BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

van 14 december 1999

inzake een procedure op grond van artikel 15, lid 1, onder b), van Verordening nr. 17 van de Raad

(Zaak nr. IV/34.237/F3 - Anheuser-Busch Incorporated - Scottish & Newcastle)

(kennisgeving geschied onder nummer C(1999) 4499)

(Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek)

(2000/146/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening nr. 17 van de Raad van 6 februari 1962, eerste verordening over de toepassing van de artikelen 85 en 86 van het EEG-Verdrag(1), laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 1216/1999(2), en met name op artikel 15, lid 1, onder b),

Na de betrokken ondernemingen in de gelegenheid te hebben gesteld hun standpunt kenbaar te maken ten aanzien van de punten van bezwaar van de Commissie,

Na raadpleging van het Raadgevend Comité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities,

Overwegende hetgeen volgt:

I

INLEIDING EN PROCEDURE

(1) Deze beschikking betreft de verstrekking van onjuiste inlichtingen in antwoord op een officieel verzoek om inlichtingen dat op grond van artikel 11, lid 3, van Verordening nr. 17 tot Anheuser-Busch Incorporated en Scottish & Newcastle plc werd gericht.

(2) Op 4 augustus 1998 stuurde de Commissie de betrokken partijen een mededeling van punten van bezwaar. Anheuser-Busch Incorporated, Anheuser Busch European Trade Limited en Scottish & Newcastle dienden hun antwoord op de mededeling van punten van bezwaar, respectievelijk, in op 16 en 27 oktober 1998. De partijen werden in de gelegenheid gesteld hun argumenten mondeling kenbaar te maken, maar geen van beide maakte van deze mogelijkheid gebruik. Anheuser-Busch Incorporated, Anheuser Busch European Trade Limited en Scottish & Newcastle hebben in plaats daarvan op, respectievelijk, 27 april 1999 en 6 mei 1999 aanvullende antwoorden op de mededeling van punten van bezwaar ingediend. In deze beschikking zijn alle antwoorden op de mededeling van punten van bezwaar in aanmerking genomen.

II

DE FEITEN

A. De betrokken ondernemingen

1. Anheuser-Busch Incorporated

(3) Brouwerij Anheuser-Busch Incorporated, hierna "Anheuser-Busch Inc." genoemd, is de dochtermaatschappij van de in Saint Louis, Verenigde Staten, gevestigde onderneming Anheuser-Busch Companies Incorporated en is op brouwerijgebied de grootste ter wereld. Anheuser-Busch International Inc. is de internationale dochtermaatschappij van de onderneming voor bier en werd in 1981 opgericht om markten buiten de Verenigde Staten te verkennen en tot groei te brengen. De onderneming Anheuser-Busch European Trade Limited (ABET), die in Londen gevestigd is, is de Europese dochteronderneming van Anheuser-Busch International Inc. en werd opgezet om de verkoop, de distributie en de marketing van producten van merken van Anheuser-Busch in Europa te bevorderen. Zowel Anheuser-Busch Inc. als ABET is bij deze procedure betrokken en zij hebben op de brief van de Commissie van 3 juni 1997 op grond van artikel 11 van Verordening nr. 17 en op de mededeling van punten van bezwaar van 4 augustus 1998 geantwoord (hierna wordt de benaming "Anheuser-Busch" gebruikt wanneer zowel Anheuser-Busch Inc. als ABET bij de procedure is betrokken). In het Verenigd Koninkrijk is Budweiser-bier nummer één van de verpakte lagerbieren van eerste kwaliteit.

(4) In 1998 beliep de omzet van Anheuser-Busch Companies Incorporated wereldwijd 13,2 miljard USD (ongeveer 12,3 miljard EUR).

2. Scottish & Newcastle plc

(5) De Scottish & Newcastle-groep, hierna "S & N" genoemd, omvat drie divisies: brouwen, "pub"-detailhandel en vrijetijdsbesteding. De brouwerijactiviteiten van S & N zijn voornamelijk in het Verenigd Koninkrijk en in Ierland geconcentreerd, waar het concern zijn eigen merken en bieren brouwt en distribueert en/of onder licentie een aantal andere merken distribueert.

(6) In augustus 1995 kocht S & N de brouwerij- en distributieactiviteiten van Courage Limited, hierna "Courage" genoemd. De samengevoegde brouwerijen zijn in het Verenigd Koninkrijk actief onder de naam "Scottish Courage". Deze brouwerijactiviteiten vertegenwoordigen, wat het productievolume betreft, rond 28 % van de biermarkt in het Verenigd Koninkrijk. S & N is de grootste brouwerij van het Verenigd Koninkrijk.

(7) S & N behaalde tijdens het jaar dat op 3 mei 1998 werd afgesloten, een wereldwijde omzet van 3,352 miljard GBP (ongeveer 5,06 miljard EUR).

B. Voorgeschiedenis

(8) Op 24 februari 1992 ontving de Commissie van Anheuser-Busch en Courage een aanmelding op grond van de artikelen 2 en 4 van Verordening nr. 17 betreffende overeenkomsten inzake brouwen, distributie en marketing van "Budweiser"-bier in het Verenigd Koninkrijk. Op 20 juli 1993 ontving de Commissie kopieën van de overeenkomsten zoals gewijzigd bij de wijzigingsovereenkomst "Amending Agreement" van 14 mei 1993.

(9) Na de verkoop van de brouwerijactiviteiten van Courage aan S & N in augustus 1995 verzocht de Commissie S & N bij brief van 11 januari 1996 om bevestiging van de voortzetting van de exploitatie van de brouwerij- en/of afname- en verkoopovereenkomsten tussen Courage en derden. S & N deelde de Commissie bij brief van 9 februari 1996 mee dat Courage en Anheuser-Busch Inc. in mei 1995 herziene regelingen waren overeengekomen, dat deze nieuwe regelingen ingevolge de aankoop van Courage in 1995 op S & N waren overgegaan en dat de Commissie weldra officieel van de nieuwe regelingen op de hoogte zou worden gebracht.

(10) In antwoord op een telefonisch onderhoud, waartoe de Commissie het initiatief had genomen, stelde S & N de Commissie bij brief van 14 maart 1997 ervan in kennis dat de relatie tussen Anheuser-Busch en S & N aan de "oorspronkelijke overeenkomsten waarvan de Commissie op de hoogte was gebracht" bij brief van S & N van 9 februari 1996 onderworpen bleef, met andere woorden de overeenkomsten van 1995, en dat de onderhandelingen over de herziening van deze overeenkomsten nog liepen. Verwacht werd dat deze binnen twee maanden zouden zijn afgerond. Krachtens deze "oorspronkelijke overeenkomsten" controleerden ABET en S & N elk 50 % van de gemeenschappelijke brouwerijonderneming "Stag" in Mortlake bij Londen, die voor de verkoop in het Verenigd Koninkrijk bestemd "Budweiser"-bier brouwt en verpakt. S & N zou slechts voor de distributie van "Budweiser"-bier op de markt voor bierverkoop via drankgelegenheden in het Verenigd Koninkrijk zorg dragen.

(11) Bij brief van 3 juni 1997 richtte de Commissie op grond van artikel 11, lid 3, van Verordening nr. 17 een officieel verzoek om inlichtingen tot Anheuser-Busch Inc. en S & N, waarvan zij ABET formeel kennis gaf. In deze brief stelde de Commissie 13 vragen. In een daarvan werd verzocht: "(3) Gelieve een volledig overzicht te geven van alle eventuele verdere wijzigingen in de overeenkomsten sinds de overgang op S & N.".

(12) Bij brief van 2 juli 1997 reageerden S & N en Anheuser-Busch gezamenlijk op het verzoek om inlichtingen van de Commissie van 3 juni 1997. Bij deze brief werd de Commissie ervan in kennis gesteld dat de relatie tussen Anheuser-Busch Inc., ABET en S & N aan de overeenkomsten van mei 1995 onderworpen bleef, dat de onderhandelingen over de herziening van deze overeenkomsten nog aan de gang waren en dat werd verwacht dat deze in juli 1997 zouden zijn afgerond.

(13) Bij dezelfde brief werd de Commissie in verband met vraag 3 uit de bijlage bij de brief van 3 juni 1997 ervan in kennis gesteld dat: "de overeenkomsten sinds de overgang (van Courage Limited op S & N) niet meer zijn gewijzigd.".

(14) Bij dezelfde brief ontving de Commissie 18 documenten betreffende de herziene regelingen van mei 1995.

(15) Bij brief van 17 december 1997, hierna de "waarschuwingsbrief" genoemd, stelden de diensten van de Commissie Anheuser-Busch en S & N in kennis van hun voorlopige beoordeling van de aangemelde overeenkomsten en van de verenigbaarheid daarvan met artikel 85 (thans artikel 81) van het EG-Verdrag. De Commissie was van oordeel dat de bierleveringsovereenkomst van 6 mei 1995 met artikel 85 (thans artikel 81) van het EG-Verdrag strijdige beperkingen bevatte. Daaronder viel artikel 7 (en bijlage 2) van de bierleveringsovereenkomst over de marketing en de positionering van "Budweiser"-bier in het Verenigd Koninkrijk.

(16) Bij brief van 16 februari 1998 antwoordden Antheiser-Busch en S & N gezamenlijk op de waarschuwingsbrief. In diezelfde brief deelden zij de Commissie mee dat kopieën van de herziene regelingen (zoals gewijzigd in juli 1997) nog dezelfde dag per bode naar de Commissie zouden worden gezonden. De Commissie ontving op 16 februari 1998 een dossier met 34 documenten.

(17) Document nr. 12 uit dit dossier bestond uit een kopie van twee brieven, gedateerd 27 en 28 februari 1997, beide van Anheuser-Busch aan Scottish Courage Limited.

(18) In de brief van 27 februari 1997, getiteld "Budweiser Marketing-richtsnoeren", is sprake van een afspraak tussen Anheuser-Busch en S & N inzake richtsnoeren voor de positionering en marketing van "Budweiser" in het Verenigd Koninkrijk. Bij de brief zijn als bijlage A bepaalde, door Anheuser-Busch vastgestelde richtsnoeren gevoegd. In de brief wordt in de eerste plaats meegedeeld dat Anheuser-Busch deze marketingrichtsnoeren haar belangrijkste klanten, brouwers-groothandelaars, in het Verenigd Koninkrijk ter kennis heeft gebracht en voornemens is "passende maatregelen te treffen om te garanderen dat de 'Budweiser Marketing-richtsnoeren' in alle inhoudelijke opzichten in acht worden genomen". In de tweede plaats wordt in de brief meegedeeld dat Anheuser-Busch "zich te allen tijde het recht voorbehoudt de 'Budweiser Marketing-richtsnoeren' nu en dan naar eigen goeddunken te wijzigen. Anheuser-Busch zal de wijzigingen in de 'Budweiser Marketing-richtsnoeren' onverwijld Scottish Courage ter kennis te brengen.". In de derde plaats wordt in de brief het volgende meegedeeld: "Scottisch Courage bevestigt hierbij de ontvangst van de 'Budweiser Marketing-richtsnoeren' en verbindt zich ertoe redelijke inspanningen te leveren om te garanderen dat deze richtsnoeren door haar verkooppersoneel en klanten in acht worden genomen.". De inhoud van de brief was door Scottisch Courage Limited voor "gelezen en goedgekeurd" ondertekend.

(19) Op 18 maart 1998 kwamen de Commissie en vertegenwoordigers van Anheuser-Busch en S & N bijeen om de waarschuwingsbrief van de Commissie en het gezamenlijke antwoord van de partijen te bespreken.

(20) De directeur Strategie van S & N antwoordde bij brief van 23 april 1998 op de door de Commissie tijdens de bijeenkomst van 18 maart 1998 gedane informele verzoeken om inlichtingen. Hij vestigde tevens de aandacht van de Commissie op de "Budweiser Marketing-richtsnoeren" (overwegingen 17, 18 en 19). Hij merkte het volgende op: "U wenst wellicht de Marketing-richtsnoeren te onderzoeken die na de inwerkingtreding van de leveringsovereenkomst door Anheuser-Busch werden vastgesteld, maar die thans een integrerend bestanddeel van die overeenkomst vormen. Deze richtsnoeren zouden deel moeten uitmaken van het u toegezonden pakket overeenkomsten en zijn tevens bij deze brief gevoegd.".

(21) De Commissie verstuurde op 13 juli 1998 een tweede waarschuwingsbrief, die in essentie betrekking had op de "Budweiser Marketing-richtsnoeren". Na bespreking met de Commissie inzake die richtsnoeren van 27 februari 1997, vervingen de partijen deze in december 1998 door herziene richtsnoeren.

III

JURIDISCHE BEOORDELING

Inleiding

(22) Overeenkomstig artikel 15, lid 1, onder b), van Verordening nr. 17 kan de Commissie aan ondernemingen geldboeten opleggen wanneer deze opzettelijk of uit onachtzaamheid in antwoord op een verzoek als bedoeld in artikel 11 van die verordening een onjuiste inlichting verstrekken.

(23) Bij brief van 3 juni 1997 richtte de Commissie tot Anheuser-Busch Inc. en S & N een verzoek om inlichtingen als bedoeld in artikel 11 van Verordening nr. 17 (waarvan ABET kennis werd gegeven). In het verzoek om inlichtingen is het doel ervan als volgt omschreven: "... de Commissie in staat te stellen met kennis van zaken en op grond van de correcte economische interpretatie ervan te beoordelen of de aangemelde overeenkomsten die in de als bijlage bij deze brief gevoegde lijst zijn vermeld, verenigbaar zijn met de communautaire mededingingsregels, in het bijzonder met artikel 85 van het EG-Verdrag.".

(24) In de brief stelde de Commissie 13 vragen, waaronder de volgende: "3. Gelieve een volledig overzicht te geven van alle eventuele verdere wijzigingen in de overeenkomsten sinds de overgang ervan op S & N.".

A. De partijen hebben de Commissie onjuiste inlichtingen verstrekt

1. Beoordeling door de Commissie

(25) Het antwoord op vraag 3 van het verzoek om inlichtingen was onjuist. Door in de brief van 2 juli 1997 mee te delen dat "de overeenkomsten sinds de overgang ervan niet meer zijn gewijzigd" hebben de partijen geen gewag gemaakt van de "Budweiser Marketing-richtsnoeren" van 27 februari 1997.

(26) In de zin van het communautaire mededingingsrecht vormen deze richtsnoeren een overeenkomst, aangezien zij zijn vastgesteld en ondertekend door Anheuser-Busch en door S & N voor "gelezen en goedgekeurd" zijn ondertekend. Dit standpunt wordt bevestigd door een uittreksel uit de brief van 23 april 1998 van Scottish Courage, luidende "U wenst wellicht de Marketing-richtsnoeren te onderzoeken die na de inwerkingtreding van de overeenkomst door Anheuser-Busch werden vastgesteld, maar die thans een integrerend bestanddeel van die overeenkomst vormen.". De verwijzing naar het woord "overeenkomst" moet in deze context verwijzen naar die van 1995, omdat de richtsnoeren, die in februari 1997 zijn ondertekend, van vóór de overeenkomst van juli 1997 dateren.

2. Antwoorden van de partijen

2.1. Argumenten van S & N(3)

(27) S & N betwist niet de feiten waarop de juridische beoordeling van de Commissie is gebaseerd.

(28) S & N aanvaardt de beoordeling van de Commissie dat de partijen in hun antwoord op vraag 3 van het verzoek van de Commissie van 3 juni 1997 om inlichtingen uit hoofde van artikel 11 van Verordening nr. 17 naar de "Budweiser Marketing-richtsnoeren" van 27 februari 1997 hadden moeten verwijzen.

(29) S & N voert aan dat zij de "Budweiser Marketing-richtsnoeren" vanaf het ogenblik dat deze werden ingevoerd als een onderdeel van de algemene overeenkomst met Anheuser-Busch heeft beschouwd.

2.2. Argumenten van Anheuser-Busch(4)

(30) Anheuser-Busch betwist niet de feiten waarop de juridische beoordeling van de Commissie is gebaseerd.

(31) Anheuser-Busch betwist echter wel de juridische beoordeling van de Commissie. Anheuser-Busch voert aan dat het antwoord op vraag 3 van het verzoek om inlichtingen van de Commissie slechts dan onjuist is, wanneer de "Budweiser Marketing-richtsnoeren" een overeenkomst vormen en een wijziging van de bierleveringsovereenkomst van 1995 inhouden.

De richtsnoeren vormen geen overeenkomst

(32) Anheuser-Busch voert aan dat het verzoek om inlichtingen werd gedaan in de context van een bestaande aanmelding en om de Commissie de mogelijkheid te geven de aangemelde overeenkomsten te beoordelen. De bierleveringsovereenkomst van 1995 maakt deel uit van een complex geheel van overeenkomsten die bindende wettelijke verplichtingen omvatten, welke de termen van de rechtsbetrekkingen tussen Anheuser-Busch en Courage Limited vormen.

(33) De bierleveringsovereenkomst is een van deze overeenkomsten en omvat verplichtingen waardoor S & N contractueel gehouden is "Budweiser" af te nemen en te distribueren, en het merk "Budweiser" te promoten. Zij omvat ook verplichtingen betreffende de marketing van "Budweiser". De richtsnoeren werden in februari 1997 volledig los van de bierleveringsovereenkomst ter kennis van S & N gebracht.

(34) De richtsnoeren vormen geen wettelijk bindende overeenkomst, maar aanbevelingen van Anheuser-Busch omtrent maatregelen die door S & N voor de positionering van "Budweiser" zouden kunnen worden genomen om het imago van "Budweiser" als een lagerbier van eerste kwaliteit te bevorderen. Het is juist omdat zij een andere status hebben dan de bierleveringsovereenkomst, dat zij "Recommended Budweiser Positioning Guidelines" (Aanbevolen richtsnoeren voor de positionering van "Budweiser") worden genoemd. Aangezien het om aanbevelingen gaat, kan S & N volledig zelf beslissen of zij zich al dan niet aan deze richtsnoeren zal houden. De richtsnoeren vormen bij gevolg geen specifieke overeenkomst betreffende de gezamenlijke tenuitvoerlegging van de marketingstrategie en doelstellingen voor "Budweiser"-bier.

(35) De richtsnoeren zijn niet alleen aanbevelingen; zij vormen bijgevolg geen overeenkomst in de zin van het Gemeenschapsrecht, maar evenmin een overeenkomst naar Engels recht. De richtsnoeren mogen door Anheuser-Bosch eenzijdig naar eigen goeddunken worden herzien, hetgeen onverenigbaar is met het begrip bilaterale overeenkomst ("agreement of understanding"), waarvan wijziging de goedkeuring van beide partijen vergt.

(36) Het feit dat de begeleidende brief bij de richtsnoeren door S & N voor "gelezen en goedgekeurd" werd ondertekend, is geen bewijs ervan dat S & N welke verplichting dan ook heeft geaccepteerd. S & N bevestigde slechts dat Anheuser-Busch de op dat ogenblik bestaande standpunten van de onderneming inzake de positionering van het merk had meegedeeld om S & N te helpen bij het nemen van besluiten over de wijze waarop het door S & N verkochte "Budweiser"-bier zou worden gepositioneerd.

(37) De verklaring van Anheuser-Busch dat zij voornemens was passende maatregelen te treffen om te garanderen dat de richtsnoeren inhoudelijk in alle opzichten in acht zouden worden genomen, mag niet in die zin worden uitgelegd dat Anheuser-Busch trachtte deze in individuele gevallen op te leggen. Zij betekende louter dat elke vorm van verkoopbeleid van S & N die met de richtsnoeren onverenigbaar werd geacht, en bijgevolg een negatieve invloed op het merk "Budweiser" dreigde te hebben, door Anheuser-Busch in haar geregelde vergaderingen met S & N zou worden besproken. De uiteindelijke beslissingen over de positionering van "Budweiser" bleven echter aan S & N. S & N is geenzins verplicht de richtsnoeren te volgen en het staat haar vrij deze te negeren. In de praktijk wijkt S & N af van de richtsnoeren, vermoedelijk wanneer zij vaststelt dat dit uit commercieel oogpunt in haar belang is. S & N verwees immers bij een bepaalde gelegenheid in antwoord op opmerkingen van Anheuser-Busch specifiek naar de onafdwingbare aard van de richtsnoeren.

(38) Het feit dat de richtsnoeren werden opgenomen in het dossier dat als onderdeel van het antwoord op de waarschuwingsbrief van december 1997 naar de Commissie werd gezonden, impliceert niet dat zij deel uitmaken van de overeenkomsten van 1997 of dat werd getracht daarvoor een negatieve verklaring of vrijstelling te verkrijgen. Anheuser-Busch en S & N beoogden in hun gezamenlijke antwoord kennelijk kopieën van de overeenkomsten van 1997 te verschaffen, aangezien de Commissie niet van deze overeenkomsten op de hoogte was en de waarschuwingsbrief op grond van die van 1995 had opgesteld. In de plaats van louter een kopie van de relevante overeenkomsten verschaften de partijen gemakshalve, en teneinde de Commissie zo behulpzaam mogelijk te zijn, een dossier met 34 documenten, waaronder de richtsnoeren en andere documenten die geen deel van de overeenkomsten van 1997 uitmaken.

(39) Uit mededingingsoogpunt zijn de richtsnoeren niet relevant. Zij zijn duidelijk als aanbevelingen geformuleerd en niet bindend. In zijn arrest van 28 januari 1986 in zaak 161/84 (Pronuptia)(5) verklaarde het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen voor recht dat aanbevelingen (zelfs over de prijs) buiten het toepassingsgebied van artikel 85, lid 1, (thans artikel 81, lid 1) vallen. Opgemerkt zij dat Anheuser-Busch na besprekingen met de Commissie eind 1998 S & N enigszins herziene richtsnoeren verstrekte, waarop de Commissie als voorlopige beoordeling gaf dat deze niet binnen het toepassingsgebied van artikel 85, lid 1, (thans artikel 81, lid 1) vallen.

De richtsnoeren wijzigen de bierleveringsovereenkomst van 1995 niet

(40) Anheuser-Busch is van mening dat haar antwoord op vraag 3 van het verzoek van de Commissie op zich om een tweede reden juist was, namelijk omdat de richtsnoeren geen "wijziging inhielden van de overeenkomsten", dit wil zeggen die van 1995. Uit de begeleidende brief bij de richtsnoeren blijkt duidelijk dat zij op geen enkele manier deel uitmaken of een wijziging inhouden van de bierleveringsovereenkomst noch van de daarmee samenhangende overeenkomsten, maar dat zij een volledig onafhankelijke status hebben. Het zou passend zijn geweest die richtsnoeren in documenten op te nemen die geen bindende rechtsbetrekkingen tussen Anheuser-Busch en S & N doen ontstaan.

(41) Uit het feit dat de richtsnoeren niet in de bierleveringsovereenkomst van 1997 werden geïntegreerd, waarin de bierleveringsovereenkomst van 1995 volledig werd geherformuleerd en waarin alle wijzigingen daarop zijn verwerkt, alsmede uit het feit zij buiten de onderhandelingen van 1997 zijn gebleven, blijkt dat zij geen wijziging van de overeenkomsten van 1995 inhielden en geen onderdeel van deze overeenkomsten, noch van die van 1997 ter vervanging daarvan vormen.

(42) Een verder bewijs hiervoor vormt bepaling 20 van de opzeggingsovereenkomst ("Termination Agreement"), waarin de documenten zijn vermeld die volgens Anheuser-Busch en S & N van de door hen gesloten overeenkomst deel uitmaken, en welke luidt dat voor elk van hen geen enkel ander document ook maar enige verplichting inhoudt. Aangezien de opzeggingsovereenkomst geen verwijzing naar de richtsnoeren bevat, kunnen deze geen deel uitmaken van de overeenkomst van juli 1997 noch van die van 1995, noch kunnen zij de status van deze overeenkomsten hebben.

De brief van S & N van 23 april 1998

(43) Anheuser-Busch is geen partij bij deze brief, die uitsluitend door S & N, buiten medeweten van Anheuser-Busch, is geschreven.

(44) De brief is niet geloofwaardig, aangezien deze deel uitmaakt van een aanval op de commerciële betrekkingen tussen S & N en Anheuser-Busch, in het bijzonder op de bierleveringsovereenkomst van 1997, en bijgevolg in tegenspraak is met een aantal opmerkingen van S & N in haar gezamenlijk met Anheuser-Busch afgelegde verklaring dat de bierleveringsovereenkomst buiten het toepassingsgebied van artikel 81, lid l, valt.

(45) De brief is in tegenspraak met die van S & N van 14 maart 1997 aan de Commissie, volgens welke de relatie tussen Anheuser-Busch en S & N aan de "oorspronkelijke overeenkomsten", met andere woorden die van 1995, onderworpen bleef, hetgeen impliceert dat S & N de richtsnoeren (die in februari 1997 werden vastgesteld) niet als bepalingen beschouwde die haar betrekkingen met Anheuser-Busch beheersen en die bijgevolg geen overeenkomst vormen.

2.3. Antwoord van de Commissie

(46) Er zij op gewezen dat beide betrokken partijen de feiten waarop de Commissie haar juridische beoordeling doet berusten, niet betwisten.

(47) Voorts aanvaardt S & N de beoordeling van de Commissie dat de partijen in hun antwoord op vraag 3 van het verzoek van de Commissie om informatie dat van 3 juni 1997 dateerde, melding hadden moeten maken van de "Budweiser Marketing-richtsnoeren" van 27 februari 1997.

(48) Anheuser-Busch heeft evenwel verscheidene argumenten aangevoerd om de juridische beoordeling van de Commissie te betwisten. Die argumenten worden hierna behandeld.

De richtsnoeren vormen een overeenkomst

(49) Iedere verwijzing van Anheuser-Busch naar Engels recht is irrelevant. Deze zaak betreft het antwoord van S & N en Anheuser-Busch op een brief die op grond van artikel 11, lid 3, van Verordening nr. 17 werd toegezonden in verband met een aanmelding van de partijen bij de Commissie krachtens het communautaire mededingingsrecht. Overeenkomstig de rechtspraak van het Hof van Justitie, namelijk zijn arrest van 15 juli 1970 in zaak 41/69 (ACF Chemiefarm)(6), en dat van 29 oktober 1980 in de gevoegde zaken 209/78 tot en met 215/78 en 218/78 (Heintz van Landewyck)(7), is een handeling een overeenkomst in de zin van artikel 81, lid 1, wanneer de betrokken ondernemingen de gezamenlijke wil te kennen hebben gegeven om zich op de markt op een bepaalde wijze te gedragen.

(50) De zienswijze van Anheuser-Busch dat de richtsnoeren louter aanbevelingen zijn en S & N volledig zelf kan beslissen of zij deze al dan niet zal volgen, kan door de Commissie niet worden aanvaard. Door de begeleidende brief bij de richtsnoeren voor "gelezen en goedgekeurd" te ondertekenen, gaf S & N te kennen dat zij de inhoud van de brief in zijn geheel goedkeurde en aanvaardde en ging het daarbij niet om een loutere ontvangstbevestiging van de richtsnoeren van Anheuser-Busch.

(51) De laatste zin van de brief luidt immers als volgt: "Wanneer u het eens bent met het bovenstaande, gelieve u het in tweevoud opgemaakte origineel van de brief te ondertekenen en mij een exemplaar ervan terug te zenden.".

(52) Uit de brieven van 27 en 28 februari 1997 van Anheuser-Busch aan S & N blijkt duidelijk dat de enig mogelijke interpretatie is dat S & N het volgende goedkeurde en aanvaardde:

a) de kennisgeving door Anheuser-Busch van de richtsnoeren en het voornemen van Anheuser-Busch om "passende maatregelen te treffen om te garanderen dat de 'Budweiser Marketing-richtsnoeren' in alle inhoudelijke opzichten in acht worden genomen";

b) het recht van Anheuser-Busch om de richtsnoeren te wijzigen;

c) ontvangstbevestiging van de richtsnoeren en de verbintenis van S & N om redelijke inspanningen te leveren om te garanderen dat de "Budweiser Marketing-richtsnoeren" door haar verkooppersooneel en klanten in acht worden genomen.

(53) De richtsnoeren mogen immers eenzijdig door Anheuser-Busch worden herzien, maar aangezien S & N zich ertoe verbindt redelijke inspanningen te leveren om voor de inachtneming ervan zorg te dragen en zij deze twee onderdelen van de brief heeft goedgekeurd en aanvaard, verbindt S & N zich tevens ertoe dergelijke gewijzigde richtsnoeren in acht te nemen, mocht Anheuser-Busch wensen deze te harer kennis te brengen.

(54) Uit de brief van 28 februari blijkt bovendien duidelijk dat Anheuser-Busch niet eenzijdig kennis van de richtsnoeren heeft gegeven, maar S & N om opmerkingen over ontwerp-richtsnoeren heeft verzocht: "De verbintenis van Scottish Courage is belangrijk voor ons [...]. Wij zien uit naar uw antwoord op ons ontwerp.".

(55) In haar antwoord op de mededeling van punten van bezwaar beweert Anheuser-Busch thans dat haar voornemen om passende maatregelen te treffen om te garanderen dat de richtsnoeren in alle inhoudelijke opzichten in acht worden genomen, niet in die zin mag worden uitgelegd dat "eruit blijkt dat Anheuser-Busch tracht deze in individuele gevallen op te leggen".

(56) Dat is in het geheel niet overtuigend. S & N heeft het voornemen van Anheuser-Busch goedgekeurd en aanvaard en zich ertoe verbonden "redelijke inspanningen te leveren om te garanderen dat deze [...] in acht worden genomen". Bovendien heeft Anheuser-Busch in haar brief van 27 februari er de nadruk op gelegd dat de verbintenis van S & N ten aanzien van de richtsnoeren belangrijk voor haar was. Dit toont duidelijk aan dat de richtsnoeren een overeenkomst tussen de partijen vormen.

(57) Dat de richtsnoeren aanbevolen richtsnoeren worden genoemd, volstaat op zich niet om te concluderen dat zij geen overeenkomst vormen. De verwijzing van Anheuser-Busch naar het arrest-Pronuptia van het Hof van Justitie is bijgevolg niet relevant.

(58) In haar antwoord op de mededeling van punten van bezwaar lijkt Anheuser-Busch te suggereren dat de Commissie had geaccepteerd dat de richtsnoeren uit mededingingsoogpunt geen echte problemen vormen. Deze wijze van voorstellen verdraait de werkelijke feiten. De Commissie had ernstige bedenkingen bij de richtsnoeren en heeft zelfs een tweede waarschuwingsbrief geschreven waarin zij de aandacht van de partijen daarop vestigde. Eerst na de tweede waarschuwingsbrief en de daaropvolgende besprekingen met de diensten van de Commissie trokken de partijen de richtsnoeren in.

(59) Gezien het bovenstaande, is de Commissie het met Anheuser-Busch oneens en is zij van oordeel dat de richtsnoeren voor de doeleinden van het Gemeenschapsrecht een overeenkomst vormen.

De richtsnoeren wijzigen de bierleveringsovereenkomst van 1995

(60) De Commissie is het met Anheuser-Busch eens dat het verzoek om inlichtingen in het raam van een bestaande aanmelding geschiedde en om het de Commissie mogelijk te maken de aangemelde overeenkomsten te beoordelen. De bierleveringsovereenkomst, in het bijzonder artikel 7 ervan, bevat verplichtingen betreffende de positionering en marketing van "Budweiser". Aangezien door de richtsnoeren bijkomende verplichtingen met betrekking tot de marketing en de positionering van "Budweiser"-bier werden opgelegd, werd hierdoor de relatie tussen Anheuser-Busch en S & N, zoals deze werd overeengekomen in de bierleveringsovereenkomst, inhoudelijk gewijzigd.

(61) Voor de vraag of de bierleveringsovereenkomst door de richtsnoeren wordt gewijzigd, doet het in het geheel niet terzake of deze al dan niet in de bierleveringsovereenkomst zijn opgenomen.

De brief van S & N van 23 april 1998

(62) Uit de brief van S & N blijkt duidelijk dat S & N van mening is en was dat de algemene regelingen tussen de partijen door de richtsnoeren worden gewijzigd wat de marketing en positionering van "Budweiser" betreft. Tevens kan worden opgemerkt dat Anheuser-Busch in haar brief van 28 februari te kennen heeft gegeven dat de door S & N met betrekking tot de richtsnoeren aangegane verbintenis belangrijk voor haar was. De beschuldiging van Anheuser-Busch in haar antwoord op de mededeling van punten van bezwaar aan het adres van S & N, dat S & N de richtsnoeren in de brief van S & N van 23 april 1998 verkeerd heeft geïnterpreteerd, is bijgevolg allerminst overtuigend.

B. Het onjuiste antwoord van de partijen was een onachtzaamheid

1. Beoordeling door de Commissie

(63) Aangezien de partijen, los van het feit dat zij de richtsnoeren niet ter kennis van de Commissie hebben gebracht, constructief met de diensten van de Commissie hebben samengewerkt en de Commissie niet over aanwijzingen beschikt dat de richtsnoeren haar opzettelijk werden onthouden, moet worden geconcludeerd dat het onjuiste antwoord op het verzoek van de Commissie het gevolg is van onachtzaamheid.

2. Argumenten van de partijen

2.1. Argumenten van S & N(8)

(64) S & N betreurt het verzuim in het antwoord van de partijen ten zeerste en verklaart dat het veeleer om een onoplettendheid ging dan om het resultaat van ook maar enig voornemen om de Commissie te misleiden.

2.2 Argumenten van Anheuser-Busch(9)

(65) Het antwoord kan niet opzettelijk onjuist zijn: Anheuser-Busch beantwoordde het verzoek om inlichtingen niet met het doel om de richtsnoeren welbewust voor de Commissie te verhelen.

(66) Anheuser-Busch verstrekte de Commissie de richtsnoeren op 16 februari 1998. Dit gebeurde dus nog voordat de Commissie van het bestaan ervan op de hoogte was. Anheuser-Busch had er al het vertrouwen in dat de richtsnoeren uit mededingingsoogpunt geen belangrijke problemen opleverden en zou deze bijgevolg zonder bezwaar openlijk met de Commissie hebben besproken, zoals zij dat ook heeft gedaan toen zij in juli 1998 een waarschuwingsbrief ontving waaruit zij vernam dat de Commissie een aantal bedenkingen tegen deze richtsnoeren had. Anheuser-Busch had derhalve geen enkele reden om de richtsnoeren voor de Commissie te willen verhelen.

(67) Nalatigheid is in wezen een kwestie van redelijkheid. Als er bijgevolg voor het antwoord op het verzoek om inlichtingen een redelijke verklaring is, ook al bleek die uiteindelijk onjuist, kan er van nalatigheid geen sprake zijn. Anheuser-Busch voert aan dat het op het tijdstip waarop het antwoord op het verzoek werd gegeven, redelijk was de richtsnoeren om de volgende redenen noch als een overeenkomst noch als een wijziging van de bierleveringsovereenkomst van 1995 te beschouwen:

a) de aard ervan verschilt aanzienlijk van die van de bierleveringsovereenkomst: in het ene geval gaat het om een reeks niet-bindende aanbevelingen, in het andere om een reeks bindende verplichtingen;

b) de bierleveringovereenkomst heeft ten doel de bijzonderheden van de leveringsrelatie tussen Anheuser-Busch en S & N formeel te regelen. De richtsnoeren zijn uitsluitend voor kennisgevingsdoeleinden vastgesteld

c) aangezien de bierleveringsovereenkomst juridisch bindende verplichtingen bevat, kan deze niet zonder een andere formele overeenkomst worden gewijzigd. De richtsnoeren zijn alleen door Anheuser-Busch vastgesteld en kunnen door Anheuser-Busch eenzijdig worden gewijzigd;

d) de bierleveringsovereenkomst van 1995 werd door de richtsnoeren niet gewijzigd, zoals blijkt uit het feit dat deze niet in de bierleveringsovereenkomst van 1997 werden opgenomen.

2.3. Antwoord van de Commissie

(68) De Commissie beweert niet dat het antwoord op haar verzoek om inlichtingen opzettelijk onjuist was.

(69) De verschillende argumenten die door Anheuser-Busch werden aangevoerd als bewijs voor haar conclusie dat het op het tijdstip waarop zij antwoordde, redelijk was dat de richtsnoeren noch een overeenkomst, noch een wijziging op de bierleveringsovereenkomst van 1995 waren, zijn reeds behandeld.

(70) De conclusie van de Commissie betreffende de aard van de richtsnoeren ligt volledig in de lijn van de rechtspraak van de rechterlijke instanties van de Europese Gemeenschappen. Aangezien ervan mag worden uitgegaan dat beide partijen moeiteloos toegang hebben tot rechtskundig advies, is de Commissie het niet eens met de bewering van Anheuser-Busch dat het redelijk was dat de Commissie na haar officieel verzoek om inlichtingen niet van de richtsnoeren in kennis werd gesteld.

C. Artikel 15, lid 1, onder b), van Verordening nr. 17

1. Beoordeling door de Commissie

(71) Door de richtsnoeren niet in het antwoord op het verzoek om inlichtingen op te nemen, is een behoorlijk onderzoek van het dossier bemoeilijkt; met name kon de beoordeling in de waarschuwingsbrief van de Commissie van 17 december 1997 niet worden gebaseerd op de specifieke overeenkomst tussen de partijen, zoals aangegeven in de richtsnoeren, betreffende de gezamenlijke tenuitvoerlegging van de marketingstrategie en doelstellingen voor "Budweiser"-bier.

(72) Om de volgende redenen is een boete overeenkomstig artikel 15, lid 1, onder b), van Verordening nr. 17 aangewezen:

a) Verstrekking van onjuiste inlichtingen aan de Commissie heeft ernstige gevolgen voor de behandeling van een zaak en in het bijzonder voor de aanpak die door de diensten van de Commissie in de waarschuwingsbrief is geschetst.

b) Het feit dat Anheuser-Busch Inc. de grootste brouwerij ter wereld is en S & N de grootste brouwerij in het Verenigd Koninkrijk en beide moeiteloos toegang hebben tot rechtskundig advies.

2. Argumenten van de partijen

2.1. Argumenten van S & N(10)

(73) S & N hoopt dat de Commissie deze aangelegenheid onder de gegeven omstandigheden met enige welwillendheid zal willen behandelen en de procedure zonder boeteoplegging zal beëindigen.

2.2. Argumenten van Anheuser-Busch(11)

(74) Anheuser-Busch merkt op dat, hoewel zij niet gelooft inbreuk te hebben gemaakt op artikel 15, lid 1, onder b), van Verordening nr. 17, de volgende factoren in aanmerking dienen te worden genomen:

a) Het gaat hier niet om een geval waarin de partijen hebben getracht een document voor de Commissie te verhelen. Integendeel, veeleer kreeg de Commissie kennis van de richtsnoeren omdat de partijen deze vrijwillig aan de Commissie hebben verstrekt.

b) Anheuser-Busch heeft op open en constructieve wijze met de Commissie besproken of de richtsnoeren implicaties voor de mededinging kunnen hebben gehad. Naar aanleiding van deze besprekingen heeft Anheuser-Busch lichtjes gewijzigde richtsnoeren vastgesteld. De Commissie heeft als voorlopig oordeel gegeven dat de herziene richtsnoeren buiten het toepassingsgebied van artikel 85, lid 1, (thans artikel 81, lid 1) vallen. Ook in alle andere opzichten heeft Anheuser-Busch volledig met de Commissie samengewerkt.

2.3. De reden van de Commissie voor de geldboeten

(75) Overeenkomstig artikel 15, lid 1, onder b), van Verordening nr. 17 kan de Commissie bij beschikking aan ondernemingen of ondernemersverenigingen geldboeten opleggen van ten minste 100 en ten hoogste 5000 EUR, wanneer zij in antwoord op een verzoek als bedoeld in artikel 11, lid 3, van Verordening nr. 17 opzettelijk of uit onachtzaamheid onjuiste of verdraaide gegevens verstrekken.

(76) De inbreuk die het voorwerp van deze beschikking vormt, bestaat in onachtzame verstrekking door Anheuser-Busch en S & N van onjuiste gegevens door in antwoord op een formeel verzoek om inlichtingen op grond van artikel 11, lid 3, van Verordening nr. 17 niet de "Recommended Budweiser Positioning Guidelines" over te leggen.

(77) Aangezien de Commissie voor de verkrijging van juiste inlichtingen op grond waarvan zij de aangemelde overeenkomsten kan beoordelen, afhankelijk is van de partijen bij een aanmelding, heeft de verstrekking van onjuiste inlichtingen een ernstige weerslag op de behandeling van een zaak en, in het bijzonder in deze zaak, op de aanpak die de Commissie in haar waarschuwingsbrief heeft geschetst.

(78) Anheuser-Busch Inc. is de grootste brouwerij ter wereld en S & N de grootste brouwerij in het Verenigd Koninkrijk. Beide hebben moeiteloos toegang tot rechtskundig advies.

(79) Om de in overweging 72 genoemde redenen acht de Commissie een geldboete op zijn plaats.

(80) De Commissie beschikt echter niet over aanwijzingen dat de partijen haar richtsnoeren opzettelijk zouden hebben onthouden en zij hebben, afgezien van de inbreuk, op een open en constructieve wijze met de diensten van de Commissie samengewerkt.

(81) Tevens zij opgemerkt dat de partijen de richtsnoeren op 16 februari 1998 vrijwillig aan de Commissie hebben verstrekt. De Commissie had niet om de richtsnoeren gevraagd en was toen zelfs niet van het bestaan ervan op de hoogte. Zij kreeg bijgevolg daarvan slechts kennis door de inlichtingen die de partijen zelf haar hebben verstrekt.

(82) Daaruit volgt dat de Commissie slechts gedurende een beperkte tijd niet over de juiste inlichtingen beschikte, namelijk van 2 juli 1997 tot 16 februari 1998. Het verstrekken van onjuiste inlichtingen door de partijen dient in dit geval bijgevolg niet als een zware inbreuk te worden beschouwd.

(83) Om die redenen acht de Commissie het passend het bedrag van de boete voor Anheuser-Busch op 3000 EUR en voor S & N op 3000 EUR vast te stellen.

(84) Aangezien ABET voor 100 % een dochteronderneming is van Anheuser-Busch International Inc., die op haar beurt voor 100 % een dochteronderneming is van Anheuser-Busch Inc., en aangezien zowel ABET als Anheuser-Busch Inc. in deze procedure een rol speelde, is de Commissie van oordeel dat ABET en Anheuser-Busch Inc. voor de geldboete hoofdelijk aansprakelijk zijn,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

Anheuser-Busch Incorporated en Scottish & Newcastle plc hebben inbreuk gemaakt op artikel 15, lid 1, onder b), van Verordening nr. 17 door in antwoord op een verzoek op grond van artikel 11 van genoemde verordening onachtzaam onjuiste inlichtingen te verstrekken.

Artikel 2

Anheuser-Busch Incorporated wordt een geldboete van 3000 EUR opgelegd.

Scottish & Newcastle plc wordt een geldboete van 3000 EUR opgelegd.

Artikel 3

De krachtens artikel 2 opgelegde geldboeten moeten uiterlijk binnen drie maanden na de datum van kennisgeving van deze beschikking in euro op de volgende bankrekening worden gestort: 310-0933000-43, ten name van Commissie van de Europese Gemeenschappen, bij de Bank Brussel Lambert, Europees agentschap, Schumanplein 5, B-1040 Brussel.

Na het verstrijken van deze betalingstermijn is van rechtswege rente verschuldigd tegen de door de Europese Centrale Bank toegepaste reporente op de eerste werkdag van de maand waarin deze beschikking is gegeven, vermeerderd met 3,5 percentpunten, ofwel 6,5 %.

Artikel 4

Deze beschikking is gericht tot:

Anheuser Busch Incorporated One Busch Place St. Louis , MO 63188 USA

Anheuser Busch European Trade Limited 8 Devonshire Gardens

Cutler's Gardens

London EC2M 4LP United Kingdom

Scottish & Newcastle plc 50 East Fettes Avenue Edinburgh EH4 1RR United Kingdom

Deze beschikking vormt executoriale titel overeenkomstig artikel 256 van het EG-Verdrag.

Gedaan te Brussel, 14 december 1999.

Voor de Commissie

Mario MONTI

Lid van de Commissie

(1) PB 13 van 21.2.1962, blz. 204/62.

(2) PB L 148 van 15.6.1999, blz. 5.

(3) Het antwoord van S & N van 27 oktober 1998 op de mededeling van punten van bezwaar en haar aanvullende antwoord van 6 mei 1999 worden hier gezamenlijk behandeld.

(4) Het antwoord van Anheuser-Busch van 16 oktober 1998 op de mededeling van punten van bezwaar en haar aanvullende antwoord van 27 april 1999 worden hier gezamenlijk behandeld.

(5) Jurisprudentie 1986, blz. 353.

(6) Jurisprudentie, 1970, blz. 661, rechtsoverweging 112.

(7) Jurisprudentie 1980, blz. 3125, rechtsoverweging 86.

(8) Zie voetnoot 3.

(9) Zie voetnoot 4.

(10) Zie voetnoot 3.

(11) Zie voetnoot 4.