NL Publicatieblad van de Europese Unie L 155/23

BESLUIT (EU) 2017/1021 VAN DE COMMISSIE

van 10 januari 2017

betreffende steunmaatregel SA.44727 2016/C (ex 2016/N) die Frankrijk voornemens is ten uitvoer te leggen ten gunste van de Areva-groep

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2016) 9029)

(Slechts de tekst in de Franse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 108, lid 2, eerste alinea,

gezien het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie,

Gezien de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen (1) te hebben verzocht hun opmerkingen kenbaar te maken, en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

1. PROCEDURE

(1) Na contacten bij de voorafgaande aanmelding hebben de Franse autoriteiten op 29 april 2016 bij de Commissie een herstructureringssteun ten gunste van de Areva-groep aangemeld in de vorm van een inschrijving van de Franse staat op twee kapitaalverhogingen. De Franse autoriteiten hebben de Commissie aanvullende inlichtingen verstrekt bij brieven van 27 mei en 6 juli 2016.

(2) De Commissie heeft de Franse autoriteiten bij brief van 19 juli 2016 in kennis gesteld van haar besluit om ten aanzien van deze steun de procedure van artikel 108, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (hierna „VWEU” genoemd) in te leiden. De Franse autoriteiten hebben hun opmerkingen over dit besluit aan de Commissie toegezonden bij brief van 12 september 2016.

(3) Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure (hierna „het inleidingsbesluit” genoemd) is in het Publicatieblad van de Europese Unie (2) van 19 augustus 2016 bekendgemaakt. De Commissie heeft de belanghebbenden uitgenodigd opmerkingen over de steun in kwestie in te dienen.

(4) De Commissie heeft binnen de vastgestelde termijn opmerkingen ontvangen van de volgende belanghebbenden: Urenco, Teollisuuden Voima Oyj (hierna „TVO” genoemd), Siemens, de Areva-groep en een belanghebbende die niet wenst dat zijn identiteit openbaar wordt gemaakt. Zij heeft deze voor commentaar doorgestuurd naar de Franse autoriteiten, die bij brief van 18 oktober 2016 hebben gereageerd.

(5) De Franse autoriteiten hebben de Commissie een reeks aanvullende opmerkingen overhandigd op 30 november en op 7, 12, 21 en 22 december 2016.

(6) Gelijktijdig met de procedure betreffende de herstructureringssteun hebben de Franse autoriteiten op 27 juli 2016 bij de Commissie een reddingssteun van 3,3 miljard EUR aangemeld in de vorm van twee leningen ten gunste van de Areva-groep, waarvan de ene voor de moederonderneming Areva SA voor een bedrag van 2 miljard EUR en de andere voor haar volle dochteronderneming Nouvel Areva (3) voor een bedrag van 1,3 miljard EUR. Deze leningen zijn bestemd om te worden omgezet in kapitaal van deze twee entiteiten bij de kapitaalverhogingen die het voorwerp vormen van dit besluit. De aanmelding van de reddingssteun, geregistreerd onder het nummer SA.46077, maakt het voorwerp uit van een afzonderlijk besluit.

2. GEDETAILLEERDE BESCHRIJVING VAN DE STEUNMAATREGEL

2.1. Begunstigde en context van toekenning van de steun

2.1.1. Presentatie van de Areva-groep

(7) De Areva-groep is genoteerd op de beurs en wordt, rechtstreeks of indirect, gecontroleerd door de Franse staat voor 86,52 %. De moederonderneming, Areva SA, is rechtstreeks eigendom van de staat voor 28,83 % en indirect via het Commissariat à l'Energie Atomique (hierna „CEA” genoemd) en Bpifrance Participations, die respectievelijk 54,37 % en 3,32 % van Areva SA bezitten. De controlepercentages van Areva SA in de verschillende dochterondernemingen van de Areva-groep worden voorgesteld in de hiernavolgende grafiek 2.

(8) De Areva-groep oefent op de nucleaire markt activiteiten uit die de volledige cyclus omvatten, in vier bedrijfstakken: a) mijnbouw (prospectie, ontwikkeling, exploitatie en aanpassing van mijnbouwprojecten), die 18 % van de omzet vertegenwoordigde in 2015; b) front-end van de splijtstofcyclus (omzetting en verrijking van uranium, ontwerp en fabricage van de nucleaire splijtstof), die 28 % van de omzet vertegenwoordigde in 2015; c) back-end van de splijtstofcyclus (behandeling van nucleair afval en recycling tot „MOX-splijtstof” (4), nucleaire logistiek, ontmanteling en diensten), die 19 % van de omzet vertegenwoordigde in 2015; d) reactoren en verwante diensten (ontwerp, fabricage en onderhoud van kernreactoren, inclusief kernreactoren voor schepen, en andere secundaire activiteiten als nucleaire maatregelen), die 34 % van de omzet vertegenwoordigden in 2015.

(9) Een andere bedrijfstak, die van minder groot belang is en nu wordt gerationaliseerd, is die van de hernieuwbare energie. Die tak vertegenwoordigde minder dan 1 % van de omzet van de Areva-groep in 2015.

(10) Schematisch gesteld komen deze vier takken overeen met twee historisch onderscheiden en complementaire activiteiten: i) het beheer van de cyclus van het nucleaire materiaal, met de mijnbouw, de front-end en de back-end, en ii) de reactorenactiviteit. De eerste activiteit werd ontwikkeld door Cogema en de tweede door Framatome, totdat deze twee ondernemingen in 2001 fuseerden en de Areva-groep vormden. Grafiek 1 Schematische voorstelling van de activiteiten van de Areva-groep

(11) Het onderscheid tussen die twee grote activiteitenblokken werd doorgetrokken in het organogram van de gefuseerde Areva-groep, voorgesteld in grafiek 2. De reactorenactiviteit valt zodoende onder de dochteronderneming Areva Nuclear Power („Areva NP”) (en onder de Société Technique pour l'Energie Atomique („Areva TA”) wat schepen betreft), terwijl de activiteit betreffende de splijtstofcyclus wordt verdeeld tussen Areva Nuclear Cycle („Areva NC”) voor de front-end en de back-end van de cyclus, en de dochteronderneming „Areva Mines” voor de mijnbouw. De samenstelling van nucleaire splijtstoffen valt, ondanks de band met de cyclus van het nucleaire materiaal, onder Areva NP gelet op de sterke synergieën tussen het ontwerp van de elementen en dat van de reactoren (5). Grafiek 2 Vereenvoudigd organogram van de Areva-groep op 31 december 2014

(12) Op 31 december 2015 stelde de Areva-groep 39 537 mensen te werk. In 2015 bedroeg zijn totale omzet 8,2 miljard EUR, tegenover 8,3 miljard EUR in 2014. In overeenstemming met de IFRS 5-standaard inzake activiteiten die zullen worden verkocht of beëindigd (6), bedroeg de gepubliceerde omzet van de Areva-groep niettemin 4,2 miljard EUR.

2.1.2. Moeilijkheden voor de Areva-groep

(13) De moeilijkheden waarmee de Areva-groep te kampen heeft, vloeien in de eerste plaats voort uit de sterke groeivertraging op de nucleaire markt en de verslechterde economische en financiële conjunctuur sinds 2008. De Areva-groep heeft bovendien aanzienlijke verliezen geleden in een beperkt aantal industriële projecten. Ten slotte is zijn winstgevendheid verzwakt door bepaalde overnames en door de ontwikkeling van bepaalde activiteiten.

(14) Wat het eerste punt betreft, heeft het ongeval in Fukushima in 2011 bijgedragen tot een snelle verslechtering van de conjunctuur op de nucleaire markt. Sindsdien werd een aantal reactoren stilgelegd en hebben landen als Duitsland en Zwitserland beslist uit kernenergie te stappen. Plannen voor nieuwe centrales, onder meer in China, werden ook uitgesteld. Bijgevolg werden zowel de markt van de splijtstof als die van de reactoren getroffen, wat zich vertaalde in slechtere resultaten voor de Areva-groep.

(15) De opdroging van financieringsbronnen op lange termijn, een gevolg van de financiële crisis van 2008 en van de nieuwe prudentiële normen die van kracht werden, heeft de financiering van kapitaalintensieve projecten als kerncentrales verder bemoeilijkt.

(16) De inkrimping van de markt en de overcapaciteit die daardoor ontstond, deden zich, tot slot, voor op het moment waarop de Areva-groep had beslist over te gaan tot moderniseringsinvesteringen en het hoofd moest bieden aan een stijging van de werkingskosten. Die situatie had een directe invloed op de kasstroom en heeft de Areva-groep ertoe verplicht schulden te maken om haar operaties op korte termijn te kunnen financieren. Terzelfder tijd en rekening houdend met de verslechterde marktvooruitzichten is de Areva-groep moeten overgaan tot waardeverminderingen van activa.

(17) Wat het tweede punt betreft, heeft de Areva-groep aanzienlijke verliezen geleden in een aantal industriële projecten, op de eerste plaats de bouw van een kerncentrale van de laatste generatie in Olkiluoto in Finland („het OL3-project”) voor de klant TVO.

(18) Dat project wordt geleid door een consortium (hierna „het Consortium” genoemd) dat in 2003 werd opgericht door de Areva-groep, in het bijzonder Areva NP en zijn dochteronderneming Areva GmbH (hierna „Areva GmbH” genoemd), en Siemens. Deze werf heeft ongeveer negen jaar vertraging opgelopen en gezorgd voor meerkosten die voor de Areva-groep neerkomen op een geraamd verlies van 5,5 miljard EUR (7). De Areva-groep heeft, via zijn moederonderneming Areva SA, ten gunste van de klant TVO een passivagarantie gesteld waarvan de geldigheid en het toepassingsgebied volgens de Franse autoriteiten in twijfel kunnen worden getrokken.

(19) Het OL3-project is het voorwerp van een belangrijk arbitragegeschil tussen het Consortium en TVO, waarbij beide partijen de oorzaak van de aanzienlijke vertragingen en meerkosten van de werf aan de andere partij toeschrijven. Beide partijen eisen van elkaar verschillende miljarden euro aan schadevergoeding. […] (*1).

(20) Het Consortium en TVO waren begonnen aan de onderhandeling van een algemeen akkoord dat contractueel een nieuwe verwachte leveringsdatum bepaalt (8) […], waardoor er een eind komt aan het arbitragegeschil[…] (9).[…].

(21) De Franse autoriteiten hebben nadere uitleg gegeven over de verliezen met betrekking tot de RJH-projecten (reactor Jules Horowitz, een project van een onderzoekskernreactor in opbouw op het CEA-centrum van Cadarache) en […] (verbetering van de reactor […] van de centrale […]), die tot op vandaag verschillende honderden miljoenen euro aan verliezen hebben veroorzaakt.

(22) Ten slotte is, wat het derde punt betreft, de financiële gezondheid van de Areva-groep ook achteruitgegaan door overnames en niet-winstgevende ontwikkelingsprojecten, in het bijzonder in de mijnbouw (de overname van de onderneming Uramin heeft bijvoorbeeld bijna […] EUR verlies veroorzaakt) en de hernieuwbare energie.

(23) Om al die redenen heeft de Areva-groep aanzienlijke verliezen geleden die in het totaal meer dan 9 miljard EUR bedragen voor de boekjaren 2011-2015. Om die verliezen en de investeringen voor de modernisering van zijn industriële installaties te financieren (10), heeft de Areva-groep schulden gemaakt, zowel bij banken (hierna „bankschuld” genoemd) als op de kapitaalmarkten (hierna „obligatieschuld” genoemd). Na nieuwe bancaire leningen te hebben aangegaan begin 2016 bedroeg de schuld op 5 januari 2016 9,4 miljard EUR (11), waarvan 6 miljard EUR obligatieschuld.

(24) Wat de rentabiliteitsvooruitzichten betreft, kan de Areva-groep vanwege zijn kapitaalstructuur niet het hoofd bieden aan zijn schulden en om die reden zijn de Franse autoriteiten met de Areva-groep aan een uitgebreide herstructurering begonnen.

2.2. Herstructureringsplan van de Areva-groep

(25) De Franse autoriteiten hebben in hun aanmelding van 29 april 2016 een herstructureringsplan voorgesteld dat loopt over de periode van november 2014 tot december 2019 (hierna „herstructureringsperiode” genoemd) en dat beoogt het concurrentievermogen van de Areva-groep te herstellen en zijn financiële structuur weer gezond te maken. Dit plan voorziet in heroriëntatie van de Areva-groep op de cyclus van het nucleaire materiaal. Het gaat gepaard met een bedrijfsherstructurering door middel van een plan inzake prestaties en concurrentievermogen, dat als ambitie heeft tegen 2018 jaarlijks 500 miljoen EUR kostenbesparingen door te voeren bij de voortzetting van de activiteiten. Voorts vindt een belangrijke financiële herstructurering plaats, waaronder met name de herkapitalisering van de Areva-groep.

2.2.1. Heroriëntatie op de activiteiten van de splijtstofcyclus

(26) De heroriëntatie op de activiteiten van de splijtstofcyclus wordt gebaseerd op i) de afstoting van de andere activiteiten van de Areva-groep; ii) de oprichting van een nieuwe juridische entiteit Nouvel Areva voor de activiteiten van de splijtstofcyclus, en iii) het isoleren van bepaalde bestaande passiva binnen de huidige moederonderneming Areva SA.

2.2.1.1. De door de Areva-groep gerealiseerde of in het vooruitzicht gestelde afstotingen

(27) De volgende dochterondernemingen en activiteiten zijn betrokken: a) de activiteiten die vandaag in handen zijn van Areva NP, voor 100 % dochteronderneming van Areva SA; b) Areva TA, voor 83,58 % direct of indirect in handen van Areva SA. Gelet op het gevoelige karakter van de activiteiten inzake nucleaire voortstuwing van Areva TA worden de aandelen van de Areva-groep in de onderneming verkocht aan een consortium van publieke aandeelhouders (de Franse staat, het CEA en de Franse defensieonderneming DCNS). De verkoopsovereenkomst werd op 15 december 2016 ondertekend door de partijen bij de transactie. Areva TA wordt verkocht zonder zijn dochteronderneming Elta, die het voorwerp uitmaakt van een afzonderlijke verkoop; c) Canberra, waarvan de Areva-groep voor 100 % aandeelhouder is: de verkoop van deze dochteronderneming is afgerond op 1 juli 2016; d) andere afstotingen zijn van minder groot belang, zoals van de dochteronderneming Elta (voor 66 % in handen van Areva TA en voor 34 % van Areva SA) gespecialiseerd in elektronische systemen voor de ruimtevaartindustrie, […].

(28) Daarnaast plant de Areva-groep zich op korte en middellange termijn terug te trekken uit nagenoeg al zijn activiteiten in hernieuwbare energie en energieopslag. De onderneming Adwen, gespecialiseerd in offshore windenergie, zal worden verkocht aan de Spaanse groep Gamesa. Wat betreft de drijvende windmolens, […]. Wat betreft de biomassa, […]. Wat betreft de geconcentreerde zonne-energie, heeft de Areva-groep in 2014 beslist geleidelijk zijn activiteiten stop te zetten bij de beëindiging van de lopende projecten. Ten slotte behoudt de Areva-groep een minderheidsparticipatie in een onderneming die elektrolysetechnologieën voor energieopslag ontwikkelt en heeft hij een beperkte onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteit in circulatieaccu's en waterstofcellen.

(29) De verkoop van de activiteiten die tot vandaag worden uitgeoefend door Areva NP, verloopt volgens een bijzondere regeling en is gebonden aan een aantal voorwaarden beschreven in de overeenkomst voor verkoop van aandelen („share purchase agreement”, hierna „de SPA” genoemd) ondertekend door EDF en de Areva-groep op 15 november 2016.

(30) Eerst werd afgesproken dat EDF wordt beschermd tegen een bepaald aantal risico's waarmee Areva NP vandaag te maken heeft. Die risico's betreffen in de eerste plaats de voortzetting van het OL3-project, maar ook de anomalieën die aangetroffen zijn bij de follow-up van de fabricage van door Areva NP geproduceerde installaties op sites als Le Creusot, Jeumont en Saint-Marcel (hierna „de onderdelenovereenkomsten” genoemd). Daartoe besloten Areva en EDF gebruik te maken van een mechanisme van verzelfstandiging van onderuit („drop down”) dat erin bestaat dat de belangrijkste activiteiten van Areva NP worden ondergebracht in een nieuwe aan EDF te verkopen entiteit (hierna „Nouvel Areva NP” genoemd). De historische Areva NP, en via haar de moederonderneming Areva SA, behouden de activiteiten voor de uitvoering van het contract met betrekking tot het OL3-project (12), […].

(31) Vervolgens zal de verkoop pas plaatsvinden nadat aan bepaalde voorwaarden is voldaan. Het gaat onder meer om de voorwaarde dat […] het Flamanville 3-project geen afwijking vertoont waardoor de voortzetting van het project aanzienlijk duurder wordt of ernstig wordt vertraagd. […] vat vormt […] het voorwerp van een specifiek validatieprogramma na de ontdekking in 2014 van niet-conforme waarden in proeven die verricht waren op een vergelijkbaar stuk met dat van Flamanville 3, ten gevolge van een hoger dan verwachte koolstofconcentratie (hierna „koolstofuitscheiding” genoemd). De Areva-groep en EDF hebben aanvullende maatregelen voorgesteld (hierna „verantwoordingsprogramma” genoemd) waarmee bijkomende garanties worden geboden om de betrouwbaarheid en veiligheid van het vat aan te tonen, ondanks dit probleem van koolstofuitscheiding. Die aanpassingen werden gevalideerd door de Autorité de Sûreté Nucléaire (hierna „ASN” genoemd) (13). De testen van het verantwoordingsprogramma werden voortgezet tot eind 2016. De Areva-groep en EDF hebben op 16 december 2016 een definitief rapport over deze testen overhandigd aan de ASN, die over een termijn van vijf maanden beschikt om de resultaten te analyseren en haar definitieve conclusies te publiceren.

(32) Het initiële herstructureringsschema bepaalde dat Nouvel Areva een strategische participatie van 15 % in Nouvel Areva NP zou behouden. In antwoord op de twijfels van de Commissie in het kader van haar diepgaand onderzoek hebben de Franse autoriteiten zich er echter toe verbonden dat de desinvestering door de Areva-groep in de reactorenactiviteit volledig zal zijn, wat betekent dat Areva SA en Nouvel Areva geen enkele kapitaalband meer zullen hebben met Nouvel Areva NP aan het eind van het bij de Commissie aangemelde herstructureringsplan.

2.2.1.2. De verzelfstandiging van de activiteiten van de cyclus van het nucleaire materiaal

(33) De Areva-groep heeft de onderneming Nouvel Areva opgericht, vandaag voor 100 % in handen van Areva SA, om de volgende activiteiten te hergroeperen: a) alle activa van de Areva-groep in de cyclus van het nucleaire materiaal voor de mijnbouw, chemie, verrijking, ontmanteling, recycling en engineering van de cyclus, inclusief de effecten van Areva NC en Areva Mines, met uitzondering van de activa die zullen worden afgestoten; b) obligatie-uitgiften en de intragroepsschuld.

(34) Op 30 augustus 2016 werd de overeenkomst van de gedeeltelijke inbreng in activa van Areva SA ondertekend en de instemming van alle obligatiehouders die zijn overgedragen naar Nouvel Areva, werd verkregen op 27 september 2016. De oprichting van Nouvel Areva werd goedgekeurd door de buitengewone algemene vergadering van de aandeelhouders van Areva SA op 3 november 2016.

(35) Er is bepaald dat het kapitaal van deze nieuwe entiteit wordt verhoogd met 3 miljard EUR door de Franse staat en een bepaald aantal derde investeerders. De Franse staat zal 2,5 miljard EUR bijdragen en de derde investeerders 500 miljoen EUR. Aangezien de aandelen van Nouvel Areva vóór de transactie werden gewaardeerd op 2 miljard EUR, zal het kapitaal van deze entiteit na de operatie als volgt zijn verdeeld: 40 % voor Areva SA, 50 % voor de Franse staat, rechtstreeks, en 10 % voor de derde investeerders.

2.2.1.3. Het isoleren van bepaalde passiva van de Areva-groep

(36) Volgens de herstructurering worden de risico's die verbonden zijn aan het OL3-project en […], rechtstreeks of via Areva NP, gedragen door de huidige moederonderneming Areva SA. Daarnaast zal Areva SA de bankschuld van de Areva-groep behouden en zal zij ook afstand doen van haar belangrijkste activiteiten door de afstoting van Nouvel Areva NP en de verzelfstandiging van de activiteiten van de splijtstofcyclus.

2.2.2. Het plan inzake prestaties en concurrentievermogen

(37) Om zijn concurrentievermogen en operationele prestaties te verbeteren zodra de activiteiten zijn geheroriënteerd op de splijtstofcyclus, is de Areva-groep begonnen aan de uitvoering van een plan inzake prestaties en concurrentievermogen.

(38) Dat moet het mogelijk maken om dankzij aanzienlijke inspanningen 500 miljoen EUR kostenbesparingen per jaar te realiseren in Nouvel Areva.

(39) Het plan inzake prestaties en concurrentievermogen bestaat uit vier krachtlijnen: i) de selectiviteit van de aankopen; ii) een betere inzet van het verkooppersoneel; iii) verhoging van de productiviteit (met name door een plan voor vrijwillig vertrek), en iv) toezicht op de ontwikkeling van de lonen. De eerste maatregelen werden getroffen in 2015 en de uitvoering van het plan zou tot in 2018 moeten duren.

2.2.3. Financiële herstructurering

(40) De financiële structuur van de Areva-groep is weinig houdbaar en maakt een herstructurering noodzakelijk.

(41) De opbrengst uit de verkoop van de verschillende dochterondernemingen vermeld in de overwegingen 27 en 28 vormt een eerste financieringsbron voor de liquiditeitsbehoeften van de Areva-groep.

(42) De Areva-groep mobiliseert ook eigen financieringen voor een bedrag van ongeveer [0-2 miljard] EUR, verdeeld over een structurele verlaging van [0-1 miljard] EUR van de minimumdrempel van zijn kasstroom en verschillende cessies van schuldvorderingen voor [0-1 miljard] EUR. Deze transacties worden nader beschreven in overweging 321.

(43) Toch blijken deze middelen onvoldoende om het hoofd te bieden aan de schulden van de Areva-groep. De Franse autoriteiten hebben de behoefte aan eigen kapitaal voor de Areva-groep geraamd op 5 miljard EUR. Het herstructureringsplan van de Areva-groep voorziet dus in een kapitaalinbreng van 5 miljard EUR, die als volgt zou worden verdeeld: a) 3 miljard EUR voor Nouvel Areva, waarop ingeschreven wordt onder de in overweging 35 genoemde voorwaarden. Bij de berekening van dit bedrag werd rekening gehouden met twee doelstellingen: enerzijds, de kapitaalbehoeften van Nouvel Areva tot en met 2019 te verzekeren en, anderzijds, Nouvel Areva in staat te stellen om vanaf het eind van de herstructureringsperiode solvabiliteitsratio's te halen met een „investment grade-risicoprofiel”, waardoor de onderneming zich weer zal kunnen financieren op de markten […] (14); b) 2 miljard EUR voor Areva SA, waarop volledig wordt ingeschreven door de Franse staat, om de kosten van de in deze entiteit overblijvende activiteiten te dekken (d.w.z. hoofdzakelijk de kosten van het OL3-project, […], en de terugbetaling van de bankschuld van de Areva-groep (15)).

2.3. Aangemelde steun

(44) Op 29 april 2016 hebben de Franse autoriteiten de in het vooruitzicht gestelde inschrijving van de Franse staat op de kapitaalverhogingen van respectievelijk Areva SA en Nouvel Areva voor een totaalbedrag van 4,5 miljard EUR aangemeld als één enkele steunmaatregel. Er is bepaald dat deze steun wordt gefinancierd met de eigen middelen van de Franse staat.

(45) De verenigbaarheid van de herstructureringssteun wordt geanalyseerd in het licht van de richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan niet-financiële ondernemingen in moeilijkheden (16) (hierna de „richtsnoeren” genoemd). Na een eerste onderzoek had de Commissie twijfels geuit over de verenigbaarheid van deze steun met de richtsnoeren.

2.4. Beschrijving van de redenen voor de inleiding van de procedure

2.4.1. Twijfels over het plan voor het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn van de geherstructureerde Areva-groep

(46) De Commissie vroeg zich af of de hypothesen die ten grondslag liggen aan het plan voor het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn van de Areva-groep, realistisch waren.

(47) Zo bleek volgens de Commissie niet duidelijk uit het basisscenario van Nouvel Areva welke impact de verschillende in het kader van de herstructurering geplande overdrachten (in de eerste plaats van Nouvel Areva NP) eventueel zouden hebben op de activiteiten van de cyclus van het nucleaire materiaal alsook voor het verlies van synergieën. Er was een tegenstrijdigheid met de bewering van de Franse autoriteiten dat die overdrachten het concurrentievermogen van de geherstructureerde Areva-groep verminderden en zo reële compenserende maatregelen vormden.

(48) De Commissie haalde ook aan dat het ongunstige scenario niet vergezeld ging van een gevoeligheidsanalyse waarin de belangrijkste risicofactoren die de Areva-groep kunnen beïnvloeden, aan bod komen en volgens belangrijkheid worden gerangschikt.

(49) De Commissie was voorts niet zeker dat de levensvatbaarheid van Nouvel Areva op lange termijn in het ongunstige scenario kon worden hersteld, aangezien uit dit scenario een financieringstekort naar voren kwam[…].

(50) Wat betreft Areva SA, waren de door de Franse autoriteiten meegedeelde prognoses nog afhankelijk van te veel onzekere factoren, onder andere om het scenario van de verzelfstandiging van onderuit te kunnen becijferen.

2.4.2. Twijfels over de evenredigheid van de steun

(51) Op basis van de door de Franse autoriteiten verstrekte informatie concludeerde de Commissie dat het beginsel van billijke lastendeling leek te worden nageleefd, op voorwaarde niettemin dat meer duidelijkheid werd geboden over de behandeling van de bestaande minderheidsaandeelhouders.

(52) De Commissie uitte daarentegen twijfels over de eigen bijdrage van de Areva-groep tot de kosten van zijn herstructurering. Op basis van de prognoses van de Franse autoriteiten leek de Areva-groep in principe in staat om de kosten van zijn herstructurering voor meer dan 50 % te financieren. Het totaal van de eigen bijdragen bedroeg echter [9-11 miljard] EUR, wat meer is dan de op [8-9 miljard] EUR geraamde financieringsbehoefte, zonder dat dit verschil behoorlijk werd gerechtvaardigd. Voorts leken vele van de transacties die een eigen bijdrage zouden genereren, zoals de verschillende afstotingen of de inschrijving van derde investeerders op de kapitaalverhoging van Nouvel Areva nog te onzeker om te worden aangemerkt als „reële en effectieve” bijdragen.

2.4.3. Twijfels over de maatregelen ter beperking van verstoringen van de mededinging

(53) De Commissie erkende dat de verschillende volledige of gedeeltelijke afstotingen door de Areva-groep leidden tot een aanzienlijke inkrimping van zijn activiteiten, met ongeveer 50 % rekening houdend met parameters als de geconsolideerde omzet of het aantal werknemers. De impact van deze afstotingen op de mededinging bleek evenwel niet duidelijk.

(54) De Commissie was dan ook van oordeel dat alle afstotingen niet op dezelfde voet stonden. De afstoting van relatief kleine dochterondernemingen als Areva TA of Canberra stond niet in verhouding tot de omvang van de in het vooruitzicht gestelde steun.

(55) Dan was er nog de gedeeltelijke afstoting van Nouvel Areva NP, waarvan de omvang daarentegen wel overeenkwam met de omvang van de steun, maar die niet direct betrekking leek te hebben op de markten waar de Areva-groep een belangrijke positie zou innemen na de herstructurering. De Commissie had dan ook vragen bij de twee hypothesen op basis waarvan de Franse autoriteiten konden besluiten dat het wel degelijk om een mededingingsbevorderende maatregel ging: ten eerste, dat er sterke synergieën bestonden tussen de reactorenactiviteit en die van de splijtstofcyclus, wat betekent dat het een voordeel was een geïntegreerde groep te vormen op de nucleaire markt; ten tweede, dat de Areva-groep het voordeel van die synergieën zou verliezen door de afstoting van zijn dochteronderneming Nouvel Areva NP.

(56) Wat de tweede hypothese in het bijzonder betreft, leken krachtens het protocolakkoord van 20 juli 2015 tussen EDF en de Areva-groep deze twee groepen volgens de Commissie de synergieën die tot hiertoe structureel bestonden, opnieuw tot stand te brengen in contractuele vorm.

(57) Om die uiteenlopende redenen had de Commissie twijfels over de gevolgen van de afstoting van Nouvel Areva NP voor de concurrentiepositie van de Areva-groep op de markt na de herstructurering, en dus over het afdoende karakter van die compenserende maatregel.

(58) Tot slot verbaasde de Commissie zich over het Franse standpunt, namelijk de weigering van de in de richtsnoeren omschreven verbintenis dat herstructureringssteun niet wordt gebruikt voor het verwerven van participaties. De Commissie verzocht de Franse autoriteiten dan ook om dergelijke transacties in het herstructureringsplan op te nemen indien deze absoluut noodzakelijk bleken voor het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn van de Areva-groep.

3. OPMERKINGEN VAN DERDEN

3.1. De Areva-groep

(59) De Areva-groep sluit zich volledig aan bij de antwoorden van de Franse autoriteiten van 12 september 2016, waarbij hij trouwens zelf betrokken is geweest.

(60) Wat de twijfels van de Commissie betreft, onderstreept de Areva-groep hoofdzakelijk de volgende punten: a) de Areva-groep heeft vertrouwen in de levensvatbaarheid op lange termijn van de geherstructureerde Areva-groep, die wordt gestut door de aanwezigheid van gemoderniseerde industriële activa en de verwachte groei van de vraag naar energie; b) de verkoop van Nouvel Areva NP aan EDF vormt een voldoende compenserende maatregel. Hij zal sterk in het nadeel werken van het concurrentievermogen van de geherstructureerde Areva-groep: naast een inkrimping van zijn omzet met 50 % zal de transactie zorgen voor i) zijn terugtrekking uit een groot aantal markten (met name de bouw en het onderhoud van kernreactoren, en de fabricage van splijtstofelementen), en ii) het verlies van synergieën, met name door het verdwijnen van bronnen voor de onderlinge kostenverdeling (bijvoorbeeld in de handel, de splijtstofelementen, het onderzoek en ontwikkeling en de engineering); c) het verbod om participaties te verwerven vormt geen aangepaste compenserende maatregel. Areva meent immers dat het noodzakelijk is om het bedrijf toe te staan in de komende periode […] te realiseren of partnerships aan te gaan.

(61) De Areva-groep beklemtoont ook het strategisch belang van de herstructureringssteun voor de Europese nucleaire sector en economie: als directe bron van werkgelegenheid, als belangrijke speler voor het behoud van de nucleaire sector in tal van segmenten van de waardeketen van deze industrie, als cruciale speler voor de goede werking van de Europese kerncentrales.

(62) De Areva-groep onderstreept tot slot de goede voortgang van het herstructureringsplan, met i) de afstoting van Canberra (afgerond) en van de participatie van de Areva-groep in Adwen (optie uitgeoefend), en ii) de goedkeuring door de obligatiehouders van de gedeeltelijke inbreng van activa van Areva SA in Nouvel Areva alsook van de gelijktijdige overdracht van de obligatieschuld naar Nouvel Areva. Daarnaast biedt de goedkeuring van het Hinkley Point C-project gunstige ontwikkelingsmogelijkheden voor een goede uitrol van dit plan.

3.2. Urenco

(63) De onderneming Urenco is het resultaat van een politieke samenwerking tussen de Bondsrepubliek Duitsland, Nederland en het Verenigd Koninkrijk. Zij werd opgericht in 1970, is voornamelijk actief in het segment van de uraniumverrijking en beschikt over fabrieken in haar drie landen van oorsprong en in de Verenigde Staten.

(64) Na een algemeen overzicht van de waardeketen van de cyclus van het nucleaire materiaal ontwikkelt Urenco een redenering in drie punten: ten eerste zal de onderzochte steun de Areva-groep aanzienlijk versterken; vervolgens zullen de verstorende effecten van deze steun zich in het bijzonder doen voelen op de verrijkingsmarkt ten nadele van Urenco en andere concurrenten in dit segment; bijgevolg zijn de door de Franse autoriteiten voorgestelde mededingingsmaatregelen onvoldoende en moeten zij worden versterkt.

(65) Wat het eerste punt betreft, stelt Urenco vast dat het herstructureringsplan geen capaciteitsvermindering in de activiteiten van de Areva-groep omvat, ondanks zijn financiële moeilijkheden en de overcapaciteit die kenmerkend is voor de markten waarin hij actief is. Nouvel Areva zal dus zoals in het verleden nog steeds over dezelfde activa in de cyclus van het nucleaire materiaal beschikken, hetgeen ideaal is om een sterke positie op die markt te behouden.

(66) Dat is des te duidelijker, aangezien de staatssteun ertoe bijdraagt de balans van de nieuwe gevormde entiteiten gezond te maken en het slechte beheer uit het verleden uit te wissen. De manoeuvreerruimte van Nouvel Areva NP en Nouvel Areva wordt zodoende hersteld op het gebied van nieuwe investeringen, toegang tot financiering en onderhandelingspositie. De concurrenten van Nouvel Areva moeten daarentegen ten volle de kosten van hun investeringen dragen en kunnen alleen rekenen op hun winsten om zich te ontwikkelen.

(67) Wat het tweede punt betreft, is Urenco van mening dat de verstoringen van de mededinging zich duurzaam zullen laten voelen in het segment van de verrijking, dat wordt gekenmerkt door een overcapaciteit en een beperkt aantal zeer kapitaalintensieve projecten.

(68) Volgens Urenco overtreffen de mondiale verrijkingscapaciteiten in aanzienlijke mate de vraag […]. Die overcapaciteit is des te schadelijker, aangezien een deel van de groei van de vraag afkomstig is van landen als China en Rusland, die grotendeels gesloten zijn voor westerse spelers. Van de voor deze laatsten toegankelijke vraag vormen de installaties voor kernenergie van EDF een significant deel en het is dus cruciaal dat de versterkte band tussen EDF en de Areva-groep de toegang van Urenco tot EDF niet vermindert.

(69) Dankzij de onderzochte steun kan de Areva-groep voorts zijn activiteit inzake MOX-splijtstof behouden, terwijl die splijtstof niet zo concurrerend is als het natuurlijke, verrijkte uranium. Zonder de staatssteun zou deze activiteit zijn verdwenen of in belang zijn verminderd, waardoor marktaandeel voor de concurrenten van de Areva-groep zou vrijkomen (met name ten aanzien van EDF, waarvan [0-25] % van de vraag kan worden voldaan met MOX-splijtstof).

(70) De gesaneerde balans van Nouvel Areva zal het ook mogelijk maken om zich te ontwikkelen in de trading van verrijkingsdiensten (hierna „SWU's” genoemd), een activiteit die een aanzienlijke financiële manoeuvreerruimte vereist. Die markt […] kan bijdragen tot de versterking van Nouvel Areva in verhouding tot concurrenten die geen staatssteun genieten, die wegens de financiële structuur, een gevolg van de zeer kapitaalintensieve projecten van de sector, dergelijke risico's niet kunnen nemen.

(71) Tot slot meent Urenco dat Nouvel Areva voordeel zal blijven halen uit de verticale integratie in de markt van de splijtstofcyclus.

(72) Wat het derde punt betreft, onderstreept Urenco dat mededingingsmaatregelen moeten worden voorgesteld voor de markten waarin de Areva-groep na de herstructurering actief zal zijn, te meer omdat de meeste van deze markten (mijnbouw, omzetting en verrijking) nu al met overcapaciteit te kampen hebben.

(73) Urenco deelt de stelling van de Franse autoriteiten niet dat de afscheiding van de reactorenactiviteit zou zorgen voor het verlies van synergieën, waardoor de splijtstofactiviteit zou worden getroffen. Wegens de aanwezigheid van verschillende niet-geïntegreerde en toch performante spelers (bijvoorbeeld Urenco, Cameco, KAP) kan het belang van dergelijke synergieën worden gerelativeerd. Bovendien doen die synergieën zich enkel voor bij de levering van splijtstof aan nieuwe reactoren; […].

(74) Voorts zal het strategische partnership tussen EDF en Nouvel Areva de eventuele verloren synergieën weer tot stand brengen. Nouvel Areva zal namelijk een strategische participatie behouden in de dochteronderneming die zij gemeenschappelijk heeft met EDF, wat een zekere coördinatie zal vergen tussen de beide groepen en ertoe zou kunnen leiden dat EDF Nouvel Areva bevoordeelt. Beide zullen bovendien dezelfde aandeelhouder hebben, namelijk de Franse staat. Verder wordt gewerkt aan een versterkte samenwerking, wat de Commissie al had opgemerkt in haar inleidingsbesluit. Tot slot zullen de nadelen van de desintegratie in de eerste plaats worden gevoeld door Nouvel Areva NP, die nieuwe commerciële teams zal moeten opleiden voor de verkoop van splijtstofelementen, terwijl Nouvel Areva de voordelen van de integratie met betrekking tot de cyclus van het nucleaire materiaal behoudt.

(75) In het licht van wat voorafgaat, stelt Urenco de volgende mededingingsmaatregelen voor: a) dat de verbintenis wordt aangegaan dat EDF een bevoorradingspolitiek behoudt die openstaat voor alle spelers van de cyclus van het nucleaire materiaal; b) dat de staatsteun de toestand van de dochteronderneming van Nouvel Areva die actief is in de verrijking, niet onevenredig verbetert, door te zorgen voor een zekere waterdichtheid tussen de herkapitalisering en deze dochteronderneming (bijvoorbeeld door ervoor te zorgen dat de schulden met betrekking tot de bouw van de fabriek Georges Besse II alleen worden terugbetaald met kasmiddelen eigen aan die activiteit); c) dat Nouvel Areva wordt verboden om de capaciteit van de fabriek Georges Besse II minstens tijdens de herstructureringsperiode te verhogen, evenwel zonder dat de verplichtingen van de Areva-groep […] in het kader van […] (17) in vraag worden gesteld; d) dat Nouvel Areva haar capaciteit inzake MOX vermindert en geen gebruik maakt van de herwonnen liquiditeit om haar activiteit van handel in SWU's te ontwikkelen.

(76) Urenco wenst ook dat de Franse autoriteiten andere mededingingsmaatregelen onderzoeken die gemeenschappelijk zijn voor alle segmenten, bijvoorbeeld de verkoop van een activiteit aan een nieuwe speler, om de synergieën die verband houden met de integratie van Nouvel Areva in de splijtstofcyclus te verminderen. Urenco beklemtoont, ten slotte, dat het verbod op de overname van ondernemingen tijdens de herstructureringsperiode moet worden nageleefd, behalve als wordt aangetoond dat een dergelijke overname onontbeerlijk is voor het herstel van de levensvatbaarheid van de Areva-groep.

3.3. TVO

(77) TVO is een Finse onderneming actief in de elektriciteitsproductie, opgericht in 1969 en in handen van andere Finse elektriciteitsondernemingen en industriële ondernemingen. TVO is de toekomstige eigenaar van OL3, een kerncentrale gebaseerd op de technologie van de Europese drukreactor (hierna „EPR” genoemd), die zich nog in de bouwfase bevindt. De overeenkomst voor de bouw van deze centrale […] werd gesloten met het Consortium op 18 december 2003. De aanvankelijke opleveringsdatum was 30 april 2009. Na tal van vertragingen werd de datum momenteel door het Consortium vastgelegd op december 2018.

(78) TVO onderstreept het belang van de OL3-reactor voor de Finse en Europese energiesector. Als hij eenmaal in werking is, zou de OL3-reactor 9 % van de totale elektriciteitsproductie in Finland moeten leveren tegen 2020 en 14 % van de totale vraag naar elektriciteit opvangen, waardoor de energieonafhankelijkheid van Finland toeneemt. OL3 is ook een pioniersproject, dat de „renaissance” van de nucleaire industrie zou moeten inleiden.

(79) Het OL3-project bevindt zich in de laatste uitvoeringsfase. De externe bouw is bijna afgerond, maar bepaalde bouw- en installatiewerkzaamheden zijn nog bezig binnen in de centrale, en in het bijzonder op het nucleaire eiland (reactor). Zo'n 2 400 werknemers zijn aan de slag op de site. TVO onderstreept dat het OL3-project nu in de cruciale fase van de inwerkingstelling treedt, die aan het eind ervan zal leiden tot de verwachte opleveringsdatum. In deze fase is voortdurende steun vanwege het Consortium nodig, aangezien dit beschikt over de kennis en expertise inzake EPR.

(80) TVO vermeldt ook het arbitrageschil dat werd ingeleid tegen het Consortium. Het totale door het Consortium gevorderde bedrag bedraagt momenteel ongeveer [0-5 miljard] EUR, terwijl het door TVO gevorderde bedrag voor zijn eigen kosten en verliezen [0-5 miljard] EUR bedraagt volgens de laatste ramingen van TVO. De door beide partijen gevorderde bedragen in het kader van het arbitragegeschil bedragen samen, in totaal, dus ongeveer [0-10 miljard] EUR.

(81) TVO verklaart vervolgens zijn begrip van het herstructureringsplan van de Areva-groep, dat voortaan is gebaseerd op het „plan B” dat erin bestaat dat Nouvel Areva NP aan EDF wordt overgedragen nadat het OL3-project en de middelen noodzakelijk voor de voltooiing ervan eruit werden geïsoleerd en waarbij de onderdelenovereenkomsten en een deel van de schuld van de Areva-groep in deze „afsplitstingsstructuur” worden gelaten.

(82) Algemeen beschouwd steunt TVO het herkapitaliseringplan van de Areva-groep door de Franse staat. Toch is TVO bezorgd over de mogelijke negatieve gevolgen van de herstructurering van de groep voor het OL3-project. Meer in het bijzonder vraagt TVO zich af of de afsplitsingsstructuur waarin het OL3-project zou worden geïsoleerd, in staat is de noodzakelijke middelen te behouden om te komen tot voltooiing van het project. De afsplitsingsstructuur zou immers beperkte financiële middelen hebben om het hoofd te bieden aan mogelijk aanzienlijke schulden, waarvan de omvang in dit stadium moeilijk te bepalen is.

(83) De financiële middelen van deze afsplitsingsstructuur zijn samengesteld uit: 2 miljard EUR kapitaalverhoging, 2,5 miljard EUR opbrengst uit de verkoop van Nouvel Areva NP aan EDF, resterende opbrengsten uit de verkoop van de niet-strategische activiteiten van Areva en het saldo van het bedrag dat TVO nog aan de Areva-groep moet betalen voor de voltooiing van het OL3-project. Tegenover deze middelen worden de kosten van de afsplitsingsstructuur als volgt geraamd: de kosten voor de voltooiing van het OL3-project en de daarmee samenhangende garanties, de terugbetaling van de bankschuld voor een bedrag van 3,4 miljard EUR, de mogelijke garanties die aan EDF moeten worden gegeven met betrekking tot de overeenkomsten betreffende de kerncentrales waarvan de stukken worden onderworpen aan een audit, andere garanties inzake de verkoop van de niet-strategische activa en, als TVO het lopende arbitragegeschil wint, een bedrag dat kan oplopen tot [0-5 miljard] EUR.

(84) Zo twijfelt TVO of de geherstructureerde Areva-groep het hoofd kan bieden aan de risico's betreffende het OL3-project, met name de voltooiingskosten, en geeft zij daarvoor nadere toelichting met een analyse van de herstructureringssteun volgens de richtsnoeren, met name de vraag of de steun bijdraagt tot een doelstelling van algemeen belang, het herstel van de levensvatbaarheid van de Areva-groep en het beginsel dat de steun eenmalig dient te zijn.

(85) Ten eerste, wat betreft de doelstelling van algemeen belang, ondersteunt TVO het argument van Frankrijk dat de steun bijdraagt tot de verwezenlijking van de doelstellingen van het Euratom-Verdrag, met name in artikel 2, onder d). Toch is het volgens TVO noodzakelijk ook de bepalingen van artikel 2, onder b) en c), van het Verdrag te evalueren. Wat betreft artikel 2, onder c), draagt de steun bij tot de voltooiing van het OL3-project, een belangrijk project voor de ontwikkeling van de Europese energiesector en voor de beveiliging van de energievoorziening van de Noordse landen. Wat betreft artikel 2, onder b), impliceert de doelstelling van nucleaire veiligheid, zoals bepaald in artikel 11 van het Verdrag inzake nucleaire veiligheid, dat „elke Partij passende maatregelen neemt om te waarborgen dat voldoende gekwalificeerd personeel met deugdelijke opleiding, training en hertraining beschikbaar is voor alle met de veiligheid verband houdende activiteiten die in of voor iedere kerninstallatie worden verricht gedurende de gehele levensduur daarvan”. Aangezien de capaciteiten van TVO hoofdzakelijk beperkt zijn tot de exploitatie van de centrales, steunt TVO op de expertise van het Consortium om de veiligheid van de activiteiten in het kader van het OL3-project te verzekeren. Elk herstructureringsplan waarin het OL3-project zou worden geïsoleerd in een afsplitsingsstructuur, zou echter kunnen leiden tot het toewijzen van te weinig gekwalificeerd personeel van de Areva-groep aan het OL3-project, een verlies van de „back office” van de Areva-groep in Frankrijk en Duitsland, een verlies van de technische infrastructuur van de Areva-groep en mogelijke problemen met de onderaannemers van het project.

(86) Ten tweede, wat betreft het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn van de Areva-groep, vraagt TVO zich af of de kapitaalinjectie in Areva SA toereikend is, of de hypothesen van het herstructureringsplan realistisch zijn en dus of de steun de mogelijkheid biedt om de levensvatbaarheid van Areva SA op lange termijn te verzekeren.

(87) Ten derde, wat betreft het eenmalige karakter van de steun, als het herstructureringsplan niet garandeert dat de Areva-groep kan voldoen zijn verplichtingen voor de voltooiing van het OL3-project, zouden bijkomende verplichtingen, met name schadevergoedingen wegens nieuwe vertragingen, het gevolg kunnen zijn. Een nieuwe staatssteun zou dan onmogelijk kunnen worden goedgekeurd wegens het verplichte eenmalige karakter ervan.

(88) Om een antwoord te bieden op al deze twijfels en vragen, moet elk herstructureringsplan volgens TVO de volgende elementen omvatten: a) operationele maatregelen om ervoor te zorgen dat voldoende personeels-, technische en financiële middelen beschikbaar blijven en bestemd worden voor de voltooiing van het OL3-project, binnen de afgesproken termijn en volgens het prestatieniveau gewaarborgd in de oorspronkelijke bouwovereenkomst, en om het hoofd te bieden aan andere mogelijke kosten tot aan het eind van de garantieperiode en nadien; b) voldoende financiële middelen toegewezen aan de entiteit waarin het OL3-project wordt ondergebracht en volledig bestemd voor dit specifieke project, om de resterende voltooiingskosten ervan en de andere verplichtingen te dekken die voortvloeien uit de verschillende overeenkomsten tussen de Areva-groep en TVO.

3.4. Siemens

(89) Siemens is, samen met twee ondernemingen van de Areva-groep (Areva GmbH en Areva NP), een partner in het Consortium dat het OL3-project draagt. Hoewel de Areva-groep een belangrijker deel van het project op zich neemt, zijn de leden van het Consortium hoofdelijk aansprakelijk ten aanzien van TVO, hun klant, wat betreft de voltooiing van het project.

(90) Ook al steunt de groep Siemens ten volle de bijdrage van de Franse staat ten gunste van de Areva-groep, toch heeft hij op verschillende vlakken twijfels.

(91) Siemens vraagt zich eerst af of de steun toereikend is om de engagementen en risico's van Areva SA te dekken. a) Siemens raamt immers de blootstelling van de Areva-groep inzake het OL3-project tussen [0-5 miljard] en [0-5 miljard] EUR in het basisscenario, terwijl dat bedrag in een ongunstig scenario, inclusief i) […] en ii) […], zou kunnen oplopen tot […] EUR; b) Siemens onderstreept voorts de bijkomende passiva van Areva SA, zoals bepaalde schulden aan banken, die 3,4 miljard EUR bedragen.

(92) Siemens stelt zich vervolgens de vraag hoe de structuur waarin het OL3-project wordt ondergebracht, toereikende juridische, personeels-, financiële en operationele middelen zal krijgen om de afwerking ervan te verzekeren, als de activiteiten en operationele middelen inzake de bouw worden overgedragen aan Nouvel Areva NP, dat zal worden verkocht aan EDF. De nagenoeg onvermijdelijke uitbesteding van de verwezenlijking van een deel van het project aan Nouvel Areva NP zou kunnen […].

(93) Siemens is, ten slotte, bezorgd over een blokkering […] door TVO van de herstructurering van de Areva-groep gericht op het isoleren van het OL3-project in een specifieke structuur, […].

(94) Volgens Siemens zouden die risico's kunnen worden opgevangen door bijkomende mechanismen zoals i) extra financiële middelen van de Franse staat; ii) een staatswaarborg op alle bijkomende passiva die verbonden zijn met het OL3-project, of iii) een engagement van de Franse staat dat hij alle bijkomende kapitaalbehoeften inzake het project zal financieren.

(95) Gelet op de hoofdelijkheid tussen Siemens en de Areva-groep in het Consortium vreest Siemens dat zij de financiële lasten zal moeten dragen die de Areva-groep niet aankan, wat volgens Siemens strijdig zou zijn met het beginsel van de lastendeling vermeld in de richtsnoeren.

3.5. Derde die wenst dat zijn identiteit niet openbaar wordt gemaakt

(96) Een laatste derde, die anoniem wenst te blijven, waarschuwt de Commissie voor de verstoringen van de mededinging veroorzaakt door de onderzochte steun. Volgens deze derde zullen niet alleen Nouvel Areva maar ook Nouvel Areva NP sterker uit deze herstructurering komen, dankzij de staatssteun.

(97) Ondernemingen die staatssteun ontvangen, zijn sterk bevoordeeld ten aanzien van hun concurrenten op de nucleaire markt. Deze wordt immers gekenmerkt door een bijzonder felle mededinging en de nood aan steeds omvangrijkere garanties.

(98) Tot slot is de anonieme belanghebbende van mening dat de toekomstige samenwerking van Nouvel Areva en Nouvel Areva NP opnieuw sterke synergieën tot stand zal brengen die de mededinging zullen verstoren.

4. OPMERKINGEN VAN FRANKRIJK

(99) De opmerkingen van Frankrijk betreffen vier punten die overeenkomen met de voornaamste twijfels die de Commissie had in het inleidingsbesluit. Allereerst willen de Franse autoriteiten aantonen dat de enige maatregel die staatssteun kan vormen, de kapitaalinjectie in Areva SA en Nouvel Areva is. Daarna antwoorden zij op de twijfels van de Commissie omtrent het realistisch karakter van de hypothesen die ten grondslag liggen aan het bedrijfsplan, de evenredigheid van het steunbedrag en de voorgestelde mededingingsmaatregelen.

4.1. Alleen de kapitaalverhoging kan staatssteun vormen

(100) De Franse autoriteiten wijzen er in de eerste plaats op dat de mogelijkheid dat de Areva-groep staatssteun aan derden verleent door zijn dochterondernemingen aan een te lage prijs te verkopen i) niet relevant is in het kader van deze procedure, en ii) absoluut theoretisch blijkt, aangezien de Areva-groep wordt aangespoord de opbrengst van de afstotingen te maximaliseren. Zij tonen ook aan dat de Areva-groep geen enkele steun verkrijgt door de afstoting van Nouvel Areva NP en Areva TA, die wel met staatsmiddelen worden gefinancierd, maar tegen marktprijs plaatsvinden.

(101) Wat betreft Nouvel Areva NP, leggen de Franse autoriteiten uit dat een bijzonder bestuursmodel werd ingevoerd bij EDF om ervoor te zorgen dat de belangen van EDF worden veiliggesteld. In het kader van dat bestuursmodel is een werkgroep samengesteld uit onafhankelijke bestuurders opgericht specifiek voor de overname van Nouvel Areva NP om na te gaan of die transactie overeenstemt met het maatschappelijk belang van EDF, en een onafhankelijk advies te geven aan de raad van bestuur van EDF. In deze werkgroep heeft geen enkele vertegenwoordiger van de staat zitting. Op basis van de werkzaamheden van deze groep, die onder andere een waardebeoordeling bij de bank Société Générale heeft besteld, werd de overnamebeslissing uiteindelijk genomen door EDF.

(102) De Franse autoriteiten hebben ook toegelicht dat zij uiteindelijk voor de verzelfstandiging van onderuit hebben gekozen voor de uitvoering van de overname door EDF van de reactorenactiviteit van de Areva-groep. Deze nieuwe regeling voor de afstoting heeft volgens de Franse autoriteiten geen invloed op de waardebeoordeling van de partijen en hun adviseurs betreffende de hypothese van het voorafgaande afstotingsschema: 2,5 miljard EUR voor 100 % van de eigen middelen. Ongeacht de juridische bepalingen inzake de afstoting blijft de economische realiteit immers dezelfde voor EDF, die de historische activiteiten van Areva NP overneemt, zonder het risico met betrekking tot het OL3-project te dragen. EDF zal eveneens worden afgeschermd van de risico's inzake de onderdelenovereenkomsten. Hoewel geen rekening werd gehouden met die risico's in de waardebeoordeling van januari 2016, zorgt het afschermingsmechanisme uitgewerkt door de partijen ervoor dat de kern ervan niet wordt gewijzigd.

(103) Wat betreft Areva TA, werd het waarderingsproces in twee fasen georganiseerd, volgens de meest gangbare marktpraktijken: i) tussen januari en mei 2016 heeft de Areva-groep het overnameconsortium financiële, operationele, juridische en fiscale inlichtingen verstrekt en verschillende werksessies georganiseerd met het directieteam van Areva TA; ii) het consortium heeft vervolgens toegang gekregen tot een „data room” en heeft vragen kunnen stellen aan de directie van Areva TA. Hiervoor werden de Areva-groep en de overnemer bijgestaan door twaalf juridische en bancaire adviseurs en experts in financiële preaudit („due diligence”).

(104) Op 18 augustus 2016 heeft het in overweging 27 beschreven overnameconsortium een bod gedaan dat de effecten van Areva TA waardeert op [0-2 miljard] EUR. Deze waardering is gebaseerd op de methode van de geactualiseerde waarde van de kasstromen („discounted-cashflowmethode”, hierna „DCF-methode” genoemd) die wordt toegepast op een bedrijfsplan op basis van hypothesen die samen met de overnemer worden gevalideerd. Deze prijs werd opgenomen in de verkoopsovereenkomst van 15 december 2016.

(105) De Franse autoriteiten menen dus dat de uiteindelijke waardering is gebaseerd op algemeen aanvaarde methoden, na de gewoonlijke diligence.

4.2. De Areva-groep voert een herstructureringsplan uit dat zijn levensvatbaarheid op lange termijn moet herstellen

(106) De Franse autoriteiten stellen eerst een bijgewerkt financieel traject van Nouvel Areva voor. Dat traject is gebaseerd op hypothesen die bijzonder conservatief worden geacht: i) de uraniumprijs werd verlaagd, […]; ii) de prognoses voor de mijnbouwactiviteit zijn verlaagd; iii) er wordt rekening gehouden met een extra risico inzake […]; iv) het kostenbesparingenplan is versterkt voor de verrijking en de omzetting, en v) de kosten voor de uitvoering van de verzelfstandiging van onderuit werden gestabiliseerd op [200-900 miljoen] EUR in de periode 2016-2025. De hypothesen van het ongunstige scenario werden ook verlaagd, volgens een gelijkaardige logica.

(107) De Franse autoriteiten bieden vervolgens een antwoord op de verschillende punten van het plan voor het herstel van de levensvatbaarheid waarover de Commissie twijfels heeft.

4.2.1. Het bedrijfsplan van Nouvel Areva houdt rekening met de gevolgen van de in het vooruitzicht gestelde afstotingen

(108) De Franse autoriteiten stellen dat, gelet op de lengte van de cycli in de nucleaire industrie, de voornaamste verliezen van synergieën zich hoofdzakelijk zullen voordoen in een tijdsbestek dat het financiële traject van de Areva-groep (2016-2025) overstijgt. Nouvel Areva beschikt immers over een goed gevulde orderportefeuille voor de komende vijf tot tien jaar, wat zorgt voor een zekere inertie wat betreft de evolutie van zijn marktaandeel. Dat kenmerk is niettemin gemeenschappelijk voor alle leveranciers van nucleair materiaal, aangezien de leveringsovereenkomsten doorgaans over verschillende jaren lopen, meestal vijf tot tien jaar afhankelijk van het soort stof (ruw, omgezet of verrijkt uranium) en de aard van de klant. De verschillende in het vooruitzicht gestelde afstotingen en in het bijzonder die van Nouvel Areva NP bemoeilijken daarentegen op langere termijn de mededingingspositie van Nouvel Areva.

(109) De Areva-groep voert voorts een plan inzake prestaties en concurrentievermogen uit waarmee op kortere termijn de impact van de afstoting van Nouvel Areva NP op de kostenstructuur kan worden opgevangen. Bijvoorbeeld wat betreft de schaalverkleining van de aankopen, wil het desbetreffende plan net op dat gebied winsten boeken om het verlies van aankoophoeveelheden volgend op de afstoting van Nouvel Areva NP goed te maken. Het financiële traject in het ongunstige scenario gaat er evenwel vanuit dat de doelstellingen van het Plan slechts voor [50-100] % zullen worden behaald en dat er dus een negatieve impact zal zijn.

4.2.2. Gevoeligheidsanalyse en strategie ter beperking van de risico's

(110) De Franse autoriteiten en de Areva-groep hebben de belangrijkste risicofactoren bepaald die op de toekomst van Nouvel Areva wegen. Er wordt verduidelijkt dat het basisscenario al zeer conservatief is en dat het dus weinig waarschijnlijk is dat alle ongunstigere hypothesen allemaal tegelijkertijd werkelijkheid worden.

(111) De eerste van deze factoren is de wisselkoers tussen de euro en de dollar. […]. Maandelijks wordt een analyse van de blootstellingen gedaan en in functie daarvan worden dekkingen aangegaan om een minimaal percentage van de komende vervaltermijnen te dekken. Daarnaast genieten bepaalde activiteiten, zoals de mijnbouw, een gedeeltelijke, natuurlijke bescherming tegen dat risico: zo wordt 50 % van de mijnbouw van Nouvel Areva gerealiseerd in Canada, waar de munt gekoppeld is aan de dollar.

(112) Het tweede risico betreft […]. De gevolgen in het ongunstige scenario bedragen ongeveer [0-100 miljoen] EUR op de totale operationele kasstroom in de periode 2016-2025. De Franse autoriteiten verduidelijken dat de Areva-groep al een reeks acties voor optimalisatie en kostenbezuiniging uitvoert om de impact van dit risico te beperken: het betreft operationele verbeteringen die tot doel hebben om […]. Die verbeteringen zijn opgenomen in het plan voor prestaties en concurrentievermogen dat tot in 2018 loopt, […] zouden kunnen worden gezocht na 2018 als het risico werkelijkheid wordt.

(113) Het derde risico houdt verband met de gevolgen van een eventuele mislukking van […]. Dat risico blijkt weinig waarschijnlijk volgens de Franse autoriteiten, omdat […]. Toch zou een mislukking […] de inkomsten van Nouvel Areva belasten.

(114) Het financiële plan van Nouvel Areva houdt, ten slotte, rekening met een aantal onzekerheden […], waarvan de omvang verschilt naargelang van het scenario (basisscenario of ongunstig scenario). Die onzekerheden bedragen [1-2 miljard] EUR in het ongunstige scenario in de periode 2016-2025, of [0-1] miljard EUR meer dan in het basisscenario. De Franse autoriteiten vermelden de corrigerende maatregelen die zouden kunnen worden getroffen: commerciële maatregelen of maatregelen voor extra productiviteit (bijvoorbeeld optimalisering van de aankopen en beperking van de loonmassa) of modulatie van het investeringsplan […].

4.2.3. Nouvel Areva zal in staat zijn om zich te herfinancieren op de markten in de periode 2015-2025

(115) In antwoord op de twijfel van de Commissie in overweging 151 van het inleidingsbesluit verduidelijken de Franse autoriteiten dat de financieringsbehoefte van Nouvel Areva in het basisscenario werkelijkheid zal worden […]. Voorzien wordt echter dat Nouvel Areva op dat moment opnieuw voldoende goede financiële ratio's heeft om een beroep op de obligatiemarkten te kunnen doen zonder dat het „investment grade-karakter” van de onderneming in het gedrang wordt gebracht.

(116) In het ongunstige scenario daarentegen zal Nouvel Areva een financieringsbehoefte van […] hebben. Volgens de Franse autoriteiten zou Nouvel Areva echter de overbrugging kunnen maken […], zonder dat dat het herstel van de levensvatbaarheid van de onderneming in het gedrang brengt […].

4.2.4. Areva SA zal beschikken over de middelen om zijn financiële behoeften in de periode 2016-2025 te kunnen dekken

(117) De Franse autoriteiten hebben zich ertoe verbonden dat Areva SA geen andere activiteiten uitoefent dan die welke specifiek in het bij de Commissie aangemelde herstructureringsplan zijn bepaald. Op grond daarvan zijn zij van mening dat Areva SA over voldoende middelen beschikt om zijn financiële behoeften te dekken.

(118) De Franse autoriteiten bevestigen hun hypothesen inzake de voltooiingskosten van het OL3-project in de periode 2017-2025. Die prognoses leiden tot een negatieve kasstroom van [0-2 miljard] EUR in de beschouwde periode. […].

(119) Op grond van die hypothesen komt uit het bedrijfsplan van Areva SA een liquiditeitsoverschot naar voren, van [0-500 miljoen] EUR aan het eind van de periode in het basisscenario en van [0-100 miljoen] EUR in het ongunstig scenario. […].

4.3. De steunmaatregel is evenredig en beperkt tot het noodzakelijke minimum

4.3.1. Er wordt voldaan aan het beginsel van de eerlijke verdeling ten aanzien van de minderheidsaandeelhouders

(120) Ten eerste wordt eraan herinnerd dat aanzienlijke voorzieningen voor verliezen en waardeverminderingen van activa al werden geboekt en dat de aandelenkoers zich op een historisch laag punt bevindt. De aansprakelijkheid voor het beheer in het verleden wordt dus grotendeels gedragen door de minderheidsaandeelhouders, evenredig met hun participatie.

(121) Ten tweede voorzien de Franse autoriteiten dat de staat door de Autorité des Marchés Financiers (hierna „AMF” genoemd) zal worden verplicht om een openbare offerte van intrekking in te dienen. De aan de aandeelhouders voorgestelde prijs zal nauwgezet worden gecontroleerd door de AMF, die ervoor zal zorgen dat een methode van multicriteriawaardering wordt nageleefd.

4.3.2. De Areva-groep zorgt voor een toereikende reële en daadwerkelijke eigen bijdrage

(122) Wat betreft het in overweging 172 van het inleidingsbesluit aangehaalde mogelijke liquiditeitsoverschot, betekent het feit dat de liquiditeit die wordt ingezet om het herstructureringsplan uit te voeren, de kosten van de herstructurering overstijgt, volgens de Franse autoriteiten op zich niet dat het steunbedrag niet tot het minimum wordt beperkt. De richtsnoeren bepalen immers een bodem voor de eigen bijdrage, maar geen plafond en eisen niet dat er een mathematisch verband bestaat tussen het bedrag van de staatssteun en het bedrag van de herstructureringskosten.

(123) Met andere woorden, de Franse autoriteiten menen dat een duidelijk onderscheid moet worden gemaakt tussen de twee afzonderlijke juridische criteria: enerzijds, de financiering die noodzakelijk is in het licht van het financiële traject om de levensvatbaarheid te herstellen en, anderzijds, de beperking van het bedrag van de staatssteun tot het minimum door het vereiste van een aanzienlijke eigen bijdrage tot de kosten van de herstructurering. Deze interpretatie wordt geïllustreerd door de beschikkingspraktijk van de Commissie (18), die in het verleden heeft aanvaard dat de eigen bijdrage de kosten van de herstructurering overtreft zonder dat dat liquiditeitsoverschot betekent dat de steun niet tot het minimum was beperkt.

(124) Ten slotte schuiven de Franse autoriteiten naar voren dat het noodzakelijk is voor de Areva-groep dat hij beschikt over een liquiditeitsbuffer voor het geval dat het ongunstige scenario werkelijkheid zou worden.

(125) Wat betreft de twijfels van de Commissie over het reële en daadwerkelijke karakter van de eigen bijdrage van de Areva-groep, geven de Franse autoriteiten een aantal verduidelijkingen en herinneren eraan dat de Commissie in haar beschikkingspraktijk heeft aanvaard dat toekomstige verkopen van activa als eigen bijdrage worden geboekt op voorwaarde dat zij het voorwerp hebben uitgemaakt van een onafhankelijk taxatierapport waarin de marktwaarde van het goed wordt geraamd (19).

(126) Wat betreft de afstoting van Nouvel Areva NP, herinneren de Franse autoriteiten aan het bestaan van onafhankelijke waarderingsrapporten, die bij de aanmelding aan de Commissie werden overhandigd. Frankrijk onderstreept ook de elementen waarmee het reële en daadwerkelijke karakter van de afstoting van Nouvel Areva kan worden bepaald: eerst en vooral, de overeenkomst van 15 november 2016 betreffende de aankoop door EDF van aandelen van Nouvel Areva NP; vervolgens, het feit dat de opschortende voorwaarden waarvan de afstoting afhankelijk is het zekere karakter ervan niet in vraag stellen. Zo hebben de Franse autoriteiten vertrouwen in de conclusies van de ASN over het verantwoordingsprogramma met betrekking tot het vat van Flamanville 3, aangezien alle testen in dit programma werden uitgevoerd zonder dat afwijkingen werden vastgesteld, volgens EDF en de Areva-groep. Overigens […] brengt de onderhandeling met TVO de afstoting van Nouvel Areva NP niet in het gedrang, maar beïnvloedt zij enkel de timing ervan.

(127) Wat betreft de afstoting van Canberra, herinneren de Franse autoriteiten eraan dat zij effectief is doorgevoerd sinds 1 juli 2016.

(128) De afstoting van Areva TA is op weg naar voltooiing, wat blijkt uit de informatie die in de overwegingen 103 tot en met 105 van dit besluit bondig is weergegeven.

(129) Wat betreft de dochteronderneming Elta, werd op 4 augustus 2016 een eenzijdige aankoopverbintenis ontvangen vanwege ECA Group en werd de verkoop op 1 december 2016 verleden voor een prijs van [0-10 miljoen] EUR.

(130) Er is ook voorzien dat de participatie van de Areva-groep in zijn dochteronderneming Adwen volledig wordt afgestoten, waarvoor een minimum van 60 miljoen EUR werd veiliggesteld bij de groep Gamesa. De effectieve realisatie van de afstoting is voorzien voor het begin van de maand januari 2017.

(131) De afstotingen […] zullen daarentegen niet plaatsvinden vóór […].

(132) Wat betreft de participatie van derde investeerders in de kapitaalverhoging van Nouvel Areva, melden de Franse autoriteiten dat […] de Japanse groepen JNFL en MHI hun belangstelling hebben getoond […]. De stand van zaken van de onderhandelingen is als volgt. De groepen MHI en JNFL hebben allebei een onherroepelijk bod […] uitgebracht voor 5 % van het kapitaal van Nouvel Areva, gewaardeerd op 250 miljoen EUR. […].

4.4. De Areva-groep stelt maatregelen voor om verstoringen van de mededinging tot een minimum te beperken

(133) Volgens de Franse autoriteiten vormt de afstoting van Nouvel Areva NP een compenserende maatregel van een bijzonder significante omvang, omdat zij zorgt voor een volledige terugtrekking van de Areva-groep van heel wat markten waarop de groep EDF voortaan de mededinging zal stimuleren. Door de afstoting van Nouvel Areva NP ontzegt de Areva-groep zich een derde van zijn activa en ongeveer de helft van zijn omzet. Het ontzegt zich ook alle voordelen die voortvloeien uit het geïntegreerde model ontwikkeld in de voorbije 15 jaar, wat een bijzonder belangrijke wijziging van zijn strategie betekent. Bovendien ontzegt de Areva-groep zich de positieve kasstromen waarvoor Nouvel Areva NP zal zorgen in die periode.

(134) Ter ondersteuning van deze redenering komen de Franse autoriteiten in detail terug op de verschillende opmerkingen van de Commissie in haar inleidingsbesluit.

4.4.1. Kwantificering van de compenserende maatregelen

(135) De Franse autoriteiten wijzen erop dat „de maatregelen gericht op het beperken van verstoringen van de mededinging tegemoet moeten komen aan de risico's van moral hazard en aan mogelijke verstoringen van de mededinging op de markten waarop de begunstigde actief is”, en daarbij moet worden rekening gehouden met „de kenmerken van de markt in kwestie” (20).

(136) In dit geval is elk risico op moral hazard volgens hen uitgesloten, omdat de verliezen in het verleden werden gedragen door de bestaande aandeelhouders van de Areva-groep, met de staat op de eerste plaats, door middel van provisies en waardeverminderingen van activa. Bovendien, gezien de kenmerken van de markten in kwestie, beschermt de staatssteun meer de effectieve mededinging dan dat zij die beperkt, omdat de meeste markten waarop Nouvel Areva actief zal zijn een oligopolide structuur hebben, die zou worden aangetast door het wegvallen van een speler.

(137) Volgens de Franse autoriteiten toont een vergelijking van de toestand van de markten in een contrafeitelijk scenario, waarin geen steun wordt gegeven, duidelijk aan dat alleen het behoud van de Areva-groep het mogelijk maakt om een effectieve mededinging op de markten te behouden.

(138) Zodoende vormt de afstoting van Nouvel Areva NP een ruimschoots toereikende compenserende maatregel, te meer omdat de Areva-groep hiermee op korte termijn verliezen van synergieën worden opgelegd en op middellange termijn bijzonder winstgevende ontwikkelingsvooruitzichten worden ontzegd die verder worden beschreven onder deel 4.4.2.

4.4.2. De afstoting bemoeilijkt blijvend alle activiteiten van Nouvel Areva

4.4.2.1. Activiteiten van de front-endcyclus

(139) De geïntegreerde Areva-groep beschikte over een geïntegreerde verkoop- en marketingstaf die zorgde voor de commercialisering van natuurlijk uranium, omzetting, verrijking, ontwerp en fabricage van splijtstofelementen, en alle mogelijke combinaties van die goederen en diensten. De integratie van de verkoop van splijtstofelementen in de front-end zou de Areva-groep een belangrijk voordeel bieden op het gebied van informatie en handel. Elektriciteitsproducenten beschikken doorgaans immers over slechts één koper voor de voorziening in splijtstofelementen. Door de zwakke onderlinge inwisselbaarheid van splijtstofelementen vormt een leverancier van elementen voor een elektriciteitsproducent een onontkoombare partner, wat niet het geval is voor een front-endleverancier, wiens goederen en diensten vervangbaar zijn.

(140) De Franse autoriteiten geven het voorbeeld van een elektriciteitsproducent […] bij wie de Areva-groep in het kader van een aanbesteding voor splijtstofelementen de verkoop heeft kunnen uitbreiden naar goederen en diensten van de front-end. [5-10] klanten op de tien zijn vandaag de facto zowel klant van Areva NC als van Areva NP.

(141) Voorts zal de scheiding van de activiteiten van Nouvel Areva NP de logistieke optimalisatie bemoeilijken: Nouvel Areva zal in de toekomst moeten werken met de fabrikanten van splijtstofelementen van Nouvel Areva NP net zoals met alle andere Amerikaanse en Europese fabrikanten, waardoor dat logistiek gezien minder optimaal zal verlopen, bijvoorbeeld door hogere leveringskosten en meer beperkte mogelijkheden om zijn productie van verrijkt uranium af te vlakken.

(142) De Franse autoriteiten verklaren ook dat alle leveranciers van goederen en diensten van de front-endcyclus die aanleunen tegen een leverancier van splijtstofelementen en van reactoren, over een onweerlegbaar mededingingsvoordeel beschikken voor de aanbiedingen aan het begin van de cyclus. De aankoper van een nieuwe centrale zal immers doorgaans van de constructeur eisen dat hij de eerste kern van de reactor en eventuele herladingen levert. Door de integratie met Areva NP kreeg de front-endactiviteit van de Areva-groep automatisch toegang tot die vraag. De Areva-groep kon bovendien onderhandelen over voordeligere voorwaarden voor zijn uranium omdat zulke onderhandelingen doorgaans onderhands verlopen, zonder open procedure. Tot slot biedt dit soort overeenkomsten de mogelijkheid om handelsrelaties te creëren, met name op moeilijk toegankelijke markten zoals China.

(143) Dat mededingingsvoordeel werd geïllustreerd in de overeenkomsten van de Areva-groep voor de OL3-reactoren, de reactoren Taishan 1 en 2, […]. Voor Taishan 1 en 2 bijvoorbeeld […]. Dergelijke voorwaarden zouden niet haalbaar zijn geweest zonder de voordelen van de integratie: ter vergelijking, de Areva-groep heeft slechts […] kunnen sluiten.

(144) Zodoende zijn alle toekomstige verkopen van reactoren door Nouvel Areva NP evenveel gemiste kansen voor Nouvel Areva om front-endsplijtstof te verkopen onder optimale voorwaarden. Volgens de Franse autoriteiten zal Nouvel Areva NP goed geplaatst zijn om de projecten […] binnen te halen. Nouvel Areva NP zou ook aanspraak kunnen maken op de projecten […]. Gezien de lengte van de nucleaire cycli zullen die verliezen van synergieën echter pas werkelijkheid worden na afloop van de periode waarvoor de Areva-groep financiële trajecten heeft verstrekt.

(145) Die verliezen van synergieën zijn bijzonder zichtbaar aan het begin van de levensduur van een reactor, maar zijn ook voelbaar tijdens de rest van zijn levensduur. Bepaalde elektriciteitsproducenten verkiezen immers een beroep te doen op een uniform aanbod, waarin de aankoop van uranium en diensten inzake omzetting, verrijking en samenstelling zijn gegroepeerd, met name voor reactoren waarvan de sluiting al gepland is (eind van de levensduur).

(146) Ten slotte zal het beëindigen van de integratie de ontwikkeling van een geïntegreerde sector voor de recycling van opgewerkt uranium bemoeilijken, aangezien die sector een sterke logistieke coördinatie vereist tussen de leverancier van splijtstofelementen (Nouvel Areva NP) en de leverancier van opwerkingsdiensten (Nouvel Areva).

(147) Al die verliezen van synergieën zullen Nouvel Areva benadelen ten gunste van zijn concurrenten. Als de Areva-groep geïntegreerd was gebleven, zou hij uitstekend geplaatst geweest zijn om te profiteren van de verwachte opleving van de markt, met name dankzij zijn gemoderniseerde installaties. Een belangrijke markt biedt zich bijvoorbeeld aan inzake het aanbod aan elektriciteitsproducenten voor het beheer van hun reactoren die zich aan het eind van hun levensduur bevinden. Door de te verwachten verliezen van synergieën zetten de Franse autoriteiten en de Areva-groep echter in op […].

(148) Omgekeerd zullen de concurrenten van Nouvel Areva kunnen profiteren van de kansen gecreëerd door de splitsing van de Areva-groep, met name wat betreft de levering van splijtstof voor de nieuwe reactoren. Nouvel Areva zal de strijd moeten aangaan met geïntegreerde concurrenten, zoals Rosatom, of concurrenten die op weg zijn naar verticale integratie, zoals KHNP, Toshiba/Westinghouse of CNNC.

4.4.2.2. Activiteiten van de back-endcyclus

(149) De afstoting van Nouvel Areva NP zal […] voor de activiteiten van Nouvel Areva in de recycling en de behandeling van gebruikte splijtstof. De verkoop van MOX hangt immers af van het bestaan van een markt van parken met lichtwaterreactoren die kunnen werken met MOX-splijtstofelementen. De omvang van zo'n park hangt af van de inspanningen die Nouvel Areva NP zal leveren om die technologie in de toekomst voor te stellen en te ontplooien.

(150) De beslissing van een elektriciteitsproducent om een reactor te „moxen” hangt af van de vraag of hij de prestaties van zijn reactor en de eraan verbonden kosten kan verzekeren. Die twee factoren hangen dan weer af van de kwaliteit van de samenwerking tussen de ontwerper van de reactor, de ontwerper van de elementen en de leverancier van de gemoxte stof. Tot nu toe werd die samenwerking mogelijk gemaakt doordat de Areva-groep op een gecentraliseerde manier kon beslissen over de uiteenlopende belangen van die entiteiten.

(151) Daardoor […] Nouvel Areva NP de toename van reactoren die MOX gebruiken bevorderen, voor zover […]. Door tot dezelfde groep te behoren waren tot nu toe intragroepsakkoorden mogelijk […] in staat om de uiteenlopende belangen van de beide activiteiten in overeenstemming te brengen. Dat zal in de toekomst niet meer het geval zijn en aanzienlijke verliezen van synergieën zijn dus te voorzien op lange termijn.

(152) Verliezen van synergieën zullen ook voelbaar zijn in de segmenten van de ontmanteling en de logistiek. De ontmantelingsactiviteiten zijn sterk geïntegreerd met die van het ontwerp van reactoren en van de levering van diensten aan de geïnstalleerde basis. De logistieke activiteiten anderzijds zijn vandaag klant van Areva NP voor twee zaken: voor het vervoer van besmette onderhoudsuitrusting en voor het vervoer van splijtstofelementen. Die intragroepsprestaties lopen in de toekomst het risico te worden geïnternaliseerd door Nouvel Areva NP of te worden opengesteld voor mededinging.

(153) De markten van de ontmanteling en van de logistiek zijn twee dynamische markten, waarop de Areva-groep […].

4.4.3. Het globaal strategisch en industrieel partnership tussen Nouvel Areva en EDF zou het niet mogelijk maken om de synergieën die momenteel voortkomen uit de integratie van Areva NP in de Areva-groep, opnieuw tot stand te brengen

(154) De Franse autoriteiten hebben de Commissie de protocolovereenkomst van 28 juli 2016 tussen EDF en de Areva-groep verstrekt. Bijlage 7 bij dit protocol betreft de oprichting van een globaal strategisch en industrieel partnership.

(155) Volgens de Franse autoriteiten kan dat partnership de verloren synergieën niet opnieuw tot stand brengen […].

(156) […] volgens de Franse autoriteiten zijn Nouvel Areva NP en Nouvel Areva op weg om een logica klant/te volgen. […].

(157) Bijgevolg kan geen enkel strategisch partnership het vermogen tot arbitrage en synergieën binnen de groep die in het verleden bestond, weer tot leven wekken.

(158) Als reactie op de bezwaren van de Commissie met betrekking tot dit punt hebben de Franse autoriteiten zich toch ertoe verbonden dat Nouvel Areva NP, onder controle van EDF, en Nouvel Areva tijdens de herstructureringsperiode geen strategisch partnership of andere kaderovereenkomst aangaan die voorziet in een commerciële samenwerking om Nouvel Areva te bevoordelen in situaties waarin Nouvel Areva NP aan een klant samen met een leverancier van nucleair materiaal een geïntegreerd aanbod zou willen voorleggen op de in de overwegingen 344 en 347 beschreven markten — levering van splijtstofelementen en bouw van nieuwe reactoren. Deze verbintenis belet niet dat Nouvel Areva en Nouvel Areva NP samen een aanbod doen, op voorwaarde dat Nouvel Areva wordt gekozen op grond van commerciële en technische criteria.

4.4.4. De Franse autoriteiten verbinden zich ertoe dat de Areva-groep de in punt 84 van de richtsnoeren bedoelde gedragsmaatregelen aanneemt

(159) De Franse autoriteiten wijzen weliswaar op het belang van partnerships in de nucleaire sector maar hebben zich ertoe verbonden dat de Areva-groep (Areva SA en Nouvel Areva) en de ondernemingen onder zijn toezicht zich er tijdens de herstructureringsperiode van onthouden direct of indirect participaties over te nemen in ondernemingen die nog niet onder hun controle staan, met uitzondering van de projecten die onontbeerlijk zijn voor het herstel van de levensvatbaarheid van de Areva-groep. Die verbintenis is niet van toepassing op de overnames van participaties die Nouvel Areva en de ondernemingen die hij direct of indirect controleert, realiseert met het oog op het financieel beheer i) van de ontmantelingsfondsen die de Areva-groep moet beheren krachtens een wettelijke of regelgevende verplichting; ii) de pensioenfondsen van het personeel van de Areva-groep; iii) de beleggingen van liquiditeiten. Zij hebben zich er ook toe verbonden dat de Areva-groep (Areva SA en Nouvel Areva) zich ervan onthoudt de ontvangen steun voor te stellen als een mededingingsvoordeel bij het commercialiseren van zijn goederen en diensten.

4.5. Reactie van de Franse autoriteiten op de opmerkingen van de belanghebbenden

4.5.1. Opmerkingen van TVO en Siemens

(160) Volgens de Franse autoriteiten zal Areva SA in staat zijn om al zijn geraamde behoeften te financieren.

(161) Enerzijds is het onjuist te denken dat de Areva-groep door het gekozen herstructureringsplan de voltooiing van OL3 in het gedrang brengt. Het welslagen van dat project is essentieel voor alle bij de herstructurering betrokken entiteiten: zowel Areva SA, alsook Nouvel Areva (voor de levering van splijtstof) en Nouvel Areva NP (voor de demonstratieve waarde van deze eerste EPR). Areva SA zal dus beschikken over alle noodzakelijke operationele middelen, die niet het voorwerp van een afsplitsing en van een onmiddellijke bijdrage tot Nouvel Areva NP zullen vormen, om het project tot een goed eind te brengen. Op alle twijfels van TVO hieromtrent moet een antwoord worden geboden.

(162) In het bijzonder onderstrepen de Franse autoriteiten het bestaan van […] een specifieke samenwerking tussen Areva NP en Nouvel Areva NP waardoor Areva NP een beroep kan doen op Nouvel Areva NP zodra dat nodig blijkt […].

(163) Anderzijds werden de behoeften van Areva SA correct geraamd door de Franse autoriteiten, op een conservatieve manier.

(164) Wat betreft de kosten voor de voltooiing van OL3, is de raming van de Areva-groep trouwens vergelijkbaar met of is zelfs nog conservatiever dan die van TVO, met uitzondering van […], maar de Franse autoriteiten wijzen […] af, want volgens hen is dat helemaal niet geloofwaardig. De Franse autoriteiten reageren niet op de raming van Siemens die, op zo'n globaal niveau, geen gedetailleerde analyse mogelijk maakt.

(165) Wat betreft de schadevergoedingen die zouden kunnen voortvloeien uit een eventuele veroordeling in het kader van het arbitragegeschil, […].

(166) Volgens de Franse autoriteiten zou het absoluut ongepast en niet in overeenstemming zijn met de doelstellingen en de geest van de regels inzake herstructureringssteun om het steunbedrag te verhogen om aan derden de betaling te waarborgen van schadevergoedingen die hen eventueel zouden worden toegekend in het kader van een geschil met de begunstigde van de steun. Ten eerste valt dat soort onzekerheid niet onder de definitie van de onderzoeken waarmee rekening moet worden gehouden bij de opstelling van het ongunstige scenario. De richtsnoeren verwijzen immers alleen naar macro-economische en commerciële factoren. Ten tweede zou een dergelijke verhoging van de steun strijdig zijn met het beginsel van evenredigheid en van de beperking van het steunbedrag tot het strikte minimum. Ten derde leiden de argumenten van TVO en Siemens er in werkelijkheid toe dat de staat de solvabiliteit van hun eventuele hoofdelijke schuldenaar/medeschuldenaar waarborgt, wat een staatssteun aan Siemens en TVO zou inhouden. De Commissie heeft uitdrukkelijk erkend dat de staatswaarborgen op hypothetische geschillen staatssteun (21) vormen en heeft het beginsel van hun verenigbaarheid al uitgesloten (22). Ten vierde zijn de argumenten van Siemens en TVO onsamenhangend, aangezien zij de mogelijkheid van een positief resultaat voor het Consortium niet omvatten. Ten vijfde, in het geval van een ongunstige arbitrage, […].

(167) Wat betreft de […]. De Franse autoriteiten hebben verschillende argumenten naar voren geschoven.

(168) Wat betreft […].

(169) Bovendien wordt gewerkt aan een oplossing voor het reglementaire probleem van koolstofuitscheiding voor de bestaande installaties van EDF. De ASN heeft haar toestemming verleend voor het heropstarten van alle in Le Creusot geproduceerde geëxploiteerde Franse reactoren die werken met stoomgeneratoren (waar problemen met de koolstofuitscheiding werden vastgesteld) en van acht van de twaalf op basis van stoomgeneratoren werkende reactoren van de Japanse partner van Areva NP.

(170) Er werd tot nu toe ook geen afwijking vastgesteld op de primaire kringloop van Taishan. In elk geval bepaalt de overeenkomst dat de contractuele aansprakelijkheid van de Areva-groep zou worden beperkt tot [0-1 miljard] EUR voor het Taishan-project.

(171) […], voor elk verzoek is het leveren van bewijs van de schade noodzakelijk, d.w.z. een daadwerkelijk probleem met de veiligheid van een onderdeel dat een hoog risico op defecten veroorzaakt.

(172) Voor alle zaken waarin de Areva-groep burgerlijk aansprakelijk kan worden gesteld, hebben de Franse autoriteiten aan de Commissie aangegeven dat […].

(173) Wat betreft het argument van Siemens dat de geraamde middelen van Areva SA zouden moeten volstaan voor de dekking van een theoretisch maximumbedrag dat alle theoretisch mogelijke risico's omvat, zijn de voorbeelden van de beschikkingspraktijk van de Commissie waarop de redenering van Siemens is gebaseerd, volgens de Franse autoriteiten allemaal afkomstig van procedures die in het tijdelijke kader van de herstructureringssteun voor financiële instellingen in de context van de economische en financiële crisis zijn ingeleid. De door Siemens voorgestelde redenering naar analogie is dus, volgens de Franse autoriteiten, krachteloos in dit geval. Zij werpen ook op dat het slechtste scenario volgens de richtsnoeren niet alle theoretische mogelijk risico's omvat maar zich moet beperken tot de mogelijke gebeurtenissen.

(174) Ten slotte, als reactie op het argument van Siemens dat een onderkapitalisering van Areva SA zou ingaan tegen het beginsel van de billijke lastendeling van de richtsnoeren, herinneren de Franse autoriteiten eraan dat de toepassing van dat beginsel alleen de achtergestelde aandeelhouders en schuldeisers beoogt, die niet op ongerechtvaardigde wijze zouden mogen worden beschermd door de effecten van de steun.

4.5.2. Opmerkingen van Urenco

(175) Om te beginnen verduidelijken de Franse autoriteiten dat Urenco voor een groot deel heeft bijgedragen tot de overcapaciteit die de markt van de uraniumverrijking kenmerkt sinds Fukushima. Zo is het aandeel van Urenco in de wereldwijde verrijkingscapaciteit tussen 2007 en 2015 verdubbeld, terwijl dat van de Areva-groep is verminderd.

4.5.2.1. Over de vermeende verstoringen van de mededinging

(176) De Franse autoriteiten tonen vervolgens aan dat de staatssteun geen enkele verstoring van de mededinging zal veroorzaken, maar integendeel zal zorgen voor een sterkere mededinging op lange termijn.

(177) Op de markten van de logistiek en de ontmanteling verklaart de vrij bescheiden aanwezigheid van de Areva-groep dat de steun geen verstoring van de mededinging zal veroorzaken. Parallel daarmee is de Areva-groep de enige wereldspeler met een opwerkingsfabriek op industriële schaal en het behoud hiervan in dit segment kan de mededinging niet schaden, aangezien daar geen sprake van is.

(178) In de segmenten van de mijnbouw, de omzetting en de verrijking zijn de marktstructuren zeer geconcentreerd en de Areva-is groep bovendien de enige grote Europese groep in de segmenten van de mijnbouw en de omzetting. Als de Areva-groep uit die segmenten verdwijnt, zou dat dus negatieve gevolgen hebben voor de mededinging, aangezien het zou leiden tot een nog grotere concentratie.

(179) Daarenboven zal de Areva-groep niet onrechtmatig worden versterkt door de staatssteun in het bijzondere segment van de verrijking. Ten eerste houdt de mogelijkheid van de Areva-groep om contracten inzake verrijkingsdiensten aan te gaan volgens de Franse autoriteiten geen verband met zijn financiële rating, maar eerder met andere kenmerken zoals de prijs van de levering, de flexibiliteit van de contracten, de kwaliteit van de logistiek enz. Ten tweede is de dochteronderneming van de Areva-groep voor de verrijking (Société d'Enrichissement du Tricastin, hierna „SET” genoemd) al rendabel en financieel autonoom […].[…], deze activiteit zal meer bijdragen tot het herstel van de levensvatbaarheid van de geherstructureerde Areva-groep dan dat zij zelf steun zal ontvangen. Ten derde is Areva al minstens tien jaar niet meer actief in de handel van SWU's, […].

4.5.2.2. De compenserende maatregelen

(180) De Franse autoriteiten verwijzen naar de argumenten in hun opmerkingen van 12 september 2016 om eraan te herinneren dat het verdwijnen van de synergieën in verband met het geïntegreerde model niet alleen de front- en back-endcylusactiviteiten zou benadelen, maar ook en meer algemeen alle activiteiten gedurende de hele levensduur van de reactor. De afstoting van Nouvel Areva NP zou dus een voldoende maatregel zijn. Zoals in dezelfde opmerkingen is uiteengezet, zou het strategisch partnership met EDF niet diezelfde synergieën weer tot stand brengen, en het feit dat de Franse staat aandeelhouder is van de twee groepen zou daar niets aan veranderen, aangezien beide economisch onafhankelijke entiteiten zijn met een autonome beslissingsmacht.

(181) Wat in het bijzonder de verschillende door Urenco voorgestelde maatregelen betreft, vermelde de Franse autoriteiten het volgende: a) het verzoek van Urenco met betrekking tot de verbintenis van EDF om over te gaan tot openbare aanbestedingen, is zowel in rechte als in feite ongerechtvaardigd. Eerst en vooral kan de Franse staat niets opleggen aan EDF, die als een derde betrokken is bij deze procedure voor staatssteun. Daarnaast heeft EDF als autonome economische entiteit geen enkele stimulans om Nouvel Areva te begunstigen. Ten slotte is het precedent dat voortvloeit uit de concentratie van Framatome/Siemens/Cogema niet relevant, omdat de maatregel in kwestie splijtstofelementen betrof, waarvoor er sterke (met name regelgevende) belemmeringen bestonden bij het begin, en omdat de staat juridisch niet meer gemachtigd is een verbintenis aan te gaan in naam van EDF; b) de uitvoering van een boekhoudkundige scheiding („ring-fencing”) van de verrijkingsactiviteiten is overbodig, aangezien SET al autonoom is op financieel vlak. Daarnaast zou een dergelijke maatregel onoverkoombare operationele moeilijkheden creëren door de operationele vervlechting van deze dochteronderneming met andere entiteiten van de Areva-groep; c) het verbod op de uitbreiding van de capaciteit van de fabriek Georges Besse II blijkt strijdig met de verbintenis van de Areva-groep, […]. De Franse autoriteiten hebben er zich dus toe verbonden dat de Areva-groep tijdens de herstructureringsperiode de capaciteit van de fabriek Georges Besse II niet zal verhogen, met uitzondering van de overname en installatie van de centrifuges die in bestaande overeenkomsten zijn gepland […]; d) de afstoting of de beperking van de activiteit van de MOX-productie is ongepast. Ten eerste zal deze activiteit worden verzwakt door de afstoting van Nouvel Areva NP. Ten tweede zijn MOX- en UOX-splijtstoffen niet substitueerbaar en is de verstoring van de mededinging derhalve minimaal voor concurrenten als Urenco die alleen UOX aanbieden. Ten derde is de MOX-productie onmisbaar voor de overleving van de sector van de nucleaire behandeling. Ten vierde houdt de bewering van Urenco dat MOX-productie niet rendabel is in vergelijking met UOX, geen rekening met de vele positieve externe effecten die aan die productie verbonden zijn; e) bijkomende afstotingen, bijvoorbeeld in de logistiek, schaden het herstel van de levensvatbaarheid van Nouvel Areva op lange termijn en zijn des te minder gerechtvaardigd aangezien de verstoringen ten gevolge van de steun miniem zijn op die markt.

5. BEOORDELING VAN DE STEUN

5.1. Bestaan van een steun

(182) De Commissie moet onderzoeken of de maatregelen die het voorwerp vormen van deze procedure, staatssteun vormen in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU.

(183) Uit hoofde van artikel 107, lid 1, VWEU zijn „steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de interne markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt”.

(184) Op grond van deze bepaling is de Commissie van oordeel dat de kwalificatie van een overheidsmaatregel als staatssteun veronderstelt dat de volgende cumulatieve voorwaarden worden voldaan, met name: i) de maatregel moet worden toegekend door de staat of met behulp van staatsmiddelen; ii) hij moet een economisch voordeel opleveren voor de begunstigde ervan; iii) dat voordeel moet selectief zijn, en iv) de maatregel in kwestie moet de mededinging vervalsen of dreigen te vervalsen en moet het handelsverkeer tussen lidstaten ongunstig kunnen beïnvloeden.

5.1.1. Inschrijving van de Franse staat op de kapitaalverhogingen van Areva SA en Nouvel Areva

(185) Hoewel het ogenschijnlijk om twee aparte interventies gaat, meent de Commissie dat de inschrijving van de staat op de kapitaalverhogingen van respectievelijk Areva SA en Nouvel Areva moet worden beschouwd als één enkele steunmaatregel die aan de Areva-groep ter beschikking wordt gesteld. Uit de analyse van de moeilijkheden en schulden van de Areva-groep blijkt inderdaad dat de hele groep een kapitaalbehoefte heeft. Het feit dat die globale herkapitaliseringsbehoefte vervolgens wordt verdeeld tussen Areva SA en Nouvel Areva vormt slechts een regeling ter uitvoering van de herkapitalisering van de Areva-groep.

(186) De inschrijving is toe te schrijven aan de staat en komt voort uit staatsmiddelen. De staat zal immers rechtstreeks inschrijven op de twee kapitaalverhogingen met behulp van zijn eigen middelen.

(187) De inschrijving vormt een economisch voordeel voor de Areva-groep. Enerzijds verbetert de investering de toestand van de Areva-groep, omdat hij daardoor het hoofd kan bieden aan een aanzienlijk deel van zijn schulden, anderzijds zou de Areva-groep dergelijke kapitalen niet hebben kunnen verkrijgen in normale marktomstandigheden, omdat geen enkele privéinvesteerder in deze omstandigheden zou hebben ingeschreven op een kapitaalverhoging van de Areva-groep gelet op zijn slechte financiële toestand. De twee derde investeerders, MHI en JNFL, dragen trouwens niet bij tot het kapitaal van de Areva-groep op dezelfde wijze als de Franse staat, aangezien hun investering slechts een van de twee entiteiten van de geherstructureerde Areva-groep (Nouvel Areva) betreft en voor een minder groot […] bedrag.

(188) Het voordeel dat aan de Areva-groep wordt toegekend, is selectief. De inschrijving van de staat op de kapitaalverhogingen is immers een ad-hocmaatregel die uitsluitend aan de Areva-groep ten goede komt met het oog op de herstructurering.

(189) Ten slotte kan het voordeel dat aan de Areva-groep wordt toegekend door middel van de inschrijving van de staat op twee kapitaalverhogingen, het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden. De verschillende markten waarop de Areva-groep actief is, worden immers gekenmerkt door belangrijke handelsrelaties tussen de lidstaten. In dat opzicht heeft de Commissie al opgemerkt dat de nucleaire markten minstens een Europese dimensie hebben (23). Daarnaast biedt het aan de Areva-groep toegekende voordeel hem bijkomende financiële middelen waardoor hij actief kan blijven op de markt. De maatregel kan dus de mededinging vervalsen.

(190) In het licht van wat voorafgaat, besluit de Commissie dat de inschrijving van de Franse staat op de kapitaalverhogingen van Areva SA en Nouvel Areva een steunmaatregel vormt in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU ten gunste van de Areva-groep voor een totaalbedrag van 4,5 miljard EUR.

5.1.2. Afstotingen doorgevoerd in het kader van het herstructureringsplan

(191) In het inleidingsbesluit stelde de Commissie vast dat de verschillende afstotingen die door de Areva-groep in het vooruitzicht werden gesteld, steunmaatregelen zouden kunnen vormen indien zij niet zouden gebeuren tegen marktprijzen. Het zou in dat geval gaan om ofwel een steun aan de overnemer, als de verkoopprijs wordt beoordeeld als onrechtmatig laag, ofwel een steun aan de verkoper (Areva-groep), als de verkoopprijs wordt beoordeeld als onrechtmatig hoog, waarbij de steun aan de verkoper alleen relevant is bij een afstoting aan een andere openbare entiteit, voor zover de criteria van toerekenbaarheid en staatsmiddelen zijn vervuld. De Commissie herinnert eraan dat krachtens punt 63 van de richtsnoeren in de berekening van de eigen bijdrage geen rekening kan worden gehouden met afstotingen die een element van steun aan de verkoper (Areva-groep) zouden omvatten.

(192) Wat betreft de afstotingen aan niet-openbare derden (Canberra, Elta, Adwen), erkent de Commissie dat het scenario van een steunmaatregel van de Areva-groep aan die overnemers, door middel van een ongerechtvaardigd lage prijs, onwaarschijnlijk is, aangezien de Areva-groep er alle belang bij heeft de baten uit deze afstotingen te maximaliseren. Bovendien gebeuren de afstotingen via concurrentieprocessen waardoor de prijs die de Areva-groep kan verkrijgen, kan worden gemaximaliseerd.

(193) Wat betreft de afstoting van Nouvel Areva NP en van Areva TA daarentegen, kan er niet a priori worden uitgesloten dat EDF of het openbare consortium dat Areva TA overneemt, een ongerechtvaardigd hoog bod doet om de Areva-groep te bevoordelen. Niettemin kan de Commissie besluiten, op grond van de redenering hierna uiteengezet in paragrafen 5.1.2.1 en 5.1.2.2, dat deze afstotingen gebeuren tegen een marktprijs, wat het bestaan van een economisch voordeel in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU uitsluit.

5.1.2.1. Afstoting van een meerderheidsparticipatie in Nouvel Areva NP

(194) De verkoop aan EDF van een meerderheidsparticipatie in Nouvel Areva NP is niet verlopen volgens een openbare, transparante en onvoorwaardelijke aanbestedingsprocedure. Toch is een onderhandse verkoop van meerderheidsparticipaties een gangbare marktpraktijk. Wat betreft Nouvel Areva NP, moet er ook rekening worden gehouden met zijn activiteitendomein en de banden met de exploitatie van kerncentrales, waarin de verkoop van meerderheidsparticipaties door middel van een aanbestedingsprocedure geen gangbare marktpraktijk is. Voorts hebben de partijen bij de transactie, voordat zij toestemming gaven tot de verkoop van de participatie, een beroep gedaan op onafhankelijke taxatierapporten om, elk van hun kant, de verkoopprijs te bepalen. Hoewel het waar is dat de effectieve verkoopprijs in laatste instantie het resultaat is van een onderhandeling tussen een bereidwillige verkoper en koper, toch is ook het gebruik van dergelijke taxaties bij onderhandelingen voordat de prijs wordt overeengekomen, een gangbare marktpraktijk waarop een verstandige investeerder een beroep zou doen (24).

(195) Wat betreft de inhoud van de taxatierapporten, heeft de financiële raadgever van EDF, de bank BNP Paribas, na een beoordeling van de waarde van de participatie op basis van een multicriteriabenadering, op 24 juli 2015 het volgende advies uitgebracht: „Op grond van de bovenvermelde inlichtingen en kenmerken van de transactie blijkt dat de door EDF voor deze transactie voorgestelde prijs van 2,7 miljard EUR voor 100 % van het kapitaal van Areva NP vandaag volgens ons redelijk is voor EDF, uit een strikt financieel oogpunt.” EDF heeft vervolgens een beroep gedaan op de bank Société Générale om de preauditfase aan te vatten. De Franse autoriteiten hebben de Commissie in januari 2016 een gedetailleerde presentatie van de resultaten van die preaudit verstrekt. Société Générale keurt hierin de waardering, waarover werd heronderhandeld door de partijen, van 2,5 miljard EUR voor 100 % van de eigen middelen, goed.

(196) De door Société Générale uitgevoerde waardebeoordeling is zeer gedetailleerd (127 bladzijden analyse) en is gebaseerd op de DCF-methode, algemeen aanvaard in financiële zaken.

(197) In de eerste plaats heeft Société Générale met EDF de bedrijfsplannen van de Areva-groep herwerkt voor elk van de vijf bedrijfstakken die onder de activiteiten van Nouvel Areva NP vallen: geïnstalleerde basis, splijtstofelementen, fabricage, grote projecten en andere (supportfuncties, dreigingen enz.). Die bedrijfsplannen lopen tot in 2023. De aanpassingen slaan op heel wat hypothesen die een hele reeks projecten van Nouvel Areva NP betreffen. […] (25).

(198) Uitgaand van die bedrijfsplannen wordt de ondernemingswaarde van elke bedrijfstak berekend door middel van een DCF-methode. Société Générale past daarvoor de gewogen gemiddelde kapitaalkosten toe (hierna „WACC” genoemd) die verschillend zijn voor elke bedrijfstak, naargelang van het risico eigen aan elk van die activiteiten. Die WACC wordt geraamd op basis van een vrij diepgaande CAPM-methodologie (Capital Asset Pricing Model): voor elke bedrijfstak wordt zo een WACC geraamd per land waarin de onderneming actief is, en vervolgens wordt een gewogen WACC berekend op basis van die verschillende geografische WACC's. De risicovrije rentevoeten zijn afkomstig van verschillende erkende bronnen (SG Research, Bloomberg, Associés en Finance), de premies voor het landenrisico zijn gebaseerd op het werk van professor Damodaran van de universiteit NYU Stern en de kosten van de schulden zijn gebaseerd op de risicopremies van obligaties van vergelijkbare ondernemingen. Die vergelijkbare ondernemingen, geselecteerd door Société Générale op basis van verschillende criteria eigen aan elke bedrijfstak, dienen ook om de bèta van elke activiteit te bepalen. De steekproef van vergelijkbare ondernemingen is samengesteld uit zeven beursgenoteerde ondernemingen voor de splijtstofsector, vijf voor de geïnstalleerde basis, zes voor de fabricage en zes voor de grote projecten. De ald