++++

BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

van 4 december 1981

inzake een procedure op grond van artikel 86 van het EEG-Verdrag ( IV/29.971 - GEMA-statuten )

( Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek )

( 82/204/EEG )

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN ,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap , en met name op artikel 86 ,

Gelet op Verordening nr . 17 van de Raad van 6 februari 1962 ( 1 ) , en met name op artikel 2 ,

Gezien het op 9 november 1979 door de Gesellschaft fuer musikalische Auffuehrungs - und mechanische Vervielfaeltigungsrechte ( GEMA ) , te Berlijn , ingediende verzoek om een negatieve verklaring voor de door haar gewijzigde versie van de statuten van september 1980 ,

Gezien de bekendmaking van het essentiële gedeelte van het verzoek conform artikel 19 , lid 3 , van Verordening nr . 17 , in Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen nr . C 46 van 5 maart 1981 ,

Gezien het advies van het Adviescomité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities , conform artikel 10 van Verordening nr . 17 uitgebracht op 10 november 1981 ,

Op grond van de navolgende overwegingen :

DE FEITEN

I . De werkzaamheid van de GEMA

1 . Doel en lidmaatschap

( 1 ) De " Gesellschaft fuer Musikalische Auffuehrungs - und mechanische Vervielfaeltigungsrechte " ( hierna GEMA te noemen ) met zetel te Berlijn , is een commerciële vereniging naar Duits recht , die ten doel heeft auteurs te beschermen en hun rechten waar te nemen . De GEMA is als trustee belast met het beheer van de haar door haar leden of door derden ( hierna " gerechtigden " te noemen ) ter exploitatie overgedragen auteursrechten op muziek en filmwerken . Deze overdracht geschiedt door een speciale overeenkomst , het " competentiecontract " ( Berechtigungsvertrag ) waarin ook de omvang van de overgedragen rechten en de wijze van waarneming zijn vastgelegd . De rechtsoverdracht is in de tijd beperkt van drie tot zes jaar en wat het onderwerp betreft tot de verschillende wijzen van gebruik , zoals een recht op reproduktie , verspreiding en openbare weergave van het betrokken werk .

( 2 ) Dit aan de GEMA overgedragen waarnemingsrecht is een exclusief recht , GEMA heeft gedurende de looptijd van de overeenkomst de bevoegdheid , uit eigen naam , vergunning te verlenen voor uitvoeringen , radio - en televisie-uitzendingen of voor enig ander gebruik van het werk , toezicht uit te oefenen op de gebruikshandelingen , de met de gebruikers van het werk overeengekomen royalties te innen , het gebruik te verbieden en de rechten op enigerlei andere wijze uit eigen naam geldend te maken .

( 3 ) Gerechtigden in de zin van het competentiecontract kunnen alleen componisten , tekstdichters en muziekuitgeverijen zijn .

( 4 ) Ten opzichte van de tekstdichters en componisten nemen de muziekuitgeverijen daarbij een speciale positie in , omdat zij geen auteurs , dat wil zeggen scheppers van muziekwerken zijn , maar op grond van de hun door de auteurs overgedragen gebruiksrechten de muziekwerken reproduceren en verspreiden . De uitgeverijen hebben daarbij een bemiddelende functie voor de werken , hun belangen kunnen soms met die van de auteurs ( componisten , tekstdichters ) in strijd zijn . In de praktijk heeft deze belangentegenstelling dikwijls gevolgen ten nadele van de economisch zwakkere auteur .

( 5 ) Het door de GEMA beheerde repertoire omvat niet slechts de werken van de gerechtigden . De GEMA neemt in de Bondsrepubliek Duitsland ook het repertoire van de leden van buitenlandse exploitatiemaatschappijen waar . Zij is daardoor in staat , praktisch het wereldrepertoire aan muziek in Duitsland aan te bieden .

2 . Waarneming van de rechten jegens de gebruikers van het werk

( 6 ) De GEMA sluit ter waarneming van de haar overgedragen rechten met de gebruikers van de werken ( voornamelijk radio - en televisieondernemingen , fabrikanten van geluidsdragers , theaters , orkesten , diskotheken , enz . ) gebruikscontracten , waarin zij de gebruikers van de werken individueel of forfaitair de betrokken overeengekomen wijze van gebruik van het werk ( bij voorbeeld uitzending , opvoering , weergave door beeld - of geluidsdragers , enz . ) tegen betaling van een vergoeding ( tarieven ) toestaat .

( 7 ) Volgens artikel 11 van de Duitse wet inzake de waarneming van auteurs - en aanverwante rechten ( hierna " Wahrnehmungsgesetz " te noemen ) is de GEMA verplicht , een ieder op verlangen dergelijke gebruiksrechten te verlenen . De GEMA mag ten aanzien van de gebruikers van de werken niet zonder meer van de tarieven afwijken . Slechts bij collectieve overeenkomsten met gebruiksverenigingen , zoals bij voorbeeld discothekenassociaties , mag de GEMA lagere tarieven overeenkomen .

( 8 ) De door de gebruikers van de werken te betalen vergoedingen worden berekend volgens uiteenlopende calculatieprocedures , naar gelang van de wijze van gebruik .

( 9 ) Bij uitvoerings - en uitzendingsrecht , dat wil zeggen het recht een muziekwerk via persoonlijk optreden openbaar ten gehore te brengen of via technische installaties ( beeldscherm , luidspreker , enz . ) openbaar waarneembaar te maken ( uitvoeringsrecht ) respectievelijk het recht een muziekwerk via radio ( bij voorbeeld geluids - en televisiezending ) voor het publiek toegankelijk te maken ( uitzendingsrecht ) worden de royaltybetalingen forfaitair verricht . Voor de omvang van de betaalde vergoeding is niet relevant welke muzieksoort ( bij voorbeeld ernstige muziek , luister - en dansmuziek ) of welke beschermde werken worden uitgevoerd of uitgezonden , beslissend is alleen de wijze van gebruik ( bij voorbeeld uitvoering , uitzending door radio en televisie , enz . ) en de gebruiksduur .

( 10 ) Bij de mechanische reproduktierechten , dat wil zeggen het recht een muziekwerk op geluidsdragers op te nemen en deze geluidsdragers in iedere gewenste hoeveelheid te fabriceren , worden de royaltybetalingen in principe berekend naar het aantal gefabriceerde en verkochte reproduktieexemplaren . Voor niet-verkochte geluidsdragers ( grammofoonplaten , geluidsbanden , enz . ) behoeft de fabrikant derhalve geen vergoeding aan de GEMA te betalen .

3 . Uitkering van de geïnde vergoedingen aan de gerechtigden

( 11 ) De jaarlijks binnenkomende royaltybetalingen keert de GEMA na aftrek van haar kosten en andere posten aan de gerechtigden uit . Als calculatiegrondslag voor de door de GEMA aan de auteur en uitgever uit te betalen bedragen dient daarbij ten aanzien van de uitvoerings - en uitzendingsrechten de soort muziek ( ernstige muziek , amusements - en dansmuziek ) , het aantal uitvoeringen ( uitvoeringsfrequentie ) en de zendingsduur van het betrokken werk . Hoe groter de uitvoeringsfrequentie of hoe langer de speelduur van het betrokken werk is , hoe hoger het aan de gerechtigden uitbetaalde bedrag wordt . Daartoe stelt de GEMA zo nauwkeurig mogelijk het aantal uitvoeringen en de speelduur van het betrokken werk van elke gerechtigde vast .

( 12 ) Bij de mechanische reproduktierechten geschiedt de calculatie van de aan de betrokken auteur respectievelijk uitgever uit te keren bedragen aan de hand van de verkoopopbrengsten .

( 13 ) De GEMA is van opvatting dat de uitvoeringsfrequentie en de speelduur respectievelijk de verkoopopbrengsten een juiste maatstaf vormen voor de uitkering van de geïnde royaltybetalingen . Volgens haar beslist aldus uiteindelijk de gunst van het publiek over de vergoedingen die aan de verschillende werken zullen toekomen .

( 14 ) Het vergoedingsaandeel voor werken van leden van buitenlandse exploitatiemaatschappijen berekent de GEMA op dezelfde wijze als voor de eigen leden en zij maakt telkens het betrokken bedrag aan de buitenlandse exploitatiemaatschappij over ter uitbetaling aan haar leden . De GEMA ontvangt harerzijds van de buitenlandse exploitatiemaatschappijen royaltybetalingen voor het gebruik van werken van GEMA-leden volgens de calculatieprocedure die door de betrokken buitenlandse maatschappij wordt toegepast .

4 . Interne organisatie van de GEMA

( 15 ) De interne ondernemingsorganisatie van de GEMA en de calculatie en uitkeringsprocedures voor de geïnde royaltybetalingen ( GEMA-opbrengsten ) zijn voornamelijk geregeld in de " GEMA-statuten " en in het " verdelingsplan " .

( 16 ) In de statuten zijn hoofdzakelijk de naam , zetel en het doel van de GEMA , de aard van de waarneming , de rechten en verplichtingen van de verenigingsorganen ( ledenvergadering , raad van toezicht , bestuur ) alsmede de invoering van een scheidsgerecht voor geschillen tussen GEMA en de leden vastgelegd .

( 17 ) Dit scheidsgerecht beslist met name in geschillen over de interpretatie van de statuten , het verdelingsplan en over de rechtsgeldigheid van besluiten en andere maatregelen van de GEMA , dat wil zeggen vooral van het GEMA-bestuur . Het scheidsgerecht bestaat uit een voorzitter en vier bijzitters , waarvan elk van partijen er twee moet benoemen . Deze arbiters mogen geen lid van het GEMA-bestuur of de GEMA-raad van toezicht zijn , en niet tot de GEMA in een relatie van economische afhankelijkheid staan . De klager kan in plaats van het scheidsgerecht ook de gewone rechter adiëren .

( 18 ) De hierboven ( randnummers 11 tot 14 ) in hoofdtrekken weergegeven verdeling van de GEMA-opbrengst geschiedt volgens het verdelingsplan , waarvan de algemene beginselen deel van de statuten uitmaken .

II . Gerechtelijk toezicht op de GEMA

( 19 ) De GEMA houdt zich in de Bondsrepubliek Duitsland als enige exploitatiemaatschappij met de waarneming van auteursrechten op muziekwerken bezig . Zij staat in haar werkzaamheid als exploitatiemaatschappij onder toezicht van het Duitse Patentamt . Dit kan de GEMA , met toestemming van het Bundeskartellamt , bij inbreuken op de op de GEMA rustende verplichtingen de verleende vergunning tot bedrijfsvoering weer ontnemen . Volgens artikel 102a van de Duitse wet op de concurrentiebeperkingen ( GWB ) zijn de bepalingen van deze wet inzake kartelovereenkomsten en kartelbesluiten niet van toepassing op exploitatiemaatschappijen , dus ook niet op de GEMA , wanneer dergelijke overeenkomsten en besluiten - zoals in het onderhavige geval - zijn aangemeld bij het Patentamt . Bij misbruik van de marktpositie door een exploitatiemaatschappij kan het Bundeskartellamt ingrijpen en maatregelen van de GEMA verbieden , respectievelijk overeenkomsten en besluiten nietig verklaren ( toezicht op misbruiken ) .

III . De tekst van de aanvulling van de statuten

1 . De tekst van de aanvulling van de statuten

( 20 ) De GEMA heeft een verzoek ingediend om voor een aanvulling op haar statuten een negatieve verklaring , subsidiair vrijstelling van het kartelverbod te verlenen . In de huidige versie luidt deze aanvulling als volgt :

" § 3

1 . De door de vereniging waar te nemen rechten worden haar door het sluiten van een speciale overeenkomst ( competentiecontract ... ) overgedragen , waarin ook de omvang van de waar te nemen rechten wordt vastgelegd . Het competentiecontract moet omvatten :

a ) ... d )

e ) dat de gerechtigde de tariefpartners van de GEMA of andere exploitatiemaatschappijen rechtstreeks noch indirect in zijn opbrengsten laat delen , opdat deze bij het gebruik van het GEMA-repertoire aan bepaalde werken van de gerechtigde op ongerechtvaardigde wijze de voorkeur geven .

2 . ... " .

2 . Motivering voor de aanvulling der statuten

De GEMA heeft als motivering voor de statutenwijziging voornamelijk het volgende aangevoerd :

a ) Uitgangspositie

( 21 ) Voor alle exploitatiemaatschappijen die overgaan tot de verdeling van de geïnde gelden aan de hand van de verkoopopbrengsten , de opvoeringsfrequentie en de speelduur , bestaat het probleem dat zij manipulatie door hun leden bij de verkoopopbrengsten , de opvoeringsfrequentie of bij de speelduur ten nadele van andere leden effectief dienen te verhinderen . Er zijn steeds auteurs en uitgevers geweest die hebben getracht , hun vergoedingsaandeel door beïnvloeding van degene die van het werk gebruik maakt te verhogen en daarbij de gunst van het publiek , die uiteindelijk de enige beslissende maatstaf voor het gebruik van het werk zou moeten zijn , buiten spel te zetten .

( 22 ) Zulk een rechtstreekse beïnvloeding is volgens de GEMA bij gebruikmaking van het werk in de vorm van mechanische reproduktie zeer moeilijk , omdat hier de gunst van het publiek tot uiting komt in de verkoopcijfers en de gerechtigde aan de hand van de verkoopopbrengsten zijn vergoedingsaandeel ontvangt . Wel zeer eenvoudig is echter een manipulatie van de opvoeringsfrequentie en de speelduur , vooral bij radio - en televisie-uitzendingen , maar ook bij rechtstreeks persoonlijk optreden . Hier ontbreekt een publieksoordeel dat rechtstreeks van invloed is op de frequentie en de duur van het gebruik van het werk . Een radio - of televisiezender kan , aldus de GEMA , bepaalde muziekwerken vaker en langer dan gewoonlijk spelen , zonder dat dit door het publiek kan worden verhinderd of wordt verhinderd . Anderzijds leidt zulk een beïnvloeding van de opvoeringsfrequentie en de speelduur van een werk ertoe dat de gerechtigde uit het voor uitkering beschikbare bedrag ten laste van de andere GEMA-leden en de leden van andere maatschappijen een hoger aandeel ontvangt dan zonder manipulatie het geval zou zijn .

Indien deze manipulatie voortvloeit uit een relatie met een gebruiker van het werk , bij voorbeeld een zendonderneming , kan deze onderneming als het ware zelf beslissen over de omvang van zijn betaling aan de GEMA . Hoe vaker zij dit voorgetrokken werk speelt , des te groter wordt het vergoedingsbedrag dat door de GEMA aan het GEMA-lid voor dit werk moet worden uitbetaald en des te meer krijgt de zendonderneming van haar aan de GEMA betaalde forfaitaire vergoeding terug . Dit staat , aldus de GEMA , gelijk met een " zelfbediening " door de op grond van het auteursrecht vergoedingsplichtige zendonderneming in de door de GEMA geïnde gelden . Deze " zelfbediening " schaadt de leden van de GEMA en die van de andere exploitatiemaatschappijen , die niet zulke relaties met gebruikers van het werk zijn aangegaan en wier werken niet op deze wijze worden voorgetrokken .

( 23 ) Daarnaast worden exploitatiemaatschappijen met nog een ander probleem geconfronteerd , dat van de " commercialisatie van de gebruikskans " .

Economisch machtige gebruikers van het werk zouden , aldus de GEMA , uit het grote aantal door de exploitatiemaatschappijen aangeboden werken bepaalde werken kiezen die hun economisch interessant voorkomen . Aan het gebruik van deze werken , dat wil zeggen de fabricage van reproduktie-exemplaren ( bij voorbeeld de grammofoonplatenfabricage ) of de uitzending van deze werken via radio of televisie , zouden zij echter de conditie verbinden , dat de eigenaar van het auteursrecht ( de gerechtigde ) de gebruiker van het werk een vergoeding betaalt . In de praktijk berust de bereidheid van GEMA-leden tot het sluiten van zulk een overeenkomst steeds op het economische overwicht van de gebruiker van het werk , dan wel op diens macht om te beschikken over de toelating tot een gebruiksmedium dat voor het GEMA-lid van bijzonder belang is ( bij voorbeeld bijzondere fabricageprocédés of zendinstallaties ) .

b ) Doel van de aanvulling der statuten

( 24 ) Met de aanvulling van de statuten beoogt men in de eerste plaats , het preferentiële gebruik van bepaalde werken door gebruikers van muziek tegen te gaan , wanneer deze preferentie alleen berust op de rechtstreekse of indirecte participatie van de gebruiker in het vergoedingsaandeel van het GEMA-lid of de gerechtigde .

( 25 ) Anderzijds moet de statutaire bepaling de door de gebruikers van het werk gepleegde commercialisatie van de gebruikskans tegengaan , want daarin ligt een vervalsing van de bescherming van de auteur , welke inhoudt dat de gebruiker voor het gebruik van het werk aan de eigenaar van het auteursrecht een vergoeding moet betalen en niet omgekeerd .

( 26 ) De participatie die door de statutaire bepaling wordt verboden geeft de muziekgebruikers eerst de mogelijkheid tot manipulatie en lokt zelfs daartoe uit . Door preferentieel gebruik en de koppeling van gebruik en participatie omzeilt de muziekgebruiker de uniform door de GEMA opgestelde tarieven en betaalt hij uiteindelijk aanzienlijk minder aan royalties voor het auteursrecht dan zonder deze koppeling .

( 27 ) Bij het gebruik van het werk door zendondernemingen komt daar , aldus de GEMA , nog bij dat zendtijd noodzakelijkerwijs beperkt is en een preferentiële keuze van bepaalde werken daarom de toegang van de andere leden van de GEMA en de leden van de andere maatschappijen tot deze gebruiksmogelijkheid beperkt , omdat een deel van de zendtijd door de voorgetrokken werken wordt geblokkeerd . Indien de objectieve criteria voor deze keuze ( zoals de kwaliteit van het werk , de gunst van het publiek , enz . ) worden vervangen door het streven van de zendonderneming om het bedrag van haar royalties aan de GEMA te verkleinen , dan heeft de aanvulling van de statuten ten doel dergelijke afspraken te verhinderen .

( 28 ) " Ongerechtvaardigd " is een preferentie alleen wanneer de gebruiker van het werk rechtstreeks of indirect , dat wil zeggen via een tussenpersoon ( bij voorbeeld een dochtermaatschappij ) participeert in de royalties van het GEMA-lid voor het gebruikte werk en deze participatie plaatsvindt voor een activiteit van deze gebruiker waarvoor hij rechtstreeks jegens de GEMA vergoeding verschuldigd is . Deze koppeling tussen een vergoedingsplichtig gebruik van het werk en participatie in de opbrengst aan vergoedingen is een essentieel kenmerk van de " ongerechtvaardigde preferentie " . Daarenboven moet er , aldus de GEMA , tussen de participatie van de tariefpartner in de opbrengst van het GEMA-lid en de preferentie teleologische samenhang bestaan . De statutenwijziging geldt noch voor een vennootschapsrechtelijk of op andere wijze gemotiveerde participatie van een gebruiker van een werk in de opbrengst van de gerechtigde , noch voor een preferentie bij het gebruik van het werk alleen .

De statutaire bepaling moet ten aanzien van alle tariefpartners op dezelfde wijze en zonder discriminatie worden toegepast . Zij is , aldus de GEMA , niet tegen bepaalde gebruikers van het werk ( bij voorbeeld radio-ondernemingen ) dan wel tegen een bepaalde onderneming gericht .

IV . Bezwaren van belanghebbende derden

( 29 ) Naar aanleiding van de bekendmaking van de GEMA-statutenwijziging conform artikel 19 , lid 3 , van Verordening nr . 17 hebben twee ondernemingen de Commissie hun opmerkingen kenbaar gemaakt .

De beide ondernemingen betogen in wezen het volgende :

( 30 ) De statutaire bepaling zou de gerechtigden beperken in hun vrijheid muziekwerken te exploiteren . De gerechtigden zouden belang hebben bij een stimulering van de afzet van hun werken via met zendondernemingen verbonden muziekuitgeverijen , de collectieve uitgeverijcontracten zouden de uitdrukking zijn van een vrije , in concurrentie met andere exploitatiemogelijkheden genomen beslissing van de gerechtigden .

( 31 ) De statutaire bepaling zou ook de gebruikers van de werken in hun zakelijke bedrijvigheid hinderen , omdat zij commerciële zendondernemingen bij hun mogelijkheden de reclame te maken waarop zij als particuliere bedrijven aangewezen zijn , zou beperken . De voornaamste vorm van reclame voor muziekwerken bestaat heden ten dage in de uitzending via radio en televisie . Deze uitzendingen moeten bovendien worden beschouwd als een prestatie die vooral voor kunstenaars van de nieuwe generatie van doorslaggevende betekenis kan zijn .

( 32 ) Zulks een uitzending is volgens deze ondernemingen enerzijds een vergoedingsplichtige vorm van gebruik van het werk , maar tegelijkertijd reclame , waarvoor de zender recht heeft op een reclamehonorarium . Bij de collectieve uitgeverijcontracten bestaat dit honorarium uit een participatie in het succes van het werk . Dit succes blijkt ook uit de uitkering van de opbrengst der vergoedingen bij de GEMA aan de gerechtigden .

( 33 ) De GEMA-tarieven zijn wel voor alle muziekexploitanten uniform vastgelegd , maar de GEMA zou de individuele leden niet mogen verhinderen , in de concurrentie met andere leden - in het bijzonder muziekuitgeverijen - de exploitatie van hun werken via rabatten , kostenvergoedingen , enz . tegenover de gebruikers te bevorderen .

JURIDISCHE BEOORDELING

( 34 ) De Commissie kan conform artikel 2 van Verordening nr . 17 van de Raad op verzoek van de betrokken ondernemingen en ondernemersverenigingen vaststellen dat er op grond van de haar bekende gegevens voor haar geen aanleiding bestaat tegen een overeenkomst , een besluit of een gedraging op te treden uit hoofde van artikel 85 , lid 1 , of artikel 86 van het Verdrag .

A . Niet toepasselijkheid van artikel 86

( 35 ) Volgens artikel 86 van het EEG-Verdrag is het onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt en verboden , voor zover de handel tussen Lid-Staten daardoor ongunstig kan worden beïnvloed , dat één of meer ondernemingen misbruik maken van een machtspositie op de gemeenschappelijke markt of op een wezenlijk deel daarvan .

Volgens artikel 86 , sub a ) , van het Verdrag zou van zulk een misbruik met name sprake zijn , wanneer de GEMA , die een onderneming met een machtspositie is , via de statutaire bepaling haar leden of derden rechtstreeks of zijdelings onbillijke contractuele voorwaarden zou opleggen .

1 . Jurisprudentie van het Hof van Justitie inzake de statuten van exploitatiemaatschappijen

( 36 ) Het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen heeft in zijn arrest van 27 maart 1974 - Zaak 127/73 , " BRT II " , Jur . 1974 , blz . 316 - voor de beoordeling van de " onbillijkheid " van statutaire bepalingen van een exploitatiemaatschappij vastgesteld , dat dient te worden onderzocht of de exploitatiemaatschappij door haar statutaire bepaling op zulk een wijze alle betrokken belangen in aanmerking neemt dat het evenwicht tussen de maximale vrijheid voor de auteurs , componisten en uitgevers om over hun werk te beschikken ( hierna " beschikkingsvrijheid " te noemen ) en een doeltreffend beheer van hun rechten door de exploitatiemaatschappij ( hierna " functiebelang " te noemen ) wordt bereikt .

Volgens dit arrest van het Hof moet bij de beoordeling of onder die omstandigheden in een statutaire bepaling een misbruik in de zin van artikel 86 moet worden gezien , mede in aanmerking worden genomen dat een exploitatieonderneming een vereniging is , die ten doel heeft de belangen van haar leden vooral tegenover belangrijke muziekgebruikers en -verspreiders , zoals de radio-omroepen en de grammofoonplatenfabrikanten te beschermen .

Om deze redenen erkent het Hof in het BRT-II-arrest ook , dat een exploitatiemaatschappij een positie moet innemen die de nodige draagwijdte en kracht heeft om de rechten en belangen van de eigenaren van auteursrechten doeltreffend te kunnen waarnemen . Voorts kan uit het BRT-II-arrest van het Hof van Justitie worden geconcludeerd dat voor het onderzoek van een statutaire bepaling van een exploitatiemaatschappij in het licht van de concurrentieregels van het Verdrag beslissend is , of de statuten niet de grenzen van het voor een doeltreffende waarneming der auteursrechten noodzakelijke overschrijden ( vraag van de onontbeerlijkheid ) en of de statuten de eigenaren van het auteursrecht in hun vrije beschikking over hun werk niet meer dan noodzakelijk is beperken ( billijkheid ) .

2 . Afweging tussen het " functiebelang " van de GEMA en de " beschikkingsvrijheid " van de auteurs

a ) Het functiebelang

( 37 ) De belangentegenstelling die bestaat tussen eigenaren van auteursrechten ( gerechtigden ) en gebruikers van de werken maakt het voor de economisch meestal zwakkere gerechtigden noodzakelijk , dat zij zich in exploitatiemaatschappijen aanneensluiten .

Daarop heeft ook advocaat-generaal Henri Mayras in zijn slotconclusies van 12 februari 1974 in zaak " BRT-II " ( Jur . 1974 , blz . 325 ) gewezen , toen hij betoogde " dat verschillende afnemers , zoals grammofoonplatenfabrikanten en radio - en televisiemaatschappijen in handen van de overheid of van particulieren op de markt zo sterke posities innemen dat zij de auteurs en componisten van zich afhankelijk kunnen maken door afstand te verlangen van bepaalde werken , vooral van die welke veel succes beloven , zodat de exploitatie bijzonder interessant gaat worden " en verder uiteenzette , dat " een exploitatiemaatschappij tegen de hieraan verbonden gevaren een noodzakelijke bescherming " biedt .

Ook de Commissie heeft de noodzaak van een gemeenschappelijke waarneming van auteursrechten door exploitatiemaatschappijen als tegenwicht tegen de macht van de gebruikers van de werken op de markt reeds erkend in haar beschikking van 2 juni 1971 - GEMA - Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen nr . L 134 van 20 . 6 . 1971 , blz . 22 . Zulk een aaneensluiting is vooral op het gebied van de openbare weergave en de uitzendrechten noodzakelijk , waarbij de auteurs geconfronteerd zijn met machtige muziekgebruikers en de andere zijde van de markt , dat wil zeggen de toehoorders , slechts in zeer beperkte mate regulerend op de muziekgebruikers kunnen inwerken . Alleen via exploitatiemaatschappijen kunnen derhalve de auteurs de hun toekomende remuneratie voor hun geestelijke arbeid ook op billijke wijze verkrijgen .

( 38 ) De basis van iedere doeltreffende werkzaamheid van de GEMA is de collectieve waarneming van de auteursrechten voor gemeenschappelijke exploitatie jegens de gebruikers . De gemeenschappelijke en uniforme beschikking van de GEMA over de haar toevertrouwde rechten is onontbeerlijk . Dit collectieve uniforme optreden bij de rechtswaarneming is bij de door de GEMA vastgestelde , maar onder staatstoezicht staande tarieven voor het gebruik van de werken van bijzondere betekenis . De GEMA moet ervoor zorgen dat deze tarieven uniform worden toegepast en noch door de gerechtigden noch door de gebruikers der werken worden omzeild . Deze gemeenschappelijke toepassing van de gebruikscondities is voor de GEMA van te meer betekenis omdat ook muziekgebruikers in de gedaante van uitgeverijen tot haar leden behoren , wier belangen dikwijls met die van de fabrikanten en zendondernemingen maar niet met die van de auteurs overeenstemmen . De uitgeverijen zijn namelijk uit hoofde van hun dubbele functie als " gerechtigde " en " eerste gebruiker " van de muziekwerken , veeleer geneigd het gemeenschappelijk optreden van de GEMA naar buiten te doorbreken .

( 39 ) Voor de GEMA is derhalve van bijzonder belang dat zij bij haar werkzaamheid niet wordt beïnvloed door belangenvertegenwoordigers of personen die economisch afhankelijk zijn van de gebruikers . Dit beginsel van " de afwezigheid van een tegenpartij " geldt met name op het gebied van de opstelling der tarieven voor het gebruik van de werken .

De Commissie heeft daarom in haar GEMA-beschikking van 2 juni 1971 ( Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen nr . L 134 van 20 . 6 . 1971 , blz . 24 ) reeds op de belangentegenstelling tussen gebruikers en auteurs gewezen en dienaangaande betoogd dat het verhinderen van koppelverkoop ( tussen GEMA-leden enerzijds en muziekgebruikers anderzijds ) door het toepassen van verenigingssancties een geschikt ( ... ) middel is tegen de gevaren van een verticale integratie , zoals bij voorbeeld in het geval waarin een grammofoonplatenfabrikant de exploitatie van bepaalde werken afhankelijk stelt van de voorwaarde dat deze werken in de van hem afhankelijke muziekuitgeverij zullen worden uitgegeven .

b ) Beschikkingsvrijheid

( 40 ) Daartegenover moet het belang dat de gerechtigden hebben bij de vrijheid hun rechtsbetrekkingen de vorm te geven die zij wensen , op het gebied van de gebruiksroyalties in zoverre terugtreden .

( 41 ) De gerechtigden hebben namelijk hun auteurs - en vergoedingsaanspraken ten gunste van een gemeenschappelijke uniforme exploitatie grotendeels aan de GEMA als trustee overgedragen . Deze afstand van het recht individueel contracten op te maken met de gebruikers der werken beoogt juist het machtsevenwicht tussen gerechtigden en gebruikers te herstellen . Het is dan ook in overeenstemming met objectieve vereisten dat men individuele contracten der gerechtigden met muziekgebruikers , die van invloed kunnen zijn op de GEMA-tarieven zoveel mogelijk uitsluit .

( 42 ) Om die redenen is voor de GEMA wellicht reeds iedere contractuele participatie van een gebruiker van een werk in de vergoedingenopbrengst van de GEMA-leden problematisch , wanneer deze participatie ook betrekking heeft op de vergoeding voor het door de gebruiker gespeelde muziekwerk . Zulk een participatie ondergraaft namelijk voor de gebruiker de door GEMA opgestelde tarieven en " maakt deze goedkoper " . Hij betaalt aan de GEMA weliswaar de volledige royalty , maar krijgt via de participatie automatisch een belangrijk deel daarvan weer terug . Door dit procédé dalen de GEMA-tarieven onvermijdelijkerwijze en wordt de geslotenheid van de GEMA naar buiten doorbroken . Bovendien vormt zulk een participatie een aansporing tot manipulaties zoals die onder randnummer 22 zijn beschreven .

( 43 ) Daargelaten kan echter blijven of reeds iedere participatie van muziekgebruikers in de opbrengst aan royalities van de gerechtigden door de GEMA zou kunnen worden verhinderd zonder dat zij daardoor inbreuk maakt op de concurrentieregels . De statutaire bepaling verbiedt namelijk alleen een participatie die ten doel heeft muziekwerken op ongerechtvaardigde wijze preferentie te verlenen . Waar van zulk een oogmerk geen sprake is , is de statutaire bepaling niet van toepassing . Ondanks het erkende belang van de GEMA bij uniforme tarieven zou de statutaire bepaling derhalve een misbruik in de zin van artikel 86 opleveren , wanneer zij in de onderhavige vorm " niet onmisbaar " of " buitensporig " , dat wil zeggen onbillijk zou zijn .

3 . De onmisbaarheid en de billijkheid

( 44 ) Om de vraag te beantwoorden of de statutenbepaling de grenzen overschrijdt van hetgeen voor een doeltreffende waarneming van de auteursrechten onmisbaar is , dan wel overmatig is , moet worden nagegaan welke gedragingen de GEMA met dit voorschrift wil verhinderen . Daarvoor dient het begrip " ongerechtvaardigde preferentie " in de statutaire bepaling nader te worden geconcretiseerd .

( 45 ) De grenzen van hetgeen noodzakelijk is zouden worden overschreden , wanneer de GEMA de muziekgebruikers zou willen noodzaken iedere preferentie voor bepaalde muziekwerken van de individuele GEMA-leden na te laten respectievelijk werken gelijk te behandelen . Dit zou volkomen in strijd zijn met de behoeften van de muziekgebruikers , die uit de grote massa van de hun aangeboden werken slechts bepaalde muziekstukken voor gebruik willen uitkiezen . Evenmin kan de GEMA op rechtmatige wijze verhinderen dat de gerechtigden voor de als zodanig aangemerkte reclame voor de koop van reproduktie-exemplaren van bepaalde muziekwerken betalen ( betaalde reclame ) .

In de interpretatie die de GEMA aan het begrip " ongerechtvaardigde preferentie " geeft , is deze dan ook slechts aanwezig , wanneer de muziekgebruiker de opvoeringsfrequentie dan wel de speelduur beïnvloedt , om zijn feitelijk verschuldigde royalty aan de GEMA te verkleinen ( manipulatie ) of het volume van het werk afhankelijk stelt van de participatie in het bedrag van de royalties van de gerechtigde voor het gebruikte werk ( commercialisering van de gebruikskans ) .

a ) Manipulatie

( 46 ) Door de toetreding van de eigenaar van het auteursrecht tot de GEMA en de daaruit voortvloeiende rechtsoverdracht bestaat voor de gerechtigde geen juridische mogelijkheid meer , zijn werk tegen een hoger of lager tarief dan het door de GEMA met de muziekgebruikers overeengekomen tarief te laten gebruiken . Alle rechtstreekse beïnvloeding door individuele gerechtigden van de remuneratie voor het gebruik van hun werk is daardoor rechtens uitgesloten . De GEMA is als exploitatiemaatschappij volgens het Wahrnehmungsgesetz zelfs verplicht erop toe te zien dat alle gelijksoortige gevallen ook gelijk worden behandeld , dat alle gebruikers der werken voor het spelen van gelijksoortige muziekwerken een even hoge vergoeding betalen en dat alle gerechtigden naar evenredigheid van het gebruik van hun werken in de opbrengst der royalties participeren .

( 47 ) De statutaire bepaling in kwestie verhindert de manipulatie van de uitzendduur en de uitvoeringsfrequentie . Zij beperkt namelijk onder de in randnummer 28 weergegeven voorwaarden de participatie van de muziekgebruiker in de vergoeding die de GEMA de gerechtigden uitkeert . Daardoor wordt in de eerste plaats de mogelijkheid uitgesloten dat de gebruikers van de werken ten slotte minder voor het gebruik van het GEMA-repertoire betalen dan met deze vereniging werd overeengekomen . De aanvulling van de statuten verhindert derhalve dat de overeenkomst inzake het gebruik van het werk , die in het belang van alle GEMA-leden is gesloten , wordt omzeild . Zulk een omzeiling heeft namelijk ongunstige gevolgen voor de gerechtigden die geen ongerechtvaardigde preferentie van hun werken met de gebruikers zijn overeengekomen . Aangezien de opbrengst uit de door de gebruikers betaalde forfaitaire vergoeding volgens het GEMA-verdelingsplan in overeenstemming met de uitzendduur en de opvoeringsfrequentie onder de gerechtigden wordt verdeeld , leidt de opgerechtvaardigde preferentie voor bepaalde werken tot merkbare verliezen aan inkomen voor de andere deelnemers . De statutenbepaling waarin dit wordt verhinderd overschrijdt derhalve niet de grenzen van hetgeen voor een waarneming van de belangen van alle gerechtigden onmisbaar is .

b ) Commercialisering van de gebruikskans

( 48 ) Het is een gemeenschappelijk principe in de auteursrechten in alle Lid-Staten van de Gemeenschap , dat de gebruiker van het werk aan de eigenaar van het auteursrecht voor het gebruik een vergoeding moet betalen ; deze vergoeding is als het ware het " loon " van de auteur voor zijn scheppende geestelijke arbeid .

( 49 ) Door de commercialisering van de gebruikskans laat daarentegen de gebruiker van het werk zich voor de vergoedingsplichtige gebruikshandeling door de eigenaar van het auteursrecht betalen .

( 50 ) Hier kan worden daargelaten of zulk een omkering van de auteursrechtelijke remuneratiegedachte in het kader van een individuele afspraak tussen een eigenaar van een auteursrecht , die zijn rechten niet aan een exploitatiemaatschappij heeft overgedragen , en een gebruiker van zijn werk geoorloofd is . In ieder geval kan men ervan uitgaan dat het voor een exploitatiemaatschappij niet onbillijk is wanneer zij voor haar leden , die rechtens niet meer over de mogelijkheid beschikken de hoogte van de royalty te beïnvloeden , zulk een omkering van de auteursrechtelijke bescherming tracht te verhinderen . De aanvulling der statuten waarborgt derhalve slechts het grondbeginsel van het auteursrecht .

( 51 ) Daarentegen kan niet worden betoogd dat de statutenbepaling de ( geoorloofde ) betaalde reclame voor een werk verhindert . Voor zover de reclame als zodanig te herkennen is en de gerechtigde daarvoor betaalt , valt de gebruikshandeling in de vorm van reclame niet onder de statutenbepaling . De statutenbepaling geldt slechts voor gevallen waarin de gebruiker van de muziek een werk gebruikt en zich daarvoor door de gerechtigde via de participatie in zijn vergoeding laat betalen , zonder dat het gebruik naar buiten als reclame blijkt .

c ) Verbod van buitensporigheid

( 52 ) De statutenbepaling van de GEMA maakt ook geen inbreuk op het verbod van buitensporigheid . De GEMA beperkt er zich in haar statutaire bepaling toe , een participatie van de gebruiker van het werk in de vergoedingenopbrengst door de gerechtigde te verbieden , die erop gericht is bepaalde werken van de gerechtigde preferentie te verlenen . Daarom moet steeds de rechtstreekse teleologische samenhang tussen participatie en preferentie duidelijk naar voren komen . Het loutere feit van een vennootschapsrechtelijke participatie of het bestaan van een gemeenschappelijk uitgeverijcontract tussen gerechtigden en tariefpartners leidt op zichzelf derhalve nog niet tot de toepassing van de statutaire bepaling . Uiteindelijk wil de GEMA daarmee slechts die relaties verhinderen , waarmee de gebruikers der werken door frequent , niet door de gunst van het publiek of aspecten van kwaliteit beïnvloed , gebruik van bepaalde werken , als het ware via " zelfbediening " in onbeperkte omvang in de door GEMA geïnde royalties participeren . De GEMA beschermt derhalve de gerechtigden in hun collectiviteit .

( 53 ) Aldus vormt de statutaire bepaling een niet buitensporig , maar een effectief middel om de geschetste gedragingen te verhinderen . Van misbruik van een machtspositie in de zin van artikel 86 is derhalve geen sprake .

B . Toepasselijkheid van artikel 85 , lid 1

( 54 ) Of de statutaire bepaling onder het verbod van artikel 85 , lid 1 , van het EEG-Verdrag valt en eventueel volgens artikel 85 , lid 3 , vrijgesteld zou kunnen worden , wordt hier in het midden gelaten . Indien men de aanvulling van de statuten apart neemt , ziet men dat deze een mededingingsbeperking tot doel of gevolg heeft , die uitgaat boven de aard en het doel van een exploitatiemaatschappij . De statutaire bepaling stelt alleen de waarneming van rechten door de GEMA als trustee zeker , doordat deze de indirecte invloed van individuele gerechtigden op de aan hen voor hun werken uit te keren vergoeding , uitsluit . Een beoordeling van de aanvulling van de statuten in het licht van de overige statutaire bepalingen en interne regels van de GEMA vormt niet het onderwerp van de onderhavige procedure .

C . Toezicht op het gedrag van de GEMA

( 55 ) Ten einde tegen de wijze van toepassing en de interpretatie van deze statutaire bepaling op te treden , kan iedere gerechtigde een beroep instellen bij een scheidsgerecht of bij de gewone rechtter . De GEMA staat onder het toezicht van het Duitse Patentamt en onder het toezicht op misbruiken door het Bundeskartellamt . Een onrechtmatige uitoefening van de statutaire bepaling zou bovendien ook kunnen leiden tot een procedure voor de Commissie conform de concurrentieregels van het Verdrag . Daardoor lijkt voldoende gewaarborgd , dat de statutenbepaling die naar haar bewoordingen en naar de eigen interpretatie van de GEMA niet onder de artikelen 85 en 86 van het EEG-Verdrag valt , ook op rechtmatige wijze en zonder discriminatie zal worden toegepast ,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN :

Artikel 1

Er bestaat voor de Commissie op grond van de haar bekende gegevens geen aanleiding om tegen paragraaf 3 , sub e ) , van de statuten van de Gesellschaft fuer musikalische Auffuehrungs - und mechanische Vervielfaeltigungsrechte in de versie van september 1980 op te treden uit hoofde van artikel 86 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap .

Artikel 2

Deze beschikking is gericht tot de Gesellschaft fuer musikalische Auffuehrungs - und mechanische Vervielfaeltigungsrechte ( GEMA ) , te D-1000 Berlijn 30 , Bayreuther Strasse , 37-38 .

Gedaan te Brussel , 4 december 1981 .

Voor de Commissie

Frans ANDRIESSEN

Lid van de Commissie

( 1 ) PB nr . 13 van 21 . 2 . 1962 , blz . 204/62 .