijlage 5 bij de gewijzigde mededeling van punten van bezwaar), vermeld in overweging 36 van deze beschikking. Zie tevens de van 19 oktober 1990 daterende brief (bijlage 7 bij de gewijzigde mededeling van punten van bezwaar).

(83) "the "matrix" was a BSC internal document which, for its own reasons, it chose on occasion (although not invariably) to disclose to T & L and the two merchants".".

(40) Een verdere verduidelijking van de aard van de matrix ligt in het volgende. Op de mondelinge hoorzittingen in deze zaak beschreef (71) British Sugar de matrix als een "intern document van British Sugar dat als het ware de waarde van een verticaal document heeft (85)

(85) "an internal document, it is a vertical document, if you like, within British Sugar".". Het vermeldde de prijzen waarbeneden de verkopers van British Sugar zonder uitdrukkelijke toestemming van de voor de verkoop van industriesuiker bevoegde algemene directeur ("general manager") geen industriesuiker mochten verkopen (72). Voorts wees British Sugar erop dat de werkelijke prijs waartegen industriesuiker werd verkocht, in veel gevallen lager was dan de matrixprijs.

James Budgett benadrukte in zijn schriftelijke antwoord op de eerste mededeling van punten van bezwaar (73) dat het nooit "de volume/prijsmatrix die door BS ter tafel werd gelegd, als iets anders heeft beschouwd dan een richtsnoer voor de prijs waarvan BS van zijn verkopers verlangde dat zij deze trachten te verkrijgen. Deze informatie was niet geheim (zij was beschikbaar voor de industriële afnemers die erom vroegen (88)

(88) "considered the volume/price matrix tabled by BS as anything other than a guide as to the price BS was asking its salesmen to seek. This information was not secret (it was available to industrial customers who enquired)".". James Budgett beschreef de matrix in zijn schriftelijke antwoord (74) op de gewijzigde mededeling van punten van bezwaar als "een uitsluitend interne richtsnoer van British Sugar voor zijn verkopers waarvan zij mochten afwijken (mits zij daarvoor eerst interne goedkeuring van de bedrijfsleiding hadden verkregen (90)

(90) "understood to constitute only a British Sugar internal guide to its salesmen, which they could depart from (but should first seek internal management approval)".", hetgeen aldus "een intern controlemechanisme ("an internal monitoring mechanism") (91) bood

(91) Schriftelijk antwoord van James Budgett op de gewijzigde mededeling van punten van bezwaar, paragraaf 30.".

Tijdens de verificaties betoogde Tate & Lyle (75) dat "zij (British Sugar) een document voorlegden waarvan zij beweerden dat het hun voorgenomen wijziging van de marktprijs bevatte (. . .). Deze presentatie was bedoeld ten behoeve van de anderen zodat wij zouden weten wat zij voornemens waren te doen (93)

(93) "they (British Sugar) presented a piece of paper which they said was their intent in terms of moving the market price (. . .) this presentation was for the benefit of the others so that we would know what they intended to do".".

(41) British Sugar heeft de Commissie ervan in kennis gesteld dat de matrix, in tegenstelling tot hetgeen is geschied op de bijeenkomst tussen de bij deze procedure betrokken partijen, niet aan de afnemers werd verstrekt (76). Het document was dus niet vrijelijk beschikbaar. Wat de timing betreft, verklaart British Sugar evenwel dat het in de praktijk reeds lang voordat het de matrix aan anderen bekendmaakte, onderhandelingen had aangeknoopt en zelfs enkele belangrijke contracten in verband met industriesuiker had gesloten. Volgens British Sugar waren zijn rivalen op het tijdstip waarop de matrix bekend werd gemaakt, reeds bekend met zijn activiteiten in de industriesuikermarkt. De matrix bevatte geen verrassingen en diende niet om de onzekerheid weg te nemen over de prijzen welke British Sugar aan zijn afnemers aanrekende (77). Vooral met betrekking tot het tijdstip waarop Tate & Lyle van British Sugar de informatie en de matrix kreeg, verklaarde (78) Tate & Lyle tijdens de verificaties dat "over het algemeen" ("in general") de informatie in een "vroeg stadium" ("at the early stages") van zijn jaarlijkse onderhandelingen met industriële afnemers werd verstrekt op een tijdstip waarop "de onderhandelingen met sommige ervan misschien reeds waren begonnen maar met andere misschien nog niet (97)

(97) "we might have been already negotiating with some, maybe not with others".". Tate & Lyle hield staande dat, indien het de informatie uit de matrix van British Sugar niet had gekregen, het in zekere mate in staat zou zijn geweest om de informatie, door gesprekken met de afnemers, via de markt te verkrijgen (79). Bij dezelfde gelegenheid bevestigde (80) Tate & Lyle dat de informatie in de matrix dienstig was. Tate & Lyle beweerde immers "dat het onzinnig zou zijn te beweren dat de informatie niet nuttig was; zij was dat wel (. . .), indien we een indicatie hadden over hun voornemens, had het misschien gevolgen voor de wijze waarop wij de informatie bekeken. Wij zijn volgers (100)

(100) "it would be foolish to say it wasn't useful, it was useful (. . .) if we had an indication of their intents it had some bearing perhaps on the way in which we might have seen it. We are followers".".

(42) Bovendien is bewezen dat de informatie welke door British Sugar aan Tate & Lyle, Napier Brown en James Budgett inzake industriesuiker is verstrekt, niet uitsluitend beperkt was tot het op voorhand overhandigen van prijzenmatrixen voor industriesuiker of het verstrekken van gelijkwaardige informatie, maar dat British Sugar deze ondernemingen lang op voorhand op de hoogte bracht van zijn voornemen de prijs te verhogen, voordat gedetailleerde matrixen waren opgesteld. In een schriftelijk antwoord van 15 januari 1991 (81), op vragen van de Commissie inzake industriesuiker, verklaarde Tate & Lyle dat, hoewel het van British Sugar nooit een ontwerp van wijzigingen van de catalogusprijzen ontving, "indicaties over een voornemen om sommige of alle catalogusprijzen te wijzigen, soms negen maanden vooraf werden verstrekt. Er zij op gewezen dat het merendeel van de industriesuikerverkopen niet tegen catalogusprijs geschiedt (102)

(102) "indications of an intention to change some or all list prices were at times made as much as nine months ahead. Please note that the majority of industrial sales are not contracted at List Price".".

(43) Wat de conclusie van de Commissie betreft volgens welke Tate & Lyle tijdens de verificaties van 27 mei 1994 had bevestigd dat de informatie een grotere mate van zekerheid en voorafgaande kennis verstrekte, betoogde Tate & Lyle in zijn schriftelijke antwoord op de gewijzigde mededeling van punten van bezwaar het volgende (82): "Prijslijsten in het industriesegment zijn met betrekking tot de werkelijke prijzen die aan individuele afnemers worden aangerekend, vaak van weinig belang. De door BS verstrekte informatie was voor de handelaren als basis voor hun prijs veel relevanter. Wat de concurrentie met BS ten aanzien van afzonderlijke afnemers betreft, was dergelijke informatie voor T & L van weinig waarde. Derhalve bevatte de informatie veeleer gegevens die van nut waren wat de waarschijnlijke voornemens van BS betreft, dan dat zij enige zekerheid verstrekte (104)

(104) "Price lists in the industrial sector are of very little relevance in terms of the actual prices charged to individual customers. The information provided by BS was of far more relevance to the merchants to enable them to base their prices. In terms of competing with BS on individual accounts such information was of little value to T & L. Therefore, (. . .) the information was of use as to BS' probable intentions rather than providing any certainty".". Met betrekking tot het aspect voorkennis verklaarde Tate & Lyle (83): "Hoewel de matrix zelf niet aan de afnemers werd verstrekt, was de erin vervatte informatie, op het ogenblik dat T & L deze ontving, voor de afnemers beschikbaar. Derhalve zou T & L reeds informatie via de markt hebben opgepikt of althans deze zeer kort nadien hebben vernomen. T & L ontving derhalve de informatie over de inhoud van de prijsvoornemens van BS niet eerder dan de afnemers van BS (zie tevens de paragrafen 152 en 160 van het antwoord van BS op de eerste mededeling van punten van bezwaar) (106)

(106) "Although the matrix itself was not given to customers, the information it contained, by the time T & L received it, would have been available to customers at the same time as it was released to T & L. Consequently, T & L would have already begun to pick up the information from the market or at the very least, would have obtained that information very quickly thereafter. T & L did not therefore receive information on the content of BS' price intentions in advance of BS' customers (see also paragraphs 152 and 160 of BS's response to the First SO".".

(44) Bovendien is het duidelijk dat op de bijeenkomsten inzake industriesuiker de verschillen werden vastgesteld welke in stand dienden te worden gehouden of tot stand dienden te worden gebracht tussen de prijzen die de afnemers van grote hoeveelheden suiker in vergelijking met afnemers van kleine hoeveelheden werden aangerekend. In zijn brief aan het OFT van 16 juli 1990 (84) verklaart Tate & Lyle dat British Sugar op de bijeenkomst "de wens te kennen gaf om de prijsniveaus in het Verenigd Koninkrijk op te trekken ten aanzien van de lage niveaus tot waar de prijzen toen waren teruggevallen en ook om de verschillen tussen de afnemers die verschillende hoeveelheden inkochten, weer op redelijker en logischer niveaus te brengen (108)

(108) "indicated their desire to see United Kingdom price levels rise from the low levels that they had by then reached, and also to see differentials between customers taking different volumes restored to more sensible and logical levels".".

Het feit dat British Sugar zijn prijzenmatrix op althans sommige bijeenkomsten ter tafel bracht en dat deze matrix zijn voorgenomen minimumprijs voor afnemers volgens de door dezen ingekochte hoeveelheden aangaf, betekent immers dat een bespreking van de verschillen gedurende deze bijeenkomst onvermijdelijk was. Dit wordt bevestigd door British Sugar: tijdens de verificaties verklaarde British Sugar (85) dat "het mededelen van de matrix . . . bedoeld was om hen te kunnen inprenten dat een bepaalde band tussen prijs en volume zou worden behouden (110)

(110) "sharing of the matrix . . . was designed to be able to impress upon them that certain relativities between price and volume would be preserved"."; in zijn schriftelijke antwoord op de eerste mededeling van punten van bezwaar (86) verklaarde het dat op dergelijke bijeenkomsten "aan de ingekochte hoeveelheden gekoppelde prijsverschillen voor industriesuiker in beschouwing werden genomen (112)

(112) "considered industrial price differentials between larger and smaller purchases of sugar".". Dit is eveneens bevestigd in de brief van Tate & Lyle aan het OFT van 29 augustus 1990 (87), waarin is vermeld dat op de bijeenkomst inzake industriesuiker "aangelegenheden werden besproken welke onder meer betrekking hadden op prijswijzigingen, prijsverschillen, leveringsvoorwaarden, kredietvoorwaarden, bezorgdheid inzake volumedaling en, in sommige gevallen, de situatie bij bepaalde klanten (114)

(114) "matters discussed included price changes, differentials, delivery terms, credit terms, concerns about volume loss and, in some cases, the situation in particular accounts".".

(45) Napier Brown en James Budgett hebben bewezen dat zij als handelaren bij het herstel en de handhaving van aanzienlijke prijsverschillen tussen de afnemers van grote en van kleine hoeveelheden industriesuiker bijzonder belang hadden. Dit is met name te wijten aan het feit dat de afnemers van grote hoeveelheden in het industriesuikersegment voornamelijk afnemers van British Sugar waren, terwijl die van kleine hoeveelheden traditioneel afnemers van de handelaren waren. Napier Brown maakte in zijn schriftelijke antwoord op de gewijzigde mededeling van punten van bezwaar duidelijk (88) dat het dank zij de bijeenkomsten werd gerustgesteld dat British Sugar, met betrekking tot de prijsstelling van industriesuiker, niet langer "de onrealistische "vlakke" structuur welke British Sugar gedurende de prijzenoorlog had ontwikkeld (116)

(116) "the unrealistically "flat" structure which had developed during the course of the price war."", zou volgen, welke structuur te wijten was aan "de strategie van British Sugar om de verschillen tussen de prijzen welke werden aangerekend aan afnemers die grote hoeveelheden suiker afnamen (veelal bestaande klanten van British Sugar) en afnemers die kleine hoeveelheden inkochten welke traditioneel klanten van de handelaren waren, drastisch te beperken (117)

(117) "British Sugar's policy of drastically reducing the differentials between prices charged to customers taking large quantities of sugar (who were frequently existing customers of British Sugar) and customers taking smaller quantities, who were the traditional customers of the merchants".".

In het schriftelijke antwoord op de gewijzigde mededeling van punten van bezwaar zette James Budgett het volgende uiteen (89): "Budgett had niet zozeer geleden onder het absolute niveau van de gemiddelde industriesuikerprijs maar onder het feit dat British Sugar geen onderscheid maakte in de prijs naar gelang van de grootte van de afnemers Vanuit het standpunt van Budgett was de wegwerking van de prijsverschillen duidelijk de belangrijkste onrechtmatige prijsstellingspraktijk welke door British Sugar werd gebruikt. Deze praktijk had Budgett aanzienlijke schade berokkend . Vanuit het oogpunt van Budgett werd deze door de bijeenkomsten gerustgesteld dat de vastbeslotenheid van British Sugar om onrechtmatige, de handelaren schade berokkenende prijsstellingspraktijken te vermijden, niet alleen op bestuursniveau aan de dag trad maar tevens een element was van een intern mechanisme met betrekking tot de dagelijkse activiteiten van de verkopers van British Sugar (119)

(119) "Budgett had just been suffering, not from the absolute level of average prices for industrial sugar (. . .) but rather from the lack of distinction in the price charged by British Sugar to different sizes of customers. (. . .) From Budgett's point of view therefore, elimination of differentials was clearly the main unfair pricing practice conducted by British Sugar, and one which had inflicted substantial damage on Budgett. (. . .) From Budgett's point of view, the meetings provided reassurance that British Sugar's determination to avoid unfair pricing practices which damaged the merchants, evident at a senior management level, was also subject to some internal mechanism concerning the day to day activity of British Sugar's salesmen."".

2.2.2. Prijsstelling inzake kleinhandelssuiker

(46) Met betrekking tot de bijeenkomsten inzake kleinhandelssuiker werd Tate & Lyle tijdens de verificaties van 27 mei 1994 eveneens verzocht opmerkingen te maken over de aanwijzingen dat British Sugar een aantal prijslijsten verstrekte in bepaalde stadia vóórdat de werkelijke prijzen algemeen beschikbaar werden en dat British Sugar op voorhand Tate & Lyle van zijn prijsverhogingen verwittigde. Ondervraagd over welke informatie werd verstrekt en wanneer dit geschiedde en hoe lang op voorhand, verklaarde een vertegenwoordiger van Tate & Lyle (90): "Dit was gewoonlijk een kwestie van drie of vier weken vóór de officiële datum van de prijsverhoging en mijns inziens was het alleen maar bedoeld om de informatie over te brengen zodat wij daarvan niet helemaal onbewust zouden zijn en zij [British Sugar] erop zouden kunnen vertrouwen dat wij zouden volgen. Wij hadden steeds gevolgd en zij hadden steeds aangenomen dat wij zouden volgen. Het was alleen om henzelf ervan te verzekeren dat wij bij deze gelegenheid zouden volgen." (91) Tate & Lyle bevestigde (92) dat het zijn prijzen kort daarop zou aanpassen en "in het algemeen dezelfde verhoging per ton zou toepassen" ("go the same increase per tonne in general"). Voorts gaf Tate & Lyle toe (93) dat de door British Sugar verstrekte informatie een "veiligheidsfactor" was.

(47) In commentaar over de door British Sugar verstrekte zekerheid over en voorafgaande bekendheid met de kleinhandelsprijzen verklaarde Tate & Lyle in zijn schriftelijk antwoord op de gewijzigde mededeling van punten van bezwaar (94) dat "T & L gedurende de betrokken periode slechts bij drie gelegenheden kopieën van de prijslijsten van BS kreeg, één keer vijf en één keer twee dagen voordat de prijslijsten officieel aan de branche werden medegedeeld. T & L werd bij een derde gelegenheid een kopie van de prijslijsten overhandigd vier dagen nadat zij officieel aan de branche was bekendgegeven. BS zou steevast reeds met zijn afnemers hebben gesproken voordat het dat met T & L deed, en zou met name afnemers twee of drie weken op voorhand te kennen hebben gegeven dat het zijn prijzen zou verhogen. T & L kreeg derhalve geen enkele bevoorrechte informatie. Elke voorkennis ging slechts vooraf aan de officiële bekendmaking van de prijslijsten maar niet vooraf aan het op de hoogte brengen van de BS-afnemers van de nieuwe prijzen (125)

(125) "T & L was provided with copies of BS's price lists on only three occasions during the period in question, once five days and once two days before the price lists were officially circulated to the trade. T & L was on the third occasion handed a copy of the price lists four days after its official circulation to the trade. However, BS would invariably have spoken to its customers before talking to T & L and in particular would have indicated to customers two or three weeks in advance that it was going to increase its prices. T & L were not therefore given any privileged information. Any "advance" knowledge was only in advance of the official circulation of the price lists and not in advance of BS' customers being made aware of new prices".".

(48) Er is bewijsmateriaal dat de informatie welke met betrekking tot kleinhandelssuiker door British Sugar aan Tate & Lyle is verstrekt, niet uitsluitend beperkt was tot het verstrekken van kleinhandelsprijslijsten. British Sugar bracht Tate & Lyle lang van tevoren op de hoogte van zijn voornemen om de kleinhandelsprijzen te verhogen, voordat gedetailleerde prijslijsten waren opgesteld. In een schriftelijke verklaring van 12 december 1990 (95), welke aan de Commissie is verstrekt, betoogde de "National Retail Sales Manager" (verkoopsdirecteur kleinhandel) van Tate & Lyle het volgende met betrekking tot kleinhandelssuiker: "Sinds mijn eerste bijeenkomst met BS in februari 1987 kan ik mij geen prijsverhoging herinneren welke zij hadden op gang gebracht en die mij niet minstens twee à drie weken vóór hun officiële circulaire voor de bedrijfstak was medegedeeld." (96) Tijdens de verificaties bij Tate & Lyle op 27 mei 1994 bevestigde een vertegenwoordiger van het bedrijf dat "mededelen" betekende dat British Sugar "daadwerkelijk het bedrag van de voorgenomen prijzen zou noemen" ("would actually say the amount of the price intended listings") en dat dit geschiedde op grond van een standaardcatalogusprijs (97). Met betrekking tot kleinhandelssuiker werd de vraag van de Commissie inzake de vooraf door British Sugar verstrekte prijslijsten en waarschuwingen over op handen zijnde prijsverhogingen, die bij een andere gelegenheid tijdens dezelfde verificaties werd gesteld, voor een vertegenwoordiger van Tate & Lyle (98) bondig als volgt beantwoord: "Het kwam, geloof ik, neer op een drie à vier weken vóór de officiële datum van de prijsverhoging" (99).

2.2.3. De beschikbaarheid en de waarde van de prijsstellingsinformatie inzake suiker

(49) Wat de beschikbaarheid en de waarde van de prijsstellingsinformatie betreft die door British Sugar op de bijeenkomsten is verstrekt, stelt de Commissie vast dat het technisch gezien altijd moeilijker en omslachtiger is om beetje bij beetje informatie in te winnen over de prijsstellingsvoornemens van een concurrent via gesprekken met een aantal van zijn potentiële afnemers dan wanneer deze informatie op bijeenkomsten met de concurrent rechtstreeks en uitvoerig door deze zelf wordt verstrekt. Bovendien is het algemeen bekend dat zijdelings bij een aantal derden ingewonnen informatie (hier de potentiële afnemers van British Sugar) minder betrouwbaar en accuraat is dan rechtstreeks bij de bron zelf ingewonnen informatie (hier: British Sugar). Dit is bevestigd in de brief van Tate & Lyle aan het OFT (100) waarin het verklaart dat "informatie welke tussen afnemer en producent passeert, vaak onbetrouwbaar zoniet totaal misleidend kan zijn. Dit geldt vooral voor de suikermarkt de jongste jaren. (132)

(132) "information passing between customer and producer may often be unreliable if not totally misleading. This has been especially true of the sugar market over the past few years"." In deze brief verklaarde Tate & Lyle tevens dat de verklaringen van een concurrent aan een andere onbetrouwbaar kunnen zijn. Niettemin bevestigde Tate & Lyle later dat de door British Sugar verstrekte informatie voor Tate & Lyle bruikbaar was (101); dit kan eveneens worden afgeleid uit het feit dat Tate & Lyle de bijeenkomsten regelmatig bleef bijwonen.

James Budgett beweerde (102) in zijn antwoord op de eerste mededeling van punten van bezwaar dat: "hoewel marktbronnen misschien geen perfecte, onmiddellijke informatie over de prijzen welke aan individuele vaste klanten worden aangerekend, verstrekken (individuele kopers kunnen misleidende inkoopprijzen van derden noemen) zij zeer nauwkeurige, en snelle informatie over algemene prijsniveaus verstrekken. De unieke marktstructuur was hiervoor ideaal" (103). James Budgett verklaarde (104) tevens dat de "informatie inzake de matrix van BS snel en nauwkeurig via de markt (vooral de afnemers) althans aan alle belangrijke spelers werd medegedeeld." (105). Napier Brown deelt het door James Budgett uitgedrukte standpunt (106). Evenzo is British Sugar (107) van mening dat de handelaren de informatie op de markt konden hebben verkregen en dat de informatie louter "effect sorteerde in die zin dat zij de handelaren een bepaalde zekerheid verschafte." (108)

2.2.4. Nog andere verslagen over de bijeenkomsten

(50) In een brief aan het OFT van 29 augustus 1990 (109) verstrekt Tate & Lyle bijkomende toelichtingen bij de onderwerpen welke volgens haar op de bijeenkomst werden besproken.

"2. Verkoop aan de industrie

De heer Smith herinnert zich dat op de eerste van deze bijeenkomsten van de vier vertegenwoordigers een minimumbodemprijs van ongeveer 370 GBP per ton voor industriesuiker werd aanvaard. Op latere bijeenkomsten zou deze bodemprijs worden opgetrokken overeenkomstig de algemene prijsverhoging in de "matrix" welke door British Sugar werd voorgelegd en welke voor specifieke hoeveelheden nettominimumprijzen bevatte. De besproken aangelegenheden hadden betrekking op prijswijzigingen, prijsverschillen, leverantievoorwaarden, kredietvoorwaarden, bezorgdheid inzake volumeverlies en in sommige gevallen de situatie wat bepaalde klanten aangaat. Aanvankelijk ervoer Tate & Lyle de bijeenkomsten gedeeltelijk als het herstellen van de vroegere situatie voor British Sugar en de handelaren. Tijdens de prijzenoorlog hadden de handelaren aanzienlijke volumes in het segment kleine afnemers verloren en British Sugar gaf die kleine afnemers geleidelijk aan hen terug. Tate & Lyle Sugars was hierbij niet betrokken aangezien het in het segment kleine afnemers nimmer bijzonder actief was geweest.

3. Verkoop aan de kleinhandel

In twee situaties vonden bijeenkomsten plaats tussen de heer [. . .] en de heer [. . .] die bij British Sugar respectievelijk bij Tate & Lyle voor de verkoop aan de kleinhandel bevoegd zijn: ten eerste om British Sugar de gelegenheid te bieden Tate & Lyle van een op handen zijnde prijsverhoging in kennis te stellen en ten tweede ingeval één van de suikerproducenten in specifieke omstandigheden vermoedde dat de andere zijn afnemers door lagere prijzen trachtte weg te kapen. Op bijeenkomsten inzake prijswijzigingen overhandigde British Sugar zijn prijslijst een paar dagen voor de bekendmaking ervan en bracht het Tate & Lyle op de hoogte van het kortingniveau dat het aan de supermarktketens zou meedelen teneinde te garanderen dat de winstmarge van het supermarktsegment niet werd verminderd. Tate & Lyle werd evenwel niet op de hoogte gesteld van enige specifieke prijs die aan een specifieke afnemer zou worden medegedeeld (142).

(142) "2. Industrial sales

(. . .)

Mr Smith's recollection is that at the first of these meetings of the four representatives a minimum floor price in the region of £370 per tonne was accepted for industrial sugar. At subsequent meetings this floor price was assumed to be upgraded in accordance with the general increase in prices shown by the "matrix" which was produced by British Sugar and which gave minimum net prices for specific volume bands. Matters discussed included price changes, differentials, delivery terms, credit terms, concerns about volume loss and, in some cases, the situation in particular accounts. In the early days the meetings appeared to Tate & Lyle to be partly a fence mending exercise for British Sugar and the merchants. During the price war the merchants had suffered substantial losses of tonnage in small accounts and British Sugar were gradually surrendering the small accounts back to them. Tate & Lyle Sugars was not involved in this since they had never had much presence in small accounts.

(. . .)

3. Retail sales

Meetings between the individuals at British Sugar and Tate & Lyle responsible for retail marketing, Mr (deleted, business secret) and Mr (deleted, business secret) respectively, occurred in two situations: first, to enable British Sugar to inform Tate & Lyle of an imminent price increase, and secondly when specific instances arose leading one of the sugar producers to believe that the other was soliciting business from his customers by undercutting price. At price change meetings British Sugar would hand over its price list a few days before publication and inform Tate & Lyle of the level of discount that it would quote to the multiples to ensure that the multiples profit margin was not reduced. However, Tate & Lyle was not informed of any specific price which was to be quoted to a specific customer"."

(51) In een brief aan het Office of Fair Trading van 7 augustus 1990 (110) maakte British Sugar opmerkingen bij de brief van Tate & Lyle aan het OFT van 16 juli 1990 (111) en zette uiteen hoe het zich de betrokken bijeenkomsten herinnerde. Napier Brown en James Budgett zijn het met deze zienswijze eens (112):

"In paragraaf 3 op bladzijde 4 van de brief van de heer Shaw (146) wordt verwezen naar de afzet van industriesuiker en naar bijeenkomsten en mededelingen tussen de twee ondernemingen en de grote suikerhandelaren, Napier Brown en Budgetts. De eerste bijeenkomsten werden met de handelaren gehouden. Een van de klachten van Napier Brown welke door de Commissie als een schending van artikel 86 werd aanvaard, hield in dat British Sugar zijn prijzen voor kleinhandels- en industriesuiker had verlaagd. De aanvankelijke doelstelling van de bijeenkomsten en van de bevestiging door British Sugar van hetgeen de handelaren (die tevens afnemers van British Sugar zijn) op de markt zouden hebben ontdekt, bestond erin de handelaren gerust te stellen dat het probleem zich niet opnieuw zou voordoen. Later werd op deze bijeenkomsten informatie verstrekt over de prijsstellingsvoornemens van British Sugar. De bijeenkomsten met Tate & Lyle vonden voor het eerst plaats eind 1987 (147). Op deze bijeenkomsten kondigde de vertegenwoordiger van British Sugar de prijzen aan welke British Sugar in de volgende kwartalen zou nastreven. Zoals gangbaar in dergelijke situaties werd op basis van een in volume uitgedrukt suikergebruik een prijsstellingsmatrix ontwikkeld als richtsnoer voor de eigen verkoopdienst van British Sugar waarin minimumprijzen werden vastgesteld waarbeneden alleen met instemming van de bedrijfsleiding mocht worden verkocht. Het bestaan van deze matrix was bekend in de branche en bij de concurrentie over de bekendmaking van de matrix werd zelfs van gedachten gewisseld. De matrix werd ontwikkeld in het jaarlijkse planningsproces van British Sugar en was een van de hoofdelementen van de winstmix. Het was voorts een bewuste maatregel om aan de vingerwijzing te voldoen die British Sugar van de Europese Commissie had gekregen en volgens welke het een kostengerelateerde prijsstructuur diende te hebben. Derhalve dient te worden benadrukt dat hetgeen aan de andere ondernemingen werd medegedeeld, commerciële beslissingen waren welke door British Sugar reeds waren getroffen. Er werden nooit prijzen overeengekomen welke aan afzonderlijke afnemers zouden worden aangerekend. Evenmin was er een overeenkomst tussen de partijen inzake de prijzen welke zouden worden genoemd. De informatie was toegespitst op de prijsverhogingen welke British Sugar ten aanzien van klanten die verschillende hoeveelheden inkochten, voornemens was toe te passen. Deze informatie zou echter eveneens beschikbaar zijn geweest voor de industriële afnemers van British Sugar op hetzelfde tijdstip waarop deze aan Tate & Lyle en de suikerhandelaars werd bekendgemaakt. Hoewel er werd gediscussieerd, werden de besluiten van British Sugar en bijgevolg het bedrijfsplan van British Sugar bij geen enkele gelegenheid gewijzigd. Er vond een bijkomende gedachtewisseling plaats betreffende marktkwesties zoals de kredietwaardigheid van afnemers. Tate & Lyle en de handelaren hadden ten allen tijde de gelegenheid om hun eigen prijsstellingsbesluiten te nemen en in de praktijk namen zij die gelegenheid ook te baat.

(146) Bedoeld is hier de brief van Tate & Lyle aan het OFT van 16 juli 1990; zie voetnoot 62.

(147) Deze bewering is onverenigbaar met alle andere veklaringen van British Sugar. In zijn schriftelijk antwoord op de eerste mededeling van punten van bezwaar alsook in zijn schriftelijk antwoord op de gewijzigde mededeling van punten van bezwaar en tijdens de twee hoorzittingen heeft British Sugar nimmer de bevindingen van de Commissie betwist dat de bijeenkomsten met Tate & Lyle op 20 juni 1986 begonnen." (113).

Wat kleinhandelssuiker betreft, verklaarde British Sugar in dezelfde brief van 7 augustus 1990 het volgende: "naar het voorkomt heeft British Sugar bij gelegenheid Tate & Lyle de data en het tijdschema van de verhogingen van zijn kleinhandelsprijzen bekendgemaakt. Opnieuw blijkt dat deze informatiestroom volledig van één kant is gekomen. Wij zijn er zeker van dat nooit informatie is uitgewisseld over het niveau van bepaalde kortingen die aan bepaalde afnemers zouden worden aangeboden. De informatie inzake het tijdschema van de prijsverhogingen die aan de afnemers werd gegeven, was in het algemeen in de bedrijfstak algemeen bekend. De prijzen worden jaarlijks verhoogd met ingang van 1 juli teneinde de prijsstellingsstructuur in de Gemeenschap weer te geven. Aldus stelde British Sugar op 11 mei van dit jaar zijn afnemers in kennis van de prijsverhogingen welke vanaf 1 juli van toepassing zouden zijn. De informatie werd op 9 mei aan Tate & Lyle verstrekt. Wanneer een bepaalde afnemer British Sugar vraagt of het voornemens is op andere tijdstippen gedurende een bepaald jaar de prijzen te verhogen, zal de betrokkene van de voornemens van British Sugar op de hoogte worden gebracht en indien mogelijk van het waarschijnlijke bedrag van de voorgestelde verhoging" (114).

2.2.5. De visie van de partijen op de marktsituatie gedurende de relevante periode

(52) De visie van de partijen op de marktsituatie in de relevante periode blijkt uit een aantal andere documenten:

(53) Het eerste hoofdstuk met als titel "Suikerhandel, -distributie en -verwerking" ("Sugar Dealing, Distribution and Processing") van het document "Handelsstrategie van James Budgett & Son Limited voor 1987-1990" ("James Budgett & Son Limited - Business strategy 1987-1990") (115) houdt het volgende in: "Het is voortaan in het belang van British Sugar om over te schakelen op een hogeprijzenbeleid aangezien zij in volume uitgedrukt geen groei meer kennen, alsook om de marktpremies weer te verhogen. Om dit te bereiken eisen zij de samenwerking van de handelaars en trachten zij die thans te verkrijgen omdat een agressieve verkoop van ingevoerde suiker de ambities van British Sugar volledig kan doorkruisen. Er is vooruitgang in zicht op weg naar een geordende markt. Er wordt onderhandeld over betere provisies voor de raffinadeurs en de winsten in de handel verbeteren" (116).

(54) Een marktverslag dat aan het bestuur van James Budgett is voorgelegd met het oog op de voorbereiding van een bijeenkomst van het bestuur op 2 augustus 1990 (117), houdt in dat "de recente onafhankelijke besprekingen met BS en T & L erop wijzen dat British Sugar een minimumverhoging van 3 à 4 GBP zal nastreven hetgeen waarschijnlijk door T & L zal worden gevolgd" (118).

(55) De notulen van een bijeenkomst tussen de directeur van De Danske Sukkerfabrikker en het bestuur van British Sugar van 26 juni 1987 (119) behelzen het volgende: "Er wordt van gedachten gewisseld tussen T & L en BSC teneinde te trachten de ontwikkeling van de markt te coördineren maar BSC wenst in deze geen enkel risico te lopen. PJ (155)

(155) Peter Jacobs, de toenmalige "Managing Director" van British Sugar. beweert dat T & L altijd zijn overeenkomsten breekt terwijl BSC zich steeds aan zijn minimumprijzen houdt, geen geheime bijzondere kortingen toekent enzovoort." (120).

(56) In een intern memorandum van Tate & Lyle dat onder meer gericht is aan de "Sales and Marketing Director" (industriesuiker) (121) staat het volgende: "BS heeft erop gewezen dat het uiteindelijke verlies, na een vermindering van de steun met 5 %, ongeveer 9 miljoen GBP zou bedragen. BS stelt voor de branche (industriesuiker) ervan in kennis te stellen dat de prijsniveaus met ingang van januari 1990 moeten worden verhoogd met 20 GBP per ton teneinde een positie te bereiken welke BS de mogelijkheid biedt het voor de toekomst noodzakelijke investeringsniveau voort te zetten!! Zij hebben dit klaarblijkelijk besproken met Ridgwell (158), die mij dit telefonisch heeft medegedeeld.

(158) De heer Ridgwell is voorzitter en "Joint Managing Director" bij Napier Brown." (122).

2.2.6. De kloof tussen de verhogingen van de gemeenschappelijke prijs en de prijsverhogingen van British Sugar

(57) Tenslotte wordt vastgesteld dat British Sugar in de relevante periode zijn prijzen voor industriesuiker en voor kleinhandelssuiker forser verhoogde dan de verhogingen van de gemeenschappelijke prijs zodat de kloof tussen de gemeenschappelijke prijzen en de door British Sugar op de markt aangerekende prijzen breder werd. Op de hoorzitting beweerde de Commissie dat een vergelijking van haar cijfers voor de gemeenschappelijke prijzen (de interventieprijs plus de vereveningsregeling voor opslagkosten vertegenwoordigt de gegarandeerde minimumprijs voor A- en B-suiker (123)) tussen januari 1986 en december 1990 met die van British Sugar (124) inzake de marktprijzen die gedurende diezelfde periode aan belangrijke afnemers werden aangerekend, had aangetoond dat het maximum waarmee de prijzen van British Sugar de gemeenschappelijke prijzen overschreden tussen januari 1986 en december 1990 was verdubbeld. British Sugar betwistte de berekening van de Commissie niet. Evenmin betwistte de onderneming dat de kloof was verbreed met het bedrag dat de Commissie had genoemd. British Sugar beschouwde deze verbreding evenwel als minimaal en wees erop dat het alleen zijn algemeen bekend zijnde commerciële oogmerken had nagestreefd, meer bepaald prijsverhogingen zien te verkrijgen op de markt die verdergaan dan de gemeenschappelijke verhogingen (125).

G. PARALLELLE PROCEDURE BIJ HET OFFICE OF FAIR TRADING (OFT) VAN HET VERENIGD KONINKRIJK

(58) Het OFT had sinds 1990 tegen British Sugar en Tate & Lyle betreffende dezelfde aangelegenheid een parallelle procedure ingeleid. Zoals in overweging 2 vermeld, richtte Tate & Lyle in juli en augustus 1990 aan het OFT twee zelfbeschuldigende brieven. Op 15 april 1991 legden Tate & Lyle en British Sugar een memorandum aan het OFT voor waarin de regelingen beschreven zijn die in de periode van 20 juni 1986 tot 2 juli 1990 tussen de twee ondernemingen bestonden (126). In juni 1991 werd het memorandum in het register van de "Restrictive Trading Agreements" opgenomen. Enige tijd nadat de Commissie in juni 1992 haar eerste mededeling van punten van bezwaar in de onderhavige procedure had uitgebracht, richtte British Sugar zich tot het "Restrictive Practices Court" om te trachten het memorandum uit het register te schrappen. De argumenten van British Sugar waren in de eerste plaats dat het memorandum geen nauwkeurige weergave was van de regelingen tussen British Sugar en Tate & Lyle en in tweede instantie dat, zelfs indien het verslag juist zou zijn, het geen concurrentiebeperkende overeenkomst aan het licht bracht. Tate & Lyle diende geen verzoek in. Bij uitspraak van 21 augustus 1996 verwierp het "Restrictive Practices Court" beide argumenten van British Sugar. Het gerecht oordeelde dat het memorandum een nauwkeurige weergave van de overeenkomsten bevatte en het bestaan van een concurrentiebeperkende overeenkomst tussen British Sugar en Tate & Lyle in de periode van 20 juni 1986 tot 2 juli 1990 aan het licht bracht. British Sugar stelde binnen de beroepstermijn tegen die uitspraak geen beroep in zodat deze in kracht van gewijsde ging. Op 10 december 1996 verbonden British Sugar en Tate & Lyle zich ten aanzien van het "Restrictive Practices Court" ertoe geen concurrentiebeperkende prijsstellingsovereenkomst toe te passen noch in de toekomst een vergelijkbare overeenkomst te sluiten en geen andere aan registratie onderworpen overeenkomsten toe te passen waarvan de bijzonderheden niet tijdig bij het OFT waren aangemeld. De verbintenissen gelden voor alle activiteiten van beide ondernemingen (127).

III. JURIDISCHE BEOORDELING

A. DEFINITIE VAN DE BETROKKEN MARKT

1. De betrokken productenmarkt

(59) De betrokken productenmarkt is die voor witte kristalsuiker. Die markt wordt verder onderverdeeld in twee deelmarkten: suiker voor verkoop aan detailhandelaren, hierna "kleinhandelssuiker" genoemd en suiker voor verkoop aan industriële afnemers, hierna "industriesuiker" genoemd.

Specialiteitssuikers en vloeibare suikers worden voor andere doeleinden gebruikt dan witte kristalsuiker en vervullen niet dezelfde behoeften; zij maken derhalve geen deel uit van de betrokken productenmarkt aangezien zij vanuit het oogpunt van de afnemer niet substitueerbaar zijn.

Industrieel geproduceerde suikervervangende stoffen zoals sacharine, cyclamaten of aspartaam komen slechts in concurrentie met natuursuiker bij beperkte toepassingen, zoals dieetproducten, en maken derhalve geen deel uit van dezelfde relevante productenmarkt als witte kristalsuiker (128).

2. De relevante geografische markt

(60) Krachtens het suikerregime onder het gemeenschappelijk landbouwbeleid (129) wordt aan elke lidstaat een bepaald suikerquotum toegewezen. Dit nationale suikerquotum wordt in iedere lidstaat over bietenverwerkende ondernemingen verdeeld. Gedurende de relevante periode en daarna verwerkte British Sugar, als enige, suikerbieten in het Verenigd Koninkrijk en ontving het het volledige quotum van het Verenigd Koninkrijk voor A- en B-suiker (130). Het Hof van Justitie heeft erkend dat de gemeenschappelijke marktordening voor suiker de productie en afzet van suiker in de Gemeenschap sterk beïnvloedt en dat zij bijdraagt tot de instandhouding van een verdeling van de nationale markten:

"Overwegende dat vaststaat dat voormeld stelsel van nationale quota, dat een geleidelijke verlegging van de productie naar gebieden die zich in bijzondere mate voor de bietenteelt lenen alsook een belangrijke uitbreiding der productie heeft belet, ook de hoeveelheden die de producenten op de gemeenschappelijke markt kunnen afzetten heeft beperkt;" (131)

"Overwegende dat die beperking, in samenhang met de naar verhouding hoge kosten van vervoer, een niet te onderschatten invloed kan hebben op een wezenlijk element der mededinging, te weten het aanbod, en langs di