Bekendmaking inzake overeenkomsten van geringe betekenis die niet onder artikel 85, lid 1, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap vallen (97/C 372/04)

(Voor de EER relevante tekst)

I.

1. De Commissie acht het van belang de samenwerking tussen ondernemingen te vergemakkelijken, voorzover deze economisch gewenst is en er uit het oogpunt van het mededingingsbeleid geen bezwaar tegen bestaat. Derhalve heeft zij de bekendmaking inzake overeenkomsten, besluiten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen betreffende samenwerking tussen ondernemingen gepubliceerd (1), waarin een reeks overeenkomsten wordt opgesomd die naar hun aard niet als mededingingbeperkend moeten worden beschouwd. Voorts heeft de Commissie in haar bekendmaking betreffende toeleveringsovereenkomsten (2) aangegeven dat dit type overeenkomst, dat de ondernemingen ontwikkelingsmogelijkheden biedt, als zodanig niet onder het verbod van artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag valt. De bekendmaking betreffende gemeenschappelijke ondernemingen met het karakter van een samenwerkingsverband (3) beschrijft omstandig, aan welke voorwaarden de betrokken overeenkomsten moeten voldoen om niet onder het kartelverbod te vallen. Met de onderhavige bekendmaking, die de bekendmaking van de Commissie van 3 september 1986 (4) vervangt, wil de Commissie ertoe bijdragen, de draagwijdte van artikel 85, lid 1, nader te preciseren, teneinde de samenwerking tussen ondernemingen te vergemakkelijken.

2. Artikel 85, lid 1, verbiedt overeenkomsten die de handel tussen lidstaten ongunstig kunnen beïnvloeden en ertoe strekken of ten gevolge hebben dat de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt wordt verhinderd, beperkt of vervalst. Het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen heeft vastgesteld, dat deze bepaling niet van toepassing is, zolang de uitwerking van de overeenkomst op het intracommunautaire handelsverkeer of de mededinging niet merkbaar is. Overeenkomsten die de handel tussen lidstaten niet op merkbare wijze ongunstig kunnen beïnvloeden, vallen niet onder artikel 85. Zij moeten bijgevolg alleen op grond en in het kader van de nationale wetgeving worden beoordeeld. Dit is het geval voor overeenkomsten waarvan het daadwerkelijke of voorzienbare gevolg beperkt blijft tot het grondgebied van één enkele lidstaat of van een of meer derde staten. Zo ook vallen overeenkomsten die niet tot een merkbare beperking van de mededinging strekken of deze tot gevolg hebben, buiten het verbod van artikel 85, lid 1.

3. Door het vaststellen van kwantitatieve criteria en het geven van aanwijzingen voor de toepassing daarvan concretiseert de Commissie in deze bekendmaking het begrip "merkbaar" op zodanige wijze, dat de ondernemingen in staat zijn zelf te beoordelen of hun overeenkomsten op grond van hun geringe betekenis als dan niet onder artikel 85, lid 1, vallen. De kwantitatieve omschrijving van het begrip "merkbaar" draagt echter geen absoluut karakter; het is zeer goed mogelijk, dat in bepaalde gevallen overeenkomsten tussen ondernemingen die boven die hierna vermelde drempels liggen, de handel tussen lidstaten of de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt slechts in onbeduidende mate beperken en derhalve niet onder artikel 85, lid 1, vallen. Deze bekendmaking bevat niet langer een uitputtende beschrijving van de beperkingen die niet onder artikel 85, lid 1, vallen. Het staat vast, dat zelfs overeenkomsten die niet van geringe betekenis zijn buiten het kartelverbod kunnen vallen wegens de uitsluitend gunstige invloed ervan op de mededinging.

4. Dankzij de aanwijzingen van de Commissie in de onderhavige mededeling zal er geen behoefte meer bestaan aan verduidelijking van de rechtssituatie van de daarin bedoelde overeenkomsten door middel van individuele beschikkingen van de Commissie; in zoverre bestaat er ook geen reden meer dergelijke overeenkomsten aan te melden. Wanneer evenwel in een concreet geval twijfel mocht bestaan, of een overeenkomst de handel tussen lidstaten ongunstig kan beïnvloeden of de mededinging op merkbare wijze kan beperken, kunnen de ondernemingen om een negatieve verklaring verzoeken of de overeenkomst aanmelden, overeenkomstig de bepalingen van de verordeningen nr. 17 (5), (EEG) nr. 1017/68 (6), (EEG) nr. 4056/86 (7) en (EEG) nr. 3975/87 (8) van de Raad.

5. Behoudens de punten 11 en 20, zal de Commissie in gevallen die onder deze bekendmaking vallen, geen procedure inleiden, noch op verzoek, noch ambtshalve. Ingeval ondernemingen een onder artikel 85, lid 1, vallende overeenkomst niet aanmelden, omdat zij te goeder trouw ervan zijn uitgegaan dat deze bekendmaking op die overeenkomst van toepassing is, is de Commissie niet voornemens een geldboete op te leggen.

6. Deze bekendmaking is eveneens van toepassing op besluiten van ondernemersverenigingen en op onderling afgestemde feitelijke gedragingen.

7. Deze bekendmaking doet geen afbreuk aan de bevoegdheid van de nationale rechterlijke instanties om artikel 85 toe te passen. Zij kunnen er echter bij de beslissing over de bij hen aanhangige zaken rekening mee houden. Evenmin prejudicieert deze bekendmaking op de uitlegging van artikel 85 door het Hof van Justitie of het Gerecht van eerste aanleg van de Europese Gemeenschappen.

8. Deze bekendmaking laat de toepassing van nationaal mededingingsrecht onverlet.

II.

9. De Commissie is van mening, dat overeenkomsten tussen ondernemingen die zich bezighouden met de productie of distributie van goederen of met het verrichten van diensten, niet onder het verbod van artikel 85, lid 1, vallen, wanneer de marktaandelen van alle betrokken ondernemingen tezamen op geen enkele van de betrokken markten de navolgende drempels overschrijden:

- 5 %, wanneer het gaat om een overeenkomst tussen in hetzelfde stadium van de productie of handel werkzame ondernemingen ("horizontale" overeenkomst);

- 10 %, wanneer het gaat om een overeenkomst tussen in verschillende stadia van de economie werkzame ondernemingen ("verticale" overeenkomst).

In geval van een gemengde horizontale/verticale overeenkomst of wanneer de overeenkomst moeilijk als horizontaal of verticaal is te kwalificeren, is de 5 %-drempel van toepassing.

10. De Commissie is voorts van mening, dat voornoemde overeenkomsten evenmin onder het verbod van artikel 85, lid 1, vallen wanneer de in punt 9 vermelde drempels tijdens een periode van twee opeenvolgende boekjaren met ten hoogste één tiende worden overschreden.

11. Met betrekking tot:

a) horizontale overeenkomsten die strekken tot

- het bepalen van de prijzen of van de productie- of verkoopquota of

- het verdelen van de markten of van de voorzieningsbronnen,

b) verticale overeenkomsten die strekken tot

- het bepalen van de wederverkoopprijzen of

- het verzekeren aan betrokken ondernemingen of derde ondernemingen van een gebiedsbescherming,

kan de toepasselijkheid van artikel 85, lid 1, niet worden uitgesloten, zelfs niet wanneer de marktaandelen van alle betrokken ondernemingen tezamen onder de in de punten 9 en 10 aangegeven drempels blijven.

De Commissie is evenwel van oordeel, dat het in de eerste plaats aan de autoriteiten en de rechterlijke instanties van de lidstaten is om de onder a) en b) bedoelde overeenkomsten te onderzoeken. Bijgevolg zal zij alleen dan ertegen optreden, indien zij van oordeel is dat dit in het belang van de Gemeenschap noodzakelijk is, in het bijzonder wanneer de overeenkomsten de goede werking van de interne markt in gevaar brengen.

12. Betrokken ondernemingen in de zin van deze bekendmaking zijn:

a) de ondernemingen die partij bij de overeenkomst zijn;

b) de ondernemingen waarin een der ondernemingen die partij bij de overeenkomst zijn, rechtstreeks of onrechtstreeks

- hetzij meer dan de helft van het kapitaal of van het bedrijfsvermogen bezit,

- hetzij over meer dan de helft van de stemrechten beschikt,

- hetzij bevoegd is meer dan de helft van de leden van de raad van toezicht, de raad van bestuur of de krachtens de wet tot vertegenwoordiging van de onderneming bevoegde organen te benoemen,

- hetzij het recht heeft de zaken van de onderneming te voeren;

c) de ondernemingen die in een der ondernemingen die partij bij de overeenkomst zijn, rechtstreeks of onrechtstreeks over de onder b) genoemde rechten of bevoegdheden beschikken;

d) de ondernemingen waarin een der onder c) genoemde ondernemingen rechtstreeks of onrechtstreeks over de onder b) genoemde rechten of bevoegdheden beschikt.

Alle betrokken ondernemingen worden ook beschouwd de ondernemingen waarin verscheidene van de onder a) tot en met d) genoemde ondernemingen gezamenlijk rechtstreeks of onrechtstreeks over de onder b) genoemde rechten of bevoegdheden beschikken.

13. Om het marktaandeel te kunnen berekenen, moet worden vastgesteld wat de relevante markt is. Hiertoe moet zowel de relevante productmarkt als de relevante geografische markt worden afgebakend.

14. De relevante productmarkt omvat alle producten of diensten die op grond van hun kenmerken, hun prijs en het gebruik waartoe zij zijn bestemd, door de consument als onderling verwisselbaar of vervangbaar worden beschouwd.

15. De relevante geografische markt omvat het grondgebied waarop de betrokken ondernemingen betrokken zijn bij het aanbod van goederen of diensten, waarop de mededingingsvoorwaarden voldoende homogeen zijn en dat van naburige geografische gebieden kan worden onderscheiden, doordat in het bijzonder de mededingingsvoorwaarden er duidelijk verschillen.

16. Bij de toepassing van de punten 14 en 15 moet rekening worden gehouden met de bekendmaking inzake de definitie van de relevante markt voor de toepassing van het mededingingsrecht van de Gemeenschap (9).

17. In geval van twijfel omtrent de afbakening van de relevante geografische markt mogen de ondernemingen ervan uitgaan, dat hun overeenkomst niet een merkbare uitwerking op het intracommunautaire handelsverkeer of op de mededinging heeft, wanneer de in de punten 9 en 10 aangegeven marktaandeeldrempels in geen enkele lidstaat worden overschreden. Deze beoordeling staat evenwel niet in de weg aan een eventuele toepassing van nationaal mededingingsrecht op de betrokken overeenkomsten.

18. Deel II van deze bekendmaking is niet van toepassing, wanneer de mededinging op de relevante markt wordt beperkt door de cumulatieve werking van naast elkaar bestaande netten van soorgelijke overeenkomsten tussen verscheidene producenten of handelaren.

III.

19. Overeenkomsten tussen kleine en middelgrote ondernemingen, zoals omschreven in de bijlage bij Aanbeveling 96/280/EG van de Commissie (10), kunnen zelden de handel tussen lidstaten en de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt op merkbare wijze ongunstig beïnvloeden. Zij vallen derhalve over het algemeen buiten het verbod van artikel 85, lid 1. Ingeval deze overeenkomsten uitzonderlijk toch aan de voorwaarden van deze bepaling zouden voldoen, zouden zij uit communautair oogpunt van te gering belang zijn om een optreden terzake te rechtvaardigen. Daarom zal de Commissie noch op verzoek noch ambtshalve procedures strekkende tot toepassing van artikel 85, lid 1, op dergelijke overeenkomsten inleiden, zelfs niet wanneer de in de punten 9 en 10 aangegeven drempels zijn overschreden.

20. De Commissie behoudt zich evenwel het recht voor ten aanzien van dergelijke overeenkomsten op te treden:

a) wanneer zij de mededinging op een wezenlijk deel van de relevante markt aanzienlijk belemmeren;

b) wanneer de mededinging op de relevante markt wordt beperkt door de cumulatieve werking van naast elkaar bestaande netten van soortgelijke overeenkomsten tussen verscheidene producenten of handelaren.

(1) PB C 75 van 29. 7. 1968, blz. 3. Rectificatie in PC C 84 van 28. 8. 1968, blz. 14.

(2) PB C 1 van 3. 1. 1979, blz. 2.

(3) PB C 43 van 16. 2. 1993, blz. 2.

(4) PB C 231 van 12. 9. 1986, blz. 2.

(5) PB 13 van 21. 2. 1962, blz. 204/62.

(6) PB L 175 van 23. 7. 1968, blz. 1.

(7) PB L 378 van 31. 12. 1986, blz. 4.

(8) PB L 374 van 31. 12. 1987, blz. 1.

(9) PB C 372 van 9. 12. 1997, blz. 5.

(10) PB L 107 van 30. 4. 1996, blz. 4.