Beschikking van de Commissie

van 11 december 2002

betreffende door Griekenland aan Olympic Airways verleende steun

(Kennisgeving geschied onder nr. C(2002) 4831)

(Slechts de tekst in de Griekse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2003/372/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap en met name op de eerste alinea van artikel 88, lid 2,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte en met name op artikel 62, lid 1, onder a)

Gezien het feit dat alle belanghebbende partijen de mogelijkheid hebben gekregen om opmerkingen te maken, overeenkomstig de bepalingen van voornoemde artikelen(1),

Overwegende hetgeen volgt:

1. PROCEDURE

(1) De Vereniging van Helleense Luchtvaartmaatschappijen (Hellenic Air Carrier Association, hierna "HACA" te noemen) heeft een klacht ingediend (geregistreerd onder het nummer TREN(2000) A/69305) tegen de Griekse Staat omdat deze laatste diverse steunmiddelen bleef verstrekken aan de N.V. Olympic Airways (hierna "OA" te noemen) aldus inbreuk makend op de beschikkingen 94/96/EG(2) en 1999/332/EG(3) van de Commissie betreffende goedgekeurde steun aan OA. De klacht werd doorverzonden aan de Griekse Autoriteiten per brief van 5 december 2000, met uitnodiging tot het maken van opmerkingen (geregistreerd onder het nummer TREN(2000) D/17807). De Griekse Autoriteiten hebben hun opmerkingen ingediend per brief van 19 februari 2001 (TREN(2001) A/53318). De HACA heeft op 24 juli 2001 een bijkomende klacht (TREN(2001) A/63511) ingediend tegen de Griekse Staat, met dezelfde overweging maar nu in het licht van de nieuwe ontwikkelingen die zich tijdens het jaar 2001 hadden voorgedaan. De aanvullende klacht werd doorverzonden aan de Helleense Republiek - voor het maken van haar opmerkingen - met de brieven van 22 augustus 2001 (TREN(2001) D/11863) en 6 december 2001 (TREN(2001) D/18948), waarop de Griekse Autoriteiten reageerden met hun brieven van 7 november 2001 (TREN(2001) A/70124), 11 december 2001 (TREN(2001) A/72694) en 21 maart 2002 (TREN(2002) A/55191).

(2) Per besluit van 6 maart 2002, dat aan de Helleense Republiek werd bekendgemaakt per brief van 11 maart 2002 (SG(2002) D/228848), heeft de Commissie de procedure ingesteld zoals bepaald in artikel 88, lid 2, van het Verdrag. De procedure is geregistreerd onder het nummer C 19/2002.

(3) Het besluit van de Commissie tot instellen van een formele onderzoeksprocedure, werd gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen. De Commissie heeft de belanghebbende partijen uitgenodigd tot het maken van hun opmerkingen ter zake.

(4) Griekenland heeft zijn opmerkingen ingediend bij de Commissie met de brief van 12 april 2002 (TREN(2002) A/57066).

(5) De Commissie heeft binnen de termijn vermeld in de publicatie, namelijk uiterlijk tot 23 mei 2002, geen opmerkingen ontvangen van welke belanghebbende partij ook.

(6) Daar de Commissie van de kant van de Griekse Autoriteiten niet alle relevante informatie had verkregen waar ze om had verzocht bij de aanvang van de procedure, heeft ze op 9 augustus 2002 een uitdrukkelijk bevel gegeven tot informatieverstrekking, welk bevel werd bekendgemaakt aan Griekenland bij schrijven van 12 augustus 2002 (SG(2002) D/231156). Griekenland informeerde de Commissie bij schrijven van 13 september 2002 (DG TREN(2002) A/66323), dat het uiterlijk op 25 september 2002 zijn antwoord zou vervolledigen Het antwoord van de Griekse Autoriteiten werd uiteindelijk op 1 oktober ingezonden (DG TREN(2002) A/67131).

(7) Op 16 oktober 2002 heeft er een bijeenkomst plaatsgehad met de Griekse Autoriteiten met betrekking tot de stand van de financiële ontwikkelingen binnen OA en de tot op die datum geboekte vooruitgang. Tijdens die bijeenkomst heeft Griekenland een memorandum ingediend, getiteld "Reporting to the Commission", geregistreerd onder het nummer DG TREN(2002) A/69882. Dit document, samen met de overige informatie en het rapport inzake de beperkte controle op de "Prestaties geleverd door Olympic Airways in vergelijking met het Financiële Plan" ("Olympic Airways Performance as compared to its Financial Plan") opgemaakt in 2002 door het bureau Deloitte & Touche, werd op 14 november 2002 ingezonden door Griekenland en geregistreerd onder het nummer DG TREN(2002) A/70592.

(8) Op 21 november 2002 heeft Dhr. Verelis, Minister van Transport van de Helleense Republiek een nieuw rapport verstuurd aan Mw. Loyola de Palacio, Vice-voorzitter van de Commissie, met daarin een "Overzicht van de kant van de Helleense Republiek met betrekking tot de hoofdkwesties in de zaak Olympic Airways" ("Synopsis of Hellenic Republic's Case for Olympic Airways on key issues"). Deze aanvullende informatie werd geregistreerd onder het nummer DG TREN (2002) A/70782.

(9) Bij schrijven van 2 december 2002 (DG TREN (2002) A/71671) werd Mw. Loyola de Palacio door Dhr. Verelis op de hoogte gebracht van het feit dat de privatiseringsprocedure van Olympic Airways aan de gang was en dat er bij de Griekse Staat zes aanvragen waren ingediend voor een meerderheid in het aandelenpakket van de vennootschap.

2. DE FEITEN

2.1. Eerdere beschikkingen van de Commissie inzake OA en haar dochtermaatschappijen

2.1.1. De Beschikking van 1994

(10) Op 7 oktober 1994, heeft de Commissie beschikking 94/96/EG (hierna: "beschikking van 1994" te noemen) gegeven waarmee ze de steun die door Griekenland was verleend of zou worden verleend aan OA, erkent als zijnde verenigbaar met de gemeenschappelijke markt, krachtens de bepalingen van artikel 87, lid 3, onder c), (voorheen artikel 92, lid 3, onder c)), van het EG-Verdrag en krachtens de bepalingen van artikel 61, lid 3, onder c), van de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (hierna EER-overeenkomst te noemen), op voorwaarde dat de Griekse overheid een reeks in voornoemde beschikking opgenomen verplichtingen respecteerde. Het steunpakket omvatte de volgende maatregelen:

- garanties voor leningen verstrekt aan OA tot uiterlijk 7 oktober 1994 krachtens artikel 6 van de Griekse Wet nr. 96 van 26 juni 1975;

- nieuwe garanties voor leningen ter waarde van 378 miljoen USD aangegaan tot uiterlijk 31 december 1997, ten behoeve van de aankoop van nieuwe vliegtuigen;

- verlichting van de schuldenlast van OA voor een bedrag van 427 miljard drachmen;

- omzetting van de OA-schuld in kapitaal voor een waarde van 64 miljard drachmen;

- een kapitaalinjectie van 54 miljard drachmen in drie schijven van respectievelijk 19, 23 en 12 miljard drachmen, voor de respectieve jaren 1995, 1996 en 1997.

De laatste vier van de vijf genoemde maatregelen maakten deel uit van het herstructurerings- en herkapitalisatieplan van OA, dat oorspronkelijk aan de Commissie was voorgelegd. Op grond hiervan concludeerde de Commissie dat de steun de ontwikkeling van de activiteiten van de luchtvaartmaatschappijen in de hand zou werken, namelijk dankzij het herstructureren van de belangrijkste luchtvaartmaatschappij van een gefragmenteerde, perifere regio van de Gemeenschap, met Griekenland als een van de minder ontwikkelde lidstaten.

(11) De verenigbaarheid van de steun was evenwel afhankelijk van het feit of Griekenland zich aan de 21 verbintenissen hield die het was aangegaan, om te garanderen dat de steun de handelsvoorwaarden niet zodanig zou beïnvloeden dat het gemeenschappelijk belang daardoor zou worden geschaad. Volgens deze voorwaarden, die zowel op OA als op haar dochtermaatschappij "Olympic Aviation" van toepassing waren, diende Griekenland onder meer volgende van de 21 verbintenissen na te komen:

a) uiterlijk op 31 december 1994, artikel 6 van de Griekse Wet nr. 96/75 van 26 juni 1975 intrekken die de Griekse Staat toestond garanties te leveren voor leningen aangegaan door OA;

b) zijn inmenging in het management van OA strikt te beperken tot de uitoefening van zijn rol als aandeelhouder;

c) uiterlijk op 31 december 1994, OA fiscaliseren als naamloze vennootschap, met een fiscale status vergelijkbaar met die van Griekse particuliere ondernemingen, behalve dat OA vrijgesteld is van eventuele belastingen die kunnen worden geheven op de herkapitalisatieverrichtingen van de onderneming, welke verrichtingen opgenomen zijn in het herstructurerings- en herkapitalisatieplan zoals destijds bekendgemaakt aan de Commissie;

d) geen verdere steun verlenen aan OA, in welke vorm ook, overeenkomstig de bepalingen van het Gemeenschapsrecht;

e) onmiddellijk de vereiste wettelijke bepalingen uitvaardigen, voor een effectieve toepassing van de sociale, financiële en salariëringsaspecten van het herstructureringsplan;

f) Ten eerste, jaarlijks en uiterlijk vier weken voorafgaand aan elke schijf van kapitaalsverhoging, gepland voor januari 1996 en januari 1997, bij de Commissie een verslag indienen betreffende de uitvoering van het herstructureringsplan opdat de Commissie de tijd krijgt opmerkingen te maken, en ten tweede de betaling van genoemde schijven voor vier weken uit te stellen indien de Commissie het verslag wenst te laten verifiëren door een onafhankelijke consultant;

g) niet overgaan tot de geplande kapitaalsverhogingen van 1995, 1996 en 1997 indien voor de voorafgaande jaren de doelstellingen van het herstructureringsplan, zoals vastgesteld bij beschikking van 1994, niet werden bereikt;

h) garanderen dat OA geen leidende rol zal spelen in het vaststellen van de tarieven voor de lijnvluchten Athene-Stockholm en Athene-Londen in de periode van 1994 tot 1997;

i) garanderen gedurende de volledige uitvoeringsperiode van het herstructureringsplan, dat het aantal plaatsen dat OA aanbiedt op haar lijnvluchten binnen de Europese Economische Ruimte, met inbegrip van de supplementaire en seizoengebonden vluchten maar met uitzondering van de binnenlandse vluchten naar de Griekse eilanden, niet het aantal plaatsen overschrijdt dat OA heeft aangeboden op de EER-markt in 1993;

j) er op toezien dat de overige leningsgaranties die aan OA werden verleend evenals de nieuwe garanties die zullen worden verleend tot 31 december 1997, voor een totale waarde van 378 miljoen USD en welke uitdrukkelijk werden opgenomen in het structureringsplan, voldoen aan de voorwaarden zoals vastgelegd per brief van 5 april 1989, verzonden door de Commissie aan alle lidstaten.

2.1.2. De Beschikking van 1998

(12) Gezien het feit dat verscheidene voorwaarden van de beschikking echter niet werden nageleefd, heeft de Commissie op 30 april 1996(4) besloten om - ten eerste - de procedure van artikel 87, lid 2 van het Verdrag weer op te starten, en - ten tweede - de procedure in te leiden met betrekking tot de nieuwe en niet bekendgemaakte steunmiddelen waarvan zij op de hoogte was gebracht.

(13) De Commissie had vooral haar twijfels met betrekking tot volgende punten:

1. De verbintenis van de kant van de Griekse overheid om haar inmenging in het management van OA strikt te beperken tot de uitoefening van haar rol als aandeelhouder. Er is namelijk gebleken dat de Griekse overheid intervenieerde in het OA-management, hetzij direct, hetzij indirect via de Raad van Beheer.

2. De verbintenis van de kant van de Griekse overheid om geen bijkomende steun te verlenen, daar OA vrijgesteld was van het betalen van belastingen en bijdragen aan de Staat voor de jaren 1995, 1996 en 1997, alsook van heffingen en andere uitgaven in verband met de garantie voor leningen en eveneens van alle kosten die de dienstplicht van OA-werknemers met zich meebrengt. Genoemde voordelen vertegenwoordigden een bedrag van 11 miljard drachmen. Er is eveneens gebleken dat OA geen landings- en parkeerrechten betaalde sinds de beschikking van 1994 aan Griekenland was bekendgemaakt.

3. De verbintenis van de Griekse overheid om de OA-overeenkomsten te harmoniseren met de bepalingen van het derde maatregelenpakket, werd niet nagekomen, want de Griekse overheid heeft met abnormaal grote vertraging het alleenrecht ingetrokken van OA om binnenlandse vluchten te onderhouden binnen de grenzen van het Griekse continent.

4. Het niet nakomen van de verbintenis, van de kant van de Griekse overheid, om OA te fiscaliseren als naamloze vennootschap met een fiscale status vergelijkbaar met die van een particuliere naamloze vennootschap, aangezien door toedoen van een aantal bepalingen van de Griekse Wet nr. 2271/94 OA algemeen werd vrijgesteld van belastingen ten behoeve van de reorganisatie van de balans van de vennootschap.

5. Het niet nakomen van de verbintenis, van de kant van de Griekse overheid om te aanvaarden dat andere luchtvaartmaatschappijen behalve OA, vluchten onderhouden naar landen buiten de EER, daar er geen enkele wettelijke bepaling was afgekondigd die een eind maakte aan de exclusieve rechten van OA op die routes.

(14) De Commissie heeft per 14 augustus 1998 de betreffende beschikking 1999/332/EG (verder: "beschikking van 1998") gegeven, op basis waarvan de steun die was verleend of zou worden verleend door Griekenland aan OA, verenigbaar was met de gemeenschappelijke markt en met de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (hierna EER-overeenkomst te noemen), krachtens artikel 87, lid 2, onder c), (voorheen artikel 92, lid 3, onder c)), van het Verdrag en artikel 61, lid 3, onder c), van de EER-overeenkomst. De steun bestond uit:

a) garanties voor leningen verstrekt aan OA tot en met 7 oktober 1994 overeenkomstig artikel 6 van de Griekse Wet nr. 96/75 van 26 juni 1975;

b) nieuwe garanties ter waarde van 378 miljoen USD voor leningen die worden aangegaan tot uiterlijk 31 december 1997, voor de aankoop van nieuwe vliegtuigen;

c) verlichting van de schuldenlast van de vennootschap voor een waarde van 427 miljard drachmen;

d) omzetting van de schulden van de vennootschap in kapitaal voor een totaal bedrag van 64 miljard drachmen;

e) een kapitaalinjectie van 40,8 miljard drachmen, zijnde een kleiner bedrag dan de oorspronkelijk voorziene 54 miljard drachmen, uitkeerbaar in drie schijven van respectievelijk 19, 14 en 7,8 miljard drachmen voor de respectieve jaren 1995, 1998, 1999.

(15) De steunmaatregelen goedgekeurd per beschikking van 1998, waren gehecht aan het (herziene) herstructureringsplan (hierna "het plan" te noemen). Dit plan(5) had betrekking op de periode 1998-2002. Het oorspronkelijke herstructureringsplan zou voorzien in een beter beheer van rendement en inkomsten, in een beperking van de exploitatiekosten door middel van organisatorische herstructureringsmaatregelen en gewijzigde arbeidsvoorwaarden (loonbevriezing, vermindering van de uitkeringen, beperking van overuren verricht door het vaste personeel, vermindering van het seizoengebonden personeel) en eveneens door middel van het aanstellen van nieuwe bestuurders. Het plan van 1998 bevestigde de oorspronkelijke maatregelen en omvatte aanvullende maatregelen die de reorganisatie van de kostenstructuur van de vennootschap moesten bewerkstelligen (loonbevriezing, personeelsvermindering enz.) en een meer rendabele werking door middel van renderend management moesten bevorderen. Voorts voorzag het plan in het herdimensioneren van het netwerk, de reorganisatie op alle niveaus van de interne structuur van de vennootschap, ook ten aanzien van de investeringen gepland voor de aankoop van nieuwe vliegtuigen. De overige maatregelen betroffen de verplaatsing van OA naar de Internationale Luchthaven van Athene te Spata (hierna "AIA" - Athens International Airport te noemen) en bijkomende investeringen in infrastructuurwerken verwezenlijkbaar zonder inbreng van nieuw kapitaal door de aandeelhouder.

(16)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(17) Bovenstaande gegevens zijn gebaseerd op de aanname dat de inkomsten van de luchtvaart van OA zouden toenemen met 25,5 % over de hele toepassingsperiode van het plan (van 269 miljard drachmen in 1998 tot 337,6 miljard drachmen in 2002), terwijl de inkomsten van diensten op de grond zouden afnemen met 28,2 % (van 46,5 miljard drachmen in 1998 tot 33,3 miljard drachmen in 2002) in diezelfde periode, als gevolg van de liberalisering van voornoemde activiteit.

(18) De per beschikking van 1998 goedgekeurde steun was afhankelijk van het vervullen van de vier voorwaarden opgesomd in artikel 1 van voornoemde beschikking. Het betreft volgende voorwaarden:

a) De 21 verbintenissen welke de Griekse Autoriteiten op zich hadden genomen op basis van de beschikking van 1994, integreren in de beschikking van 1998;

b) Er werd nota genomen van het feit dat Griekenland zich er toe had verbonden om OA geen dominerende rol te laten spelen in het vaststellen van de tarieven voor de lijnvluchten Athene-Stockholm en Athene-Londen, in de periode van 1998 tot en met 2002;

c) Er werd nota genomen van het feit dat Griekenland zich er toe had verbonden om het aantal plaatsen dat OA aanbiedt op haar lijnvluchten binnen de EER, met inbegrip van de supplementaire en seizoengebonden vluchten en de diensten tussen het Griekse vasteland en de Griekse eilanden, niet het aantal plaatsen overschrijdt dat OA heeft aangeboden op de EER-markt in 1997 (7792243 plaatsen), weliswaar rekening houdend met een mogelijke toename die proportioneel is met de groei van de betreffende markt;

d) Er werd nota genomen van het feit dat Griekenland er zich toe had verbonden dat OA uiterlijk op 1 december 1998 een volledig functioneel en adequaat geïntegreerd managementsysteem (Management Information System) in werking zou hebben gesteld. Griekenland moest ten laatste op 1 december 1998 een betreffend verslag voorleggen aan de Commissie.

(19) De beschikking bepaalde trouwens dat de schijf van 7,8 miljard drachmen zou worden uitbetaald op voorwaarde dat aan alle door de beschikking opgelegde voorwaarden werd voldaan, opdat de verenigbaarheid van de steun met de gemeenschappelijke markt zou zijn gewaarborgd, alsook de feitelijke realisatie van het herziene herstructureringsplan en de verwezenlijking van de verwachte resultaten in het bijzonder ten aanzien van de kosten- en productiviteitsratio zoals vastgelegd in voornoemde beschikking.

(20) Enerzijds, rekening houdend met het feit dat het herstructureringsplan van 1998 de geldigheidsduur van het oorspronkelijke plan tot na 1997 verlengde en, anderzijds, met het oog op de levensvatbaarheid van OA tot het jaar 2000, heeft de Commissie verzocht bijkomende verbintenissen aan te gaan teneinde de efficiëntie van de steun en de verenigbaarheid ervan met de gemeenschappelijke markt te garanderen.

(21) Op grond van de voorwaarden opgenomen in de beschikking van 1998, was Griekenland bijgevolg verplicht een rapport ter zake voor te leggen aan de Commissie op volgende tijdstippen:

a) minstens tien weken voorafgaand aan de uitbetaling van voornoemde tweede schijf, gepland voor 15 juni 1999 en,

b) tegen het einde van de maanden oktober 1999, maart 2000 en oktober 2000.

(22) De rapporten zouden bevestigen dat integraal werd voldaan aan de voorwaarden die werden opgelegd om de verenigbaarheid van de steun en de uitvoering van het herziene herstructureringsplan en uiteindelijk dus ook de verwezenlijking van de verwachte resultaten te garanderen. Die schijf mocht weliswaar niet worden uitbetaald indien geen enkele of slechts een deel van de opgelegde voorwaarden was vervuld en/of als de objectieve doelstellingen van het herziene herstructureringsplan niet waren bereikt. De beschikking maakte geen melding van een noodplan noch was er enige vrijstelling voorzien van die verplichting.

2.1.3. De Beschikking van 2000

(23) Bij schrijven van 17 juli 2000, heeft Griekenland aan de Commissie haar voornemen bekendgemaakt om de resterende goedgekeurde steun aan te wenden als garantie voor leningen die uiterlijk tot eind 2000 worden aangegaan, om de kosten te dekken die OA zou maken voor de verplaatsing van de luchthaven Hellinikon naar de Internationale Luchthaven van Athene te Spata, en om de garantietermijnen van haar leningen te verlengen tot 31 maart 2001. Tot op dat tijdstip had de Griekse staat leningsgaranties geleverd ter waarde van 201,6 miljoen USD voor de aankoop van vier vliegtuigen, type Airbus 340. De Commissie informeerde de Griekse autoriteiten bij brief van 10 november 2000 (SG(2000)D/108307) dat ze besloten had om artikel 1, lid 1, onder ii), van de beschikking van 1998 te wijzigen, ten aanzien van de steunmaatregelen met betrekking tot leningsgaranties voor een totale waarde van 378 miljoen USD. Als gevolg van bovenstaande wijziging, bestond de betreffende steunmaatregel uit nieuwe leningsgaranties ter waarde van 378 miljoen USD voor leningen die uiterlijk tot 31 december 2000 zouden worden aangegaan voor de aankoop van nieuwe vliegtuigen en voor de nodige investeringen met betrekking tot de verplaatsing van Olympic Airways naar de nieuwe luchthaven te Spata. Voornoemde leningsgaranties mochten worden uitgegeven tot en met 31 maart 2001.

(24) In februari 2001 is OA daarvoor bij de ABN-AMRO Bank een lening aangegaan van ongeveer 62 miljard drachmen.

2.2. De economische en managementontwikkeling van OA van 1998 tot 2002

(25) Nadat de beschikking van 1998 was gegeven, ging de Griekse overheid in september 1998 over tot het uitbetalen van de tweede schijf van de kapitaalinjectie aan OA ter waarde van 15 miljard drachmen en heeft ze een deel van de staatsgaranties uitgegeven, die waren gemachtigd voor een bedrag van 378 miljoen USD voor vernieuwing van de OA-vloot en in het bijzonder voor de aankoop van vier nieuwe vliegtuigen van het type Airbus 340-400.

(26) In mei 1999 heeft de Griekse overheid aan de Commissie een rapport voorgelegd met betrekking tot de uitvoering van het herstructureringsplan van OA, en in juni 1999 heeft ze dit aangevuld met een memorandum. Dit rapport werd uitvoerig onderzocht door een onafhankelijk consultantsbureau (Deloitte & Touche) overeenkomstig de bepalingen van de beschikking van 1998 (artikel 1, onder a), van genoemde beschikking en artikel 1 - verbintenis h) van de beschikking van 1994).

(27) Het rapport was gebaseerd op de gecertificeerde jaarresultaten van 1997, op de door het management gemaakte ramingen voor 1998 en op de budgettaire verwachtingen voor het jaar 1999. Conclusie van het rapport was dat OA duidelijk onder de maat had gepresteerd ten aanzien van de voorzieningen in het plan. Vandaar dat bepaalde doelstellingen van de beschikking van 1998 niet tijdig werden bereikt omdat, zoals de Griekse autoriteiten het onder woorden brachten, "de feitelijke resultaten van 1997 zelfs de meest pessimistische verwachtingen als geformuleerd eind februari 1998, overtroffen". Inderdaad, het verkregen resultaat na rente, van 1997, liep op tot een verlies van 28 miljard drachmen (ongeveer 82 miljoen EUR) tegenover de voorziene winst van 1,7 miljard drachmen (ongeveer 5 miljoen EUR). Die slechte prestatie was te wijten aan het inkomstenverlies als gevolg van het verlaagde niveau van werkzaamheden, waaraan de arbeidsverstoringen gedeeltelijk schuld hadden. De kengetallen van de bezettingsgraad weken niet af van die welke in het plan waren voorzien, doch in het verslag stond vermeld dat die kengetallen bereikt werden ten laste van het rendement. De grote teruggang was hoofdzakelijk te wijten aan het feit dat de kortingen op de provisies van touroperators groter waren dan verwacht. Het management van de vennootschap had geen controle over het beleid ten aanzien van de incentives aan touroperators en er werd sterk getwijfeld in hoeverre op dat ogenblik de hulpmiddelen die dergelijke controle toelieten, reeds functioneerden. Bovendien waren de prestaties ondermaats door onder meer gebrek aan stiptheid, hoge leeftijd van de vliegtuigen, stakingen en de daaruit voortvloeiende geannuleerde vluchten.

(28) De vennootschap beweert dat ze, om die zwakke prestaties te compenseren, bezuinigingsmaatregelen had getroffen en was overgegaan tot een strikte financiële praktijk in de periode van februari 1998 tot augustus 1999. Er valt op te merken dat, ondanks die inspanningen en gegeven de frequente arbeidsacties in die periode, in het herstructureringsplan de kosten van dergelijke verstoringen op ongeveer 15 miljard drachmen waren geraamd. In werkelijkheid bedroegen de kosten 12 miljard drachmen en lagen dus 3 miljard lager dan de geraamde kosten (rapport Deloitte & Touche van 21 juli 1999, blz. 22) - de doelstellingen van het plan voor 1998 konden niet worden bereikt en het resultaat na rente stapelde zich op tot een verlies van 10,4 miljard drachmen (30,4 miljoen EUR) tegenover de voorziene winst van 14,6 miljard drachmen (42,3 miljoen EUR). In tegenstelling tot het voorgaande, bevestigde Griekenland dat het management er zich toe had verbonden om het herstructureringsplan en de doelstellingen die erin waren vervat, na te streven.

(29) Uit de analyse in het rapport van Deloitte & Touche, met betrekking tot de tekortkomingen tijdens de uitvoering van het plan van 1998, blijkt dat de Commissie geen positief besluit zal kunnen nemen ten aanzien van het uitbetalen van de laatste schijf. De Commissie heeft de analyse doorgezonden aan de Griekse autoriteiten met de brieven van 12 en 19 mei en 27 juli 1999. De Commissie heeft de Griekse overheid eveneens verzocht om een bijgewerkt herstructureringsplan voor OA voor te leggen, dat vervolgens onderzocht zou worden door de Commissie met het oog op een kapitaalinjectie van 7,8 miljard drachmen (22,8 miljoen EUR). In zijn antwoord van 26 augustus 1999 aan de Commissie, geeft Griekenland toe dat de verwezenlijking van het herstructureringsplan voor de periode 1998-2002 aan een bijkomende herziening toe was teneinde overeen te stemmen met de voorziene resultaten en teneinde de Commissie toe te laten met een positieve instelling de uitbetaling van de laatste schijf te onderzoeken.

(30) Om het hoofd te bieden aan deze problemen en om te zorgen dat "niet nog meer tijd wordt verspeeld in het herstructureringsproces" (memorandum van de Griekse autoriteiten van 11 april 2002) hadden de Griekse autoriteiten reeds beslist, - en de Commissie van hun voornemen op de hoogte gebracht bij schrijven van 7 juli 1999 - om via internationale openbare aanbesteding, het management van de luchtvaartmaatschappij aan een ervaren internationale consultancy firma over te laten. Uiteindelijk ging het managementcontract naar Speedwing (Consulting), de dochtermaatschappij van British Airways (hierna "BA" te noemen), in welk contract tevens het optierecht van BA was opgenomen om een aandeel van 20 % in OA te kopen, voor de periode van een jaar met als ingangsdatum de ondertekening van de managementovereenkomst.

(31) Na de bijeenkomst in augustus 1999 te Brussel, tussen de nieuwe managementgroep gevormd door Speedwing enerzijds en de ambtenaren van de Commissie anderzijds, hebben de Griekse autoriteiten bij schrijven van 18 november 1999 een gewijzigd herstructureringsplan voor OA ingediend, voorbereid door Speedwing. Beide maatschappijen waren echter al begonnen met de uitvoering ervan, zonder de officiële goedkeuring van de Commissie af te wachten. Het bureau Deloitte & Touche heeft het plan bestudeerd en had haar twijfels over bepaalde aspecten ervan. Het plan van Speedwing verschilde vooral van het plan dat door de Commissie was goedgekeurd per beschikking van 1998 en welk plan ten uitvoer was gelegd in 1998 en begin 1999, op het vlak van de prioriteit die Speedwing stelde aan de inkomstenverhoging en aan een uitbreiding van de activiteiten van de maatschappij. In het oorspronkelijke rapport van het bureau Deloitte & Touche, werd het plan van Speedwing als "ambitieus" bestempeld. De Griekse autoriteiten bevestigden met hun memorandum van 11 april 2002 "dat de filosofie van dit plan ver verwijderd was van de filosofie van het eerder goedgekeurde plan, daar het nieuwe plan hoofdzakelijk de inkomstenmaximalisatie en de uitbreiding van de activiteiten van de maatschappij beoogde in plaats van het uitgavenpatroon".

(32) De Commissie legde aan de Griekse autoriteiten het definitieve ontwerp voor van het rapport van Deloitte & Touche, waarin de oorspronkelijke problemen werden bevestigd (brief van 20 maart 2000). In die brief spreekt de Commissie haar bezorgdheid uit betreffende de mislukte uitvoering van het herziene herstructureringsplan zoals goedgekeurd per beschikking van 1998. Speedwing trok de conclusies van het Deloitte & Touche-rapport in twijfel en diende de Commissie van antwoord alvorens de firma zich midden 2000 terugtrok uit het OA-management. Met hun schrijven van 29 augustus 2000, gericht aan de Commissie, bevestigden de Griekse autoriteiten dat OA niet over officiële resultaten beschikte voor het jaar 1999 in de vorm van een gecertificeerde jaarrekening en verbonden ze zich ertoe de laatste schijf van de kapitaalinjectie niet uit te betalen. Griekenland verzocht de Commissie geen besluit te nemen in verband met dit onderwerp.

(33) In dezelfde periode wilden de Griekse autoriteiten samen met het nieuwe management dat zich na het vertrek van Speedwing had gevestigd, opnieuw de globale financiële toestand van de vennootschap onderzoeken, teneinde het jaar 1999 als een duurzame basis te beschouwen voor verdere herstructureringsinspanningen van de kant van OA. Bovendien had het management van de vennootschap zich voorgenomen om enkele van de langlopende effecten van de door het Speedwing-management genomen beslissingen, te "neutraliseren" daar ze de financies van de vennootschap negatief zouden beïnvloeden, alsook om "nadruk te gaan leggen op de kostenefficiëntie van de luchtvaartmaatschappij" (antwoord van Griekenland van 11 april 2002). In het najaar van 2000, heeft OA de firma PriceWaterhouseCoopers (PwC) verzocht om een compilerend verslag op te maken op basis van de oorspronkelijke, niet-gecertificeerde, geconsolideerde balans van 31 december 1999. PwC concludeert o.a. dat krachtens de bepalingen van Wet 2271/94, geamendeerd met Wet 2465/97 (artikel 14), OA en haar dochtermaatschappij Olympic Aviation, de vennootschapsbelasting op de belastbare winst dienden te betalen vanaf het jaar 1994. Uit genoemd rapport is weliswaar gebleken dat noch de boekhouding noch de administratie van OA en van Olympic Aviation door de belastingdiensten waren gecontroleerd, al sedert jaren niet, en in elk geval niet sinds 1998 voor Olympic Aviation en sinds 1992 voor Olympic Airways. Bovendien blijkt uit het rapport, dat de wettelijk voorgeschreven jaarrekening van 1999 van OA en Olympic Aviation, in die periode (december 2000) niet was goedgekeurd door de respectieve algemene vergaderingen van de aandeelhouders.

(34) Na het diepgaande onderzoek naar de financiële toestand waarin OA zich bevond als gevolg van het vertrek van het Speedwing-management, hebben de Griekse autoriteiten erkend, in de zomer van 2000, dat het herstructureringsplan van OA niet zou slagen indien het enkel gebaseerd was op eigen geldmiddelen of op de verkoop van een minderheid van aandelen. Begin zomer 2000, hebben de Griekse autoriteiten de Commissie op de hoogte gebracht van het feit dat ze zouden overgaan tot de verkoop van een meerderheid van de OA-aandelen teneinde de luchtvaartmaatschappij een financieringskans te geven. In september 2000 benoemden de Griekse autoriteiten "Credit Suisse First Boston" tot financieel adviseur. Gelijktijdig benoemden ze nog een aantal andere adviseurs zoals opgelegd door de Griekse Wet nr. 2000/91 inzake privatiseringen. Intussen waren de rapporten die in maart en oktober 2000 moesten worden ingediend krachtens de beschikking van 1998, nog steeds niet bekendgemaakt aan de Commissie.

(35) De beschikking van 1998 voorzag eveneens, als onderdeel van het plan, dat de verplaatsing van OA naar de AIA-Luchthaven zou worden gefinancierd door de kasstroom en door schadevergoedingen (punt 82 van de beschikking van 1998). De vennootschap zou immers een schadevergoeding ontvangen van de Griekse Staat voor de verloren gegane investeringen ooit gedaan op de luchthaven Hellinikon, nu deze gesloten werd (geraamd op 35 miljard drachmen). Bij brief van 3 juli 1988 gericht aan de Commissie, benadrukte Griekenland dat voornoemde schadevergoeding niet mag worden beschouwd als steun aan OA en dat de vergoeding strikt het bedrag dekt waarop elke andere firma recht zou hebben in een soortgelijke situatie. Voorts, als reactie op de gissingen van de Commissie omtrent de timing van de uitbetaling van genoemde vergoeding, bevestigde Griekenland aan de Commissie dat - op basis van een overeenkomst tussen OA en de Griekse Staat - het tijdstip van de uitbetaling zou samenvallen met de kosten die de maatschappij maakt om te verhuizen naar de AIA-luchthaven.

(36) Bij schrijven van 12 december 1999 heeft de Griekse overheid de Commissie ingelicht omtrent het feit dat de schadevergoeding die rechtstreeks verband houdt met de verplaatsing van OA naar de AIA-luchthaven, op 20 april 1999, werd geraamd op 33,66 miljard drachmen, zoals vastgesteld door het consultantsbureau American Appraisal UK, dat door de Griekse Staat was gecontracteerd om de verliezen vast te stellen die OA zou lijden als gevolg van de sluiting van de luchthaven Hellinikon en de verplaatsing naar de AIA-luchthaven.

(37) Voornoemd rapport werd aan de Commissie toegezonden, zonder dat er echter melding werd gemaakt van officiële aanvullende staatssteun. Alan Stratford werd door de Commissie gelast om te verifiëren in hoeverre de ramingen van het consultantsbureau American Appraisal waren gebaseerd op het beginsel van de "eerlijke marktwaarde" en of er sprake was van overcompensatie. Alan Stratford onderzocht de OA-situatie op de luchthaven Hellinikon en de toepassingsmethode van het beginsel van de eerlijke marktwaarde en kwam vervolgens in zijn eindrapport van mei 2000 tot de conclusie dat de overgemaakte bedragen als billijk konden worden bestempeld. Toch twijfelde hij aan de noodzaak om de uitrusting mee te rekenen als schade-element en vroeg hij zich af in hoeverre bepaalde historisch gegroeide voordelen die in het genot waren van OA zolang de maatschappij op de luchthaven Hellinikon was, moesten worden gecompenseerd met een schadevergoeding. Volgens de consultant zou Griekenland, indien het een andere methodiek had toegepast, namelijk die van Alan Stratford (voornamelijk ten aanzien van de hypothese betreffende de levensduur van de gebouwen) "een veel groter aantal schade-elementen in rekening hebben gebracht voor de schadevergoeding". OA verhuisde haar werkzaamheden tijdig naar de Internationale Luchthaven van Athene, die werd geopend op 28 maart 2001. Diezelfde dag werd de luchthaven Hellinikon gesloten.

(38) Tegen eind januari 2001, ging OA een lening aan voor 19,5 miljoen EUR bij de Helleense Handelsbank (Emboriki Trapeza tis Elladas), een staatsbank, op grond van een aan voornoemde bank gerichte overdracht van schuldvorderingen van OA op de Griekse Staat ten aanzien van niet vereffende vliegtuigtickets voor een totale waarde van 22 miljoen EUR. De verstrekte lening liep over een periode van één jaar.

2.3. De klachten van de HACA

(39) De Commissie heeft twee reeksen van klachten van de HACA ontvangen, namelijk op 12 oktober 2000 en op 24 juli 2001. Volgende luchtvaartmaatschappijen zijn lid van de HACA: Aegean Airlines, Cronus Airlines, Hellenic Star Airways, Cal Aviation, Trans European Airlines, Interjet, Avionic Aviator. De klachten hadden betrekking op het volgende:

a) de preferentiële uitkeringen aan het personeel van OA,

b) de vaagheid van de Griekse wet nr. 2733/99 inzake de schuldverrekening tussen OA en de Griekse Staat,

c) de achterstallige betaling van bepaalde landings- en parkeerrechten aan de luchthaven Hellinikon en het niet betalen van luchthavenbelastingen aan de AIA-luchthaven,

d) het verlaat afdragen van de "Spatossimo"-belasting (passagiersheffing ten behoeve van de ontwikkeling van de Griekse luchthavens) ten bedrage van 47 miljoen EUR (16 miljard drachmen),

e) het niet betalen of het betalen met grote vertraging van de huur voor de installaties en van de landingsrechten aan andere Griekse luchthavens dan die van Hellinikon en AIA,

f) de vrijstelling van BTW op de brandstof en op de vervangstukken bestemd voor Olympic Aviation, wat overeenkomt met een financieel voordeel ten bedrage van 2,6 miljoen EUR,

g) het niet betalen of het betalen met grote vertraging van de sociale bijdragen, het niet afdragen of het afdragen met grote vertraging van de BTW van 8 % die op de binnenlandse tickets wordt geheven, het niet betalen of het betalen met grote vertraging van de sommen verschuldigd aan Olympic Catering.

3. HET BESLUIT VAN 6 MAART 2002

3.1. Redenen waarom het onderzoek werd ingesteld

(40) De antwoorden gegeven door de Griekse autoriteiten op 19 februari 2001, op 7 en 11 december 2001 en op 12 maart 2002 omtrent voornoemde klachten, namen de twijfels van de Commissie niet weg, vandaar dat ze besloot de formele onderzoeksprocedure in te stellen zoals bepaald in artikel 88, lid 2, van het Verdrag Het verzoek wordt ingesteld om volgende twee redenen:

1. Misbruik van steun die was goedgekeurd bij de beschikkingen van 1994 en 1998 van de Commissie

(41) a) Het niet naleven van het herstructureringsplan: Het herstructureringsplan dat aan de basis lag van de goedkeuring van 1998, is duidelijk niet toegepast zoals voorzien. Met name de wijzigingen in de organisatiestructuur van de vennootschap zijn nooit uitgevoerd, gezien het feit dat de managementniveaus zo goed als ongewijzigd bleven. Er werden meer arbeidsplaatsen geschrapt dan voorzien in het herstructureringsplan (zie punten 11-17). Blijkbaar is dit te wijten aan het feit dat werkzaamheden die vroeger door OA werden verricht, waren overgeheveld naar dochtermaatschappijen van OA. Ondanks de loonbevriezing van het personeel in de periode 1996-1997, werd het effect van de verminderde productiekosten grotendeels te niet gedaan door de grote loonstijging van 1998.

(42) Hierbij dient te worden opgemerkt dat de doelstellingen van het herstructureringsplan dat de basis vormde voor de beschikking van 1998, nooit werden bereikt. Dit is te wijten aan de financiële toestand van OA, zoals uiteengezet hierboven in de onderhavige beschikking. Op grond van bovenstaande gegevens twijfelt de Commissie er sterk aan in hoever de financiële en economische ontwikkeling van OA overeenstemde met het plan dat over de periode 1998-2002 liep en dat als basis diende voor de per beschikking van 1988 goedgekeurde steunmaatregelen. Vooral omdat de Commissie niet de minste informatie heeft ontvangen met betrekking tot de resultaten van het boekjaar 2000, noch een enkele raming voor het jaar 2001, en gezien het feit dat Speedwing er niet in geslaagd is een plan met initiatieven en herstructureringsmaatregelen op te stellen welk aan de doelstellingen van de beschikking van 1998 voldeed, blijft de Commissie in het ongewisse omtrent de financiële toestand van de vennootschap, welke toestand zij beschouwt als zijnde ver verwijderd van de doelstellingen die in het herstructureringsplan waren vastgesteld voor 2000-2002.

(43) In tegenstelling tot de voorwaarden opgelegd door artikel 1, lid 2, van de beschikking van 1998, werd in maart en oktober 2000 geen enkel rapport ingediend bij de Commissie inzake de toepassing van het plan. Bij ontstentenis van informatie en van betrouwbare boekhoudkundige gegevens betreffende de resultaten van de vennootschap, is het voor de Commissie totaal onmogelijk om ten volle te verifiëren of die essentiële voorwaarde vervuld is, zonder eerst verder onderzoek te verrichten.

(44) Uit bovenstaande uiteenzetting blijkt dat niet continu werd voldaan aan de economische en financiële verwachtingen die de basis vormden van het plan opgesteld door de Griekse Staat en goedgekeurd door de Commissie. De verwezenlijking van het herstructureringsplan werd van nabij gevolgd en er werd sterk getwijfeld aan het feit of de huidige economische en financiële toestand van OA nog steeds beantwoordt aan de financiële kerncijfers en de operationele kengetallen van het genoemde plan. De Commissie ging zelfs zo sterk twijfelen, dat het gerechtvaardigd was de beschikking van 1998 te heronderzoeken naar de correcte toepassing van het herstructureringsplan.

(45) b) Het niet naleven van de voorwaarden en de verbintenissen van eerdere beschikkingen. Artikel 1, onder d), van de beschikking van 1998 verplicht Griekenland om per 1 december 1998 een volledig operationeel en adequaat geïntegreerd managementsysteem (hierna MIS-systeem - Management Information System - te noemen) toe te passen. De Griekse autoriteiten hebben tot op heden nog geen rapport ingediend bij de Commissie omtrent het MIS-systeem en ze hebben evenmin de Commissie op de hoogte gebracht in verband met de graad van toepassing en de resultaten van het systeem.

(46) Bij beschikking van 1998 werd Griekenland gelast om per 1 december 1998 een volledig operationeel en adequaat geïntegreerd managementsysteem in werking te hebben gesteld. Het instellen van het MIS-systeem had tot doel het management van OA te voorzien van adequate informatie zodat ze de resultaten van het herstructureringsplan zouden kunnen volgen en het plan verder wijzigen indien nodig. Er dient eveneens te worden opgemerkt dat op grond van het herstructureringsplan dat de kern uitmaakte van de beschikking van 1998, de Griekse Staat verplicht was geconsolideerde balansen op te stellen voor OA en haar dochtermaatschappijen. De accurate invoer van gegevens voor het opstellen van genoemde balansen zou afkomstig zijn van een volledig operationeel en adequaat MIS-systeem.

(47) De Commissie had de nadruk gelegd op de absolute noodzaak van deze stap, niet alleen met de bedoeling dat aan de voorwaarde zelf van de beschikking zou worden voldaan, maar veeleer omdat de maatschappij er wel bij zou varen. De ervaring met de balansen van 1997 zoals beschreven in punt 26, toont duidelijk aan hoe moeilijk het is de doelstellingen te bereiken die werden bepaald in een plan zonder duidelijk vertrekpunt. Algemeen genomen, betekent dit dat het management van een firma pas in staat is de juiste beslissingen te nemen ten aanzien van een bepaalde situatie in de toekomst, als ze tijdig een coherent, accuraat en precies beeld heeft gevormd van de acties, successen en/of tegenslagen in het verleden. Een dergelijk managementsysteem heeft o.m. tot gevolg dat de onderliggende gegevens die worden geregistreerd in de boekhouding van de maatschappij, tijdig en nauwkeurig worden verwerkt, gecontroleerd en aan het management gerapporteerd.

(48) Artikel 1, onder a), van de beschikking van 1998 legt Griekenland de verplichting op om zich te houden aan de verbintenissen van artikel 1 onder a) tot en met u) van de beschikking van 1994 van de Commissie. Teneinde een goed inzicht te krijgen in de juridische context waarin OA zou moeten hebben functioneren, zoals elke andere handelsvennootschap vanaf 1994 overeenkomstig de bepalingen van het gewone handelsrecht, is het nuttig het volgende in herinnering te brengen: OA is een openbaar bedrijf dat geen deel uitmaakt van de Griekse overheidsadministratie maar wel onderworpen is aan de regels van het privaatrecht en in het bijzonder aan de bepalingen van wet nr. 2190/1920 inzake de vorm en de werking van particuliere naamloze vennootschappen ("Anonymos Etaireia" - Naamloze Vennootschap). Genoemde vennootschappen zijn onderworpen aan strenge publicatievoorwaarden. Ondanks het feit dat OA geregistreerd staat onder nr. 422/01/B/86/423, zijn de OA-statuten nooit gepubliceerd noch op voornoemde wijze noch op een andere wijze, volgens de informatie waarover de Commissie beschikt.

(49) Krachtens artikel 25 van wet nr. 2190/1920, dient de algemene vergadering van aandeelhouders samen te komen binnen de zes maanden na het einde van elk boekjaar om de jaarrekening van de vennootschap met betrekking tot het afgelopen boekjaar, te bespreken en goed te keuren. Voorts, krachtens artikel 43b, lid 5, van voornoemde wet, dient de Raad van Beheer van elke naamloze vennootschap de jaarrekening van de vennootschap van het voorafgaande boekjaar te publiceren uiterlijk 20 dagen voor de algemene vergadering van aandeelhouders wordt bijeengeroepen. OA heeft de jaarrekening van 1999 echter pas op 28 december 2001 gepubliceerd. De jaarrekening werd opgesteld op 31 maart 2001 door de president-directeur van de vennootschap en door de directeur-generaal. De jaarrekening werd op 11 december 2001 door accountants onderzocht. Uit deze data kan duidelijk worden afgeleid dat niet aan de vereiste voorwaarden werd voldaan van de wet die toepasselijk is op elke particuliere naamloze vennootschap. Behoudens verdere maatregelen die de Commissie genoodzaakt wordt te nemen naar aanleiding van die situatie in de context van de toepassing van artikel 3, lid 1, en artikel 5, lid 6, van Verordening (EEG) nr. 2407/92 van 23 juli 1992 van de Raad inzake het afgeven van exploitatievergunningen aan luchtvaartmaatschappijen(6), is deze kwestie van wezenlijk belang voor de concurrentiepositie die OA inneemt op de markt en voor haar mededingers, te weten dat in het verslag van de accountants voor het boekjaar dat eindigde op 31 december 1999 wordt gewezen op het feit dat de eigen middelen van de vennootschap beneden het niveau van de 50 % van het aandelenkapitaal waren gezakt. Inderdaad, blijkens de gegevens van het boekjaar 1999, maken de eigen middelen (33699706104 drachmen of 98,89 miljoen EUR) nauwelijks 27,8 % uit van het aandelenkapitaal (120947970000 drachmen of 354,94 miljoen EUR). Krachtens artikel 47 van wet nr. 2190/1920 heeft deze situatie tot gevolg dat de Raad van Beheer de vergadering van aandeelhouders dient bijeen te roepen om te beslissen over de ontbinding van de vennootschap of over het aannemen van andere maatregelen om de financiële toestand van de vennootschap bij te sturen.

(50) Dit bijzondere aspect doet nog meer twijfel rijzen. Het blijkt derhalve noodzakelijk een onderzoek in te stellen naar de voorwaarden onder welke OA en haar dochtermaatschappijen in de mogelijkheid waren hun werkzaamheden te blijven uitoefenen na 1999 zonder de herstructureringsmaatregelen toe te passen en bovendien in strijd met de bepalingen van het gewone handelsrecht. De Commissie wijst erop dat deze situatie niet enkel een inbreuk maakt op de verbintenissen en voorwaarden die waren voorzien in voorgaande beschikkingen maar tevens een eventueel element van steun inhoudt (zie arrest van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen, zaak Magefesa, C-480/98).

(51) Hetzelfde kan worden gezegd(7) van de juridische en fiscale status van OA en van de status van OA's betalingen aan de Griekse Staat. Uit die gegevens blijkt dat de onderneming bij machte was om haar werkzaamheden te blijven uitoefenen op zijn minst vanaf 1999, zonder te voldoen aan de verplichtingen ten aanzien van de belastingen en de sociale verzekering en ten aanzien van de sommen verschuldigd voor luchthavenbelastingen, bijdragen, huurgelden en lasten, aan de verschillende Griekse luchthavens en aan de Griekse Staat zelf.

(52) De huidige situatie van het niet betalen of achterstallig betalen van de bedragen verschuldigd voor luchthavenbelastingen, belastingen, huurgelden, rechten en alle andere bijdragen aan Griekse luchthavens en aan de Griekse Staat, roepen vragen op in verband met het feit of er aan OA misschien een nieuwe staatssteun is toegekend in tegenstelling tot wat werd bepaald per beschikking van 1998, welke steun waarschijnlijk de mededinging tussen de luchtvaartmaatschappijen die vluchten onderhouden met Griekenland als bestemming of als vertrekpunt, nog verder aantast.

(53) De Commissie vestigt vooral de aandacht van de Griekse autoriteiten op de uitzonderlijk moeilijke situatie voor de mededingers van OA. In die context wordt voornamelijk melding gemaakt van de maatschappij Axon Airlines. Maar ook andere mededingers zoals Cronus Airlines en Aegean Airlines ondervinden grote hinder die blijkbaar gedeeltelijk te wijten is aan het feit dat OA op juridisch en financieel vlak niet onpartijdig wordt behandeld door de Griekse Staat. Het is daarom dus best mogelijk dat de huidige situatie van OA's schuldenlast tegenover de Griekse luchthavens en de Griekse Staat een steun inhoudt die indruist tegen het gemeenschappelijke belang.

(54) De juridische en fiscale status van OA. Een reeks van wetten hebben OA onderworpen aan het directe toezicht en de controle van Ministeries, waarbij OA rechten en verplichtingen worden opgelegd die sterk afwijken van voornoemde wetten. Bovendien worden er op grond van andere Griekse wetten, uitsluitend aan OA belastingvoordelen toegekend die niet gelden voor particuliere naamloze vennootschappen of voor andere vormen van handelsvennootschappen.

(55) Blijkbaar staan deze bepalingen lijnrecht tegenover de verbintenis aangegaan door de Griekse Staat om het volgende te garanderen:

a) dat - op het vlak van management en status - (deel VII van de beschikking van 1994 en artikel 1, onder a) en c), van diezelfde beschikking) OA de fiscale status zal aannemen van een naamloze vennootschap en een onderneming zal worden, onderworpen aan het gewone recht, op gelijke voet met de overige communautaire luchtvaartmaatschappijen, zonder speciale voorrechten of beperkende voorwaarden;

b) dat de staat zijn inmenging in het management van OA strikt beperkt tot de uitoefening van zijn rol als aandeelhouder (artikel 1, onder b), van de beschikking van 1994);

c) dat de staat onmiddellijk de nodige wettelijke maatregelen zal treffen opdat het plan efficiënt ten uitvoer wordt gelegd ten aanzien van de sociale, financiële en salariëringsaspecten (artikel 1, onder f), van de beschikking van 1994).

De wetsbepalingen in kwestie zijn de volgende:

(56) Wet 2271/94 en Wet 2602/98. Per beschikking van 1998 heeft de Commissie geoordeeld dat artikel 2, lid 12, onder a), en artikel 4 van wet 2271/94, die de tenuitvoerlegging van het herstructureringsplan van OA beoogden, op het vlak van personeelsmanagement niet vergelijkbaar waren met de bepalingen geldig voor een particuliere onderneming. Bovendien heeft de Commissie nota genomen van het feit dat met artikel 4, lid 4, van wet 2271/94, OA en haar dochtermaatschappijen opnieuw de hoedanigheid van overheidsbedrijf hadden aangenomen voor zover de personeelsaanwerving betrof.

(57) Vooral voor wat het systeem van personeelsaanwerving betreft, heeft de Commissie in haar beschikking van 1998 rekening gehouden met de bepalingen van wet 2190/94 met betrekking tot de openbare ondernemingen en de publiekrechtelijke ondernemingen die tot de openbare sector behoren. Enkel in artikel 14, lid 2, onder j), van genoemde wet, zijn vrijstellingen voorzien, namelijk voor de piloten van OA.

(58) Voorts heeft de Commissie in voornoemde beschikking (punt 66) gesteld dat "de omslachtige administratieve procedure voor het vaste personeel het flexibele personeelsbeleid niet in de weg staat, daar de behoefte aan dergelijk personeel gewoonlijk op voorhand is gepland". Voornoemde bepalingen van wet 2271/94 werden aangevuld door wet 2602/98 ter voltooiing van de tenuitvoerlegging van het herstructureringsplan van OA. Artikel 3, lid 2, van voornoemde wet bepaalt dat alle categorieën van het personeel (vliegend personeel, technisch personeel, grondpersoneel) onderworpen zijn aan de bepalingen van wet 2190/94.

(59) Het blijkt dus dat de vroegere flexibiliteit aangewend voor de aanwerving van het vliegend personeel (en de piloten) opgeheven was. Bovendien is het niet duidelijk of de voorzieningen van wet 2527/97 waarin - zoals vermeld in de beschikking van 1998 - een speciale wervingsprocedure is vastgelegd voor het seizoengebonden personeel van OA, expliciet zijn opgeheven door wet 2602/98. Dit blijkt hier het geval te zijn want in die laatste wet wordt het seizoengebonden personeel niet uitdrukkelijk uitgesloten ten aanzien van de bepalingen van wet 2190/94 met betrekking tot openbare ondernemingen en publiekrechtelijke ondernemingen die tot de openbare sector behoren, teneinde de flexibiliteit te behouden voor de aanwerving van seizoengebonden personeel.

(60) Voorts dient te worden opgemerkt dat het OA-management niet onderworpen is aan de voorzieningen van wet 2190/94 zoals bepaald in artikel 2 van wet 2608/98 betreffende personeelsregelingen (preambule, lid 3). Als OA echter een onderneming van openbaar nut is conform wet 2414/96, zoals hierna wordt toegelicht, dan is het management en in het bijzonder de president-directeur en de voorzitter van de Raad van Beheer, de directeur-generaal en de algemene en juridische adviseurs, benoemd door de regering. Door toedoen van deze aspecten, gaan de voorwaarden voor personeelswerving bij OA nog verder afwijken van de vaste praktijken van het gewone recht dat van toepassing is voor particuliere ondernemingen of particuliere naamloze vennootschappen.

(61) Wet 95/76. Artikel 3, lid 2, van de wet bepaalt dat de vorderingen van de Bank of Greece (Trapeza tis Elladas) op OA voor leningen verstrekt door de Staat aan OA sinds 1 januari 1975 worden beschouwd als schuldvorderingen ten opzichte van de Staat en bijgevolg kunnen worden gecompenseerd met alle vorderingen van OA tegenover de Staat.

(62) Artikel 3, lid 3, van de wet bepaalt dat alle contractuele transacties verricht door OA in het kader van de overdracht van activa, onroerend bezit of andere eigendommen, met name vliegtuigen, motoren, helikopters enz., alsook alle andere notariële transacties, vrijgesteld zijn van alle notariële en registratierechten. Artikel 4, lid 2, van de wet bepaalt dat per besluit van de Ministerraad kan worden beslist dat aandelen van OA worden overgedragen aan de Helleense Bank voor Industriële Ontwikkeling (ETVA), in afwijking tot de in andere gevallen toegepaste bepalingen van de Griekse wetgeving. Artikel 4, lid 3, van de wet bepaalt dat OA in elk geval onder de controle en het toezicht blijft van de Minister van Transport en Communicatie. Het toepassingsgebied van voornoemde bepaling is heel uitgebreid en dekt alle werkzaamheden en managementaspecten van OA. Dit is een van de grootste verschillen tussen een onderneming als OA en andere privaatrechtelijke of publiekrechtelijke naamloze vennootschappen. Artikel 4, lid 4, van de wet bepaalt dat alle contractuele transacties met betrekking tot de overdracht van enige activa of andere eigendommen van OA aan privaatrechtelijke of publiekrechtelijke lichamen, vrijgesteld zijn van belastingen, belastingen en rechten. Artikel 6, lid 2, van de wet bepaalt dat uitkeringen voor maaltijden betaald aan het OA-personeel van de luchthaven niet meetellen als onderdeel van het salaris en ook niet onderworpen zijn aan de sociale bijdragen ten gunste van de IKA-instelling (Helleense Sociale Verzekering) en overige verzekeringsinstellingen. Laatstgenoemd aspect wordt eveneens aangeklaagd in de tegen de Griekse staat gerichte klacht van 12 oktober 2000, ingediend bij de Commissie door de HACA. Artikel 6, lid 3, laatste paragraaf, bepaalt dat elke herwaardering van de eigendommen van OA en de daaruit voortvloeiende waardeaanpassing, vrijgesteld is van belastingen of andere belastingen.

(63) Wet 2414/96. Het voorwerp van deze wet is "de modernisering van de openbare ondernemingen en organisaties, en andere bepalingen". De wet heeft OA en haar dochtermaatschappijen opgenomen in de lijst van "openbare ondernemingen" die onderworpen zijn aan deze wet en worden gekenmerkt als zijnde "van openbaar nut" (de zogenaamde "DEKO's" in het Grieks). Het merendeel van de firma's die onderworpen zijn aan de bepalingen van deze wet, zijn reeds privaatrechtelijke naamloze vennootschappen. De ondernemingen die nog niet zijn omgevormd tot naamloze vennootschap, dienen een dergelijke vennootschapsvorm aan te nemen, krachtens artikel 2 van voornoemde wet.

(64) De voorzieningen van voornoemde wet die ook op OA van toepassing zijn, wijken duidelijk af van de overeenkomstige bepalingen die worden toegepast op de gewone privaatrechtelijke naamloze vennootschappen. De DEKO's worden beschouwd als ondernemingen die diensten leveren van algemeen belang en dus is de inmenging van de Griekse overheid in het management en de algemene werking van die ondernemingen, intensiever. Voor de DEKO-ondernemingen bestaat er trouwens geen enkel vast juridisch kader. Bijgevolg kan het bemoeiingsgebied van staatsinterventies gevarieerd zijn.

(65) Met uitzondering van de artikelen 14, 19 en 20, die niet van toepassing zijn op OA, wijken alle andere artikelen van voornoemde wet (in totaal 24 artikelen) sterk af van de bepalingen van wet 2190/1920. Enerzijds heeft de Griekse staat de mogelijkheid, in zijn hoedanigheid als exclusieve aandeelhouder van OA, om de leden van de Raad van Beheer van OA te benoemen en te herroepen op om het even welk moment, zoals geldt voor de particuliere naamloze vennootschappen van het gewone recht, waarbij de Raad van Beheer wordt benoemd door de algemene vergadering van aandeelhouders. Anderzijds, krachtens de bepalingen die gelden voor de DEKO-ondernemingen, heeft de overheid de mogelijkheid de facto te interveniëren en moet OA bijgevolg andere procedures volgen voor het benoemen van de leden van de Raad van Beheer en voor het nemen van beslissingen. De president-directeur van OA wordt door de overheid zelf benoemd als zijnde haar vertegenwoordiger en kan tegelijk ook voorzitter zijn van de Raad van Beheer van de vennootschap. Bovendien beschikken de DEKO-ondernemingen, in tegenstelling tot de gewone particuliere naamloze vennootschappen, over een bijkomend lichaam, namelijk de Raad van Bestuurders. De hoofdtaak van deze Raad bestaat erin het beleid van de vennootschap te coördineren met dat van de regering. Voorts wordt aan de DEKO-ondernemingen (en dus ook aan OA) preferentiële toegang verleend tot programma's gefinancierd door staatsmiddelen voor projecten van nationaal, communautair of internationaal belang.

(66) De Commissie is van mening dat voornoemde maatregelen die speciaal gelden voor OA, twijfel doen rijzen omtrent de verenigbaarheid ervan met bovenvermelde verbintenis aangegaan door de Griekse staat. Dit wordt nog versterkt omdat artikel 1, onder c), van de beschikking van 1994 gewag maakt van de vrijstelling van belastingen voor het herkapitaliseren en herstructureren van OA, voorzover die belastingen rechtstreeks voortvloeien uit het herstructureringsplan. Aangezien er uitsluitend aan OA speciale financiële voordelen worden verleend, impliceert dit een nieuwe steun. De maatregelen getroffen bij wet 75/96 en 2414/96 gaan verder dan genoemde bepaling van beschikking 1994. Voorts onthullen ze dat OA duidelijk nog steeds niet het statuut van particuliere onderneming of particuliere naamloze vennootschap naar gewoon recht heeft aangenomen, waarmee OA inbreuk maakt op de bepalingen van artikel 1, onder a), b) en f), van de beschikking van 1994.

2. Instelling van de procedure ten aanzien van nieuwe onrechtmatige steun

(67) De Commissie oordeelt dat volgende maatregelen niet enkel een eventuele inbreuk maken op eerdere beschikkingen maar dat ze hoogstwaarschijnlijk staatssteun inhouden:

a) De tolerantie die Griekenland aan de dag legt ten aanzien van het niet toepassen van de regels van het gewone handelsrecht op OA (wetten 2190/1920, 2271/94, 2602/98, 95/76 en 2414/96);

b) De tolerantie die Griekenland aan de dag legt ten aanzien van het niet betalen of het verlaat betalen van de sociale bijdragen, alsook ten aanzien van het vervullen van de belastingplicht door OA;

c) De tolerantie die Griekenland aan de dag legt ten aanzien van het niet betalen of het verlaat betalen van allerlei luchthavenbelastingen;

d) De vrijstellingen van belasting en van alle notariële en registratierechten voor transacties verricht door OA;

e) De mogelijkheid om op een vage manier de schulden te compenseren tussen de staat en OA of tussen de luchthavens en OA, met inbegrip van de "Spatossimo"-belasting;

i) Het feit dat krachtens de bepalingen van het Presidentieel Besluit 138/97 OA verplicht wordt de luchthavenbelastingen te betalen en OA niet vrijgesteld is van de betaling van allerlei huurgelden of overige lasten, bijdragen en rechten voor het gebruik van ruimten op de Griekse luchthavens, betekent daarom nog niet dat OA de respectieve lasten, belastingen, rechten en bijdragen ook daadwerkelijk betaalt. De Griekse autoriteiten hebben inderdaad toegegeven in hun correspondentie met de Commissie met betrekking tot de klacht ingediend door de HACA, dat OA achterstallige betalingen had en dat ze in feite had verzocht om de schulden te laten compenseren met haar schuldvorderingen op de Griekse staat.

ii) Hetzelfde argument geldt voor de compensatie van schulden tussen OA en de Griekse staat, zoals bepaald krachtens wet 2733/99. Hierbij wordt benadrukt dat voornoemde schuldencompensatie niet als onverenigbaar wordt beschouwd conform artikelen 87 tot 89 van het Verdrag. Deze welbepaalde maatregel verstrekt echter de gegevens van de aan beide zijden gecumuleerde schuld, op een wijze die niet objectief, relevant, doorzichtig en neutraal is, noch vrij van discriminatie. Er wordt bijgevolg sterk getwijfeld aan de manier waarop de compensatiebedragen werden berekend. Met andere woorden, er wordt sterk getwijfeld aan de verenigbaarheid van de berekeningsmethode en de bedragen die gecompenseerd werden op grond van de bepalingen van wet 2733/99, namelijk 9862639493 drachmen (28,9 miljoen EUR) zijnde het openstaande saldo tot 31 december 1998, waarin blijkbaar ook de belastingen zitten die OA verschuldigd is voor achterstallige luchthavenbelastingen en huurgelden van ruimten tot en met 31 mei 1999.

iii) Voorts wordt er sterk getwijfeld aan de betalingsvoorwaarden ten aanzien van de luchthavenbelastingen aan de Internationale Luchthaven van Athene en ten aanzien van de betaling van de belastingen ten behoeve van. de ontwikkeling van de luchthavens, de zogenaamde "Spatossimo"-belasting. De Commissie maakt zich vooral zorgen over de verklaring afgelegd door de Griekse autoriteiten, welke verklaring vervat is in de opmerkingen die ze hebben ingediend naar aanleiding van de bijkomende klacht, namelijk dat OA verzocht had het bedrag van 15 miljoen EUR verschuldigd voor de Spatossimo-belasting te compenseren alsook de bedragen van de achterstallige betalingen van luchthavenbelastingen en huurgelden voor ruimten op andere Griekse luchthavens. Als men bedenkt dat OA de grootste exploitant is van alle Griekse luchthavens, dan betekent het niet betalen van genoemde lasten en huurgelden een groot inkomstenverlies voor de betreffende luchthavens en heeft dit tot gevolg dat de mededinging tussen de luchtvaartmaatschappijen die dezelfde luchthavens aandoen, in belangrijke mate wordt aangetast.

iv) Blijkbaar tolereert de Griekse staat dat OA de luchthavenbelastingen, de belastingen, de huurgelden en overige bijdragen die de maatschappij verschuldigd is aan de luchthavens en aan de overheid zelf, met uitstel betaalt, precies omdat de overheid voornoemd compensatiebedrag nog niet volledig heeft afbetaald aan OA. De status van betalingen van de Griekse staat ten aanzien van overeengekomen bedragen en/of van thans nog uitstaande bedragen tegenover OA ter dekking van de teloorgegane investeringen van OA op de luchthaven Hellinikon, wekt twijfels op in hoeverre de bewuste betalingen wel verenigbaar zijn. Op dit punt moet vooral aandacht worden besteed aan de beweringen van de Griekse autoriteiten die vervat zijn in de opmerkingen die ze hebben gemaakt naar aanleiding van de bijkomende klacht ingediend door de HACA.

f) Het verlenen van de vergunning voor gebruik van de brandstofinstallaties, aan een dochtermaatschappij van OA zonder aankondiging van openbare aanbesteding en zonder toepassing van de tariefvoorwaarden. Met betrekking tot de brandstofinstallaties, zijn er twee punten die vragen oproepen: OA is de grootste aandeelhouder van de OFC (Olympic Fuel Company) (66 %). De OFC werd geselecteerd door de Griekse staat bij openbare aanbesteding, voor de bouw en de exploitatie van de installaties voor brandstofvoorziening op de AIA-luchthaven. Er zijn grote discrepanties vastgesteld tussen de daadwerkelijke kosten en de oorspronkelijke kosten van genoemde installatie. Er wordt sterk getwijfeld aan het feit of de bedragen die door de OFC werden berekend als belasting voor brandstofvoorziening om de investering te dekken, zich beperken tot verschillen in de wisselkoers of ook elementen van staatssteun inhouden;

g) Het verstrekken van een lening van 19,5 miljoen EUR door een openbare handelsbank (Emboriki Trapeza tis Elladas) aan OA, op grond van de schuldvorderingen van OA op de Griekse staat, die de maatschappij heeft overgedragen aan de bank, ter waarde van 22 miljoen EUR afkomstig van niet-betaalde tickets.

(68) Bij het instellen van de procedure heeft de Commissie een "bevel tot informatieverstrekking" uitgevaardigd, overeenkomstig artikel 10 van Verordening (EG) nr. 659/1999 van 22 maart 1999 van de Raad, dat gedetailleerde regels vaststelde voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag(8) betreffende alle informatie die noodzakelijk is teneinde een besluit te kunnen nemen omtrent de vermoedelijke inbreuk gepleegd op de verbintenissen en de voorwaarden van de beschikking van 1998 inzake de uitvoering van het herstructureringsplan op grond van voornoemde beschikking en met betrekking tot de vermoedelijke nieuwe onrechtmatige steun waarnaar verwezen hierboven. Die informatie dient alle relevante gegevens te bevatten en in het bijzonder:

a) de gecertificeerde financiële jaarrekeningen van de jaren 2000 en 2001,

b) het gebruik van de leningsgaranties zoals voorzien in de beschikking van 1998, voor de aankoop van vliegtuigen en de verplaatsing van Olympic Airways naar de AIA-luchthaven,

c) de staat van alle gevallen van financiële en operationele leasing van de vliegtuigen geëxploiteerd door Olympic Airways en haar dochtermaatschappijen,

d) alle gegevens die betrekking hebben op de introductie van een beleid en een programma voor renderend management,

e) alle informatie die betrekking heeft op de verplaatsingoperaties van Olympic Airways naar de AIA-luchthaven,

f) de rapporten in verband met de uitvoering van het herstructureringsplan welke moesten worden ingediend ten laatste in maart en oktober van het jaar 2000,

g) de status en de detailopgave van de betalingen door OA ten aanzien van de "Spatossimo"-belasting en van de BTW die de vennootschap en de dochtermaatschappijen verschuldigd zijn, alsook ten aanzien van de luchthavenbelastingen aan de luchthavens van Hellinikon en AIA, en alle huurgelden, belastingen, rechten en bijdragen betaalbaar aan Hellinikon, aan AIA en aan alle overige luchthavens, vanaf 1998 tot heden,

h) alle relevante informatie en in het bijzonder alle details en voorwaarden van betaling ten aanzien van de garantie voor de lening van 19,5 miljoen EUR die verstrekt werd in februari 2002 door de Griekse Staat (Helleense Handelsbank - "Emboriki Trapeza tis Elladas") aan OA als vergoeding van de exploitatiekosten.

(69) De Griekse autoriteiten hebben een antwoord gegeven op 11 april. Hoewel de verstrekte informatie enorm uitgebreid was, ontbraken nog steeds de gecertificeerde jaarrekeningen van de jaren 2000 en 2001, alsook de rapporten met betrekking tot de uitvoering van het herstructureringsplan, welke hadden moeten zijn ingediend in maart en oktober 2000. In diezelfde brief heeft Griekenland de Commissie op de hoogte gebracht van het feit dat het een nieuwe procedure had ingesteld voor de privatisering van OA.

3.2. Bevel tot informatieverstrekking

(70) De Commissie heeft bijgevolg op 9 augustus 2002 een tweede bevel tot informatieverstrekking gegeven, gericht aan Griekenland met het volgende verzoek:

a) De informatie te verstrekken die reeds was gevraagd per besluit van 6 maart 2002, namelijk:

i) De geauditeerde jaarresultaten over de jaren 2000 en 2001.

ii) De accurate en kwantitatieve gegevens, enerzijds inzake de door OA niet vereffende operationele kosten in 2001(9) (wat niet enkel de lasten van het jaar 2001 maar tevens de lasten van de voorgaande jaren opheldert), en anderzijds inzake het afbetalingsschema van genoemde schulden vanaf 1 januari 2002.

b) Volgende aanvullende informatie te verstrekken:

i) De accurate en kwantitatieve gegevens met betrekking tot alle korte schulden tegenover financiële instellingen en derden, alsook met betrekking tot het afbetalingsschema van de schulden(10).

ii) De concrete economische gegevens van Olympic Airways voor het eerste halfjaar van 2002, vergezeld van een objectieve analyse van de elementen die zouden toestaan dat de maatschappij levensvatbaar blijft in 2002. Die analyse dient te worden gecontroleerd en bevestigd door een onafhankelijke deskundige.

iii) De wetsbepalingen ter wijziging van wet 2414/96 en van de artikelen 4, lid 2, 3, lid 3, 4, lid 2 tot 4, 6, lid 2, 6, lid 3 van wet 95/76, die objectief beogen dat Olympic Airways de mogelijkheid krijgt om effectief als een particuliere naamloze vennootschap te handelen, onafhankelijk van welke staatsinvloed ook, behalve die invloed uitgeoefend door de Staat in zijn hoedanigheid van aandeelhouder.

(71) De Griekse overheid heeft een antwoord ingezonden op 1 oktober 2002 en heeft de Commissie verzocht een bijeenkomst te houden voor het bespreken van de kwestie. Bij de informatie ingezonden aan de Commissie, ontbreken nog steeds de geauditeerde jaarresultaten van 2001. De analyse voor 2002, gecertificeerd door een onafhankelijke deskundige, werd ingezonden op 14 november 2002.

4. OPMERKINGEN VAN DE GRIEKSE AUTORITEITEN

(72) De Commissie zou willen benadrukken dat de informatie die Griekenland heeft verstrekt naar aanleiding van de ingestelde procedure en van de twee bevelen tot informatieverstrekking, welke bevelen werden gegeven door middel van de brieven van 11 april 2002 en 1 oktober 2002, en ook de informatie die werd verstrekt ter gelegenheid van de bijeenkomst van 16 oktober, meestal laat en onvolledig was. Volgens de Griekse autoriteiten was de situatie ten aanzien van enerzijds het misbruik van de steun die verleend was in 1994 en 1998 en anderzijds de nieuwe onrechtmatige steun, de volgende:

1. Misbruik van steun die was goedgekeurd bij de beschikkingen van 1994 en 1998 van de Commissie

a) Het niet naleven van het structureringsplan

(73) De Griekse autoriteiten legden er de nadruk op dat de resultaten van 1997 zelfs de meest pessimistische verwachtingen overtroffen. Door de stakingen, de economische crisis, het gebrek aan vliegtuigen en het vertrekken van een aanzienlijk aantal actieve personeelsleden, in de loop van 1998, konden de doelstellingen en in het bijzonder die met betrekking tot de productiviteit vooropgesteld voor dat jaar, niet worden bereikt. Toch werden er inspanningen geleverd: streng financieel beleid, introductie van een speciale formule voor trouwe vliegtuigpassagiers, namelijk het "Frequent Flyer Program", vordering bij het opstarten van een geautomatiseerd management informatiesysteem (MIS). Op 18 november stelde Speedwing een nieuw herstructureringsplan voor. Omdat de door de Commissie aangestelde deskundige, de firma Deloitte & Touche, niet instemde met het plan, werd het ook nooit aanvaard. In het jaar 2000 werd met het privatiseringsproces van start gegaan. Tegelijk heeft het management van OA een aanvang gemaakt met het rationaliseren van de onderneming (vermindering van personeel, van uitgaven enz..).

(74) Op de bijeenkomst die op 16 oktober in Brussel heeft plaatsgehad, tussen de verantwoordelijken van het Directoraat-generaal van Energie en Transport en de Griekse autoriteiten samen met de vertegenwoordigers van OA, werd gespecificeerd dat OA een aanzienlijke vooruitgang had geboekt sinds het nieuwe management de leiding van de onderneming op zich had genomen in de zomer van 2000, zowel ten aanzien van de kostenvermindering als ten aanzien van de inspanningen om de uitgaven te maximaliseren.

(75) Hierdoor bedroeg het aandeel van Olympic Airways op de binnenlandse markt 57 % tijdens het eerste halfjaar van 2002 tegenover 53 % tijdens dezelfde periode in 2001. Het aandeel van OA op de internationale markt bedroeg 25,2 % tegenover 22,6 % in 2001. De bezettingsgraad voor het gehele netwerk is gestegen tot 63,7 % in de eerste helft van 2002 vergeleken met 60,84 % tijdens dezelfde periode in 2001.

(76) Op economisch vlak, en ondanks hierboven beschreven vooruitgang, bleef de nationale luchtvaartmaatschappij van Griekenland verlies lijden. Het resultaat vóór rente, belastingen en afschrijvingen van de activa (EBITDA) vertoonde in het jaar 2000 een totaal verlies van - 132 miljoen EUR. Volgens OA was dit resultaat te wijten aan de veranderingen in het management en aan de stijging van de koers van de Amerikaanse dollar en de olieprijzen. Volgens de verwachtingen voor het jaar 2001 bedraagt het verlies - 149 miljoen EUR en is grotendeels te wijten aan de verplaatsing naar Spata, waardoor de bedrijfskosten met betrekking tot het landen met 1000 % stegen. Uit de eerste ramingen voor het jaar 2001 gemaakt door het management van OA blijkt de maatschappij een positief EBITDA-resultaat van 11 miljoen EUR te vertonen.

(77) Inderdaad, in het nieuwe Deloitte & Touche-rapport ingediend door Griekenland, worden de recente successen benadrukt die Griekenland heeft verwezenlijkt ten aanzien van de operationele en de financiële resultaten. In het rapport wordt niettemin gesteld dat, naargelang van de aangenomen hypothese, het EBITDA-resultaat blijft schommelen tussen de - 10 en de - 58 miljoen EUR en dat de meest waarschijnlijke hypothese die is met een verlies van - 39 miljoen EUR. De verschillen zijn vooral te wijten aan de afwijkende inkomstenramingen en, volgens het rapport, ook aan de negatieve impact van 7,4 miljoen EUR die de personeelskosten hadden, vergeleken met de doelstellingen van het plan. Deloitte verklaart dat deze impact eventueel verband houdt met de aanhoudende ondermaatse productiviteit van het personeel. Inderdaad, "de productiviteit van het personeel vergeleken met de productiviteit van het jaar 2000 in BPK (Beschikbare plaatsen per kilometer) is afgenomen met 5,7 %".

(78) Als alle bedrijfskosten (d.w.z. de afschrijvingen van de activa plus de bedragen ter afbetaling van de renten) worden meegerekend, dan vertoont het door het management van OA vrijgegeven bedrijfsresultaat een verlies van - 41 miljoen EUR. Deloitte & Touche hanteren lagere cijfers in hun beoordelingen en vermelden een verlies dat schommelt tussen de - 63 en - 111 miljoen EUR, met meest waarschijnlijke hypothese een verlies van - 92 miljoen EUR. Hoewel de ramingen neigen naar verbetering in vergelijking met de bedrijfsresultaten van de afgelopen jaren (namelijk - 194 miljoen EUR voor 2001 en - 164 miljoen EUR voor 2000) blijven ze hoe dan ook negatief.

(79) Voorts vertoonde de winst- en verliesrekening een buitengewoon resultaat van circa 60 miljoen EUR voor het jaar 2002 (57 miljoen EUR voor 2001 en 69 miljoen EUR voor 2000) waardoor het voor de maatschappij mogelijk zou zijn overeenkomstig de verwachtingen, een nettowinst van 18 miljoen EUR te halen voor het jaar 2000. Op basis van het door Deloitte onderzochte bedrijfsresultaat zou het nettoresultaat volgens de verwachtingen van het management een verlies blijven vertonen, vermoedelijk schommelend tussen de - 3 miljoen en de - 50 miljoen EUR, met als meest waarschijnlijke hypothese een verlies van - 31 miljoen EUR. OA heeft de Commissie verduidelijkt dat die opbrengsten afkomstig zouden zijn van de volgende verkoopfase van vliegtuigen, van het systeem Galileo Hellas, van de verkoop van Olympic Catering enz. Deze mogelijke verrichtingen zijn niet kwantitatief opgenomen in het rapport van Deloitte en staan er enkel in vermeld als verwachtingen van het management. De consultant heeft echter rekening gehouden met het feit dat OA eventueel is genoodzaakt om een reserve aan te leggen - wat een bijkomende uitgave van 23,5 miljoen EUR betekent - ten behoeve van de boetes en de toeslagen die worden berekend voor achterstallige betalingen wachtende op een regeling met de Griekse staat.

(80) De balans van de vennootschap vertoont sinds eind 2001 een negatief aandelenkapitaal van - 136 miljoen EUR. In het nieuwe rapport van Deloitte wordt hierop geen commentaar gegeven.

(81) In het licht van die recente ontwikkelingen zijn de Griekse autoriteiten van mening dat het herstructureringsproces van de maatschappij vooruitgang heeft geboekt. De Commissie dient zich bijgevolg niet blind te staren op een formalistisch plan.

(82) Wat betreft het niet indienen van rapporten in maart en oktober van het jaar 2000, waren de Griekse autoriteiten van mening dat ze maar één rapport konden inzenden, gebaseerd op dat van Speedwing. Aangezien intussen duidelijk was geworden dat de resultaten van het plan tot aan de zomer van 2001 niet bevredigend waren in relatie tot het voorziene tijdschema van de OA-herstructurering (het niet bereiken van de doelstellingen met betrekking tot de opbrengsten, de kostenstijging), was de Griekse overheid van mening dat de situatie waarin de maatschappij zich bevond (met het rapport van PriceWaterhouseCoopers als basis) realistisch moest worden beoordeeld alvorens er een beschikking in verband met de herstructurering van OA werd goedgekeurd. Vandaar dat Griekenland oordeelde dat het passend was de Commissie in te lichten zodra de feiten waren beoordeeld en geverifieerd.

(83) Kortom, Griekenland bleef bij zijn opmerkingen ingezonden op 21 november 2002, dat het herstructureringsproces was gehinderd door "onoverkomelijke obstakels". Ten eerste moest OA haar activiteiten uitoefenen in onrustige omstandigheden te wijten aan de constante managementwisselingen. Ten tweede kreeg ze nooit de kans om ook maar één herstructureringsplan helemaal te verwezenlijken. Ten derde werd de goedgekeurde steun door toedoen van de Commissie met vertraging uitbetaald. Zo werd de uitbetaling van de laatste schijf van 7,8 miljard drachmen (22,9 miljoen EUR) niet goedgekeurd met als resultaat dat het herstructureringsproces geen vruchten kon afwerpen. Ten vierde en ten laatste wordt melding gemaakt van een aantal kritieke externe factoren (zoals 11 september, de verplaatsing naar de AIA-luchthaven, de dalende tendens van de markt van het luchtvervoer, enz.) die de prestaties van OA negatief hebben beïnvloed.

b) Het niet naleven van de voorwaarden en de verbintenissen van eerdere beschikkingen

(84) Artikel 1, onder d), van de beschikking van 1998 inzake het MIS-informatiesysteem (Management Information System - geautomatiseerd management informatiesysteem). De Griekse autoriteiten betogen dat met het opleggen van 1 december 1998 als einddatum voor het opstarten van het MIS-informatiesysteem, de beschikking van 1998 eiste van OA dat ze het systeem binnen een periode van vier maanden zou in werking stellen. Deze vereiste wordt als niet realistisch beschouwd voor een onderneming die het informatiesysteem van nul af aan moest installeren.

(85) Artikel 1, onder a), van de beschikking van 1998 verplicht Griekenland om de verbintenissen na te komen zoals vermeld in artikel 1, onder a) en met u), van de beschikking van 1994. In het algemeen beschouwt Griekenland dat alle voornoemde voorwaarden waren vervuld in het kader van de beschikking van 1998. Ze waren trouwens een eerste vereiste opdat genoemde beschikking zou worden goedgekeurd. Overigens vormde de toepassing van de bepalingen van het gewone handelsrecht op OA een van de omstreden hoofdkwesties die leidden tot het geven van de beschikking van 1998. De OA-statuten werden gepubliceerd in de Helleense Staatscourant nr. 4518 van 15 juni 2000. Betreffende artikel 47 van wet nr. 2190/1920, heeft de Griekse overheid de aandacht gevestigd van de Commissie op het feit dat ze niet in staat was, in haar hoedanigheid van exclusieve aandeelhouder, de vergadering bijeen te roepen voor een ontbinding van de vennootschap. In plaats daarvan had ze beslist om over te gaan tot de privatisering van de vennootschap, tevens rekening houdend met het feit dat de laatste schijf van 7,8 miljard drachmen van de kapitaalinjectie nog niet was vrijgegeven. Het late voorleggen van de jaarresultaten van 1999 was te wijten aan het feit dat OA behoefte had aan een duurzame basis voor toekomstige beschikkingen en zich niet langer kon verlaten op de best mogelijke ramingen. Het jaar 1999 werd gekozen als duurzame basis. Toch blijft Griekenland volhouden dat het management voldoende financiële middelen ter beschikking had lang voor de boeken werden gecontroleerd.

(86) Wat de juridische en fiscale status betreft, beweert Griekenland dat wet 2271/94 is ingetrokken of gewijzigd overeenkomstig de instructies van de Commissie, aangezien dit aspect een voorwaarde was voor de goedkeuring gegeven per beschikking van 1998. Blijkt bovendien dat wet 2602/98 niet voorzag in het opheffen van wet 2517/97 waarin de speciale wervingsprocedure van OA was opgenomen. De betreffende wet aangenomen in maart 1998 is door de Commissie grondig onderzocht alvorens de beschikking van 1998 werd goedgekeurd, en was aanvaard. Zelfde uitleg geldt voor wet 2414/96 waarvan het merendeel van de bepalingen expliciet werd ingetrokken door het invoeren van artikel 1 van wet 2602/98 alvorens de beschikking van 1998 werd goedgekeurd. De toepassing van wet 2414/96 op OA werd officieel ingetrokken alvorens het interministerieel besluit werd genomen inzake de privatisering van de onderneming. Wet 2602/98 was een noodzakelijke voorwaarde voor het geven van de beschikking van 1998. Volgens de Griekse autoriteiten is volledig aan de vereisten van de beschikkingen van 1994 en 1998 voldaan, aangezien de wetsbepalingen werden uitgevaardigd die noodzakelijk zijn voor de verwezenlijking van het plan.

(87) Wat betreft wet 95/76, leggen de Griekse autoriteiten de nadruk op het feit dat artikel 1 van de beschikking van 1994 Griekenland verplichtte om artikel 6 in te trekken voor zover het de garanties uitbreidde voor leningen aangegaan door Olympic Airways. De Griekse autoriteiten werden niet verplicht om het tweede lid van voornoemd artikel op te heffen. Dit verklaart waarom de onderzoeksprocedure van 1996 geen gewag maakt van een dergelijke eis. Bij wet 2602/1998 (artikel 1, lid 3) werd de maaltijduitkering afgeschaft die het vliegend personeel tot dan toe genoot, en werd ze geminimaliseerd tot 10 % van het brutoloon voor de overige OA-werknemers. De vrijstelling van sociale bijdragen berekend op die 10 % van het brutoloon van het grondpersoneel is dus miniem. Als de Commissie genoemde wet blijft beschouwen als zijnde niet conform met het Gemeenschapsrecht, dan is het de taak van het Europese instituut om geschikte maatregelen voor te stellen ter wijziging van de betreffende wet, aangezien wet 96/75 dateert van voor de toetreding.

(88) In het algemeen stelt Griekenland dat "het loutere feit dat er zich vertragingen en afwijkingen voordoen tijdens de verwezenlijking van het herstructureringsplan, niet per se misbruik van de goedgekeurde steun impliceert". De Griekse staat is van mening dat voornoemde elementen niet bewijzen dat er een inbreuk is gepleegd op de voorwaarden van de beschikking. Bovendien kan het herstructureringsplan te allen tijde worden gewijzigd.

2. Het verstrekken van een nieuwe onrechtmatige steun

(89) A. De tolerantie waarvan de staat blijk geeft ten aanzien van het niet toepassen van de gebruikelijke regels van het handelsrecht op OA De Griekse autoriteiten spreken stellig deze aantijgingen tegen. Ze zijn van oordeel dat de omstreden maatregelen in dit geval niet kunnen worden beschouwd als staatssteun maar enkel kunnen worden beoordeeld in de context van een onderzoek naar de mate waarin aan de voorwaarden werd voldaan. Hoe het ook zij, er bestaat geen enkel oorzakelijk verband tussen de vertraagde bekendmaking van de OA-jaarresultaten van 1999 en de overlevingskansen van de maatschappij vanaf 1999. Wat betreft de vermoedelijke steun aan OA gebaseerd op het feit dat er een grote tolerantie aan de dag wordt gelegd ten aanzien van het niet of laat betalen, wordt dit laatste door de Griekse autoriteiten toegeschreven aan de slechte werking van de Griekse administratie die niet over moderne en efficiënte middelen en infrastructuur beschikt. Zowel de wettelijke als de administratieve praktijken worden algemeen toegepast en er is geen sprake van een voorkeursbehandeling ten opzichte van OA.

(90) De zaak Magefesa is hier niet van toepassing omdat de Griekse autoriteiten van mening zijn dat ze alle beschikbare juridische middelen hebben ingezet om de betaling van de verschuldigde bedragen te garanderen. Een dergelijke behandeling van OA is geen voorkeursbehandeling daar ze identiek is met de praktijk toegepast in alle soortgelijke gevallen. Ook de mededingers van OA hebben schulden tegenover de staat (voor circa 1,5 miljard drachmen) en enkele onder hen zijn van plan om voor de verschuldigde bedragen een vergelijk te sluiten met de AIA-luchthaven op dezelfde wijze als OA heeft gedaan. Zelfs in het geval dat er een uiterst gering aantal wettelijke regelingen nog steeds wordt toegepast op OA, wijst dit nog niet op een financieel steunelement aan OA en is er dus ook geen sprake van staatssteun in de zin van artikel 87 van het EG-Verdrag. Wat betreft de mededingers van OA, ziet Griekenland niet in waarom hun financiële moeilijkheden zouden te wijten zijn aan de Griekse staat, zoals het geval van Axon dat zijn activiteiten heeft stopgezet louter op grond van business logica. De aandeelhouders van de maatschappij wensen geen opstapeling van schulden in deze periode die al moeilijk genoeg is voor de sector van het luchtvervoer. Griekenland benadrukt bovendien in zijn opmerkingen ingediend op 21 november, dat de klagers slechts een kleine groep vormen vergeleken bij OA en dat ze niet echt mededingers van OA te noemen zijn. Griekenland is ook van oordeel dat OA niet mag worden beschuldigd van aantasting van de mededinging, aangezien de maatschappij bijna 40 % van haar marktaandeel heeft verloren. Griekenland is van mening dat de toekomstige relatie tussen OA en de Griekse staat voortaan is gerationaliseerd. De algemeen secretaris van het Nationaal Ministerie van Economie en Financiën heeft hieromtrent al een beslissing genomen: de vliegtuigtickets zullen voortaan worden uitgereikt op basis van de heersende marktpraktijken (d.w.z. contant). OA heeft bovendien per interne circulaire bekendgemaakt aan alle OA-afdelingen dat ze het op afbetaling uitreiken van vliegtickets aan staatsambtenaren, verbiedt (zie ook hierboven in paragraaf 85).

(91) B. De tolerantie van Griekenland ten aanzien van het niet storten of laat storten van de bijdragen aan de sociale verzekering en ten aanzien van het nakomen van de belastingplicht door OA. Wat betreft de late betalingen van sociale bijdragen voor de werknemers van OA, voor de periode van maart tot december 2000, is er een regeling getroffen met de IKA-instelling conform de Griekse wetgeving. Het ondertekenen van de regeling had tot gevolg dat OA verplicht was om al haar schulden tijdig te betalen, in tegengesteld geval zouden alle uitstaande schulden die onder de regeling vallen, gereed betaalbaar worden. In hun antwoorden van februari en oktober 2001 betreffende het feit dat Olympic Airways vermoedelijk de voor brandstof verschuldigde BTW niet afdraagt, stellen de Griekse autoriteiten opnieuw, met overlegging van de desbetreffende bewijzen (BTW-aangiften), dat OA de brandstof niet alleen voor eigen rekening inkoopt maar ook voor rekening van Olympic Aviation, die op haar beurt de BTW terugstort aan OA. Wat betreft het niet afdragen van de BTW van 8 % geheven op de binnenlandse vluchten (met de eilanden als bestemming), is het zo dat als OA vluchten uitvoert tussen bepaalde van die eilanden, ze de verlaagde BTW betaalt (het BTW-tarief van 8 % wordt met 30 % verlaagd op voorwaarde dat OA een afdeling heeft op die bestemming). De Griekse autoriteiten brengen het argument aan dat dit "een gering onderdeel uitmaakt van het volledige verkoopvolume" en dat is ook de reden waarom ze in hun antwoord van 24 oktober 2001 geen gewag hebben gemaakt van de BTW-kwestie ten aanzien van de vluchten naar de betreffende eilanden. De Griekse autoriteiten erkennen in elk geval dat deze praktijk (m.a.w. passagiers die met deze vluchten reizen, worden schijnbaar belast met een bedrag oplopend tot 3 EUR per vlucht, doorbetaald aan de staat) niet conform is met de toepasselijke wetgeving, maar dat er daarom nog geen sprake is van een staatssteun.

(92) C. De tolerantie die Griekenland aan de dag legt ten aanzien van het niet betalen of laat betalen van allerlei luchthavenbelastingen. Volgens de beweringen van Griekenland zouden de achterstallige schulden worden betaald door middel van compensatie, op een doorzichtige manier, dus zonder discrepantie van gegevens. Wat betreft het niet betalen van de huurgelden voor het gebruik van verschillende gebouwen (de vroegere US-hangar) op de luchthaven Hellinikon, is OA verplicht, conform het Presidentieel Besluit 138/97, de luchthavenbelastingen te betalen. De betreffende wetgeving voorziet geen enkele vrijstelling van huur of van andere belastingen die betaalbaar zijn voor het gebruik van ruimten op de Griekse luchthavens. In geval van achterstallige betaling van de zijde van OA, worden de toepasselijke procedures gevolgd (bijvoorbeeld het berekenen van rente). Wat betreft de beweringen met betrekking tot de schulden van OA aan de AIA-luchthaven, ontstaan door het niet betalen van belastingen en lasten (ten bedrage van circa 30 miljoen EUR), is er geen sprake van staatssteun aangezien de luchthaven van Spata als een particuliere onderneming functioneert. Het herlokaliseren naar de AIA-luchthaven heeft inderdaad een opstapeling van schulden met zich meegebracht waardoor de bedrijfskosten van OA zijn toegenomen met 1000 %. De twee zijn niettemin tot een akkoord gekomen waarmee alle uitstaande schulden van OA worden geregeld. Onmiddellijk na ondertekening, zal het betreffende akkoord naar de Commissie worden doorgezonden.

(93) Wat betreft de achterstallige betalingen ten aanzien van de huurgelden voor de etablissementen en ten aanzien van de landingsbelastingen aan andere Griekse luchthavens, beweren de Griekse autoriteiten dat ingeval OA in gebreke blijft, de gewone bepalingen van de Griekse wet ten volle worden toegepast. De schulden van OA aan de Helleense Burgerlijke Luchtvaartautoriteiten (hierna "HCAA" te noemen - Hellenic Civil Aviation Authorities) en de schulden van de HCAA aan OA (ten bedrage van circa 750 miljoen drachmen) worden verder gecompenseerd. De Griekse overheid heeft beloofd dat ze binnen een maand na de datum van 11 april, de geactualiseerde gegevens aan de Commissie zal doorgeven. Wat betreft het niet betalen van de "Spatossimo"-belasting, houden de Griekse autoriteiten vol dat OA interesten en boetes betaalt als ze in gebreke blijft. Zo werd OA verplicht tot het betalen van boetes en interesten voor de totale som van 5,1 miljard drachmen (15 miljoen EUR) op een totaalbedrag van 2,2 miljard drachmen aan nog niet vereffende "Spatossimo"-belastingen. OA heeft onlangs de betaalbare boete van 15 miljoen EUR aangevochten. De administratieve rechtbanken hebben het verzoekschrift ontvankelijk verklaard en gaven bevel tot opschorting van de HCAA-beslissingen en van de heffing van belastingen. Tot slot zijn er geen uitstaande schulden tussen Olympic Airways en Olympic Catering behalve de normale handelsschuld.

(94) De Griekse autoriteiten weerleggen in het algemeen de bewering dat ze het niet betalen en het laat betalen van de kant van OA zouden tolereren en dat ze geen interesten zouden berekenen over achterstallige betalingen en boetes. Volgens hen zouden de gegevens vervat in de antwoorden van 19 februari en 24 oktober 2001 en de gegevens in de bijlagen 19 tot en met 21 van het onderhavige memorandum aantonen dat OA wordt behandeld als elke andere Griekse firma. OA heeft verzocht om de achterstallige schuldvorderingen tegenover de Staat in te vorderen teneinde haar kasstroompositie te verbeteren, precies tijdens de winterperiode van 2002, een periode in het jaar die altijd moeilijk door te komen is (en zeker na de gebeurtenissen van 11 september). Wat betreft het openstaande saldo dat OA is verschuldigd, daarvoor heeft de Griekse staat de toepasselijke terugvorderingsprocedures ingesteld.

(95) D. De vrijstelling van belastingen en van notariële en registratierechten voor de transacties van OA. De Griekse autoriteiten bevestigen dat OA niet wordt begunstigd door een dergelijke vrijstelling. Er zijn wetsbepalingen uitgevaardigd die de artikelen 3, lid 2, 3, lid 3, 4, lid 2, 4, lid 4, en 6, lid 3, van wet 96/75 stilzwijgend intrekken.

(96) E. De mogelijkheid om op ondoorzichtige wijze de schulden te compenseren van de staat en van OA of tussen de luchthavens en OA, met inbegrip van de "Spatossimo"-belasting. De Griekse autoriteiten zijn van mening dat het compensatiesysteem doorzichtig is.

(97) De totale som die door OA is verschuldigd aan de Griekse Staat en waarvoor ze in gebreke is gebleven (met inbegrip van de "Spatossimo"-belasting) is aangemerkt als schuld tegenover de staat, conform de bepalingen van het gewone Griekse recht. De verschuldigde som, met inbegrip van alle overeenkomstige interesten en boetes, is opgenomen in de betalingsakkoorden. Het betreft de gebruikelijke procedure die ook voor andere luchtvaartmaatschappijen van toepassing is. Zodra OA in gebreke van betaling blijft, worden de toepasselijke procedures ingesteld voor terugvordering van de som. De uitstaande schuldvordering van 19 miljard drachmen van OA, die de maatschappij opeist als schadeloosstelling voor haar gedwongen vervroegd vertrek van de luchthaven Hellinikon, blijft een open kwestie en is derhalve niet te compenseren met de schulden die OA heeft tegenover de Staat op grond van de bepalingen van de Griekse wetgeving, daar zulke compensatie slechts mogelijk is voor erkende vorderingen tegenover de Staat. Tot slot, wat betreft het argument dat de luchthavens worden onthouden van een belangrijke bron van inkomsten door het laat betalen of het niet betalen van de verschuldigde bedragen door OA (de hoofdcontribuant) en dat deze praktijk de mededinging aantast, daarop repliceren de Griekse autoriteiten dat de luchthavens in Griekenland niet autonoom zijn maar wel gefinancierd door de staat. De gezamenlijke opbrengsten belanden in de staatsbegroting, dus is hier geen sprake van aantasting van de mededinging.

(98) F. Het verlenen van de vergunning voor de exploitatie van de installaties voor brandstofvoorziening aan een dochtermaatschappij van OA zonder openbare aanbesteding, en de toegepaste tariefvoorwaarden. In 1997 is er een internationale aanbesteding gehouden door de luchthaven van Spata en niet door de Griekse overheid. Op grond van duidelijke beoordelingscriteria is de firma OFC geselecteerd. De totale ontwikkelingskosten bedroegen ongeveer 14 miljard drachmen, terwijl de uitgaven op een basis van twaalf maanden door de OFC werden begroot op ongeveer 600 miljoen drachmen.

(99) De brandstofaccijnzen die de OFC de luchtvaartmaatschappijen in rekening brengt voor de opslag en de distributie van brandstof bestemd voor vliegtuigen, bedraagt USD 0,0436 per Amerikaanse gallon, op basis van de wisselkoers EUR/US dollar van april 2002 en - zo beweert de Helleense Republiek - dit zou de jaarlijkse bedrijfskosten moeten dekken alsook de afschrijving van de lening en de beperkte opbrengst van het beleggingsvermogen waarvan het jaarlijkse percentage merkbaar lager ligt dan 15 %. Rekening houdend met een verwachte toename van de brandstofconsumptie geraamd op 2 % per jaar, zullen de huidige accijnzen die door de OFC worden geheven gedurende de exploitatieperiode van 21 jaar, volgens de Griekse autoriteiten ongeveer 30 miljard drachmen opbrengen, in tegenstelling tot de 100 miljard drachmen geraamd door de Commissie. Tot slot haalt de Helleense Republiek aan dat OA had besloten zich bij de OFC aan te sluiten om zich te beveiligen, als grootste gebruiker van de infrastructuur van de luchthaven, tegen een extreme stijging van de accijnzen en tegen een controle exclusief uitgeoefend door de oliemaatschappijen en de olieraffinaderijen.

(100) G. Het verstrekken van een lening van 19,5 miljoen EUR door een openbare handelsbank (Emboriki Trapeza tis Elladas) aan OA, op grond van de schuldvorderingen die OA heeft op de Griekse staat en die ze heeft overgedragen aan de bank, ter waarde van 22 miljoen EUR voor niet-afbetaalde tickets. De Griekse Handelsbank (ETE) maakt geen deel uit van de openbare sector daar ze voor 10 % is opgekocht door de Crédit Agricole Caisse Nationale. OA had deze lening nodig om het hoofd te kunnen bieden aan kasstroomproblemen die zich eventueel zouden voordoen in de winter van 2002, een periode in het jaar die altijd moeilijk te overbruggen is. De lening werd verstrekt door de Griekse Handelsbank in ruil voor de erkende schuldvorderingen van OA tegenover de Staat voor de niet vereffende vliegtickets ter waarde van 22 miljoen EUR. Er is geen sprake van enige staatsgarantie. De lening werd trouwens tegen minder gunstige marktvoorwaarden verstrekt dan het geval zou zijn als de lening door enige staatsgarantie was gedekt: EURIBOR+ 1,25 %.

5. DE TOESTAND VAN OA IN NOVEMBER 2002

(101) Alvorens te beoordelen in hoeverre misbruik is gemaakt van genoemde financiële steunmiddelen en van de nieuwe omstreden steun, is het noodzakelijk de huidige economische en financiële toestand te onderzoeken.

(102) De Commissie zou de nadruk willen leggen op het feit dat de huidige toestand van OA slechts kon worden onderzocht na twee bevelen tot informatieverstrekking. Bovendien zijn de betreffende antwoorden niet alleen laat ingezonden, zoals bijvoorbeeld de verzochte objectieve analyse met betrekking tot de levensvatbaarheid van de onderneming na 2002, welke analyse pas op 14 november 2002 werd ingediend, maar Griekenland heeft aan de Commissie nooit de meest relevante gegevens verstrekt, gerelateerd aan de geauditeerde jaarresultaten van 2001.

5.1. Misbruik van de steun goedgekeurd in 1994 en 1998

5.1.1. Het herstructureringsplan

(103) De Commissie houdt vol dat bij de analyse van de resultaten en van de financiële toestand van OA dient rekening te worden gehouden met het feit dat de meest recente betrouwbaar gecontroleerde gegevens dateren van het jaar 2000. Voor meer recente gegevens is de Commissie afhankelijk van de door Griekenland verstrekte inlichtingen, niet gestaafd door de geauditeerde jaarresultaten voor 2001, alsook van de door de maatschappij gemaakte ramingen met betrekking tot het jaar 2002, welke beperkt werden gecontroleerd door een onafhankelijke consultant.

(104) Alle in de tekst vermelde cijfers worden naar boven of naar beneden afgerond tot miljoenen EUR's of miljarden drachmen.

(105)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

1 EUR= 340.75 drch.

(106) Hieruit blijkt dat reeds in 1998 de verwezenlijking van het Plan met ernstige moeilijkheden had te kampen. In 1997 vertoonde het bedrijfsresultaat een verlies van - 28 miljard drachmen (- 82 miljoen EUR) tegenover de voorziene winst van 1,7 miljard (5 miljoen EUR). In 1998, ondanks de getroffen bezuinigingsmaatregelen ter compensatie van voornoemde ontwikkelingen, werden de door het plan van 1998 vooropgestelde doelstellingen niet bereikt. Het bedrijfsverlies na rente, dat de firma in 1998 heeft geleden, bedroeg - 10,4 miljard drachmen (- 30,4 miljoen EUR) tegenover de voorziene winst van 14,6 miljard drachmen (42,3 miljoen EUR).

(107) Het herstructureringsplan had over de gehele periode dat het plan van toepassing was, een grote toename van de omzet voorzien: voor het jaar 2002 had de omzet 380 miljard drachmen moeten zijn (117 miljoen EUR) tegenover 285 miljard