31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/1
II
(Besluitenwaarvandepublikatie nietvoorwaarde isvoordetoepassing )
RAAD
BESCHIKKING VANDERAAD
van22december 1987
totgoedkeuring vanhetjaarverslag overdeeconomische toestandindeGemeenschap envaststelling
vanderichtsnoeren voordeeconomische politiekvoor1988
(87/609/EEG)
DERAADVANDEEUROPESE GEMEENSCHAPPEN ,
GeletophetVerdragtotoprichting vandeEuropese
Economische Gemeenschap ,
GeletopBeschikking 74/120/EEGvandeRaadvan18
februari1974betreffende deverwezenlijking vaneenhoge
matevanconvergentie vandeeconomische politiekvande
Lid-Staten vandeEuropeseEconomische Gemeenschap (*),
gewijzigd bijBeschikkingen 75/787/EEG(2)en79/136/
EEG(3),inzonderheid opartikel4,HEEFTDEVOLGENDE BESCHIKKING VASTGESTELD :
Artikel 1
DeRaadkeurthetjaarverslag overdeeconomische toestand
indeGemeenschap ,alsmedededoordeGemeenschap te
volgenrichtsnoeren voordeeconomische politiek,diezijn
opgenomen indeelIvanhetbijdezebeschikking gevoegde
verslag,goedensteltdedoordeLid-Staten tevolgen
richtsnoeren voordeeconomische politiek,diezijnopgeno­
menindeelIIvangenoemdverslag,vast.
Artikel2
Dezebeschikking isgerichttotdeLid-Staten .
GedaanteBrussel,22december 1987.
VoordeRaad
DeVoorzitter
N.WILHJELMGezienhetvoorstelvandeCommissie ,
GezienhetadviesvanhetEuropeseParlement (4),
GezienhetadviesvanhetEconomisch enSociaalComi­
té(s),
0)PBnr.L63van5.3.1974,blz.16.
(2)PBnr.L330van24.12.1975,blz.52.
(3)PBnr.L35van9.2.1979,blz.8.
(<)PBnr.C345van21.12.1987.
(*)PBnr.C356van31.12.1987.

Nr.L394/2 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.87
ECONOMISCH JAARVERSLAG
1987/1988

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/3
ECONOMISCH JAARVERSLAG 1987/1988
INHOUD
(blz.)
Voorwoord 4
DeelI:DeeconomievandeGemeenschap
1.Eenmeerdynamische groeiisnodigenmogelijk 5
Samenvatting enconclusies voordeeconomische politiek 5
1.1.Economische toestandindeGemeenschap envooruitzichten voor1988 5
1.2.Onevenwichtigheden indewereldeconomie .5
1.3.Doelstellingen :groei,cohesieeninternemarkt 6
1.4.Economische politiek 7
2.Economische ontwikkelingen envooruitzichten 8
2.1.Wereldeconomie 8
2.2.Hetaanpassingsproces endeinternationale samenwerking 9
2.3.Deeconomische vooruitzichten voordeGemeenschap in1987en1988 10
2.4.Werkgelegenheid enwerkloosheid 12
2.5.Deeconomische vooruitzichten opmiddellange termijnvoordeGemeenschap 13
3.Internekrachtlijnen vandegroeiendeonderlinge afhankelijkheid vandeLid-Staten 14
3.1.Deinternemarktendeaanpassing vandeeconomische structuren alsdedrijvendekrachtenvande
groei 15
3.2.Hetmacro-economisch proces 16
3.3.Onderlinge afhankelijkheid vandeLid-Staten 17
3.4.Devoorbereiding voorsucces ....18
4.Hetstructuurbeleid opcommunautair ennationaalniveau 19
4.1.Verbetering vanhetaanpassingsvermogen vandemarkt. 19
4.2.Concurrentievermogen ,onderzoek enontwikkeling ,industrieendiensten 21
4.3.Maatregelen tenbehoevevaneenbetereeconomische ensocialesamenhang 23
5.Macro-economische problemen enbeleid ,.24
5.1.Monetaire ontwikkelingen enpolitiek 24
5.2.Liberalisatie vanhetkapitaalverkeer enversterking vanhetEMS 25
5.3.Budgettaire ontwikkelingen enbegrotingspolitiek 26
Kader:Groeienwerkgelegenheid 30
Renteoplangetermijn 34
DeelII:Heteconomisch beleidindeLid-Staten
België 37
Denemarken 40
Bondsrepubliek Duitsland 43
Griekenland 47
Spanje . 50
Frankrijk ■ , 53
Ierland i 56
Italië 59
Luxemburg 62
Nederland 64
Portugal 67
VerenigdKoninkrijk 70
Statistische bijlage:Tabellen 76
Grafieken 106

Nr.L394/4 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.87
VOORWOORD
Nadevaststelling vanhetontwerpvanEconomisch Jaarverslag 1987/1988doordeCommissie zijn
deaandelenkoersen opdebeurzenvandevoornaamste industrielanden sterkgedaald .Dedollarheeft
opzeeronstabielemarktenterreinverlorentenopzichtevandeEcuendeyen.IndeVerenigde Staten
enbijnaalleLid-Staten vandeEGzijnderentevoeten verlaagd .
Inhetlichtvandezegebeurtenissen zoudendeeconomische prognosesuithetEconomisch Jaarverslag
dusmoetenwordenherzien.Deaardendeomvangvandieherzieningwordenvooreengrootgedeelte
bepaalddoordesnelheidenhetpeilwaaropdekapitaal-endevalutamarkten zichzullen
stabiliseren .
Debasisanalyse vandeeconomische toestandendeproblemen inzakeeconomische groeien
werkloosheid indeGemeenschap dieinhetEconomisch Jaarverslag wordtgegeven,blijftechter
geldig.
Eenwezenlijkelementvoorhetoplossenvandehuidigeeconomische problemen indewereldbestaat
erindatdeVerenigde Statenhunbegrotingstekort inbelangrijke mateenopduurzame wijze
verminderen .Hunplanomdeuitgaventeverlagenendeontvangsten teverhogenvooreen
nettobedrag van30,2miljardUSdollarinhetbegrotingsjaar 1988en45,9miljardUSdollarinhet
begrotingsjaar 1989geefthoop,maarhetisnoodzakelijk dathetsneldoorhetCongreswordt
goedgekeurd enindadenomgezet .
Deeconomische richtsnoeren dieinhetEconomisch Jaarverslag wordengegeven,blijvenrelevant.De
verwezenlijking ervanisnogurgentergeworden .Macro-economische enstructurele beleidsmaatre­
gelenomdegroeitestimuleren zijnindeeersteplaatsinhetbelangvandeGemeenschap zelf.
Daardoordraagtzijtegelijkertijd bijtothetwegwerken vandeinternationale onevenwichtigheden .
ZoalsdeRaadopzijnvergadering van16november 1987heeftverklaard,zijndeLid-Staten
vastbesloten zowelaandeaanbods-alsaandevraagzijde beterevoorwaarden tescheppenvooreen
niet-inflatoire enopinternekrachtensteunende groeienbijtedragentotdevermindering vande
betalingsbalansonevenwichtigheden .
DeLid-Staten zijnvoornemens metanderelandenactiefsamentewerkenomtezorgenvooreen
stabielereontwikkeling vandeinternationale kapitaal-envalutamarkten .Erbestaatbehoefteaaneen
geloofwaardig macro-economisch beleidopmultilaterale basisomdeaanpassing vandeinternatio­
nalebetalingsbalansonevenwichtigheden tebespoedigen .
Bijdehuidigeonzekerheden indewereldeconomie ,diehetgedragvaninvesteerders enconsumenten
aanzienlijk kunnenbeïnvloeden ,ishetmeerdanooitnodigdatdeGemeenschap enhaarLid-Staten
gereedzijnomhuneconomisch beleidaantepassenaandeveranderende omstandigheden .

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/5
DEELI
DEECONOMIE VANDEGEMEENSCHAP
1.EENMEERDYNAMISCHE GROEIISNODIGENMOGELIJK
Samenvatting enconclusiesvoordeeconomische politiek
nautairehandelendegroeiindeGemeenschap .Omhun
externevenwicht instandtehoudenzullenenkelevanhen
wellichthuneigengroeimoetenafremmen alsdeexpansiein
hunpartnerlanden middelmatig blijft.Ditzougevolgen
hebbenvoordeheleGemeenschap .Alshetinternationale
klimaatnogslechterwordt,neemtookditrisicotoe.
1.2.Onevenwichtigheden indewereldeconomie
Dewereldeconomie vertoontnogsteedstweeernstige
onevenwichtigheden :destructuurvandebetalingsbalansen
tussendeindustrielanden endeschuldenlast vandeontwik­
kelingslanden .In1987zalhettekortopdelopenderekening
vandebetalingsbalans vandeVerenigde Statenoplopentot
150miljarddollar(3,5%vanhetBBP).Hetoverschotvan
Japan(ongeveer85miljarddollarof3,8%vanhetBBP)blijft
zeergroot,terwijldatvandeGemeenschap kleinerwordt.
Hiertegenoverstaatin1987vooraldeverbetering vande
lopenderekeningvandebetalingsbalans vandeaardolie-ex­
porterende landen,diehoofdzakelijk moetwordentoege­
schrevenaandeachteruitgang vanhuninvoer.Deschulden­
lastvandeontwikkelingslanden blijfttoenemen (1200
miljarddollarin1987).Enigeverlichting hierinisgekomen
doorherschikkingsovereenkomsten en,toteind1986,door
dedalingvanderentevoeten .Derecentestijgingvande
rentevoeten speeltechterweerinhetnadeelvandeze
landen.1.1.Economische toestandindeGemeenschap envooruit­
zichtenvoor1988
Deeconomieën indeGemeenschap hebbensedert1982
krachtenopgedaan :deinflatieheefteenpeileneenconver­
gentiegraad bereiktdiesedertdejarenzestignietmeerzijn
waargenomen ,hetkapitaalrendement enhetaanpassings­
vermogenvandemarktenzijnsterkverbeterd ,hetproduk­
tiepotentieel isdoor—vaakpijnlijke—structurele aanpas­
singenversterkt .Tot1986isdeeconomische groeitoegeno­
menenvorigjaarbereiktehijgemiddeld 2,6%inde
Gemeenschap .
In1987zaldegroeiechterslechtsietsmeerdan2%zijnen
duslagerliggendanin1986.Dehoopdatdegroeiversnelling
zouaanhouden isdusnietbewaarheid .Sedertheteindevan
1986,eneveneensin1987,isdeuitvoervandeGemeenschap
naarderdelandenreëelteruggelopen onderinvloedvantwee
factoren :teneerste,deeffectieveappreciatie vandeEuropese
valuta's,waardoor hetconcurrentievermogen vande
Gemeenschap nietalleentenopzichtevandeVerenigde
Statenmaarooktenopzichtevandenieuwgeïndustrialiseer­
deisafgenomen ,ententweededestagnatieopdetraditionele
marktenvandeGemeenschap metzelfseengevoelige
achteruitgang vandeinvoervandeOPEC-landen .Daarstaat
tegenoverdatdeinvoervandeGemeenschap zichkrachtig
blijftontwikkelen ,zodatdebuitenlandse handeldeGemeen­
schapzowelin1986alsin1987ongeveerééijprocentpunt
groeiheeftgekost.Ditbetekenteenniette(verwaarlozen
bijdragevandeGemeenschap inhetinternationale aanpas­
singsproces .In1986werddeverslechtering vanhetinterna­
tionaleklimaatgecompenseerd doordeimpulsdievoorde
internevraaguitgingvandeverbetering vanderuilvoet.De
effectenvandezeverbetering opdereëleinkomens enhet
particuliere verbruikwordenechterzwakker .Daarbijkomt
dattalvanondernemingen indeexportsector huninveste­
ringsprojecten hebbenmoetenbeperken .Belangrijke facto­
renhierbijwarendeachteruitgang vandeextracommunau­
tairehandelendeonzekerheden inverbandmethetverloop
vandewisselkoersen enderentevoeten .
Verwachtwordtdatdegroeiin1988ietsbovende2%zal
blijven;ditisnetvoldoende omdewerkloosheid ophet
onaanvaardbare niveauvanbijna12%tehouden.De
extracommunautaire handelzalzichongetwijfeld ietsher­
stellen,maardegróeibijdrage daarvanzalnegatiefblijven,
terwijldievandeinternevraagnoggeringerwordt.Nuzal
zichnogeenanderrisicovoordoen .Enkelelanden,namelijk
Spanje,Italië,PortugalenhetVerenigdKoninkrijk ,hebben
totdusvereengroeivanmeerden3%kunnenverwezenlij­
ken.Daardoorhebbenzijbijgedragen totdeintracommu­Erzijnechterookpositieveontwikkelingen opgetreden .De
reëlegoederenstromen dragenbijtothetherstelvande
handelsbalansen .Hetbeginvaninternationale samenwer­
kingheefttotbeleidsombuigingen geleiddieindegoede
richtinggaan.NahetLouvre-akkoord vanfebruari1987kon
dedollarwordengestabiliseerd .Opdetopconferentie vande
industrielanden teVenetiëinjuni1987endevergadering van
de„GroepvanZeven"teWashington inseptember 1987
werddezekoersbevestigd .UNCTAD VIIheeftaangetoond
dathetmogelijk ismetdeontwikkelingslanden toteen
gemeenschappelijk standpuntoverdevoornaamste economi­
scheproblemen indewereldtekomen.Opdevergaderingen
vandeWereldbank enhetIMFvanseptember 1987werden
vorderingen gemaaktoppuntenalsdeschuldenvande
Afrikaanse landenendekapitaalsverhoging vandeWereld­
bank.TenslottewordthetdoordeUruguay-Ronde mogelijk
deinspanningen inhetkadervandeGATTomhet
protectionisme intedijkenenterugtedringenvoortte
zetten .

Nr.L394/6 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.87
Ditbeletnietdaternogbelangrijke risico'sbestaan.Het
herstelvanhetinternationale evenwicht opdebetalingsba­
lansenzalookin1988traagverlopen .Stabiliteitopde
wisselmarkten blijftnoodzakelijk opdatdeaanzienlijke
aanpassingen vandewisselkoersen ,diereedshebbenplaats­
gevonden ,gunstigeeffectenzoudenhebben.Interventies van
decentralebankeneneeninternationaal beheervande
renteverschillen kunnendaartoebijdragen .Omdewissel­
koersverwachtingen duurzaam testabiliseren isechtervooral
nodigdathetinternationale betalingsbalansevenwicht snel­
lertotstandwordtgebracht .Anderszalhetrenteverschil
tussendeVerenigde StatenaandeenekantenEuropaen
Japanaandeanderekantnoggroterworden.Vooralwordt
gevreesdvoornieuwerentestijgingen indeVerenigdeStaten.
Detoestandindeontwikkelingslanden ,diereedsdoorde
verzwakking vandewereldhandel getekendis,zoudannog
slechterworden .Volgehouden engecoördineerde inspanningen vanalle
Lid-Staten zijnnoodzakelijk omdeeconomische ensociale
samenhang indeGemeenschap teversterken ;ditistrouwens
debedoelingvanartikel130BvanhetVerdragzoalsdatbij
deEuropeseAkteisgeamendeerd .Aandrievoorwaarden
moetwordenvoldaan .IndeeersteplaatsmoetinEuropaeen
dynamisch groeiklimaat wordengecreëerd ;eènvoldoende
hogegroeiindemeestontwikkelde landenisdusnoodzake­
lijk.Indetweedeplaatsmoetendeminderontwikkelde
landeneenbeleidvoerenwaardoor debinnenlandse ontwik­
kelingsvoorwaarden wordenverbeterd ,waarbijvooral
wórdtgedachtaanderentabiliteit endedoeltreffendheid van
huninvesteringen enhunopenbarefinanciën .Alduszullen
gunstigevoorwaarden wordengeschapenvoordeinvoervan
particulierkapitaal .IndederdeplaatsmoetdeGemeenschap
hetaanpassingsproces bevorderen doordestructuurfondsen ,
definancieringsinstrumenten endeEIBintezetten.De
Commissie steltvoordemiddelen vandestructuurfondsen
tegen1992reëelteverdubbelen endedoelmatigheid ervante
verhogen .Hetisderhalvewenselijkdatderelatieveontwikkeling vande
binnenlandse vraagindeindustrielanden eenbijdrageblijft
leverentotdevermindering vandeonevenwichtigheid van
hethandelsverkeer ,bijeenhogeeconomische groeiinde
wereld.Dehuidigeprognosesvoor1988zijnnietbemoedi­
gend.HetblijftvanhethoogstebelangdatdeVerenigde
Statenhunbegrotingstekort verminderen ,terwijlJapan
beterevoorwaarden moetscheppenvooreenuitbreiding van
zijninvoerdoorzijngroeitestimuleren enzijnmarktenopen
testellen.OokdeGemeenschap kandoorzijngroeite
versterken dewereldhandel ondersteunen enbijdragentot
hetwegwerken vandebetalingsbalansonevenwichtigheden
indewereld.Devoltooiingvandeinternemarkttegenhetjaar1992vormt
opzichzelfeenbelangrijke stimulans .Deeconomische
agentenmogennietwordenteleurgesteld indeverwachtin­
gendiezijvandezeonderneming hebben.Ermoetendussnel
vorderingen wordengemaaktnaardeafschaffing vande
grenscontroles en-formaliteiten ,deopheffingvandefiscale
belemmeringen voorhetvrijeverkeervangoederenen
diensten,deharmonisatie vandetechnische normenende
eenmaking vandemarktvanoverheidsopdrachten .De
Commissie heeftin1987voorstellen gedaanbetreffende de
onderlingetoenadering vandeindirecte-belastingentarieven ,
deharmonisatie vandestructuurvandeindirectebelastingen
endeeenmaking vandemarktvanoverheidsopdrachten .
1.3.Doelstellingen :groei,cohesieeninternemarktDekostenverlaging diezalvoortvloeien uitdevoltooiing van
deinternemarkt,schaalvoordelen ,detoenamevande
concurrentie ,devergroting vanheteconomisch draagvlak
vooronderzoek enontwikkeling zullenleidentoteen
verlichting vandeoverheidsbegrotingen ,produktiviteits win­
sten,eenbetereconcurrentiepositie buitendeGemeenschap
eneenoplevingvandeintracommunautaire handel.De
internemarktzalnieuweinvesteringsmogelijkheden creëren
envoordeondernemers nieuwehorizonten openen.Opdat
snelentenvollevandezemogelijkheden gebruikzouworden
gemaakt ,dienthetonomkeerbare karaktervandezeonder­
nemingtewordenaangetoond endeverwezenlijking ervan
bespoedigd .Degroteinternemarktzalookovereen
aangepast infrastructuurnet moetenkunnenbeschikken .
Daartoezalwordenbijgedragen doorgroteinfrastructuur­
projectenvancommunautair belang.Geziendehuidigetoestandvandewereldeconomie zalde
Gemeenschap nietlangerkunnenrekenenopexterneimpul­
sen.Detenuitvoerlegging vandesamenwerkingsstrategie
voorgroeienwerkgelegenheid houdtthansindatop
succesvolle wijzewordtovergeschakeld vaneengroeionder­
steunddoorexternefactorennaareengroeigebaseerdop
internekrachten,deduurvandeconjunctuurverzwakking
moetwordenverkortenzosnelmogelijkeenuitwegmoet
wordengevondenuitdetragegroeiwaarindeeconomieop
middellange termijngevangenlijkttezitten.Alduszalde
Gemeenschap weerinstaatzijndewerkloosheid teverlagen,
allevoordelenvandegroteinternemarktbenuttenenhaar
economische ensocialesamenhang versterken .Detroeven
diedeGemeenschap heeftzullenechterslechtsvolledig
wordenuitgespeeld alsdesamenwerking wordtversterkten
depolitiekvanambitieuze beleidsmaatregelen wordtvoort­
gezet.Metentussendesocialepartnersmoeteenhechtere
consensus overhettevoerenbeleidwordenbereiktviaeen
intensievedialoogoveralleelementenvandestrategie,zowel
opcommunautair alsopnationaalvlak.Demogelijkgemaakteproduktiviteitswinsten zullenechter
slechtstotmeerwerkgelegenheid eneensnellereverhoging
vandelevensstandaard leidenalshetproduktiepotentieel ten
vollewordtbenut.Eenkrachtigere groeibiedttevensde
mogelijkheid beterrekeningtehoudenmetdesocialeen
regionaleaspectenvandeverwezenlijking vandeinterne
markt.

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/7
1.4.Economische politiek
Indeeersteplaatsblijfteenstructuurbeleid onontbeerlijk dat
gerichtisopvergrotingvanhetaanpassingsvermogen vande
markten .Deaanbodbeleidsaanbevelingen uitdeeconomi­
schejaarverslagen vandelaatstejarenblijvenvantoepassing .
Vooraldoorverlichting vandebeperkende voorwaarden
waaraanhetmidden-enkleinbedrijf onderworpen is,verbe­
teringvandeconcurrentie ,vermindering vandesubsidiesdie
nadeligzijnvooreenproduktief gebruikvandemiddelen
zullendeinternegroeideterminanten wordenversterkt .Een
groteraanpassingsvermogen vandearbeidsmarkt ,eenkos­
tenneutrale aanpassing enverkorting vandearbeidstijd en
investeringen indeberoepsopleiding kunnentotbetere
resultatenophetgebiedvandewerkgelegenheid leiden.
Deverwezenlijking vandeinternemarktenhetstructuurbe­
leidgevenbelangrijke stimulansen dieeenoptimaaleffect
kunnenhebbenalszijineendynamische macro-economische
contextwordengeplaatst .Aanhettekortaanwerkgelegen­
heidkanwordenverholpen alsdeinvesteringen inde
komendejarensnellertoenemendanhetBBP.Devraag-,
winst-enrentevooruitzichten zijnhierbijvanbepalend
belang.Alsimpulsenvanuithetbuitenland uitblijvenzijnde
vraagvooruitzichten grotendeels afhankelijk vanhetparticu­
liereverbruikendusvanhetbeschikbare gezinsinkomen .
Destijgingvandereëleloonkosten perhoofdmoetechter
gematigdblijvenomderentabiliteit enhetconcurrentiever­
mogentekunnenverbeteren .Onderdezevoorwaarden
moetenbelastingverlagingen voorgezinnenenondernemin­
genhetdynamisme doentoenemen .Dooreenvermeerdering
vaneconomisch rendabele overheidsinvesteringen zouhet
produktiepotentieel wordenverstevigd eneengelegen
komendesteunwordengegevenaandebinnenlandse vraag.
Bovendien iseenverlagingvandereëlerentevoeten gewenst.
Daartoeishetvanbelangdatdegeloofwaardigheid vande
saneringvandeopenbarefinanciënopmiddellange termijn
nietinhetgedrangwordtgebracht,datdeinflatoire
verwachtingen opeenlaagniveauwordengestabiliseerd en
datdefinancieringstekorten wordenweggewerkt .Eenren­
teverlaging betekenttrouwensookeenverlichting vande
overheidsbegrotingen .Opdatzijduurzaam zouzijnmoetde
groeiversnelling hetmogelijkmakeneenopmiddellange
termijnhoudbareexternepositietehandhaven .Alstegelij­
kertijddeaanbodvoorwaarden verbeteren iseenzekere
groeiversnelling echtermogelijkzonderverslechtering vande
betalingsbalans enverhoging vandeinflatie.
Ondanksdehogereëlerentevoeten zorgtdemonetaire
politiekmomenteel vooreenbevredigende financiering van
degroei.Zelfsalsmetdehuidigefinanciëlevernieuwingen in
bepaaldelandenrekeningwordtgehouden ,blijftdeuitbrei­
dingvandegeldhoeveelheid sterk.Hetisthanszaakte
voorkomen dateenliquiditeitenoverschot ontstaatdatinfla­
toirzouwerken .Ditrisicowordtkleineralsanderefactoren
vaninflatie,zoalsdeloonkosten ,zichgunstigontwikke­
len.
InhetEMSheefthetbèheervanderenteverschillen beterdan
inhetverledentotdestabilisatie vandewisselkoersen
bijgedragen .Deversneldeliberalisatie vanhetkapitaalver­keerzougepaardmoetengaanmeteenversterking vanhet
stelsel.Deconclusies vandeRaadEconomie /Financiën te
Nyborgvormeneenbelangrijke stapindierichting.Het
stelselzalechterslechtsduurzaam zijnalsdesamenwerking
gebaseerdblijftopeenruimeconsensusovereenopstabiliteit
gerichtemonetaire politiek.
Thanswordengrenzengesteldaandemonetaire politiek,
hetgeenbetekentdatdebegrotingspolitiek belangrijker
wordt.Indeeersteplaatsmoetendeinspanningen omde
overheidsuitgaven en-ontvangsten teherstructureren vastbe­
radenwordenvoortgezet .Watdeoverheidstekorten betreft
blijftiederlandvandeGemeenschap ,afzonderlijk
beschouwd ,aanaanzienlijke beperkingen onderworpen .In
sommigelandenzijndeomvangendeontwikkeling vande
overheidsschuld nogsteedsbuitensporig endienenbelangrij­
kesaneringsinspanningen tewordengeleverd .Heteffect
daarvanophettekortwordtechterverkleindenvertraagd
dooreenzwakkegroeiendedaaruitvoortvloeiende fiscale
minderontvangsten .Inanderelandenisdebegrotingssituatie
gunstigerenzullendevoorkomendjaarenlatergeplande
belastingverlagingen opdegroeieenstimulerende invloed
uitoefenen dieookopmiddellange termijnmerkbaarzalzijn.
Inenkelevandezelandendoendegevolgenvandegroeiver­
tragingvoordebelastingontvangsten endegeplandebelas­
tingsverlagingen hetoverheidstekort reedsoplopen .
Eensituatiewaarbijdegroeionvoldoende blijfthoudteen
belangrijk risicoin:landenwierbegrotingstoestand ongun­
stigeris,kunnenzichgedwongen zientothetnemenvan
bijkomende maatregelen omhunsaneringsdoelstellingen te
halen.Datkaneennegatieveuitwerking hebbenophuneigen
groeiendievanhunpartnerlanden ,dieophunbeurtover
minderspeelruimte zoudenbeschikken .Hieruitblijkthoe
belangrijkhetisdatdebegrotingsautoriteiten vandeLid-Sta­
tenbijhunbesluitvorming ookrekeninghoudenmetde
onderlinge afhankelijkheid ^vandeeconomieën inde
Gemeenschap .Metdetoetreding vanSpanjeenPortugal,die
thanseenbelangrijke bijdrageinhetintracommunautaire
handelsverkeer leveren,isdezeonderlinge afhankelijkheid
zelfsgrotergeworden .Naarmate deinternemarktwordt
verwezenlijkt enhetkapitaalverkeer geliberaliseerd ,zalde
onderlinge afhankelijkheid nogtoenemen .
Alszicheennieuwegroeivertraging voordoetzaldooreen
goedindetijdgeplandegemeenschappelijke inspanning
voordeelkunnenwordengehaalduitdeonderlinge afhanke­
lijkheidvandeLid-Staten .Hieraanistrouwensgedachtdoor
deRaadEconomie/Financiënvanjuli1987.Bijdeactiesdie
zullenwordenondernomen zaluiteraardrekeningmoeten
wordengehouden metdedoelstellingen enbeperkende
voorwaarden indeverschillende Lid-Staten .Alsiedere
Lid-Staatechteropeenmeerdynamische groeiinde
partnerlanden kanrekenen,zalditietsvandeexterneende
budgettaire drukwegnemen énkanzijophaarbeurttoteen
niet-inflatoire versterking vandegroeibijdragen .
DeGemeenschap wordtgeconfronteerd meteenongunstig
internationaal klimaat.Zijmoetopzichzelfrekenen.Zij
heeftechterbelangrijke troeveninhanden:delopende
structurele aanpassingen ,deverbetering vanderentabiliteit

Nr.L394/8 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.87
endedalingvandeinflatiezijngunstigeuitgangspunten voor
eenkrachtigere ,werkgelegenheidscheppende groei.Degrote
internemarktzaldeeconomieën indeGemeenschap een
belangrijke stimulansgevenendetechnologische vooruit­
gangversnellen .Devoltooiing vandeinternemarktzal
gepaardmoetengaanmeteendoeltreffend beleiddattevens
totdeeconomische ensocialesamenhang bijdraagt .Nauwe­resamenwerking tussendeLid-Staten zaldedoeltreffendheid
vandeeconomische politiekdoentoenemen .Omeen
ruimereconsensus overhettevoerenbeleidtebereikenishet
nodigdatdesocialedialoogwordtvoortgezet .Doorzichde
communautaire dimensietennuttetemakenzalEuropahaar
economieën meervaartgevenenhaarbijdrageleverentotde
stabilisatie vanhetinternationale klimaat.
2.ECONOMISCHE ONTWIKKELINGEN ENVOORUITZICHTEN
2.1.Wereldeconomie
Deindeeerstehelftvandejarentachtiggeleidelijktotstand
gekomenoverwaardering vandedollarwerdreedsin1985
sterkgecorrigeerd envervolgens opnieuwin1986eninde
eerstetweemaandenvan1987(ziegrafiek1).Degeringe
resultatenvandeVerenigdeStatenbijdeverlagingvanhet
tekortopdelopenderekeningvandebetalingsbalans en
anticipaties opeenverderedalingvandedollarkoers waren
gedurende enigetijddeoorzakenvaneenzichzelfonderhou­
dendprocesvankoersdaling .Aldusverloordedollarinde
periodemaart1985—februari1987tenopzichtevandeEcu
40%vanzijnwaarde.Eerstnadetotstandkoming vanhet
Akkoord vanhetLouvreinfebruari1987werdende
verhoudingen opdevalutamarkten weerstabieler.Devoor­
naamsteindustrielanden kwamentoteenconsensus overde
noodzaakdewisselkoersen tehoudenopongeveerhetalsdan
bereikteniveau,waarnadecentralebankenmassaalopde
valutamarkten hebbengeïntervenieerd .Dekoersvande
dollarkonaldusbijbenadering wordengestabiliseerd ophet
niveauvan1981,welkjaargekenmerkt werddoorrelatief
geringeonevenwichtigheden opdelopenderekeningen .
Destijgingvandeprijsvanruweaardoliewasin1987sterker
daneenjaartevorenwerdverwacht .Degemiddelde invoer­
prijsindeGemeenschap liepoptotongeveer17USdollarper
vat,tegen13,7USdollarin1986.Integenstelling totwatin
1986hetgevalwaszaldeontwikkeling vandeaardolieprijs
derhalvenietmeerbijdragentothetterugdringen vande
inflatie.Yoorhetkomendejaarwordteenbeperktestijging
vandeolieprijsverwacht .Aangaande deontwikkeling van
dezeprijszijndeonzekerheden echtergrootinverbandmet
depolitiekespanningen indePerzischeGolfendekwets­
baarheidvandedoordeOPEGovereengekomen produktie­
quota.
Deprijzenindollarsvandeanderegrondstoffen zullenin
1987en1988waarschijnlijk enigszinsstijgen(ziegrafiek2).
Maaraangezientegelijkertijd deprijzenvanindustriepro­
duktensnellerzullenoplopenzalvoordeontwikkelingslan­
dendiegrondstoffen exporteren deruilvoetopnieuwver­
slechteren .
Deexpansievandewereldhandel isindeafgelopentwaalf
maandenachtergebleven bijdeprognosedieinhetnajaarvan
1986werdgesteld.Inheteerstehalfjaarvan1987isdeinvoer
vanniettotdeGemeenschap behorende landenzelfsnaar
volumegelijkgebleven .Voor1987wordtthanseentoene­
mingvandetotalewereldinvoer (metinbegripvanEG)metongeveer3,5%verwacht ,tegenbijna4,9%in1986(zie
tabel3).VoordeGemeenschap zijndevooruitzichten nog
ongunstiger .Indienmendewereldinvoer (zonderGemeen­
schap)weegtmetdeexportstructuur vandeGemeenschap ,
resulteertvoorhetlopendejaareengroeivandeexportmark­
tenvandeGemeenschap vanminderdan1%(zietabel5).
Eerstin1988zouzichindewereldhandel weereenzekere
oplevingkunnenvoordoen .Degeringetoeneming vande
wereldhandel in1987houdtvoornamelijk verbandmetde
afnemingvandeinvoervandeOPEC-landen eneenduidelijk
mindersnellegroeivandeinvoerindeVerenigde Staten.
IndeVerenigde Statenzalhetbegrotingstekort voorhet
lopendebegrotingsjaar waarschijnlijk eenaanmerkelijke
vermindering teziengeven,maarzulkszalvoornamelijk het
gevolgzijnvaneeneenmaligestijgingvandebelastingont­
vangsteninverbandmetdebelastinghervorming .In1988zal
dezespecifiekefactorgeeneffectmeerhebben.Bovendien
hebbendeVerenigdeStatenthans1993aangewezen alsjaar
waarinhettekortvandefederaleoverheidmoetzijn
weggewerkt ,terwijlhettekortaanvankelijk ,volgensde
Wet-Gramm-Rudman ,in1991totnulmoestzijnterugge­
drongen.Dedalingvandedollarkoers endestijgingvande
invoerprijzen diedaaruitvoortvloeit zullenin1987leidentot
eensterkereinflatie.Terzelfder tijddoenzichdeeerste
tekenenvoorvandeverwachte invloedvandedepreciatie
vandedollaropdein-enuitvoervangoederen .Voorde
eerstemaalsedert1980wasdebijdragevandebuitenlandse
handelopdegroeivanhetreëleBBPpositief.Daarevenwel
denegatieveeffectenvandeveranderingen indein-en
uitvoerprijzen vooralsnog groterzijndandewinstendie
voortvloeien uitdevolumeveranderingen ,kanvoorditjaar
noggeendalingvanhetnominaletekortopdehandelsbalans
vandeVerenigde Statenwordenverwacht (effectvande
J-curve).Hettekortopdelopenderekeningzalaldusin1987
opnieuwtoenemenenuitkomenop154miljardUSdollar,
d.w.z.3,5%vanhetBNP.Eenverbetering zaleerstin1988
kunnenoptreden .Deinvesteringen zullenwaarschijnlijk in
1988,naeenreëleachteruitgang inhetlopendejaar,een
herstelvertonen .PersaldozaldegroeivanhetBNPenigszins
groterkunnenworden,namelijk2,7%in1988,tegen2,3%
in1987.
InJapanheeftdesterkeappreciatie vandeyeninhet
afgelopenjaardoordegroteafhankelijkheid vandeuitvoer
geleidtoteensterkevermindering vandegroeivanhetBNP,
namelijkvan4,5%in1985tot2,4%in1986.Inhetlopende
enhetkomendejaarzoudegroeiweerhogerkunnenworden
daardeontwikkeling vandeinternevraagkrachtigisende

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/9
negatievebijdragevandebuitenlandse handeltotdegroei
geringerwordt.Ditproceswordtondersteund doorhetin
1987aangenomen uitgavenprogramma van6540miljard
yen.Degroeivandeinvesteringen zaluitkomenopmeerdan
7%,meteenversterking vandeoverheidsinvesteringen ende
woningbouw ,waardoor deflauwtevandebedrijfsinveste­
ringenkanwordengecompenseerd .Ondanksdesterkere
groeizaldewerkloosheid in1987,evenalsin1988,ophet
historischzeerhogeniveauvan3%komen.Hetoverschot
opdelopenderekeningvanJapanzalmeteenbedragvan
ongeveer85miljardUSdollarvoor1987(ditisongeveer
3,8%vanhetBNP)opdezelfdeordevangroottealsvoorhet
voorafgaande jaaruitkomen .
Metuitzondering vandeAziatische nieuweindustrielanden
is<lesituatievandeontwikkelingslanden in1986/1987
nauwelijks verbeterd ,hetgeeneengevolgisvandezwakke
groeivandewereldhandel enhetlageniveauvande
grondstoffenprijzen (zietabellen7en8).Deverslechtering
vanhetsaldoopdelopenderekeningvandeontwikke­
lingslanden alsgeheelover1986moetvooralworden
toegeschreven aandedalingvandeaardolieprijzen eniseen
afspiegeling vandedalingvandeolie-inkomsten vande
aardolie-exporterende landen.Daarentegen zijndelopende
rekeningen vandeniet-aardolie-exporterende landenduide­
lijkverbeterddoordesterketeruggangvandeolieprijs .De
particuliere buitenlandse bijdragetotdefinanciering vande
tekortenopdelopenderekeningvandezelandenblijft
nietteminzeerbeperkt.
Evenalsinhetverledenwordtdesituatievandeniet-aard­
olie-exporterende ontwikkelingslanden gekenmerkt door
eengroteheterogeniteit .TerwijldelandenvanhetVerre
Oostennogsteedsdehoogstegroeipercentages teziengeven,
isdegroeivandelandenmeteenmiddelhoog inkomenin
Latijns-AmerikaenEuropaslechtsgematigd .Desituatiein
deAfrikaanse landentenzuidenvandeSaharablijft
daarentegen —metinbepaaldegebiedeneendalingvande
levensstandaard —uiterstzorgwekkend .bereiktoverdewenselijke aanpassing vandekoersverhou­
dingen,welketotuitingkwaminseptember 1985inhet
Plaza-Akkoord .Ditheeftopdevalutamarkten geleidtoteen
aanhoudende valvandedollar.Nadeomvangrijke koers­
wijzigingen dieineenkorteperiodeplaatsvonden ,werdin
hetkadervanhetAkkoordvanhetLouvreovereengekomen
dekoersvandedollartestabiliseren zodatdehandelsstro­
menzichzoudenkunnenaanpassen aandenieuwewissel­
koersverhoudingen enalduseenontwikkeling totherstelvan
hetevenwicht opdelopenderekeningen zoukunnenintre­
den.Dezeovereenstemming werdbevestigdopdebijeen­
komstvandeGroepvanZeveninseptember 1987in
Washington .Deaanpassing vandebetalingsbalansen die
thansplaatsvindt houdtweliswaar enkeleverbeteringen in,
maartevenszorgwekkende tekortkomingen .Terwijlde
ontwikkeling vandehandelsbalansen vanJapanende
Gemeenschap tegenconstanteprijzenvan1985indevereiste
richtinggaan(eenverslechtering respectievelijk metongeveer
23miljardUSdollaren36miljardUSdollarvan1986op
1988—zietabel6)komtdezeverslechtering nietovereen
meteenzelfdeverbetering vandehandelsbalans vande
Verenigde Staten,daardezeslechts36miljardUSdollar
bedraagtvoordezetweejaren.Eenbelangrijk tegenwicht
wordtgevormddoordeontwikkelingslanden ,metnamede
aardolie-exporterende landen,welkehuninvoersterkheb­
benverminderd .Deaanpassing tussendeindustrielanden
voltrektzichdusslechtszeerlangzaam .
Hetismoeilijktebeoordelen ofdehuidigekoersvandedollar
opmiddellange termijnkanleidentoteenherstelvanhet
evenwicht opdelopenderekeningen .Onmiskenbaar hebben
dereëlekoersontwikkelingen sedert1985detendenstot
overwaardering vandedollarindeeerstehelftvandejaren
tachtigvooreengrootdeelgecorrigeerd .Deappreciatie van
deJapanseyensedert1985heeftzelfsdevoorafgaande reële
depreciatie meerdangecompenseerd .Menzouduskunnen
concluderen datdekoerswijzigingen sedert1985voldoende
kunnenzijnomteleidentoteenbelangrijke vooruitgang naar
eeninternationaal betalingsbalansevenwicht ,mitszijverge­
zeldgaanvaneenalomvattend macro-economisch beleiddat
verenigbaar ismeteensnellereaanpassing .
Indeeerstehelftvan1987hebbendeinterventies vande
centralebankenvooreengrootdeelbijgedragen totde
financiering vanhettekortopdelopenderekeningvande
Verenigde Statenentotdestabilisatie vandedollar.Op
middellange termijnzijndezeinterventies alleenevenwelniet
voldoende omeenduurzame stabilisatie vandewisselkoer­
sentebewerkstelligen ,watvereistisvooreenordelijk
aanpassingsproces .Stabilisatie vandedollarkoers isslechts
mogelijkdooreencombinatie vaneenpositiefrenteverschil
eneennegatiefverschilindegroeivandebinnenlandse vraag
tussendeVerenigde StatenenerzijdsenJapanenEuropa
anderzijds .Deontwikkeling vandeverschillen inrentesedert
hetbeginvanhetjaarheeftreedsbijgedragen toteen
stabilisatie vandewisselkoersen .Zoisbijvoorbeeld van
januariopaugustus1987hetverschilinrentetussende
Verenigde StatenenDuitsland ,tenaanzienvanzowelde
kortealsdelangenominale rente,metongeveer 1%
toegenomen ,waardoor dedepreciatie vandedollarwerd
tegengegaan .Indevooruitzichten opkortetermijnwordt
ervanuitgegaandathetrenteverschil in1988nietgeringerzal
worden.Hetisiniedergevalvanbelangdat,onder2.2.Hetaanpassingsproces endeinternationale samenwer­
king
Deinternationale samenwerking werdgerichtopverminde­
ringvandeonevenwichtigheden indewereldenleidttot
beleidsaanpassingen dieindegoéderichtinggaan.Inhet
bijzonderwarendeinspanningen omdedollarkoers te
stabiliseren succesvol ;deresultaten bijdevermindering van
devoornaamste onevenwichtigheden zijnechternogonvol­
doende.Detweehoofdproblemen ,tewetenhetgebrekaan
evenwicht tussendelopenderekeningen vandevoornaamste
industrielanden endeschuldenlast vandeontwikkelingslan­
den,blijvenernstig.Hetisvanhetgrootstebelangdatdeze
problemen indekomendejarenwordenopgelost .
Deonevenwichtigheden opdelopenderekeningen ,dieniet
eerderindezematezijnvoorgekomen ,wordentoegelichtmet
grafiek3.Reedsin1985wasdematewaarindelopende
rekeningen eengebrekaanevenwicht vertoonden onaan­
vaardbaar ;hetgevaarvanontwrichtende consequenties voor
dewereldeconomie isdaardoortoegenomen .Inditverband
haddendevoornaamste industrielanden eènconsensus

Nr.L394/10 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.87
ontwikkelingslanden toteengemeenschappelijke analysevan
devoornaamste problemen vandewereldeconomie te
komen.Opdejaarvergadering vandeWereldbank enhet
IMFinseptember 1987teWashington kondenenkele
successenwordengeboekt,metnamemetbetrekking totde
thansaangevangen onderhandelingen overdekapitaalverho­
gingbijdeWereldbank .Eenruimeconsensus kanworden
geconstateerd overdenoodzaakdeaanpassingsinspanningen
vandelage-inkomenslanden ,welkelandenvoornamelijk
schuldenhebbenbijopenbareinstellingen ,testeunendoorde
schuldenlast teverminderen endoordekapitaaltoevoer tegen
gunstigerentetarieven uittebreiden .Indeandereschulden­
landenmoeten,overeenkomstig dedoelstellingen voorde
groeiendestructurele aanpassing ,internemiddelenbeschik­
baargemaaktwordenenmoeteenvoldoende toevoervan
externefinancieringsmiddelen ,inhetbijzondervanparticu­
lierkapitaal,opganggebrachtworden.
Deindustrielanden zelfmoeten,terwijlzijbijdragentoteen
versneldegroeivandewereldeconomie ,afzienvanprotec­
tionistische maatregelen enhunmarktenopenstellen ten
eindedeontwikkelingslanden instaattestellenhunexport
uittebreiden,zodatzijmakkelijker hunleningenkunnen
aflossen .Hetisduswenselijkdatindehuidigeonderhande­
lingen(UruguayRound)inhetkadervandeGATTsnelle
vooruitgang wordtgemaakt .Iniedergevalkunnende
internationale problemen slechtswordenopgelostalsde
verstoorde verhoudingen tussendelopenderekeningen wor­
dengecorrigeerd enhetgevaarvandeschuldencrisis wordt
afgewend .Geziendetoenemende interpenetratie vande
economieën isditslechtsmogelijkinhetkadervaneen
nauwereinternationale samenwerking encoördinatie .Indit
verbandzouhetin1985opdeTopconferentie vanTokio
overeengekomen eninjuni1987teVenetiëbevestigde stelsel
vanversterktmultilateraal toezichteennuttiginstrument
kunnenblijkenomtevoorkomen datmaatregelen van
economisch beleidwordengetroffendiemetelkaarinstrijd
zijnenomeventueleontsporingen tijdigaanhetlichtte
brengen .Inditverbandishetvoortsvanbelangdatde
Gemeenschap metéénstemspreektindeinternationale
ontmoetingen vandekomendemaanden .Ditgeldtnietalleen
voorhethandelsbeleid endeschuldenproblemen vande
ontwikkelingslanden maarookvoordeeconomische en
monetaire samenwerking tussendegroteindustriezones .handhaving vandevereisteverschillen ,hetgemiddelde
renteniveau zolaagmogelijkis.Dehogerentetarieven inde
VerenigdeStatenremmenimmersnietalleendeinvesteringen
aldaaraf,maardoenookdesituatievandeontwikke­
lingslanden methogeschuldenverslechteren .
Voordestabilisatie vandedollarendeduurzame vermin­
deringvandeonevenwichtigheden opdebetalingsbalansen is
evenwelindeeersteplaatsvereistdattussenenerzijdsJapan
enEuropaenanderzijds deVerenigde Stateneenvoldoende
verschilingroeivandebinnenlandse vraagbestaat.Uitde
ervaringen blijktimmersdateensterkewijzigingvande
wisselkoers snellereffectheeftalsdegroeivandelandenmet
eenoverschot snellerwordtwaardoor deinvoervoldoende
toeneemtomdelopenderekeningvanhetlandmeteentekort
weerinevenwichttebrengen .Hetzieternaaruitdatin1987
opditgebiedaanzienlijke vorderingen wordengemaakt .
Terwijldegroeivandebinnenlandse finalebestedingen inde
VerenigdeStatenongeveer 1%geringerisdandievanhun19
voornaamste partnersgevenJapanendeGemeenschap een
positiefgroeiverschil tenopzichtevanhunpartnerstezienten
belopevanongeveerrespectievelijk 1,6%en0,5%(zietabel
4).VoordeGemeenschap moetevenwelwordenerkenddat
dezeontwikkeling veeleermoetwordentoegeschreven aande
vertragingvandeontwikkeling vandeeconomische bedrij­
vigheidindewerelddanaaneenversnelling vande
ontwikkeling vandefinalebinnenlandse bestedingen .Vol­
gensdeprognosesvoor1988zullendezeverschillen boven­
dien,behoudens inhetgevalvanJapan,waarschijnlijk weer
kleinerworden,enniettoenemenzoalswenselijkennodig
zouzijn.Voortszaldegroeivandebinnenlandse vraaginde
Verenigde Statenin1988slechtsongeveer0,7%geringer
zijndandegemiddelde groeivanhunvoornaamste partners.
TenopzichtevandeGemeenschap zalerwaarschijnlijk inhet
geheelgeengroeiverschil meerzijn.Indiendezeprognoses
bewaarheid wordenzaldebuitenlandse handelinhet
komendejaarslechtseenbeperktebijdrageleverentotde
vermindering vandeonevenwichtigheden opdelopende
rekeningen tussendeindustrielanden .Ditzouhetvertrou­
weninhetaanpassingsproces opmiddellange termijnkunnen
schaden .Daardoorneemthetgevaarvaneenverderedaling
vandedollareneenversterking vandeprotectionistische
maatregelen toe.Hetisdusvanbelangdatdezeontwikkeling
metheteconomische beleidwordttegengegaan .Daarnaast
moetervoorgezorgdwordendatdeonontbeerlijke groeiver­
schillenopeenhoog,maarnietinflatoir,niveauvangroeitot
standkomen.Ditisnoodzakelijk omaanheternstige
werkloosheidsprobleem inEuropaeenoplossingtekunnen
geven.EenrecessieindeVerenigdeStatenzouvoortsnadelig
zijnvoorlandenmeteentekortopdelopenderekeningen
ontwikkelingslanden metzwareschuldenlasten .
Inhetlopendejaarzal,tendelealsgevolgvandekoerswij­
zigingen,hettotalebedragvandeuitstaande schuldvande
ontwikkelingslanden nogverdertoenemen .Deratiotussen
deschuldendienst endeuitvoerisenigszinsgunstigergewor­
den.Derente-enaflossingsbetalingen werdenminderzwaar
doordedalingvanderentetarieven totin1986endoorde,in
hetbijzonderinhetkadervandeClubvanParijsovereen­
gekomen ,herstructureringsregelingen .Derecenterentestij­
gingendoenechterdelastenvoordeontwikkelingslanden
weertoenemen .OpdeZevendeConferentie vandeVerenig­
deNatiesvoorhandelenontwikkeling injuli1987teGenève
(UNCTAD VII)isgeblekendathetmogelijkismetde2.3.Deeconomische vooruitzichten voordeGemeenschap
in1987en1988
Deeconomische groeiindeGemeenschap isditjaar,meteen
geschattetoeneming vanhetBBPmet2,2%,duidelijk
zwakkerdanwasgeraamdinhetvorigeEconomische
Jaarverslag .Dehoopopeenversnelde groeiisdusgeen
werkelijkheid geworden .Bijvergelijking vanderamingen
vanhetvorigejaarmetdemeestrecenteschattingen blijktdat
detweevoornaamste oorzaken hiervandeuitvoerende
investeringen inbedrijfsinstallaties zijn(zietabel9).
Ofschoon ,omredenendieverbandhoudenmetdeinterna­
tionaleaanpassing (zieboven),nietverwachtmagworden
datdebuitenlandse handeldegroeiinEuropastimuleert ,is
devertraging vandebuitenlandse vraagnietteminsterker
danwasverwacht .Enerzijdswasdedalingvandeaardolie­

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/11
genheidvandecommunautaire strategienaderbijtebrengen.
Debijdragevandebinnenlandse finalevraagtotdegroeivan
hetBBPisvan1981totenmet1986voortdurend groter
geworden ,van-0,5tot3,5procentpunten ,maarditwas
onvoldoende omdeduidelijknegatieve invloedvande
buitenlandse handelindejaren1986.en1987geheelte
compenseren .Deinvloedvanderuilvoetin1986die
bijzondergunstigwaswordtsteedsgeringerendevertraging
diein1987optradhadslechtsvoorkomen kunnenworden
dooreennogsoepelerbegrotingsbeleid .Indezetweejarenis
uitsluitend deuitvoerdieplaatsvond inhetkadervande
intracommunautaire handelaanmerkelijk toegenomen ,met
inhetbijzondereenkrachtigegroeivandehandelvanSpanje
enPortugalmetdeanderelandenvandeGemeenschap (zie
hoofdstuk 3.3).
Voor1988tekentzichgeenverbetering af.Integendeel ,de
groeivandebinnenlandse finalevraagzalnogverder
afnemenennietmeerbelopendanongeveer2,7%,tegen
3,2%in1987en3,8%in1986.Daarbijdoetzichinde
Gemeenschap tegelijkertijd eengrotedispariteit vangroei­
percentages voor.VandegrotelandenvandeGemeenschap
bijvoorbeeld zalinFrankrijkeninDuitslanddegroeivande
binnenlandse finalevraag,metpercentages vanrespectieve­
lijkslechts2,0%en2,3%,in1988geringerzijndanhet
communautaire gemiddelde .Daartegenover wordtvoor
ItaliëenhetVerenigdKoninkrijk degroeigeraamdop3,3%
envoorSpanjeenPortugalopbijna5%,welkepercentages
aanmerkelijk bovenhetcommunautaire gemiddelde liggen.
Inenkelevandezelandenbestaathetgevaardatdegroeizal
stuitenopexternefactorendiesteedsmeerinvloedkrijgen
(zietabel1).Dezebeperkende factorenzoudenzwakker
kunnenwordenindiendemeerwelvarende landenvande
Gemeenschap toteenkrachtigere groeizoudenkomen.Daar
ditnietverwachtkanwordenzaldegroeivanhetBBPvande
Gemeenschap in1988dievan1987nauwelijks overtreffen .
Debijdragevandebuitenlandse handelzalslechtsingeringe
matenegatiefblijvendaardegroeivandeinvoerzwakker
wordtendievandeuitvoernaarniet-EG-landen sterker.prijzenvoordeOPEC-landen aanleidinghuninvoeraanzien­
lijkintekrimpen .Anderzijds isdepositievandeEuropese
producenten tenaanzienvandeprijsconcurrentie sterk
verslechterd doordewisselkoerswijzigingen .Tenopzichte
van1985heeftdeGemeenschap eenappreciatie vanhaar
reëleeffectievewisselkoers moetenondergaan vanbijna
20%tenopzichtevanhaarvoornaamste handelspartners
(zietabel10).Bovendien ishetinternationale concurrentie­
vermogenvaneenaantaljongeindustrielanden aandeStille
Oceaanverbeterd daarhunvaluta'stezamenmetdedollar
zijngedevalueerd .Tegelijkertijd isdekoersvandeJapanse
yentenopzichtevandeEcumet9%geapprecieerd ,zodatde
Gemeenschap ophetgebiedvandeprijzenrelatiefweinigaan
concurrentievermogen heeftgewonnen .Zoalsblijktuiteen
inopdrachtvandeCommissie inapril/mei1987bijhet
bedrijfsleven gehouden enquêtewerdenveleindustriële
ondernemingen verrastdoordeomvangvandewisselkoers­
wijzigingen ,watvoorhenaanleidingwashunverwachtingen
enplanneningrijpend teherzien(zietabel11).Deresultaten
vandezeenquêtedoenuitkomendatdeondernemingen met
namehunwinstverwachtingen sterknaarbenedenhebben
herzien.Daarbijzijnookdeafzetverwachtingen opmiddel­
langetermijnduidelijkverslechterd .Dezegelijktijdige ver­
slechtering vantweevoordeinvesteringen bepalendefacto­
reninaanmerking genomen ,ishetnietverwonderlijk dat
investeringsprojecten werdenuitgesteld .Ditverklaartwaar­
omdegroeivandeinvesteringen inbedrijfsuitrustingen ,
zoalsdezeindenationalerekeningen wordengeregistreerd ,
in1987aanmerkelijk geringerwasdaninhetvoorafgaande
najaarwerdgeraamd .
Deherziening vandeinvesteringsprojecten vanhetbedrijfs­
levenwasreedsinhettweedehalfjaarvan1986begonnen .
Deomvangvandezeherziening blijktookuitdenormale
investeringsenquêtes dieindeGemeenschap wordengehou­
den.Terwijlinmaart/april1986voordatjaarnogeenreële
groeivandeinvesteringen indeindustriemet10%werd
verwacht ,voorzagmeninoktober/novembervanhetzelfde
jaarnogslechtseentoeneming met5%.Ditisdemeest
ingrijpende herzieningsedert1981.Volgensdemeestrecente
verwachtingen zullendereëlebrutoinvesteringen indevaste
activain1988metongeveer3,3%toenemen ,tegen3,6%dit
jaar,waarbijeenlichtherstelvandeinvesteringen in
bouwwerken eenzwakkereuitbreiding vandeinvesteringen
ininstallaties nietcompenseert .
Deontwikkeling vandeparticuliere consumptieve bestedin­
genwaseveneensietsmindergunstigdanverwacht .In1987
hebbeneenverderedalingvandeinvoerprijzen ende
duidelijke toeneming vandebeschikbare inkomens van
particuliere huishoudingen diedaaropvolgdeopnieuwbij­
gedragentoteenexpansievandeparticuliere consumptie met
ongeveer3%.Daarechtereendeelvandezeextrainkomsten
wordtbespaard,isdestimulering vandegroeinietvoldoende
omeenkrachtiggroeiproces opgangtebrengen.Verwacht
wordtdatdeparticuliere consumptie in1988nogslechtsmet
ongeveer2,7%zaltoenemen ,zulkswegenseenzwakkere
toeneming vanhetreëlebeschikbare inkomen .
Ondanksdeverbetering vandeaanbodsvoorwaarden werd
deovergangvaneendoordeexportgedragengroeiopeen
groeidievoornamelijk steuntopbinnenlandse factoren
onvoldoende omdedoelstellingen inzakegroeienwerkgele­Degunstigeontwikkeling vandeprijzenheeftzichvoortgezet
endeinflatieisindemeestelandenverderteruggedrongen .
Destijgingvandeconsumptieprijzen (ietsmeerdan3%inde
Gemeenschap )iszelfsgeringerdanhetgemiddelde vande
jarenzestig.Ditstabilisatieproces isaangevangen inhetbegin
vandejarentachtigonderinvloedvaneenopstabiliteit
gerichtmonetair beleidenwerdsedert1986bovendien
bevorderd doordedalingvandeenergie-eninvoerprijzen .
Daardenominalelonensnelaandedalingvandeinflatie­
percentages werdenaangepastendegroeivandereëlelonen
matigbleef(zietabel14)hebbendebijzonder gunstige
externefactorengeleidtoteenpositieveontwikkeling vanhet
binnenlandse kostenniveau ,waarmede degrondslagen wer­
dengelegdvooreenduurzame stabiliteit .Ofschoon het
procestotvermindering vandeinflatieopcommunautair
niveauinkrachtvermindert ,wordtvoor1987en1988nog
eenverdereversterking vandeprijsconvergentie naarhet
laagsteinflatiepercentage verwacht (zietabel12).Dithoudt
verbandmethetfeitdatdevermindering vandeinflatie
bijzonderduidelijkisindelandenmeteennogbetrekkelijk
hooginflatiepercentage .

Nr.L394/12 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.87
Deconvergentie vandelevensstandaarden indeGemeen­
schap,d.w.z.dereëleconvergentie ,wordtnauwelijks beter.
Integendeel ,dedispariteiten zijn,gemetenaanhetBBPper
hoofd,sedertdeeersteoliecrisisnogtoegenomen ,terwijlin
dejarenzestignogaanzienlijke vooruitgang wasgemaakt (zie
tabel13).ThansishetBBPperhoofdinPortugalen
Griekenland ongeveer45%lagerdanhetcommunautaire
gemiddelde ,inIerland35%eninSpanjeongeveer25%.
Sedert1985isdeachterstand vanSpanjeenPortugalophet
communautaire gemiddelde weliswaar verminderd dankzij
eenkrachtigegroei,maarinhetalgemeengezienzijndeze
verbeteringen nogtezwak,ennietswijsteropdatdeminder
begunstigde regio'sin1988snelhunachterstand kunnen
inhalen.Hetisnietteminvanvitaalbelangvoordeecono­
mischeensocialesamenhang vandeGemeenschap datdit
inhaalproces opgangkomt(ziehoofdstuk 3.3).vermindering vanhetaantalwerkzame personeninde
verwerkende industrie wordenverwacht .Uitsluitend in
SpanjeenNederland zalin1987en1988eenaanmerkelijke
toeneming vandewerkgelegenheid indeindustriemogelijk
zijn.VoordeGemeenschap alsgeheelisdetoeneming vande
werkgelegenheid vooraltoeteschrijvenaandedienstensec­
tor.
Nieuweofgewijzigde vormenvanarbeidhebben,evenals
maatregelen vanarbeidsmarktbeleid ,bijgedragen totde
uitbreiding vandewerkgelegenheid .Dearbeidsduur per
werkende isinvrijwelalleLid-Staten teruggelopen alsgevolg
vandevermindering enherstructurering vandewekelijkse
arbeidsduur envandeuitbreiding vandeeltijdarbeid .Met
betrekking totdeinrichtingvandearbeidstijd neemthet
aantalflexibelesystemen,waarbijdearbeidstijd vande
werknemers losgemaaktwordtvandeproduktietijd ,aan­
merkelijktoe(ziehoofdstuk 4.1.4).Desterkeuitbreiding van
deeltijdarbeid maaktvoortseenmeersoepeleinzetvande
arbeidskrachten mogelijk .In1986had13,5%vande
werknemers (EG9)eendeeltijdbaan ,tegenslechts10,8%in
1979.InDenemarken ,Nederland enhetVerenigdKonink­
rijkhadbijnaeenkwartvandewerknemers eendeeltijdbaan
(zietabel16).Dedeeltijdarbeid betreftvoornamelijk vrou­
wenendemeestebetrokken arbeidsplaatsen wordengebo­
dendoordedienstensector .Alsdeverkorting vande
arbeidstijd endedeeltijdarbeid voldoenaandewensenvande
werknemers enzijverzoendkunnenwordenmetdeeisendie
hetbedrijfstelt,opentdemeersoepeleinrichting vande
arbeidstijd envandeproduktietijd velemogelijkheden tot
scheppingvanarbeidsplaatsen (x).Desnelletoeneming van
arbeidscontracten metbepaaldeduurzaldetoegangtotde
arbeidsmarkt voortevorenwerklozepersonenhebbenverge­
makkelijkt .InhetVerenigdKoninkrijk bijvoorbeeld ishet
aandeelvanpersonenmeteenarbeidscontract vooreen
bepaaldeduurophetgeheelvandewerknemers toegenomen
van5%in1983tot5,5%in1985.InFrankrijkwasdeze
toeneming indezelfdeperiodevan2,3%tot3,2%eninde
Bondsrepubliek Duitsland ineenenkeljaar(van1984op
1985)van4,2%tot6,8%.Inhetaantalpersonenmeteen
arbeidscontract vanbepaaldeduurishetaandeelvan
jongerenenwerknemers meteendeeltijdbaan hogerdanhet
gemiddelde (zietabel17).Dithoudtveelalverbandmet
nieuwewettenofspecifiekewerkgelegenheidsmaatregelen
(ziehoofdstuk 4.1).
Detoeneming vandetotalewerkgelegenheid hadtotgevolg
datvoordeeerstemaalsedert1979in1986destijgingvande
werkloosheid totstaangebrachtkonworden .Detoeneming
vandevraagnaararbeidskrachten isechternauwelijks groter
dandetoeneming vandeberoepsbevolking .Dedemografi­
schedrukopdearbeidsmarkt wordtgeringer,maarde
deelneming aanhetberoepsleven ,vooralvanvrouwen,zal
verdertoenemen .Derhalve wordtverwacht dathetaantal
werklozen in1988ophethogeniveauvan16miljoenzal
blijven.2.4.Werkgelegenheid enwerkloosheid
Devertraging vandegroeiheefttotgevolgdatdeGemeen­
schapnogsteedsgeenvorderingen maaktopdewegnaar
haarvoornaamste doelstelling ,teweteneenkrachtigever­
minderingvan dewerkloosheid .Verwachtwordtdatin1987
en1988dewerkgelegenheid metrespectievelijk ongeveer
0,8%en0,6%zaltoenemen ,tegen0,8%in1986.Ditisnog
onvoldoende omhetwerkloosheidspercentage datvoorde
Gemeenschap alsgeheeloverdezejarenbijna12%zal
bedragen (zietabel1)aanmerkelijk tedoendalen.Niettemin
vormtderelatiediein1987en1988lijktteontstaantussen
deeconomische groeiendetoeneming vandewerkgelegen­
heideenbevestiging vanwatmenreedsenkelejarenheeft
geconstateerd ,tewetendatdegroeiarbeidsintensiever is
geworden (ziedienaangaande hetkaderartikel „Groeien
werkgelegenheid ").
In1987en1988zaldetotalewerkgelegenheid inSpanje,
ItaliëenhetVerenigdKoninkrijk snellerdanhetgemiddelde
toenemeneninBelgië,Denemarken ,Griekenland ,Ierlanden
Frankrijk mindersnel(zietabel1).Degroeivande
werkgelegenheid sedert1985isnietalgemeengenoegen
evenminkrachtiggenoegomeenaanmerkelijke verbetering
vandesituatieopdearbeidsmarkt totgevolgtehebben.
Uitsluitend detoeneming vandewerkgelegenheid inde
dienstensector vormteentegenwicht voordevermindering
vandewerkgelegenheid indelandbouw endeindustrie (zie
tabel15).Deeconomische expansieisthansnietvoldoende
omeenomslagindetendenstotvermindering vande
werkgelegenheid indeindustrietebewerkstelligen ofdeze
althanstotstaantebrengen.Indesectorendiepijnlijke
herstructureringen doormaken inverbandmethetwereld­
aanpassingsproces ,zoalsdekolen-enstaalindustrie ende
scheepsbouw ,isdewerkgelegenheid sterkverminderd .Van
deongeveer3,2miljoenarbeidsplaatsen dieindejaren
1982-1986 ,indeindustrieverlorengingenwarener
100000indeijzer-enstaalindustrie ,bijna150000inde
kolenmijnbouw en80000opdescheepswerven .Inde
industrietakken diemetproblemen tekampenhebbenzijn
verderepersoneelsverminderingen teverwachten .Dezeont­
wikkeling zaleenduidelijkmerkbaareffectopdewerkloos­
heidhebbendaardewerkgelegenheid inbepaaldegebieden -
dikwijlsgrotendeels vandezetakkenvanindustrieafhangt.
Voor1987moet,evenalsvoor1988,opnieuweenkleine0)UiteenenqueteinopdrachtvandeCommissie (zieEuropese
Economie nr.27,werkgelegenheidsproblemen :oordeelvande
ondernemers endewerknemers )blijktdatslechts10tot20%
vandewerknemers meteengedeeltelijke baanmeerurenzouden
willenwerken,terwijlongeveer30%vandewerknemers met
eenvolledigebaanminderurenwillenwerken .Bovendien zou
hetaantalarbeidsplaatsen doorsoepelerearbeids-enproduktie­
tijdenmet6%kunnenwordenverhoogd .

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/13
hetinternationale aanpassingsproces steltnietgerekend
wordenoppositieveexterneimpulsen .Uiteenoogpuntvanregionalespreidingisdewerkloosheid in
economisch zwakkegebiedennietalleengroterdanin
economisch meerontwikkelde gebieden,maarzijisdaarook
snellertoegenomen danhetcommunautaire gemiddelde .In
1985bijvoorbeeld bedroegdewerkloosheid inde25
economisch zwaksteregio's20%,tegen6,6%inde25
economisch sterksteregio's(zietabel20).Hetmeestzorg­
wekkendisdatvolgensdeprognoses detotaleuitbreiding
vandebevolking indearbeidsgeschikte leeftijdinde
Gemeenschap ,tenbelopevan6,7miljoenindeperiodetot
1995,voormeerdandehelftdeminstbegunstigde gebieden
zalbetreffen (zietabel21).Uitgaande vandezegrondgegevens moetbijeenpogingde
economische vooruitzichten opmiddellange termijnvoorde
Gemeenschap tekwantificeren inaanmerking wordengeno­
mendatprognoses opmiddellange termijn,integenstelling
totramingenopkortetermijn,geenszinsgeïnterpreteerd
mogenwordenalseenvoorspelling vandewaarschijnlijke
economische ontwikkeling .Indienmenvanaannemelijke
veronderstellingen uitgaattenaanzienvandeinternationale
ontwikkeling ,devoornaamste economische reactiemecha­
nismenengedragingen alsmedetenaanzienvanhettevoeren
economisch beleidkunnendezeprognoses nietteminmoge­
lijkeontwikkelingen doenuitkomen .Voorzoverzijtot
dusvergeverifieerd kondenworden (zietabel22)hebbende
doordedienstenvandeCommissie sederthetbeginvande
jarentachtigopgestelde prognoses opmiddellange termijn
eenvrijrealistisch beeldgegevenvandegroei-enwerkloos­
heidsproblemen indeGemeenschap .Ditbetrekkelijke succes
neemtevenwelnietwegdatelkenieuweprognosenieuwe
onzekerheden metzichbrengtendatbepaaldeontwikkelin­
genslechtsonvolkomen weergegeven kunnenwordenin
macro-economische prognoses .Ditgeldtnietalleenvoorhet
internationale milieumaarookvoordeinterneontwikke­
ling.Zokanbijvoorbeeld inmacro-economische prognoses
slechtsmetvertraging entotdusverinhetgeheelniet
rekeningwordengehoudenmetgeleidelijke wijzigingen inde
economische verhoudingen dievoortvloeien uithetstreven
vanalleLid-Staten deaanpasbaarheid vandemarktente
verbeteren ofdeinternemarktteverwezenlijken .Deverschillende categorieën vandeberoepsbevolking wor­
deninzeeruiteenlopende mategetroffendoordegrote
werkloosheid .Hetgevaarvanwerkloosheid iszeergroot
voorjongeren ,vrouwen,ouderenenongeschoolden .Inde
Gemeenschap makenjongerenmeerdaneenderdeuitvande
werklozen ,zijhetdatdesituatievanlandtotlandsterk
verschilt .In1986wasinItalië48%vandewerklozen jonger
dan25jaar,inSpanje43%,maarslechts23%inDenemar­
kenen22%indeBondsrepubliek Duitsland .Indeafgelopen
jarenisniettemin dewerkloosheid onderjongereninde
Gemeenschap ietsverminderd :in1986was36%vande
werklozen jongerdan25jaar,tegen38%in1984;22,7%
vandeberoepsbevolking vanminderdan25jaarwasin1986
werkloostegen23,5%in1984.Dezeontwikkeling houdt
verbandmetdevermindering vandedemografische druken
metdeveleprogramma 'sterbestrijding vandewerklopsheid
onderjongeren ,metinbegripvandemaatregelen vanhet
EuropeesSociaalFonds.Dewerkloosheid ondervrouwen
vormteveneenseenspecifiekprobleemopdearbeidsmarkt .
Devrouwelijke werkloosheid isindeafgelopenjarenvoort­
durendtoegenomen enbeliepin198613,2%(zietabel18).
Inapril1986wasdewerkloosheid ondervrouwen,gemeten
metdesteekproefenquête inzakedearbeidskrachten inde
Gemeenschap ,bijzondergrootinSpanje(25,9%),Ierland
(20,2%)enBelgië(16,8%).Arbeidsmarktproblemen zijn
bovendien deoorzaakvaneenzorgwekkende toeneming van
hetaantallangdurigwerklozen .Volgensdedefinitiesvan
steekproefenquêtes inzakedearbeidskrachten isthansmeer
dandehelftvandewerklozen sedertmeerdaneenjaar
zonderwerk.In1983wasdit46%(zietabel19).Dit
verschijnsel isbijzondergeprononceerd inBelgië,Italiëen
Ierlandwaarmeerdantweederdevandewerklozen reeds
langerdaneenjaargeenwerkheeft.InSpanjeenNederland
ligthetaandeelvandelangdurigwerklozen duidelijkboven
50%.Desterkestijgingvanhetaantallangdurigwerklozen
maakthetzoekennaareenoplossingvoordearbeidsmarkt­
problemen destedringender .Dehuidigeprognosevoordeperiodetot1991berustopde
volgendeveronderstellingen :deEcuzalindekomendejaren
nietmeersterkinkoersstijgentenopzichtevandedollar,
maardeyenzalnogeenzekeretendenstotappreciatie tezien
geven;deaardolieprijs zalindekomendejarengeleidelijk
stijgen,zonderdatzichevenweleennieuweaardoliecrisis zal
voordoen ;desituatievandeontwikkelingslanden blijft
moeilijk,maarhuninvoerzoumethetherstelvande
wereldhandel opnieuwaanzienlijk kunnentoenemen .Onder
dezehypothesen zoudewereldhandel (totaalinvoervolume ,
zonderGemeenschap )indeperiodetot1990/1991,weermet
ietsminderdan5%kunnentoenemen (zietabel23).Voor
heteconomisch beleidindeGemeenschap werdveronder­
stelddatdehuidigekoersvanhetbegrotingsbeleid ,met
inbegripvandeindegrotelandenvoorgenomen belasting­
verlagingen eneenietsmeerdynamische ontwikkeling vande
overheidsinvesteringen ,aangehouden zalworden,dathet
monetairbeleidopstabiliteitblijftafgestemd ,maarvoldoen­
deruimtezalbiedenvoordereëlegroeiendatdeontwikke­
lingvandereëlelonengematigdblijft,zijhetmeteeniets
snelleretoeneming danindeperiode1981-1986 .
2.5.Deeconomische vooruitzichten opmiddellange ter­
mijnvoordeGemeenschap
Onderdezeveronderstellingen komtdegemiddelde groeiper
jaarindejaren1987-1991 voordeGemeenschap uitop
2,5%(zietabel24).Deinflatieblijftophethuidigeniveau,
datisietsmeerdan3%.Hetrendement vandeinvesteringen
blijftverdertoenemen ,maarduidelijklangzamer daninde
afgelopenvijfjaar(ziegrafiek13).Debedrijfsinvesteringen
wordenietsdynamischer ,maarnognietvoldoende omhetOokopmiddellange termijngezienvereistdeterugdringing
vandewerkloosheid eenkrachtigere enmeerarbeidsinten­
sievegroei.Zoalsreedswerdopgemerkt zijneenaantal
interneeconomische voorwaarden vooreensterkeregroei
reedsverbeterd .Daarentegen kaninverbandmetdeeisendie

Nr.L394/14 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.87
gewensteaantalarbeidsplaatsen opteleveren.Detoeneming
vandewerkgelegenheid (0,7%perjaar)heeftslechtseen
geringevermindering vandewerkloosheid totgevolgwelke
in1991nogmeerdan10%zalbelopen.Hetoverschotopde
lopenderekeningvandebetalingsbalans vandeGemeen­
schapzalgeleidelijk verdwijnen ,wat,geziendenoodzaak
vanhetinternationale aanpassingsproces ,normaalis.Het
ontstaanvaneengroottekortalsgevolgvaneenverdere
versnelling vandegroeiwelkeomredenenvanwerkgelegen­
heidgewenstzouzijn,moetechterwordenvoorkomen .Deze
verslechtering vandelopenderekeningzounietteminvoor­
namelijkeengevolgzijnvandeteverwachten stijgingvande
aardolieprijs ;indiendeaardolieprijs in1989op18USdollar
zoublijvenenvervolgens nietmeerzoustijgendande
exportprijzen vandeindustrielanden zoudelopendereke­
ningvandeGemeenschap in1991nogeenaanzienlijk
overschotvertonen .Dezeprognose isuiteenoogpuntvan
groeienwerkgelegenheid teleurstelleftdenlijktnauwelijks af
tewijkenvandereferentieprognose dievoorhetvorige
Economisch Jaarverslag werdopgesteld .Zoalswerdopge­
merktwordtechteronvoldoende rekeninggehoudenmetde
verbetering vandeaanpasbaarheid vandemarktenenmetde
totstandbrenging vandeinternemarkt.Bijbeschouwing van
deontwikkeling vanjaaropjaarvandevoornaamste
variabelen blijktdattenopzichtevandereferentieprognose
vanhetvorigjaarennadeverzwakking vandejaren1987en
1988alsgevolgvanexternefactoren,deprognosevandit
jaaruitkomtopeenietskrachtigere groei(ziegrafiek14).De
invloedopdewerkloosheid blijftgering,maaraanheteind
vandeprognoseperiode kaneenzekereverbetering vande
werkgelegenheid wordengeconstateerd endientengevolge
eenietssnelleredalingvanhetwerkloosheidspercentage .Dit
zijndeeerstetekenenvaneenlichteverbetering vande
vooruitzichten ;zijmoetennietwordenoverschatenzeker
nietwordengeïnterpreteerd alseenwaarschijnlijke conjunc­
tuurontwikkeling .Indienmenechterdeparameters vande
prognoses wijzigtblijktdatdelichteverbetering voorname­
lijkvoortvloeit uitdeveronderstelde belastingverlagingen en
deietssnellereuitbreiding vandeoverheidsinvesteringen .
Dezefactorenondersteunen devraagendoentezamenmet
eengematigde loonontwikkeling derentabiliteit verbeteren .
Devoornaamste taakvanheteconomisch beleidblijftdushet
bevorderen enversnellen vandezegunstigeontwikkelin­
gen.
Dedepreciatie vandedollarzettezichin1986enindeeerste
tweemaanden van1987voort.EerstnahetAkkoord vanhet
Louvreinfebruari1987keerdederustopdevalutamarkten
terug.Deverhoopte repercussies vandedalingvandedollarkoers beginnenophetniveauvandereëlehandelsstro­
menmerkbaar teworden,maardevooruitgang isnog
onvoldoende .Stabilisatie vandedollartotdatgeloofwaar­
digevorderingen zijngemaaktmetbetrekking totdeinter­
nationaleaanpassing vereistnietalleeneenpositiefrentever­
schilmaarookeenafdoendenegatiefgroeiverschil tussende
Verenigde StatenenerzijdsenJapanenEuropaanderzijds .
Terwijldeontwikkeling inditopzichtin1987gunstigwas,
blijktuitdeeersteaanwijzingen voor1988datdegroeiver­
schillenveeleergeringerzullenworden .Alsditinderdaadhet
gevalzouzijnkomtdegeloofwaardigheid vanhetaanpas­
singsproces opmiddellange termijningevaar,wathetgevaar
vaneenverderedalingvandedollareneenversterking vande
protectionistische maatregelen slechtsgroterzoudoenwor­
den.Duidelijke engeloofwaardige vooruitgang bijdeterug­
dringingvanhetbegrotingstekort vandeVerenigdeStatenen
eenverdereopenstelling vandeJapansemarktzouin
belangrijke matebijdragentothetafwerenvanditgevaar.In
deGemeenschap hebbendeduidelijkeachteruitgang vande
uitvoernaarniet-EG-landen endedaaropvolgende verslech­
teringvanhetinvesteringsklimaat ertoegeleiddatdeinhet
najaargekoesterde hoopopeenversnelling vandegroeiniet
werdbewaarheid .Deconvergentie vandelevensstandaarden
indeGemeenschap wordtbovendien slechtsweinigbeter.
Daarentegen zettedeconvergentie vandeprijzennaareen
laagniveauvaninflatiezichvoort.Detoeneming vande
werkgelegenheid ,diesedert1985kanwordengeconstateerd ,
hadtotgevolgdatvoordeeerstemaalsedert1979de
toeneming vandewerkloosheid in1986totstaangebracht
konworden.Dearbeidsduurverkortingen ,deuitbreiding
vandeeltijdarbeid ,dematigingvandereëleloonstijgingen ,
denieuwevormenvaninrichtingvandearbeidstijd ,alsmede
anderewerkgelegenheidsmaatregelen hebbendegroeisedert
enkelejarenarbeidsintensiever gemaakt .Ondanks deze
gunstigefactorenzalhetwerkloosheidspercentage inde
Gemeenschap in1987/1988nauwelijks dalendaardegroei
langzamer wordt.Detoeneming vanhetaantallangdurig
werklozen isbijzonderzorgwekkend .Opmiddellange ter­
mijnkannietwordengerekendopeenmeerdynamisch
internationaal economisch milieu.IndeGemeenschap wij­
zenbepaaldetekenenopeenlichteverbetering vandegroei
endewerkgelegenheid opmiddellange termijn.Dithoudt
voornamelijk verbandmetdevoorgenomen belastingverla­
gingenendeverwachte uitbreiding vandeoverheidsinveste­
ringen,tweemaatregelen diedevraagondersteunen endie,te
zamenmeteenmatigeontwikkeling vandereëlelonen,de
rentabiliteit grotermaken.Inhetbeginvandejarennegentig
zaldewerkloosheid nietteminnogmeerdan10%bedra­
gen.
3.INTERNE KRACHTLIJNEN VANDEGROEIENDEONDERLINGE AFHANKELIJKHEID VANDE
LIDSTATEN
Geziendewijzigingen indeexternesituatiemoetdeGemeen­
schapopeigenkrachthaargroeiversterken .Nietalleenisdit
voorhaardebestmogelijkewijzewaaropzijkanbijdragen
tothetherstelvandeinternationale evenwichtigheden opeen
zohoogmogelijkgroeipeil,dochookiseensterkeregroeivoordeGemeenschap noodzakelijk voorhetbereikenvan
haarinternedoelstellingen :deterugbrenging vandewerk­
loosheid,deoptimalebenutting vandevoordelen die
voortvloeien uitdeverwezenlijking vandegroteinterne
markt,endeversterking vandeeconomische ensociale

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/15
samenhang indeGemeenschap .Hetbereikenvanelkvan
dezeinternekerndoelstellingen vereisteensterkeregroei.
Bovendien zalvooruitgang bijhetbereikenvanéénderdrie
doelstellingen aanzienlijk bijdragentotdeverwezenlijking
vandeanderetwee.
Deversterking vandegroeiopbasisvaninternefactoren
betekentdetoepassing vandesamenwerkingsstrategie voor
meergroeienwerkgelegenheid ,diedoordeRaadinde
Economische Jaarverslagen 1985/1986en1986/1987voor
deGemeenschap werdgoedgekeurd .Eensterkeregroei
moet,teneindeduurzaam tezijnenzichuiteindelijk zelfte
kunnenonderhouden ,deophetpuntvandeinterneen
externeeconomische stabiliteitgeboekteresultaten instand
houdenenzonodigversterken .Zijmoetwordenonder­
bouwddooreenverbetering vanderentabiliteit enhet
aanpassingsvermogen vandemarkten .Indezeblijvende
aanbevelingen inzakehetaanbodbeleid indejaarverslagen
vandevorigejarenvankracht.Devoltooiingvandeinternemarktkanechterookpositieve
gevolgenhebbenvoordeparticuliere vraag:
i)bijeengrotereconcurrentie leidenlagerekostenper
eenheidtotlagereprijzenvandeprodukten endienten­
gevolgetoteengrotermededingingsvermogen .Dit
onderbouwt nietalleenhetinternehandelsverkeer doch
maaktookeenbeterinhakenopdevraagvanbuitende
Gemeenschap mogelijk ;
ii)degrotereverscheidenheid vanopdegroteinterne
marktbeschikbare produkten beantwoordt aande
verlangens vanondernemingen enconsumenten enzal
naarallewaarschijnlijkheid ooktoteenopstuwing van
devraagleiden.
Devoltooiing vandeinternemarktzaleveneenstalrijke
kostenbesparingen indeopenbaresectoropleveren :de
uitgavenmetbetrekking tothettoezichtopnationale
regelingen zullendalen,terwijldevoorzieningsmogelijkhe ­
denzullentoenemen ,indienoverheidsopdrachten binnende
Gemeenschap ondervrijemededingingsvoorwaarden wor­
dengegund.Ookvergrootditdevoorgroeibevorderende
maatregelen aanzowelaanbod-alsvraagzijde beschikbare
begrotingsmarge .
DeCommissie heefteenaantalstudiesaangevangen ter
ramingvandekwantitatieve effectenvandevoltooiing van
deinternemarktinbepaaldesectoren .Hetalgemeneeffect
zalwaarschijnlijk significant zijn,hoewelhetmoeilijknauw­
keurigtekwantificeren valtwegenshetgroteaantalbetrok­
kenfactoren .Hetalgemeneeffectzaleveneensafhankelijk
zijnvandeomstandigheden waaronder deinternemarkt
wordtvoltooid :3.1.Deinternemarktendeaanpassing vandeeconomische
structuren alsdedrijvendekrachtenvandegroei
Devoltooiing vaneengebiedzonderbinnengrenzen schept
stimulansen vanbetekenisvoorzowelaanbodalsvraaginde
Gemeenschap .Deopheffingvandefiscaleenadministratieve
belemmeringen ,deonderlinge erkenning vantechnische
normenendeopenstelling vandemarktenzullenzowel
onmiddellijk als-geleidelijk hungevolgendoengevoelen .
Voordeparticuliere sectorkunnenindeaanbodzijde de
volgendegevolgenwordenverwacht :
i)teneerste,rechtstreekse kostenbesparingen inhethan­
delsverkeer binnendeGemeenschap ,indiendeformali­
teitenaandegrenzen,endeaanvullende controlesen
certificaten verdwijnen ;
ii)hoegemakkelijker engoedkoper hetwordtprodukten
dieinéénLid-Staatindehandelzijnookinandere
Lid-Staten aantebieden,hoegroterdestimulanszalzijn
omdeproduktiecapaciteiten uittebreidenenvoorde
groteinternemarktteproduceren ;dedaaruitvoort­
vloeiendeschaalvoordelen kunnenaanzienlijk zijn:de
produktiviteit stijgtterwijldekostenpereenheid
dalen;
iii)omdatdedoorzichtigheid vandemarktvooropenbare
enparticuliere goederengroteris,zaldeconcurrentie op
deinternemarktvandeGemeenschap toenemen .
Daardoor zullendeondernemingen sterkerworden
aangemoedigd omefficiënter tewerkenendekwaliteit
vanhunprodukten teverbeteren ,hetgeenopmiddellan­
getermijntoteenefficiëntere economische structuurin
deGemeenschap kanleiden;
iv)tenslottescheptdegroteinternemarktookaanzienlijk
beterevoorwaarden voormeerO&O-inspanningen op
Europeesniveau,omdatdebetrokken instellingen en
ondernemingen toegangzullenhebbentotdegehele
Gemeenschap ,waardoorookhettechnologisch mede­
dingingsvermogen vandeGemeenschap zalworden
vergroot .—Aanzienlijke aanvullende investeringen zoudendevolle­
digebenuttingvandedoordevoltooiing vandegrote
internemarktgeschapen mogelijkheden mogelijkmaken.
Hoesnellerhetbedrijfsleven zichrealiseertdathethier
omeenonomkeerbaar procesgaat,hoesnellerdeze
investeringen zullenwordengedaan.Extrainvesteringen
leidentoteentoeneming vandevraageneendynamischer
groei.Anderzijds zijnookbetereafzetvooruitzichten
noodzakelijk vooreendaadwerkelijke verhoging vande
investeringen .Ookdeuitvoering vangroteprojectenvan
Europeesbelangisvanbetekenisvoordevoltooiing van
deinternemarkt,aangeziendaardoorwordtbijgedragen
totdetotstandbrenging vanmoderne ,transnationale
transport-entelecommunicatienetten enaldusdever­
splintering vandenationaleinfrastructuur eenhaltwordt
toegeroepen .Ineenpassendkaderkunnendergelijke
projectengrotendeels wordengefinancierd opdeparticu­
lierekapitaalmarkt .
—Bovendien moetindeLid-Staten hetaanpassingsvermo ­
genvandegoederen-,diensten-,kapitaal-enarbeids­
marktwordenvergrootenmoetendeinitiatieven vanhet
bedrijfsleven wordenaangemoedigd (ziehoofdstuk 4.1):
daardoor zullendeaanbodvoorwaarden wordenverbe­
terd,zullendeondernemingen snelkunnenreagerenop
denieuwevoorwaarden vandeinternemarktende
daaruitvoortvloeiende voordelen snellerkunnenworden
benut.Dedaarmeeverbandhoudende structurele aan­
passingenkunnensocialeenregionaleproblemen met
zichbrengen .Omniethetgevaartelopendatde
fundamentele rechtenopdegebiedenvandesociale

Nr.L394/16 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.87
zekerheid ,desocialebescherming endearbeidsvoor­
waardenweerinhetgedingwordengebracht,een
probleemwaaropookdeRaadvanMinisters deaan­
dachtheeftgevestigdinzijnresolutievan22december
1986,moetnaarbehorenrekeningwordengehoudenmet
desocialedimensievandezeaanpassingen enmoethet
structurele aanpassingsproces vergezeldgaanvaneen
bredemaatschappelijke dialoog.Deversterking vande
economische ensocialesamenhang indeGemeenschap
(ziehoofdstukken 3.3en4.3)zaleveneensderegionale
aanpassing vergemakkelijken .Tenslotte kunnende
socialeenregionaleproblemen inverbandmethet
structurele aanpassingsproces alleenwordenoverwon­
nenineenkadervaneensterkereeconomische groei.Zo
zaleendefensieve opstellingvanregeringen ensociale
partnersgemakkelijker kunnenwordenvoorkomen .
Eenbelangrijke bijdragevandeinternemarktwordt
gevormddoordestijgingvandeproduktiviteit .Opdatdeze
kanuitmonden inmeerwelvaartenwerkgelegenheid ,moet
degroeiechtervoldoendezijn.Zekerzaldevoltooiingvande
internemarkteensterkestimulansopleverenvoordegroei;
dezezalechterslechtsvolledigeffectkunnensorteren,indien
zijgelijkopgaatmeteendynamisch macro-economisch
proces .Ditzalalleenmogelijkzijnindientweekernelementen vande
investeringen vanhetbedrijfsleven ,namelijkdevraag-en
rentabiliteitsverwachtingen ,gelijktijdig verbeteren .Aange­
ziendeGemeenschap indevoorzienbare toekomstechterniet
kanrekenenopgrotereexternevraagstimulansen ,moetde
nodigeimpulskomenvandefinalebinnenlandse vraaginde
Gemeenschap ,d.w.z.vanhetparticulier verbruikengrotere
investeringen .Hetparticulier verbruikzouderhalveinde
komendejareninongeveerhetzelfdetempomoetentoene­
menalshetBBP,hetgeendenodigestijgingen vanhet
gezinsverbruik vergt.
Eenversterking vandeinvesteringen veronderstelt echter
ookdatderentabiliteit daarvannogenigejarenverdermoet
toenemen (ziehieronder );derhalvemoetbijdereëleloon­
stijgingen indeGemeenschap matigingblijvenworden
betracht .Gematigde stijgingenmeteengelijktijdig sterkere
toeneming vandewerkgelegenheid makeneenredelijke
toeneming vanhetbeschikbaar gezinsinkomen mogelijk,
mitshetbegrotingsbeleid eveneenshierbijeenactieverol
speeltdoorbijtedragentoteenverbetering vandevoor­
waardenaandeaanbodszijde ,fiscaleverlichtingen voor
gezinshuishoudingen enondernemingen endoormeerover­
heidsinvesteringen .Omeenopstuwing vandereëlerentevoe­
tentevoorkomen ,diedeparticuliere investeringen ongunstig
zoubeïnvloeden ,zoueendergelijkbudgettair beleidde
saneringvandeoverheidsfinanciën opmiddellange termijn
nietweeringevaarmogenbrengen.
Dankzijdedoorhenreedsbijdezesaneringgeboekte
resultaten ,hebbenbepaaldeLid-Statenthansruimtegescha­
penvooreenactieverbegrotingsbeleid (ziehoofdstuk 5.3).
Zijhebbendebelastingdruk reedsverminderd ofzijnvoor­
nemenszulkstedoen.Depositievegevolgenvandeze
maatregelen opmiddellange termijnkunnenreedsworden
waargenomen (ziehoofdstuk 2.5).Indiendeeconomische
groeiechtergedurende zekeretijdachterzoublijvenbijde
anticipaties ,zoudendezevoornemens oplosseschroeven
kunnenkomentestaan;deafzwakking vandegroeihoudt
minderontvangsten voordeoverheidsbegrotingen engrotere
uitgaveninverbandmetdecrisisin,waardoor debegro­
tingsarmslag evenredigvermindert .Deeerstevoorwaarde
vooreengeloofwaardig enrealistischbeleidvansaneringvan
deopenbarefinanciënopmiddellange termijnlijktderhalve
eenflexibeleaanpakvandevoorgenomen belastingverlagin­
gen,zowelquatijdschema alsquaomvang.Hetgroeibevor­
derendeeffectishetgrootstenhetgevaarvooronhoudbare
externeonevenwichtigheden zalhetgeringstzijnindiende
Lid-Staten dieeenactiefbudgettair beleidkunnenvoeren,
hunoptredencoördineren .EensterkeregroeiindeGemeen­
schapzoudebudgettaire situatievandeandereLid-Staten
verbeteren .Dezezoudendannietalleenhunsaneringsprio­
riteitenkunnenblijvenaanhouden ,dochookkunnenbijdra­
gentotdeverbetering vandegroeivooruitzichten inde
Gemeenschap (ziehoofdstuk 3.3).
Deoverheidsinvesteringen hebbenernstiggeledenonderde
saneringspogingen vandeLid-Staten .Hunaandeelinhet
BBPvandeGemeenschap issindshetbeginvandejaren
zeventigmetcircaeenderdeteruggelopen .Eenvergroting
vanrendabeleoverheidsinvesteringen zounietalleenleiden
toteensnellereuitbreiding vanhetproduktiepotentieel inde
Gemeenschap ,dochookrechtstreeks gevolgenhebbenvoor3.2.Hetmacro-economisch proces
Ookhetmacro-economisch beleidmoetbijdragentotde
bevrijdingvandeGemeenschap uitdeklemvantragegroei,
waarinzijbijhetthansgevoerdebeleidendehuidige
gedragslijnen opgesloten zoublijven,zelfsalzouzichaanhet
eindvanhetdecennium eenlichteverbetering kunnen
aftekenen (ziehoofdstuk2.5).Hetmoetgerichtzijnopde
bevordering vaneengroteregroei,diezichzelfonderhoudt en
meerwerkgelegenheid schept,zonderdeinterneenexterne
stabiliteitingevaartebrengen :alleendanzalhetmogelijk
zijnopmiddellange termijneensnelleregroeiteblijven
verzekeren .
DerhalvemoetindeGemeenschap eendynamisch evenwicht
totstandwordengebrachttusseninvesteringen enparticulier
verbruik .Deinvesteringen vanhetbedrijfsleven inde
Gemeenschap namenvan1960tót1973ietssnellertoedan
hetparticulierverbruik,terwijlhetaandeelvaninvesteringen
vanhetbedrijfsleven inhetBBPsteeg;van1973tot1985
deedzicheenvolledigeommekeer indesituatievoor,waarbij
hetinvesteringstempo achterbleef bijdegroeivanhetBBP,
diemetmeerdandehelftverminderde (zietabel25).Ten
eindeditinvesteringsmanco ,datsindsmeerdaneendecen­
niumsteedsgroterisgeworden ,wegtewerkenenhethuidige
gebrekaanarbeidsplaatsen teverlichten ,indetoekomst
capaciteitsknelpunten tevoorkomen ,enherstructureringen
enmodernisering vanproduktie-installaties teversnellen ,
zullendeinvesteringen vanhetbedrijfsleven indeGemeen­
schapindekomendejarenaanzienlijk snellermoeten
toenemendanhetBBP.Daariedereeenheidproduktthans
gemiddeld meerkapitaaldanvroegervergt,betekentditdat
debehoefteaankapitaalinvesteringen teruitbreiding van
produktieenwerkgelegenheid thansaanzienlijk groterisdan
indejarenzestig(zietabel25).Derhalvezalhetaandeelvan
departiculiere investeringen inhetBBPindeGemeenschap in
dekomendejarenforsmoetentoenemen .

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/17
3.3.Onderlinge afhankelijkheid vandeLid-Staten
In1987vindtbijna60%vandezichtbareinvoerenuitvoer
vandeLid-Staten plaatsmetdeandereLid-Staten (inplaats
vanminderdan40%in1958,zietabellen26en27).De
intracommunautaire invoerofuitvoervanalleLid-Staten
vertegenwoordigt circa13%vanhetcommunautaire BBP.
Dezehandelsbanden zijnonlangsnognauwergeworden
doordewijzigingvandeexternehandelsstromen vanSpanje
enPortugalalsgevolgvanhuntoetreding totdeGemeen­
schap.InSpanjeishetaandeelvandeGemeenschap inde
totaleinvoervanminderdan38%(1985)gestegentotmeer
dan52%(1987);inPortugalrespectievelijk vanminderdan
46%totmeerdan69%.Watdezichtbareexportbetreft
namhetaandeelvandeGemeenschap inSpanjetoevanmeer
dan53%totmeerdan69%eninPortugalvanminderdan
63%tot70%.Doordevoltooiing vandeinternemarktzal
dezeonderlinge afhankelijkheid noggroterworden.Daaren­
bovenscheptdetoenemende liberalisatie vanhetkapitaal­
verkeer,tezamenmetdeinstandhouding vanstabiele
wisselkoersen ,metnamebinnenhetkadervaphetEMS,een
zelfsnognauwereonderlinge afhankelijkheid vandegeld-en
kapitaalmarkten vandeLid-Staten .devraag.Deuitvoering vangroteinfrastructuurprojecten
vancommunautair belang(ziehoofdstuk 3.1)kaneveneens
bijdragentotdeverwezenlijking vandezedoelstelling .
Nietalleenmoetendevraagvooruitzichten wordenverbe­
terd,dochookderentabiliteit .Indezeisindeafgelopenjaren
aanzienlijke vooruitgang geboekt .Eenhogerecapaciteitsbe­
zetting,dedalingvandeprijzenvanbelangrijke grondstoffen
enmetnamehetfeitdatdereëleloonstijgingen reedseen
aantaljarengeengelijketredhebbengehouden metde
produktiviteitsverbeteringen hebbenderentabiliteit vande
kapitaalvoorraad reedsduidelijkverbeterd .Dezeisechter
nognietteruggekomen ophetniveauvandejarenzestig,toen
derentabiliteit voldoende wasvooreenzichzelfonderhou­
dendegroeimeteenlagewerkloosheid .Ookisderentabili­
teitin1987nietveelgestegen .Geziendegrotebehoefteaan
particuliere investeringen entotdateenzichzelfonderhou­
dendprocesvandynamische groeieenrealiteitisgeworden ,
moetdeloonontwikkeling blijvenbijdragentotdeverbete­
ringvandeinvesteringsvoorwaarden .Indezekandooreen
belasting-enpremievermindering eenmatigingvandereële
loonstijgingen perhoofdvandeberoepsbevolking worden
vergemakkelijkt .
Eenloonontwikkeling waardoor dedrukopdekostenniet
wordtvergrootendevoortzetting vaneenopdestabiliteit
gerichtmonetairbeleidzullenhetgemakkelijker makende
inflatieophethuidigelagepeiltestabiliseren ofineenaantal
Lid-Staten zelfsnogverderteverminderen .Hierdoorkunnen
deinflatieverwachtingen neerwaarts wordenbijgesteld ,
zodateenhechtebasisvooreenverderedalingvande
kapitaalmarktrente wordtgelegd.Eenverbetering vande
rentabiliteit eneentoeneming vanheteigenfinancieringsver­
mogenvandeondernemingen zoudaarenboven despannin­
gentussenaanbodenvraagopdekapitaalmarkt doen
afnemen .Ditzouookgunstigegevolgenhebbenvoorde
investeringsactiviteit ,omdatdefinancieringskosten dalenen
omdatdeverhouding tussendeverwachte opbrengstophet
produktieve kapitaalenderentevoeten opdekapitaalmarkt
steedsduidelijker wordtverlegdnaarproduktieve investerin­
gen.Hetbelangrijkste puntisechterdatdedalendekapitaal­
marktrente ookdedrukopdeoverheidsbegrotingen aanzien­
lijkzalverlichten ;inbepaaldeLid-Staten isdeovérheids­
schuldreedsgelijkaanofzelfsgroterdanhetjaarlijksbruto
nationaalprodukt (ziekaderinzakerentevoeten ).
Eendergelijketoeneming vandegroei,onderbouwd doorde
binnenlandse vraag,zouookbijdragentothetwegnemen van
internationale onevenwichtigheden opdelopenderekenin­
genvandebetalingsbalans ,terwijldeglobalegroeiopeenzo
hoogmogelijkpeilwordtgehouden .Hierdoor zouhet
vertrouwen indestabiliteit vandeinternationale economi­
scheenmonetaire betrekkingen wordenvergrootentevens
belemmeringen vooraanvullende investeringen wordenweg­
genomen .Teneindeverstoringen tevoorkomen ishetechter
belangrijkdathetexterneevenwicht vandeGemeenschap op
middellange termijnnaarbehorenwordtgehandhaafd .Een
verdereverbetering vanrentabiliteit enflexibelermarkten
zullenookhunaandeelkunnenleverentotdevoldoening aan
eentoegenomen internevraagdoormiddelvandebinnen­
landseproduktieonderdezeomstandigheden ;derhalvezal
hetexterneevenwicht opmiddellange termijnkunnenwor­
dengehandhaafd ,zelfsindiendegroeiversnelt.Wegensdesteedsnauwereeconomische bandenreagerende
goederen-enkapitaalstromen sneller,zodatdezelfstandig­
heidvandeindividuele Lid-Staten bijhetvoerenvanhun
economisch beleidsteedsmeerwordtbeperkt.Denauwe
economische bandenbiedenechterooknieuwemogelijkhe­
denvoorgezamenlijk optredenenvergrotenhetcommunau­
tairegroeipotentieel ,mitsdeeconomische beleidsmaatrege­
lennauwerwordengecoördineerd .Debinnenhetkadervan
hetEMSbereiktestabilisatie toontaandatdeonderlinge
afhankelijkheid bijeencoördinatie vanhetmonetairbeleidin
hetvoordeelvanalleLid-Statenkanwerken.Hetismogelijk
ennoodzakelijk verderevooruitgang indezerichtingte
boeken (ziehoofdstuk 5.2).
Thansishetechtervanbelang,datdezeonderlinge afhan­
kelijkheidwordtbenutomdegroeiteversterken dooreen
beterecoördinatie vanhetbegrotingsbeleid .Ditkanzowelde
externealsdebudgettaire problemen voordeLid-Staten
verzachten .Ineensituatiezondergrotereexternestimulan­
senzouditresulteren ineenaanzienlijke toeneming vande
manoeuvreerruimte vandeLid-Staten .Wegensdegrote
significantie vanhetintracommunautaire handelsverkeer
mogendeLid-Staten verwachten dateensnelleregroei
minderzwaarwegende gevolgenzalhebbenvoorhunlopen­
derekeningen vandebetalingsbalans indiendezeeenonder­
deelvormtvaneengecoördineerde aanpak,danwanneerzij
geïsoleerdoptreden (volgensdeberekeningen vandeOESO
zoudendezegevolgenmetdehelftatweederdeworden
verminderd ).Ditisbijzonderbelangrijk voordeLid-Staten
wiermanoeuvreerruimte ophetpuntvanheteconomisch
beleidbeperktiswegenshunbezorgdheid overhunextern
evenwicht ;ditgeldtthansmetnamevoorDenemarken en
Frankrijk ,dochookvoorItalië,PortugalenSpanje,waarde
voortzetting vandehuidigekrachtigegroeigevaarloopt
wegensdedreigingvanexterneonevenwichtigheden .
Natuurlijk zoudeversnelling vandeinternevraag,die
daardoorwordtteweeggebracht ,toteenzekereverslechte­

Nr.L394/18 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.87
ringvandeexternerekeningen vandeGemeenschapslanden
metderestvandewereldleiden.DeGemeenschap zouop
dezewijzebijdragentothetweerinevenwichtbrengenvande
internationale betalingsbalansen .Hetisechter,opdatdeze
inspanningen uitmonden ineenduurzameversnelling vande
groei,noodzakelijk datdezeberustenopeengelijktijdige
verbetering indeaanbodsvoorwaarden endatdaarbijeen
aanvaardbare externepositieopmiddellange termijnofde
verworven prijsstabiliteit nietweeringevaarwordtgebracht .
Bijeengecoördineerde aanpakwordenookdebudgettaire
moeilijkheden metbetrekking totbelastingverlagingen of
extraoverheidsinvesteringen verminderd wegensdenauwe
handelsbetrekkingen .IedereLid-Staatmeteensterkeregroei
leverteenaanzienlijke bijdragetotdegroeivandeandere
Lid-Staten ;detoeneming vandeeconomische groeiende
daarmeeverbandhoudendegroterebelastinginkomsten zijn
aanzienlijk hogerdanbijhetgeïsoleerd nemenvaninitiatie­
ven.Hetzaldangemakkelijker zijnbudgettaire beleidsmaat­
regeleneneenbudgettaire saneringopmiddellange termijnte
verenigen .Eensterkeregroeiindepartnerlanden draagtook
bijtoteenverbetering vandesituatievandeLid-Staten die
nogmeternstigebegrotingsproblemen tekampenhebben(zie
tabel29)enstelthunnaenigetijdinstaatbijtedragentothet
gemeenschappelijk procesvangroeiversnelling .IndejarentachtigwarenmetnameGriekenland enIerland
nietinstaatterreintewinnenintermenvanhoofdelijk
inkomen,omdathuninvesteringsrendement onderhet
Gemeenschapsgemiddelde lagendeinvesteringsratio was
gedaald .Hetinvesteringsrendement hersteldezichechterin
Spanjetotongeveerhetgemiddelde niveauvandeandere
Lid-Staten tengevolgevankrachtigeinterneaanpassingsin­
spanningen :hetevenaarde dezenietalleenintermenvande
toeneming vanhethoofdelijk inkomen ,dochginghenzelfs
ietsvoorbij,methandhaving vanhetexterneevenwicht .
Omhetinhaalproces onderdehuidigegewijzigde omstan­
dighedenweernieuwleveninteblazenzaleencoördinatie
vandeinspanningen vanalleLid-Staten noodzakelijk zijn,
alsbepaaldinartikel130B,datinhetVerdragvanRomeis
ingevoegd doordeEuropeseAkte.Tedieneindeiseen
versnelling vandegroeiindegeheleGemeenschap noodza­
kelijk,opdathetaanpassingsproces kanwordenvergemak­
kelijktendeminstbegunstigde landenengebiedenniet
genooptwordentoteenrestrictief beleidalsgevolgvan
onhoudbare interneofexterneonevenwichtigheden .Ditkan
alleenhetgevalzijnindiendeeconomisch sterkeLid-Staten
eenvoldoende bijdrageleverenaandegroei.Hetisechter
voordeminstbegunstigde landenenregio'sookvanprimair
belanghuninternegroeivoorwaarden verderteverbeteren ,
metnamemetbetrekking totderentabiliteit enefficiencyvan
deinvesteringen .Hierdoorwordendeinvesteringen invaste
activavergroot,wordthetgemakkelijker gemaakthetexter­
neevenwicht tehandhaven ondankseensterkeregroeien
wordendenodigevoorwaarden geschapen vooreentoene­
mingvandekapitaalinvoer .Daarenboven moetditbeleid
meerruggesteun verkrijgen vandeGemeenschapsinstellin ­
gen,Structuurfondsen ,deEuropeseinvesteringsbank ende
anderebestaandefinancieringsinstrumenten ,alsgezegdinde
Mededeling vandeCommissie (COM(87 )100)aandeRaad.
Indienopdezewijzeeenduurzaam enaanhoudend inhaal­
procesindezelandenteweegkanwordengebracht ,zalniet
alleendeeconomische ensocialesamenhang vandeGemeen­
schapwordenversterkt ,dochzullendaarenboven delanden
enregio'sdietengevolgevaneenmeerdynamische groeimet
huninhaalproces beginnen ,eenaanmerkelijke bijdrage
leverentotdegroeibinnendeGemeenschap .Opmiddellange termijnmaakteengecoördineerde engedif­
ferentieerde aanpakvanhetbudgettair beleidhetmogelijkde
convergentie vandesituatievandeopenbarefinanciëninde
Lid-Staten vandeGemeenschap teverbeteren .Geziende
steedsnauweremonetaire interdependentie binnenhetEuro­
peseMonetaire Stelsel(EMS)isdezeconvergentie van
specialebetekenis .Zoniet,danzoudendeLid-Staten wier
budgettaire situatiebetrekkelijk ongunstig is,zichgenoopt
kunnenzienhogerentevoeten teaanvaarden teneindehet
wegstromen vankapitaalendedaaruitvoortvloeiende druk
ophunvaluta'stevoorkomen .Dehogererentevoeten zouden
dezelandenverplichten sterkereaanpassingsinspanningen te
doen,hetgeenhetgroeiproces indeGemeenschap alsgeheel
nadeligzoubeïnvloeden .
Deonderlinge afstemming vanheteconomisch beleidop
nationaalencommunautair niveauvergemakkelijkt ookhet
strevennaarversnelling vanhetinhaalproces indemeest
achtergebleven landenengebieden (Griekenland ,Spanje,
IerlandenPortugal).Eendergelijkprocesvondtotindejaren
zeventigmetnameplaatsinSpanje,Griekenland enPortugal ,
dieinstaatblekenhunreëelBBPperhoofdduidelijksnellerte
verhogendandeandereLid-Staten (zietabel30enhoofdstuk
2.3).InSpanjeenPortugalwerddezesituatiebevorderddoor
eenbovenhetgemiddelde liggendeinvesteringsratio ;het
investeringsrendement laghogerinallevierlanden.Het
inhaalproces werdaanzienlijk vergemakkelijkt omdathet
plaatsvond tegeneenachtergrond vansterkeeconomische
groei,waardoor dezelandenhunexterneevenwicht konden
handhaven .Indetweedehelftvandejarenzeventigliephet
investeringsrendement indezelandenterugtothetgemiddel­
devandeandereLid-Staten (eninhetgevalvanSpanjezelfs
nogsterker).Alleendooreenflinkeverhoging vande
investeringen warenIerlandenPortugalinstaatdekloofte
blijvenvernauwen intermenvanhetBBPperhoofd,dochten
kostevanernstigeexternetekorten .3.4.Devoorbereiding voorsucces
Doordeinspanningen vandeafgelopen jarenzijnhet
investeringsrendement enhetaanpassingsvermogen vande
marktenindeGemeenschap aanzienlijk toegenomen ,waar­
dooreensterkere,meerarbeidscheppende groeiwerdbevor­
derd,methandhaving vanhetinterneenexterneevenwicht .
Indeafgelopentweejaarisdegroeiechtervertraagd ,in
hoofdzaak wegensexternefactoren;tengevolgehiervanisde
Gemeenschapseconomie nauwelijks nadergekomentothet
bereikenvanhaarvoornaamste doelstelling ,eenaanmerke­
lijkeenduurzame terugbrenging vandewerkloosheid .
Aangezien deGemeenschap indevoorzienbare toekomst
geenzeergunstigeexterneinvloedenkanverwachten ,moet
zijmeerdaninhetverledenuitgaanvanhaareigensterke
punten .

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/19
Indezenieuwecontextbetekentdetoepassing vande
Gemeenschapsstrategie derhalveeenbeteregebruikmaking
vandevoordelen vandecommunautaire dimensie :voltooi­
ingvandeinternemarkt,versnelling vanhetmacro-econo­
mischprocesteneindeeenstabielesterkereeconomische
groeitebereikenenprofijttetrekkenuitdeonderlinge
afhankelijkheid vandeLid-Staten .Ditvergteennauwere
samenwerking tussendeLid-Staten ophetgebiedvan
monetair enbudgettair beleidendeontwikkeling van
communautaire beleidslijnen (ziehoofdstukken 4en5).De
Gemeenschap dienteveneensbijtedragentotdeversterking
vandeinternationale samenwerking teneindetezamenmet
deanderegroteeconomische eenhedentestrevennaareen
vermindering vandeinternationale onevenwichtigheden ,een
groterestabiliteitvandewisselkoersen tewaarborgen ende
dreigingvanprotectionisme aftewenden (ziehoofdstuk
2.2).
Deversterking vandemaatschappelijke dialoogopnationaal
encommunautair niveaublijftbepalendvooreenvergroting
vandeconsensus overdementaliteitswijzigingen ende
economische beleidsmaatregelen dienoodzakelijk zijnvoor
hetsuccesvandeGemeenschapsstrategie (ziebijvoorbeeld
hetEconomisch Jaarverslag 1986/1987,hoofdstuk4.6).Op
communautair niveauisaanzienlijke vooruitgang geboekt,
diemetnametotuitingisgekomenintweegezamenlijke
standpunten vandesocialepartners,namelijkmetbetrek­
kingtotdefundamentele keuzenvandeGemeenschapsstra ­
tegie(6november 1986)enbetreffende opleidingenmoti­
vatie,informatie enraadpleging vandearbeidskrachten bij
invoeringvannieuwetechnologieën inhetbedrijf(6maart
1987,zieookhoofdstuk4.2).Aangemoedigd doorditsucces
zaldeCommissie haarpogingenvoortzetten omopEuropees
niveaudedialoogmetentussendesocialepartnerste
ontwikkelen overallethema'svandecommunautaire strate­
gie.Ditiseveneensinovereenstemming metartikel118Bvan
hetVerdragalsin1987gewijzigdbijdeEuropeseAkte.De
bereidheidtotsamenwerking diedoordesocialepartnersop
communautair niveauwordtgetoond,dientechterookop
nationaalniveaubetertewordenbenut.Derhalvezijnde
doelstellingen diedeGemeenschap zichheeftgesteldinhaar
samenwerkingsstrategie voormeergroeienwerkgelegen­
heid,zijhetmeteenzekerevertraging ,nogsteedsrelevanten
realiseerbaar ondanksdeverslechtering vanhetexterne'
klimaat .IndekomendejarenmoetdeGemeenschap ,methandhaving
vandeverworvenheden ophetpuntvandeprijsstabiliteit ,
haareconomische groeivergroten ,nietalleenteneindebijte
dragentothetprocesvaninternationale aanpassing met
instandhouding vaneenzohoogmogelijkniveauvan
mondialegroei,maareveneensteneindehaareigendoelstel­
lingentebereiken,namelijkdeterugbrenging vandewerk­
loosheid,deoptimalegebruikmaking vanallevoordelenvan
degroteinternemarktendeversterking vanhaareconomi­
scheensocialesamenhang .Aangezien zijgeensterkeexterne
stimulansen kanverwachten ,moetzijmeeruitgaanvanhaar
eigensterkepunten.Devoltooiing vandeinternemarktzal
degroeiaanzienlijk stimuleren enterzelfdertijddeproduktie
vandeGemeenschap rendabeler maken,zodataanextra
vraagbinnendeGemeenschap enopdeexportmarkten kan
wordenvoldaan .Teneindeeenvollediggebruiktemaken
vanhetgroei-enwerkgelegènheidspotentieel vandeinterne
markt,moethetmacro-economisch beleideveneensbijdra­
gentoteengrotere,zichzelfonderhoudende groei,zonderdat
deinterneenexternestabiliteitdaardoor ingevaarwordt
gebracht .Inditverbandishetbelangrijk ,datdegroeivande
particuliere investeringen ruimschoots uitstijgtbovende
groeivanhetBBP.Naastdebescheiden reëleloonstijging ,
zullenbelastingverlagingen engrotereoverheidsinvesterin ­
genbijdragentoteenverbetering vanzoweldeaanbodsvoor­
waardenalsdevraagverwachtingen .Devoortzetting vaneen
opstabiliteitgerichtmonetairbeleidzalbovendien bijdragen
toteenverdereverlagingvanderentevoeten oplangetermijn,
hetgeenopzijnbeurtgunstigisvoordebevordering vande
investeringen envooraldoordevermindering vandedrukop
denationalebegrotingen .Bovendien vermindert eennauwe­
recoördinatie vanhetbegrotingsbeleid derLid-Staten de
externeenbudgettaire problemen diedemanoeuvreerruimte
vanbepaaldeLid-Staten aanzienlijk beperken .Tenslottezijn
gecoördineerde inspanningen vanalleLid-Staten inde
Gemeenschap noodzakelijk omdedynamiekvanhetinhaal­
procesvandeminstbegunstigde landenengebiedenweerop
gangtebrengen .Onderdenieuweomstandigheden betekent
detoepassing vandesamenwerkingsstrategie eengrotere
gebruikmaking vandeGemeenschapsdimensie ,hetgeeneen
nauweresamenwerking tussendeLid-Staten ,deontwikke­
lingvancommunautaire beleidslijnen eneenbredemaat­
schappelijke dialoogopnationaalencommunautair niveau
vereist .
4.HETSTRUCTUURBELEID OPCOMMUNAUTAIR ENNATIONAAL NIVEAU
internemarktaandehandvandeinhetWitboek vande
Commissie vanjuni1985(1)aangegeven lijnenonderstreep­
te.DeRaadverzochtdeverantwoordelijke ministerraden te
dieneindetenvollegebruiktemakenvanhetverbeterde4.1.Verbetering vanhetaanpassingsvermogen vande
markt
4.1.1.OpEuropeesniveaustaatdevoltooiing vande
internemarktper1992centraalbijdeinspanningen ter
verbetering vandewerkingvandemarkten .Ditwerd
nogmaalsbevestigddoordeEuropeseRaadvanBrusselvan
29/30juni1987,diedebetekenisvandevoltooiing vande(1)ZieVoltooiing vandeinternemarkt,WitboekvandeCommissie
tenbehoevevandeRaad.Document vandeCommissie vande
EG—Luxemburg —1985.

Nr.L394/20 31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen
besluitvormingsproces uithoofdevandeEuropeseAkte.
Ingevolgedenieuwebepalingen vanhetVerdrag (metname
artikel100A)welkebijdeEuropeseAktezijningevoerd ,
zullenindetoekomst circatweederdevandevoorstellen van
hetWitboekkunnenwordengoedgekeurd metgekwalificeer­
demeerderheid vanstemmenvandeRaadinsamenwerking
methetEuropeseParlement :alleenfiscalebepalingen ,
regelingen metbetrekking tothetvrijverkeervanpersonen
enderechtenenbelangenvanwerknemers zijnvandeze
nieuweregelsuitgesloten .DeCommissie heeftdevooruit­
gangbijdewerkzaamheden inzakedetalrijkeafzonderlijke
voorstellen beschreven inhaarverslagenoverdeuitvoervan
hetWitboekinmei1986en1987(COM(86 )300;COM(87 )
203).DeCommissie heeftookeenanderbelangrijk terrein
voordeopheffingvandegrenscontroles aangepakt methaar
voorstellen vanbeginaugustus1987(COM(87 )320—328)
inzakedeaanpassing vandetarievenendeharmonisatie van
destructuren derindirectebelastingen .
4.1.2.Afgezienvandevoltooiing vandeinternemarkt,
blijftdealgemenedoelstelling vaneengroteraanpassingsver­
mogenvandemarktenvankrachtvoorheteconomisch
beleidvandeGemeenschap .InhetEconomisch Jaarverslag
1985/1986(*)merktedeCommissie opdathetstrevennaar
verbetering vanhetaanpassingsvermogen vandemarkten,
ennietalleenvandearbeidsmarkt ,moetwordengeïntensi­
veerd.Ookweeszijeropdathetstrevennaarverhoging van
deflexibiliteit nietmagleidentotaantasting vandesociale
verworvenheden ,dochhetdoelheeftmeerwerkgelegenheid
tescheppenendatderhalvevoorzoverenigszinsmogelijk ,
economische efficiencyhandinhandmoetgaanmethet
behoudendeverdereontwikkeling vandefundamentele
socialeverworvenheden .InhetEconomisch Jaarverslag
1986/1987(2)steldedeCommissie eenaantalmaatregelen
tervergroting vanhetaanpassingsvermogen vandemarkten
voor,tendeleuithetoogpuntvanhetinternemarktbe­
leid.
Voortsdienendemaatregelen vandeGemeenschap bijde
harmonisatie vandewettelijke regelingen inzakedeconsu­
mentenbescherming tewordengenoemd ,dieinwezen
gerichtzijnopdevergroting vanhetaanpassingsvermogen
vandegoederen -endienstenmarkten dooreenvergroting
vandedoorzichtigheid vandemarkt.Inditverbanddientin
eersteinstantiederichtlijnvan1979inzakeprijsaanduiding
oplevensmiddelen envandeprijspereenheidvoorhoeveel­
hedenvanvoorverpakte produkten tewordengenoemd .
Sinds1983zijndergelijkevoorstellen voorandereconsump­
tiegoederen inbehandeling bijdeRaad.Ookisdevoorlich­
tingoverdekenmerken vandeprodukten indegehele
Gemeenschap verbeterdengeharmoniseerd .Hierdienenoök
debepalingen inzakedeetikettering vanlevensmiddelen en
inzakedevormenhetindehandelbrengenvangevaarlijke
stoffentewordengenoemd .Watdezecategorieën produkten
betreftwordtdeconsument opuniformewijzeopdegehele
Europeseinternemarktopdehoogtegesteldvandesamen­
stellingofdespecifieke kenmerken vandeaangeboden
produkten .Eenharmonisatie vandevoorschriften metbe­trekkingtotanderecategorieën produkten ,bijvoorbeeldop
basisvanhetvoorstelinzakegevaarlijke stoffen,zoude
marktdoorzichtigheid indeGemeenschap nogverdervergro­
ten.
4.1.3.Eenreeksmaatregelen terverbetering vanhet
aanpassingsvermogen vandemarktendoormiddelvan
deregulering enopenstelling vandetoegangtotdezemarkten
isgetroffentenbehoevevanhetmidden-enkleinbedrijf
(MKB).Hetisnamelijkgeblekendatdergelijkeondernemin­
genthanshetmeestbijdragentotdeschepping vannieuwe
arbeidsplaatsen ,metnameindehoogtechnologische secto­
ren.Teneindedeontwikkeling vankleineenmiddelgrote
ondernemingen nogsterkertestimuleren iseentweesporen­
beleidgevoerd.Teneerstewordtgestreefdnaardeverbete­
ringvanhetaanpassingsvermogen vandemarktende
flexibiliteit vandebedrijvenaangemoedigd .Hiertoezijn
maatregelen genomentervermindering vandedrukophet
bedrijfsleven tengevolgevancommunautaire regelingen ,
zoalsdedoordeCommissie voorgestelde vereenvoudiging
vanhetbelasting-envennootschapsrecht datvantoepassing
isopkleineondernemingen .Ookverschillende Lid-Staten
strevenernaardeoprichting vannieuweondernemingen
dooreendaartoestrekkendbeleidtevergemakkelijken .Het
tweedetypemaatregel gerichtopdeverbetering vande
voorlichting aanhetbedrijfsleven overhetbeleidvande
EuropeseGemeenschap endenationaleoverheden terbevor­
deringvanhethandelsverkeer envansamenwerking tussen
ondernemingen overdenationalegrenzenheen.Dezemaat­
regelenwordenvoorgesteld inhetActieprogramma voorhet
midden-en kleinbedrijf datinnovember 1986doordeRaad
isgoedgekeurd .
4.1.4.Deflexibiliteit vandearbeidsmarkt blijfteenpunt
vangrotebezorgdheid bijhetvoerenvanhetnationale
werkgelegenheidsbeleid enhetsluitenvancollectieve
arbeidsovereenkomsten .Inhaarmededeling inzakedeaan­
passingbinnenenbuitendeondernemingen tenopzichtevan
dewerkgelegenheid (3)heeftdeCommissie onderandereeen
overzichtvandérecenteontwikkelingen indeLid-Staten op
zowelwetgevend alszomogelijkopCAO-niveau gegeven .
Uitditoverzichtblijktdatoverheden ensocialepartnerszich
concentreren opeenkwalitatieve aanpassing vanhetaantal
arbeidskrachten .Teneindebijdeinvoeringenverspreiding
vannieuwetechnologieën tekunnenslagenishetvoorde
bedrijvenvansteedsgroterebetekenisgeworden ,tebeschik­
kenovereengoedfunctionerend ensoepelreagerendperso­
neelsbestand ,datzichsnelkanaanpassen aaneennieuwe
technologische vooruitgang opdewereldmarkten .Indit
kaderzijnscholings-enopleidingsprogramma 'sopbi-en
trilateraal niveaubijeengekomen .
Ookwordtsteedsmeererkenddatdemotivatie enhet
aanpassingsvermogen vanhetpersoneelaanzienlijk zullen
wordenvergrootwanneerwerknemers doormiddelvan
informatie enraadgeving wordenbetrokken engeassocieerd
bijdebesluitvorming vanhetbestuur,metnameindienzulks
gevolgenheeftvoordewerkgelegenheid .Eenbredeconsen­
susoverdezevraagstukken istussendesocialepartners
bereiktinhetkadervandesocialedialoogopcommunautair
niveau(hoofdstuk 3.4).0)ZieEconomisch Jaarverslag 1985/1986,inEuropeseEconomie
nr.26,november 1985,Brussel,bladzijden 10en42en
volgende .
(2)ZieEconomisch Jaarverslag 1986/1987,inEuropeseEconomie
nr.30,november 1986,Brussel,bladzijde63envolgende . 3COM87229.

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/21
programma 'senbijstandbijhetzoekennaarwerk,alsmede
doorspecialefinanciële stimulansen (bijvoorbeeld door
tijdelijkeopschorting vansocialezekerheidsbijdragen in
België,Frankrijk enIerland,steunbijindienstneming in
Nederland ,eentijdelijkeloontoeslag inhetVerenigd
Koninkrijk ).Ookanderszins hebbendemeesteLid-Staten
mogelijkheden voortijdelijkearbeidgeschapen ,metname
voorjongerendieinhetberoepsleven intreden,enwelin
overheids-ofsocialediensten .Dezerechtstreekse werkgele­
genheidsmaatregelen bestrijkenthanseenaanzienlijk aantal
werknemers (ziekaderinzakegroeienwerkgelegenheid ).
Tenslottepoogteenaantalregeringen hetklimaatvoor
persoonlijk initiatiefvanwerklozen teverbeteren .Werklo­
zendiezelfstandig willenwordenofhuneigenbedrijfwillen
stichtenkunnennietalleenrekenenopoverheidsbij standin
devormvanadviesenopleiding ,dochkunnenookover­
heidssteun ontvangen waardoordefinanciëlerisico'skunnen
wordenverminderd (dikwijlsinplaatsvan,ensomstezamen
met,werkloosheidsuitkeringen ).Hetoverlegoverdeaanpassing vandearbeidstijd ende
soepelheid bijdeduurvandegebruikmaking vande
produktiecapaciteit wordtvoortgezet .Zozijnbijvoorbeeld
indemetaalverwerkende industrieën inDenemarken ende
Bondsrepubliek Duitslandlanglopende arbeidsovereenkom ­
stengesloten,dieeenflexibelearbeidstijdverkorting met
looncompensatie inhouden ,zodatdewekelijkse arbeidstijd
in1990,respectievelijk 1989op37uurkomtteliggen.In
Frankrijkwerdeennieuwewetinzakedeaanpassing vande
arbeidstijd ennachtarbeid voorvrouwelijke werknemers in
deindustrieinjuni1987ingevoerd ,waardoordemogelijk­
heidvaneenflexibeleaanpassing vandearbeidstijd wordt
vergroot .InBelgiëwerdinapril1986inhetkadervande
NationaleArbeidsraad inzakenieuwearbeidstijdregelingen
inondernemingen ,metuitzondering vandedistributiesec­
tor,eeninterprofessioneel akkoordgesloten,datinjuli1987
bijdewetwerdbekrachtigd .
Eenreeksnieuwemaatregelen ismetnamegerichtopde
terugbrenging vanhethogewerkloosheidscijfer endesociale
begeleiding bijdestructurele aanpassing inregio'sofindus­
triesectoren (kolen,staal,scheepsbouw )waardeaanpas­
singsbehoeften uitzonderlijk grootenbelangrijkzijnvoorde
arbeidsmarkt .Dezemaatregelen beogenveelaldeverbete­
ringvandekwalificaties ofdeherscholing vandebetrokke­
nen.DeGemeenschap draagthiertoebijviahaarsociale
fondsenendesocialeuitgavenuithoofdevandeEGKS-be­
groting.Nogeenbelangrijkaspectissteunvoordeschepping
vanwerkgelegenheid ,metnameindegebiedenwaarzicheen
concentratie vanstaalindustrie ,kolenindustrie enscheeps­
wervenbevindt.OokopditgebieddraagtdeGemeenschap
bijviahetRegionaal Fondsenhaarfinanciëleinstrumen­
ten.
Insommigelandenishetaantalzogenaamde „atypische"
werkgelegenheidsvormen ,metnamedeeltijdarbeid ,contrac­
tenvooreenbepaaldeduureninterimarbeid ,indeafgelopen
jarenaanzienlijk toegenomen ,inhetbijzonderwatnieuwe
aanstellingen betreft.Dezeontwikkeling isdikwijlsbevor­
derddoorwijzigingen inwettelijkeenadministratieve rege­
lingen.
Erisookenigevooruitgang geboektnaareenflexibeler
aanpassing vandearbeidskosten aandegewijzigde markt­
omstandigheden .Winstdelingsmaatregelen zijnvoorgeno­
menofingevoerdinBelgië,Denemarken enhetVerenigd
Koninkrijk ;inDuitsland enFrankrijk zijndebestaande
stelselsvankapitaaldeelneming uitgebreid .
Opeenbeteraanpassingsvermogen opondernemingsniveau
gerichtemaatregelen zijnaangevuld dooreenspecifiek
werkgelegenheidsbeleid vandeLid-Staten .Denadrukismet
namegelegdopmaatregelen tervergemakkelijking vande
wederinschakeling vanlangdurig werklozen (*)inhet
arbeidsproces .Alsverlengstuk vanhuninspanningen ophet
gebiedvanopleidingenberoepsbekwaamheid pogenver­
schillendeLid-Staten dearbeidsmogelijkheden voorlangdu­
rigwerklozen teverbeteren dooraanvullende motivatie­4.2.Concurrentievermogen ,onderzoek enontwikkeling ,
industrie endiensten
Sindsmeerdaneendecennium blijktuiteenreeksindicatoren
datveletakkenvandeEuropeseindustriemoeilijkheden
ondervinden omstandtehoudentegenhunconcurrenten in
degrotereindustrielanden .Bijvoorbeeldnam,van1979tot
1985,hetaandeelvandecommunautaire uitvoervan
industrieprodukten (exclusiefintracommunautair handels­
verkeer)indeuitvoervandeOESO-landen metcirca1,4
procentpunt afensinds1963metbijnatweemaal zoveel.
Van1979tot1985vergrootten deVerenigde Statenhun
marktaandeel met0,7procentpunt ,terwijlJapanzijnaan­
deelmetmeerdan5puntenzagtoenemen (zietabel31).
Weliswaar ligthetverliesvanmarktaandelen thanseninde
komendejarenvolledigindelijnvandenoodzakelijke
aanpassing vandehandelsbalansen opmondiaalniveau,
tochblijfthetzorgwekkend datdedalingvandeGemeen­
schapsaandelen metnameplaatsvindt inindustriesectoren
waarindevraagbijzonder dynamisch is(bijvoorbeeld
elektrotechnische enelektronische produkten ,gegevensver­
werking,enkantoorautomatisering :eenverliesvan2,5
procentpunten van1979tot1985).Indezesectorenver­
groottendeVerenigde Statenhunmarktaandeel met1,2
procentpunt enJapanmetmeerdan7procentpunten .
Daartegenover heeftdeGemeenschap marktaandelen
gewonnen ,inhoofdzaak indesectorenwaarindevraag
slechtszwaktoeneemt (bijvoorbeeldeentoeneming met1,9
procentpunt voorijzerenstaal,textielenbouwmateria­
len).
Uiteenmeergedetailleerde onderverdeling naarbedrijfstak­
ken(zietabel32)blijktdatdeGemeenschap sinds1979in
hoofdzaak marktaandelen heeftkunnenwinnenopde
terreinenhoutverwerking ,voedselproduktie en-verwerking ,
textiel,kledingenpapier.DeVerenigde Statenhebben
eveneensmarktaandelen verlorenindemeesteindustriesec­
toren,dochwinstgeboektinbelangrijke sectorenzoals
kantoorautomatisering enelektrotechnische industrie .Alle
takkenvandeJapanseindustriebehalvedevoedselindustrie
zagenhunmarktaandelen van1979tot1985toenemen .
Watdeontwikkeling vandemarktaandelen betreftishet
belangwekkend datdeachteruitgang vandeEuropeseindus­(1)Vooreenmeergedetailleerde beschrijvingzieMemorandum van
deCommissie overdebestrijding vandelangdurige werkloos­
heid(COM(87 )231).

Nr.L394/22 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen31.12.87
triebinnendeGemeenschap indejaren1979-1985 ongeveer
dehelftgeringerwasdandeverliezenopdemarktenvan
derdelanden(ziegrafiek14)endatdezeaandelensinds1963
vrijwelongewijzigd zijngebleven .Hetinternehandelsver­
keerheeftderhalveduidelijkeenstabiliserende werking
gehadopdeontwikkeling vandemarktaandelen inindus­
trieprodukten .Devoltooiing vandeinternemarktzou,
wegenszijngunstigegevolgenvoorhetmededingingsvermo ­
genhiertoeeveneensaanzienlijk kunnenbijdragen .
Ookbijdeinvesteringsactiviteit (zietabel33)heeftzicheen
ongunstige structurele ontwikkeling voorgedaan .Van1979
tot1982namendeinvesteringen duidelijkafindesectoren
waarindevraagsterksteeg,dochnahetsinds1983
waargenomen algemeneherstelvandeinvesteringsactiviteit
lagdetoeneming vandezeinvesteringen indezesectoren,
althanstot1985,bovenhetgemiddelde .Hieruitblijkteen
zekerinhaalproces tenopzichtevanconcurrenten uitderde
landen.Ookishierdoorwaarschijnlijk bijgedragen tothet
vrijwelstuitenvandeachteruitgang vandewerkgelegenheid
van1982tot1985inproduktiesectoren meteensterkevraag
(zietabel34).
Dezeontwikkeling vanmarktaandelen ,investeringsactiviteit
enwerkgelegenheid moettezamenmetdeontwikkeling van
hetwisselkoerspatroon vandeindustrielanden worden
beschouwd enmetnamemetbetrekkingtotdestijgingvande
dollarkoers indeeerstehelftvandejarentachtigende
verzwakkingen sindsmei1985.Hetisechternietwaarschijn­
lijkdatdezewisselkoerswijzigingen alszodanigbepalendzijn
geweestvoordeontwikkeling vandeverschillende compo­
nentenvandemarktaandelen .Bijvoorbeeldvonddeachter­
uitgangbijdemarktaandelen vandeGemeenschap voor
goedereninsectorenmeteensterkeofmiddelgrote vraag
plaatsgedurende deperiodewaarindeEcutussen1981en
1984deprecieerde (zietabel31).Deenigetoeneming vond
plaatsinsectorenmeteenzwakkevraag.WatdeVerenigde
Statenbetreftheeftdeappreciatie vandedollarin1981-1984
vrijwelgeengevolgengehadindesectorenmeteensterke
vraag,dochwelvoorprodukten indesectorenmetmiddel­
groteengeringevraag.Dittoontaandatdeinvloedvan
technologische enorganisatorische factoreneenkernpuntis,
juistindesectorenmeteendynamische groeivande
vraag.
Watdeordevangroottevandeontwikkelingen sinds1985
betreft,heefteenappreciatie vandeEcumetcirca50%ten
opzichtevandedollarplaatsgevonden ,indienhetgemiddel­
depeilvan1987wordtvergeleken metdatvan1985.In
dezelfdeperiodesteegdenominaleeffectievewisselkoers van
devaluta'svandeTwaalf(gewogengemiddelde tenopzichte
vandevaluta'svandenegenvoornaamste handelspartners )
met20%.Aangezien derelatievearbeidskosten pereenheid
innationalevaluta'svoordeGemeenschap alsgeheelin
vergelijking metdevoornaamste geïndustrialiseerde partners
nauwelijks zijngewijzigd ,werktdeappreciatie vande
effectievewisselkoers volledigdoorinhetmededingingsver­
mogen:hetmededingingsvermogen ophetpuntvande
kostenvandeGemeenschap isaldustengevolgevan
appreciatie vandeEcumetcirca20%verslechterd .Ookdit
argumentpleitvooreengematigde ontwikkeling vande
kostenindeGemeenschap ,enmetnamevooreenloonma­
tiging.Geziendeomvangvandeplaatsgevonden wijzigingen
zalhetechternauwelijks mogelijkzijnalleenopdezewijzedeverslechtering vanhetmededingingsvermogen ophetpunt
vandekostentecompenseren .
Hetisdestebelangrijker deverbetering vanhetmededin­
gingsvermogen intermenvanproduktie -enproduktentech­
nologieprioriteitteverlenen .Deverliezenvanmarktaande­
leninderdelandeninbelangrijke industriesectoren van1979
tot1985,onafhankelijk vandewisselkoersbewegingen ,
zoudentotleringmoetenstrekken (tabellen31en32:
elektrotechnische produkten —10,5procentpunten ;motor­
rijtuigen—11,4procentpunten ;kantoorautomatisering —
6,3procentpunten ).WanneerdeJapanseexportsuccessen op
hetgebiedvanelektronika enauto-industrie hiermeeworden
vergeleken ,blijktwelhoebelangrijk degebruikmaking van
geavanceerde technologieën intraditionele industrieën wel
is.Hierbijdientechtertewordenaangetekend datbelangrij­
ketakkenvandeEuropeseindustrie (textiel,werktuigma­
chinesendeauto-industrie hunpositiehebbenverbeterd
dankzijeenrationalisatie vandeproduktieeninnovatieop
hetpuntvanprodukten enproduktiemethoden .
Teneindehettechnologisch mededingingsvermogen tever­
beterenheeftdeGemeenschap aanzienlijke inspanningen
gedaanterbevordering vandeindustriële innovatiedoorde
concentratie enintensivering vanonderzoek -enontwikke­
lingsprogramma 'steneindedetechnologische achterstand in
tehalen.Hetfeitdatdesamenwerking tussenEuropese
ondernemingen oponderzoekgebied nogsteedsonvoldoende
is,isongetwijfeld totnogtoeinhetnadeelvanEuropa
geweest :tengevolgehiervanzijndeonderzoekinspanningen
indeGemeenschap veelteverspreidgeweest,hoewelde
onderzoekcapaciteit endefinanciëlemiddelenvooronder­
zoekdoeleinden intotaalvergelijkbaar zijnmetdievande
Verenigde Staten.Detotaleuitgavenvooronderzoek en
ontwikkeling opcommunautair niveau(onderzoek onder
beheervandeGemeenschap ,EUREKA ,ESA,enz.)verte­
genwoordigen namelijkvan5tot6%vandeintotaalinde
Gemeenschap vooronderzoek bestemdeopenbaremiddelen .
WatdeGemeenschapsbegroting betreftbelopendeuitgaven
voorsamenwerking bijhetonderzoek slechts2,8%vanhet
totaal.Eennieuwtijdperkzalaanvangen methetKaderpro­
grammavoorOnderzoek 1987-1991 ,datinjuli1987werd
vastgesteld .Ophetgebiedvanmodernetechnologieën dient
meldingtewordengemaaktvandeProgramma 'sESPRIT
(informatietechnologie ),RACE(communicatietechnologie )
enBRITE(invoeringvangeavanceerde technieken optradi­
tioneleproduktieterreinen ),EURAM (hoogwaardige mate­
rialen)endebiotechnologieprogramma 's.
Hoedanookzijndeonderzoekprogramma 'svandeGemeen­
schapslechtseenbelangrijke schakelineenglobaleindus­
triëlestrategie,diedenationaleeninternationale technolo­
gischeaspectenbestrijkt .Deonderzoekprogramma 'szijn
derhalvegerichtophetscheppenvandenoodzakelijke
grondslagvoorvoorstellen ophetgebiedvaninternationale
normenendeaanmoediging vanindustriële samenwerking
volgendeophetonderzoek .Daarnaast leidtookdesamen­
werkingtussenverschillende Europeseondernemingen bij
hetonderzoek toteengroteresamenwerking opandere
terreinen .
Teneindetewaarborgen dathetonderzoek eenconcrete
weerslagheeftophetmededingingsvermogen endatde

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/23
resultaten inwetenschappelijke enindustriële kringenwor­
denverspreid ,heeftdeCommissie zojuisteenGemeen­
schapsprogramma voorOnderwijs enOpleiding inNieuwe
Technologieën (COMETT )ingediend ,waarinverschillende
procedures voordesamenwerking opEuropees niveau
tussenonderwijsinstellingen enbedrijfsleven wordenaange­
geven.
Hoeconcurrerender deGemeenschapsindustrie wordtin
termenvankostenentechnologie ,hoemeerruimtezal
wordengeschapen vooreendynamische expansievande
dienstensector .UitdeinEuropasindshetbeginvandejaren
zeventigopgedane ervaringblijkt,datdegroeivande
verhandelbare diensten,dieeenkardinalerolspelenbijde
schepping vanarbeidsplaatsen ,onderandereafhankelijk is
vandevraagvanhetbedrijfsleven .Eenkrachtiggroeiende
dienstensector vormtderhalve,metnameuitwerkgelegen­
heidsoogpunt ,eennoodzakelijk verlengstuk vaneenuiterst
produktieve eninternationaal concurrerende industriesec­
tor.DeCommissie heeftonlangseenGroenboek overhet
toekomstige economisch enregelgevend kadervandeEuro­
pesetelecommunicatiesector bekendgemaakt ,waarinde
vereistemaatregelen omeenwerkelijkinternationale markt
voorgeavanceerde communicatiediensten tescheppenwor­
denbehandeld .nieuwefinancieringsinstrumenten .Hiermeewordtbeoogd
hetaantrekken vanparticulierkapitaalaantemoedigen ,met
namedoordeontwikkeling vannieuwecommunautaire
instrumenten waardoor demarktnieuwefinancieringsvor­
menmeteencombinatie vangemeenschaps -enparticulier
kapitaalkanaanbieden .Deopdezewijzeaangetrokken
middelen zoudeninhoofdzaak bestemdwordenterfinancie­
ringvanprojectendievanspeciaalbelangzijnvoorde
Gemeenschap .
Dekwantitatieve gevolgenvandevoorgestelde maatregelen
kunnenaanzienlijk zijn.Doordeversterking vandeactievan
deStructuurfondsen endegelijktijdige ontwikkeling van
leningsinstrumenten zalhetaandeelvandezemiddeleneind
1990inbepaaldeminderwelvarende landenalsGrieken­
land,IerlandenPortugalietsmeerdan4%vanhetBBP
belopen (thansietsmeerdan2%).Opdathetgewenste
groei-effect kanwordenbereikt,ishetabsoluutnoodzakelijk
datdegeschapen extrafinanciëlemargewordtgebruiktter
uitbreiding vandeinvesteringsactiviteit .
Deuitgebreide takendiedeGemeenschap tengevolgevande
EuropeseAkteopzichmoetnemen,metnamedehervorming
vandeStructuurfondsen ,vergeneengroterebudgettaire
beleidsruimte .Inhaarverslagen „Voorhetsuccesvande
EuropeseAkte:eennieuwegrensvoorEuropa"(COM(87 )
100)en„Definanciering vandebegrotingvandeGemeen­
schap"(COM(87 )101)heeftdeCommissie richtsnoeren
voorhettoekomstig begrotingsbeleid aangegeven .Watde
uitgavenbetreftzijndevolgendeelementenbijzonderbelang­
rijkvoordetoekomstige ontwikkeling vanhetstructuurbe­
leidindeGemeenschap :degroeivanhetEOGFL—Garantie
moetinhetkadervandebegrotingsdiscipline beperkt
blijven;hetaandeeldaarvanindetotalebegrotingmoetvan
60%thanstotietsmeerdan50%in1992dalen.Deze
vertraging vandegarantie-uitgaven zaleenreëleverdubbe­
lingvandeuitgavenvoordeStructuurfondsen per1992
mogelijkmaken.Bovendien zullendeuitgavenvooronder­
zoekopbasisvanvoorstellen voorhetKaderprogramma
1987-1991 stijgentot3%vandebegrotingtegenoverthans
2,5%.Watdeinkomsten betreftkaneengroterebegrotings­
zekerheid wordenbereiktdoorhetvaststellen vaneen
plafondvan1,4%vanhetcommunautair BNPvoordeeigen
middelen :deCommissie heefteenaanvullend financieel
elementvoorgesteld waarbijdebijdragecapaciteit vande
Lid-Staten inaanmerking zouwordengenomen .Terzelfder
tijdzouookeenstringenter begrotingsdiscipline bijdragen
toteenverbeterd financieel beheer.4.3,Maatregelen tenbehoevevaneenbetereeconomische
ensocialesamenhang
Krachtens artikel130AvandeEuropeseAktedientde
Gemeenschap haaractiviteiten terversterking vandeecono­
mischeensocialesamenhang teontwikkelen envoortte
zetten,teneindehaaralgemeneharmonische ontwikkeling te
bevorderen .MetnameheeftdeGemeenschap zichde
vermindering vanhetverschiltussendeonderscheiden regio's
endeachterstand vandeminstbegunstigde regio'stendoel
gesteld.DoormiddelvanhaarStructuurfondsen ,haar
financiële instrumenten endeactiviteiten vandeEIBmoetde
Gemeenschap eveneenseenbelangrijke rolspelenteronder­
steuningvandeLid-Staten bijhetvoerenencoördineren van
hunbeleidteneindededoelstellingen vanartikel130Ate
bereiken (ziehoofdstuk 3.3).
InfebruarihaddeCommissie beleidslijnen voordetoekom­
stigeorganisatie vandeStructuurfondsen voorgesteld met
vijfdoelstellingen (COM(87 )100),waarvantweebetrekking
hebbenophetregionaalbeleid:hetbereikenvangroeien
aanpassing vanderegionaleeconomieën metstructurele
achterstand endeherstructurering vanindustriegebieden in
achteruitgang .Drievandedoelstellingen zijnnietregionaal
gericht:debestrijding vanlangdurige werkloosheid ,de
inschakeling vanjongereninhetarbeidsproces endeversnel­
deaanpassing vandeagrarische produktiestructuren .Ook
heeftdeCommissie voorgesteld datdeviadeStructuurfond­
senvoorhetbereikenvandezevijfdoelstellingen uitgetrok­
kenbudgettaire middelenreëelper1992wordenverdubbeld ,
entezamenmetdefinanciële instrumenten ,prioritair
wordenbestemdvoordeminstbegunstigde regio's.Opbasis
vandezerichtsnoeren diendezijop30juli1987eenvoorstel
vooreenverordening vandeRaadin(COM(87 )376).
Naastdeuitbreiding vandeStructuurfondsen zaldeCom­
missiemetnamedenadrukleggenopdeontwikkeling vanDevoltooiing vandeinternemarktzaleenbetereallocatie
vandemiddelenmogelijkmakenenderhalvebijdragentot
eensnelleregroei,terwijlookdeinvesteringen zullenworden
gestimuleerd .Deonomkeerbaarheid vanditprocesmoet
echtersneltotuitingkomen,opdatdeeconomische subjecten
zichkunnenvoorbereiden opdewijzigingen enkunnen
handelenopbasisvaneennauwkeurig beeldvandetoekom­
stigeontwikkelingen .Zulksvereistdenakoming vanhetin
hetWitboekvastgestelde tijdschema eneenzosnelmogelijk
inhalenvandeachterstand .Denoodzakelijke economische
herstructureringen moetenwordenvergemakkelijkt dooreen
groteraanpassingsvermogen vandemarkten,metnamewat
dearbeidsmarkt betreftdooreenintensivering vande
beroepsopleiding .Uiteenreeksindicatoren blijktdatde

Nr.L394/24 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.87
structurele aanpassingen indeGemeenschap telangzaam
verlopeninvergelijking metandereindustrielanden :ditgeldt
metnamevoorhetindustriële mededingingsvermogen vande
Gemeenschap indehoogtechnologische sectoren .Hetis
derhalvevanbijzonder belang,dathetstrevenvande
Gemeenschap naarvergroting vanhettechnologisch mede­
dingingsvermogen ooksnelwordtgeconcretiseerd binnenhet
kadervanhet,Europese O&cO-beleid,tendeledoor
gebruikmaking vandecapaciteiten vankleineenmiddelgrote
ondernemingen .Deversterking vandeStructuurfondsen vandeGemeenschap ,hunconcentratie opeenbepaaldaantal
doelstellingen endeontwikkeling vanfinanciële instrumen­
tenzoudendeGemeenschap naardemeningvandeCom­
missieinstaatstellenefficiënter bijtedragentothetbereiken
vaneengrotereeconomische ensocialesamenhang naastde
inspanningen diedoordeLid-Staten zelfwordengedaan.In
ditkaderhechtdeCommissie erbelangaan,dathaar
voorstellen inzakedefinanciering vandeGemeenschapsbe­
grotingendeversterking vandebegrotingsdiscipline zosnel
mogelijkwordengoedgekeurd .
5.MACRO-ECONOMISCHE PROBLEMEN ENBELEID
brachtvan4tot7%in1981tot3tot6%in1987.Frankrijk
heeftzijndoelstelling voorM2verlaagdvan9%in1983tot
3tot5%in1987.InItaliëmagdekredietverlening vande
particuliere sectorin1987slechtsmet7%toenemen ;ditis
veelminderdandepercentages dieaanhetbeginvandejaren
tachtigwerdengeregistreerd (bovende13%).Hoewel
enkelelandenopditgebiedwellichtietsteambitieus zijn
geweest,isdeexpansievandegeldhoeveelheid tochin
opmerkelijke mategeconvergeerd .DeGemeenschap wordtgeconfronteerd meteenongunstige
internationale toestandwaarinzijophaareigenkrachten
moetrekenen,maarzijbeschiktoverbelangrijke troeven:de
inflatieheefteenpeileneenconvergentiegraad bereiktdiein
delaatste25jaarnietmeerzijngeregistreerd ,debuitenlandse
positieisoverhetalgemeenvrijbehoorlijk ,definanciële
situatieendewinstenvanhetbedrijfsleven zijnduidelijk
verbeterd enerzijnstructurele veranderingen totstand
gebrachtdievaakpijnlijkwarenmaarooknoodzakelijk .
Dezetroevenvormeneensolidebasisvoordetenuitvoerleg­
gingvaneengeheelvanmonetaire enbudgettaire maatrege­
lenterversterking vaneenniet-inflatoire groei.- Thansisdevertraging vandemonetaire expansieweer
mindersterk.Uitdelaatstegegevensblijktdatdegeldhoe­
veelheidofdekredietverlening meertoenemen dande
maximadievoor1987warenvastgesteld (zietabel36).De
liquiditeitsquote isindemeesteLid-Staten gestegen .Tot
dusverheeftditechternoggeengevolgengehadvoorde
neergaande convergentiebeweging vandeinflatiepercenta­
ges.
Dekoersvandemonetaire politiekbeoordelen aandehand
vanliquiditeitsindicatoren kannietvrijzijnvanonzekerhe­
den:financiëlevernieuwingen ,structurele aanpassingen op
degeld-endekapitaalmarkt eneengroterevrijheidvan
kapitaalverkeer kunnengepaardgaanmetbelangrijke veran­
deringeninhetverbandtussendemonetaire expansieenhet
verloopvananderevariabelen zoalshetBBP.Demonetaire
politiekdietotdusverisgevoerdschijntevenwelindelijnte
liggenvandeeisenvandesamenwerkingsstrategie .Grote
waakzaamheid lijktthansechtergebodenomtevoorkomen
datindeGemeenschap eenliquiditeitenoverschot ontstaat
datvroegoflaatdeinflatiezoudoenopleven.5.1.Monetaire ontwikkelingen enpolitiek
Sederthetbeginvandejarentachtigisdegroeivoetvande
geldhoeveelheid indeGemeenschap gedaald :vanruim14%
indejarenzeventigishijafgenomen totongeveer10%.Door
dezevertraging vandemonetaire expansiewerdhetdesin­
flatieproces bevorderd .Hetstijgingstempo vandeBBP-prij­
zenisteruggebracht vanmeerdan13%in1980totongeveer
4%in1987(EG12).Tegelijkertijd isdestijgingvande
nominaleloonkosten perhoofdinbelangrijke mateafgeremd
(vanmeerdan14%in1980totongeveer5,5%in1987),
hetgeenaanzienlijk heeftbijgedragen totdestabilisatie .
Gevolgdaarvanwasdatderestrictieve effectenvanhet
monetaire stabiliteitsbeleid zeerwerdenverzacht .Hetver­
schiltussendemonetaire expansieendeinflatiegraad ,„de
reëlegeldhoeveelheid ",welkeeenindicatorisvandeliqui­
diteitendiebeschikbaar zijnomdereëlegroeitefinancieren ,
isgeleidelijk grotergeworden enbedraagtthans5%,een
aangroeidieveelgroterisdandievandeproduktie .
Ophetgebiedvandeconvergentie vandemonetairepolitiek
isverderevooruitgang geboekt,metnameinhetEMS,
hetgeenblijktuitdestreefcijfers voordeexpansievande
geldhoeveelheid endekredietverlening indeverschillende
Lid-Staten .IndeBondsrepubliek Duitsland ishetstreefcijfer
voordemonetaire expansie (centrale-bankgeld )terugge­indevoorbijetwaalfmaanden isdeinternepolitiekin
Europasterkbeïnvloeddoorgebeurtenissen opdewissel­
markten .Deappreciatie vandeEuropese valuta'sten
opzichtevandedollarheefthetterugdringen vandeinflatie
vergemakkelijkt ,maartegelijkertijd moestendemonetaire
autoriteiten eentesnelleappreciatie tegengaan omde
concurrentiepositie instandtehoudenendeschadelijke
structurele effectenopmiddellange termijntebeperken .Tot
heteindevan1986gingdedepreciatie vandedollargepaard

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappenNr.L394/25
meteenverlagingvandenominalerentevoeten inde
Verenigde StatenenEuropaeneenverkleining vande
renteverschillen tussendetweeregio's(ziegrafiek16).autoriteiten kunnentoteendalingvandelangerentevoeten
bijdragenalszijdeeconomische subjectendooreengeloof­
waardigbeleidervanovertuigen datzijopmiddellange
termijnmonetaire stabiliteitnastreven ;alduskunnende
inflatoireverwachtingen blijvendopeenlaagpeilworden
gehouden .Kwantitatieve streefcijfers voordeaangroeivan
degeldhoeveelheid endekredietverlening blijvenvoorde
betrokkenlandenvangrootbelang.Despanningen dieinhet
EMSkunnenontstaannaarmatehetkapitaalverkeer wordt
geliberaliseerd ,zullendestegemakkelijker ensnellerworden
overwonnen alsblijktdatdemonetaire autoriteiten een
krachtigstabiliteitsbeleid blijvenvoeren.Flexibelere aanpas­
singenvandekorterentevoeten zullenwellichtnoodzakelijk
zijn.Zijzullenechter,indebeschreven omstandigheden ,
slechtseengeringeffecthebbenopdelangerentevoeten ende
basistarieven vandebanken .Sedertfebruari1987hebbendewisselkoersen zichgestabili­
seerd.NadeOvereenkomst vanhetLouvrehebbensoepele
renteaanpassingen —diein1987toteennieuwetoenamevan
hetrenteverschil tussendeVerenigde StatenendeBondsre­
'publiekDuitslandhebbengeleid—enbelangrijke interven­
tiesopdewisselmarkten hetmogelijkgemaaktdekoersan­
ticipatiesopkortetermijnopgeloofwaardige wijzete
stabiliseren ondankshetvoortbestaan vaninternationale
betalingsbalansonevenwichtigheden .
Demeestelandenhebbeninhetkadervanhetwissel­
koersmechanisme vanhetEMSeenmonetaire politiek
gevoerdwaarinmeerrekeningwasgehoudenmetdeecono­
mischeontwikkeling indepartnerlanden .Afgeziennogvan
intramarginale interventies werdmeerdaninhetverleden
gebruikgemaaktvandekorterentevoeten omdebilaterale
pariteitenvandemuntendieaanhetwisselkoersmechanisme
vanhetEMSdeelnemen ,testabiliseren .Zozijndekorte
rentevoeten indeBondsrepubliek Duitslandtussenheteinde
van1986endezomervan1987metbijna1puntverlaagd,
terwijlzijinFrankrijkslechtsingeringematezijngedaald.De
monetaire autoriteiten houdenthansbijdevaststelling van
huninternemonetaire streefcijfers meermetexternever­
eistenrekening,althanszolangdaardoordenagestreefde
internestabilisatie nietingevaarkomt.5.2.Liberalisatie vanhetkapitaalverkeer enversterking
vanhetEMS
Deliberalisatie vanhetkapitaalverkeer maaktdeeluitvan
eenruimeredoelstelling ,namelijkdevoltooiing vande
internemarktmetbehoudvaneconomische enmonetaire
samenhang .Inhetafgelopen jaarzijnreedsbelangrijke
vorderingen gemaaktnaardeliberalisatie vanhetkapitaal­
verkeerindeGemeenschap .
Op17november 1987heeftdeRaadeennieuwerichtlijn
aangenomen waarbijdeliberalisatieverplichting werduitge­
breidtotdriesoortenverrichtingen (*).Derichtlijnisin
werkinggetredenop1maart1987,maaraanSpanjeen
Portugalwerduitstelverleend (respectievelijk toteind1990
eneind1992).Ondanksdedalingvandekorterentevoeten endeinflatietot
midden1987blijftdelangerentéhoog;inenkelelandeniszij
indelaatstemaandenzelfsopgelopen .Inseptember 1987lag
hetgemiddelde ervanindeEMS-landen ietsbovenhetpeil
vanoktober1986,terwijldekorterentevoeten inhet
algemeenietswarengedaald .Hetverschiltussendelange
rentevoeten enhetinflatiepercentage isoverigensnogzeer
groot.Desnelledalingvandeinflatieindelaatstejarenkomt
nognietinallelandenvolledigtotuitingindeinflatoire
verwachtingen ,zodathetverwachte verschilovereenlangere
periodetussendenominalerenteendeinflatie,débelangrijke
factorvoordeinvesteringen ,vermoedelijk kleinerisdan
hetgeenthansvaltwaartenemen.Nietteminzoudenverdere
stijgingenvandelangerentevoeten ,ondanksdebelangrijke
toenamevanderentabiliteit vandevasteinvesteringen ,
ontmoedigend kunnenwerkenopdeinvesteringen vanhet
bedrijfsleven endeinspanningen totsaneringvandebegro­
tingindelandenmeteenhogeoverheidsschuld (zie
kader).Verscheidende Lid-Staten —Denemarken ,Frankrijk ,Italië
enSpanje—hebbenreedsliberalisatiemaatregelen getroffen
dieverdergaandanderichtlijnofdeToetredingsakte .De
Bondsrepubliek Duitsland ,Nederland ,hetVerenigd Ko­
ninkrijken—ondervoorbehoud vaneendubbelewissel­
markt—BelgiëenLuxemburg kenneneenvolledigvrij
kapitaalverkeer .AfgezienvandenieuweLid-Statenhandha­
venslechtstweelanden—Griekenland enIerland—op
grondvandevrijwaringsclausule vanartikel108,lid3,van
hetVerdragrestrictiesopbepaalde,normaalgeliberaliseer­
de,kapitaaltransacties .
DitallesvormtvoordeCommissie aanleiding omvoortte
werkenaanhaarinitiatiefvanmei1986omhetkapitaalver­
keerindeGemeenschap tegenhetjaar1992volledigte
liberaliseren .Eennieuwrichtlijnvoorstel indiezin,waarin
rekeningisgehoudenmetdebijzonderetoestandinbepaalde
Lid-Staten envoorzien isinmaatregelen tegenernstigeEenverlagingvandelangerentevoeten iswenselijk .Het
recenteverloopvandelangeendekorterentebewijstechter
datdemonetaire autoriteiten slechtseenbeperkteinvloed
hebbenopdelangerente.Eenverderedalingvandekorte
rentediesamenzougaanmeteenbuitensporige liquidi­
teitsaangroei ,zouzelfstothogerelangerentevoeten kunnen
leidenalsdaardoordeinflatoireverwachtingen meergespan­
nenzoudenworden.Naastbinnenlandse factorenkomenin
delangerentevoeten trouwensookspanningen opde
internationale kapitaalmarkten totuiting.Demonetaire(!)Handelskrediet oplangetermijn,aankoopvannietterbeurze
verhandelde effectenentoelatingvaneffectentotdekapitaal­
markt.

Nr.L394/26 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.87
verstoringen vandegeldmarkt ,zalbinnenkort bijdeRaad
wordeningediend .middellange termijnverbeterd ,waarbijisuitgegaanvaneen
reeksmacro-economische indicatoren diespeciaalvoorhet
EMSzijngedefinieerd maarinhungebruikcomplementair
zijnmetdiewelkeopinternationaal vlakzijnovereengeko­
men.DitvoorstelvandeCommissie zalvergezeldgaanvantwee
voorstellen betreffende hetgebruikvandeinstrumenten ter
ondersteuning vandebetalingsbalansen waardoorhetpro­
grammatotliberalisatie vanhetkapitaalverkeer zalworden
gesteund .Degroterekapitaalmobiliteit maakthetnoodzakelijk datop
spanningen inhetstelselsnelwordtgereageerd .Desamen­
werking,welkeopeenruimeconsensus overdemonetaire
politiekgebaseerdblijft,zalvoortaansterkergerichtzijnop
hetkoersverloop opkortetermijn,hetgeenvooralbetekent :
soepelergebruikvandetoegestane fluctuatiemarges ,gecoör­
dineerdbeheervanderenteverschillen enverbetering vande
praktijken envoorwaarden voorinterventies aanoftussende
marges .Opheffingvanwisselcontroles iseennoodzakelijke maarniet
voldoende voorwaarde voordeinvoeringvaneengeïnte­
greerdfinancieel systeem;bovendien iseenwerkelijk vrij
verkeervanfinanciële dienstenineenkadervanvoldoende
geharmoniseerde voorschriften nodigomdebesparingen te
beschermen ,eeneerlijkeconcurrentie tussenfinanciëletus­
senpersonen teverzekeren enhetrisicooptesterkedistorsies
indekapitaalbewegingen tevoorkomen .Degoedkeuring en
uitvoering vandevoorstellen uithetWitboekoverde
voltooiing vandeinternemarkt,opzichzelfgeenvooraf­
gaandevoorwaarde voordeliberalisatie vanhetkapitaalver­
keer,zalhetmogelijkmaken,voorzoverhetomzorgvuldig
toezichtgaat,eendergelijkkadertotstandtebrengendat
aangepast isaandeveranderde financiëleachtergrond inde
wereld.Maatregelen dieopfiscaalgebiedmoetenworden
getroffenzijndeonderlinge toenadering vandevennoot­
schapsbelasting eneennauweresamenwerking tussende
bevoegdeautoriteiten bijdebestrijding vandebelastingont­
duiking .Ookhieriseenbeteretoezichtprocedure ingevoerd om
snellerophetspoortekomenvanspanningen inhetsysteem
enaftesprekenmetwelkemiddelendiezullenworden
bestreden .
Dezepragmatische benadering gaatsamenmetbepaalde
nuttigeveranderingen indeEMS-mechanismen ,zoalsver­
lengingvandemaximalelooptijdvandefinanciering opzeer
kortetermijn(vantweeeneenhalvetotdrieeneenhalve
maand),verdubbeling vanhetmaximumbedrag datautoma­
tischkanwordenhernieuwd enwijziging vande„de
facto"-aanvaardbaarheidslimiet vandeofficiëleEcuvan50
in100%.Tenslotte isovereengekomen dateenvermoeden
vantoegangtotdefinanciering opzeerkortetermijnonder
bepaaldevoorwaarden zalbestaanvoorinterventies tussen
demarges.Opheffingvanwisselcontroles tussendeEuropesevaluta'sen
verdereintegratievandegeld-endekapitaalmarkten zijn
belangrijke stappennaardemonetaireeenmaking .Deextra
beperkingen diedeLid-Staten tengevolgedaarvanzullen
ondervinden bijhetvoerenvanhunmonetaire politiek,
mogengeenverzwakking meebrengen vandestabiliteitvan
dewisselkoersen ,eveneenseenvoorwaarde voordevoltooi­
ingenduurzaamheid vandeinternemarkt.
5.3.Budgettaire ontwikkelingen enbegrotingspolitiekSamenwerking enconvergentie ophetgebiedvandeecono­
mischeendemonetaire politiekenversterking vande
beheers-enwerkingsmechanismen vanhetEMSblijvendus
noodzakelijk .HetMonetair ComitéenhetComitévan
Presidenten vandecentralebankenwerdop12januari1987
doordeRaadvanMinistersvanFinanciënopgedragen te
onderzoeken metwelkemiddelendezeversterking inde
praktijktotstandkanwordengebracht .Dewerkzaamheden
vandetweecomités,ondermeeropbasisvanvoorstellen van
deCommissie ,hebbeneenaantalvoorstellen opgeleverd tot
verbetering vandecontroleopdeeconomische enfinanciële
ontwikkelingen vandeGemeenschap .InhetComitévan
Presidenten werdookovereenstemming bereiktovereen
aantalbeleidswijzigingen voorhetEMS.Aldezevoorstellen
werdenunaniem onderschreven doordeministers van
Economische ZakenenFinanciënopeeninformelevergade­
ringvandeRaadteNyborgop12september 1987.Dein1982begonnendalingvandeoverheidstekorten inde
Gemeenschap zetzichvoort:verwachtwordtdathettekort
ditjaargemiddeld 4,5%vanhetBBPzalbedragen ,tegen
4,8%in1986enongeveer5,5%in1982.Dedalingvan
1987isechterkleinerdanhetgeeninhetlaatsteeconomisch
jaarverslag (1986/1987)inhetvooruitzicht werdgesteld.
Ditisvooralteverklaren doordeeffectenvandeniet-ver­
wachtegroeivertraging in1987opdefiscaleenparafiscale
ontvangsten enbepaaldeuitgaven .Overigens neemtde
verhouding tussendeoverheidsschuld enhetBBPnogsteeds
toe,maarietstragerdanaanhetbeginvandejarentachtig
(zietabel38).Defiscaleenparafiscale druk(directeen
indirectebelastingen ensocialebijdragen),dieindejaren
zestigenzeventigsteedszwaarderwasgeworden ,heeftzich
gestabiliseerd ophetniveauvanhetbeginvandejaren
tachtig,behalveinenkeleLid-Staten waarhijisafgenomen .
Voortslaathetzichaanziendatdelopendeuitgaveninde
Gemeenschap alsgeheelinbeperktematezullenblijven
toenemen maardathetaandeelervaninhetBBPsterkzalOmdesamenhang enverenigbaarheid vandeverschillende
beleidsmaatregelen vandeLid-Staten enderesultatendaar­
vanteverzekeren isdeprocedure betreffende hettoezichtop

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/27
verminderen ,terwijlhetaandeelvandeoverheidsinvesterin ­
genvrijwelconstantzalblijven.Nederland vormenhetoverheidstekort endeoverheids­
schuldeveneenseenbelangrijke belasting,dieechternietzo
grootisalsindeanderelandenvandegroep.Dezevenlanden
vandezeeerstegroepdoenindiversemateaanzienlijke
inspanningen omdeopenbarefinanciëntesaneren.Geschat
wordtdatdaardoorhunbegrotingssaldo ,exclusiefrente,
tussen1985en1988met2tot4procentpunten vanhetBBP
zalverbeteren .Wegensdezwakkegroeiendebetrekkelijk
hogereëlerentevoeten gaatditechtermetbelangrijke offers
gepaard .Eenelementvandecommunautaire samenwerkingsstrategie
isdatdebudgettaire keuzentotdeversterking vanhet
produktiepotentieel moetenbijdragen ,terwijlgestreefdmoet
wordennaareenontwikkeling vandeoverheidsschuld die
houdbaar isopmiddellange termijn.Demiddelenwaaraanin
ditverbanddevoorkeurmoetwordengegevenzijneen
geleidelijke verlichting vandebelastingdruk enbijzondere
inspanningen ophetgebiedvanrendabeleoverheidsinveste­
ringen(ziehoofdstuk 3.2).Metdergelijke maatregelen
wordendeaanbodvoorwaarden verbeterd entegelijkde
vraagondersteund .Debegrotingspolitiek wordtsteeds
belangrijker ,zowelwegensdeinternationale doseringvan
economische beleidsmaatregelen omdebetalingsbalansone ­
venwichtigheden teverminderen ,alswegensdebeperkingen
waaraandemonetairepolitiekonderhevig isalshetgaatom
hetactiefstimuleren vandegroei(ziehoofdstuk 5.1).Het
gaateromdatdevoorwaarden gunstigblijvenvooreen
krachtige ,duurzame groeiendusnietdatopkortetermijn
eengrotereinterneabsorptietotstandwordtgebrachtdieeen
snellevermindering vanhetlopendeoverschottotgevolgzou
hebbenengeenblijvende effectenopdegroeiende
werkgelegenheid .
Inveellandengaathetvoor1988uitgestippelde begrotings­
beleidreedsinderichtingvandesamenwerkingsstrategie .Zo
wordenbelastingverlagingen VerwachtindeBondsrepubliek
Duitsland ,Frankrijk ,hetVerenigdKoninkrijk ,Spanje,
BelgiëenNederland .Ookbijdeoverheidsinvesteringen isin
enkelelanden,zoalsdeBondsrepubliek Duitsland ,Frankrijk
enDenemarken ,reedseenoplevingwaarneembaar .In
anderelandendaarentegen loopthetaandeelvandeover­
heidsinvesteringen inhetBBPonderinvloedvanbudgettaire
restrictiesnogsteedsterug(zietabel40).Indetweedegroeplandendaarentegen isdebegrotingssitua­
tiegunstiger .InDenemarken ,deBondsrepubliek Duitsland ,
Frankrijk ,hetVerenigdKoninkrijk enLuxemburg neemtde
verhouding tussendeoverheidsschuld enhetBBPveeltrager
toeofneemtzijzelfsaf,terwijlhetniveaureedsveellagerlag
danindeanderelanden.In1987bedraagthetsaldoopde
overheidsbegroting inpercentvanhetBBP-2,8%in
Frankrijk +1,9%inDenemarken en+2,8%inLuxem­
burg.FrankrijkendeBondsrepubliek Duitslandmakenreeds
vandemargewaarover zijbeschikken gebruikomdegroeite
ondersteunen ,ofhebbendatalthansgeplandvoor1988.
Hunbegrotingssaldo wordt,evenalstrouwensdatvan
Denemarken ,beïnvloed doordegroeivertraging ,welke
fiscaleminderopbrengsten enextra„crisis"-uitgaven tot
gevolgheeft.Ditheeftin1987reedstoteenstijgingvanhet
tekortvandeoverheidindeBondsrepubliek Duitsland
geleid.InDenemarken zalhetbegrotingsoverschot in1987
en1988kleinerworden,ondanksderestrictieve maatregelen
diezijngetroffenomhetbetalingsbalansevenwicht teherstel­
len.InFrankrijkheeftderegeringzichtotdoelgesteldhet
algemenetekortvandeoverheidtussen1986en1988te
verlagenvan3tot2,3%vanhetBBP.Inzovergeenvandeze
landenopeenmeerdynamische ontwikkeling indepartner­
landenkanrekenen,beschikthetslechtsoverbeperkte,
indienalaanwezige ,speelruimte .InhetVerenigdKoninkrijk
blijftdenominalegroeivanhetBBPvrijkrachtigendereële
groeiindebuurtvan3%,terwijldestijgingvande
BBP-prijzen ietsoploopt .Dedepreciatie vanhetpond
sterlingtotinheteerstehalfjaarvan1987waseenstimulans
voordeuitvoer;hetloonverloop isbevorderlijk voorhet
gezinsverbruik maarhetdraagtnietbijtotdeverbetering van
derentabiliteit .Deregeringheeftdanookbeslotenhet
begrotingstekort verderterugtedringenenzelfssnellerdan
indefinanciëlestrategievoordemiddellange termijnwas
gepland.Devoornaamste beperkende voorwaarden voordeover­
heidsfinanciën zijn:deeigenlijkebegrotingsbeperking ende
positietenopzichtevanhetbuitenland .Hetbelanghiervan
verschiltvanlandtotland.
Watdeomvangvandeoverheidstekorten endeoverheids­
schuldbetreftisdehuidigepositiezeeruiteenlopend .De
gevolgdekoerswordtechtersteedsmeerconvergerend .
Schematisch gezienkanonderscheid wordengemaakttussen
tweegroepenlanden.Indeeerstegroepbedraagthettekort
vandeoverheidmeerdan5%vanhetBBPeninsommige
gevallenzelfsbijna10%.Deverhouding tussendeover­
heidsschuld enhetBBP,diereedshoogligt,neemtnogsteeds
sneltoeineentempovan3tot8%perjaar.Dezeverhouding
isbijzonderhooginBelgië,IerlandenItalië:bijnaofzelfs
meerdan100%vanhetBBP.InGriekenland enPortugalligt
zijlager(60tot70%),maarbedraagthetbegrotingstekort
nogsteedsbijna10%vanhetBBP.Inbeidelandenkande
groterenoodzaaktotniet-monetaire financiering vanhet
tekortomhetdesinflatieproces voorttezettendeoverheids­
schuldnogdoenoplopen,zodathetdestedringender wordt
deopenbarefinanciëngrondigtesaneren.InSpanjeenDeverschillen inbudgettaire ontwikkeling tussendetwee
groepenlandenhoudenbelangrijke risico'sin.Zijbemoeilij­
kendetaakvandeautoriteiten deGemeenschap snellerloste
makenuithetprocesvantragegroeiwaarinzijopmiddel­
langetermijngevangenlijkttezitten.Indeeersteplaats
bestaathetgevaardatindelandenwaardeoverheidsschuld
inbuitensporige matetoeneemtnogrestrictievere sane­
ringsmaatregelen zullenmoetenwordengetroffenomde

Nr.L394/28 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.87
gehoudenmetdeinflatoirerisico'sdiemetdergelijkemaat­
regelenverbonden zijn.Zijmoetenduswordenopgenomen
ineengeheelvaneconomische maatregelen dieexplicietop
prijsstabiliteit gerichtzijn.gevolgenvoordebelastingontvangsten tecompenseren van
eengroeidievrijwelnietdoordeuitvoerwordtgesteund .Dit
heeftnietalleennegatievegevolgenvoorhuneigengroei,
maarookvoordieindepartnerlanden ,wierspeelruimte dus
kleinerwordt.Hetconvergentie -ensaneringsproces zaldus
sterkwordenafgeremd,hetgeeninhoudtdatdetaakvande
monetaire autoriteiten moeilijkerwordtendeconvergentie
naarlagerereëlerentevoeten vertraagt .Bovendien zullen
bepaaldelandenwaardegroeinogbovenhetcommunautai­
regemiddelde ligt,inhetbijzonderSpanje,ItaliëenPortugal,
snelgedwongen worden (alszijdatnietalzijn)eenrestric­
tieverbeleidtevoerenomhunbetalingsbalans tebescher­
men.Ditisnadeligvoorhetintracommunautaire handels­
verkeer,datthanseenbelangrijke factorisinhetconjunc­
tuurverloop .Daardoorzoudenvoordezelandendevoorde­
lenverlorengaanvandeinterneaanpassingsmaatregelen die
zijreedshebbengenomenenmoetenvoortzetten ,zodatzij
nietmeerindezelfdematealsthanstotdegroeiinde
Gemeenschap kunnenbijdragen.
Dezeongunstige ontwikkelingen zoudennogernstigerwor­
denalsdewereldhandel verderverzwaktofdewaardevande
dollarnogmeerdaalt:datzouhetbeginzijnvaneennieuwe
groeivertraging indeGemeenschap .Indatgevalishetzaak,
zoalstrouwens reedsindeconclusies vandeRaadEcono­
mischeZaken/Financiën vanjuli1987isonderstreept ,
klaartezijnomoppositievewijzeeninhetkadervaneen
gemeenschappelijke inspanning zichdeinterdependentie
tussendeeconomieën tennuttetemaken(ziehoofdstuk 3.3).
Datzoubijdragentotdeverwezenlijking vandeinterne
doelstellingen vandeGemeenschap enhetherstelvande
betalingsbalansen indewereldbijeentoereikend groei­
peil.Doordat deeconomische toestand indeverschillende
Lid-Staten zouiteenloopt ,zaldebijdragevaniedervanhen
toteensamenwerkingsoplossing ingevalvaneenverdere
verzwakking vandegroeiooknietdezelfdezijn.Zozullen
Denemarken enFrankrijk wegenshunexternepositieeen
negatiefgroeiverschil tenopzichtevanhunvoornaamste
handelspartners moetenhandhaven entegelijkertijd hun
produktiepotentieel stimuleren .Hetnogsteedszeergrote
tekortopdelopenderekeningvandebetalingsbalans van
Denemarken heeftbelangrijke gevolgenvoordeeconomische
politiekvandatland.InFrankrijk zullendevoor1988
geplandebelastingverlagingen totdebinnenlandse groei
bijdragenbinnengrenzendieverenigbaar zijnmetdebeta­
lingsbalansbeperkingen .Dezelandendienenechterbereidte
blijvenbijkomende budgettaire maatregelen tetreffenom
huninternegroeitestimuleren zodrahuninspanningen om
hetconcurrentievermogen vanhuneconomieteverbeteren
enhetbeleiddathunpartnerlanden indeGemeenschap
voereneengunstigeuitwerking hebbenophunpositieten
opzichtevanhetbuitenland .IndeBondsrepubliek Duitsland
zullendevoor1988geplandebelastingverlagingen denood­
zakelijkeovergangnaareenopbinnenlandse krachten
steunende groeivergemakkelijken .Zijleidentotenige
verslechtering vandebegroting ,diereedsnegatiefbeïnvloed
isdoordegroeivertraging .Extrabegrotingsimpulsen zijn
voorlopig nietgoedmogelijkalshetlandalleenmoet
handelen .Dankzijdereedsverwezenlijkte versterking van
hetproduktiepotentieel zouDuitsland echterallevoordeel
kunnentrekkenvanactiesinsamenwerking metzijnpartners
indeGemeenschap ,zodatzijnspeelruimte geleidelijk groter
zouwordenenhetkanovergaantoteensnellereuitvoering
vanhetprogramma vanbelastingverlagingen datvoorde
jarenna1988geplandis.InhetVerenigdKoninkrijk ishet
inflatiegevaar thansgroter.Matiging vanhetnominale
loonverloop zouditrisicoverkleinen engunstigzijnvoorhet
concurrentievermogen vandeBritseeconomie ,zodatde
voorwaarden voorinvesteringen enwerkgelegenheid kunnen
verbeteren .NadeOvereenkomst vanhetLouvrehebbende
autoriteiten tekennengegevendatzijdewisselkoers vanhet
pondsterlingzullenstabiliseren :ditkanereveneenstoe
bijdragendeinflatieintedijken.Ditlandzouhetdynamisme
indeGemeenschap echtervooraleendienstbewijzenalshet
zijnnogsteedshogereëlegroeizouhandhaven ende
monetaire stabiliteit bevorderen .Opdatdezeinspanning duurzame effectenzouhebben,
moeteniniedervandeLid-Staten debelangrijkste ma­
cro-economische evenwichtigheden wordengehandhaafd ,
waarbijvooralwordtgedachtaanopmiddellange termijn
houdbarebegrotings -enbetalingsbalanssaldi .Bijhetvast­
stellenenprogrammeren vaneventuelemaatregelen moet
ookrekeningwordengehouden metdeeconomische toe­
standiniederland.
Slechtsdevijflandenmeteenvrijgunstigebegrotingssituatie ,
endiebijna70%vanhetBBPvandeGemeenschap
vertegenwoordigen ,zijnthans,wathetbudgettaire betreft,
instaateenactievegroei-impuls tegeven.
Delandenmeteenonzekerebegrotingssituatie zoudeninde
eersteplaatsdevoordelen vaneensnelleregroeiinhun
partnerlanden moetenbenuttenomhunbudgettaire sane­
ringsdoelstellingen teverwezenlijken bijeenhogereecono­
mischegroei.Ookindezegroeplandenisdesituatiezeer
verschillend .InBelgiëenNederland blijftdegroeizwak.
Beidehebbeneenoverschotopdebetalingsbalans enonder­
houdenintensieve betrekkingen methunpartnersinde
Gemeenschap .ZijzoudenallevoordeelhebbenbijeenmeerAlsdezesteuneenonderdeelvaneensamenwerkingsoplos ­
singzouzijn,zoudendeeffectenervanophetbegrotings -of
hetbetalingsbalanssaldo wordenverkleind .Geïsoleerd
optredenkanalsnelleidentotonhoudbare externeof
budgettaire onevenwichtigheden zondereenduurzame
invloedopdegroei.Bovendien moetrekeningworden

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/29
belangrijke invloed.Aldusisnogmaalsbevestigddatieder
landbijzijneconomische besluitvorming rekeningmoet
houdenmetdecommunautaire dimensie .dynamische Gemeenschap .Eengroteregroeibijhunpart­
nerlanden biedthenruimteomdebinnenlandse bestanddelen
vandevraagtestimuleren metbehoudvanhundoelstellingen
inzakegeleidelijke vermindering vanhetbegrotingstekort ,of
omhetbudgettaire saneringsproces tebespoedigen .In
Spanje,ItaliëenPortugalzaldegroeiin1988ietslagerliggen
danin1987maarblijfthijhogerdanhetgemiddelde inde
Gemeenschap ,zodatdezedrielandeneenbelangrijke bijdra­
geleverentotderelatiefkrachtigeexpansievandeintracom­
munautaire handel.Alsdegroeiindeanderelandenzou
toenemenzoudendezedrielandenhunhuidigegroeitempo in
standkunnenhoudenofzelfsnogverhogenentegelijkertijd
eenhoudbareexternepositiehandhaven en,zoalsgeplandof
zelfsnogsneller,hunbegrotingstekort beperken .InGrieken­
landenIerland ,tenslottegaathetsaneringsproces gepaard
meteenzeertragegroei.Griekenland heeftbovendien eente
groottekortopzijnbetalingsbalans .Voorbeidelandenblijft
hetdusvanprimairbelanghunopenbarefinanciëngezondte
maken.Devertraging vandeaangroeivandegeldhoeveelheid zet
zichvoort,maarinietsminderematedanvoorheen .Denog
sterkereverlangzaming vanhetprijzen-enhetkostenverloop
biedtruimtevoorreëlegroei.Waakzaamheid isechter
gebodenomtevoorkomen dateenliquiditeitenoverschot in
deeconomie ontstaat .NadeOvereenkomst vanhetLouvre
heeftdekoersvandedollarzichenigszinsgestabiliseerd .In
hetEMSheefteensoepelerbeheervandegeldmarkt erbeter
daninhetverledentoebijgedragen debilateralepariteitente
stabiliseren .Eengeloofwaardig ,blijvendopstabiliteit
gerichtmonetairbeleiddoetdelangerentevoeten verder
dalen,maardezeblijvenhoogondanksdeverlaagdekorte
rentevoeten endeafgenomen inflatie.InhetEMSkunnen
dergelijke maatregelen ertoebijdragen gemakkelijker de
spanningen teboventekomendiehetgevolgzoudenkunnen
zijnvandereedsversneldeliberalisatie vanhetkapitaalver­
keer.Ookdeinseptember 1987doordeRaadEconomische
Zaken/Financiën teNyborggemaaktevorderingen zouden
daartoekunnenbijdragen .Daardemonetaire politiekniet
langerrisicoloosdegroeiactiefkanondersteunen ,valtthans
eenbelangrijkere taaktoeaandebegrotingspolitiek ,mede
omhetinternationale pakketvaneconomische beleidsmaat­
regelenteverbeteren .Hetbegrotingstekort neemtgemiddeld
indeGemeenschap nogsteedsietsaf.Debegrotingsricht­
snoerenvoor1988gaaninderichtingvandesamenwer­
kingsstrategie enbetekenen eenverbetering vandeaanbod­
voorwaarden metenigesteunaandevraag.Alszijworden
uitgevoerd alsonderdeel vaneeneconomische politiekdie
blijvendopstabiliteitgerichtis,zullensnellerebelastingver­
lagingenenextraoverheidsinvesteringen —dieverenigbaar
moetenblijvenmeteenopmiddellange termijnhoudbare
positiewatdeoverheidsschuld betreft—degroeidetermi­
nantennogkunnenversterken .Detenuitvoerlegging van
groei-ondersteunend begrotingsbeleid stuitopnationaalvlak
echtervaakopbeperkende voorwaarden inzakebetalingsba­
lans-ofbegrotingsevenwicht .Dezezoudenkunnenworden
verlichtdooreengemeenschappelijke ,goedindetijdgeor­
ganiseerde inspanning dieopdebestaande interdependentie
tussendeLid-Staten isafgestemd .Inhetgevalvaneennieuwe
groeivertraging zoudenvijflandenindeGemeenschap wier
begrotingssituatie gunstiger isinuiteenlopende mateen
omstandigheden aaneendergelijke inspanning kunnen
deelnemen ,terwijldeanderelandendeeffectenvande
groteregroeiindepartnerlanden kunnenbenuttenomhun
openbarefinanciëntesaneren,indienmogelijkbijeenhogere
groei.Daardoorzouhetmogelijkwordenhetconvergentie­
procesopbudgettair gebiedtebespoedigen enwordthet
gevaarkleinerdatbepaaldelandenhuneigengroeimoeten
afremmenomdatdebudgettaire en/ofexternebeperkingen
ernstigerworden,hetgeenooknegatieve gevolgenzou
hebbenvoordepartnerlanden .Hoemoeilijkeengezamenlijke oplossingookterealiseren
mogezijn,indehuidigeomstandigheden moeteraanworden
gedacht,metnamewegensdeonzekerheden diedewereld­
economie bedreigen .Alsdegroeinogverdervertraagt
zoudengoedindetijdgeplandemaatregelen dieaande
omstandigheden iniederlandaangepast zijneengemiddeld
begrotingstekort indeGemeenschap kunnenopleverendat
ietsbovendehuidigeramingligt(4,5%vanhetBBPin
1988).Ineensituatievanzichbeteraanpassende marktenen
eensterkverhoogde rentabiliteit vanhetproduktieve kapi­
taalkunnendeeffectenvandergelijkemaatregelen ,uitge­
druktineconomische groei,toenamevandeinvesteringsac­
tiviteitendusookvandebelastingontvangsten ,gunstiger
zijndanaanheteindevandejarenzeventigofhetbeginvan
dejarentachtigwerdverwacht .Depositievegevolgenvan
eendergelijkebudgettaire stimulanszullendestebelangrijker
zijnnaarmateereengroteraantallandenaandeelneemt ende
oorspronkelijke prikkeldaardoor iniederlandsnellertot
extrabelastingontvangsten leidt.Dedaaruitvoortvloeiende
blijvendeversterking vandegroeiindeGemeenschap zoueen
bijdragebetekenentotdevoornaamste internedoelstelling ,
welkenogsteedsdevermindering vandewerkloosheid is,en
hettegelijkertijd gemakkelijker makenhetprobleemvande
internationale betalingsonevenwichtigheden optelossen.
Dehoofdstukken perlandinhettweededeelvanditverslag,
waarinbeleidsaanbevelingen wordengegeven,stellende
lezerinstaatzicheenideetevormenvandebeperkende
voorwaarden waarmeeiederlandafzonderlijk wordtgecon­
fronteerd .Ongeacht ofhetgaatomhettekortopde
betalingsbalans ofhetgeennodigisomdebegroting te
saneren,debelastingen teverlagenofdeoverheidsinveste­
ringentevergroten ,degroeivertraging heeftsteedseen

Nr.L394/30 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.87
Groeienwerkgelegenheid
Indeperiode1983-1986 bedroegdereëlegroeivanhetbrutobinnenlands produktindeGemeenschap
minderdandehelftvandegroeiindejaren1960-1973 maarnamdewerkgelegenheid bijnaeenszo
sneltoe.Volgensdemiddellange-termijnprognoses 1986-1991 zaldezevoorhetwerkgelegenheids­
beleidgunstigeverhouding tussendegroeiendewerkgelegenheid zichhandhaven (zietabel1).
TABEL 1
Groeienwerkgelegenheid indeGemeenschap
Gemiddelde procentuele verandering perjaar
1960-1973 1973-1979 1979-1983 1983-1986 1986-1991 (>)
ReëelBBP 4,8 2,4 0,8 2,4 2,6
Werkgelegenheid 0,3 0,1 -0,6 0,5 0,6
(')Prognose .
Bron:DienstenvandeCommissie .
Degroeidrempel waarboven eenstijgingvandewerkgelegenheid mogelijkwordtligtthansveellager
danindejarenzestig.DedienstenvandeCommissie hebbengeraamddatdezedrempelindejaren
zestigop4,2%reëlegroeilag,indeperiode1973-1979 op2,1%enindeperiode1979-1987 op
1,7%.
GRAFIEK
Minimumgroei voortoenamevandewerkgelegenheid
4,2%(M
2,1% 1
1,7% 1
1960-1973 1973-1979 1979-1987
(l)Dewerkgelegenheid breidtzichuitalsdezejaarlijksegroeivanhetBBPwordtoverschreden .
Bron:Ramingen vandedienstenvandeCommissie .
Datdegroeiindelaatstejarenmeerwerkgelegenheidscheppend isgeworden isgeennieuwverschijnsel
maarslechtsdevoortzetting vaneentendensdiezichtijdensdeeersteaardoliecrisis van1973begonaf
tetekenen.Aangenomen magwordendatdezetendensindejarentachtigkrachtiger isgeworden ,
maardeoorzakenervanzijnverschillend .
Devoornaamste factorenwaardoorhetwerkgelegenheidscheppende vermogenvandegroeitoeneemt
zijn:
a)devermindering vandegemiddelde arbeidsduur perwerknemer ,waardoorhetarbeidsvolume
tusseneengroteraantalpersonenkanwordenverdeeld .Dezevermindering kantotstandworden
gebrachtdoorverkorting vandewekelijkse arbeidstijd ,verlenging vandejaarlijksevakantieen
uitbreiding vandedeeltijdarbeid ;

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/31
b)destructurele verschuiving naardedienstensector .Volgensdedriesectorentheorie wordt
naarmatedewelvaarttoeneemteengrotergedeeltevanhetnationaalinkomenaandiensten
besteed.Daardedienstensector overhetalgemeenarbeidsintensiever isdandeproduktiesector ,
neemtdoordezeontwikkeling hetwerkgelegenheidscheppende vermogenvandegroeitoe;
c)devertragingvanhetsubstitutieproces kapitaal/arbeid,hetgeenbetekentdatdeuitbreiding van
hetnationaalproduktinverhouding metmeerarbeidenminderkapitaaltotstandkomt.De
tendenstotgroterekapitaalintensiteit begintteverzwakken .Doordevertraging vanhet
substitutieproces vanarbeiddoorkapitaalwordtdestijgingvandegemiddelde arbeidsproduk­
tiviteitafgeremd .Degroeiwordtmeerwerkgelegenheidscheppend .
Dezedriefactorenzijntegelijkwerkzaam enhetisdusonmogelijk deinvloedvanelkervanexactte
meten.Zijzijntrouwensnietdeenigeverklaring voorhetgroterewerkgelegenheidscheppende
vermogenvandegroei.
Indeviergroteindustrielanden vandeGemeenschap (EUR4)isdegemiddelde arbeidsduur per
werknemer inmiddelsmetbijna1%perjaarverminderd (zietabel2).Indejarenzestigenzeventig
gingdearbeidsduurverkorting gepaardmeteengeringeuitbreiding vandewerkgelegenheid (0,1tot
0,2%perjaar);indeperiode1980-1985 vormdezijnietmeerdaneenremopdeachteruitgang vande
werkgelegenheid .Terwijlindejarenzestigenzeventigdevermindering vandewekelijksearbeidsduur
endeverlengingvandejaarlijksevakantieinhetcentrumvandebelangstelling stonden,isindelaatste
jareneenbelangrijke bijdragegekomenvandedeeltijdarbeid .Hetbelangdaarvankanworden
afgelezenuittabel3.Indeperiode1983-1985 wasdetoenamevanhetaantalarbeidsplaatsen vrijwel
uitsluitend hetgevolgvandeuitbreiding vandedeeltijdarbeid ;hetaantalwerknemers meteen
volledigebetrekking namzelfsietsaf.Decijfersbewijzendatheteffectvaneenarbeidsduurverkorting
(perwerknemer )nietalleendoordeomvangvandegemiddelde verkortingwordtbepaald,maarook
doordematewaarindegemiddelde arbeidstijdverkorting hetgevolgisvaneenuitbreiding vande
deeltijdarbeid danwelvaneenvermindering vandearbeidstijd vandewerknemers meteenvolledige
baan.
Terwijldedeeltijdarbeid zichvooralindedienstensector heeftuitgebreid (hetaandeelervaninde
totalewerkgelegenheid isgestegenvan16,1%in1983tot17,3%in1985),valtookeengeringe
toenamewaartenemenindeindustrie (van5,1%in1983tot5,7%in1985).Hijkomtthansook
meervoorbijmannen (3,4%vandemannelijke werknemers in1985,tegen2,8%in1983),maar
tochnogsteedshetmeestbijvrouwen (28,7%vanhetaantalvrouwelijke werknemers in1985,tegen
24,4%in1983).
Opgemerkt moetwordendatdeuitbreiding vandedeeltijdarbeid inbelangrijke mateverantwoor­
delijkisvoorhetgroterewerkgelegenheidscheppende vermogenvandegroei.Zolangdezevormvan
arbeiddoordebetrokkenen wordtgewenstengeenonvrijwillig tekortaanwerkgelegenheid is,zijner
geenbezwarentegen,vooralalsercollectieve arbeidsovereenkomsten overwordengeslotenenhij
geenbelangrijke nadeleninzakesocialezekerheidofcarrièremogelijkheden inhoudt.Hetblijft
evenweleenfeitdatveeldeeltijdarbeiders wordenaangeworven uitde„arbeidsreserve "(bijvoorbeeld
huisvrouwen )zodathetaantalgeregistreerde werklozen nietinverhouding afneemt .
Destructurele verschuiving naardedienstensector zetzichvoort.Hetaandeelvandezesectorinde
totalewerkgelegenheid enhetbrutobinnenlands produktisna1960steedsgrotergeworden (zietabel
4).Indelaatstejarenneemtdezetendenszelfstoe.Tot1973wasdestijgingvandebrutotoegevoegde
waardeindedienstensector ongeveergelijkaandetotaleeconomische groei;sedertdien isdegroeivan
dedienstensector groterdandievandeeconomie .Bovendien ishetwerkgelegenheidseffect vande
groeiindedienstensector delaatstejarengestegen (zietabel4).In1984en1985namdereële
toegevoegde waardeindedienstensector perjaarmetgemiddeldbijna3%toe,hetgeengepaardging
meteenuitbreiding vandewerkgelegenheid van2%.Dezepercentages bedroegen indeperiode
1973-1979 respectievelijk 3,2en1,7%.Ditgroterewerkgelegenheidseffect isvooreengrootgedeelte
toeteschrijvenaandeuitbreiding vandedeeltijdarbeid .

Nr.L394/32 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.87
Sedertdeeersteaardoliecrisis van1973isdetendenstotverhogingvandekapitaalintensiteit ende
substitutie vanarbeidindeGemeenschap afgenomen .Ditkanwordenbeoordeeld aandehandvande
bijdragevandesubstitutie vanarbeiddoorkapitaaltotdestijgingvandearbeidsproduktiviteit peruur
(zietabel5).Indeperiode1960-1973 bedroegdezeindeparticuliere sector(datwilzeggende
volledigeeconomiezonderlandbouw ,woningbouw endeopenbaresector)gemiddeld 1,8%perjaar,
tegen1,3%indeperiode1979-1986 (EUR4).Eenachteruitgang werdvooralgeregistreerd inde
Bondsrepubliek DuitslandenItalië.Dezeontwikkeling isongetwijfeld indehandgewerktdoorreële
loonmatigingen indeLid-Staten enhetovervloedige aanbodopdearbeidsmarkt .Dedruktot
rationalisatie iserdoorafgenomen .Hetaantalrendabele arbeidsplaatsen heeftzichuitgebreid .
Daardoorwerddewerkgelegenheid gestimuleerd inarbeidsintensieve sectoren (zoalsdedienstensec­
tor).Detendenstotvertragingvanhetsubstitutieproces zounogverderkunnengaandoordehuidige
experimenten metontkoppeling vanarbeidstijd enproduktietijd .Indetoekomstzalervoormoeten
wordengezorgddatallefactorenwaardoorhetwerkgelegenheidseffect vandegroeiwordtverhoogd ,
behouden blijvenenwordenontwikkeld .Tegelijkertijd wijzendegeringere stijgingvande
arbeidsproduktiviteit permanuurenvandekapitaalproduktiviteit (zietabel5)eropdathet
economisch procesaanefficiëntieheeftverloren .Deeconomische groeivraagtthansrelatiefmeer
kapitaalenarbeiddanvroeger.Vooreenkrachtige ,werkgelegenheidscheppende groeiisdus
bovendien eenmeerdanevenredige uitbreiding vandeinvesteringen nodig.
Overheidsmaatregelen hebbenereveneenstoebijgedragen degroeiindelaatstejarenmeer
werkgelegenheidscheppend temaken.In1985en1986kondaardooraanmeerdan1miljoen
werknemers indeGemeenschap werkwordenverschaft .Hetwerkgelegenheidseffect vandeze
maatregelen werdechtergedeeltelijk tenietgedaandooreenveelmindersnelletoenamevanhetaantal
overheidsbetrekkingen (gemiddeld 1%perjaarindeperiode1979-1985 ,tegen2,3%indeperiode
1973-1979 ).IndemeesteLid-Staten isthanseenstabilisatie indewerkgelegenheidsprogramma 'svan
deoverheidingetreden ombudgettaire redenen.Bijgevolgmagvandezespecifiekemaatregelen ten
behoevevandearbeidsmarkt slechtseenwerkgelegenheidstabiliserend effectwordenverwachtendus
geenverhogingvanhetwerkgelegenheidseffect vandegroei.
Samenvatting :Hetpuntwaarboven dereëlegroeivanhetbrutobinnenlands produkttotexpansievan
dewerkgelegenheid leidtbedroegindejarenvóór1973meerdan4%enisindejarentachtiggedaald
totminderdan2%.Dezetoenamevanhetwerkgelegenheidscheppende vermogenvandegroeikan
wordenverklaarddoordeverkorting vandegemiddelde arbeidsduur perwerknemer ,eenverschijnsel
waarindedeeltijdarbeid eensteedsbelangrijkere rolspeelt,endevertragingvanhetsubstitutieproces
kapitaal/arbeid,waardoordestijgingvandearbeidsproduktiviteit wordtafgeremd .Bovendien neemt
hetbelangvandedienstensector ,diezeerarbeidsintensief is,meerdanproportioneel toe.Deze
effectenkunnennietzondermeerwordensamengevoegd ,wantzijbeïnvloeden elkaar,maarzijzijn
ongetwijfeld devoornaamste oorzaakvandetoenamevanhetwerkgelegenheidscheppende vermogen
vandegroei.
TABEL2
Arbeidsvolume ,gemiddelde arbeidsduur perwerknemer entotalewerkgelegenheid
(gemiddelde procentuele verandering perjaar)
1960-1970 1970-1980 1980-1985 1980-1983 1983-1985
Bondsrepubliek Duitsland
—Arbeidsvolume -0,8 -1,2 -1,2 -1,6 -0,4
—Arbeidsduur -1,0 -1,1 -0,5 -0,3 -0,8
—Totalewerkgelegenheid 0,2 -0,1 -0,6 -1,3 0,4
Frankrijk l
—Arbeidsvolume 0 -0,4 -2,0 -3,1 -1,3
—Arbeidsduur -0,6 -0,9 -1,6 -2,1 -0,7
—Totalewerkgelegenheid 0,6 0,5 -0,4 -1,0 -0,6
Italië \||ll
—Arbeidsvolume -1,1 -0,7 0 -0,2 0,3
—Arbeidsduur -0,6 -1,2 -0,6 -0,5 -0,8
—Totalewerkgelegenheid -0,5 0,5 0,6 0,3 1,1

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/33
1960-1970 1970-1980 1980-1985 1980-1983 1983-1985
VerenigdKoninkrijk 1 I
—Arbeidsvolume -0,9 -0,7 -1,1 -3,1 2,2
—Arbeidsduur ."1,1 -0,9 -0,5 -1,0 0,4
—Totalewerkgelegenheid 0,2 0,2 -0,7 2,1 1,7
EUR4 IIl \
—Arbeidsvolume -0,7 -0,8 -1,1 -1,8 0,2
—Arbeidsduur -0,8 -1,0 -0,8 -0,9 -0,5
—Totalewerkgelegenheid 0,1 0,2 -0,3 -0,8 0,7
Bron:Eurostat,Werkgelegenheidsvooruitzichten 1987vandeOESO.
TABEL 3
Groeivandewerkgelegenheid 1983,1985
BDK DGR FIRL I LNLVKEUR10
Totaal 0,85,60,81,3-1,2-4,30,90,63,33,31,1
Bijdrage(')totdeverandering vandetotalewerkgelegenheid :
-Volledigebanen 04,00,41,4-2,5-4,20,201,10,9-0,1
—Gedeeltelijke banen0,81,60,4-0,11,3-0,10,70,62,22,41,2
(')Bijverdelingvandewerknemers opbasisvandearbeidsmarktenquete vandeEuropeseGemeenschappen involledigeen
gedeeltelijke banenmoeterrekeningmeewordengehoudendatdeenquêteinéénweekvanhetvoorjaarwordtgehoudenenzij
dusnietrepresentatief isvoorhetjaargemiddelde .
Bron:Eurostat,Arbeidsmarktenquête 1983,1985.
TABEL4
Werkgelegenheid engroeiindeeconomie alsgeheelendedienstensector (EUR12)
1960-
19681968­
19731973-
19791979­
19851983 1984 1985
Totaalaantalwerknemers (in%perjaar)0,10,50,1-0,3-0,5-0,10,6
Reëelbrutobinnenlands produkt(in%per
jaar) 4,64,92,4 1,21,42,32,4
Aantalwerknemers indedienstensector (in
%perjaar) 1,71,91,7 1,51,21,92,2
Reëlebrutotoegevoegde waardevande
dienstensector (in%perjaar) 4,55,03,2 2,12,02,82,9
1960 1968 1973 1979 1983 1984 1985
Aandeelvandedienstensector inhettotale
aantalwerknemers (in%) 39,144,247,3 51,855,756,857,6
Aandeelvandebrutotoegevoegde waarde
vandedienstensector inhetbrutobinnen­
landsprodukt(in%) 48,152,753,5 57,259,259,459,5
Bron:Eurostat .

Nr.L394/34 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.87
TABEL 5
Bijdragevandefactorsubstitutie totdestijgingvandeproduktiviteit indeparticuliere sector(J)(procentuele groei
perjaar)
D F I VK EUR4VS(2)Japan(2)
Arbeidsproduktiviteit
peruur(3)
1973/1960 4,3 5,16,53,14,5 1,89,6
1979/1973 3,83,42,22,73,10,13,0
1986/1979 2,52,4 1,42,72,30,33,8
Kapitaalproduktiviteit I
1973/1960 -2,10,20,5-1,7-0,9-0,3-0,5
1979/1973 -1,3-1,2-0,7-1,8-1,3-0,8-1,5
1986/1979 -2,0-2,0-1,2-1,5-1,7-0,5-3,0
Totalefactorproduktiviteit I
1973/1960 1,93,44,71,7 -2,71,25,8
1979/1973 1,91,81,31,41,7-0,11,4
1986/1979 0,80,80,61,51,00,1 1,3
Bijdragevandesubstitutie vanarbeid
doorkapitaaltotdestijgingvandepro­
duktiviteit peruur
1973/1960 2,41,71,7M1,80,53,5
1979/1973 1,91,60,91,31,40,21,6
1986/1979 1,61,50,8 1,21,30,22,5
(J)Particuliere sector=geheleeconomiezonderoverheid,landbouw enwoningbouw .
(2)Slechtstot1985gegevensbeschikbaar .
(3)Wegensdedefinitievandesectorenendearbeidstijd (aantalgewerkteurenperweek)zijndezegegevensnietvolledig
vergelijkbaar metdievantabel2.
Definities :
Arbeidsproduktiviteit =reëlebrutotoegevoegde waardeperarbeidsuur .
Kapitaalproduktiviteit =reëlebrutotoegevoegde waardepereenheidtegenconstanteprijzen.
Totalefactorproduktiviteit =gewogengemiddelde vandearbeids-endekapitaalproduktiviteit .Dewegingstemtovereenmethet
aandeelvandevergoeding vandeproduktiefactoren indebrutotoegevoegde waarde .
Bijdragevandesubstitutie vanarbeiddoorkapitaaltotdestijgingvandeproduktiviteit peruur=verschiltussendestijgingvande
totalefactorproduktiviteit endearbeidsproduktiviteit (zieEuropeseEconomienr.20vanjuli1984).
Bron:Ramingen vandedienstenvandeCommissie .
Renteoplangetermijn
Erzijntweebelangrijke redenenaantewijzenwaaromeenlagerelange-termijnrente detenuitvoer­
leggingvandesamenwerkingsstrategie zouvergemakkelijken :teneerstezoudatdeinvesterings­
activiteittengoedekomenententweede,hetgeenwellichtnogbelangrijker is,zoudateenverlichting
betekenenvoordeoverheidsbegrotingen ,waaropdeschuldendienst thanseenzwarepostis.Aldus
zoumeerruimtekomenvooreensnelleresaneringvandeopenbarefinanciënofhetstimuleren vande
groei.
Investeringsbeslissingen wordeningrotematebepaalddoorhetverschiltussendeverwachte
opbrengstvandeinvestering endefinancieringskosten ofhetrendement opbeleggingen .Ditverschil
moetwordenvergrootomeendynamischer investeringsklimaat tescheppen .Dewinstposities zijnin
delaatstejarensterkverbeterd ,maarterindicatiemogewordenvermelddathetgemiddelde
kapitaalrendement indeGemeenschap nogsteedslagerligtdanindejarenzestig(ziegrafiek12).
Verbeteringen zijnnodigenookmogelijk .Eenlagererenteoplangetermijnzoueenpositieveinvloed
hebbenopdeinvesteringsactiviteit .Uiteconometrische analysesvandedienstenvandeCommissie
blijktdateenblijvendeverlagingvandelangerentemet0,8procentpunt ,watmogelijkisalsde
inflatoireverwachtingen opeenlaagniveauwordengestabiliseerd ,deomvangvandeparticuliere
investeringen indeloopvanvierjaarmetietsmeerdan2%zoudoentoenemen ;dejaarlijksegroeivan
departiculiere investeringen zouwordenverhoogdmet0,4tot0,5%.

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/35
Eenanderbelangrijkelementbijdebeoordeling vanderenteoplangetermijnisdeinvloedervanopde
overheidstekorten endusookopdetevoerenbegrotingspolitiek .Eenrentedaling heefteen
onmiddellijk effectopdekostenvannieuwaangegane schulden .Bovendienwordtnaarmateoude
schuldenwordenvernieuwd ,mitsderentedaling vanblijvendeaardis,ietsvandedrukopde
overheidsbegrotingen weggenomen .Hetonmiddellijke effectiswellichtnietzobelangrijk ,behalve
danvoorlandenmeteenzeerhoogbegrotingsdeficit ,maarheteffectoplangeretermijnzou
aanzienlijk zijninallelanden.VolgensderamingenvandedienstenvandeCommissie zoueen
rentedaling van0,8procentpunt eeneffectophetgemiddelde begrotingsdeficit indeGemeenschap
hebbenvan0,5tot0,6%vanhetBBPnadatdevolledigeschuldvernieuwd istegendelagererente.
Eenvoorzichtige ramingsteltdebereikbare vermindering overvierjaarop0,4procentpunt vanhet
BBP.Dooreendergelijkeverlichting vanderentelastzougeleidelijk weermeerflexibiliteit kunnen
wordengegevenaandebegrotingspolitiek .
Vooraldelandenmeteenhogeoverheidsschuld zoudenvoordeelhebbenbijeenrentedaling .De
oplopende tendensvandeoverheidsschuld zoudaardoorinmeerdangemiddelde mateworden
afgeremd;thanskunnendezelandendatslechtsbereikendoorsteedsgrotereoverschotten ophun
begroting (exclusiefrente)tecreëren.Voortsishetwenselijkdatdeoverheidsschuld vandeLid-Staten
eenmeerconvergente ontwikkeling zouaannemen ,hetgeenopzijnbeurteenpositiefeffectzou
hebbenopdeneergaande convergentie vanderentevoeten zelf.
Bijdebeoordeling vandenominalerentevoeten moetvooralrekeningwordengehoudenmethet
verschiltussenderenteendeinflatie,metanderewoordenmetde„reële"rente.Vanbeslissendbelang
hierbijzijndeinflatoireverwachtingen .Dezekunnenechternietrechtstreeks wordengeregistreerd ,
zodatde„reëlerentevoet",zijndehetverschiltussendenominalerentevoetenhetinflatiepercentage ,
vaakalsbenadering wordtgebruikt .Dezemetingwordtechterzeerbemoeilijkt alsdeinflatiesterkeen
snellefluctuaties vertoont :daniserwaarschijnlijk eengrootverschiltussendewerkelijke ende
verwachte inflatieenkunnendeeconomische subjectenzichvergissen .Ookdekeuzevande
inflatie-indicator iseenmoeilijkezaak.Inhetalgemeenvertonendeverschillende inflatie-indicatoren
(BBP-prijzen ,consumptieprijzen ,nominaleloonkosten pereenheid)eenparallelverloop.Alszich
echterbelangrijke veranderingen inderelatieveprijzenvoordoen ,zoalsin1986doordeverbetering
vanderuilvoetinverbandmetdedepreciatie vandeUSdollarendedalingvandeaardolieprijzen ,
kunnenookdeverschillende indicatoren eenanderverloopaannemen .Metaldezeelementenmoet
rekeningwordengehoudenwanneerhetreëlerentepeilendemogelijkheden totverlagingworden
beoordeeld .
Eenvergelijking indetijdleertdathethuidigeverschiltussendenominalerenteoplangetermijnende
inflatiemetongeveer5%zeergrootis(ziegrafiek).Indejarenzeventigwasergeenofzelfseen
negatiefverschil.Datwasechtereentijdvanmonetaire instabiliteit enhoge,sterkfluctuerende
inflatiepercentages enhetverschilweesdusnietopkapitaalschaarste .Invelelandenverloorderente
toenhaarfunctiebijdeallocatievandebesparingen .Dietoestandheeftvermoedelijk tot
kapitaalverspilling geleidenhetproduktieproces nogkapitaalintensiever gemaakt .Hetverschiltussen
derenteendeinflatieisthansookietsgroterdanindejarenzestig,diewatdemonetaire stabiliteit
betreftbetervergelijkbaar zijnmetdehuidigetijd.Hethogepeilvandereëlerentevoeten isookeen
tekenvaneenrelatieftekortaanbesparingen inverhouding totdefinancieringsbehoeften vande
verschillende economische subjecten .
Sederthetbeginvandejarentachtigisdemonetairepolitiekgerichtopstabiliteitenspeeltderenteeen
doeltreffendere rolinhetevenwichtopdekapitaalmarkten .Hetrelatiefhogerentepeilhoudtverband
metverschillende factoren;zodrahierineengunstigekenteringkomtmagwordenverwachtdatde
reëlerenteoplangetermijnblijvendzaldalenzonderdatdaardoordestabiliteitsresultaten inhet
gedrangkomen.
Watteneerstedetoestandindewereldbetreftondervinden dekapitaalmarkten eenzwaredrukvan
hetbegrotings -enhetbetalingsbalanstekort vandeVerenigde Statenendeschuldenlast vande
ontwikkélingslanden .Naarmatedaarinverbetering komtzalruimteontstaanvooreenverlagingvan
derentevoeten opdeinternationale kapitaalmarkten endusookopdeEuropese .

Nr.L394/36 Pubiikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen31.12.87
WatvervolgensdetoestandindeGemeenschap betreftisdeterugkeervanstabiliteiteenvrijrecent
verschijnsel enhetdesinflatieproces istrouwensnognietinallelandenvoltooid.Alsdemonetaire
politiekopeengeloofwaardige wijzeopstabiliteitgerichtblijftendeinflatielaagkanworden
gehouden,zullendeinflatoireverwachtingen afnemen,hetgeeneengunstigeinvloedzouhebbenopde
rentevoeten .Eengeleidelijke verbetering vanhetevenwichttussendeinternebesparingen ende
investeringen zoueveneenseenverlagendeinvloeduitoefenenopdereëlerentevoeten .Ditismogelijk
alseensnellereuitbreiding vandeinvesteringsactiviteit inhetkadervandesamenwerkingsstrategie
gesteundwordtdoorverbeterende winstposities zodatdemargevoorzelffinanciering eveneensgroter
wordt;eenenanderzoudeinternebesparingen stimuleren .Eenbeleidvangeleidelijke saneringvande
openbarefinanciënenconvergerende ontwikkeling vandeoverheidsschulden zaldespanningenopde
kapitaalmarkten doenafnemenenhetgemakkelijker makendeinterneenexternetoestanddoorde
monetairepolitiektestabiliseren .Dankzijdealdusmogelijkgemaaktedalingvanhetrentepeilinde
Gemeenschap zouhetverschiltussendeEuropeseendeAmerikaanse rentevoeten kleinerworden,
hetgeennoodzakelijk isvoordestabilisatie vandedollar.
RENTEOPLANGETERMIJN
(jaargemiddelde )
Verschiltussendenominalerentevoeten enhetprijsindexcijfer vanhetBBP
1.Alsindicatorvandeonderliggende interneinflatieishetprijsindexcijfer vanhetBBPgenomen .Hetverloop
ervankomtoplangeretermijngoedovereenmetdatvanhetindexcijfervandeconsumptieprijzen (gemiddelde
vandeperiode1970-1985 :BBP-prijzen :+10,1%perjaar;consumptieprijzen :+10,0%perjaarvoorEUR
12).Afwijkingen doenzichvoorbijbelangrijke veranderingen inderuilvoet(bijvoorbeeld1974:BBP-prijzen :
+13,0%,consumptieprijzen :+14,6%;1986:BBP-prijzen :+5,6%,consumptieprijzen :+3,7%voor
EUR12).
2.Denominalerenteisgelijkaanhetgewogengemiddelde vanderepresentatieve nominalerentevoeten opde
kapitaalmarkten vandeLid-Staten (weging:BBP-prijzen enKKP1985).

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/37
DEELII
HETECONOMISCH BELEIDINDELID-STATEN
BELGIË
tot7,4%in1988,zodatin1989hetinhetregeringspro­
grammavoorzieneniveauvan7%vanhetBBPkanworden
bereikt.Ditdoelzalwordennagestreefd meteennieuwe
reeksuitgavenbezuinigingen ,inhetbijzonderophetgebied
vandesocialeoverdrachten endehuishoudelijke uitgaven;
enmetdecreatievannieuwebegrotingsontvangsten ,onder
meerdoordeprivatisering vanbepaaldeoverheidsactivitei­
ten.
Deregeringheeftterzelfdertijd eenambitieusprogramma
voorindeperiode1989-1993 tenuitvoerteleggenfiscale
hervormingen aangekondigd .Ditprogramma omvatonder
meereenvermindering vanhetaantaleneenverlagingvan
hetniveauvandetarievenvandeinkomstenbelasting
waarvandeuitwerking tendelegecompenseerd zalworden
doorhetafschaffenvaneenreeksaftrekmogelijkheden voor
ondernemingen enparticulieren .Ditprogramma moetnog
bijhetParlementwordeningediend .
Teneindedegevolgenvandesaneringvandeoverheidsfi­
nanciënenvandematigegroeivandeeconomische bedrij­
vigheidvoordearbeidsmarkt teverzachten zijninhet
Regeringsprogramma voor1988eenreeksdirecteenspeci­
fiekemaatregelen terbevordering vandewerkgelegenheid
opgenomen ,zoalsmogelijkheden totverlagingvandesociale
lasteninbepaaldesectoren,alsmedefaciliteitenvoorjongeen
langdurige werklozen .Descheppingvanarbeidsplaatsen in
departiculiere sectorwordtnogsteedsgunstigbeïnvloed
dooreenvoortdurende dalingvandereëleloonkosten per
eenheidprodukt .Geziendeloonovereenkomsten voor1987
en1988zaldetoeneming vanhetreëleloonnogachterblijven
bijdievandeproduktiviteit .
Devorderingen diezijngemaaktmetbetrekking totde
werkingvandearbeidsmarkten makenbovendien meer
flexibeleaanbodvoorwaarden mogelijk .Eennieuwewet
waarbijdebepalingen inzakezondagsarbeid ,nachtarbeid en
dearbeidsduur wordenverruimdisinjuli1987inwerking
getreden .Daardoorkunnennieuwearbeidsregelingen wor­
denopgenomen indecollectieve overeenkomsten welkeper
bedrijfstak ofperonderneming viaonderhandelingen tot
standkomen.Dezegrotereflexibiliteit endematigingvande
kostenleidentotgunstigevoorwaarden voordeuitbreiding
vandeuitvoerendeinvesteringen .
Hetreedsin1982inuitvoering genomenbeleiddatgerichtis
ophetherstelvanderentabiliteit endesaneringvande
financiëlepositievanhetbedrijfsleven heeftreedsgeleidtot
eenherstelvandebedrijfsinvesteringen ,datinhetbijzonder
indeperiode1986/1987zeerduidelijkwas.
Hetmonetaire beleidzalgerichtmoetenblijvenophet
behouden vandestabiliteit vandewisselkoers vande
BelgischefrankinhetEuropeesMonetair Stelsel,onder
gebruikmaking vandebeschikbare ruimtevooreenverlaging
vanderentetarieven enderhalve vandelastenvandeInBelgiëhaddendekrachtigemaatregelen totbegrotingssa­
neringin1987eenduidelijke invloedopdebinnenlandse
vraag,waarvandereëlegroeivertraagde totnogslechts
1,6%.Dereëlebijdragevanhetexternesaldobleefnegatief,
waardoor degroeivanhetBBPverminderde tot1,3%.In
dezeweinigdynamische situatieblevendeinvesteringen in
vasteactivadoorbedrijvennietteminopeenhoogniveau;zij
namenvoorhettweedeachtereenvolgende jaarnaarvolume
toemetbijna8%,terwijldeoverheidsinvesteringen vermin­
derdenmet10%.Deconsumptieve bestedingen vangezins­
huishoudingen namenreëelslechtsmet1,5%toealsgevolg
vaneengeringere toeneming vanhetreëlebeschikbare
inkomen .Hetinvoervolume namsnellertoedanhetuitvoer­
volume,maarderuilvoetverbeterde verder,zodatopde
lopenderekeningeenaanzienlijk overschot resulteerde
(2,3%vanhetBBP).Destijgingvandeconsumptieprijzen
konin1987wordenbeperkttotgemiddeld 1,8%.De
werkloosheid verminderde enigszins ,ondanksderemmende
invloeddiedemaatregelen totbegrotingsaanpassing hadden
opdeontwikkeling vandewerkgelegenheid .
Detoeneming vanhetreëlebeschikbare gezinsinkomen zou
in1988ietssnellerkunnenworden,zodatbijeenverdere
teruggangvandespaarquote eenexpansievandeparticuliere
consumptie inhetzelfdetempoalsinhetvoorgaande jaar
mogelijkis.Onderinvloedvaneenverruiming vande
winstmarges engeziendenogsteedsmatigeontwikkeling van
dereëlelonenzullendeparticuliere investeringen verder
toenemen .Voortswordtdebijdragevanhetverkeermethet
buitenland positiefdaardesituatiemetbetrekking totde
kostenconcurrentie opnieuwverbetert .Dientengevolge zal
hetoverschotopdelopenderekeningongeveer2,5%vanhet
BBPblijvenbedragen .Dereëletoeneming vanhetBBPzal
2%benaderen endewerkloosheid zalenigszinsverminde­
ren.Deinflatieblijftweliswaargering,maarzouietssneller
kunnenworden,ondermeeralsgevolgvaneenomslaginde
ontwikkeling vandeinvoerprijzen .
Desaneringvandeoverheidsfinanciën blijfteendoelstelling
dieabsoluteprioriteitmoethebben.Voortzetting vande
saneringsmaatregelen isdringendnoodzakelijk omdatde
brutoschuld in1987125%vanhetBBPzalbereiken
(uitsluitend debuitenlandse schuld20%)enderentelasten
bijna11%(voordeGemeenschap alsgeheelzijndeover­
eenkomstige cijfers61%en5%),terwijlhetonderlinge
multiplicatoreffect vandeschuldenderentelasten nogsteeds
nietgeneutraliseerd konworden.
Naeenzeeraanzienlijke vermindering vanhetfinancie­
ringstekort vandecentraleoverheidin1987(vermindering
metongeveer3%vanhetBBP),voornamelijk doormiddel
vansterkeverlagingen vandeoverheidsuitgaven ,isde
regeringvoornemens hetbegrotingssaldo terugtebrengen

Nr.L394/38 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen31.12.87
overheidsschuld .Bijdeherschikking injanuari1987werdde
BelgischefranktenopzichtevandeEcumet2%gereva­
lueerd,naderevaluatie met1%deplaatsvond bijde
voorafgaande herschikking inapril1986.Hetbestaanvan
eenaanmerkelijk overschotopdelopenderekeningende
goederesultatenmetbetrekkingtotdeinflatievergemakke­
lijkendetoepassing vanditbeleid.Vooruitgang bijde
vermindering vanhetbegrotingstekort zaleenverlichting
betekenen vandebeperkingen diedeveranderingen in
kapitaalbewegingen metzichbrengenvoorderente.In
combinatie meteenoverschotopdelopenderekeningvande
betalingsbalans zoudezeontwikkeling voortsdeoverheidin
staatstellendesedert1979steedsgegroeidebuitenlandse
schuldteverminderen .
Hetwelslagenvanhetherstelplan voordeBelgischeecono­
miehangtafvandewisselwerking tusseneenreeksvan
factoren .Hetvoortduren vaneengeringeinflatiezalbevor­
dérlijkzijnvoordeverlagingvanderentetarieven ,deinvesteringen stimuleren endelastvandeopenbareschuld
verminderen .Deloonmatiging zalhetmogelijkmakenhet
concurrentievermogen instandtehoudenenderentabiliteit
Vandeondernemingen tehandhaven opeenbevredigend
niveau.Alsaandezevoorwaarden isvoldaankandegroei
krachtigerwordenendeverwezenlijking vandetweedoorde
Belgischeautoriteiten nagestreefde doelstellingen ,teweten
vermindering vanhetbegrotingstekort enverlichting vande
collectieve lastendruk ,vergemakkelijken .Ditlaatstedoel
pastinhetkadervandedoordeGemeenschap aanbevolen
strategieenkanpositieveeffectenopdewerkgelegenheid
uitoefenen .Omdezestrategiemetsuccestekunnentoepas­
senmoetdeoverheiddeopenbareuitgaveninbedwang
houdenenmoetdeBelgischeeconomiebovendien kunnen
profiterenvaneenvoldoende dynamische ontwikkeling van
deintracommunautaire handel.Detenuitvoerlegging vanhet
programma totbelastingverlaging kandanblijvenbinnende
grenzenvande„begrotingsruimte "dievoortvloeit uitde
verbetering vandegroeivoorwaarden indeGemeenschap .

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/39
België:belangrijkste economische grootheden ,1983-1988
(veranderingen in%perjaar)
1983 1984 1985 19860) 1987(2) 1988(2)
Bruto^nominaal 6,0 7,2 6,7 6,9 3,4 4,0
binnenlands ■<reëel -0,3 1,6 1,5 2,3 1,3 1,8
produktdeflator 6,3 5,5 5,1 4,4 2,1 2,2
Particuliere consumptie ,deflator 7,3 6,5 4,8 1,3 1,8 2,5
Bruto-investe­
ringenin
vasteactiva,
volumerparticuliere
overheid
totaal-3,6
-7,6
-4,34,4
-8,8
2,23,8
-13,1
1,26,6
-7,2
4,87,0
-11,0
5,04,9
0,2
4,4
waarvan :bouw -5,5 -4,8 -0,4 1,6 1,6 3,1
installaties -2,3 13,9 3,5 9,1 9,2 6,0
Binnenlandse vraaginconstanteprijzen -2,5 1,7 1,3 3,4 1,6 1,7
Verschilt.o.v.deanderelanden
vandeGemeenschap (3) -3,8 -0,1 -1,0 -0,3 -1,0 -0,6
nominaal 6,0 5,8 4,4 2,5 3,7 3,0
Loonsomper
werknemerreëelA(4) -0,3 0,3 -0,7 -1,8 1,6 0,8
BH -1,3 -0,6 -0,4 1,2 1,9 0,5
Produktiviteit (5) 0,9 1,7 0,6 1,3 J'2 1,6
Reëleloonkosten pereenheidprodukt -1,2 -1,4 -1,2 -3,1 0,4 -0,8
Concurrentievermogen (6) -2,2 -1,3 1,1 4,5 3,8 -0,6
Werkgelegenheid -1,1 0,0 0,8 1,0 0,1 0,2
Aantalgeregistreerde werklozen in%van
deburgerlijke beroepsbevolking (7) 14,4 14,5 13,7 12,6 12,4 12,1
Saldolopenderekeningin%vanhetBBP-0,6 -0,4 0,4 2,4 2,3 2,3
Kapitaalmarktrente 11,8 12,0 10,6 7,9 7,6 7,4
Liquiditeitenmassa (8) 7,0 6,1 6,7 10,7 8,0 6,0
Financieringstekort of-overschotvan
deoverheidin%vanhetBBP(9) -11,3 -9,4 -8,4 -8,7 —6,6 -6,1
Overheidsschuld in%vanhetBBP 105,1 111,0 117,9 120,3 125,3 128,4
Renteoverheidsschuld in%vanhetBBP 9,4 9,9 10,6 11,1 10,9 11,0
(')Schattingen vandedienstenvandeCommissie ,september 1987.
(2)Ramingen vandedienstenvandeCommissie ,september 1987,opbasisvanhethuidigebeleid.
(3)Verschilinprocentpunten .
(4)A:deflatorvanhetBBP;B:deflatorvandeparticuliere consumptie .
(5)Brutotoegevoegde waardeperwerkzaam persoonindeeconomie alsgeheel.
(s)Reëleeffectievewisselkoers {tenopzichtevannegentienandereindustrielanden ),opbasisvandeloonkosten pereenheidproduktindeeconomiealsgeheel.Positief
cijfer=verliesaanconcurrentievermogen .
(7)DefinitieEurostat .
(8)Jaarultimo .
(')Dit„financieringstekort "verschiltaanzienlijk vanhetbegrip„nettotefinancieren saldo"datwordtgebruiktmetbetrekking tothetnationalebegrotingsbeleid en
datverstrekte leningen,voorschotten endeelnemingen enbepaaldekastransacties omvat.

Nr.L394/40 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.87
DENEMARKEN
Debedrijvigheid zalin1988eenzekerherstelvertonen,
vooralinverbandmeteenverdereverbetering vanhetreële
saldoopdelopenderekening .Hoeweldeexpansievande
exportmarkten nietbelangrijk snellerzalwordenenhet
concurrentievermogen nogverderzalverslechten ,zalde
uitvoermeertoenemen danin1987daarinverbandmetde
zwakkeontwikkeling vandebinnenlanc|se marktdeprodu­
centenzichinmeerderemateopbuitenlandse marktenzullen
richten.Dereëlebinnenlandse vraagzalnogietsteruglopen ,
wateenverdereachteruitgang vanhetinvoervolume metzich
zalbrengen.Hetjaargemiddelde vandegroeivanhetbruto
binnenlands produktzalnietmeerbelopendan1%ende
werkloosheid zalhetniveauvan1987overtreffen .Destijging
vandebinnenlandse kostenzalkleinerworden,maarde
verhoging vandeinvoerprijzen zalopnieuweenopwaartse
drukopdeconsumptieprijzen uitoefenen .Hetisdientenge­
volgeweinigwaarschijnlijk datdeinflatiezalafnemen .
Geziendeteverwachten verslechtering vanderuilvoet(door
destijgingvandeinvoerprijzen endedalingvande
uitvoerprijzen vanlandbouwprodukten )zaldehandelsba­
lanstegenlopendeprijzennietgeheelenalindezelfdemate
verbeteren alshetreëlehandelsbalanssaldo .Bovendien kan
hetsaldovanhetonzichtbare verkeerongunstigwordenals
gevolgvandevermindering vandenetto-overdrachten van
deGemeenschap .Niettemin zalhettekortopdelopende
rekeningwaarschijnlijk afnemenvan2,9%vanhetBBPin
1987totongeveer2,2%in1988.InDenemarken ishetreëlebrutobinnenlands produktin
1987ietsverminderd ,navijfjaarwaarindegroeihet
gemiddelde vandeGemeenschap overtrof.Terwijldeuitvoer
vangoederenendienstenreedsin1986stagneerde werdde
groeivandebedrijvigheid noggesteunddooreenuitzonder­
lijksnelleexpansievandebinnenlandse vraag(gemiddeld
5,7%tenopzichtevan1985).Tegenheteindevanhetjaar
echtergavendevoornaamste componenten vandebinnen­
landsevraageenduidelijkedalingtezieninverbandmetde
verslechtering vandeexportvooruitzichten enderhalvevan
hetinvesteringsklimaat ,deverkrapping vanhetbegrotings­
beleid,dieindeloopvanhetjaarinverschillende fasen
plaatsvond endemaatregelen totverhoging vandespaar­
quotevangezinshuishoudingen .Departiculiere consumptie
isdientengevolge vanhetderdeophetvierdekwartaalvan
1986metongeveer5%(werkelijkpercentage )verminderd
enzal,ondankseenzekereversnelling indeloopvan1987
voorditjaargemiddeld eenkleineteruggangtenopzichtevan
1986vertonen .Naarschatting isdewoningbouw met
ongeveer10%achteruitgegaan enwaarschijnlijk zijnookde
bedrijfsinvesteringen verminderd .Hoeweldeoverheidsin­
vesteringen tenopzichtevan1986eenlichtevooruitgang te
ziengavenzullenvolgensdeschattingen debruto-investerin­
geninvasteactivapersaldomet6,5%zijngedaald .Daar
ookdevoorraadvorming verminderde zaldeinkrimping van
debinnenlandse vraagintotaalreëelongeveer2%kunnen
belopen.Deinvoerisnogsnellergedaalddandebinnenland­
sevraag,terwijldeuitvoervrijwelongewijzigd bleef,zodat
dehandelsbalans eenpositieveinvloeduitoefende ,dieeven­
welonvoldoende wasomeenlichteteruggang vande
binnenlandse bedrijvigheid tevoorkomen .Hetaantalwer­
kendepersonenzalnietteminenigszinszijntoegenomen ,zij
hetminderdandeberoepsbevolking welkevrijsnelgroeide.
Dientengevolge isdewerkloosheid ,diesedert1983een
dalendelijnvolgde,van1986op1987enigszinsgroter
geworden .
Naarschattingzijndeinvoerprijzen innationalevalutamet
ongeveer3,5%gedaald,maardebinnenlandse loonkosten
pereenheidproduktzijnsnellertoegenomen danin1986(ten
delealsgevolgvandeverkorting vandearbeidsduur );de
consumptieprijzen zullendientengevolge waarschijnlijk toe­
nemenmet4%,tegenongeveer3,5%in1986.
Ondanksdithogereinflatietempo namendenominale
inkomens duidelijklangzamer toeenisdegroeivande
belastingontvangsten ,diein1986uitzonderlijk sterkwasten
gevolgevanbelangrijke belastingverhogingen ,aanzienlijk
geringergeworden .Voortszijndeoverheidsuitgaven toege­
nomeninverbandmetdeverhoging vandeambtenarensa­
larissenenvandeoverdrachten aangezinshuishoudingen .
Hetbegrotingsoverschot vandeoverheden kanalduszijn
verminderd van3,3%vanhetBBPin1986totongeveer
1,9%in1987.Dehandels-endienstenbalans ,diein1986in
geringematenegatiefwas,isin1987positiefgewordenen
daarindenetto-rentebetalingen aanhetbuitenland vrijwel
geenverandering kwam,verminderde hettekortopde
lopenderekeningvan5,1%vanhetBBPin1986tot2,9%in
1987.Bijeenongewijzigd beleideninhetbijzonder bijeen
voortgezette uitvoering vandealgemenebeleidslijnen voor
deontwikkeling vandeuitgavenvandecentraleenplaatse­
lijkeoverheden enbijeenongewijzigd belastingstelsel zalin
definanciële situatievandeoverheidweinigverandering
komen.Degeringegroeivandeparticuliere vraagzaleen
remmend effecthebbenopdeontvangsten aanindirecte
belastingen ,maardedirectebelastingen zullensterkstijgen
wegensdeuitbreiding vandebelastinggrondslag alsgevolg
vandebelastinghervorming (inhetbijzonder doorde
vermindering vandemogelijkheden totaftrekvanrentebe­
talingen).Derenteopdeoverheidsschuld zalenigszins
verminderen enhetbegrotingsoverschot vandegehele
overheidzaldusvrijwelongewijzigd blijvenofhetniveauvan
1987(1,9%vanhetBBP)eenweinigovertreffen .De
noodzaak totversterking vanhetsaldoopdelopende
rekeningblijftgrootenrechtvaardigt eenaanzienlijk over­
schotopdeoverheidsbegroting zolangdebesparingen vande
particuliere sectoronvoldoende blijven.Hetfinancieringste­
kortvandeparticuliere sector,datwastoegenomen van
2,7%vanhetBBPin1985tot8,6%in1986isin1987reeds
verminderd ,maarzalnietteminin1988nog3,9%vanhet
BBPbedragen .Elkeduurzameverbetering vanhetfinancie­
ringssaldo vandeparticuliere sectorveronderstelt eensnel­
leretoeneming vandegezinsbesparingen enrechtvaardigt in
afwachting daarvandevoortzetting vaneenbehoedzaam
monetair beleid.
Deverslechtering vanhetfinancieringssaldo vandeparticu­
lieresectorin1986(alsgevolgVanzoweldevermindering

Nr.L394/4131.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen
vandespaarquote alsdesterketoeneming vandewoning­
bouwendebedrijfsinvesteringen )heeftgeleidtotdesterke
verhogingvandenominalekapitaalmarktrente vanongeveer
9%inmaart1986totmeerdan12%inseptember 1987.
Afgezienvaneenkortstondige stijginginjanuari1987,kort
voordeherschikking inhetEMS,isdegeldmarktrente nietin
dezelfdemategestegenalsdekapitaalmarktrente ,waardoor
dehellingvanderendementscurve nogsteilerisgewor­
den.bijdragendekapitaalmarktrente omlaagtebrengenende
particuliere investeringen testimuleren .
Degroeiwasindejaren1984-1986 uitzonderlijk krachtig,
vooralwegensdesterketoeneming vandeparticuliere
investeringen diewerdengestimuleerd dooreengrotere
rentabiliteit engunstigeexportvoor uitzichten .Hettoene­
mendeverschiltussendeexpansievandebinnenlandse vraag
inDenemarken endieindeandereScandinavische landenen
deGemeenschap heeftechter,tezamenmetdeverslechtering
vanhetconcurrentievermogen tenaanzienvankostenen
prijzen,hettekortopdelopenderekeningopeenonaan­
vaardbaar niveaugebracht .Geziendezesituatieenhethoge
niveauvandebuitenlandse schuldenvandedesbetreffende
rentebetalingen moetdeverlichting vandebuitenlandse
dwangfactoren hetvoornaamste doelvanhetregeringsbeleid
blijven.Debijdragevanhetbudgettair enmonetairbeleidis
daartoeessentieel ,maardeloonmatiging isevenzeervan
belangomdeterugkeertoteenevendynamische groeialsin
deafgelopenjarentebevorderen .Deversterking vande
buitenlandse vraagzoubijdragentotverlichting vande
buitenlandse verplichtingen .Inditverbandzoueensnellere
groeivandeintracommunautaire handel,gesteunddooreen
passendmacro-economisch beleidindeLid-Staten ,wenselijk
zijn.Hetverschiltussendegeldmarktrente inDenemarken endie
inDuitsland isnietteminsederthetbeginvan1986aanmer­
kelijkgrotergeworden .HetfeitdatdeDeenserentetarieven
dealgemenedalendetendensinhetEMSniethebbengevolgd
heeftertoebijgedragen datdeDeensekroonbinnende
fluctuatiemarge eenbetrekkelijk sterkepositiebehield,zodat
destijgingvandeconsumptieprijzen werdafgeremdondanks
eenversneldetoeneming vandebinnenlandse kosten.De
verkrapping vandebinnenlandse monetaire voorwaarden
weerspiegelt infeitevooraleen„endogeen"procesvan
aanpassing aandekostenstijging eninminderemateeen
welbewuste koerswijziging .Elkevooruitgang bijdeterug­
dringingvanhettekortopdelopenderekeningzalertoe

Nr.L394/42 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.87
Denemarken :belangrijkste economische grootheden ,1983-1988
(veranderingen in%perjaar)
1983 1984 1985 1986(') 1987(2) 1988(2)
Bruto
binnenlands ■<
produkt^nominaal 10,4 9,4 9>7 8,4 4,4 5,1
reëel
deflator2.5
7.63,5
5,74.2
5.33,4
4,9-0,2
4,60,9
4,1
Particuliere consumptie ,deflator 6,8 6,5 4,9 3,6 4,1 4,0
Bruto-investe­
ringeninvaste «
activa,volumerparticuliere
overheid
^totaal5,0
-14,8
1,912,0
0,1
10,511,5
14,7
11,919,9
-5,3
16,8-7,6
1,9
-6,6-3,8
2,1
-3,2
waarvan :bouw 1,9 7,3 8,6 19,4 -7,1 -4,3
installaties 1,8 14,5 15,9 13,9 -6,1 -1,9
Binnenlandse vraaginconstanteprijzen 1,4 '4,1 5,7 5,7 -1,9 -0,7
Verschilt.o.v.deandere
landenvandeGemeenschap (3) -0,2 2,1 3,2 1,9 .-4,7 -3,1
Loonsomper
werknemerrnominaal
reëelA(4)
B(^)8,2
0,5
1,45,4
-0,4
-1,14,6
-0,6
-0,25,1
0,2
1,47,2
2,5
3,05,2
1,1
1,2
Produktiviteit (J) 1,8 1,8 0,8 1,2 -0,8 1,2
Reëleloonkosten pereenheidprodukt -1,3 -2,1 -1,4 -1,0 3,3 -0,2
Concurrentievermogen (6) 0,9 -3,6 1,1 7,4 9,1 0,2
Werkgelegenheid 0,3 1,5 2,9 2,0 0,8 -0,1
Aantalgeregistreerde werklozen in%van
deburgerlijke beroepsbevolking (7) 10,1 9,9 8,7 7,6 7,7 8,6
Saldolopenderekening
in%vanhetBBP -2,6 -3,4 -4,7 -5,1 -2,9 -2,2
Kapitaalmarktrente 14,4 14,0 11,6 10,5 11,9 11,0
Liquiditeitenmassa (8) 25,5 17,0 15,8 8,0 4,3 4,4
Financieringstekort of
-overschot vandeoverheid
in%vanhetBBP -7,2 -4,1 -2,1 3,3 1,9 1,7
Overheidsschuld in%vanhetBBP 62,6 67,6 65,8 61,7 59,1 53,3
Rentelasten overheidsschuld
in%vanhetBBP 8,1 9,7 9,9 8,8 8,2 7,8
(')Schattingen vanDanmarks Statistik,april1987.
(2)Ramingen vandedienstenvandeCommissie ,september 1987,opbasisvanhethuidigebeleid.
(3)Verschilinprocentpunten .
(4)A:deflatorvanhetBBP;B:deflatorvandeparticuliere consumptie .
(5)Brutotoegevoegde waardeperwerkzaam persoonindeeconomiealsgeheel.
(s)Reëleeffectievewisselkoers (tenopzichtevannegentienandereindustrielanden ),opbasisvandeloonkosten indeeconomiealsgeheel.Positiefcijfer=verliesaan
concurrentievermogen .
(7)DefinitieEurostat .
(8)Jaarultimo .

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappenNr.L394/43
BONDSREPUBLIEK DUITSLAND
deinvoerinongeveerhetzelfdetempoalsin1987zoukunnen
toenemen .Dientengevolge kanhetBBPin1988metbijna
2%groeien.Hetoverschotopdelopenderekeningvande
betalingsbalans zalongeveerevenveelverminderen alsin
1987,maarzouin1988tochnogmeerdan3%vanhetBBP
kunnenbedragen .Deeconomische vooruitzichten voordeBondsrepubliek
Duitsland wordenmomenteel tamelijkvoorzichtig inge­
schat.Indetweedehelftvan1986leiddedesterkeappreciatie
vandeDuitsemarktegenovervooraldeUSdollartoteen
dalingvanhetuitvoervolume eneenstijgingvandeinvoer
vanvooraleindprodukten .Hoeweldebinnenlandse vraag
dynamisch bleef,kreegdeexternesectoreensteedsnegatie­
vereinvloedopdealgemeneeconomische resultaten .
Dewerkgelegenheid zalindeloopvanhetjaarwaarschijnlijk
inhetzelfdetempostijgenalsin1987,maareenverdere
inkrimping wordtverwachtvoordewerkgelegenheid inde
industrie .Bijeenwaarschijnlijke toeneming vandetotale
werkgelegenheid metongeveer70000arbeidsplaatsen zalde
werkloosheid vermoedelijk weergroterworden.In1987heeftdeeconomie dezeremmende invloedvande
externesectorwederom insterkemateondergaan .Naeen
verderestijgingvandeDuitsemarktenopzichtevandeUS
dollarmetongeveer10%endoordatdebedrijvigheid
bijzonderveeltelijdenhadvanhetstrengewinterweer ,liep
detotaleproduktie inheteerstekwartaalterug.Weliswaar
verzwakten defactorendiedeuitvoertegenhielden laterin
hetjaarenbegondeexportzichvanafhettweedekwartaal
aanmerkelijk teherstellen ,maarnietteminblijfthetuitvoer­
volumegemiddeld overhetgehelejaarwaarschijnlijk onder
hetniveauvan1986.Debinnenlandse vraagbleefduidelijk
snellergroeiendandetotaleproduktie ,alhoewelhethoge
groeitempo van1986langnietwerdgehaald—nietinhet
minstdoordathetparticuliere verbruikenigszinsachterbleef .
Deongunstige exportontwikkeling hadookeenremmende
invloedopdeinvesteringen inkapitaalgoederen ,hoewelaan
heteindevanhetjaareenzekereoplevingleekplaatste
vinden.Deinvesteringen betroffenechterindeeersteplaats
rationalisatieplannen .Deinvesteringen indebouwvertoon­
dengeengroei,nietalleentengevolgevanhetslechteweer,
maarookdoordatdedalendetendensindewoningbouw nog
nietisvertraagd .Doordatintoenemende mateaandevraag
werdvoldaandoorinvoertegenconcurrerende prijzenen
doordatdeuitvoerstagneerde ,bedroegdegroeivanhetBBP
in1987ongeveer1,5%.Onderdezeomstandigheden ver­
toondedewerkgelegenheid slechtseengeringestijging.De
daaruitvoortvloeiende gemiddelde jaarlijksestijgingvan±
0,5%wasnietgenoegomdewerkloosheid onderhet
gemiddelde peilvan1986tebrengen .Evenalsinhèt
voorgaande jaardaaldedetreëlesaldovandegoederen-ep
dienstenbalans aanzienlijk totnauwelijks meerdandehelft
vanhetniveauvan1985.Voornamelijk tengevolgevaneen
verderesterkeverbetering vanderuilvoetverminderde het
overschot opdelopenderekeningvandebetalingsbalans
nietteminslechtsmetongeveer0,5procentpunt tot3,7%
vanhetBBP.Hethogeniveauendestijgendetendensvandewerkloosheid
zijnnogsteedsuitermatezorgwekkend .Desocialepartners
endemakersvanheteconomische beleidmoetentezamende
kansenomdewerkloosheid terugtedringen,volledig
benutten .Deeerderditjaargeslotencollectieve arbeidsover­
eenkomsten doenvermoeden datdeloonkosten perwerkne­
merin1987ongeveer3,5%zullenstijgen.Deenigereden
waaromdedaaruitvoortvloeiende stijgingvandeloonkosten
pereenheidproduktdebedrijfswinsten totdusverrenietheeft
geschaad,wasdebelangrijke verbetering vanderuilvoet.De
reëlelonenmogenderhalveslechtseengematigde stijging
vertonenomdeinvesteringsneiging instandtehouden
ondankshetverliesaanconcurrentievermogen tengevolge
vandeappreciatie vandeDuitsemark.Deonlangsinde
metaalindustrie geslotencollectieve arbeidsovereenkomst
bevatechtersommigepositieveelementen :dearbeidstijd zal
geleidelijkwordenverminderd metintotaal1,5uurende
overeengekomen jaarlijkseloonsverhogingen zullenleiden
toteenstijgingvandeloonkosten peruurmetongeveer4%.
Dezecaoindemetaalindustrie isdeeerstewaarbijdesociale
partnerseenovereenkomst voordriejaarhebbenbereikt.
Hierdoorzullendeondernemingen opveiligerbasisplannen
kunnenmakeninovereenstemming metdemacro-economi­
schepolitiekvanderegering .Gezienhetbelangvandeze
bedrijfstak ,dieongeveer50%vandewerkgelegenheid inde
industrievertegenwoordigt ,isdetrendvoordeloonkosten in
degeheleeconomieopmiddellange termijnaangegeven endit
zaleenbelangrijke factorvoorhetmonetaire enfinanciële
beleidzijn.
Degroeivandebinnenlandse vraagzalnaarverwachting van
1987op1988slechtseengeringevertraging vertonen .De
stijgingvandereëlebrutolooninkomens kanvertragentot
ietsonder4%.Doordevoorbegin1988geplandebelasting­
verlagingen zullendebeschikbare inkomensechtersneller
stijgen.Dealgemeneprijsstijging indeeconomievan±2%
zouongeveerinovereenstemming kunnenzijnmetdebin­
nenlandse kostenstijgingen .Bijeenietssterkeregroei
vandeexportmarkten enuitgaandevanslechtseenkleine
stijgingvandeeffectievewisselkoers vandeDuitsemark,
wordt,eenmatigegroeivandeuitvoerverwacht,terwijlGeziendeverwachte geringedalingvandereëleloonkosten
pereenheidproduktblijftdetotalewinstsituatie vande
ondernemingen inhetalgemeengezond.Hetnettorendement
(gemetenalshetnetto-exploitatieoverschot inverhouding tot
denettovoorraad kapitaalgoederen )istoegenomen nahet
dieptepunt van1981enkanhetvolgendjaarweerophet
niveauvanhetbeginvandejarenzeventigzijn.Aangezienhet
bedrijfsleven kanrekenenopeengestadige—alhoewelnog
vrijmatige—groeivandevraag,zijndeinvesteringsvoor­
waardeninhetalgemeennietongunstig .

Nr.L394/44 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.87
HoeweldeBondsrepubliek Duitslandreedseenbelangrijke
bijdragetothetherstelvanhetevenwicht inhetinternatio­
nalebetalingsverkeer levertnudegroeivandebinnenlandse
vraagwaarschijnlijk degroeivanhetBBPovertreftmetmeer
dan2,5%involumetussen1986en1988,wordthet
overschotopdelopenderekeningvandebetalingsbalans ten
gevolgevanderuilvoetverbetering slechtsgeleidelijk terug­
gebracht .
Hetbegrotingsbeleid isnogsteedsgerichtopvermindering
vanhetaandeelvandeoverheidindeschaarsemiddelendoor
strengebeperkingen aandeuitgavenstijging testellen.Toch
werdin1986hetuitgangspunt voorhetbeleidingrijpend
gewijzigd .Totenmet1985bestondhethoofddoel vande
uitgavenbeperkingen erindebegrotingstekorten terugte
dringenendestijgingvandeoverheidsschuld alspercentage
vanhetBNPafteremmen .Sinds1986isdebeschikbare
ruimteechtergebruiktomdebelastingdruk teverlichten .Na
deverlagingvandedirectebelastingen in1986(terwaarde
van0,6%vanhetBBP)zaleenietsgroterestapworden
genomen in1988(0,6-0,7%vanhetBBP);danzal,
vooruitlopend opdevoor1990voorgenomen belastingher­
vorming,inovereenstemming methetAkkoordvanhet
Louvrevanfebruari1987nogeens5miljardDuitsemarkaan
deoorspronkelijk geplandebelastingverlagingen worden
toegevoegd .Deresterende gedeelten vandehervorming
zullenresulteren inbelastingverlagingen terwaardevaniets
minderdan1%vanhetBBPvanaf1990.Daarnaast diende
hetbegrotingsbeleid verledenjaarenditjaaromdegroeite
ondersteunen ,vooraldoordatdeoverheidsinvesteringen in
goederenengrondstoffen veelsnellerzijngestegendanhet
BNP.Deautomatische stabilisatoren kondenditjaarhun
werkdoen,wantderegeringheeftoverhetalgemeenniet
getrachtdeminderontvangsten tecompenseren dooropde
uitgaventebesnoeien .Dientengevolge wordtverwachtdat
hettotaleoverheidstekort in1987voordeeerstemaalsedert
1981weeraanzienlijk zaltoenemen .retermijnhoedanookgeentoekomstheeft,instandwordt
gehouden .
Sedertbegin1986bedroegdegemiddelde jaarlijksestijging
vanhetcentrale-bankgeld meerdan7%,terwijlhetnatio­
naalproduktnominaalmetnietmeerdanongeveer 5%is
toegenomen .Wegensdedalenderentetarieven washet
snelleretempovandemonetaire expansieaanvankelijk
hoofdzakelijk toeteschrijvenaandegroeivanzeerliquide
geldmiddelen ,maarvanafmedio1986breiddedeliquiditei­
tenmassazichookopanderefrontenuit.Delagerentetarie­
venincombinatie metdedalendeprijzendruktende
opportunity-costs vanhetaanhouden vangeldaanzienlijk ,
terwijlhetaanbodvangeldwerdgekenmerkt dooreensterke
groeivandevorderingen vankredietinstellingen opniet-in­
gezetenen .
Erblijftechtereentegenstelling bestaantussendeinterneen
deexternedoelstellingen vanhetmonetaire beleid;onder
dergelijkeomstandigheden bestaathetgevaardatdemaat­
regelendienoodzakelijk zijnomdeuitbreiding vande
geldhoeveelheid intedammen ,nietzullenkunnenworden
genomenwegensdeverdereongewenste opwaartse drukop
deDuitsemark.Deontwikkelingen sedertmei1987hebben
duidelijkaangetoond datdeBundesbank bijdebeïnvloeding
vandelange-termijnrente aanbeperkingen isgebonden .
Sedertmeiheeftdekapitaalmarkt zichnietovereenkomstig
dedoordeBundesbank aangegeven streefcijfers ontwikkeld .
Integendeel ,hetrendement vanopenbareleningensteegmet
meerdan0,5punt,nietzozeertengevolgevanveranderingen
indeinflatieverwachtingen vandebeleggers ,alswelten
gevolgevandeontwikkeling vandewisselkoersen ende
internationale rentetarieven .Vanuiteenoogpuntvanmone­
tairbeleidzoueenvertraging vandeexpansievande
liquiditeitenmassa welkomzijnomvolgendjaarmeteen
lagergroeipercentage tebeginnen .Indiendeexterneomstan­
dighedenstabielerzoudenblijkendanin1986/1987,zouer
waarschijnlijk eengoedekanszijndatditgebeurt .
Depogingenomdeflexibiliteit vandemarktenteverhogen ,
zijnvoortgezet .Delaatstemaandenwerdermeestalinde
eersteplaatsnaargestreefddemarkttoegankelijker temaken
voorzelfstandigen dieeeneigenbedrijfbeginnenenvoor
nieuweondernemingen ,nieuwaandelenkapitaal beter
bereikbaar voorhentemakenendetalrijkebelemmeringen
voordezenieuwebedrijvenzoveelmogelijkwegtenemen.
Daarentegen werdnauwelijks vooruitgang gemaaktbijde
geleidelijke afschaffing vandesubsidies .Vooralin1986
werdenzijzelfsaanzienlijk verhoogd ,deelstengevolgevan
deappreciatie vandeDuitsemark,maarookondertoene­
mendepolitiekedrukvanbelangengroepen .Doorverdere
bescheiden stappenomdewekelijkse werktijdteverkorten
endoordemogelijkheden voorglijdendewerktijden uitte
breiden,hebbenwerkgevers enwerknemers bijgedragen tot
deverbetering vandekansenopwerk;tegelijkertijd namhet
Bundesarbeidsbureau maatregelen terbevordering vande
beroepsopleiding enbijscholing .
Almetallijkendevooruitzichten voordeeconomische
ontwikkeling indeBondsrepubliek in1988nietgeheel
bevredigend —vooralomdatgeenverderevermindering vanDebovengenoemde belastingverlagingen tenbedragevan
13000a14000miljoenDuitsemark(0,6-0,7%vanhet
BBP)zullenhethoofdkenmerk vanhetbegrotingsbeleid in
1988vormen .Dezeverlagingen zullennietalleendevraag
stimuleren ,maarookeenprikkelvoordewerknemers enhet
bedrijfsleven vormen .Geziendevrijbescheiden groei­
vooruitzichten kaneenverdereuitbreiding vandetekorten
derhalvenietwordenvermeden .Hetfinancieringssaldo van
decentraleoverheid (Bondsstaat enDeelstaten )zalin1988
waarschijnlijk toenementot2,7%vanhetBBP,datiseen
stijgingvan0,3procentpunten tenopzichtevan1986terwijl
hettotaleoverheidstekort (centraleoverheid,lagereoverhe­
denendespecialefondsenvandeBondsstaat )in1988zelfs
totongeveer 3%zoukunnenoplopen .Aangezien deuitga­
venstijging inelkgevalreedsisaangepast aandelmeer
ongunstige trendvandeontvangsten ,iseentijdelijkeuitbrei­
dingvandetekortenonderinvloedvanbelastingverlagingen
geenredenvooreenverminderd vertrouwen inhetbegro­
tingsbeleid .Bijhetsubsidiebeleid enbijhetbepalenvande
wijzevanfinanciering vandebelastinghervorming dienter
echtervoortewordengezorgddathetgroeipotentieel inde
economievolledigtotontwikkeling kankomen.Eenener­
giekeafbraakvandesubsidieszoumeerinhetbijzonder
moetenvoorkomen dateenproduktiestructuur dieoplange­

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/45
dewerkloosheid teverwachten valt.Deervaringheeft
geleerddateenherstelvandeuitvoer,zoalssedertmedio
1987wordtwaargenomen ,naverloopvanenigetijdzal
leidentoteenalgemeneoplevingvandebinnenlandse groei,
hetgeenuiteindelijk weereenverderedalingvanhetbeta­
lingsbalansoverschot totgevolgzalhebben.Indiendegroei
echterveelminderdynamisch wordt,zouhetwenselijkzijn
deuitgangspunten vanhetbegrotingsbeleid teherzien,nietalleenomeenverdereverslechtering vandearbeidsmarkt te
voorkomen ,maarookomeenvertraging vandevernieuwing
vandeproduktiecapaciteit tevermijden .Ditkantoteen
zekereachteruitgang vandebegrotingssituatie leiden,maar
behoeftgeenafbreuktedoenaandegeloofwaardigheid van
hetstabilisatiebeleid opbudgettair gebied,vooralindienhet
monetaire beleidafgestemd blijftopdegroeivanhet
produktiepotentieel .

Nr.L394/46 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen31.12.87
Bondsrepubliek Duitsland :belangrijkste economische grootheden ,1983-1988
(veranderingen in%perjaar)
I1983 1984 1985 1986 1987(l) 1988(')
Bruto 1
binnenlands -s
produkt^nominaal 4,8 4,8 4,3 5,7 3,3 3,7
reëel 1,5 2,8 2,1 2,6 1,4 1,9
deflator 3,3 2,0 2,2 3,1 1,9 1,8
Particuliere consumtie ,deflator 3,2 2,5 2,1 -0,5 0,6 1,8
Bruto-investe­
ringeninvaste -i
activa,volume^particuliere 5,1 1,2 -0,1 2,5 1,2 1,6
overheid -8,6 _2,1 0,8 7,3 2,9 0,7
^totaal 3,2 0,8 -0,1 3,1 1,4 1,4
waarvan :bouw 1,7 1,6 -5,6 2,4 -0,4 0,8
installatiesaties 5,6 -0,5 9,4 4,1 3,8 2,3
Binnenlandse vraagtegenconstanteprijzen
Verschilt.o.v.deanderelanden2,3 2,0 1,0 3,7 2,5 2,3
\Il I l I I
vandeGemeenschap (2) 1,6 -0,1 -0,9 -0,1 -0,4 -0,1
l ^nominaal 3,9 3,5 3,1 3,9 3,3 2,9
Loonsomper
werknemerreëelA(3) 0,6 1,4 0,9 0,8 1,4 1,1
B(3) 0,7 1,0 1,0 4,4 2,6 1,1
Produktiviteit (4)\ 3,0 2,8 1,8 1,8 0,8 1,6
Reëleloonkosten pereenheidprodukt (s)-2,4 -1,3 -0,9 -1,0 0,6 -0,5
Rentabiliteit (6) 11,5 2,1 5,2 5,0 -3,2 -2,2
idem(1970=100) 85,4 87,2 91,7 96,3 93,2 91,2
Concurrentievermogen (7) -0,9 -4,3 -2,6 10,0 5,7 -0,0
Werkgelegenheid -1,5 0,1 0,7 1,0 0,6 0,3
Aantalgeregistreerde werklozen in%van
deburgerlijke beroepsbevolking (8)||IIIIII I
8,4 8,4 8,5 8,1 8,1 8,2
Saldolopenderekeningin%vanhetBBP 0,7 1,3 2,4 4,1 3,7 3,2
Kapitaalmarktrente 7,9 7,8 6,9 5,9 5,7 5,7
Liquiditeitenmassa (9) 7,0 4,6 4,5 7,8 6,9 5,9
Financieringstekort of-overschotvan
deoverheid in%vanhetBBP\ I||IIII
-2,5 -1,9 -1,1 -1,2 -1,6 -2,0
Totaleoverheidstekort in%van
hetBBP(10)\: \ III
-3,3 -2,6 -2,1 -2,2 -2,6 -2,9
Overheidsschuld in%vanhetBBP 40,9 41,8 42,5 42,6 43,8 45,2
Rentelast overheidsschuld in%van
hetBBPI l I
3,0 3,0 3,0 3,0 2,9 2,9
(*)RamingenvandedieastenvandeCommissie ,april/mei1987,opbasisvanhethuidigebeleid.
(2)Verschilinprocentpunten .
(3)A:deflatorvanhetBBP;B:deflatorvandeparticuliere consumptie .
(4)Brutotoegevoegde waardeperwerkzaampersoonindeeconomiealsgeheel.
(5)Verhouding tussendereëleloonsomperwerknemer endeproduktiviteit .
(6)Netto-exploitatieoverschot opdenettovoorraad kapitaalgoederen tegenvervangingswaarde .
(7)Reëleeffectievewisselkoers (tenopzichtevannegentienandereindustrielanden ),opbasisvandeloonkosten indeeconomiealsgeheel.Positiefcijfer=verliesaan
concurrentievermogen .
(8)DefinitieEurostat .
(9)Centrale-bankgeld ,vierdekwartaaltenopzichtevanvierdekwartaal .
(l0)Territoriale overheden enspecialefondsenvandeBondsstaat ;definitievandefinanciëlestatistiek .

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/47
GRIEKENLAND
InGriekenland werdhetjaar1987gekenmerkt doorverdere
vooruitgang opdewegnaarstabilisatie ,hoewelnietalle
oorspronkelijk vastgestelde doelstellingen kondenworden
bereikt.Hettekortopdelopenderekeningvandebetalings­
balanswerdkleinerdoordatdebinnenlandse vraagenhet
BBPdaalden;hetoverheidstekort alspercentage vanhetBBP
liepverderterugendemonetairegrootheden namenminder
toedanin1986.Deinflatieverminderde ,terwijldewerk­
loosheidongewijzigd bleefdoordatdedalingvandetotale
werkgelegenheid werdgecompenseerd dooreenvergelijkba­
revermindering vandeberoepsbevolking .In1988zalde
bedrijvigheid naarverwachting weereenpositievegroei
vertonen .Zowelhetreëleverbruikalsdespaarquote vande
gezinnenzullenzichvermoedelijk stabiliseren endeinveste­
ringenzullenblijvenstijgenmetalsgevolgeenreëlegroeivan
deVraagendeproduktie .Deprijzen,diein1987door
uitzonderlijke factorenwerdenbeïnvloed ,zullenwaarschijn­
lijklangzamer stijgen,maarhetoverheidstekort zalalleen
kleinerwordenindienaanvullende maatregelen worden
genomen ,terwijlvoordelopenderekeningvandebetalings­
balansgeennoemenswaardige verbetering wordtver­
wacht.
Eind1987isdeofficiëledatumvoordevoltooiing vanhet
stabilisatieplan .Diteind1985goedgekeurde planwas
bedoeldomeensnelleverbetering vandebetalingsbalans tot
standtebrengendoormiddelvaneenvastberaden inkrim­
pingvandebinnenlandse vraagteneindehetniveauvande
buitenlandse schuldvanaf1988testabiliseren .Hetplan
werdgesteunddoordeGemeenschap ,diedaartoeeenlening
terverbetering vandebetalingsbalanssituatie verstrekte .De
doelstellingen warenhetterugdringen vandeinflatietot
10%tegeneind1987,vermindering vanhetnetto-financie­
ringssaldomet8%vanhetBBPintweejaarenbeperkingvan
debinnenlandse kredietexpansie tot17%in1986en11%in
1987.
Hetloonbeleid ,hetbelangrijkste instrument voordebeteu­
gelingvandebinnenlandse vraag,wasgebaseerd opeen
stelselvandegressieve indexering waarbijeenwelbepaald
streefcijfer voordeinflatiecentraalstondenheteffectvande
invoerprijzen buitenbeschouwing werdgelaten.Voorde
landbouwinkomens waseenzeermatigegroeitoegestaan .
Hetstrikteinkomensbeleid leiddetoteendalingvandereële
lonenmet10%eneendalingvanhetreëlebeschikbare
inkomenvandegezinnenmet7%indeperiode1986/
1987.
Doordatparticuliere economische subjectenaanvankelijk
aandeduurzaamheid vanhetplantwijfelden entengevolge
vanspeculatief gedrag,daaldehetparticuliere verbruik
slechtslichtmetalsgevolgeensterketerugvalvande
spaarquote vandegezinnen,dievooralindehandwerd
gewerktdoordezeerhogeliquiditeit indegezinssector .Het
netto-financieringssaldo werdteruggebracht van17,6%van
hetBBPin1985tot13,7%in1986,deelstengevolgevaneen
verhoging vandebelastingopaardolieprodukten diede
dalingvandeolieprijzen compenseerde .In1987iseen
verderevermindering tot12%vanhetBBPwaarschijnlijk ,maarditniveauishogerdanhetinhetkadervanhet
programma gesteldedoel.
Dezeontwikkeling incombinatie metdetegenvallende
verkoopvankortlopend enmiddellang schatkistpapier was
erdeoorzaakvandathetstreefcijfer voordebinnenlandse
kredietexpansie werdoverschreden ,hoeweldeleningenvan
bankenaandeparticuliere sectoroverhetalgemeenbinnen
degesteldegrenzenbleven.Deconsumptieprijsstijging ,die
eenaantaljarenrondde20%hadgeschommeld maareind
1985tot25%wastoegenomen ,werdin1986tot17%
teruggebracht .Eenverderedalingmetongeveer 3procent­
puntenwordtvooreind1987verwachtondankshetinfla­
toireeffectvandeinvoeringvandeBTW.
Debesnoeiing vandebinnenlandse vraagendelagere
olierekening warenzeergunstigvoordelopenderekening
vandebetalingsbalans ,dieeentekortvertoonde van9,8%
vanhetBBPin1985,4,3%in1986en3,1%in1987.Het
tekortopdelopenderekeningin1986,1,7miljardUSdollar,
isformeelinovereenstemming methetinverbandmetde
communautaire leningvastgestelde streefcijfer ,maarhet
tekortvoor1987isweliswaar lagerdanin1986,dochzal
waarschijnlijk ietshogerdanhetstreefcijfer zijn.
Erisbelangrijke vooruitgang gemaaktbijdehervorming van
hetfinanciëlestelsel.Preferentiële rentetarieven voorbepaal­
decategorieën economische subjectenzijnafgeschaft .Het
algemenerentepeil,datvoorheenlagerdandeinflatiewas,is
opgetrokken endehandelsbanken hebbeneenzekeremate
vanvrijheidvoordevaststelling vanderentetarieven op
verstrekte leningengekregen .Destrikteadministratieve
voorschriften enregelingen betreffende dekredietverlening
zijnversoepeld enerzijnpogingenondernomen omkortlo­
pendenmiddellang schatkistpapier bijparticuliere
niet-bankinstellingen teplaatsen .Devoortzetting vandeze
pogingen ,alsmededetotstandbrenging vaneenefficiënte
niet-bancaire kapitaalmarkt ,zoudetenuitvoerlegging van
hetmonetaire beleidmoetenvergemakkelijken enmoeten
bijdragentotdemodernisering vanhetfinanciële stelsel,
hetgeenessentieel isvoordeontwikkeling vanhetland.
Gedurende eenaantaljarenheeftdeoverheidssector in
Griekenland zichsneluitgebreid ,hetgeengepaardgingmet
eenaanzienlijke toeneming vandeoverheidsschuld .Het
ondercontrolekrijgenvandelopendetekortenopde
begrotingvandecentraleoverheidisuiteraardeenprioriteit ,
maarhetdeficitvanhetsocialezekerheidsstelsel levertde
grootsteproblemen op.Desnelleachteruitgang opditgebied
iseenresultaatvanhetsederthetbeginvandejarentachtig
gevoerdebeleid,daterinbestonddepensioenen belangrijk te
verhogenendeuitkeringen vandesocialezekerheidookte
verstrekken aanmensendievoorheengeenbijdragenhadden
betaald.Dereedsdoordeautoriteiten begonnenactieomhet
overheidstekort teverminderen ,zalnogeenaantaljaren
moetenwordenvoortgezet teneindedeoverheidsschuld in
verhouding tothetBBPtestabiliseren .

31.12.87Nr.L394/48 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen
Instructureelopzichtwordthetfundamentele probleemvan
deGriekseeconomiegevormddoordevoortdurende achter­
uitgangvandeproduktieve investeringen sedert1980ten
gevolgevanhetongunstige klimaatvoordeindustriële
bedrijvigheid ,datverbandhoudtmeteenverregaande
regulering vandemarkten.Eind1985isderegering
begonnenmeteengeleidelijke afschaffing vandeprijscon­
trole;incombinatie metdezeergematigde stijgingvande
loonkosten eneenconsequent wisselkoersbeleid heeftditeen
belangrijke verbetering vandefinanciëlepositievanhet
bedrijfsleven opgeleverd .Naarverwachting zaldittoteen
flinkeoplevingvandeproduktieve investeringen leiden,
hoeweldebedrijvenaanvankelijk prioriteitverleenden aan
deverbetering vandestructuurvanhunbalans.
Daardoor isdeproduktiecapaciteit vanhetlandaanzienlijk
verzwakt,zodatin1988allesinhetwerkmoetworden
gesteldomdebinnenlandse :vraaginteperkenenalduseen
verslechtering vandebetalingsbalans tevoorkomen .Gezien
deingrijpende aanpassing vandereëlelooninkomens inde
afgelopentweejaarkanhetloonbeleidechternietlangerhet
voornaamste instrument voordebeheersing vandevraag
blijven.Bijdeloononderhandelingen moetwordenuitgegaan
vaneeninflatiepercentage datinovereenstemming ismetde
macro-economische doelstellingen ,terwijldedegressieve
structuurvandeloonsverhogingen geleidelijkmoetworden
opgegeven ,wantditheeftgeleidtoteeninkomensnivellering
dienietbevorderlijk voordeproduktiviteit is.Overhet
geheelgenomenzouditbeleidgepaardkunnengaanmeteen
geringestijgingvandereëlelonenindeloopvanhetjaar.
Onderdezeomstandigheden zaldevermindering vanhet
overheidstekort hetvoornaamste instrument voorhet
beheersenvandevraagmoetenzijn.Ditinstrument zalmoeilijktoetepassenzijn,vooralomdathettekortvande
socialezekerheidgroterwordt,terwijlhetinkomensbeleid
nietindezelfdematealsindeafgelopen tweejaarzal
bijdragentotdematigingvandeloonkosten indeoverheids­
sectorenbepaaldebijzondereontvangsten zullenwegvallen .
Indewetgevingdienensneleenaantalbelangrijke verande­
ringentewordenaangebracht :reorganisatie vandepen­
sioenregeling ,verruiming vandebelastinggrondslag door
eenmeervolledigebelastingheffing vanbepaaldecategorieën
belastingbetalers ,enbeperking vandeloonkosten inde
overheidssector doorgeennieuwpersoneelmeeraante
wervenendeloonsverhogingen onderhetgemiddelde voor
degeheleeconomietehouden.Naastdein1987begonnen
geleidelijke afschaffing vandeexportsubsidies zullende
landbouwsubsidies ,diein1987weeraanzienlijk zijngeste­
gen,moetenwordenverlaagd .Doorrationalisatie vanhet
beheervanoverheidsondernemingen en-instantieszouden
zoweldebegrotingsoverdrachten naardezeondernemingen
eninstantiesalshuneigentekortenmoetenkunnenworden
verminderd .
Methetoogopdedoelstellingen voordeopenbarefinanciën
opmiddellange termijnenomdebuitenlandse schuldin1988
testabiliseren ,dienthetbegrotingsbeleid voorhetkomende
jaareropgerichttezijndein1987geregistreerde afwijking
vanhetstreefdoeltecompenseren enbovendien belangrijke
vooruitgang teboekenbijdevermindering vanhetnetto-fi­
nancieringstekort alspercentage vanhetBBP.Dezerestric­
tieveaanpakdientgepaardtegaanmeteenactiefmonetair
beleiddateropgerichtisdebinnenlandse kredietexpansie
verderafteremmen .Onderdezeomstandigheden kande
binnenlandse vraagverderteruglopen ,kandeinflatietegen
eind1988totonder10%dalenenzouhettekortopde
lopenderekeningvandebetalingsbalans totongeveer2%
vanhetBBPmoeteninkrimpen .

Nr.L394/49 31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen
Griekenland :belangrijkste economische grootheden ,1983-1984
(veranderingen in%perjaar)
I1983 1984 1985 1986 1987(') 19880)
rnominaal 20,3 23,0 19,6 20,6 15,8 12,2
Brutobinnen­
landsproduktreëel 0,3 2,6 2,1 1,3 -0,8 0,5
deflator 19,9 19,9 17,1 19,0 16,7 11,6
Particuliere consumptie ,deflator 18,6 18,0 18,4 22,1 16,0 12,0
Bruto-investe­
ringeninvaste •<
activa,volumerparticuliere
overheid
totaal -1,9 -4,7 3,4 -4,8 -2,0 3,7
waarvan :bouwI 3,9 -7,7 2,6 -3,4 -5,5 3,7
installaties -8,2 -0,9 4,4 -6,5 2,2 3,8
Binnenlandse vraaginconstanteprijzen -0,7 0,8 4,9 -0,3 -0,6 0,3
Verschilt.o.v.deanderelanden
vandeGemeenschap (2) -0,4 -2,5 3,0 -4,5 -3,4 -2,2
""nominaal 21,8 22,6 20,4 13,7 12,5 12,0
Loonsomper
werknemerreëelA(3) 1,5 2,3 2,8 -4,5 -3,6 0,4
B(3) 2,7 3,9 1,7 -6,9 -3,0 0,0
Produktiviteit (4) -0,1 2,9 1,0 0,3 0,1 0,2
Reëleloonkosten pereenheidprodukt 1,6 -0,6 1,9 -4,7 -3,7 0,2
Concurrentievermogen (5) -3,4 1,4 -2,1 -13,6 -2,9 -3,5
Werkgelegenheid l -1,0 -0,2 1,1 0,3 0,1 0,2
Aantalgeregistreerde werklozen in%
vandeburgerlijke beroepsbevolking (s) 7,9 8,1 7,8 7,4 7,4 7,5
Saldolopenderekeningin%vanhetBBP-4,7 -4,1 -8,2 -5,4 -4,2 -4,1
Kapitaalmarktrente 18,2 18,5 15,6 15,8 17,3 16,0
Liquiditeitenmassa (7) 20,3 29,4 26,7 18,5 17,3 11,7
Financieringstekort of-overschot
vandeoverheid in%vanhetBBP -8,9 -10,1 -13,6 -10,7 -10,6 -9,8
Overheidsschuld in%vanhetBBP 44,3 53,2 62,6 64,3 65,4 67,2
Rentelast overheidsschuld in%
vanhetBBP 3,4 4,6 5,4 5,9 6,5 6,9
(')Ramingen vandedienstenvandeCommissie ,september 1987.
(2)Verschilinprocentpunten .
(3)A:deflatorvanhetBBP;B:deflatorvandeparticuliere consumptie .
(*)Brutotoegevoegde waardeperwerkzaam persoonindeeconomiealsgeheel.
(5)Reëleeffectievewisselkoers (tenopzichtevannegentienandereindustrielanden )opbasisvandeloonkosten indeeconomiealsgeheel.Positiefcijfer=verliesaan
concurrentievermogen .
(®)DefinitieEurostat .
(7)Jaarultimo .

31.12.87Nr.L394/50 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen
SPANJE
Deeconomische politiekvanderegering,diesinds1983in
hoofdlijnen ongewijzigd isgebleven,isnogsteedsinover­
eenstemming metdebeleidssnoeren vandegezamenlijke
groei-enwerkgelegenheidsstrategie .Zijiservooralop
gerichtdemacro-economische onevenwichtigheden (waar­
vandewerkloosheid zekerdegrootstebronvanzorgenis)uit
dewegteruimenendeproduktiestructuur temoderniseren ,
hetgeendestebelangrijker isomdatSpanjezijneconomie
snelvoordebuitenwereld openstelt .Opmiddellange termijn
heeftditbeleidtendoeleenreëleeconomische groeivan
gemiddeld3,5a4%perjaartebereiken,zulksvoornamelijk
opbasisvaneensterkeontwikkeling vandeinvesteringen en
deexport,eenvermindering vandefinancieringsbehoefte
vandeoverheidmetzowateenhalfprocentpunt vanhetBBP
perjaareneenconvergentie vandeinflatienaarhet
communautaire gemiddelde .Hetverschilininkomenper
hoofdtussenSpanjeendewelvarendste landenvande
Gemeenschap zoualdusverderkunnenverminderen .In1987zalSpanjeopnieuweengrotereeconomische groeite
ziengevendandeandereLid-Staten ,aangeziendebinnen­
landsevraagerveelsnellerblijftstijgendaninderestvande
Gemeenschap .Hetreëlebrutobinnenlands produktzalmet
ruim4%toenemen .Hetparticuliere verbruikwerdgestimu­
leerdzoweldoorreëleloonstijgingen indeparticuliere sector
alsdoordesterkegroeivandewerkgelegenheid inandere
sectorendandelandbouw .Dezeermarkantetoenamevande
investeringen invasteactivaheeftdoorgezetenweerspiegelt
denogsteedsgunstigeontwikkeling vandebedrijfswinsten ,
degoedeafzetvooruitzichten endebehoefteaanmodernise­
ringvanhetproduktieapparaat tegenover desedertde
toetredingvanhetlandtotdeGemeenschap steedsscherper
wordende buitenlandse concurrentie .Deresultaten vande
exportsector ,diein1986matigwaren,zijnditjaargeleide­
lijkverbeterddankzijneenkrachtigevraagindeandere
landenvandeGemeenschap .Deimportiszeersterkblijven
toenemen ,waardoordeuitzonderlijk levendigebinnenland­
sevraagslechtstendeleheeftdoorgewerkt ophetbruto
binnenlands produkt .Evenzoishettekortopdebetalings­
balanssneltoegenomen ,terwijldedalingvanhetoverschot
opdelopenderekeningslechtswerdafgeremddoordeforse
stijgingvandeontvangsten uithettoerisme.Dankzijdezeer
gunstigeontwikkeling vandewerkgelegenheid isdewerk­
loosheidgedaaldtotminderdan21%,maardeterugdrin­
gingervanwordtnogsteedsbelemmerddoorhetaanzienlijke
accresvandeberoepsbevolking .Deinflatieisverdergedaald,
medealsgevolgvandegunstigeontwikkeling vandeprijzen
vanlevensmiddelen ,zodathetterzakedoordeautoriteiten
vastgestelde doelvermoedelijk zalwordenverwezenlijkt
(stijgingvanhetindexcijfer derconsumptieprijzen met5%
opjaarbasiseind1987).In1986en1987zijngoederesultaten geboektbijde
tenuitvoerlegging vandegroei-enwerkgelegenheidsstrate ­
gie,waarbijhetgunstigsteaspectongetwijfeld dekrachtige
ontwikkeling vandeproduktieve investeringen is.Geziende
groterewinstmarges endeverbetering vanheteconomische
klimaathebbendeondernemingen dewiltekennengegeven
omhetproduktieapparaat temoderniseren endeuitdaging ,
diedeintegratieindeGemeenschap vormt,tebeantwoor­
den.Dezelaatstehoudtzoweldeopheffingvandebarrières ,
zoalsbedoeldindeToetredingsakte ,alsdevoltooiingvande
internemarktvóór1992in.Ookdeaanzienlijke toename
vandewerkgelegenheid iseenpositiefresultaatenbevestigt
delevendigheid vandeconjunctuur enhetherstelvanhet
vertrouwen vandeondernemingen :dewerkgelegenheid in
anderesectorendandelandbouw zalwaarschijnlijk toene­
menmet3,3%in1987en2,4%in1988.Dezestijgingis
echtergrotendeels toeteschrijvenaanovereenkomsten voor
tijdelijkedienstofdeeltijdarbeid .Geziendebetrekkelijk lage
bedrijvigheidsgraad enparticipatiegraad vandevrouwelijke
beroepsbevolking heeftdegunstigeontwikkeling vande
werkgelegenheid veel„ontmoedigde werknemers "ertoeaan­
gezetzichopdearbeidsmarkt aantebieden.Derhalveneemt
deberoepsbevolking veelsnellertoedandebevolkinginde
produktieve leeftijd.Onderdezeomstandigheden zalereen
jarenlangesterkestijgingvandewerkgelegenheid nodigzijn
omtekomentoteenbeduidende vermindering vande
werkloosheid .Devoornaamste in1987waargenomen tendensenzoudenin
hetalgemeenin1988moetenaanhouden ;hetBBPnaar
volumezalwaarschijnlijk metcirca3,75%toenemen .De
binnenlandse vraagzalvermoedelijk levendigblijvenmaar
eenzekerevertragingondergaan ,zowelwathetverbruikals
watdeinvesteringen aangaat .Deverderevermindering van
hetfinancieringsvermogen vandeondernemingen zou,voor­
alnadekrachtigeontwikkeling vandeproduktieve investe­
ringenin1986/1987,eenmatigende invloedkunnenuitoe­
fenen.Daarenboven zoudeexportenigszinskunnenterug­
lopenondankseenzekereverbetering vandeafzetmark­
ten.
Delopenderekeningvandebetalingsbalans zalvermoedelijk
blijvenverslechteren eneenbescheidentekort(0,5%vanhet
BBP)teziengeven,metnamewegensdesterkeontwikkeling
vandeinvoer,dievoornamelijk istoeteschrijvenaanhet
voortdurende groteverschilingroeivandebinnenlandse
vraagtussenSpanjeendeandereLid-Staten .Dewerkgele­
genheidzalineenbehoorlijk ,maarvertraagdtempo(1,7%)
toenemen ,terwijlhetwerkloosheidspercentage slechtsin
geringematezaldalenalsgevolgvandesterkeaangroeivan
deberoepsbevolking .Hetdesinflatieproces zalwaarschijn­
lijkdoorzetten ,ondankseenietssterkerestijgingvande
invoerprijzen .Nademislukking vanhetsocialeoverlegbegin1987heeftde
regeringineenpogingomeengroteresocialevredetotstand
tebrengenentevoorkomen datdelonenindekomendejaren
uitdehandzoudenlopenindezomervoorgesteld omeen
nieuwsociaalpacttesluitenvoorderesterendeperiodevan
dehuidigezittingstijd vanhetParlement (1988-1990 ).
Hoeweldetotstandbrenging vanditpactmoeilijkheden heeft
opgeleverd ,ishetvanbelangdatereenzoruimmogelijk
overlegplaatsvindt ,nietalleenomtrentdeloonontwikkeling
endearbeidsomstandigheden ,maarookoverdeeconomi­
scheensocialestrategieopmiddellange termijn.

Nr.L394/5131.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen
denadrukwordtgelegdopdeproduktieve investeringen en
deexport.Inhetkadervandeeconomische politiekdient
voorrangtewordengegevenaanloonmatiging ,nietalleen
methetoogopdegroteonevenwichtigheden opdearbeids­
markt,maarookomdeinflatieteverminderen enhet
concurrentievermogen vandeeconomieteverbeteren .Bui­
tensporigeloonstijgingen zoudeninhetbijzonderleidentot
eentekrachtigeoplevingvanhetparticuliere verbruik,
waardoor deinvoernogmeerzoutoenemen .Dèpogingentotvermindering vandefinancieringsbehoefte
vandeoverheidzoudenhetmogelijkmoetenmakenomdiete
beperkentot5,7%vanhetBBPin1986,5,0%in1987en
4,9%in1988.Aandeontvangstenzijde zullendeinstand­
houdingvandebelangrijkste directe-belastingtarieven in
1987,alsmedeeenefficiëntere inningwaarschijnlijk leiden
toteenaanzienlijke fiscalemeeropbrengst .Deuitgaven
echterzijnin1987uitdehandgelopenondanksdeverlaging
vandesubsidiesaandeoverheidsbedrijven .In1988zal
derhalvezorgmoetenwordengedragenvooreeneffectieve
beheersing vandeuitgavenomdefinancieringsbehoefte van
deoverheidtereduceren eneventueelruimtetescheppen
vooreenverlichting vandedirectebelastingen endesociale
lasten.
Hetmonetaire beleidheeftinheteerstehalfjaarvan1987
enigespanningen ondergaan omdatdeontwikkeling vande
liquideactivavandeparticuliere sector(ALP)dedoelstellin­
geninbelangrijke mateheeftoverschreden .Ditistoete
schrijvenaaneensindshettweedekwartaalvan1986
waargenomen sterkekredietvraag vandeparticuliere sector
enmeerrecentelijk aandekrachtige oplevingvande
monetaire financiering doordeoverheidssector endetoena­
mevandeexternetegenposten .Naeenforsestijginginhet
voorjaarishetpeilvanderenteopkortetermijnnadezomer
enigszinsgedaald,hoewelderentevoeten nogvrijhoog
blijven.Daarenboven isditvaninvloedgeweestopde
rentevoeten oplangetermijn,niettegenstaande hetfeitdatde
inflatieverwachtingen gunstigblijven.Omopnieuwtoteen
dalendetendensvanderentevoeten tekomeniseronderdeze
omstandigheden eenpassendemixvanfinancieelbeheeren
monetairbeleidgerichtopdesinflatie nodig.
Deverdereverbetering vandewerkgelegenheid hangtafvan
eenkrachtigeenzelfsversneldeeconomische groei,waarbijHetsaldovandelopenderekeningvandebetalingsbalans
dreigtnamelijkopkortetermijneensteedsgroteredrukte
gaanuitoefenen :zelfsbijoptimistische hypothesen ten
aanzienvandemodernisering vandekapitaalvoorraad ,zal
hetbinnenlandse aanbodnogjarenlangontoereikend zijnom
degecombineerde effectenopteheffenvaneendoorde
krachtigegroeivandeeconomieteweeggebrachte toename
vandepenetratiegraad vandeinvoereneengeringere
ontwikkeling vanhetintracommunautaire handelsverkeer
dandiewelkezouvoortvloeien uiteenalgemenetoepassing
vandegezamenlijke groei-enwerkgelegenheidsstrategie .
Hetisdanookteverwachten datdeinvoersnellerzal
toenemendandeuitvoerendathettekortopdehandelsba­
lanssteedsgroterzalworden .Ookalkandittendeleworden
gecompenseerd doordeontwikkeling vandebalansvande
onzichtbare transacties ,tochdientdeoverheidervoorte
wakendatdeverslechtering vandesituatiemetbetrekking
tothetfinancieringstekort vandenatiegeenaltegrotelasten
legtopdeondernemingen .Derhalvezalhettekortvande
overheidalsgeheelin1988moetenwordenverrfiinderd tot
verbeneden5%vanhetBBPteneindeextrafinanciële
middelenvrijtemakenvooreenkrachtigeontwikkeling van
deproduktieve investeringen .
;

31.12.87Nr.L394/52 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen
Spanje:belangrijkste economische grootheden ,1983-1988
(veranderingen in%,perjaar)
1983 1984 1985 1986(>) 1987(2) 1988(2)
Brutobinnen-^
landsproduktrnominaal
reëel
deflator13,6
1,8
11,613,0
1,9
10,910,9
2,1
8,615.1
3,5
11.210,0
4,1
5,77,9
3,7
4,1
Particuliere consumptie ,deflator 12,4 10,9 8,3 8,9 5,4 4,2
Bruto-investeparticuliere -2,1 -7,2 0,8 14,1 12,5 9,4
ringeninvaste <overheid -5,2 8,5 20,7 2,1 12,5 7,2
activa,volume^totaal -2,5 -5,1 3,9 11,9 12,5 9,0
waarvan :bouw -2,0 -5,4 2,0 6,9 9,4 6,9
installaties -3,5 -4,6 7,1 20,2 17,0 12,0
Binnenlandse vraaginconstanteprijzen 0,3 0,0 2,3 6,5 6,2 4,8
Verschilt.o.v.deandere
landenvandeGemeenschap (3) -1,2 -2,3 0,5 3,0 3,4 2,5
^nominaal 16,0 10,1 9,9 8,7 6,5 5,3
Loonsomper
werknemerreëelA(4) 3,9 -0,7 1,2 -2,3 0,8 1,1
BH 3,2 -0,7 1,4 -0,1 1,0 1,0
Produktiviteit (5) 2,8 3,9 3,3 1,5 1,7 1,9
Reëleloonkosten pereenheidprodukt 1,0 -4,4 -2,1 -3,7 -0,9 -0,8
Concurrentievermogen (6) -12,1 0,6 0,2 3,2 0,9 -0,1
Werkgelegenheid -1,0 -2,0 -1,2 2,0 2,4 1,7
Aantalgeregistreerde werklozen in%van
deburgerlijke beroepsbevolking (7) 18,7 20,7 22,0 21,6 20,8 20,5
Saldolopenderekeningin%
vanhetBBP -1,5 1,3 1,7 2,0 0,6 -0,4
Kapitaalmarktrente 16,9 16,5 13,4 11,4 12,7 12,3
Liquiditeitenmassa (8) 16,0 13,3 12,9 12,2 12,0 10,0
Financieringstekort of-overschotvan
deoverheid in%vanhetBBP -4,8 -5,5 -6,7 -5,7 -5,0 -4,9
Overheidsschuld in%vanhetBBP 34,5 41,2 46,5 47,3 49,2 51,6
Rentelast overheidsschuld in%
vanhetBBP 1,3 2,0 3,4 3,9 3,7 3,7
(')Schattingen vandedienstenvandeCommissie ,september 1987.
(2)Schattingen vandedienstenvandeCommissie ,september 1987.
(3)Verschilinprocentpunten .
(4)A:deflatorvanhetBBP;B:deflatorvandeparticuliere consumptie .
(5)Brutotoegevoegde waardeperwerkzaampersoonindeeconomiealsgeheel.
(4)Reëleeffectievewisselkoers (tenopzichtevannegentienandereindustrielanden )opbasisvandeloonkosten indeeconomiealsgeheel.Positiefcijfer=verliesaan
concurrentievermogen .
(7)DefinitieEurostat .
(8)Jaarultimo .

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappenNr.L394/53
FRANKRIJK
In1987ishetinternationale economische klimaatminder
gunstiguitgevallen daninhetnajaarvan1986wasverwacht,
waardoor dedoelstellingen ophetgebiedvangroeien
werkgelegenheid vandenaaraanleidingvandeverkiezingen
vanmaart1986totstandgekomenregeringmoeilijker te
verwezenlijken waren.Deop1,2%geraamdegroeivanhet
reëlebrutobinnenlands produktvoor1987alsgeheel
genomenberusttevolledigopdetoenamevandebinnenland­
sevraag,aangeziendehandelsbalans eenongunstige invloed
heeftgehad.Niettegenstaande eenherzieningnaarbeneden
vandeinvesteringsvoornemens inverbandmetdeverslech­
teringvanhetinternationale klimaat,warendeproduktieve
investeringen hetmeestdynamische onderdeelvandevraag.
Zijzijnnamelijksterktoegenomen indehandelende
particuliere industrie ,maaringekrompen indegrotenatio­
naleondernemingen enindelandbouw .Daardeinvesterin­
genvandegezinshuishoudingen naarvolumemetcirca2%
zijngestegenenookdeoverheidsinvesteringen eenstijgende
lijnvolgen,zijndebruto-investeringen invasteactivaals
geheeltoegenomen ineentempodatslechtsietslagerligtdan
dein1986genoteerde 3%.Hetparticuliere verbruik
daarentegen heefteenmindersterkeontwikkeling tezien
gegeven,hetgeenvoornamelijk istoeteschrijvenaaneen
geringereloonstijging .Derhalve isdegroeivandereële
binnenlandse vraag(2,2%)sterkverminderd tenopzichte
vandiein1986(3,5%).
Destijgingvandeconsumptieprijzen isvrijmatiggeblevenen
verschildegemiddeld perjaarnauwelijks vandievan1986.
Dedoordeinvoerprijzen uitgeoefende neerwaartse drukwas
vrijwelonbeduidend ,dochdestijgendetendensvande
binnenlandse kostenisomgeslagen .
Uitgaande vandeveronderstelling datdereëlewisselkoersen
geennoemenswaardige wijzigingen zullenondergaan ,maar
rekeninghoudendmeteenietssnelleretoenamevande
exportmarkten danin1987,zaldeafzetnaarhetbuitenland
in1988waarschijnlijk eenkrachtiger impulsgevenaande
Franseeconomie .Debinnenlandse vraagdaarentegen zal
vermoedelijk slechtseenbescheiden herstelteziengeven.De
investeringen ininstallaties zullenwordenondersteund door
deverbetering vanderendabiliteit ,terwijldewoningbouw
matigzoukunnenblijventoenemen .Hetparticuliere ver­
bruikdaarentegen zal,ookalgaatdedesinflatie erzoalste
verwachten valtin1988nogenigszinsopvooruit,waar­
schijnlijkstijgenmetnietmeerdan1,7%inreëletermen,
aangeziendegezinsinkomens envooraldeloonsomslechtsin
geringematenaaromhooggaan.
Geziendevrijhogepenetratiegraad opdeFransemarkt
zullendeinvoerendeuitvoernagenoegdezelfdestijgendelijn
volgen.Dehandelsbalans zaldanooknauwelijks enige
gunstigeinvloeduitoefenen opdegroeivanhetreëleBBP,die
1,5a2%zoukunnenbedragen ,zodatergeenvermindering
vandewerkloosheid magwordenverwacht .Niettegenstaan­
dedestijgendetendensvandeprijzenvanaardolieenandere
grondstoffen zouderuilvoetietwatkunnenverbeteren .De
lopenderekeningvandebetalingsbalans (definitievande
nationalerekeningen )zalwaarschijnlijk inevenwicht zijnna
eenlichttekortin1987.Hetwerkloosheidsvraagstuk blijftdegrootstebronvan
zorgenvoordeFranseautoriteiten .Sedertmedio1986werd
metsucceseenpakketbijzondere maatregelen tenuitvoer
gelegd,daterinhetbijzonderopgerichtisdewerkloosheid
onderjongerenendelangdurige werkloosheid tebestrijden ,
metnamedoormiddelvanalternerende opleidingenvrij­
stellingvansocialelastenvoorondernemingen dienieuwe
werknemers indienstnemen.Deuitkeringsregeling voor
langdurigwerklozenwerdverbeterdindiezindatdetermijn
tussenhettijdstipwaarophetrechtopwerkloosheidsuitke ­
ringvervaltenhetogenblikwaaropdebetrokkene vooreen
uitkeringvandeoverheidinaanmerking komt,werdafge­
schaft.
Demacro-economische voorwaarden vooreenaanzienlijke
toenamevandewerkgelegenheid blijvenechterzwakaange­
ziendeuitbreiding vandebedrijvigheid nogsteedsdoorde
buitenlandse drukwordtafgeremd enafhangtvaneen
grotereflexibiliteit vandeFranseeconomie .
Deuitdeloonmatiging voortvloeiende vertraging vande
binnenlandse-kostenstijging en,inminderemate,deher­
schikkingvanjanuari1987hebbenhetmogelijkgemaaktom
hetaandeelopdeEuropesemarktentevergroten ,hetgeende
verliezenopdemarktenbuitendeGemeenschap tendele
heeftgecompenseerd .Hetisvanbelangdatdetendenstot
matigingvandereëlelonenin1988wordtgehandhaafd ,
zodatdeFranseexportkanblijvenprofiteren vaneen
verbetering vanhetprijsconcurrentievermogen endepene­
tratiegraad opdeFransemarkt,inhetbijzonder van
consumptiegoederen ,tenminstekanwordengestabiliseerd .
Wathetaanbodbetreft,hebbendeautoriteiten hunpogingen
omhetaanpassingsvermogen vandeeconomietestimuleren
voortgezet .Daarwaardezeinspanningen in1986voorna­
melijkbetrekking haddenopdearbeidsmarkt ,enbijvoor­
beeldgerichtwarenopdeaanpassing vandearbeidstijd ende
ontslagvoorwaarden ,hebbendeautoriteiten in1987vooral
aandachtbesteedaandeliberalisering vanhetkapitaalver­
keerenhetwisselkoerssysteem ,alsmedeaandeversoepeling
vandegeldmarkt .Voortshebbenzijdelaatstebeperkingen
inhetkadervandeprijscontrole opgeheven .Aldeze
maatregelen zoudenmoetenbijdragentoteenflexibeler
aanpassing aandeveranderende situatietenaanzienvande
vraageneengroterconcurrentievermogen metzichbrengen .
Voortszullenzijwaarschijnlijk eenintensivering vande
investeringsactiviteit indehandwerken.
Deautoriteiten hebbendriekwartvandeoorspronkelijk
verwachteontvangsten uitdeprivatisering gereserveerd voor
deaflossingvandeopenbareschuld,terwijlhetoverblijvende
kwartbestemdisvoordekapitaaltoewijzing aandeover­
heidsondernemingen .Deontvangsten bovenderamingenten
belopevanongeveer20miljardFransefrankzullengelijkelijk
wordenverdeeldoverdeaflossingvandeopenbareschulden
dekapitaalinbreng indeoverheidsondernemingen .Aldus
zullendefinanciëlegezondmaking endevermindering vande
schuldenvandezelaatstetoteengoedeindeworden
gebracht .

31.12.87Nr.L394/54 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen
Ookdemonetaire politiekzalvermoedelijk eenbijdrage
leverentotdeontwikkeling vandeproduktieve investeringen
dooreendalingvandenominaleendereëlerentevoeten .Het
zouvoortaanmogelijkmoetenzijnomditdoeltebereiken
doormiddelvaneenstrategiediemeerinovereenstemming is
metdemarktkrachten .Metingangvan1januari1987werd
dekredietbeheersing opgeheven envervangen doorhet
gebruikvanderentevoeten alsbelangrijkste regulerende
factor.Dedeviezencontrole werdfasegewijze versoepeld .
Doordevervaltijdvanschatkistbonnen teharmoniseren met
dievandoordeondernemingen uitgegeven waardepapieren
(„billetsdetrésorerie")endoorverhandelbare depositocerti­
ficatenvandebankenhebbendeautoriteiten debarrièresop
demarktvoordezeeffectenuitdeweggeruimdomhaar
actievertemaken.Voortaan zullendekredietkosten vande
ondernemingen veeleerdoordegeldmarktwordenbepaald
dandoordedoordehandelsbanken toegepaste basisrente .
Aldezemaatregelen kunnenvaninvloedzijnophetgedrag
vandemonetaire grootheden eneenmeerrechtstreeks
verbandmetdeopdeinternationale marktengeldende
rentevoeten totstandbrengen.ZovertoondeM3alsgevolg
vaneentoenemende vraagnaardepositocertificaten in1987
(cijfersvaneindjuli1987)deneigingomsnellertegroeien
danhetbovensteplafondvandedoordemonetaireautori­
teitenvastgestelde marge,terwijlMlenM2zichineen
mindersneltempoontwikkelden danverwacht .Naeenforse
Stijgingnetvoordeherschikking van12januari1987zijnde
rentevoeten geleidelijk gedaald.
Voor1988zoudendemonetaireautoriteiten stijgingspercen­
tagesvandemonetairegrootheden kunnenkiezendiedicht
bijdetoenamevanhetnominalenationaalinkomenliggen.
Degunstigeontwikkeling vandeinflatie,diedeneigingheeft
omnadertotdievananderelandenvandeGemeenschap
zoalsDuitsland enNederland tekomen,endedaaruit
voortvloeiende verzwakking vandeinflatieverwachtingen ,
zoudenkunnenleidentoteenscherpere dalingvande
rentevoeten ,zoweldieopkortealsopmiddellange termijn.
Deomvangvandezedalingzalwaarschijnlijk metname
afhangenvandematewaarindeSchatkisteenberoepdoetop
degeldmarkten .Indienditzoalsverwachtbeperktblijftzijndevoorwaarden vooreenvrijgestadigevermindering vande
reëlerentevoeten aanwezig .
Deoverheidsfinanciën beheersen isnietalleeninditopzicht
vanessentiëlebetekenismaarookvanfundamenteel belang
omdebinnenlandse vraagtehoudenbinnengrenzendie
verenigbaar zijnmethetevenwichtindebetalingsbalans .De
regeringstreefternaarderijksbegroting ,metuitzondering
vanderentelasten ,inevenwichttebrengenin1989,datwil
zeggenhettekortterugtebrengentotongeveer2%vanhet
brutobinnenlands produkt .Haarmonetairebeleidsvoorne­
mensvoor1988liggendanookindezelijn.Bovendien heeft
deregeringbeloofdomdeopdeondernemingen engezins­
huishoudingen drukkende fiscalelastenin1988metonge­
veer30miljardfrank(0,5%vanhetBBP)teverminderen
(inclusiefdevermindering vandeBTWopbepaaldeproduk­
ten),zodatdetoenamevandeoverheidsuitgaven totcirca
2%innominaletermendienttewordenbeperkt.Erzal
voornamelijk wordenbesnoeidopdehuishoudelijke uitga­
venendesubsidiesaanoverheidsbedrijven .Hetfinancie­
ringstekort vandecentraleoverheidzalalduswaarschijnlijk
nietmeerbedragendan115miljardFransefrank.Verder
zulleneromdesociale-zekerheidsrekeningen inevenwicht te
houdenmisschiennieuwesaneringsmaatregelen nodigzijn
teraanvulling vandiewelkereedsinmei1987zijngenomen .
Zijomvatteneenverhogingvandesocialebijdragenende
uitwerking vaneenplanvoorderationalisatie vande
uitgavenvoordegezondheidszorg .Demetdeloonmatiging
endestijgendewerkloosheid verbandhoudendeverminde­
ringvandeontvangsten ,alsmededetoenamevande
uitkeringen blijvennamelijkdrukkenopdefinanciëlesituatie
vandezesector.
Dekoersdietenaanzienvandeoverheidsfinanciën inhun
geheelgenomenwordtgevolgdlijkttebeantwoorden aande
doordehuidigesituatieenvooruitzichten gesteldeeisen.
Indiendeconjunctuur opwereldvlak echternietslechter
uitvaltdanthanswordtverwacht ,zoudestrekkingvanhet
begrotingsbeleid moetenwordenherzienmeerbepaaldten
aanzienvandevraaginwelkematehetadequaatzouzijnde
automatische stabilisatoren telatenwerken .

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/55
Frankrijk :belangrijkste grootheden ,1983-1988
(veranderingen in%perjaar)
1983 1984 1985 1986 1987(') 1988(')
Bruto
binnenlands •<
produktrnominaal
reëel
Ldeflator10,5
0,7
9,78,9
1.4
7.57,5
1,7
5,76,9
2,1
4,84,5
1,2
3,34,6
1,9
2,6
Particuliere consumptie ,deflator 9,7 7,5 5,7 2,5 3,1 2,6
Bruto-investe­
ringeninvaste-
activa,volume^particuliere
overheid
^totaal-3,6
-3,6
-3,6-2,4
-1,6
-2,30,2
6,2
1,12,1
7,6
3,02.3
1.4
2,22,8
2,0
2,7
waarvan :bouw -2,9 -3,4 0,2 1,4 1,8 2,3
installaties -4,1 -1,4 1,8 4,3 2,5 3,0
Binnenlandse vraaginconstanteprijzen -0,4 0,6 2,2 3,5 2,2 2,0
Verschilt.o.v.deanderelanden
vandeGemeenschap (2) -1,7 -1,6 -0,3 0,0 -0,7 -0,5
^nominaal 10,1 8,6 6,7 4,0 3,0 3,5
Loonsomper
werknemerreëelA(3) 0,4 1,0 0,9 -0,8 -0,3 0,9
'B(3) 0,4 1,0 0,9 1,5 -0,1 0,9
Produktiviteit (4) 1,3 2,5 2,0 1,7 1,4 1,9
Reëleloonkosten pereenheidprodukt -0,9 -1,5 -1,1 -2,5 -1,7 -1,0
Rentabiliteit (5) 3,2 16,9 5,8 13,5 1,5 1,5
idem(1970=100) 52,2 61,0 64,6 73,3 74,4 75,5
Concurrentievermogen (É) -2,9 -2,6 1,7 4,2 -0,5 -1,5
Werkgelegenheid -0,6 -1,0 -0,3 0,3 -0,2 0,0
Aantalgeregistreerde werklozen in%van
deburgerlijke beroepsbevolking (7) 8,8 9,9 10,3 10,5 10,7 11,0
Saldolopenderekeningin%van
hetBBP(8) -0,9 -0,1 0,0 0,6 0,0 0,0
Kapitaalmarktrente 14,4 13,4 10,9 8,4 9,0 8,5
Liquiditeitenmassa (9) 11,2 8,3 5,6 4,4 6,3 6,0
Financieringstekort of-overschotvan
deoverheid in%vanhetBBP -3,2 -2,7 -2,9 -2,9 -2,8 -2,3
Overheidsschuld in%vanhetBBP 30,7 32,9 35,2 37,0 38,9 40,3
Rentelast overheidsschuld in%van
hetBBP 2,6 2,8 2,8 2,8 2,8 2,7
(')Ramingen vandedienstenvandeCommissie .
(2)Verschilinprocentpunten .
(3)A:deflatorvanhetBBP;B:deflatorvandeparticuliere consumptie .
(4)Brutotoegevoegde waardeperwerkzaam persoonindeeconomie alsgeheel.
(5)Netto-exploitatieoverschot opdenettovoorraad kapitaalgoederen tegenvervangingswaarde .
(*)Reëleeffectievewisselkoers (tenopzichtevannegentienandereindustrielanden )opbasisvandeloonkosten indeeconomiealsgeheel.Positiefcijfer=verliesaan
concurrentievermogen .
(7)DefinitieEurostat .
(8)Volgensdenationalecomptabiliteit .Volgensderekeningen vandeBanquedeFrance(lopenderekeningvandebetalingsbalans )zijndeovereenkomstige cijfersals
volgt:
1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988
-0,8-2,2-0,9-0,2 0 0,5 0,0 0,0.
(')Jaarultimo .

31.12.87Nr.L394/56 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen
IERLAND
InIerlandheeftdeeconomiezichin1987traagmaargestadig
hersteld.Niettegenstaande deaanzienlijke verscherping van
eenreedsrestrictiefbegrotingsbeleid zouhetreëleBBPdit
jaarmetruim2%moetenstijgennadenulgroeiin1986.Het
particuliere verbruikblijftineenmatigtempotoenemen ,
maardeinvesteringen geveneenonregelmatige ontwikkeling
tezien;hoeweldedalingvandebinnenlandse rentevoeten de
investeringen ininstallaties heeftbevorderd ,blijftdebedrij­
vigheidindebouwnijverheid bescheiden wegensdeteruglo­
pendevraagnaarprivé-woningen endevertraging vande
activiteitindeopenbaresector.Watdehandelbetreftisde
uitvoernaarvolumeditjaarsterkgestegenenisergeziende
tragereontwikkeling vandeinvoereenbelangrijkoverschot
opdehandelsbalans ontstaan .Deconsumptieprijzen zullen
in1987waarschijnlijk metgemiddeld 3%stijgen,ditishet
geringstepercentage sedertdejarenzestig.Dezeontwikke­
lingwordtindehandgewerktdoordelageinvoer-en
groothandelsprijzen ,alsmededoorhetmetvertragingoptre­
dendeeffectvandeolieprijsdalingen in1986.Dewisselkoers
vanhetIersepondistenopzichtevandevaluta'svande
voornaamste handelspartners vrijwelhetgehelejaarstabiel
gebleven,terwijlereensignificante ontspanning vande
binnenlandse rentevoeten heeftplaatsgehad onderinvloed
vanhetkrachtigebegrotingsbeleid endeontwikkeling vande
internationale geldmarkten .Hetwerkloosheidspercentage
daarentegen isverdergestegenbijgebrekaaneenforse
toenamevandewerkgelegenheid .
Deeconomische groeizalin1988vermoedelijk aanhouden ,
al,ishetdanineenmatigtempoindecontextvanbelangrijke
nieuwebudgettaire beperkingen .Hetparticuliere verbruik
zouopnieuweenlichteopwaartse tendenskunnenvertonen ,
terwijlhetherstelvanhetvertrouwen vandeondernemingen
tengevolgevandevooruitgang ophetstukvandevermin­
deringvanhetbegrotingstekort ,departiculiere investeringen
zoumoetenstimuleren .Devoortdurend lageinflatieende
vermoedelijk sterkedalingvandebinnenlandse rentevoeten
zullenbijdragentotdeinstandhouding vanhethuidige
concurrentievermogen vandeexportsector ,terwijldeimport
naarvolumewaarschijnlijk samenmetdeconsumptieve
vraagzaltoenemen .Derhalvezaldehandelsbalans vermoe­
delijkgezondblijven.VerwachtwordtdathetBBPin1988
eenreëlegroeivancirca1,25%tezienzalgeven.Onderdeze
omstandigheden zoudewerkgelegenheid indeparticuliere
sector,metuitzondering vandelandbouw ,zodanigkunnen
toenemendatdeopwaartse tendensvanhetwerkloos­
heidspercentage totstaanwordtgebracht .
Dewerkloosheid endeoverheidsfinanciën blijvenklaarblij­
kelijkdebelangrijkste structurele problemen vandeecono­
mie.Hoewelderecentedemografische ontwikkelingen ,met
inbegripvandeemigratietendensen ,desterkeonderliggende
toenamevanhetaanbodopdearbeidsmarkt hebbengecom­
penseerd,maggeensignificante vermindering vandewerk­
loosheidwordenverwachtzondereenaanhoudende groei
vandewerkgelegenheid ,dieopzijnbeurtzalafhangenvan
eenverbetering vandeeconomische resultateninhetalge­
meen.Hetherstelvaneengroeibevorderend klimaatdoor
middelvaneenverderebudgettaire aanpassing isdanookeen
essentiëlevoorwaarde voordeterugdringing vandewerk­
loosheid .Omervoortezorgendatdegroeiveelnieuwe
werkgelegenheid oplevertdientdaarenboven meeraandachttewordenbesteedaanhetaanbod,waarvaneengrotere
flexibiliteit wenselijkwordtgeacht.Veranderingen inhet
loonvormingsproces aanhetbeginvanditdecennium hebben
geleidtoteensoepelerloonontwikkeling waarbijmeermetde
kostenrekeningwordtgehouden ,maarerzijnnogandere
kwestiesmetbetrekkingtotdearbeidsmarkt ,zoalsdewijzen
vanaanpassing vandewerktijd,dewetgeving inzakede
bescherming vandewerknemers ,deadministratieve kosten
vandewerkgelegenheid dieookaaneenonderzoek zouden
kunnenwordenonderwopen .Intussenblijftloonmatiging
eenessentiëlefactorbijdeinstandhouding vanhethuidige
werkgelegenheidspeil .Deopleidingsprogramma 'senwerk­
gelegenheidscheppende initiatieven blijvenbelangrijke mid­
delenomopkortetermijnietstedoenaandemoeilijkheden
opdearbeidsmarkt .Watdeberoepsopleiding betreftmoet
meeraandachtwordenbesteedaanscholingophetgebied
vanmanagement enmarketingteraanvulling vandeinspan­
ningendiedaarnaastwordengeleverdomdeexportgerichte
industrieendienstensector teontwikkelen .
In1987werdhetbegrotingsbeleid gekenmerkt doorvrij
aanzienlijke budgettaire beperkingen .Inpercentenvanhet
BBPzaldefinancieringsbehoefte vandecentraleoverheid
vermoedelijk metongeveer2%dalentotminderdan10%,
terwijlhetfinancieringstekort zalverminderen metruim1%
vanhetBBP.Deoverheidsfinanciën wordenaangepastdoor
middelvanbesnoeiingen opofhetuitstellenvanbepaalde
investeringsuitgaven ,verscheidene vormenvanbesparingop
dedienstverlening eneenzeerstriktebeperking vande
loonstijging indeoverheidssector .Loonmatiging indeze
sectorisnamelijkeensleutelelement vandebegrotingsstra­
tegiedieeropgerichtisdestaatsuitgaven tebeheersenende
looneisen indeanderesectorenvandeeconomie binnen
redelijkegrenzentehouden.Evenalsopandereterreinen
heefthetbegrotingsbeleid opditgebiedin1987veelsucces
gehadenbijgedragen toteenvoortdurende dalingvande
reëlebinnenlandse rentevoeten ,dieinhetbeginvanhetjaar
opdekorte-termijnmarkt nogmeerdan10%bedroegen .
Deaanhoudende grotebegrotingstekorten oefeneneenaan­
zienlijkedrukuitopdeeconomische groeiviahogerente­
voeten,zwarebelastingen endeaanwending vanover­
heidsmiddelen voorschuldaflossing inplaatsvanvoor
meerproduktieve doeleinden ,zodatnogverscheidene jaren
belangrijke budgettaire aanpassingen zullenmoetenplaats­
vinden.Vooreenstabilisering vanderatioopenbareschuld/
BBPzougeziendegroeimogelijkheden opmiddellange
termijnenderentevoethypothesen eenvermindering vande
financieringsbehoefte vandecentraleoverheidtotongeveer5
a6%vanhetBBPnodigzijn.Dithoudtindatindekomende
jarenopnieuwdrastischzalmoetenwordenbesnoeidopde
overheidsuitgaven anderedanrentebetalingen .
Derhalvemoethetrestrictieve begrotingsbeleid in1988
wordengehandhaafd ;hetzouadequaatzijntekomentoteen
nieuwegeleidelijke vermindering vandefinancieringsbehoef ­
temettenminste1,5puntvanhetBBPtenopzichtevanhet
verwachte resultaatvoorditjaar.Eendergelijkekoerszou
verenigbaar moetenzijnmeteenaanhoudende groeivanhet
reëleBBPin1988.Dezefinanciële voorwaarde staatiedere
verlichting vandetotalefiscaledrukin1988indeweg,
ofschoondebegrotingsautoriteiten demogelijkheid zouden

Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappenNr.L394/5731.12.87
kunnenoverwegen omindetoekomstdebelastinggrondslag
teverruimen endebelastingstructuur terationaliseren .Bij
hetbepalenvanmogelijkebesnoeiingen opdeoverheidsuit­
gavenlijkthetpassendzichteconcentreren opgebiedenwaar
ookbesparingen opmiddellange termijnmogelijkzijn.Indit
opzichtspreekthetvanzelfdathetbeheersenvandeloon­
kostentenlastevandecentraleoverheidbelangrijke
besparingen kanopleveren .Rekeninghoudendmetdemoeilijkesituatieopdearbeidsmarkt isloonmatiging inalle
sectorenvandeeconomievandoorslaggevende betekenis
voorhetbehoudvanhetconcurrentievermogen enhetherstel
vaneengezondegroeidiewordtondersteund doorde
ontwikkeling vandeinvesteringen endeexport.Ookde
toename vandesocialetransfers zoumoetenworden
beperkt,terwijldeuitkeringen meerinovereenstemming met
debehoeften dienentewordengebracht .

31.12.871Nr.L394/58 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen
Ierland:belangrijkste economische grootheden ,1983-1988
(veranderingen in%perjaar)
1983 1984 1985 1986(M 1987(2) 1988(2)
Brutobinnenlands J
produkt |nominaal
reëel
_deflator9,7
-0,6
10,311,1
3,2
7,76,1
1,1
5,05,4
-0,3
5,75,5
2,5
2,94,1
1,3
2,7
Particuliere consumptie ,deflator 8,6 9,4 4,5 3,6 3,0 3,2
Brutto-investe -[
ringeninvaste -<
activa,volume 1particuliere
overheid
_totaal -9,0 -2,44,7
-5,2
-4,42,0
-8,0
-2,35,3
-8,0
-0,76,8
-6,5
1,0
waarvan :bouw -14,4 -3,9 -9,6 -5,3 -5,0 -4,1
installaties -2,3 -0,9 0,9 0,3 3,0 5,0
Binnenlandse vraaginconstanteprijzen -2,9 0,2 -1,3 0,8 0,0 0,2
Verschilt.o.v.deanderelandenvan
deGemeenschap (3) -2,9 -1,7 -3,6 -2,9 -2,8 -2,3
Loonsomper I
werknemer jnominaal
reëelA(4)
BH11,9
-1,4
3,011,8
3,8
2,26,5
1,4
1,96,1
0,4
2,46,1
3,1
3,04,9
2,1
1,6
Produktiviteit (s) 0,0 6,2 4,6 0,1 2,8 1,1
Reëleloonkosten pereenheid(6) -0,2 -0,5 -2,3 0,3 0,3 0,9
Concurrentievermogen (7) 2,4 -2,2 -0,2 7,4 -2,1 0,8
Werkgelegenheid -1,9 -1'9-2,2 -0,4 -0,3 0,2
Aantalgeregistreerde werklozen in%
vandeburgerlijke beroepsbevolking (8) 14,9 16,6 17,9 18,4 18,5 18,2
Saldolopenderekeningin%vanhetBBP-6,3 -5,5 -3,2 -1,8 -1,1 -0,3
Kapitaalmarktrente 13,9 14,6 12,6 11,1 11,3 10,5
Liquiditeitenmassa (*) 5,6 10,1 5,3 -1,0 9,3 6,4
Financieringstekort of-overschotvande
overheid in%vanhetBBP -11,8 -9,7 -11,4 -11,2 -10,0 -7,5
Overheidsschuld in%vanhetBBP 107,4 113,3 117,9 133,2 136,0 138,0
Rentelast overheidsschuld in%van
hetBBP 9,1 9,6 10,6 10,9 10,3 10,2
(')Ramingen vandedienstenvandeCommissie ,september 1987.
(2)RamingenvandedienstenvandeCommissie ,september 1987,opbasisvanhethuidigebeleid.
(3)Verschilinprocentpunten .
(4)A:deflatorvanhetBBP;B:deflatorvandeparticuliere consumptie .
(5)Brutotoegevoegde waardeperwerkzaam persoonindeeconomiealsgeheel.
(®)Verhouding tussendereëleloonsomperwerknemer endeproduktiviteit .
(7)Reëleeffectievewisselkoers {tenopzichtevannegentienandereindustrielanden )opbasisvandeloonkosten indeeconomiealsgeheel.Positiefcijfer=verliesaan
concurrentievermogen .
(8)DefinitieEurostat .
(®)M3;jaarultimo .

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/59
ITALIË
lingvandeopenbarefinanciën,inhetbijzonderwatbetreft
deuitgaven .
Hetbegrotingsbeleid staatnamelijknogsteedsvoorhet
structurele probleemdatgevormdwordtdoordeomvang
vanhetdeficitendeaanhoudende stijgingvandeoverheids­
schuld.Blijkensdeherzienenationalerekeningen (1)heeftde
verhouding tussendeschuldenhetBBPthans90%bereikt.
Hetinjuni1986goedgekeurde planopmiddellange termijn
wasgerichtopdestabilisatie vandezeratioin1990doorhet
tekorttebeperkentothetbedragvanderentebetalingen ,
zonderdebelastingdruk tewijzigen,endoordekostenvande
dienstderleningenopongeveer6%vanhetBBPtehouden.
Ditzouleidentoteenvermindering metbijnadehelftvanhet
Schatkisttekort alspercentage vanhetBBPvergeleken met
hetin1986bereiktepeil,zulksonderdevoorwaarde datde
jaarlijksegemiddelde reëlegroei3,5%tot1990zoubedra­
genendeinflatievanaf1988nietmeerdan3%zoubelopen.
Debijdeverwachtingen achterblijvende ontwikkeling vande
bedrijvigheid endeontwikkeling vandereëlerentetarieven
sindsheteindevan1986dwongenechtertoteenherziening
vandezeprojecties .Hetnieuwemacro-economisch plan
omvateengroeivanietsmeerdan3%perjaarvoorde
periode1988-1990 eneenvoortzetting vandedalingvande
inflatie.Dedoelstelling vaneennietverderstijgendfinancie­
ringstekort exclusiefderentebetalingen ,vanaf1990wordt
bevestigd ,hetgeenechternogsteedseenkleinestijgingzou
betekenen vandeverhouding tussendeoverheidsschuld en
hetBBPtegenheteindevanhetdecennium .
Dezedoelstelling lijktambitieus ,inhetbijzonderinhetlicht
vandeontwikkelingen indeopenbarefinanciënin1987.
Terwijlhetfinancieringstekort in1987nietmeerhadmogen
bedragendan102000000miljoenlire(10,5%vanhetBBP),
zaldittekorteerderuitkomenop110000000miljoenlire,
alsgevolgvandesnellegroeivandeuitgavendieonder
anderewerdveroorzaakt doordetenuitvoerlegging vande
nieuweloonovereenkomsten .Deregeringzalvolgenshaar
ontwerp-begroting vannovembertrachtenhetfinancierings­
tekortin1988tebeperkentot103500000miljoenlire,
waardoorhettekortzoudalentot9,9%vanhetBBP,slechts
lichtjesonderdeaanvankelijke doelstelling voor1987.De
margetenopzichtevanhetvoor1990nagestreefde tekort
(ongeveer7,5%vanhetBBP)blijftnogaltijd2,5procent­
punten.Deherzienebegrotingsvoorstellen koppelen een
vermindering vandeinkomstenbelasting (IRPEF)aanhet
bereikenvanhetgeplandeinflatiepercentage enuitstelvan
deBTW-verhoging .Additionele inkomsten zijnvoorziendie
inhetbijzondervoortvloeien uitverhogingen vanenkelein­
directebelastingen endeversneldeinningvandedirecte
belastingen .Desalniettemin zulleningrijpende uitgavenbe­
snoeiingen ,vooralindegezondheidszorg ,vereistzijnom
hetoverheidstekort in1988tebeperken .Ditbetekenteen
belangrijke stapinderichtingvanverwezenlijking vandeDeeconomische ontwikkeling inItaliëwerdin1987geken­
merktdooreenkrachtigegroeivandebinnenlandse vraagen
deinvoerdiewerdveroorzaakt doordevertraagde effecten
vandedalingvandeaardoliepr ijs,doordeinhetbeginvan
hetjaarinhetkadervandedriejaarlijkse collectieve onder­
handelingen overeengekomen loonsverhogingen ,alsmede
dooreenenigszinssterkerestijgingvandeoverheidsuitgaven .
Dekrachtige vraagstijging deedhethandelsbalanssaldo
verslechteren ,waarindeautoriteiten ,kortnadevormingvan
denieuweregeringvolgendeopdevervroegde verkiezingen
van15juni,aanleiding hebbengezientothetvoerenvaneen
strakkermonetair beleidenhetnemenvaneenaantalfiscale
maatregelen teneindehetgezinsverbruik intedammenenhet
opnieuw ontstaan vaninflatoire verwachtingen te
voorkomen .
Voor1987alsgeheelwordteenstijgingvandebinnenlandse
vraagmetmeerdan4%,eendriemaalzosnelleverslechte­
ringvanhetreëlesaldovandelopenderekeningalsin1986
—medetoeteschrijvenaaneenafzwakkende uitvoer—en
eengroeivanhetBBPvanrond3%verwacht .Ondankseen
tamelijkgunstigjaarvoorhettoerismezalhetoverschotdat
inhetvorigejaaropdelopenderekeningwerdbereikt
waarschijnlijk vooreengrootdeelverdwijnen .Desindsjuli
weersterkerwordende inflatietendens zalwaarschijnlijk
enigetijdaanhouden nadeverhogingen vaneenaantal
indirectebelastingen ,Hoeweldewerkgelegenheid inde
dienstensector weertoenamvormdennauwelijks expande­
rendeuitvoermarkten eneenzekereverslechtering vande
produktieverwachtingen eenremopdeuitbreiding van
werkgelegenheid indeindustrieenbleefdewerkloosheid
stijgen.
Voor1988zulleneenafzwakking vandegroeivanhet
beschikbare gezinsinkomen endebeleidsmaatregelen ophet
gebiedvandeoverheidsbegrotingen enhetkredietleidentot
eenietsmindersnellegroeivandebinnenlandse vraag.Een
versnelling vanhetgroeitempo vandeuitvoer,diewaar­
schijnlijkpositiefzalwordenbeïnvloeddoordesterkeregroei
vandebuitenlandse afzetmarkten ,zalechterkunnenleiden
toteenaanmerkelijke vermindering vanhetnegatieveeffect
opdegroeidatvandehandelsbalans uitging.HetreëleBBP
zalvermoedelijk metbijna3%toenemen ,hetgeenslechts
weinigminderisdanin1987.Onderdezeomstandigheden ,
enonderdehypothese vaneenongewijzigd blijvenderuil­
voet,zaldelopenderekeningvandebetalingsbalans vermoe­
delijkslechtseentamelijkgeringtekortvertonen .Het
werkloosheidscijfer zalvemoedelijk weinigverandering
ondergaan tenopzichtevan1987.
Eenvermindering vandeinflatiein1988ligtindelijnder
verwachtingen ,aangezien indecollectieve loonakkoorden is
bepaalddatgeenloonsverhogingen zullenwordentoege­
staanbovendereedsovereengekomen verhogingen entevens
eenstringenter monetairbeleidwordtgevoerd .Inwelkemate
hetprijspeilzalstijgenblijftechteronzeker.Hetofficiële
streefcijfer voordeinflatievan4,5%alsgemiddelde voor
1988isgabaseerdopdeveronderstelling dathetstijgingstem­
povanhetprijspeilindeloopvandatjaarietszaldalen
(namelijkmetéénprocentpunt vanjanuaritotenmet
december ).Datditzalwordengerealiseerd lijktechterniet
zekergeziendeproduktiviteitsontwikkeling endeontwikke­(*)Indeherzienenationalerekeningen ,gepubliceerd in1987,werd
hetBBPvoor1986met17,7%opgewaardeerd ,hetgeenauto­
matischleiddetoteenvermindering vanderelatieveomvangvan
eenaantalbegrotingsindicatoren (overheidsschuld ,financiering­
stekort,belastingdruk ,enz.)uitgedrukt alseenpercentage van
hetBBP.

Nr.L394/60 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen31.12.87
afhankelijkheid ensnellereproduktiviteitsstij gingen.De
bedrijfsinvesteringen moetendesleutelfactor wordenvoor
hetbereikenvaneentoereikend snelleengezondegroeivan
deItaliaanse economie .
Eenopstrakkemonetaireverhoudingen enflexibiliteit van
deloonaanpassingen gerichteconomisch beleidheeftstellig
tengrondslaggelegenaandegunstigeresultatenvande
laatstejaren.Inhetlichtvandedoelstelling vanhetscheppen
vanéénmarktvoordeGemeenschap in1992lijkthet
noodzakelijk deinternestructurenzodanigteverstevigen dat
deopenlegging vandemarktenkanbijdragentotvergroting
vanhetgroeipotentieel .Uitditoogpuntmoetaande
doelstellingen vangezondereopenbarefinanciënenvrijheid
vankapitaalverkeer prioriteitwordengegeven .Deopening
vandekapitaalmarkten zoudefinanciëleinstellingen de
gelegenheid moetenbiedendebeleggingsmogelijkheden te
diversifiëren endedoorstroming indefinanciëlecircuitste
verbeteren .Deoverheden hebbeneenbijzondere taakbijde
opvoering vandeproduktiecapaciteiten ,waarvooreenver­
beteringvandeeconomische infrastructuur entevenseen
reorganisatie vandeoverheidsdiensten vereistis.Indit
verbandlijkteenheroverweging vandedoelstellingen vanhet
energiebeleid wenselijk ,zulksmethetoogopdegrote
afhankelijkheid vanItaliëvaningevoerde energieende
risico'sdieeenverzwaring vandeaardolierekening voorde
betalingsbalans zouinhouden .
Deinstandhouding vandeconcurrentiekracht vandeIta­
liaanseeconomie isdehoofdfactor vooreenduurzame
gezondeexpansieeneenvermindering vandewerkloosheid .
Ofschoondeeconomische groeiinItaliëindeafgelopenjaren
relatiefmeerbevredigend isgeweestdanindemeesteandere
landenvandeGemeenschap ishij,behalvein1986,gepaard
gegaanmeteenaanzienlijkpositiefverschilindegroeivande
binnenlandse vraagtenopzichtevanderestvandeGemeen­
schap,terwijldereëlewisselkoers vandeliretotinhetbegin
van1987eenappreciatie onderging .Hetmonetairebeleiden
hetbegrotingsbeleid moetenertezamentoebijdragendatde
kostenstijging endeexpansievandebinnenlandse vraag
verenigbaar blijvenmetdehandhaving vanhetexterne
evenwicht .Deautoriteiten zoudenvanzelfsprekend overeen
groterearmslagbeschikken alsdeLid-Staten^r meteen
gezamenlijke actieinzoudenslagendeintracommunautaire
handelteverruimen .doelstelling vanhetbegrotingssaldo voor1990,datniet
alleenvoorhetevenwicht vandeopenbarefinanciëndoch
tevensvoorduurzame monetaire stabiliteit vanessentieel
belangis.
Detoenemend strakkerekoersvanhetmonetaire beleidin
1987werdnoodzakelijk gemaaktdoordekrachtigeversnel­
lingvandekredietvraag vandeprivatesectorende
overschrijding vandebegrotingsdoelstellingen .Devoorde
groeivandebelangrijkste kredietgrootheden voorheteind
vanhetjaargesteldegrenzen(6tot9%voorhetkredietinde
privatesectoren11%voorhettotalebinnenlandse krediet
bijeenSchatkisttekort van100000miljardlire)werdeninde
eerstehelftvanhetjaaroverschreden .Desituatieopde
kapitaalmarkt werdookinhetderdekwartaalkrapper,
hetgeendeautoriteiten bijherhalingnooptetotverhoging
vanderentetarieven .Ditbeleidmoetwordenbeschouwd
tegendeachtergrond vandeverdereinmeigetroffen
maatregelen totverderevrijmaking vanhetkapitaalverkeer
waarbijhetverplichterentelozedeposito,dattevorenwas
vereistbijdeaankoopvanbuitenlandse effectenwerd
afgeschaft .DeCommissie kondaardoorinhetbeginvan
augustus1987deaanItaliëopgrondvandevrijwaringsclau­
sulevanlid3vanartikel108vanhetEEG-Verdrag verleende
machtiging intrekken .Onderdedrukvaneentoenemende
uitvoervankapitaalindezomermaanden enaangezien
hiervoorenookvooranderekorte-termijntransacties een
deelvanhetbinnenlands kredietleektewordengebruikt,
hebbendemonetaire autoriteiten echterrecentelijk moeten
besluitentotwederinvoering vanmaatregelen totbeperking
vanhetbinnenlandse krediet.Depotentiële risico'smet
betrekking tothetinterneenhetexterneevenwichtmaken
eenmatigende koersvoorhetmonetaire beleidin1988
wenselijk .Hetzouraadzaam zijnvoordebelangrijkste
grootheden indicatieve groeipercentages dieverenigbaar zijn
meteennominalegroeivanhetBBPdiedichtbij7,5%ligtin
achttenemen.
Deherzieningvandeloonindexering endevoordekomende
jarenvoorzieneloonsverhogingen opbedrijfstakniveau zul­
leneengeleidelijke afzwakking vandestijgingvanhet
prijspeilindehandwerken,mitsgeenandereloonsverho­
gingenplaatsvinden dandiewelkereedszijngepland.Een
snelledesinflatielijktechterweinigwaarschijnlijk zondereen
krachtigeexpansievandeinvesteringen diehetenigemiddel
vormentoteenduurzame vermindering vandeexterne

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/61
Italië:belangrijkste economische grootheden ,1983-1988
(veranderingen in%perjaar)
1983 1984 1985 1986 1987(') 1988(»)
Bruto !""nominaal 15,9 14,1 11,8 11,0 8,7 7,6
binnenlands
produktreëel
^deflator0,5
15,33,5
10,22,7
8,92,7
8,03,0
5,52,8
4,7
Particuliere consumptie ,deflator 14,9 11,4 9,3 6,3 4,8 4,9
Bruto-investe­
ringeninvaste «
activa,volume^particuliere
overheid
totaal -1,6 4,4 3,3 1,2 3,5 2,8
waarvan :bouw 0,8 0,6 -0,5 -0,7 1,0 2,1
installaties -4,2 8,9 7,4 3,1 6,0 3,5
Binnenlandse vraaginconstanteprijzen -0,4 4,4 3,1 3,2 4,5 3,3
Verschilt.o.v.deanderelandenvan
deGemeenschap (2) -1,8 3,0 1,1 -0,6 2,0 1,0
Loonsomper
werknemerrnominaal
reëelA(3)
reëelB(3)16,0
0,6
1,011,4
1,110,2
1,2
0,87,7
-0,3
1,48,3
2,8
3,56,0
1,3
1,1
Produktiviteit (4) 0,1 3,4 1,8 1,9 3,0 2,1
Reëleloonkosten pereenheidprodukt 1,0 -2,6 -0,5 -0,6 0,3 -1,1
Concurrentievermogen (5) 11,9 2,0 3,1 10,5 7,2 2,9
Werkgelegenheid 0,5 0,8 1,4 0,8 0,3 0,2
Aantalgeregistreerde werklozen in%van
deburgerlijke beroepsbevolking (6) 10,9 11,9 12,9 13,0 14,2 14,3
Saldolopenderekening
in%vanhetBBP 0,4 -0,6 -0,7 0,8 0,2 0
Kapitaalmarktrente 18,0 14,9 14,3 11,7 10,9 11,6
Liquiditeitenmassa (7) 13,2 12,1 11,1 9,4 8,9 6,6
Financieringstekort of-overschotvan
deoverheid in%vanhetBBP -11,0 -10,8 -12,3 -11,3 -10,4 -10,4
Overheidsschuld in%vanhetBBP 72,1 77,7 84,6 88,6 93,6 97,9
Rentelast overheidsschuld
in%vanhetBBP 7,5 7,6 8,1 8,5 7,7 7,9
(J)Ramingen vandedienstenvandeCommissie ,september 1987,opbasisvanhethuidigebeleid.
(2)Verschilinprocentpunten .
(3)A:deflatorvanhetBBP;B:deflatorvandeparticuliere consumptie .
(4)Brutotoegevoegde waardeperwerkzaam persoonindeeconomiealsgeheel.
(s)Reëleeffectievewisselkoers (tenopzichtevannegentienandereindustrielanden )opbasisvandeloonkosten indeeconomiealsgeheel.Positiefcijfer=verliesaan
concurrentievermogen .
(s)DefinitieEurostat .
(7)Jaarultimo .

31.12.87Nr.L394/62 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen
LUXEMBURG
Daarentegen isdeloonontwikkeling zorgwekkend ,gezien
hetzeeropenkaraktervandeLuxemburgse economieende
noodzaaknietalleenderentabiliteit vandeondernemingen te
verbeteren dochvooralhunmededingingspositie tevrijwa­
ren.Voordegeheleeconomieisdeloonsomperwerknemer
reëelin1987met3,9%in1987gestegenenduidende
vooruitzichten voor1988opeenwaarschijnlijke stijgingmet
circa2%,hetgeenaanzienlijk bovendegelijktijdige produk­
tiviteitsstijging ligt(0,4%in1987en1,2%in1988).De
accumulatie vanloonstijgingen ensocialezekerheidslasten
houdthetgevaarin,datdemogelijkheden vooreconomische
ontwikkeling oplangeretermijnwordenafgeremd .
Tengevolgevanhetstrevennaardiversificatie enherstruc­
tureringvanhetproduktieapparaat isdeeconomienietalleen
minderafhankelijk gewordenvandeijzer-enstaalindustrie ,
dochzijnooknieuwearbeidsplaatsen geschapen .Bovendien
ishetaantalwerklozen ,mededoorspecifiekemaatregelen ,
zoalsvervroegde pensionering ,opeenzeerlaagniveau
gehouden .Geziendetoenemingvanhetaantalgrensarbei­
dersenimmigranten datinverschillende beroepenwerkzaam
is,heeftderegeringdeberoepsvoorlichting en-opleiding
geïntensiveerd ,teneindedebestaande hardewerkloos­
heidskernwegtenemen.Bovendien isdescheppingvaneen
rechtsregeling voorgenomen omhetmogelijktemakende
flexibiliteit vandearbeidsmarkt tevergrotendoorandere,
metinstemming vandeonderscheiden betrokkenpartijen,te
treffenmaatregelen ,zoalsdeherorganisatie vandewekelijk­
searbeidsduur endeherzieningvandewetgevinginzakede
zondagsarbeid .
In1988zalhetfinancieringsoverschot vandeoverheidiets
groterzijndanin1987,zodatdemiddelenvandeopenbare
investeringsfondsen kunnenwordenversterkt .Devergroting
vandeoverheidsuitgaven zaldegevolgenvandezwakke
externevraagnietkunnencompenseren ,dochdeverminde­
ringvandedirectebelastingdruk ophetbedrijfsleven uit
hoofdevandebegrotingen van1987en1988zaleen
doeltreffende bijdrageleverentothetstrevennaardiversifi­
catievandeeconomische structuur,terwijldevermindering
vandeindividuele belastingdruk hetverbruikzalondersteu­
nen.
Erzalechtereenzekerevoorzichtigheid moetenblijven
wordenbetrachtophetgebiedvanhetbeheervande
uitgaven,aangeziendebeschikbare begrotingsmarge doorde
socialebeleidsmaatregelen (vervroegde uittreding ,pensioe­
nen,lonenindeoverheidssector )zalwordenbeperkt.InLuxemburg werddeeconomische groeiin1987zwakker
enliepdegroeivanhetbrutobinnenlands produktreëeltot
2%terug.Terwijlhetparticulier verbruikdegunstige
gevolgenvaneenaanzienlijke verhogingvanhetbeschikbaar
gezinsinkomen ondervond ,onderandereondersteund door
belastingverlagingen ,vielbijdebruto-investeringen invaste
activaindeindustrie,nadesterkestijgingvandevoorgaande
jaren,eenzekereaarzelingwaartenemen,diemetname
verbandhieldmetdeafzwakking vandevraagindeijzer-en
staalsector .Deslechteverkoopvandeprodukten vandeze
bedrijfstak heeftvoorhetoverigetoteengeringeretoeneming
vandetotaleuitvoergeleid.Ookdeinvoerisvertraagd .Het
inflatiecijfer isdankzijdedalingvandeinvoerprijzen
bescheiden geblevenendewerkloosheid isnauwelijks toege­
nomen .
In1988zalhetbrutobinnenlands produktnaarverwachting
reëelmetcirca1,8%toenemen .Geziendeachteruitgang van
destaalverkoop zaldetotaleuitvoerslechtslangzaamstijgen.
Hoeweldestijgingvandeloonsomperwerknemer vergelijk­
baarzalzijnmetdievanhetvoorafgaande jaar,zullende
gunstigegevolgenvandebelastingverlichtingen voorde
gezinshuishoudingen geringerzijnenzalhunbeschikbaar
inkomenreëelminderstijgendanin1987.Bijhetparticulier
verbruikzaldeontwikkeling danookzwakkerzijndaninhet
voorgaande jaar.Dein1987begonnentendenstotvertra­
gingvandeinvesteringen vanhetbedrijfsleven zalzich
voortzetten ,terwijldewoningbouw zichzalstabiliseren .De
stijgingvandeconsumptieprijzen zouvrijduidelijkkunnen
versnellentengevolgevandeverhogingvandeinvoerprijzen .
Deafvloeiingen indeijzer-enstaalsector zullenslechts
weiniggevolgenhebbenvoorhetwerkloosheidscijfer ,dat
naarverwachting lichtzalafnemen .
HetinhetGroothertogdom gevoerdeeconomisch beleid
stemtoptalrijkepuntenovereenmetdekrachtlijnen vande
samenwerkingsstrategie voormeergroeienwerkgelegen­
heid.Degroterebegrotingsruimte tengevolgevandeher­
structurering vandeijzer-enstaalindustrie wordtgebruikt
voordewederopbouw vandefinanciëlemiddelenvande
investeringsfondsen vandeStaatendeversterking vande
mededingingspositie vandeondernemingen ,metnamedoor
eenverlagingvandedirectebelastingen opvennootschap­
pen.Debelastingverlagingen voorondernemingen engezins­
huishoudingen beliepenbijna2,5%vanhetBBPin1987,
zonderdathetbegrotingsevenwicht daardoorinhetgeding
werdgebracht .

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/63
Luxemburg :belangrijkste economische grootheden ,1983-1988
(veranderingen in%perjaar)
I1983 1984 1985 1986(*) 1987(2) 1988(2)
Bruto 1
binnenlands <
produkt^nominaal
reëel
^deflator11,2
3,2
7,712,1
5,5
6,35,5
2,9
2,56,7
2,5
4,14,6
2,0
2,54,0
1,8
2,2
Particuliere consumptie ,deflator 8,1 6,4 3,3 0,3 0,5 2,3
Bruto-investe­
ringeninvaste ,
activa,volume""particuliere
overheid
^totaal-8,0
-9,0
-8,3-0,6
-3,7
-1,32,6
0,6
2,15,3
3,1
4,82,8
2,2
2,71,2
3,2
1,7
waarvan :bouw -8,6 -3,1 1,2 3,2 3,0 1,8
installaties -7,5 2,5 4,0 7,9 2,0 1,5
Binnenlandse vraaginconstanteprijzen 0,5 1,7 0,8 3,7 3,3 2,1
Verschilt.o.v.deanderelanden
vandeGemeenschap (3)
LoonsomperJ
werknemer^nominaal
reëelA(4)
B(4)6,9
-0,7
-1,17,0
0,7
0,54,1
1,5
0,74,0
-0,2
3,64,4
1,8
3,94,2
1,9
1,9
Produktiviteit (s) 3,9 4,6 1,6 0,4 0,4 1,2
Reëlekostenpereenheidprodukt -4,5 -3,7 -0,1 -0,5 1,5 0,7
Werkgelegenheid -0,4 0,6 1,4 2,4 1,0 0,4
Aantalgeregistreerde werklozen in%van
deburgerlijke beroepsbevolking (é) 1,6 1,7 1,6 1,4 1,5 1,4
Saldolopenderekeningin%vanhetBBP 38,5 38,9 41,9 40,4 38,7 37,8
Kapitaalmarktrente 9,8 10,3 9,5 8,7 (8,2)
Liquiditeitenmassa (7) \·l |·l|=I:
Financieringstekort of-overschotvan
deoverheid in%vanhetBBP 0,2 2,0 4,4 3,9 2,8 3,1
Overheidsschuld in%vanhetBBP 14,6 14,6 14,4 14,7 14,7 14,8
Rentelast overheidsschuld in%van
hetBBP 1,0 1,2 1,3 1,3 1,3 1,1
(')Schattingen vandedienstenvandeCommissie ,september 1987.
(2)Ramingen vandedienstenvandeCommissie ,september 1987,opbasisvanhethuidigebeleid.
(3)Verschilinprocentpunten .
(4)A:deflatorvanhetBBP;B:deflatorvandeparticuliere consumptie .
(5)Brutotoegevoegde waardeperwerkzaam persoonindeeconomie alsgeheel.
(s)DefinitieEurostat .
(7)Jaarultimo .

Nr.L3.94/64 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen31.12.87
NEDERLAND
endekoopkracht vandegezinshuishoudingen overhet
geheeltehandhaven .Deautoriteiten strevenernaarhet
aantalwerklozen met200000teverminderen ,tot500000
per1990.
Watdebegrotingbetreft,ishetregeringsprogramma gericht
opeenvermindering vanhetfinancieringstekort vande
centraleoverheidvan8%vanhetnettonationaleinkomenin
1987tot7%in1988,6%in1989en5,25%in1990.Met
hetoogopdeaangeganeverbintenis ,delastenvanbelastin­
genenparafiscale heffingentestabiliseren ,zalvoornamelijk
aandeuitgavenkant moetenwordenaangepast .Aanzienlijke
besparingen zullenwordenbereiktdoordebevriezingvande
socialeoverdrachten ,eenaanzienlijke vermindering vande
subsidiesaandeparticuliere sectorendeafvloeiing van
overheidspersoneel .
Deverwezenlijking vandezedoelstellingen berustopbetrek­
kelijkgunstigehypotheses betreffende hetinternationale
klimaat,eenstabilisatie vanhetaandeelvandearbeidsinko­
mensinhetBBPvan1986tot1990eneenstijgingvande
werkgelegenheid inmanjaren metmeerdan3%over
dezelfdeperiode,vergezeldgaandevaneenvermindering van
dearbeidsduur eneenuitbreiding vandedeeltijdarbeid .Elke
mindergunstigeeconomische ontwikkeling danvoorzienzou
extrainspanningen vergen,teneindededoordeoverheid
gewensteaanpassing teverwezenlijken .
Terwijlsinds1983bepaaldelijk vooruitgang isgeboektmet
desaneringvandeoverheidsfinanciën ,waardoorhetover­
heidstekort konwordenverminderd ,kontengevolgevande
internationale contextenhetverliesvanniet-fiscale ontvang­
stenin1986enin1987geenverderevooruitgang worden
gemaaktbijhetbereikenvandemeerjarendoelstellingen .In
1988zullendehoofdlijnen vanhetbegrotingsbeleid nietveel
afwijkenvandethansgehanteerde ,dieinhoofdzaak gericht
zijnophetindehandhoudenvandeuitgaven .
Tengevolgevanhogerebelastingopbrengsten danvoorzien
kondendeautoriteiten voor1988deloon-eninkomstenbe­
lastingverlagenmet1,35miljardgulden,dochhetgevaar
vaneenaanzienlijke overschrijding vandebudgettaire
doelstellingen ophetpuntvandeuitgavenheefthenverplicht
totextra-besparingen bovendereedsinhetregeerakkoord
voorziene .Persaldoheeftditgeleidtoteenlichtebijstelling
vanhetbudgettaire streefcijfer (hettekortvandecentrale
overheidzalwaarschijnlijk voor1988uitkomenop7,2%
vanhetNNI,terwijldeoorspronkelijke doelstelling 7%was
enhetvergelijkbare tekortvoor1987op7,6%wordt
geschat).Dezeoverschrijding blijftbinnenaanvaardbare
perken,gezienhetongunstige groeiklimaat waarbinnen de
saneringvandeoverheidsfinanciën thansmoetplaatsvinden .
Nietteminhoudtditindatdebesnoeiingsinspanningen inde
komendejarenmoetenwordengeïntensiveerd teneindede
meerjarendoelstellingen teverwezenlijken ,medegeziende
voortdurende stijgingvanderentelastopdeoverheidsschuld
tot1991.InNederland isdegroeivanhetBBPin1987afgenomen tot
circa1,7%,metnamewegenseenverzwakking vande
binnenlandse vraag.Evenalsin1986steeghetparticuliere
verbruik,gestimuleerd dooreenaanzienlijke toeneming van
hetreëlebeschikbare gezinsinkomen ,metbijna3%;daarte­
genovernamenoverheidsverbruik eninvesteringen af.Nadat
deinvesteringen vanhetbedrijfsleven metnameininstallaties
eenaantaljarensterkwarengestegen,liepenzijaanzienlijk
terugterwijldeoverheidsinvesteringen inhoofdzaak afna­
menwegensdevoltooiingvandegrotewaterbouwprojecten .
Hoeweldeaardgasexport opnieuwonderhetpeilvanhet
vorigejaarbleef,liepdeexportvaneindprodukten betrek­
kelijkgoed,ondanksdegroteopwaardering vandeguldenin
1986en1987.Depositieveexportontwikkeling werdbereikt
dooreenvermindering vandewinstmarge .
Hetaantaltewerkgestelde personensteegin1987met1,4%,
tendeletengevolgevandetoeneming vandeeltijdarbeid ,en
dewerkloosheid namaf.Hetoverschotopdehandelsbalans
liepaanzienlijkterug,zodathetsaldoopdelopenderekening
vandebetalingsbalans vanbijna3%vanhetBBPin1986
daaldetot1,9%in1987.
Degroeivanhetbrutobinnenlands produkt,dieevenalsin
1987zalwordenbeïnvloeddooreenafnemende energiepro­
duktie,zalnaarverwachting in1988opnieuwlangzamer
wordenenreëelnauwelijks 1,2%belopen .Degoederenuit­
voerzalinbijnahetzelfdetempoalsin1987stijgen,dochde
groeivandebinnenlandse vraagzalwaarschijnlijk duidelijk
verzwakken .Detoeneming vanhetreëlebeschikbare gezins­
inkomenzalnauwelijks 1,2%belopen,metnamewegensde
loonmatiging .Zelfsindiendespaarquote invergelijking met
1987zoudalen,zoudeparticuliere consumptie slechts
langzaamstijgen.Tenzijhetexterneklimaatduidelijkverbe­
tert,zalhetvolumevandeinvesteringen vanhetbedrijfsleven
in1988nauwelijks toenemen ,terwijldeoverheidsinvesterin ­
genzullenstagneren .Deconsumptieprijzen ,diein1987zijn
gedaald,kunnenlichtstijgendaarheteffectvandelagere
aardgas-enimportprijzen geleidelijk zwakkerwordt.
Ondankseenlichteverslechtering vanderuilvoetzalhet
overschotopdelopenderekeningvandebetalingsbalans zich
waarschijnlijk stabiliseren ophetpeilvan1987.Hetaantal
tewerkgestelde personenzalnaarverwachting metcirca1%
toenemen ,tendeletengevolgevandetenuitvoerlegging van
programma 'sterbevordering vanwerkgelegenheid enoplei­
ding,entengevolgevandeuitbreiding vandedeeltijdarbeid ;
dientengevolge zalhetwerkloosheidscijfer kunnendalentot
circa11%vandeberoepsbevolking .
Hetsinds1982gevoerdeeconomisch beleid,dateenaanmer­
kelijkevermindering vanhettekortvandecollectievesector,
eenstijgingvandewerkgelegenheid eneenflexibelerwerking
vandearbeidsmarkt mogelijkheeftgemaakt,isbekrachtigd
doordenieuweregering,dieinjuli1986aantrad.Inhet
regeerakkoord werddenadrukgelegdopdenoodzaakom
vermindering vandegroteonevenwichtigheden —het
begrotingstekort enhethogewerkloosheidspeil —zonder
verhogingenzomogelijkmetverlagingvandebelastingdruk

31.12.87 Publikatiëblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/65
seerdgevoerd,waardoor delonenbeterzullenkunnen
wordenaangepastaansectoraleproduktiviteitsstij gingenen
waardoor dematigingvandestijgingvandereëlelonen
globaalkanwordenvoortgezet .Hetstrevennaareensoepele
werkingvandearbeidsmarkt houdteveneenseenbevriezing
invanhetminimumloon ,dievaninvloedisopdereeks
primairearbeidsinkomens enopdeontwikkeling vande
loonkosten vanhetbedrijfsleven wegensdenauwebandmet
hetmodaleloon.Voorzoverdeoverheidzichformeelheeft
teruggetrokken uithetloonvormingsproces ,zaldeontwik­
kelingvandereëlearbeidskosten meerafhankelijk zijnvande
marktmechanismen endeopstellingvandesocialepartners .
Deautoriteiten hebbendoordevermindering vandebelas­
tingdrukbijgedragen totdeloonmatiging .Daardeproduk­
tiviteitsstijgingengeringblijven,zullendereëleloonstijgin­
genzeerbeperktmoetenblijventeneindeeenprocesvan
groeidoormiddelvaninvesteringen tebevorderen ,datin
1985en1986isingezet,dochsindsdienopnieuwneigtte
verzwakken .DeNederlandsche Bankgeefthogeprioriteitaaneenstabiele
gulden/Duitsemark-pariteit .Dedaarvoorvereisterente­
verschillen zoudengeleidelijk kunnenafnemen,indiende
prijsstijgingen zoalsverwacht geringzullenblijven.De
investeringsneiging zoualduswordengestimuleerd .Op
internniveaukwamen demonetaire autoriteiten eind1986
metdebankenovereendatdezelaatstehunliquiditeitscreatie
zullenbeperkentot11—12%intweejaar.Dedoorde
Nederlandsche Bankvastgestelde doelstellingen voorde
toeneming vandeliquiditeitenmassa lijkeneenvoldoende
liquiditeitsniveau voordeeconomietekunnengaranderen ,
onderhandhaving vaneenlaagniveauvaninflatie.
Hoeweleenrestrictiefbegrotingsbeleid wordtgevoerd,wor­
dennietteminnietonaanzienlijke middelenuitgetrokken
vooreenpassendeberoepsopleiding envoordeschepping
vanwerkgelegenheid voorjongereenouderewerklozen .
Bovendien wordthetloonoverleg steedsmeergedecentrali­

31.12.87Nr.L394/66 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen
Nederland :belangrijkste economische grootheden ,1983-1988
(veranderingen in%perjaar)
1983 1984 1985 1986(>) 1987(2) 1988(2)
Bruto
binnenlands <
produkt^nominaal
reëel
^deflator3.3
1.4
1,95,0
3,2
1,84,1
2,3
1,83,1
2,4
0,70,7
1,7
-1,01,7
1,2
0,5
Particuliere consumptie ,deflator 2,7 2,0 2,5 0,2 -0,8 1,0
Bruto-investe­
ringeninvaste ■<
activa,volumerparticuliere
overheid
totaal3,3
-4,6
2,15,1
7,6
5,57,4
-7,7
5,19,6
-8,8
7,23,9
-1,1
3,30,8
0,0
0,7
waarvan :bouw -2,6 3,6 -3,1 4,9 2,6 0,5
installaties 10,0 8,2 16,9 9,9 4,1 0,9
Binnenlandse vraaginconstanteprijzen 1,5 1,7 2,5 3,9 2,3 1,0
Verschilt.o.v.deanderelandenvan
deGemeenschap (3) 0,4 -0,5 0,2 0,2 -0,3 -1,4
nominaal 3,2 0,2 1,4 1,6 1,9 1,6
Loonsomper
werknemerreëelA(4)
B(4)1,3
0,4-1,5
-1,7-0,4
-1,10,8
1,43,0
2,71,1
0,6
Produktiviteit (5) 3,4 3,2 1,0 0,6 0,8 1,0
Reëleloonkosten pereenheidprodukt -2,0 -4,6 -1,3 0,2 2,1 0,1
Concurrentievermogen (6) -2,8 -7,0 -2,6 5,8 2,7 -0,7
Werkgelegenheid -1,9 -0,1 1,3 1,8 0,9 0,2
Aantalgeregistreerde werklozen in%van
deburgerlijke beroepsbevolking (7) 14,0 14,3 13,1 12,1 11,4 11,0
Saldolopenderekeningin%vanhetBBP 3,1 4,2 4,3 2,8 1,9 1,8
Kapitaalmarktrente 8,8 8,6 7,3 6,4 6,3 6,4
Liquiditeitenmassa (8) 10,5 7,7 10,5 4,4 3,5 5,5
Financieringstekort of-overschot
vandeoverheidin%vanhetBBP -6,4 -6,3 -4,7 -4,7 -5,6 -5,9
Overheidsschuld in
%vanhetBBP 61,9 66,4 69,9 73,0 79,3 85,2
Rentelast overheidsschuld
in%vanhetBBP 5,7 5,9 6,0 6,0 6,0 5,9
C1)Schattingen vandedienstenvandeCommissie ,september1987.
(2)RamingenvandedienstenvandeCommissie ,september1987,opbasisvanhethuidigebeleid.
(3)Verschilinprocentpunten .
(4)A:deflatorvanhetBBP;B:deflatorvandeparticuliere consumptie .
(5)Brutotoegevoegde waardeperwerkzaampersoonindeeconomiealsgeheel.
(6)Reëleeffectievewisselkoers {tenopzichtevannegentienandereindustrielanden )opbasisvandeloonkostenindeeconomiealsgeheel.Positiefcijfer—verliesaan
concurrentievermogen .
(7)DefinitieEurostat .
(8)Jaarultimo .

Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappenNr.L394/6731.12.87
PORTUGAL
Dein1985aangevangen oplevingvandeeconomische
bedrijvigheid heeftsedertdien aangehouden ,ondersteund
dooreenkrachtigherstelvandebinnenlandse vraag.Naeen
aanmerkelijke toeneming in1986(+4,3%)zalhetreële
BBP0)in1987evenweleenietsminderkrachtigegroei
(3,75%)teziengeven.Dezevertraging moetuitsluitend
wordentoegeschreven aanhetsterkerafremmende effectvan
deeconomische betrekkingen methetbuitenland enaande
geringerevoorraadvorming .Daarentegen bleefdeparticulie­
reconsumptie inhetkadervaneeninhaalproces sterk
groeien,terwijldeinvesteringen ,metnameonderinvloed
vandetoetreding vanPortugaltotdeGemeenschap ,een
belangrijk snellereuitbreiding ondergingen .Deverbetering
vandewerkgelegenheid vondeveneensineenhogertempo
plaatsendewerkloosheid isduidelijkafgenomen (van8,6%
in1986tot7,2%in1987).Terzelfder tijdisdeinflatie
aanzienlijk verminderd ,ookalbestaatdienaangaande nog
steedseenbelangrijk verschilmetdeandereLid-Staten .Het
overschotopdelopenderekeningissterkverminderd nahet
herstelin1985en1986.
Onderinvloedvaneenaanmerkelijk langzamere ontwikke­
lingvandebinnenlandse vraagenondanksdegoede
uitvoerontwikkeling zaldegroeivanhetreëleBBP(1)in1988
omstreeks 3%belopen.Geziendeteverwachten minder
snelleverbetering vandewerkgelegenheid zaldewerkloos­
heidaanmerkelijk langzamer afnemen .Overeenkomstig de
doelstellingen vandeautoriteiten zullenopnieuwduidelijke
vorderingen bijhetterugdringen vandeinflatieworden
gemaakt .Delopenderekeningvandebetalingsbalans zal
verderverslechteren envoordeeerstemaalsedert1984een
tekortopleveren (vanongeveer 1%vanhetBBP).
Hettempowaarindebinnenlandse vraagtoeneemtzalnog
aanzienlijk hogerliggendanindeandereLid-Staten ,zijhet
datditverschilgeringerzalzijndanindevoorafgaande jaren.
Destijgingvandebinnenlandse vraagisongetwijfeld
gerechtvaardigd geziendenoodzaakindestructureletekort­
komingen vanPortugaltevoorziendooreenduurzame
verhoging vandeinvesteringsquote welkenogduidelijk
onderhetniveauvanhetbeginvandejarentachtigligt.
Gezienechterdeonzekerheden aangaande deexternesitua­
tie,degroteafhankelijkheid vandePortugeseeconomievan
aardolie-invoer endegrotereopenstelling voorhetbuiten­
landhoudtdezeontwikkeling gevareninvoordelopende
rekening .Detoepassing vanhet„Programma totstructurele
correctievanhetexternetekortenvandewerkloosheid "dat
inmaartwerdaangenomen enbeginaugustusdoorde
nieuweregeringinhetParlement werdbevestigdzalhet
mogelijkmakendezegevarentevermijdendaarhetbeoogde
beleidinhoofdlijnen voldoetaandesamenwerkingsstrategie
voorgroeienwerkgelegenheid vandeGemeenschap .
Belangrijke vorderingen werdenreedsgemaaktmetde
verbetering vandevraag-enaanbodvoorwaarden .Inhet
bijzonderwerdbijdegeprogrammeerde depreciatie vandeescudoenhetloonbeleid rekeninggehoudenmethetvereiste
vaneengroterenominaleconvergentie metdeandere
Lid-Staten .Sedertjuli1986vervulteenpermanente raad
voorsociaaloverlegeenbelangrijke functieopditgebied.
Bovendien wordendeinvesteringen ondersteund metmaat­
regelentotfiscaleaanpassingen enmodernisering vande
financiëlemarkten .DeGemeenschap blijftharerzijds een
belangrijke bijdrageleverenaanhetverwezenlijken vaneen
groterereëleconvergentie envermindering vandeachter­
standinontwikkeling tenopzichtevandeandereLid-Staten .
ZoishetrelatieveaandeelvandeStructuurfondsen envande
financiëleinstrumenten vandeGemeenschap inhetPortuge­
sebrutobinnenlands produktgestegentotmeerdan2,8%in
1986.Persaldoblijftevenwelhetrecentopganggekomen
convergentieproces zowelreëelalsnominaalonvoldoende en
kwetsbaar .Ditprocesmoetdusactiefwordenvoortgezet en
versterkt .
Inditverbandheefthetbegrotingsbeleid eenbijzonder
belangrijke functie.Dein1985gerealiseerde vermindering
vanhetfinancieringstekort vandegeheleoverheidwerdin
1986voortgezet ,dankzijinhetbijzonderdefiscaleheffingen
opkoolwaterstoffen endetoepassing vandeBTW.De
ontwikkelingstendensen vandestaatsbegroting voor1987
doenevenweluitkomendateenstrengebegeleiding noodza­
kelijkisterverwezenlijking vandebegrotingsdoelstellingen
metbetrekking totdeontvangsten ,inhetbijzonderwat
betreftdebelastingoverdetoegevoegde waarde.Dedoel­
stellingvoorhetfinancieringstekort vandeStaat,dievoorde
eerstemaalin1987werdvastgesteld eneenverlagingvan
8,8%vanhetBBPin1987totminderdan5%vanhetBBPin
1990/1991inhoudt,zalnietbereiktkunnenwordenzonder
eenvoortdurend strevennaarmatigingvandelopende
uitgaven,eenvermindering vandeoverdrachten ,metname
tenbehoevevandeondernemingen vandeconcurrentiesec­
tor,eneenverruiming vandebelastinggrondslag .Eenzo
spoedigmogelijketenuitvoerlegging vandébelastinghervor­
mingzalinditopzichteenpositiefeffectkunnenhebben.Als
tastbareresultatenopdezegebiedenuitblijvenzouhetbeleid
totverbetering vandeinfrastructuur enmeerinhetalgemeen
denoodzakelijke bijdragevanhetbegrotingsbeleid toteen
verhoging vaninvesteringsquote vanhetland,eenverster­
kingvandeberoepsopleiding eneenbeterebenuttingvanhet
menselijkkapitaal,ingeyaarkunnenkomen.Ditzoumet
namehetgevalzijnindien,alshetoverheidstekort nietreeds
in1988aanzienlijk zalwordenteruggedrongen ,delopende
rekeningtesterkzouverslechteren ,waardoor weereen
restrictiefbeleidnodigzouzijndatnogineenrecentverleden
hetgroeiproces vanhetlandenzijnmogelijkheden tothet
wegnemen vandeverborgenwerkloosheid indelandbouw ,
heeftbelemmerd .
Deverwezenlijking vandebegrotingsdoelstelling isvan
essentieelbelangomdetaakvanhetmonetaire beleidzowel
intern,metnametenaanzienvandevereistematigingvande
groeivandemonetaireaggregaten ,alsuiteenoogpuntvande
ontwikkeling vandewisselkoers ,tevergemakkelijken .Uit­
sluitendopdezevoorwaarden zullendeinflatoireanticipaties
verderkunnenwordenverminderd enderentetarieven verder(')Tegenprijzenvan1985.Opbasisvanprijzenvanhetvooraf­
gaandejaarzoudegroeiin19875,2%enin19884,2%
belopen.

Nr.L394/68 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen31,12.87
kunnendalen.Verderevooruitgang bijdemodernisering van
definanciëlekanalenzaleenzelfdeeffectkunnenhebben.
Dankzijdeuitwerking ervanopdeinflatoireanticipaties en
opdeontwikkeling vandeproduktiekosten levertdevoort­
zettingvaneenactiefbeleidtotsociaaloverlegeveneenseen
belangrijke bijdragetotdeevenwichtige enduurzameexpan­
siedienodigisvoorhetwelslagen vandegeleidelijke
integratievandePortugeseeconomieindeGemeenschap .
Hetisinhetbijzondervanbelangdatdeconsensusoverhet
voor1988geprogrammeerde inflatiepercentage van6%
behouden blijftendaadwerkelijk inaanmerking wordtgenomenindeloononderhandelingen voorhetkomende
jaar.
Concluderend moetendemaatregelen dienodigzijnvoorde
verwezenlijking vandedoordeautoriteiten vastgestelde
macro-economische doelstellingen krachtigtenuitvoerwor­
dengelegd.Alleenalduskaneengroeiproces datzowel
kwantitatief alskwalitatief bevredigend isinstandworden
gehoudenendeinflatiegeleidelijkwordenteruggedrongen
toteentempodatovereenkomt methetcommunautaire
gemiddelde .

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/69
Portugal :belangrijkste economische grootheden ,1983-1988
(veranderingen in%perjaar)
1983 1984 1985 1986(') 1987(2) 1988(2)
Bruto
binnenlands <
produkt^nominaal
reëel
s_deflator23,7
-0,3
24,123,4
-1,7
25,625,9
3,7
21,323,1
4,3
18,015,3
3,7
11,210,5
3,0
7,3
Particuliere consumptie,deflator (3) 25,5 29,3 19,3 12,1 9,3 6,5
Bruto-investe­
ringeninvaste *
activa,volume^particuliere
overheid
totaal -7,5 -18,0 -1,8 9,9 14,6 10,5
waarvan :bouw -3,0 -13,5 -4,0 4,7 9,5 9,0
installaties -13,1 -23,0 1,0 16,0 20,0 12,0
Binnenlandse vraaginconstanteprijzen -7,0 -7,0 0,6 8,5 8,3 5,0
Verschilt.o.v.deanderelanden
vandeGemeenschap (4) -8,7 -8,4 -1,7 4,3 5,1 2,4
Loonsomper
werknemernominaal
reëelA(5)
B(s)21,6
-2,0
-3,119,8
-4,6
-7,422,0
0,6
2,216,7
-1,1
4,111,9
0,6
2,48,5
1.1
1,9
Produktiviteit (6) 1,4 -0,4 4,2 4,0 1,3 1,9
Reëleloonkosten pereenheidprodukt -3,4 -4,2 -3,6 -4,9 -0,6 -0,8
Concurrentievermogen (7)\ -8,3 -4,9 -1,2 1,2 -0,2 -1,2
Werkgelegenheid -1,7 -1,3 -0,5 0,2 2,3 1,0
Aantalgeregistreerde werklozen in%
vandeburgerlijke beroepsbevolking (8) 7,9 8,5 8,7 8,6 7,2 6,8
Saldolopenderekening
in%vanhetBBPl -7,2 -3,0 1,7 3,9 1,4 -1,0
Kapitaalmarktrente 30,3 32,5 25,4 17,9 15,1 14,3
Liquiditeitenmassa (9) I 16,3 24,7 29,1 25,7 17,0 13,0
Financieringstekort of
-overschotvandeoverheid J
in%vanhetBBPA('°)
.B(10)10,4
9,113,3
12,011,0
10,09,2
8,29,4
8,88,3
7,8
Overheidsschuld in%vanhetBBP 56,2 61,2 64,8 67,1 71,8 78,5
Rentelast overheidsschuld
in%vanhetBBP 6,4 7,1 7,8 9,3 8,1 7,2
(')Schattingen vandedienstenvandeCommissie ,september 1987.
(2)Ramingen vandedienstenvandeCommissie ,september 1987.
(3)Reeksdieafwijktvandievanhetofficiëleprijsindexcijfer .
(4)Verschilinprocentpunten .
(5)A:deflatorvanhetBBP;B:deflatorvandeparticuliere consumptie .
(6)Brutotoegevoegde waardeperwerkzaam persoonindeeconomie alsgeheel.
(7)Reëleeffectievewisselkoers {tenopzichtevannegentienandereindustrielanden ),opbasisvandeloonkosten indeeconomiealsgeheel.Positiefcijfer=verliesaan
concurrentievermogen .
(8)DefinitieEurostat .
(9)Jaarultimo .
(10)A:metinbegripvanverstrekteleningen,voorschotten endeelnemingen ;B:exclusiefverstrekteleningen,voorschotten endeelnemingen .

Nr.L394/70 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.-12.87
VERENIGD KONINKRIJK
Daarentegen zaldeontwikkeling vanhetexportvolume
langzamerworden,watleidttotenigeverslechtering vande
lopenderekening .PersaldowordtverwachtdathetreëleBBP
met2,5%zalgroeien,datisietsminderdanin1987.InhetVerenigdKoninkrijk werddeexpansievande
economische bedrijvigheid ,diesedert1981ononderbroken
voortduurt ,inhetmiddenvan1986nogkrachtiger enin
1987zalhetreëleBBPmetongeveer3,5%toenemen .Het
aantalgeregistreerde werklozenvertoonteenduidelijkdalen­
detendenssederthetmiddenvan1986endewerkgelegen­
heidnamweersnellertoe.Hoeweldeinflatie,diehetvorig
jaarbelangrijkwasverminderd ,in1987weersnellerwerdis
overhetgehelejaargerekenddestijgingvandedetailhan­
delsprijzen slechtsweinigsterkergeworden enopongeveer
4%gebleven .Delopenderekening isinminderemate
verslechterd danwerdverwacht ,ondankseenongunstige
ontwikkeling vanderuilvoet,welkevan1986op1987met
3%verslechterde .Deexpansievandebedrijvigheid heeftsteedsduidelijker
effectopdewerkloosheidscijfers .Sederthetdieptepunt van
dewerkgelegenheid in1983werden1,25miljoennieuwe
arbeidsplaatsen totstandgebracht .Indeafgelopenkwarta­
lenwerddegroeivandewerkgelegenheid sneller.De
werkgelegenheid voormanneninhetbijzonderisinhetbegin
van1987sterktoegenomen .Totvoorkortwerddeinvloed
vandegroeivandewerkgelegenheid ophettotaalaantal
werklozen afgeremddoordestructuurzelfvandezegroei,
maardeontwikkelingstendens vandewerkloosheid isthans
duidelijkneerwaarts gericht,watvooreengrootdeelzal
moetenwordentoegeschreven aandeaanhoudende groeivan
deeconomie .Dewerkgelegenheids -enopleidingsprogram ­
ma'svanderegeringhebbeneveneensbijgedragen totde
expansievandewerkgelegenheid enhetafnemenvande
werkloosheid .Indeafgelopenmaandenwarenbijna400000
personenbijdezeprogramma 'sbetrokken ,datisietsmeer
daneenjaartevoren .Dérelatievekrachtvandeeconomie in1987berustopde
dalingmet17%vandeeffectievewisselkoers vanhetderde
kwartaalvan1985ophetlaatstekwartaalvanhetvorigjaar,
waardoorhetprijsconcurrentievermogen vandeeconomie
sterkisverbeterd .Dezwakkegroeivandeexportmarkten
werdderhalveinhetVerenigdKoninkrijk mindersterk
gevoelddanindelandenwaarvandevaluta'szijngeappre­
cieerd.Deuitvoerisindetweedehelftvan1986weer
duidelijktoegenomen engedurende datjaaropeenhoog
niveaugebleven,ondanksdeappreciatie met5%vanhet
pondindemaanddievoorafging aandealgemeneverkie­
zingenvanjuni.Bovendien blijktuithetstagnerenvande
invoerinhetbeginvan1987datzichdienaangaande een
substitutieverschijnsel heeftvoorgedaan endatontwikkeling
vanhetaanbodisverbeterd .Hetwerkloosheidspercentage isnoghogerdan10%;de
aanhoudend snellestijgingvandeloonsomperhoofdenvan
deloonkosten pereenheidproduktiszorgwekkend .Sedert
eind1986gevendeCAO-lonen eenzekerematigingtezien,
maardoordestijgingvanhetaantaloverurenhaddit
nauwelijks invloedophetstijgingstempo vandegemiddelde
lonen,datsedert1983vrijwelnietisveranderd (7,5%).
Waarschijnlijk isookdestijgingvandecontractlonen
onlangsweersnellergeworden .Afgezienvaneenachteruit­
ganginhetbeginvandejarentachtiginverbandmetde
recessiezijndereëleloneninhethuidigedecennium sterk
toegenomen .Terzelfder tijdisechterderentabiliteit belang­
rijkgrotergeworden ,dankzijaanzienlijke produktiviteits­
verbeteringen ,metnameindeindustrie .Indeafgelopen
jarenisdekapitaalvoorraad slechtsweinigtoegenomen .
Daarhetaantalondernemingen meteenonvoldoende capa­
citeittoeneemtendewerkloosheid zeerhoogblijftiseen
krachtigeexpansievandeinvesteringen meerdanooit
noodzakelijk .Inditverbandzijndetekenendiesedertkort
wijzenopeenoplevingvandebedrijfsinvesteringen bemoe­
digend.Departiculiere consumptie isin1987zeerdiynamisch
gebleven,ofschoonzijnietmeerdevoornaamste groeifactor
is.Dewederopleving vandeinflatieendestabilisatie vande
spaarquote ,nadedalinginhetvoorafgaande jaar,vormden
slechtstendeleeencompensatie voordeconsumptiestimu­
lerendeeffectendieuitgingenvandesnellestijgingvande
nominalelonenenandereinkomensenvandeverlagingtot
27%vanhetbasistarief vandeinkomstenbelasting inde
begrotingvanmaart.Inhetalgemeennamhetvertrouwen
vanbedrijvenenconsumenten toeendeedzicheenopleving
voorbijdebedrijfsinvesteringen ,metnameindeindustriena
eenperiodevanzwaktediesedert1985aanhieldentendele
verklaard kanwordendoordewijzigingen diewerden
aangebracht inhetstelselvanvennootschapsbelasting .De
opwaartsedrukophetpondinheteerstehalfjaarmaakthet
mogelijkdebasisbankrente persaldomet2puntente
verlagen,watdebinnenlandse vraagheeftbevorderd ,ookal
werddezeverlaginginaugustusweertendeletenietgedaan
naaraanleiding vaneenplotselinge dalingvanhetponden
eenkrachtigeexpansievandekredietvraag .
In1988zaldeontwikkeling positiefblijvengeziendenóg
betrekkelijk bemoedigende vooruitzichten voordewereld­
economie .Hetiswaarschijnlijk datdeparticuliere consump­
tieopnieuwkrachtigzaltoenemen ,vooralalsdeinflatie,
zoalswordtverwacht ,niettoeneemtenhetbasistarief vande
inkomstenbelasting opnieuwwordtverlaagd .Degroeivan
deinvesteringen invasteactivazalinkrachttoenemen .In1986ishetsaldoopdehandelsbalans sterkverslechterd in
verbandmetdedalingvandeaardolieprijzen endestijging
vandeinvoeralsgevolgvandekrachtigeuitbreiding vande
particuliere consumptie .Deverbetering vanhetconcurren­
tievermogen heeftertoebijgedragen datdehandelsbalans in
heteerstehalfjaarvan1987tijdelijknietverderverslechter­
de,maareenverslechtering isthansopnieuwteverwachten
daardeinvoerweersnellergroeitalsgevolgvandeexpansie
vandefinalebestedingen endeomstandigheid datde
binnenlandse aardolieproduktie opmiddellange termijn
geleidelijk zalafnemen .

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/71
Omdezeontwikkeling tegentegaanmoethetaanbod
ondersteund enverbeterdworden,hetgeenweerimpliceert
dathetconcurrentievermogen instandwordtgehoudendoor
tezorgenvooreenontwikkeling vandeloonkosten per
eenheiddieparallelisaandievandevoornaamste concur­
rentenvanhetVerenigdKoninkrijk ,datdewisselkoersen
stabielblijvenendeproduktiecapaciteit vandeeconomie
voortdurend wordtversterkt .Tenaanzienvanhetonzicht­
bareverkeerzijndeopbrengsten vandevoortdurend toene­
mendevooraadbuitenlandse activainwaardetoegenomen .
Hetisnietwaarschijnlijk datdekrachtigegroeivande
netto-factorinkomens in1986opmiddellange termijnzal
aanhouden ,maardeonzichtbare inkomsten zullenniettemin
voldoende zijnomditjaarhethandelsbalanstekort groten­
deelstecompenseren enindekomendejarenerinbelangrijke
matetoebijtedragendathettekortopdelopenderekening
blijftbinnengrenzendiegeengrotebeperkingen aandegroei
opleggen .
De-verwezenlijking vandeinhetkadervandefinanciële
strategieopmiddellange termijnbepaaldebegrotingsdoel­
stellingen isgoedgevorderd .Dehogeontvangsten aan
anderebelastingen dandieopaardolieprodukten ende
versneldeuitvoeringvanhetprivatiseringsprogramma maak­
tenhetmogelijkdeoplangetermijntendoelgestelde
vermindering vandefinancieringsbehoefte vandepublieke
sectortot1%vanhetBBPreedsin1986/1987,datwil
zeggenvóórdegesteldedatum,teverwezenlijken .Daarde
financieringsbehoefte toteenlaagniveauisteruggebracht ,
wordterthansnaargestreefdderuimtediedoordestrenge
beheersing vandeuitgavenisvrijgekomen tegebruikenvoor
hetverderverlichtenvandebelastingdruk ,voorzoverzulks
verantwoord is(éénvandespecifiekedoelstellingen vandit
beleidisdeverlagingvanhetbasistarief vandeinkomsten­
belastingtot25%).Inhethuidigebegrotingsjaar 1987/
1988wordtevenwelnogsteedseenopwaartsedrukuitgeoe­
fendopdeuitgaven,metnameophetgebiedvande
bezoldigingen indeoverheidssector ende"uitgavenvan
plaatselijke overheden ,welkevooreengrootdeelaande
controlevandecentraleoverheidontsnappen .Geziende
gunstigeontwikkeling vandeontvangsten ,welketendele
verbandhoudtmethetherstelvandeaardolieprijzen ,ishet
echterweinigwaarschijnlijk datextrauitgavendieniet
gedektzoudenkunnenwordendoordebegrotingsreserve
leidentoteenoverschrijding vanhetvoordefinancierings­
behoeftevandepubliekesectorindebegrotinggeraamde
percentage van1%.
Bijhetmonetaire beleidisdebetekenisvandoelstellingen
voordegroeivandeanderemonetaire grootheden dande
geldhoeveelheid inengerezin,geringergeworden .Deinfor­
matievewaardevandegrotereaggregaten inzakedegroei
vanhetnominale inkomen isverminderd onderinvloedvan
dederegulering endeinnovaties opdefinanciëlemarkten .
Niettemin hebbendeautoriteiten duidelijkaangegeven dat
deontwikkeling vandeliquiditeiteenbelangrijke factorisbij
debeoordeling vandemonetaire verhoudingen .Desnelle
expansievanM3ditjaarkanweliswaar tendeleworden
verklaarddoordeomvangrijke interventies vandeBankvan
Engelanddietotdoelhaddendestijgingvanhetpondsterling
inheteerstehalfjaarafteremmen,maarwijstwellichtopeen
tesnelleexpansievanhetkredietaanparticulieren welke
bewaaktdientteworden.Gedurende velejarenwashetdoel
vanhetmonetaire beleideenevenwichttotstandtebrengen
tussendeinternemonetaire situatieendewisselkoers teneindeeenvoortdurende neerwaartse drukopdeinflatieuitte
oefenen.Naarhetschijntwerdevenwelindeeersteplaatsde
wisselkoers alsindicatorvandemonetaire verhoudingen in
aanmerking genomen .In1986hebbendeautoriteiten in
verbandmetdedalingvandeaardolieprijs eenbelangrijke
aanpassing naarbenedenvandewisselkoers aanvaard .Zij
kondendaardooreentesterkeverstoring vanderentetarie­
venvoorkomen .NahetAkkoordvanhetLouvreinfebruari
1987heeftdeKanseliervandeSchatkistverklaard dateen
periodevanstabiliteitvoordewisselkoers vanhetpond
sterlingendeanderevaluta'swenselijkwas;dooreen
zorgvuldige combinatie vaninterventies enwijzigingen inde
rentetarieven kondekoersvanhetpondsterlingtenopzichte
vandeDuitsemarkbinneneenbetrekkelijk nauwemarge
wordengehouden .
Deregeringblijftdenadrukleggenopeenstructuurbeleid dat
gerichtisopbevordering vaneengoedfunctioneren en
flexibiliteit vandemarkten .Metbetrekking totdefinanciële
marktenwerdsedert1979eenreekswettelijke enandere
controlemaatregelen afgeschaft .Thansishetvoornaamste
probleemdatzichinditverbandvoordoetdevraaghoeeen
passendematevantoezichtverenigdkanwordenmetde
deregulering .Anderemaatregelen ophetniveauvanhet
aanbodbetreffendeverlagingvanhetbasistarief vande
inkomstenbelasting ,fiscalestimulansen terbevordering van
aandewinstengekoppelde beloningen ,werkgelegenheids­
enberoepsopleidingsplannen ,steunvoorkleineondernemin­
gen,welkewordenbeschouwd alseenkrachtigegroeifactor ,
hervorming vandevakverenigingswetgeving eneenbe­
langrijkeuitbreiding vanhetprivatiseringsprogramma .
Deautoriteiten zullenmogelijkeenoplossingmoetenvinden
voordevraaghoegereageerd moetwordeningevalhet
externemilieumindergroeibevorderend zoublijkendan
thanswordtverwacht .AlsdegroeivanhetnominaleBBPte
langzaamblijktishetwellichtnodighetbeleidteverruimen
doorbijvoorbeeldteaanvaarden datdefinancieringsbehoef ­
tevandepubliekesectortijdelijkuitgaatbovenhetniveau
van1%vanhetBBPdatwerdaangehouden alsdoelstelling
opmiddellange termijnteneindedenominalevraageen
zekereondersteuning tegeven.
In1988endaarnaishetzaakhetprocesvanverbetering van
dearbeidsmarktverhoudingen datthansopgangisgekomen
testeunenenteversterken .Inaanmerking genomendatde
expansievandewerkgelegenheid inbepaaldegebieden
sterkerwasdanindeandereendatinbepaalderegio'seen
concentratie vanwerkloosheid voorkomt ,lijkthetwenselijk
datdeautoriteiten overwegen eendeelvandevoorbelas­
tingverlagingen beschikbare ruimteinhetkomendebegro­
tingsjaartegebruikenvoorspecifiekemaatregelen instreken
meteengrotewerkloosheid ,bijvoorbeeldvoorhetverlichten
vandebelastingen diedewerkgelegenheidskosten verzwa­
ren,zulksteneindedetotstandbrenging vannieuwear­
beidsplaatsen testimuleren eninvesteringen indezegebieden
aantetrekken .Hetzoutevenswenselijkzijnuitvoorzorgte
strevennaareenverhoging vanhetniveauendedoelmatig­
heidvandeberoepsopleidingen indezegebieden,daarde
economiewordtbedreigddooreentekortaangeschoolde
arbeid.Inditverbandlijktheteveneenswenselijk de
arbeidsmobiliteit tebevorderen metpassendemaatregelen
omovereenvoldoende aantalwoningen tegenredelijke
prijzentekunnenbeschikken ,metnameinhetzuidoosten ,in
welkgebieddebedrijvigheid zichhetsnelstontwikkelt ;thans
ishettekortaandezewoningen eenbelemmering voorde

Nr.L394/72 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.87
mobiliteit .Onlangshebbendeautoriteiten denadrukgelegd
opdenoodzaakdestadscentra terenoveren :zijpleitenvoor
eenbeterecoördinatie vandebestaandeoverheidsprogram ­
ma'senparticuliere initiatieven .
Vandezegelegenheid zougebruikgemaaktkunnenworden
vooreenweloverwogen verhogingvandeinvesteringsuitga­
venindezecentrateneindeinhetbijzonderdeinfrastructuur
tevernieuwen .
Weliswaar iseenbetereregionaledifferentiatie vandereële
lonenwenselijk ,maarhetisnogdringender inhetalgemeen
deloonsverhogingen tematigenteneindehetconcurrentie­
vermogen instandtehoudeneneenbevredigende expansie
vandewerkgelegenheid tebevorderen .Deregeringisniet
voornemens eeninkomensbeleid tevoeren,daarditonver­enigbaarzouzijnmethaarverlangen demarktenvrijte
makenendeloondifferentiatie tebevorderen .Debeheersing
vandebezoldigingen indepubliekesectorvormtechtereen
doeltreffend instrument voorhetbeïnvloeden vandeloon­
ontwikkeling indegeheleeconomie .Eenlangdurige periode
vanwisselkoersstabiliteit ,versterktdoordevolledigedeelne­
mingvanhetVerenigdKoninkrijk inhetEuropeesMonetair
Stelselzoueveneenstezijnertijdeenmatigendeffectkunnen
uitoefenen opdelonendoordeanticipaties opdeinflatiete
beïnvloeden .Tegelijkertijd zouhetwenselijkzijndevolledi­
gehervorming vandestructuren vandeinkomstenbelasting
envandesocialezekerheid ,ondanksdeterughoudendheid
waarmeeophetrecenteGroenboek werdgereageerd ,in
versneldtempouittevoeren,teneindedestimulansen te
versterken endearmoedeendewerkloosheid terugte
dringen,maarookdeloonmatiging tebevorderen .

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/73
VerenigdKoninkrijk :belangrijkste economische grootheden ,1983-1988
(veranderingen in%perjaar)
1983 1984 1985 1986 1987(M 1988(M
Brutobinnen­
landsprodukt (2)rnominaal
reëel
Ldeflator8,9
3,6
5,26,4
2,0
4,39,9
3,7
5,96,5
2,9
3,57,4
3,2
4,07.6
2.7
4,7
Particuliere consumptie ,deflator 5,0 4,7 5,2 3,6 3,0 3,9
Bruto-investe­
ringeninvaste
activa,volumeTparticuliere
overheid
L.totaal2,7
36,6
5,28,6
11,9
8,24,1
-3,1
3,1-0,5
4,4
0,34.7
-2,5
3.83.8
3,7
3.9
waarvan :bouw 7,3 7,9 -3,2 4,3 3,5 4,0
installaties 4,2 10,3 8,1 -4,0 4,2 3,7
Binnenlandse vraaginconstanteprijzen 4,5 2,7 2,9 3,8 3,2 3,3
Verschilt.o.v.deanderelanden
vandeGemeenschap (3) 4,2 1,0 0,8 0,0 0,6 1,2
Loonsomper
werknemerfnominaal
reëelA(4)
LB(4)9,1
3,7
3,95,1
0,8
0,47,3
1,3
2,07,2
3,6
3,56,8
2,7
3,76,6
1,8
2,6
Produktiviteit (s) 4,7 0,2 2,4 2,3 1,8 1,8
Reëleloonkosten pereenheidprodukt (6)-1,0 0,6 -1,1 1,3 0,9 >0,0
Rentabiliteit (7) 9,9 0,7 2,2 -1,4 -1,5 -1,8
idem(1970=100) 84,7 85,3 87,1 85,9 84,7 83,1
Concurrentievermogen (8) -7,6 -2,9 1,1 -5,3 -0,3 3,0
Werkgelegenheid l -0,8 1,7 1,5 0,6 1,4 0,9
Aantalgeregistreerde werklozen in%van
deburgerlijke beroepsbevolking (9) 11,6 11,8 12,0 12,1 11,0 10,4
Saldolopenderekeningin%van
hetBBP 1,0 0,4 0,8 -0,3 -0,5 -0,8
Kapitaalmarktrente 10,8 10,7 10,6 9,8 9,3 9,5
Liquiditeitenmassa (10) 10,3 9,8 13,1 18,9 21,7 11,9
Financieringstekort of-overschot
vandeoverheidin%vanhetBBP(n)-3,6 -3,9 -2,9 -2,7 -2,0 -2,0
Overheidsschuld in%vanhetBBP 57,5 59,3 57,5 57,6 56,2 54,1
Rentelast overheidsschuld in%van
hetBBP 4,7 4,9 5,0 4,5 4,3 4,1
(')Ramingen vandedienstenvandeCommissie ,september 1987,opbasisvanhethuidigebeleid.
(2)Opgrondvandeuitgaventegenmarktprijzen .Volgensdegemiddelde schattingvanhetBBPtegenfactorkosten zijndereëlecijfersvoor1986,1987en1988
respectievelijk 3,0%,3,8%en2,7%.
(3)Verschilinprocentpunten .
(4)A:deflatorvanhetBBP;B:deflatorvandeparticuliere consumptie .
(5)Brutotoegevoegde waardeperwerkzaam persoonindeeconomie alsgeheel.
(6)Verhouding tussenreëleloonsomperwerknemer endeproduktiviteit .
(7)Netto-exploitatieoverschot opdenettovoorraad kapitaalgoederen tegenvervangingswaarde .
(8)Reëleeffectievewisselkoers (tenopzichtevannegentienandereindustrielanden )opbasisvandeloonkosten indeeconomiealsgeheel.Positiefcijfer=verliesaan
concurrentievermogen .
(')DefinitieEurostat .
(10)Jaarultimo .
(n)Nominale bruto-overheidsschuld .

31.12.87Nr.L394/74 Publikatieblaci vandeEuropeseGemeenschappen
STATISTISCHE BIJLAGE
ECONOMISCH JAARVERSLAG 1987/1988
TABELLEN
(blz.)
1.Samenvatting vandevoornaamste economische grootheden perland,1960-1988 76
2.Samenvatting vandevoornaamste economische grootheden voorEUR12,1960-1988....79
3.Produktie ,handelenwereldprijzen 80
4.BijdragentotdegroeivanhetreëleBBP .. 81
5.Goedereninvoer en-uitvoer 81
6.Reëlehandelsbalansen 1985-1S88 82
7.Lopenderekeningvandebetalingsbalans vandeontwikkelingslanden 82
8.Externefinanciering enschuldenlast vandekapitaalinvoerende ontwikkelingslanden 83
9.Vergelijking vandeprognosesvoor1987(EUR12)oktober1986-september1987 83
10.Nominalebilateralewisselkoersen ,nominaleenreëleeffectievekoersen 84
11.Uitkomsten vandeenquêtenaardeherzieningvandeplannenerianticipaties naaraanleiding
vandewisselkoersschommelingen (gewogensaldo's) 85
12.Prijsindexcijfer vanhetgezinsverbruik enconvergentie vanhetprijsverloop 85
13.Reëleconvergentie —BBPperhoofdenspreidingindeGemeenschap 86
14.Nominaleenreëlelonenenreëleloonkosten pereenheid 86
15.Sectoriëleontwikkeling vandewerkgelegenheid (EUR10) 87
16.Aandeelvandedeeltijdarbeid indetotalewerkgelegenheid 88
17.Betrekkingen meteencontractvooreenbepaaldeduur 88
18.Structuurvandewerkloosheid (EUR12) 88
19.Langdurige werkloosheid in%vandetotalewerkloosheid 89
20.Ontwikkeling vandewerkloosheid naarregio's(in%vandeberoepsbevolking ) 89
21.Ontwikkeling vandeberoepsbevolking 1985-1995 89
22.Middellange-termij nprognoses vandedienstenvandeCommissie enwerkelijkeresultaten—
EUR10 90
23.Voornaamste werkhypothesen vandereferentieprognose 1987-1991 vanseptember1987
—EUR12(gemiddelde jaarlijksestijginginpercent,tenzijandersvermeld) 90
24.Referentieprognose 1987-1991vanseptember1987—EUR12(gemiddelde verandering per
jaarin%,tenzijandersvermeld) 91
25.Groei-evenwicht uithetoogpuntvanBBP,gezinsverbruik ,particuliere investeringen en
netto-uitvoer indeGemeenschap (gemiddelde procentuele verandering perjaar,inconstante
prijzen) 91
26.Aandeelvandeintracommunautaire handelindetotalegoedereninvoer (tegenlopendeprijzen)92
27.Aandeelvandeintracommunautaire handelindetotalegoederenuitvoer (tegenlopendeprijzen)92
28.Rechtstreeks effectvaneenstijgingvandeinvoermet10%opdeuitvoervandeLid-Staten
(tegenconstanteprijzen) 93
29.Interdependentie indeGemeenschap :effectenvaneenuitbreidingvandeoverheidsinvesterin ­
genmet1%vanhetBBP(jaargemiddelde overdeeerstevijfjaren) 94
30.Reëleconvergentie ,investeringsquote ,kapitaalproduktiviteit enlopenderekeningen 95
31.Marktaandelen bijuitvoer(indalendevolgorde ) 96
32.Winst(+)enverlies(-)vanuitvoermarktaandelen indeperiode1979-1985 (inprijzenvan
1980) 97
33.Toenamevandebruto-investeringeninvasteactivapersector 98
34.Toenamevandewerkgelegenheid persector 98
35.AlgemenebegrotingvandeEuropeseGemeenschappen ,1985-1988 :betalingskredieten ,
miljoenEcuin%vanhettotaal 99
36.Streefcijfers voorgeldhoeveelheid enkredietverlening enbehaalderesultaten 100
37.Nominalerenteoplangetermijn •••101
38.Indicatoren vanhetbegrotingsbeleid voordeGemeenschap 102
39.Uitgaven,ontvangsten enfinancieringsoverschot of-tekortvandeoverheid 103
40.Enkeleontvangsten -enuitgavenposten vandeoverheidin%vanhetBBP 105

31.12.87 Pubiikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/75
GRAFIEKEN
blz.
1.Wisselkoers Ecu/USdollar(kwartaalgemiddelde ) 106
2.Wereldprijs vanruweaardolie,grondstoffen (exclusiefbrandstoffen )enindustrieprodukten in
USdollar 107
3.Lopenderekeningvandebetalingsbalans metderestvandewereldin%vanhetBBP...108
4.tot7.Vergelijking tussendeeconomieën vandeGemeenschap ,deVerenigde StatenenJapan,
1984-1987 109
8.tot11.Vergelijking tussendeeconomieën vandeGemeenschap ,deVerenigde StatenenJapan,
1984-1987 110
12.Rentabiliteit ,totaleeindvraag enparticuliere investeringen (resultaten enprognoses op
middellange termijn) 111
13.Groei,werkgelegenheid enwerkloosheid volgensdehoofdprognoses van1986en1987—
EUR12 112
14.Wereldmarktaandeel vandecommunautaire uitvoervanindustrieprodukten 113
15.Reëlegeldhoeveelheid envertraagdverloopvandenominalevariabelen (EUR12)(procentuele
verandering vandejaargemiddelden ) 114
16.Nominale renteoplangeenkortetermijn 115

31.12.87Nr.L394/76 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen
TABEL 1
Samenvatting vandevoornaamste economische grootheden perland1960-1988
a)ReëelBBP
(procentuele verandering perjaar}
\1973/19601980/1973 1981 1982 1983 1984 1985 1986(')19870)1988(»)
B 4,9 2,5-1,5 1,9-0,3 1,7 1,5 2,3 1,3 1,8
DK 4,3 1,6-0,9 3,0 2,5 3,5 3,9 3,4-0,2 0,9
D 4,4 2,2 0,2-0,6 1,5 2,7 2,6 2,6 1,4 1,9
GR 7,7 3,4-0,3-0,2 0,4 2,8 2,1 1,3-0,8 0,5
E 7,3 2,4-0,2 1,2 1,8 1,9 2,2 3,5 4,1 3,7
F 5,6 2,8 0,5 1,8 0,7 1,5 1,1 2,0 1,2 1,9
IRL 4,4 4,4 3,4 1,4-1,9 4,2 2,0-0,3 2,5 1,3
I 5,3 2,8 1,1 0,2 0,5 3,5 2,7 2,7 3,0 2,8
L 4,1 1,5-1,0 1,5 3,2 5,5 2,9 2,5 2,0 1,8
NL 4,8 2,4-0,7-1,4 1,4 2,4 1,7 2,4 1,7 1,2
P 6,9 3,3 0,5 3,2-0,3-1,6 3,3 4,3 3,7 3,0
VK 3,1 0,9-1,2 1,0 3,8 2,2 3,7 2,9 3,2 2,7
EUR12 4,8 2,3 0,0 0,6 1,5 2,4 2,5 2,6 2,2 2,3
VS 3,9 2,1 2,1-2,5 3,4 6,6 2,9 2,9 2,3 2,7
JAP 9,6 3,7 3,9 2,8 3,2 5,0 4,5 2,4 2,9 3,5
b)Reëleinternefinalevraag(inclusievevoorraden )
(procentuele verandering perjaar)
1973/19601980/1973 1981 1982 1983 1984 1985 1986(»)1987(»)1988(>)
B 4,8 2,6-4,3 0,4-2,5 1,8 1,2 3,4 1,6 1,7
DK 4,6 0,7-4,1 3,5 1,4 4,1 5,4 5,7-1,9-0,7
D 4,5 2,3-2,6-2,0 2,3 1,9 1,5 3,7 2,5 2,3
GR 8,2 2,1 1,8 2,9 0,8-0,4 5,3-0,3-0,6 0,3
E 7,8 2,2-2,3 1,1-0,1-0,5 2,7 6,5 6,2 4,8
F 5,8 2,9-0,3 3,7-0,4 0,6 1,9 3,5 2,2 2,0
IRL 5,4 3,6 3,0-2,9-4,1 1,0-0,4 0,8 0,0 0,2
I 5,5 2,5-1,2 0,3-0,5 4,5 3,2 3,2 4,5 3,3
L 3,9 2,1 0,7 0,4 0,5 1,7 0,8 3,8 3,3 2,1
NL 4,9 2,4-4,6-0,9 1,5 1,4 2,2 3,9 2,3 1,0
P 7,5 2,8 2,5 3,4-7,4-6,6 0,5 8,5 8,3 5,0
VK 3,2 0,4-1,7 2,1 4,7 2,8 2,8 3,8 3,2 3,3
EUR12 5,0 2,1-1,7 0,9 1,0 1,9 2,4 3,8 3,2 2,7
VS 4,0 1,8 2,8[l-1,5 5,1 8,6 3,4 3,9 1,7 2,0
JAP 9,9 2,7 2,1U2,8 1,8 3,8 3,6 4,0 3,9 4,1

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/77
c)Saldoopdelopenderekeningmetderestvandewereld
(in%vanhetBBP)
1973/19601980/1973 1981 1982 1983 1984 1985 1986(')1987(l)1988(')
B 1,0-1,4-4,6-3,3-0,5-0,4 0,5 2,4 2,3 2,3
DK -1,9-3,5-3,0-4,2-2,6-3,5-4,6-5,1-2,9-2,2
D 0,8 1,0-0,5 0,5 0,6 1,1 2,2 4,1 3,7 3,2
GR -2,9-1,8-0,7-4,4-5,1-4,1-8,3-5,4-4,2-4,1
E 0,1-1,9-2,7-2,5-1,5 1,3 1,7 2,0 0,6-0,4
F 0,3-03-1,4-3,0-1,7-0,8-0,8 0,6-0,0 0,0
IRL -2,3-7,7-14,7-10,6-7,0-6,1-3,8-1,8-1,1-0,3
I 1,4-0,5-2,2-1,6 0,3-0,6-0,9 0,8 0,2 0,0
L 7,0 20,7 23,0 35,2 38,5 38,9 42,4 40,4 38,7 37,8
NL 0,7 0,8 2,2 3,2 3,1 4,1 4,3 2,8 1,9 1,8
P 0,1-6,1-11,8-12,7-6,3-1,9 3,0 3,9 1,4-1,0
VK -0,1-0,9 2,3-1,2 0,7-0,3 1,0-0,3-0,5-0,8
EUR12 0,4-0,4-1,0-1,1-0,2 0,1 0,6 1,5 1,1 0,8
VS 0,5 0,3 0,3-0,0-1,0-2,4-2,9-3,3-3,5-3,1
JAP 0,5 0,1 0,5 0,7 1,8 2,8 3,7 4,5 3,8 3,3
d)Prijsindexcijfer vanhetgezinsverbruik
(procentuele verandering perjaar)
1973/19601980/1973 1981 1982 1983 1984 1985 1986(')19870)1988(»)
B 3,7 7,8 8,0 7,3 7,5 6,2 4,8 1,3 1,8 2,5
DK 6,6 10,8 12,0 10,2 6,8 6,5 4,8 3,6 4,1 4,0
D 3,6 4,9 6,0 4,7 3,2 2,4 2,1-0,5 0,6 1,8
GR 3,5 16,0 23,4 20,8 17,9 18,4 18,6 22,1 16,0 12,0
E 6,7 17,8 14,3 14,5 12,3 10,7 8,3 8,9 5,4 4,2
F 4,7 10,8 12,8 11,2 9,5 7,2 5,5 2,5 3,1 2,6
IRL 6,0 16,1 19,6 15,9 10,0 7,5 4,2 3,6 3,0 3,2
I 4,8 17,6 17,9 l/,9 14,8 11,4 9,3 6,3 4,8 4,9
L 3,1 7,4 8,7 10,8 8,1 6,4 3,3 0,3 0,5 2,3
NL 5,0 7,2 6,3 5,3 2,7 2,5 2,6 0,1-0,8 1,0
P 3,4 22,0 18,3 22,5 25,5 29,3 19,0 12,1 9,3 6,5
VK 4,8 15,7 11,4 8,7 5,0 4,8 5,2 3,6 3,0 3,9
EUR12 4,6 12,3 12,0 10,4 8,5 7,0 5,9 3,7 3,2 3,4
VS 3,1 8,0 8,7 5,8 4,0 3,9 3,3 2,2 4,1 4,9
JAP 6,2 9,0 4,4 2,6 1,9 2,1 2,2 0,7 0,2 1,5

31.12.87Nr.L394/78 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen
e)Totalewerkgelegenheid
(procentuele verandering perjaar)
1973/19601980/1973 1981 1982 1983 1984 1985 1986(»)1987i1)1988(>>
B 0,6 0,1-2,0-1,3-1,1 0,0 0,8 1,0 0,1 0,2
DK 1,1 0,4-1,3 0,4 0,3 1,5 2,8 2,0 0,8-0,1
D 0,2-0,3-0,7-1,7-1,5 0,1 0,7 1,0 0,6 0,3
GR -0,5 0,8 4,9-0,8 1,1 0,3 1,0 0,3-1,0 0,3
E 0,8-1,3-3,0-1,0-0,8-3,0-1,0 2,0 2,4 1,7
F 0,7 0,3-0,6 0,1-0,4-0,9-0,3 0,3-0,2-0,0
IRL 0,1 1,2-0,9 0,1-2,2-1,6-2,8-0,4-0,3 0,2
I -0,4 0,8-0,0 0,6 0,5 0,8 1,4 0,6 0,6 0,8
L 1,1 0,6 0,3-0,3-0,3 0,6 1,4 2,4 1,0 0,4
NL 0,9 0,3-1,5-2,5-1,9-0,4 1,1 1,8 0,9 0,2
P -0,5 0,3 1,2-0,4 4,3-1,5 .0,3 0,2 2,3 1,0
VK 0,3 0,1-3,9-1,8-1,2 2,0 1,3 0,6 1,4 0,9
EUR12 0,3 0,1-1,3-0,8-0,5 0,1 0,6 0,8 0,8 0,6
VS 1,9 2,0 0,9-0,5 1,0 4,8 2,4 2,3 2,5 1,9
JAP 1,3 0,7 0,8 1,0 1,7 0,6 0,7 0,8 0,8 1,0
f)Werkloosheid (2)
(in%vandeburgerlijke beroepsbevolking )
1973/19601980/1973 1981 1982 1983 1984 1985 1986(»)1987(')1988(M
B 2,4 6,8 11,1 13,0 14,3 14,4 13,6 12,6 12,4 12,1
DK 1,2 5,5 8,7 9,3 10,1 9,9 8,7 7,6 7,7 8,6
D 0,9 3,6 4,8 6,9 8,4 8,4 8,4 8,1 8,1 8,3
GR \ \ 4,2 5,8 7,8 8,1 7,8 7,4 7,4 7,5
E-l-l 14,4 16,2 17,7 20,6 21,9 21,5 20,7 20,3
F 1,1 4,7 7,7 8,7 8,9 10,0 10,5 11,1 11,3 11,7
IRL 5,1 8,1 10,2 12,3 14,9 16,6 17,9 18,4 18,5 18,2
I 5,7 5,9 8,1 9,7 11,0 12,0 12,9 13,0 14,2 14,3
L 0,1 0,4 1,0 1,3 1,6 1,8 1,7 1,4 1,5 1,4
NL 1,4 5,3 8,8 11,8 14,2 14,5 13,3 12,1 11,4 10,9
P \\=I \|=I: 8,5 8,6 8,6 7,2 6,8
VK 2,2 4,5 9,1 10,6 11,6 11,8 12,0 12,1 11,0 10,4
EUR12|=I\=I:: 11,7 12,1 11,9 11,8 11,7
EUR9 2,2 5,1 7,7 9,3 10,4 10,9 11,1
VS 5,3 6,8 7,6 9,7 9,6 7,5 7,2 7,0 6,3 6,0
JAP 1,4 1,9 2,2 2,4 2,7 2,7 2,6 2,8 3,0 2,9
(')Nationalebegrotingen ,september 1987.
(2)Geregistreerde werkloosheid volgensdegeharmoniseerde definitievanEurostat,behalvevoorGriekenland ,SpanjeenPortugal,waarvandegegevenszijnafgeleid
uitnationaleenquêtes .
Bron:EurostatendienstenvandeCommissie .

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/79
TABEL2
Samenvatting vandevoornaamste economische grootheden voorEUR12,1960-1988
(procentuele verandering perjaar)
1973/
19601981/
19731982 1983 1984 1985 1986 19870)1988(')
Brutobinnenlands produkt \ \ \
—nominaal 10,2 14,4 11,2 10,1 9,1 8,7 8,4 6,2 5,9
—reëel 4,8 2,0 0,6 1,5 2,4 2,5 2,6 2,2 2,3
—deflator 5,1 12,2 10,6 8,5 6,5 6,1 5,6 3,9 3,5
Bruto-investeringen invaste
activa(2)5,5-0,2-1,8 0,2 1,6 2,3 3,4 3,6 3,3
—bouwnijverheid -1,4-2,4 0,4 1,2-3,1 2,7 2,0 2,6
—investeringsgoederen 1,7-1,0 2,1 5,8 9,2 4,2 5,3 4,0
Bruto-investeringen invasteactiva
tenopzichtevanhetBBP |
—totaal 23,1 22,1 20,1 19,6 19,3 19,1 18,9 19,1 19,2
—overheid 3,8(»)3,3(12)3,0 2,9 2,8 2,8 2,7 2,7 2,8
Gezinsverbruik (2) 5,0 2,3 0,7 1,3 1,4 2,5 3,9 3,1 2,7
Binnenlandse vraag
(inclusiefvoorraden )
—Gemeenschap 5,0 1,6 0,9 1,0 1,9 2,4 3,8 3,2 2,7
—verschiltenopzichtevande
andere I I
OESO-landen -0,5-0,6 0,9-1,8-3,4-1,1 0,1 0,5 0,0
Inflatie(prijsindexcijfer vanhet
gezinsverbruik ) 4,6 12,2 10,4 8,5 7,0 5,9 3,7 3,2 3,4
Loonkosten perwerknemerIIIIIlIIIlIIIIII
—nominaal 10,0 14,8 11,1 9,9 7,4 6,8 6,0 5,4 4,7
—gedefleerd methetprijsindexcij­
fervanhetgezinsverbruik 5,1 2,3 0,6 1,3 0,3 0,9 2,2 2,1 1,3
—gedefleerd metdeBBP-prijzen 4,6 2,4 0,4 1,3 0,8 0,7 0,4 1,5 1,2
Produktiviteit (3) 4,5 2,1 1,5 2,0 2,3 1,8 1,8 1,4 1,7
Reëleloonkosten pereenheid
produkt (4) 100,3 104,0 102,9 102,2 100,7 99,6 98,2 98,3 97,8
Rentabiliteit (s) 108,2 72,8 63,5 66,4 72,7 77,7 82,1 80,9 81,1
Concurrentievermogen (6) 101,3 108,9 99,2 93,6 86,6 85,8 95,3 101,6 101,8
Werkgelegenheid 0,3-0,1-0,8-0,5 0,1 0,6 0,8 0,8 0,6
Werkloosheidscijfer (in%vande
burgerlijke beroepsbevolking ) 2,2n5,1n9,3H10,4(?)11,7
10,9n12,1
11,1(7)11,9 11,8 11,7
Lopenderekening
(in%vanhetBBP) 0,4-0,6-1,1-0,2 0,1 0,6 1,5 1,1 0,8
Financieringstekort of-overschot
vandeoverheid
(in%vanhetBBP) -1,0(8)-4,1(•)-5,5-5,3-5,3-5,2-4,8-4,5-4,5
Overheidsschuld
(in%vanhetBBP) 37,5(«)43,4n48,2 51,5 54,8 57,4 59,0 61,4 63,6
Geldhoeveelheid (10) 11,4(7)13,7 11,3 11,2 9,5 8,5 10,2 10,2 8,6
Renteoplangetermijn(13) 7,1 10,7 12,6 10,7 10,4 9,6 7,9 7,8 7,7
(')Nationale begrotingen ,september 1987.
(2)Tegenconstanteprijzen.
(3)ReëelBBPperwerknemer indegeheleeconomie .
(4)Loonkosten perwerknemer ,gedefleerdmetdeBBP-prijzen engedeelddoorhetreëleBBPperwerknemer ,index1970=100.
(5)RamingvoorEUR4:commerciële sectorzonderlandbouw .Index1970=100.Nettorentabiliteit vannettokapitaalvooraad .
(®)Loonkosten pereenheidproduktindeGemeenschap tenopzichtevanhaarnegenvoornaamste geïndustrialiseerde partners,1970=100.
(7)EUR9(EUR12zonderGriekenland ,SpanjeenPortugal).
(*)EUR9(EUR12zonderGriekenland ,IerlandenPortugal),respectievelijk 1973en1981.
(»)1981(EUR12).
(,0)Jaargemiddelde .Geldhoeveelheid inderuimezin,M2ofM3volgenshetland.
(n)EUR9(EUR12zonderGriekenland ,IerlandenPortugal),1970tot1973.
(12)EUR9(EUR12zonderGriekenland ,IerlandenPortugal).
(u)EUR10(EUR12zonderSpanjeenPortugal).Gegevenssedert1961.
Bron:EurostatendienstenvandeCommissie .

31,12.87Nr.L394/80 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen
TABEL3
Produktie ,handelenwereldprijzen
1986(') 1987(») 1988-<1)
Reëelbinnenlands /nationaalprodukt
(groeitenopzichtevanhetvoorafgaande jaar)
EUR12 2,6 2,2 2,3
OverigelandenvandeOESO 2,8 2,5 2,9
—VS 2,9 2,3 2,7
—Canada 3,2 3,2 2,9
—Japan 2,4 2,9 3,5
—RestvandeOESO 2,6 2,2 2,3
TotaalOESO 2,7 2,4 2,7
Totalereëlewereldinvoer (goederen )
(procentuele verandering tenopzichtevanhetvoorafgaande jaar)
Definitie (2) \
—exclusiefEUR 3,8 2,1 3,5
—inclusiefEUR 4,9 3,5 3,9
DefinitieOESO(3) I
—exclusiefEUR 4,2 3,1 3,9
—inclusiefEUR 4,3 3,4 4,0
Wereldprijzen bijuitvoerinUSdollar
(procentuele verandering tenopzichtevanhetvoorafgaande jaar)
Grondstoffen ,exclusiefbrandstoffen 5,1 4,1 4,8
Ruweaardolie (fob) -49,7 26,2 4,1
Industrieprodukten 19,2 11,4 5,9
Lopenderekeningvandebetalingsbalans
(inmiljardUSdollar)
EUR12 52,8 44,8 36,3
OverigelandenvandeOESO -87,8 -94,8 -89,9
—VS -141,3 -154,3 -147,3
—Canada -6,3 -4,0 -1,5
—Japan 85,8 84,9 79,0
—RestvandeOESO -25,9 -21,5 -20,0
TotaalOESO -35,0 -50,1 -53,6
OPEC-landen -33,0 -6,9 -2,4
Overigeontwikkelingslanden (4) -7,2 -8,6 -14,4
Overigelanden(5) -2,5 -0,6 -0,3
Vergissingen enweglatingen -77,7 -66,2 -70,7
(')Nationalebegrotingen ,september 1987.
(2)Toenamevandewereldinvoer .
(3)Rekenkundig gemiddelde vandeaangroeivandeinvoerendeuitvoerindewereld.
(4)Overigeontwikkelingslanden :inclusiefChina,Joegoslavië enZuid-Afrika .
(s)Overigelanden:exclusiefhandeltussendeCOMECON-landen .
Bron:DienstenvandeCommissie .

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/81
TABEL4
BijdragentotdegroeivanhetreëleBBP
(inprocentpunten ,inprijzenvan1980)(2)
1981 1982 1983 1984 1985 1986(>)1987(')1988(')
EUR12 I
Internevraag(exclusief
voorraadveranderingen ) -0,5 0,3 1,1 1,4 2,3 3,5 2,9 2,7
Voorraadveranderingen -1,3 0,6-0,1 0,5 0,0 0,2 0,3 0,1
Saldovanhetgoederen-endienstenverkeer 1,7-0,3 0,5 0,5 0,1-1,2-1,0-0,4
GroeivanhetBBP 0,0 0,6 1,5 2,4 2,5 2,6 2,2 2,3
Verschiltussendestijgingvandeinternevraag
endievandeoverigeOESO-landen (3)-3,5 0,9-1,8-3,4-1,1 0,1 0,5 0,0
VS ll l
Internevraag(exclusief
voorraadveranderingen ) 1,9 0,0 4,7 6,9 5,1 4,1 1,3 2,3
Voorraadveranderingen 0,9-1,5 0,5 2,0-1,5 0,3 0,7-0,1
Saldovanhetgoederen-endienstenverkeer -0,8-1,0-1,8-2,4-0,7-1,2 0,3 0,5
GroeivanhetBBP 2,1 ■-2,5 3,4 6,6 2,9 3,1 2,3 2,7
Verschiltussendestijgingvandeinternevraag
endievandeoverigeOESO-landen (3) 2,5-1,2 3,2 5,4 0,3 0,3-1,0-0,7
Japan li I I
Internevraag(exclusief
voorraadveranderingen ) 2,2 2,8 2,1 3,2 3,4 4,1 4,4 4,0
Voorraadver anderingen -0,1-0,1-0,4 0,5 0,1 0,6 0,1 0,1
Saldovanhetgoederen-endienstenverkeer 1,7 0,1 1,4 1,3 1,0-1,3-0,8-0,4
GroeivanhetBBP 3,9 2,8 3,2 5,0 4,5 2,4 2,9 3,5
Verschiltussendestijgingvandeinternevraag
endievandeoverigeOESO-landen (3) 1,4 3,6-1,5-1,6 0,6 0,2 1,6 1,7
(J)Nationale begrotingen ,september 1987.
(2)Tengevolgevanstatistische aanpassingen isdesomvandebijdragennietexactgelijkaandetotalegroeivanhetBBP.
(3)Verschiltussendestijgingvandeinternevraag(inclusiefvoorraden )enhetgewogengemiddelde vandeOESO-landen .Wegingmetdezelfdecoëfficiënten alsvoor
deberekening vandeeffectievewisselkoersen .
Bron:Diensten vandeCommissie .
TABEL 5
Goedereninvoer en-uitvoer(involume)
(procentuele verandering tenopzichtevanbetvoorafgaande jaar)
Invoer Uitvoer Groeivandemarkt(') Uitvoerresultaten (')
19861987(2)1988(2)19861987(2)1988(2)19861987(2)1988(2)19861987(2)1988(2)
TotaalEUR12 6,75,74,62,02,03,34,13,33,9-2,0-1,3-0,6
—intracommunautair (4) 6,04,53,95,65,34,77,25,54,5-1,5-0,20,2
—extracommunautair (4) 7,47,55,7-2,1-1,91,50,50,73,1-2,6-2,6-1,6
VS 13,92,52,67,711,811,12,73,04,44,98,66,4
Japan 10,1 6,25,2-2,7-4,90,63,82,63,4-6,3-7,3-2,7
OPEC -20,5-17,00,06,02,54,4IIIII \
Overigeontwikkelingslanden -0,94,34,96,04,64,4IIIIIlII
Wereld 4,93,53,93,43,44,4llll \ \II
Wereld,exclusiefEUR 3,82,13,54,24,15,0Il I|| |
(')Veranderingen vandeinvoervandederdelanden,gewogenmetderegionalestructuurvandeuitvoervandebetrokkenlandenofzones.
(2)Nationale begrotingen ,september 1987.
(3)Indexcijfer vandeuitvoergedeelddoorhetindexcijfer vandegroeivandemarkt.
(4)RamingvandedienstenvandeCommissie .
Bron:Diensten vandeCommissie .

Nr.L394/82 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen31.12.87
TABEL6
Reëlehandelsbalansen 1985-1988 (2)
1985 1986(») 1987(>) 1988(»)Mutatie
1985/1986Mutatie
1986/1988
a)InmiljardUSdollartegenprijzenvan1985
VS -124,5 -155,1 -137,5 -119,1 -30,6 36,0
Japan 56,0 39,4 23,0 16,9 -16,6 -22,5
EUR12 11,9 -17,3 -42,3 -52,8 -29,2 -35,5
Bondsrepubliek Duitsland 28,1 21,7 16,1 14,6 -6,4 -7,1
Ontwikkelingslanden I I: \
—OPEC 57,1 86,6 104,1 111,5 29,5 24,9
—Overigeontwikkelingslanden -4,4 19,0 21,0 20,1 23,4 1,1
b)Alspercentage vanhetBBPtegenprijzenvan1985
VS -3,1 -3,8 -3,3 -2,7||
Japan 4,2 2,9 1,6 1,2\
EUR12 0,5 -0,7 -1,6 1,9\
Bondsrepubliek Duitsland 4,5 3,4 2,5 2,2
(')Nationale begrotingen ,september 1987.
(2)Volgensdenationalerekeningen ,fob-fob.
Bron:DienstenvandeCommissie .
TABEL7
Lopenderekeningvandebetalingsbalans vandeontwikkelingslanden
(inmiljardUSdollar)
Totaal
ontwikkelingslanden (2)Exporteurs van
brandstoffenNiet-exporteurs
vanbrandstoffenExporteurs van
industrieprodukten
1981 1985 1986 1981 1985 1986 1981 1985 1986 1981 1985 1986
Lopenderekening -48,5-23,8-46,334,83,0-37,1-83,2-26,8-9,2-15,2-4,213,0
—Handelsbalans 37,145,47,2120,467,415,2-83,2-22,0-8,0-25,2-12,21,9
—Dienstenbalans ,netto -100,7-90,6-79,5-68,8-50,6-40,0-31,9-40,0-39,50,8-2,6-0,5
—Unilaterale overdrachten 15,121,326,0-16,8-13,8-12,331,935,138,3 9,110,611,5
Saldoaardoliehandel 216,8118,463,8278,1155,287,4-61,4-36,8-23,6-25,3-15,6-10,0
Saldomiddelen (J) -30,720,0-3,517,21,6-39,2-47,818,535,7-5,24,021,2
(»)Hetsaldovandemiddelenwordtgeachtgelijktezijnaandevoordeeconomiebeschikbareexternemiddelen.Inditverbandishetberekendalshetverschiltussen
hetsaldoopdelopenderekeningendenettokapitaalontvangsten .Eenpositiefsaldobetekentuitvoervanfinanciëlemiddelenenviceversa.
(2)Delandenzijningedeeldvolgenshunvoornaamste uitvoer.Deexporteursenniet-exporteurs vanbrandstoffen zijnsubgroepen .Deexporteursvan
industrieprodukten zijnniet-exporteurs vanbrandstoffen wieruitvoervanindustrieprodukten in1980meerdan50%vandetotaleuitvoerbedroeg.
Bron:IMF—Perspectives économiques mondiales1987endienstenvandeCommissie .

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/83
TABEL 8
Externefinanciering enschuldenlast vandekapitaalinvoerende ontwikkelingslanden
(inmiljardUSdollar)
Kapitaalinvoerende
landen(*)Landenmetrecente
schuldendienstproblemenSubgroepen (7):
De15landenmetde
hoogsteschuldAfrikaanse landen
ooderdeSahara
19811985 1986 1981 19851986 19811985 1986198119851986
a)Externefinanciering
Nettoexterneleningen 129,544,241,586,313,714,465,25,79,19,24,05,7
—Leningen oplangetermijnbijofficiële
crediteuren 31,424,030,617,116,216,56,57,76,74,84,04,0
—Metreservesverbonden verplichtingen 12,22,87,19,12,47,31,4-0,52,22,41,80,4
—Overigenettoleningen inhetbuiten­
land(6) 85,817,4 3,860,1-4,9-9,457,3-1,50,22,0-1,81,4
b)Buitenlandse schulden
Totaleschuld(2) 708,0954,11036,3462,0585,9621,6332,3416,5433,548,665,174,1
Schuldquote (3) 30,439,841,537,648,650,332,846,260,344,665,767,8
Coëfficiënt vandeschuldendienst (4) 22,225,027,132,936,742,039,342,149,819,324,929,6
Coëficiënt vanderenteopdeschuld(5)12,314,213,318,623,823,222,829,630,09,111,111,3
(')Alleontwikkelingslanden metuitzondering vanIran,Irak,Koeweit,Libië,Oman,Qatar,Saoedi-Arabië ,VerenigdeArabischeEmiraten .
(2)Detotaleschuldvandeontwikkelingslanden (kapitaaluitvoerende of-invoerende )bedroegin1986ongeveer 1101miljardUSdollar.HetIMFverwachtvoor
1987eenstijgingtot1198miljardUSdollar,waarvan 1128miljardUSdollarbijdekapitaalinvoerende landen.
(3)Buitenlandse schuldtenopzichtevanhetBBP.
(4)Schuldendienst tenopzichtevandeuitvoervangoederenendiensten .
(5)Renteopdeschuldtenopzichtevandeuitvoervangoederenendiensten .
(*)Berekendalsrestbedrag .Hetgaathoofdzakelijk ominhetbuitenland bijparticuliere crediteuren opgenomen leningenenkapitaalstromen opkorte
termijn.
(7)Volgensdiversegebruikelijke indelingen .
Bron:IMF—Perspectives économiques mondiales 1987endienstenvandeCommissie .
TABEL9
Vergelijking vandeprognosesvoor1987(EUR12)oktober1986-september 1987
(procentuele verandering tenopzichtevanhetvoorafgaande jaar)
Oktober1986(*)September 1987(2)
ReëelBBP 2,8 2,2
Gezinsverbruik 3,5 3,1
Brutoinvesteringen invasteactiva 5,1 3,6
—bouwnijverheid 3,2 2,0
—investeringsgoederen 6,9 5,3
Uitvoervangoederenendiensten 3,7 1,9
Prijsindexcijfer vanhetgezinsverbruik 3,0 3,2
Werkgelegenheid 0,8 0,8
Lopenderekeningvandebetalingsbalans (3) 0,9 1,1
Werkloosheid (4) 11,7 11,8
(')Nationale begrotingen ,oktober1986.
(2)Nationale begrotingen ,september 1987.
(3)InpercentvanhetBBP.
(4)Inpercentvandeburgerlijke beroepsbevolking .
Bron:Diensten vandeCommissie .

Nr.L394/84 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen31.12.87
TABEL10
Nominalebilateralewisselkoersen ,nominaleenreëleeffectievekoersen
(index1970=100;procentuele verandering tenopzichtevanhetvoorafgaande jaar}
Nominale bilaterale
wisselkoersNominale effectieve
wisselkoers (')Relatieveloonkosten per
eenheidinnat.valuta(2)Reëleeffectieve
wisselkoers (3)
peil verandering index verandering index verandering index verandering
EUR12 Ecu/USdollar\
Gemiddelde 1960-1969 1,059 101,9 98,5 100,3
Gemiddelde 1970-1977 1,139 \ 100,8 \ 103,8 I 104,7
1978 1,274 11,7 94,7 0,6 111,5 1,9 105,7 2,4
1979 1,371 7,6 100,9 6,5 114,4 2,5 115,4 9,3
1980 1,392 1,6 102,6 1,6 119,9 4,8 122,9 6,5
1981 1,116 -19,8 86,1-16,1 122,4 2,1 105,3 -14,3
1982 0,980 -12,2 80,0 -7,0 123,9 1,2 99,2 -5,9
1983 0,890 -9,1 73,2 -8,5 127,8 3,2 93,6 -5,6
1984 0,789 -11,4 66,6 -9,1 130,1 1,8 86,6 -7,5
1985 0,763 -3,3 65,3 -1,8 131,4 1,0 85,8 -0,9
1986 0,984 29,0 72,4 10,8 131,7 0,2 95,3 11,1
1987(4) 1,136 15,4 77,2 6,6 131,6 0,0 101,6 6,6
1988(4) 1,180 3,9 78,2 1,3 130,2 -1,1 101,8 0,2
VS USdollar/Ecu
Gemiddelde 1960-1969 0,945 98,9 99,6 98,6
Gemiddelde 1970-1977 0,879 89,7 \ 88,4 79,3
1978 0,785 -10,4 80,2 -9,2 79,7 1,4 63,9 -8,0
1979 0,730 -7,0 77,9 -2,8 82,0 2,9 63,9 -0,0
1980 0,718 -1,6 77,8 -0,2 82,4 0,5 64,1 0,4
1981 0,896 24,7 87,7 12,8 82,0-0,4 72,0 12,3
1982 1,021 14,0 98,3 12,0 83,1 1,3 81,6 13,4
1983 1,123 10,1 103,9 5,7 82,3 -1,0 85,5 4,7
1984 1,267 12,8 112,0 7,8 82,2 -0,1 92,0 7,7
1985 1,310 3,4 116,5 4,0 82,8 0,7 96,5 4,8
1986 1,016 -22,5 95,0-18,4 81,5 -1,6 77,5-19,7
1987(«) 0,881 -13,3 85,0-10,5 81,3 -0,2 69,1-10,8
1988(4) 0,848 -3,7 82,1 -3,4 82,0 0,9 67,4 -2,5
Japan Yen/Ecu
Gemiddelde 1960-1969 0,00262 98,1 101,3 \ 99,3
Gemiddelde 1970-1977 0,00291 I 111,3li 113,5II 127,5\
1978 0,00374 14,5 153,5 21,8 116,5 -3,6 178,8 17,4
1979 0,00333 -11,1 142,2 -7,4 109,0 -6,4 155,0 -13,3
1980 0,00317 -4,6 136,4 -4,0 100,6 -7,7 137,3 -11,4
1981 0,00408 28,4 155,0 13,6 95,1 -5,5 147,5 7,4
1982 0,00411 0,8 147,3 -5,0 89,7-5,7 132,1 -10,5
1983 0,00473 15,2 163,3 10,9 87,2 -2,7 142,4 7,8
1984 0,00535 13,0 172,2 5,5 84,2 -3,5 145,0 1,8
1985 0,00554 3,6 177,4 3,0 80,9 -3,9 143,5 -1,0
1986 0,00606 9,4 228,5 28,8 80,7 -0,2 184,4 28,5
1987(4) 0,00601 -0,9 246,6 7,9 80,0 -0,9 197,3 7,0
1988(4) 0,00612 1,9 256,9 4,2 79,8 -0,3 204,9 3,8
(1)Denominaleeffectievewisselkoers iseengewogengemiddeldevandewisselkoersen vaneenvalutatenopzichtevandatvandenegen(EUR12)ofnegentien
voornaamste concurrenten .Devaluta'szijngewogennaarhetbelangvanhetlandalshandelspartner opbilateraalvlakenalsconcurrentopderdemarkten
(dubbelewegingmetdeuitvoer).
(2)Indexcijfervandeloonkostenpereenheidinhetbetrokkenlandofgebiedtenopzichtevanhetgewogengemiddeldevandeloonkostenpereenheidvandenegen
(EUR12)ofnegentienconcurrenten ,uitgedruktinnationalevaluta.Hetisdeuitdrukkingvanderelatieveconcurrentiepositie vanhetbetrokkenlandofgebiedbij
constantblijvendewisselkoersen .
(3)Hetindexcijfervandereëleeffectievewisselkoers isgelijkaandeuitkomstvandevermenigvuldiging vanhetindexcijfervandenominaleeffectievewisselkoersmet
eenopanalogewijzeberekendindexcijfervanderelatieveprijzen-ofkostenwijzigingen indenationalevaluta,hierdeloonkostenpereenheidindevolledige
economie .Eendergelijkindexcijferkanookwordengebruiktalsindicatorvanhetconcurrentievermogen vaneenland.Eenstijgingvanhetindexcijfer (indexcijfer
vanderelatieveloonkostenpereenheidineengemeenschappelijke valuta)wijstopeenverslechtering vanhetconcurrentievermogen inverbandmetde
kosten.
(4)Nationale begrotingen ,september 1987.
Bron:DienstenvandeCommissie .

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/85
TABEL 11
Uitkomsten vandeenquêtenaardeherzieningvandeplannenenanticipaties naaraanleidingvandewisselkoersschommelingen
(gewogensaldo's)(!)
B D GR E F IRL I L NL VK
Binnenlandse produktie -23-10-15-1-18-11-6-41-25 +2
Aantalwerknemers -15-13\ -19I I -42-25-8
Binnenlandse investeringen (nominaal )-10-8-18+23-8-11+10 +4-9-2
Buitenlandse investeringen (innationale
valuta) -8-2 +2-1 0 +3-6-3
Winsten -39-35-59: -37-12 -51-49-32
Binnenlandse verkoopprijzen -14-5+55 0-12-10 0-6-42+20
Uitvoerprijzen (innationalevaluta) -51-19+25 0-28-22-2-89-68 +4
Afzetverwachtingen opmiddellange
termijn -23-15 II -19 -34-41-5
promemoria :
wisselkoersschommelingen tussen
januari1986enmei1987tegen:
—USdollar +34,9+36,8+11,5+22,3+25,6+20,2+29,1+34,9+36,8+17,1
—gewogengemiddelde vandevaluta'svan
de19voornaamste handelspartners +7,5+11,6-10,8-0,4+1,1-1,5+4,7+7,5+8,4-4,2
(')Dezespecialeenquêtevondplaatsinapril/mei1987.Devraagluidde:„deachtereenvolgende appreciaties vandenationalevalutahebbenonstotdevolgende
herzieningen vanonzeplannen/anticipaties voor1987invergelijking metvorignajaargebracht".Demogelijkeantwoorden waren:geenverandering /geen
antwoord ,belangrijke herzieningnaarboven,geringeherzieningnaarboven,belangrijke herzieningnaarbeneden,geringeherzieningnaarbeneden .Hetsaldo
werdberekendvoordevolledigeindustrie;belangrijke herzieningen werdendubbelgewogen .
DeresultatenvoorPortugalzijnnognietbeschikbaar .
Denemarken heeftnietaandezeenquêtedeelgenomen .
Bron:Conjunctuurenquête vandeEuropeseGemeenschap .
TABEL12
Prijsindexcijfer vanhetgezinsverbruik enconvergentie vanhetprijsverloop
1969/19601977/19691981/1977 1982 1983 1984 1985 1986(')1987(')1988(»)
B 3,2 7,4 5,6 7,3 7,5 6,2 4,8 1,3 1,8 2,5
DK 5,7 10,0 10,6 10,2 6,8 6,5 4,8 3,6 4,1 4,0
D 2,7 5,5 4,7 4,7 3,2 2,4 2,1-0,5 0,6 1,8
GR 2,4 10,7 18,6 20,8 17,9 18,4 18,6 22,1 16,0 12,0
E 5,9 13,5 16,3 14,5 12,3 10,7 8,3 8,9 5,4 4,2
F 4,2 8,3 11,3 11,2 9,5 7,2 5,5 2,5 3,1 2,6
IRL 4,5 13,8 15,2 15,9 10,0 7,5 4,2 3,6 3,0 3,2
I 3,7 13,0 16,5 15,9 14,8 11,4 9,3 6,3 4,8 4,9
L 2,3 6,8 6,2 10,8 8,1 6,4 3,3 0,3 0,5 2,3
NL 4,1 8,0 5,5 5,3 2,7 2,5 2,6 0,2-0,8 1,0
P 2,7 13,4 21,6 22,5 25,5 29,3 19,0 12,1 9,3 6,5
VK 3,7 12,6 12,6 8,7 5,0 4,8 5,2 3,6 3,0 3,9
Gewogengemiddelde
EUR12 3,7 9,9 11,3 10,4 8,5 7,0 5,9 3,7 3,2 3,4
EMS 3,6 8,7 9,9 9,8 8,3 6,4 5,1 2,4 2,5 2,9
Spreidingtenopzichtevanhetgemiddelde (2)
EUR12 0,9 2,5 4,7 4,6 4,7 4,6 3,9 4,1 2,7 1,8
EMS 0,8 2,2 3,9 3,4 2,8 1,9 1,7 1,8 1,6 0,8
Spreidingtenopzichtevanhetlaagsteniveau(2)
EUR12 1,4 4,7 7,4 7,7 7,6 7,0 5,2 5,8 5,0 3,2
EMS 1,5 3,6 4,8 5,5 5,1 3,8 2,5 2,7 2,9 1,7
(')Nationale begrotingen ,september 1987.
(2)Despreidingsindex iseenniet-gewogen somvandeabsolutewaardevandeafwijkingen tenopzichtevaneenreferentiegrootheid (b.v.gewogengemiddelde of
benedenlimiet ).
Bron:EurostatendienstenvandeCommissie .

Nr.L394/86 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen31.12.87
TABEL13
Reëleconvergentie —BBPperhoofdenspreidingindeGemeenschap (2)
1960 1970 1975 1980 1985 1986 1987(')1988t1)
B 96,1 99,5103,0 104,4 101,7 101,8 101,2 101,0
DK 119,8 116,7 111,3 109,5 116,7 117,8 115,1 113,6
D 118,2 113,6 109,6 114,2 116,0 116,2 115,6 115,4
GR 38,7 51,7 57,1 58,4 56,1 55,3 53,7 52,6
E 58,3 72,3 80,1 73,8 72,3 72,7 73,974,6
F 101,4 106,1 110,4 111,6 109,0 108,2 106,8 106,2
IRL 61,9 61,4 63,0 64,7 63,8 62,3 62,7 62,3
I 91,4100,6 97,7102,0 103,2 103,5 104,4 105,1
L 141,3 125,3 122,7 120,5 127,5 127,5 127,4 127,0
NL 120,0 117,3 116,3 112,4 107,3 106,7 105,9 104,4
P 38,2 47,4 50,3 54,3 52,6 53,2 53,8 54,1
VK 128,3 108,0 105,7 100,7 103,9 104,2 105,3 105,8
EUR12 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0
Gewogenstandaard­
afwijkingEUR12 26,2 17,9 15,5 16,8 17,6 17,5 17,2 17,1
Verhouding armste
vierlanden/rijkste
vierlanden 41,0 56,3 63,4 60,0 58,6 58,9 59,9 60,4
(')Nationale begrotingen ,september 1987.
(2)BBPperhoofdtegenlopendeprijzenenKKSin%vanhetcommunautaire gemiddelde .
Bron:DienstenvandeCommissie .
TABEL14
Nominale enreëlelonenenreëleloonkosten pereenheid
(procentuele verandering perjaar)
1973/
19601980/
19731981 1982 1983 1984 19851986(»)1987(')1988(>)
a)Nominale loonkosten perwerknemer
B 8,911,6 6,58,26,05,84,42,53,73,0
DK 10,711,7 9,211,9 8,25,34,85,17,25,2
D 9,27,45,24,23,83,43,03,93,32,9
GR 10,221,121,527,821,321,221,713,712,512,0
E 14,521,815,713,814,511,8 9,98,76,55,3
F 9,914,714,313,710,6 8,15,84,03,03,5
IRL 11,319,518,114,411,611,8 7,56,16,14,9
I 11,620,222,616,216,011,410,2 7,78,36,0
L 7,411,0 8,56,96,87,24,14,04,44,2
NL 11,4 9,53,55,83,20,41,31,61,91,6
P 12,025,219,920,116,618,719,916,711,9 8,5
VK 8,317,513,2 9,39,15,17,37,26,86,6
EUR12 10,015,113,011,1 9,97,46,86,05,44,7
(MNationale begrotingen ,september 1987.

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/87
1973/
19601980/
19731981 1982 1983 1984 19851986(*)1987(»)1988(*)
b)Nominaleloonkosten perwerknemer ,gedefleerd methetprijsindexcijfer vanhetgezinsverbruik
B 5,13,5-1,40,9-1,4-0,4-0,31,21,90,5
DK 3,80,8-2,51,51,3-1,1'0,01,52,91,2
D 5,42,4-0,8-0,50,61,00,94,42,61,1
GR 6,54,4-1,65,82,92,42,6-6,9-3,00,0
E 7,33,4 1,2-0,61,91,01,5-0,21,01,1
F 5,13,5 1,32,31,00,80,41,4-0,11,0
IRL 5,02,9-1,2-1,31,54,03,22,43,01,6
I 6,52,3 3,90,21,00,00,81,33,31,0
L 4,23,4-0,2+3,5-1,20,70,73,63,91,9
NL. 6,02,2-2,70,50,4-2,0-1,31,42,70,6
P 8,32,7 1,3-2,0-7,1-8,20,84,12,41,9
VK 3,31,6 1,60,63,90,42,03,53,62,6
EUR12 5,12,5 0,90,61,30,30,92,22,11,3
c)Reëleloonkosten pereenheid(2)
B 0,31,41,0-2,0-1,1-1,2-1,3-3,10,4-0,8
DK 0,20,5-1,2-1,3-1,7-2,3-1,5-1,13,40,0
D 0,50,00,3-1,2-2,5-1,2-1,1-0,80,6-0,5
GR -2,51,96,51,72,5-1,62,4-5,4-3,80,1
E 0,5-0,20,4-2,20,0-4,0-2,1-3,7-0,9-0,8
F 0,01,01,2-0,7-0,1-1,6-1,4-2,5-1,6-1,0
IRL -0,41,2-3,5-2,40,0-0,7-2,40,30,31,0
I 0,20,32,20,30,6-1,6-0,1-2,40,3-0,7
L -0,23,31,7-5,0-4,3-3,9-0,7-0,30,90,6
NL 1,00,2-2,7-1,3-2,0-4,4-1,60,22,10,1
P 0,31,44,0-5,2-1,5-5,0-4,8-5,0-0,7-0,8
VK 0,20,0-1,3-1,3-1,10,8-1,01,20,8-0,1
EUR12 0,10,30,5-1,0-0,7-1,5-1,1-1,40,1-0,5
(')Nationale begrotingen ,september 1987.
(2)Loonkosten perwerknemer ,gedefleerd methetprijsindexcijfer vanhetBBPengedeelddoorhetreëleBBPper
werknemer .
Bron:Eurostat endienstenvandeCommissie .
TABEL15
Sectoriëleontwikkeling vandewerkgelegenheid (EUR10)
Gemiddelde procentuele verandering perjaarin%vande
totalewerkgelegenheid
1980/19701983/19801985/1983 1986(')1987(')(2)1988(>)(2)1970 1985
Werkgelegenheid inde:
—landbouw
—industrie
—dienstensector-3,2
-0,8
1,9-2,4
-3,3
0,9-2,4-
-1,4
2,0-0,2-0,5-0,311,2
41,7
47,17,0
33,2
59,8
Totaal 0,3-0,6 0,5 0,8 0,8 0,6 100 100
(»)EUR12.
(2)Nationale begrotingen ,september 1987.
Bron:Eurostat endienstenvandeCommissie .

Nr.L394/88 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen31.12.87
TABEL16
Aandeelvandedeeltijdarbeid indetotalewerkgelegenheid
\ B DK D F IRL I L NL UK EUR9
1975 4,1 22,3 10,1 6,5 4,7 4,0 4,8 8,8 17,9 10,2
1979 5,5 24,6 10,8 6,9 4,1 3,7 5,4 10,8 17,9 10,8
1983 8,3 25,6 12,0 8,9 5,8 3,5 6,2 20,9 19,4 12,3
1985 9,3 25,3 12,3 10,5 5,8 4,5 7,1 22,4 21,7 13,5
Bron:Eurostat:„Werkgelegenheid enwerkloosheid in1987",tabelVI/2,envroegerepublikaties .Berekeningen gebaseerdopdesteekproefenquête overde
werkgelegenheid indeGemeenschap .
TABEL17
Betrekkingen meteencontractvooreenbepaaldeduur
Contracten vooreenbepaaldeduurVerenigd
KoninkrijkFrankrijkBondsrepubliek
Duitsland
1983 1985 1983 1985 1984 1985
Aandeelin%:
—totalewerkgelegenheid
—mannen
—vrouwen
—deeltijd
—voltijd
—jongerenonderde25jaar5,0
3,8
7,0
11,5
2,5
10,25,5
4,0
7,4
13,2
2,4
9,82,3
2,0
2,7
2,1
2,3
7,03.2
3,1
3.3
4,1
2,8
10,94,2
4,2
4,1
7,6
3,6
9,56,8
7,0
.6,4
8,9
6,4
16,7
1985/1983 1985/1983 1985/1984
Verandering in%:
—Contracten vooreenbepaaldeduur
—totalewerkgelegenheid+11,2
+1,9+36,2
-1,0+64,0
+0,8
Bron:Wissenschaftszentrum Berlinopbasisvandesteekproefenquête overdewerkgelegenheid indeGemeenschap voorFrankrijk
enhetVerenigdKoninkrijk ;steekproef1985(Statistisches Bundesamt )voordeBondsrepubliek Duitsland .
TABEL18
Structuurvandewerkloosheid (EUR12)(')
(in%)
Werkloosheid 1984 1985 1986
Totaal 10,5 10,7 10,8
Mannen 9,3 9,4 9,3
Vrouwen 12,5 12,7 13,2
Minderdan25jaar 23,5 22,9 22,7
Meerdan25jaar 7,3 7,6 7,8
(')Degegevenszijnafkomstiguitdegeharmoniseerde steekproefenquête vandeGemeenschap overdewerkgelegenheid .Ditisde
redenwaaromdepercentagesnietgelijkzijnaandiewelkewordengepubliceerd opbasisvandegeregistreerde werkloosheid in
procentvandeburgerlijke beroepsbevolking .
Bron:Eurostat:„Werkgelegenheid enwerkloosheid 1987",tabelIV/1.Berekeningen gebaseerdopdesteekproefenquête overde
werkgelegenheid indeGemeenschap .

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/89
TABEL19
Langdurige werkloosheid (Mi*1%vandetotalewerkloosheid
1983 1984 1985
B 64,1 67,1 68,2
D 38,4 43,4 46,9
DK 32,2 30,9 32,0
GR 32,3 37,1 43,4
E 52,5 53,4 56,3
F 39,6 39,1 43,8
I 54,6 60,5 63,6
IRL 35,2 44,5 62,2(3)
L 32,7 29,3 36,8
NL 46,9 n.a. 56,4
P 45,2 43,5 48,4
UK 44,8 45,5 48,7
EUR12 46,3(*) 48,3(2) 52,1(*)
(')Langerdaneenjaar.
(2)Raming .
(3)Dewijzigingvandevragenlijst in1985schijntdeantwoorden tehebbenbeïnvloed .
Bron:COM(87 )231def.Berekeningen opbasisvandesteekproefenquête overdewerkgelegenheid indeGemeenschap .
Spanje:nationaleenquête.
Portugal :nationaledefinitievanwerkloosheid .
TABEL20
Ontwikkeling vandewerkloosheid naarregio's(in%vandeberoepsbevolking )
1976 1980 1985
EUR11(*) 4,6 6,2 11,7
25meestachtergebleven regio's 8,0 11,7 21,1
25meestontwikkelde regio's 2,4 3,0 6,6
(')EUR12zonderGriekenland .
Bron:COM(87 )320,bijlageblz.134.
TABEL21
Ontwikkeling vandeberoepsbevolking 1985-1995 0)
Aangroei
1985-1995
(x1000)Gemiddelde
aangroei
perjaar
Achtergebleven landenenregio's,totaal 3442 1,0
—Spanje1380 0,9
—Portugal 387 0,8
—Griekenland 338 0,8
—Ierland 291 1,9
—Mezzogiorno1046 1,3
Ontwikkelde regio's,totaal 3256 0,3
EUR12,totaal 6698 0,5
(')Bijverondersteld nul-migratiesaldo tussenderegios.
Bron:COM(87 )320,bijlageblz.149.

Nr.L394/90 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen31.12.87
TABEL22
Middellange-termijnprognoses vandedienstenvandeCommissie enwerkelijkeresultaten—EUR10
(procentuele verandering perjaar)
Prognose Resultaten
EuropeseEconomie nr.9,juli1981—SeProgramma \
ReëelBBP1985/1980 1,9 1,2
Werkgelegenheid 1985/1980 -0,2 -0,5
Werkloosheid (*)1985in%vandeburgerlijke beroepsbevolking 10,2 11,1
EuropeseEconomie nr.14,november 1982 l
ReëelBBP1987/1980 1,6 1,4
Werkgelegenheid 1987/1980 -0,2 -0,2
Werkloosheid (*)1987in%vandeburgerlijke beroepsbevolking 11,1 10,5
EuropeseEconomie nr.18,november1983 l
ReëelBBP1987/1982 1,9 1,9
Werkgelegenheid 1987/1982 -0,1 0,2
Werkloosheid (x)1987in%vandeburgerlijke beroepsbevolking 10,4 10,5
(i)Samenvoeging vandepercentages vandeLid-Staten ,berekendvolgensdenationaledefinities .Depercentages kunnendus
verschillen vandedoorEurostatgepubliceerde geharmoniseerde percentages .
TABEL23
Voornaamste werkhypothesen vandereferentieprognose 1987-1991 vanseptember1987—EUR12
(gemiddelde jaarlijksestijginginpercent,tenzijandersvermeld)
1970/
19601980/
19701985/
19801986 1987 1988 1989 1990 19911991/
1986
Hypothesen overdeinternationale
toestand
Aardolieprijzen (USdollarpervat)(*) 1,328,727,5 13,7 17,318,019,022,024,024,0
Wisselkoers Ecu/USdollar 0,3-3,012,8-22,7-13,3-3,7-1,0-1,0-1,0-4,2
Wisselkoers yen/USdollar 0,0-4,50,9-29,3-12,6-5,5-3,0-3,0-3,0-5,5
Goedereninvoer (prijzenvan1980) \ \ \ \ \ \
—VS 8,44,56,5 13,9 2,52,63,54,04,53,4
—Japan 14,4 5,11,4 10,1 6,25,25,55,55,55,6
—overigeOESO-landen 7,6 4,14,5 6,02,03,13,54,04,53,4
—OPEC 4,515,4-0,4-20,5-17,0 0,010,010,0 7,51,5
—ontwikkelingslanden 6,24,92,0-0,9 4,34,95,05,05,04,8
—overigelanden 7,87,52,6-2,0 4,53,04,04,04,03,9
Wereldhandel ,exclusiefEUR12 7,85,73,2 3,8 2,13,54,54,84,83,9
Hypothesen overdeeconomische politiek
Reëeloverheidsverbruik
Reëleoverheidsinvesteringen3,6
4,0(2)3,1
-0,21,5
-0,32,4
1,01,8
2,92,0
3,31,5
2,51.4
2.51,3
2,51,6
2,7
Gemiddelde jaarlijkseverandering vanhet
aandeelvandelopendeoverheidsontvang ­
steninhetBBP(inprocentpunten ) 0,60,60,5-0,2-0,0-0,2-0,0-0,2-0,0-0,1
Geldhoeveelheid (M2ofM3) 10,2(2)14,810,4 10,2 10,2 8,68,08,08,08,6
Nominalerenteoplangetermijn 6,7(*)9,9(2)11,5(*)9,2 9,19,19,08,88,68,9
Loonkosten perhoofd 9,214,3 9,6 6,05,44,74,75,0 5,15,0
Reëleloonkosten perhoofd(gedefleerdmet
hetprijsindexcijfer vanhetBBP) 4,63,2 1,0 0,4 1,41,21,41,7 1,81,5
(')Aanheteindevandeperiode.
(2)EUR10(EUR12zonderSpanjeenPortugal).
Bron:EurostatendienstenvandeCommissie .

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/91
TABEL24
Referentieprognose 1987-1991 vanseptember 1987—EUR12
(gemiddelde verandering perjaarin%,tenzijandersvermeld)
1970/
19601980/
19701985/
19801986 1987 1988 1989 1990 19911991/
1986
ReëelBBP 4,83,0 1,22,62,22,32,32,62,82,5
Werkloosheid 0)(%beroepsbevolking )2,0(s)6,1{*)12,111,911,811,711,411,110,610,6
Prijsindexcijfer vanhetgezinsverbruik 3,810,6 8,73,73,23,43,33,43,43,3
Lopenderekening(%BBP)(1) 0,5-1,3 0,5 1,5 1,10,80,70,40,20,2
Reëelebinnenlandse vraag 4,92,9 0,63,83,22,72,52,72,82,8
Reëelgezinsverbruik 4,93,4 1,03,93,12,72,62,72,82,8
Particuliere investeringen 6,4(*■)1,8 0,6 3,83,73,33,74,24,43,9
Reëleuitvoervangoederenendiensten 7,95,8 4,3 1,61,93,24,24,54,83,7
Reëleinvoergoederenendiensten 8,75,4 2,45,95,34,44,54,84,84,8
Totalewerkgelegenheid 0,20,2-0,50,80,80,60,60,60,70,7
Produktiviteit (BBPperwerknemer ) 4,62,8 1,7 1,81,41,71,72,02,11,8
Reëleloonkosten pereenheid (3) 0,00,4-0,7-1,40,0-0,5-0,3-0,2-0,2-0,3
Reëlerenteoplangetermijn 2,3-0,9 3,03,65,25,65,75,65,45,5
Indexcijfer vanhetkapitaalrendement (4)
(1960-1969 =100) 98,975,0 61,975,976,178,379,680,781,879,3
Overheidstekort (%BBP) -0,6-2,8-5,2-4,8-4,5-4,5-4,1-3,9-3,4-4,1
(1)Aanheteindevandeperiode(inprocentpunten ).
(2)EUR10(EUR12zonderSpanjeenPortugal).
(3)Verhouding tussendereëleloonkosten perwerknemer enhetBBPperwerknemer .
(4)Deuitkomsten vanhetmodelzijneensynthetische indicatorenkunnendusnietrechtstreeks wordenvergeleken metdeeldersverstrektegegevensoverde
commerciële sector.
(5)EUR12zonderGriekenland ,SpanjeenPortugal .
Bron:EurostatendienstenvandeCommissie .
Voordeperiode1987-1991 stemmendejaren1987/1988overeenmetdekorte-termijnprognoses vandedienstenvandeCommissie (nationalebegrotingen
1987/1988,september 1987),metextrapolatie tot1991metbehulpvanhetCompact-model .
TABEL25
Groei-evenwicht uithetoogpuntvanBBP,gezinsverbruik ,particuliere invsteringen ennetto-uitvoer inde
Gemeenschap (gemiddelde procentuele verandering perjaar,inconstanteprijzen)
(in%)
BBP GezinsverbruikParticuliere
investeringen (2)Netto-uitvoer (3)
(in%vanhetBBP)
1961-1973 4,8 5,0 5,9 0,3
1974-1985 1,8 2,0 0,7 -0,2
1986-1988 (») 2,4 3,2 3,6 0,6
(')Nationale begrotingen ,september 1987.
(2)EUR10tot1970(exclusiefSpanjeenPortugal).
(3)Goederen -endienstenbalans tegenlopendeprijzen.
Bron:EurostatendienstenvandeCommissie .

Nr.L394/92 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen31.12.87
TABEL26
Aandeelvandeintracommunautaire handelindetotalegoedereninvoer (tegenlopendeprijzen)
EUR12 B/L DK D GR E F IRL I NL P VK
1958 35,2 55,5 60,0 36,3 53,7 31,8 28,3 68,9 30,2 50,7 53,4 21,8
1965 44,9 63,6 50,0 46,9 52,1 48,6 46,4 67,7 38,1 61,7 51,9 25,6
1970 50,3 66,3 48,7 51,7 50,9 40,9 56,0 70,1 47,5 63,4 52,6 29,4
1975 • 49,5 68,5 47,2 51,9 45,1 35,3 51,8 70,3 44,5 58,2 43,9 34,6
1980 49,2 61,6 50,3 49,4 40,9 31^3 52,0 75,3 46,2 54,745,'340,9
1985 53,4 68,6 50,7 53,1 48,1 37,9 59,4 71,7 47,1 55,8 45,9 47,3
1986 57,8 69,9 53,2 54,2 58,3 51,3 64,4 73,0 55,4 61,0 58,8 50,4
1987(x) 58,0 69,5 54,0 55,3 58,5 52,2 63,0 70,9 56,1 62,0 64,2 51,0
1988(») 58,4 69,7 53,7 56,6 58,4 52,6 63,0 69,4 56,3 61,7 64,0 52,0
(')Nationalebegrotingen ,september 1987.
Bron:EurostatendienstenvandeCommissie .
TABEL27
Aandeelvandeintracommunautaire handelindetotalegoederenuitvoer (tegenlopendeprijzen)
EUR12 B/L DK D GR E F IRL I NL P VK
1958 37,2 55,4 59,3 37,9 50,9 46,8 30,9 82,4 34,5 58,3 38,9 21,8
1965 49,6 70,8 52,1 46,9 46,6 53,6 51,8 83,8 51,1 69,2 44,0 29,6
1970 53,4 75,2 44,2 49,8 53,5 49,6 58,1 74,3 51,7 72,6 43,8 32,7
1975 52,4 72,4 46,6 46,9 51,6 48,1 53,2 80,4 49,2 73,0 53,8 35,2
1980„ 55,7 73,2 51,6 51,1 48,2 52,2 55,4 76,0 51,6 73,5 58,6 45,0
1985 54,9 70,1 44,8 49,7 54,2 53,4 53,7 68,9 48,2 74,6 62,5 48,8
1986 57,2 72,9 46,8 50,8 63,5 60,9 57,8 71,9 53,5 75,7 68,0 47,9
1987(*) 58,1 74,5 47,5 52,9 63,4 63,3 56,1 74,0 53,9 76,3 70,0 49,0
1988(M 58,4 75,0 48,0 53,3 63,5 64,4 56,4 75,0 53,6 76,7 70,6 49,0
(*)Nationalebegrotingen ,september 1987.
Bron:EurostatendienstenvandeCommissie .

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/93
TABEL28
Rechtstreeks effectvaneenstijgingvandeinvoermet10%opdeuitvoervandeLid-Staten (tegenconstanteprijzen)(')
Alsdeinvoermet10%stijgtin:
B/LDK D GR E F IRL INL P VKEUR12
stijgtdeuitvoer(%)in:| | | |
B/L —0,12,00,10,12,00,00,61,50,00,87,3
DK 0,2—1,70,10,10,50,10,50,40,01,24,7
D 0,70,2—0,10,21,10,10,90,90,10,9 5,1
GR 0,20,12,5—0,10,90,01,50,30,00,76,4
E 0,30,11,20,1—1,90,10,80,40,41,0 6,1
F 0,90,11,80,10,3—0,11,20,50,10,95,8
IRL 0,30,11,20,00,21,0—0,30,50,03,67,2
I 0,30,11,90,10,31,60,0—0,30,10,75,4
NL 1,50,22,90,10,11,00,10,7—0,01,07,6
P 0,40,31,60,00,61,50,10,40,6—1,56,8
VK 0,40,21,40,10,30,80,50,50,60,1—4,8
EUR12 0,60,21,30,10,21,10,10,70,60,10,85,7
(')RamingenopbasisvanhetdoordedienstenvandeCommissie ontwikkelde Quest-model .Voormethodologische bijzonderheden overdeinternationale handelin
hetmodel,zie:Estimation etsimulation dusystèmedeséchangesinternationaux debiensdumodèleQuest,EuropeseEconomienr.31vanmaart1987.
Bron:Diensten vandeCommissie .

31.12.87Nr.L394/94 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen
TABEL29
Interdependentie indeGemeenschap :effectenvaneenuitbreidingvandeoverheidsinvesteringen met1%vanhet
BBP(jaargemiddelde overdeeerstevijfjaren)
(procentpunten vanhetBBP)
Bijuitbreiding vandeoverheidsinvesteringen in:
D F I VK EUR4
veranderthetfinancierings­
overschotof-tekortvande
overheidalsvolgt:
B 0,2 0,2 0,1 0,1 0,6
DK 0,1 0,1 0,0 0,1 0,2
D -0,7 0,1 0,0 0,1 -0,5
GR 0,1 0,0 0,0 0,0 0,2
E 0,0 0,0 0,0 0,0 0,2
F 0,1 -0,8 0,1 0,1 -0,6
IRL 0,1 0,1 0,1 0,1 0,3
I 0,0 0,0 -0,8 0,0 -0,6
NL 0,2 0,1 0,1 0,1 0,5
P 0,1 0,1 0,0 0,1 0,2
VK 0,0 0,0 0,0 -0,7 -0,6
EUR12 -0,1 -0,1 -0,1 -0,1 -0,4
verandert delopende
rekeningvande
betalingsbalans alsvolgt:
B 0,3 0,3 0,1 0,2 0,8
DK 0,1 0,1 0,0 0,1 0,3
D -0,3 0,1 0,1 0,1 -0,1
GR 0,1 0,1 0,1 0,0 0,2
E 0,1 0,1 0,0 0,1 0,2
F 0,1 -0,4 0,0 0,1 -0,2
IRL 0,2 0,1 0,1 0,3 0,6
I 0,1 0,1 -0,3 0,0 -0,1
NL 0,2 0,2 0,1 0,2 0,6
P 0,1 0,1 0,0 0,1 0,4
VK 0,1 0,1 0,0 -0,4 -0,2
EUR12 0,0 0,0 0,0 0,0 -0,1
Bron:Interlink-model vandeOESO(1987)enberekeningen vandedienstenvandeCommissie .

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/95
TABEL30
Reëleconvergentie ,investeringsquote ,kapitaalproduktiviteit enlopenderekeningen
GR E IRL PGR,E,IRL,P
totaalOverige
Lid-StatenEUR12
BBPperhoofd(tegenconstanteprijzen,gemiddelde procentuele verandering perjaar)
1961-1975
1976-1981
1982-1988 (»)6,2
2,3
0,45,7
0,6
2,13,6
3,0
0,95,4
3,4
1,75.6
1,2
1.73.2
2.3
1,83,5
2,1
1,8
Investeringsquote (in%vanhetBBP)
1961-1975 22,3 24,7 21,0 24,3 24,2 22,9 23,1
1976-1981 23,4 22,9 27,7 27,7 23,8 21,2 21,6
1982-1988 19,2 20,4 21,2 25,3 20,9 19,1 19,3
Marginale produktiviteit vanhetkapitaal (2)
1963-1975 0,23 0,22 0,16 0,17 0,21 0,13 0,14
1976-1981 0,09 0,02 0,11 0,12 0,05 0,10 0,09
1982-1988 (») 0,02 0,10 0,04 0,07 0,08 0,09 0,09
Lopenderekeningen (in%vanhetBBP)
1961-1975 -2,9 -0,4 -2,7 -0,6 -0,9 0,4 0,2
1976-1981 -1,2 -1,5 -9,6 -7,1 -2,6 -0,1 -0,4
1982-1988 (M -5,1 0,2 -4,4 -1,9 -1,0 0,5 0,3
(')Voor1987/1988:nationalebegrotingen ,september 1987.
(2)Verandering vanhetBBPperbijkomende eenheidkapitaal=verandering vanhetBBPgedeelddoordebruto-investeringen invasteactiva.
Bron:Diensten vandeCommissie .

TABEL31
Marktaandelen (')bijuitvoerNr.L394/96
1963 1968 1973 1979 1980 1981 1982 1983 1984 1985verschil
1968-1973verschil
1973-1979verschil
1979-1985
Totaalindustrie :
EUR10(2)
VS
Japan31,68
20,92
6,3928,63
19,06
8,9226,80
15,43
10,5327,04
15,26
11,3827,25
16,35
12,4326,65
17,92
15,1626,61
17,20
14,6226,03
16,49
15,6025,21
16,59
16,9425,60
15,99
16,75-1,83
-3,63
+1,61+0,24
-0,17
+0,85-1,44
+0,73
+5,37
Sterkevraag(3):
EUR10(2)
VS
Japan35,00
24,26
6,2231,39
22,47
10,1527,96
17,51
12,3627,40
18,08
13,0627,00
19,18
14,1825,79
20,70
17,3425,75
20,91
16,5325,23
20,11
18,5424,01
20,74
20,6224,86
19,32
20,20-3,43
-4,96
+2,21-0,56
+0,57
+0,70-2,45
+1,24
+7,14
Gemiddelde vraag(4):
EUR10(2)
VS
Japan31,52
25,43
3,8228,17
23,26
6,3726,98
18,65
9,2226,69
17,66
10,8627,66
18,26
12,2426,49
-20,42
14,7626,32
19,12
13,9825,34
18,21
15,0324,32
17,95
16,3824,27
17,87
16,52-1,19
-4,61
+2,85-0,29
-0,99
+1,64-2,42
+0,21
+5,66
Zwakkevraag(5):
EUR10(2)
VS
Japan29,64
12,57
9,9827,20
10,45
11,64
i25,53
8,90
10,9327,23
8,81
10,5326,86
10,62
10,9927,89
10.42
13.4328,12
9,37
13,5228,29
8,84
12,9028,46
8,53
13,0229,16
7,76
12,38-1,67
-1,55
-0,71+1,70
-0,09
-0,40+1,93
-1,05
+1,85Publikatiehlad vandeEuropeseGemeenschappen(')AandeelvandenominaleuitvoervaneenbepaaldlandofgebiedindetotaleuitvoervandeOESO-landen ,metinbegripvandeintracommunautaire handel(tegenlopendeprijzen).
(2)EUR10:exclusiefintracommunautaire handel.
(3)Produkten meteensterkevraag: ,. , ,, ,w.„•_elektrischenelektronischmaterieel,kantoormachines ,informatica ,chemischeenfarmaceutische produkten .Degemiddeldetoenamevandeinternationale vraagbedroegongeveer6^perjaar.
(4)Produktenmeteengemiddeldevoedmgsmiddelen ,papier,rubber,kunststoffen,machinesvoorindustrieenlandbouw.Degemiddeldetoenamevandeinternationalevraagbedroeg2tot3%perjaar.
(5)Produktenmeteenzwakkevraag:,kleding,metaalprodukten ,bouwmaterialen ,anderedelfstoffendanmetalen.Degemiddeldetoenamevandeinternationalevraagbedroegongeveer1%perjaar.
Degemiddeldestijgingperjaarisberekenddoorvergelijkingvanhetgemiddeldevan1981/1982metdatvan1972/1973(inUSdollartegenprijzenenw.sselkoersen van19/5).Indel.ng.sopbasisvandegroeivoor
gehelegebied.
Bron:DienstenvandeCommissie ,databankVOLIMEX .31.12.87

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/97
TABEL32
Winst(+)enverlies(-)vanuitvoermarktaandelen indeperiode1979-1985(indalendevolgorde )i1)
EUR10(2)
Bedrijfstakken Verlies Bedrijfstakken Winst
Elektrisch materieel
Motorvoertuigen
Rubberenkunststoffen
Machines voordeindustrie
Overigvervoermaterieel
Kantoormachines ,informatica ,precisie-instrumen ­
ten,optischeinstrumenten endergelijke
Overigeindustrieprodukten
Metaalprodukten exclusiefmachinesenvervoer­
materieel-4,39
-4,25
-2,53
-2,49
-2,27
-2,23
-0,84
-0,64Lederenschoeisel
Houtenmeubelen
Textielenkleding
Delfstoffen enprodukten daarvan (nietmetaal)
Voedingsmiddelen ,drankenentabak
Papierendrukwerk
Delfstoffen enferro-ennon-ferrometalen andere
dansplijtbarematerialen
Chemische produkten+5,45
+4,86
+3,87
+2,47
+2,03
+1,25
+1,23
+0,51
VS
Bedrijfstakken Verlies Bedrijfstakken Winst
Overigeindustrieprodukten
Textielenkleding
Delfstoffen enferro-ennon-ferrometalen ,andere
dansplijtbarematerialen
Motorvoertuigen
Voedingsmiddelen ,drankenentabak
Houtenmeubelen
Delfstoffen enprodukten daarvan (niet-metaal )
Metaalprodukten exclusiefmachinesenvervoer­
materieel
Chemische produkten
Machines voorindustrie enlandbouw-2,06
-1,41
-1,29
-0,86
-0,52
-0,46
-0,36
-0,24
-0,01
-0,01Overigvervoermaterieel
Produkten vanrubberenkunststof
Kantoormachines ,informatica ,precisie-instrumen ­
ten,optischeinstrumenten endergelijke
Papierendrukwerk
Elektrisch materieel
Lederenschoeisel+5,45
+3,63
+3,30
+0,68
+0,66
+0,52
Japan
Bedrijfstakken Verlies Bedrijfstakken Winst
Voedingsmiddelen ,drankenentabak 0,00 Elektrisch materieel
Motorvoertuigen
Kantoormachines ,informatica ,precisie-instrumen ­
ten,optischeinstrumenten e.d.
Landbouw -enindustriemachines
Overigeindustrieprodukten
Delfstoffen enprodukten daarvan (niet-metaal )
Rubberenkunststoffen
Overigvervoermaterieel
Textielenkleding
Metaalprodukten exclusiefmachinesenvervoer­
materieel
Delfstoffen enferro-ennon-ferrometalen
anderedansplijtbarematerialen
Chemische produkten
Papierendrukwerk
Lederenschoeisel
Houtenmeubelen+11,66
+9,40
+5,47
+5,26
+5,24
+3,17
+3,04
+2,71
+2,20
+1,75
+1,63
+1,35
+0,78
+0,42
+0,18
(')Hetmarktaandeel isgelijkaandeverhouding tussendeuitvoervandeVS,JapanofEUR10naarderestvandewereldendeuitvoervandeOESO-landen naarde
restvandewereld.
(2)Extracommunautaire handel.
Bron:DienstenvandeCommissie ,databank ,Volimex .

Nr.L394/98 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen31.12.87
TABEL33
Toenamevandebruto-investeringen invasteactivapersector(inprijzenvan1980)
1973-1979 1979-1985 1979-1982 1982-1985
Industrie,totaal: \
EUR4(») -0,4 1,1 -3,8 6,2
VS 5,5 -0,6 -3,4 2,2
Japan -2,1 9,7 9,2 10,2
Sterkevraag: \
EUR4H 1,9 1,4 -5,5 8,9
VS 7,2 2,1 3,6 0,7
Japan -0,8 15,8 13,0 18,6
Gemiddelde vraag: \II
EUR4(*) 2,1 0,8 -2,3 3,9
VS 6,4 0,4 -4,1 5,0
Japan -1,4 8,3 7,0 9,6
Zwakkevraag: I l|| \
EUR4(>) -5,0 0,1 -6,3 6,9
VS 3,0 -5,5 -10,0 -0,7
Japan -3,6 5,4 8,4 2,5
(')Bondsrepubliek Duitsland,Frankrijk,ItaliëenhetVerenigdKoninkrijk .
Bron:DienstenvandeCommissie ,sectoriëledatabank .
TABEL34
Toenamevandewerkgelegenheid persector
1973-1979 1979-1985 1979-1982 1982-1985
Industrie,totaal: \ l
EUR7C1) -1,3 -2,5 -2,6 -2,3
VS 0,9 -1,4 -3,6 0,9
Japan -1,7 1,3 0,9 1,7
Sterkevraag: \ \ \
EUR70) -0,5 -1,6 -2,4 -0,7
VS 2,1 -0,3 -1,4 0,9
Japan -2,0 4,9 4,3 5,4
Gemiddelde vraag:Il \Illl
EUR7(*) -0,6 -2,0 -1,8 "2>3
VS 1,3 -0,5 -2,9 2,0
Japan -0,9 0,6 0,9 0,4
Zwakkevraag:lill||ll
EUR7(1) -1,9 -3,3 -3,5 -3,0
VS -0,2 -3,3 -5,9 -0,7
Japan -2,1 0,2 -0,6 0,9
(i)Bondsrepubliek Duitsland,Frankrijk,Italië,VerenigdKoninkrijk ,Nederland ,BelgiëenDenemarken .
Bron:DienstenvandeCommissie ,sectoriëledatabank .

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/99
TABEL35
AlgemenebegrotingvandeEuropeseGemeenschappen ,1985-1988 :
betalingskredieten ,miljoenEcuin%vanhettotaal
1985(M
EUR101986(2)
EUR121987(3)
EUR121988(<)
EUR12
Uitgaven:
Landbouw —AfdelingGarantie 69,9 65,7 63,5 68,1
Landbouw —AfdelingOriëntatie 2,6 2,1 2,6 3,0
Visserij 0,3 0,4 0,5 0,6
SociaalFonds 5,0 6,6 7,0 6,4
Regionaal Fonds 5,8 7,1 6,9 7,4
Geïntegreerde Mediterrane Programma's 0,0 0,1 0,5 0,2
Vervoer 0,3 0,1 0,1 0,2
Energieenindustrie 0,5 0,2 0,4 0,5
Onderzoek eninnovatie 2,0 1,7 2,1 2,4
Voedselhulp 1,9 0,9 1,6 0,9
Ontwikkelingssamenwerking 1,9 1,1 1,5 1,2
Overigeuitgaveninclusiefterugbetalingen
aandeLid-Staten 9,8 14,1 13,3H 9,1
Totaal 100,0 100,0 100,0 100,0
(promemoria :absoluutbedragin
miljoenEcu) (28223) (33635) (36168) (39708)
Ontvangsten :
Landbouwheffingen 7,7 6,8 8,9 7,6.
Douanerechten 29,4 24,3 23,2 22,6
Belastingoverdetoegevoegde waarde
(BTW) 53,8 66,1 64,8 44,2
Specialebijdragenenheffingen 6,8 0,6 0,6 24,9(«)
Diversen 2,3 2,2 2,5 0,7
Totaal 100,0 100,0(«)100,0(7)100,0(8)
(promemoria:absoluutbedragin
miljoenEcu) (28272) (33635) (36168) (39708)
Maximaal BTW-percentage 1,0 1,4 1>4 1,0
Werkelijk BTW-percentage 1,0 1,37n 1,27(10)1,0(»)
Totalebegrotingin%vanhetBBP 0,85 0,98 1,00 1,03
(')Uitvoering .Jaarrekeningen 1985.
(2)Geraamde uitvoering .Verslagoverdeuitvoering vandebegroting1986.
(3)Gewijzigde enaanvullende begrotingnr.1/1987,aangenomen op3augustus1987.
(4)Voorontwerp vanbegroting1988,doordeCommissie voorgesteld op15juni1987.
(5)Metinbegripvaneentekortvannaarraming820miljoenEcuvoor1986.
(6)Debegrotingsevenwichtscorrectie tenbehoevevanhetVerenigdKoninkrijk (2685miljoenEcu)isopgenomen bijde
ontvangsten .
(7)Debegrotingsevenwichtscorrectie tenbehoevevanhetVerenigdKoninkrijk (2366miljoenEcu)isopgenomen bijde
ontvangsten .
(8)Debegrotingsevenwichtscorrectie tenbehoevevanhetVerenigdKoninkrijk (2513miljoenEcu)isopgenomen bijde
ontvangsten .
(9)BehalvevoordeBondsrepubliek Duitsland (1,33)enhetVerenigdKoninkrijk (0,67).
(10)BehalvevoordeBondsrepubliek Duitsland (1,35)enhetVerenigdKoninkrijk (0,83).
(n)Alsdehervorming nietwordtuitgevoerd leidthetteFontainebleau overeengekomen BTW-maximum (1,4%)toteentekort
vanongeveer6miljardEcu.Zelfsmeteenmaximum van1,6%kunnendeuitgavenvanhetvoorontwerp nietworden
gedekt.

Nr.L394/100 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen31.12.87
TABEL36
Streefcijfers voorgeldhoeveelheid enkredietverlening enbehaalderesultaten
1 1981 1985 1986 1987
Streefcijfer Resultaten Streefcijfer Resultaten Streefcijfer Resultaten StreefcijferResultaten
(jaarcijfers )
D
MZ(>)
F
M2(2)
E
M3
ALP(8)
I
TDCE(3)
PSCE(7)
M2
VK(4)
£M3(')
MO
VS(')
M1
M2
TDCE(3)4-7
10,0
14,5-18,5
16,0
6-10
3,5-6
6-93,5
11,4
16
18,2
13,8
2,3
9,23-5
4-6
11,5-14,5
16,8
5-9
3-7
4-7
6-9
9-124,4
6,9
12,8
17,9
15,1
6,0
11,9
8,0
12,73,5-5,5
3,0-5,0(6)
9,5-12,5
7
7-11
11-15
2-6
3-8
6-9
8-117.8
4,4
11,4
11.4
9,4
18,1
5,2
16.5
8.9
12,23-6
3-5
6,5-9,5
7
6-9
2-6
5,5-8,5
8-117,3(juli)
7,2(juni)
7.2(juni)
13,7(juni)
14.2(juni)
12.3(juni)
20,9(juli)
5.3(juli)
10,5(juli)
5,7(juli)
11,3(juli)
0)Centrale-bankgeld .
(2)Voor1985:M2R(M2ingezetenen )envoor1986/1987M3.
(3)TDCE:totaleinternekredietverlening .
(4)Vóór1985werdenjaarpercentages vastgesteldvoordeperiodefebruari-april vanhetvolgendejaar;metingangvan1985hebbendestreefcijfersbetrekkingopeen
periodevantwaalfmaandenenderesultatenopdeperiodevantwaalfmaandendieeindigtindecember .
(s)DeVerenigdeStatenhebbenookeenstreefcijfer voorM3.
(s)M3,nieuwedefinitie .
(7)Internekredietverlening aandeparticuliere sector.
(')Liquideactivainhandenvanhetpubliek.
(')£M3isinmei1987vervangen doorM3.

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/101
TABEL37*
Nominalerenteoplangetermijn
Land1961­
19691970­
19771978 1979 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987(])
B
DK
D
GR
E
F
IRL
I
NL
P
VK6,1
7,9
6,6
6,2
6,5
5,3
6,78,1
13,2
8,3
9,8
9,6
12,2
10,2
8,3
11,88,5
16,8
5,7
10,0
12,0
10,6
12,8
13,7
8,1
12,69,7
16,7
7,4
11,2
13,3
10,9
15,1
14,1
9,2
13,012,2
18,7
8,5
17,1
16,0
13,1
15,4
16,1
10,7
13,913,8
19.3
10.4
17,6
15,8
15,8
17,3
20,6
12,2
14,813.4
20.5
8,9
15.4
16,0
15.6
17,0
20,9
10.5
12.711,8
14,4
7,9
18,2
16,9
13,6
13,9
18,0
8,8
10,812,0
14,0
7,8
18,5
16,5
12.5
14.6
14,9
8,6
10.710,6
11,6
6,9
15.8
13,4
10.9
12,7
14.3
7,3
25.4
10,67,9
10,5
5,9
15.8
11,4
8,4
11,1
11,7
6,4
17.9
9,87,7
11,8
5,6
17.4
12,1
9,0
11.5
10.6
6,2
15,2
9,3
EUR12(2)
EUR10(2)
EMS(2)6,5
6,4
6,39,8
9,5
9,210,3
9,3
8,811,2
10,2
10,112,9
11,8
11,515,0
13,8
13,514,2
12,6
12,512,6
10,7
10,611,8
10,4
10,310,8
9,6
9,29,1
7,9
7,88,9
7,7
7,5
VS
Japan4,6 6,5
7,77,9
6,38,7
8,310,8
8,912,9
8,412,2
8,310,8
7,812,0
7,310,8
6,58,1
5,28,2
4,5
Renteoplangetermijngecorrigeerd voordelopendeinflatie(3)
Land1961­
19691970­
19771978 1979 1980 1981 1982 1983 1984 1985 19861987(»)
B
DK
D
GR
E
F
IRL
I
NL
P
VK2,7
1,6
3,2
1,9
2,1
0,2
2,70,2
2,9
2,3
-1,5
0,9
-1,4
-2,5
-0,1
-0,84.0
6,3
1,3
-2,6
-6,8
1,0
2.1
-0,2
2,6
1,24,9
8,5
3,3
-6,2
-2,9
0,5
1,2
-1,6
5,1
-1,38,1
9.7
3,5
-0,5
1.8
0,8
0,6
-3,7
4,7
-4,88.5
8,4
6,2
-2,0
3,4
3.6
-0,1
1,8
6,4
3,06,0
9.0
4,3
-7,6
i,9
2,7
1.1
4,0
4,2
4,65,1
6,3
4,5
-0,8
4,7
3.7
2,3
2,3
6.8
5,56,4
7,9
5.7
-1,3
5,0
4,9
7.8
4,3
6,3
6,35.2
6,0
4.6
-1,5
4.3
4.7
7,3
5,1
4.8
3,1
4,53,4
5.3
2,7
-2,7
0,2
3.4
5,1
3,4
5,6
-0,1
6,15.5
6,9
3.6
0,6
6,1
5.5
8,4
4,8
7,3
3.6
5,1
EUR12(2)
EUR10(2)
EMS(2)2,3
2,3
2,2-0,4
-0,3
0,30,0
0,2
0,40,2
-0,1
1,0-0,3
-1,1
0,43.6
2.7
2.83.3
2.4
2,13,8
2,6
2,i5,0
4,3
4,24,4
3,8
3,83,3
3,0
3,94,8
4,0
4,3
VS
Japan1,7-0,3
-1,30,6
1,4-0,2
5,11,7
4,92,9
5,05,5
6,36,6
6,97,9
5,97,3
4,75,8
3,24.7
3.8
(»)Gemiddelde vandeeerstezevenmaanden .
(2)Samenvoeging vandegegevensvandeverschillende landenperjaar.
(3)BBP-deflator .
Bron:Diensten vandeCommissie .

31.12.87Nr.L394/102 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen
TABEL38
Indicatoren vanhetbegrotingsbeleid voordeGemeenschap
(%vanhetBBP)
EUR12(2):Overheid
1970(2)1973(2)1981 1982 1983 1984 1985 19861987(*)1988(»)
Ontvangsten :
1.Indirectebelastingen
2.Directebelastingen
3.Ontvangen socialebijdragen
4.Fiscaleenparafiscale druk
(1+2+3)
5.Overigelopendeontvangsten
6.Totalelopendeontvangsten
(4+5)
Uitgaven :
7.Lopendeuitgaven
(waarvanrente)
8.Overheidsinvesteringen
9.Overigekapitaaluitgaven
Begrotingssaldo :
10.Totaal
11.Totaalexclusiefrente
Overheidsschuld :
12.In%vanhetBBP
13.Procentuele verandering perjaar13,1
9,5
10,3
32,9
3,0
35,9
30,8
(1,9)
4,0
0,8
0,3
2,212,2
9,8
11,3
33,3
3,0
36,2
33,0
(1,9)
3,6
0,7
-1,1
0,8
37,512,6
11,6
14.0
38.1
3,7
41,8
43,1
(3,7)
3,0
1,0
-5,3
-1,6
43,112.7
11.8
14,4
39,0
3,8
42,8
44,4
:(4,2)
3,0
0,9
-5,5
-1,4
48,2
11,812,9
12,0
14,7
39,6
3.8
43.4
45,0
(4,4)
2.9
0,9
-5,3
-0,9
51.5
6,813.1
12.2
14,6
39,9
3,8
43,6
45.2
(4,8)
2,8
1,0
-5,3
-0,6
54.3
5,412,9
12,4
14,6
39,9
4.0
43,9
45,1
(5,0)
2,8
1.1
-5,2
-0,2
56,9
4,813.1
12.2
14,5
39,8
3,9
43,7
44,7
(5,0)
2,7
0,9.
-4,7
0,4
58,1
2,113,1
12.4
14.6
40,1
3.6
43.7
44.5
(4,8)
2.7
0,9
-4,4
0,4
60,4
4,013.1
12.2
14,8
40.2
3,5
43,5
44.3
(4,8)
2,8
0,8
-4,4
0,4
62,8
4,0
(')Nationalebegrotingen ,september 1987.
(2)EUR12,zonderGriekenland ,IerlandenPortugalin1970en1973.
Bron:Eurostat,dienstenvandeCommissie .

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/103
TABEL39
Uitgaven,ontvangsten enfinancieringsoverschot of-tekortvandeoverheid
(%vanhetBBP)
1970 1973 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987(*)1988(»)
a)Totalelopendeontvangsten
B
DK
D
GR
E
F
IRL
I
L
NL
P
VK
EUR1236,5
46,2
38,9
26,5
22,9
39,8
26.7
35.8
41,1
39.8
35.9(*)38.2
47.3
42,9
25,1
24.1
39.4
26,7
39,4
46,4
35,6
36.2(2)45,2
52,9
45.6
28,9
31.7
46,7
38,4
34,1
54.7
53.8
33,0
41,8
41,846.8
52.0
46.1
32.0
31.9
47,6
40,5
36.2
54.1
54.2
33.3
42,5
42,846.1
54,4
45,8
33.2
34.0
48,2
42.7
38.1
56,4
55,6
37,1
41.8
43,447.3
56.7
46,1
34^2
33.8
49,1
43,0
38,0
54.5
54.4
34,4
42,0
43.647.8
57,4
46.4
34.5
35.4
49,2
43,1
38.5
56.9
55,1
33,1
41.8
43.946.1
58.7
45,5
36,0
36,4
48.8
43.3
39.2
55,2
53.4
35.5
41,0
43,746,5
58.5
45,4
37.0
37,2
"48,7
44,2
39,7
54,2
53.1
33,9
40.6
43.746.3
59.0
45.1
37.4
37.2
48,9
44.3
39,9
54,2
52,2
,33,9
39,7
43.5
b)Totaleuitgaven,inclusiefkapitaaluitgaven (3)
B
DK
D
GR
E
F
IRL
I
L
NL
P
VK
EUR1238.6
42,1
38.7
22,1
38,9
29,7
33,1
42,3
36,9
35,6(*)41,5
42,1
41.7
22,9
38,5
32.8
36,1
45,4
38,3
37,3(2)58.0
59.8
49,2
39.9
35,6
48,6
51.8
45,5
57.9
59,2
42,5
44,4
47.157,8
61,2
49.4
39,7
37.5
50,3
54,3
47.6
55.7
61,3
43,6
45,0
48,357.5
61.6
48.4
41.5
38,8
51.4
54.5
48,8
56,2
62,0
46,2
45,2
48,756,7
60.7
48,0
44,3
39.3
51.8
52.9
49,5
52,5
60,7
46.4
45,9
49,056,2
59,5
47,5
48.1
42.2
52,1
54.7
50.8
52.5
59.9
43,1
44.6
49,154,9
55.4
46,7
46.7
42,1
51.8
54,0
50.5
51,4
58,0
43,7
43.6
48,453.1
56,6
47.0
47.6
42.2
51.5
53,2
50.1
51,4
58,8
42.7
42.6
48,152,4
57,3
47,1
47,3
42,1
51,3
52.1
50,3
51.2
58,2
41,7
41.7
47.8
c)Financieringsoverschot (+)of-tekort(-),inclusiefrente
B
DK
D
GR
E
F
IRL
I
L
NL
P
VK-2,2
4,1
0,2
0,7
0,9
-3,1
2,7
-1,2
2,9-3,3
5.2
1,2
1,1
0,9
-6,1
3.3
1,0
-2,7-12,8
-6,9
-3,7
-11,0
-3,9
-1,9
-13,4
-11,5
-3,2
-5,5
-9,5
-2,5-11,0
-9,1
-3,3
-7,7
-5,6
-2,8
-13,7
-11,3
-1,6
-7,1
-10,3
-2,4-11,3
-7,2
-2,5
-8,3
-4,8
-3,2
-11,8
-10,7
0,2
-6,4
-9,1
-3,4-9,4
-4,1
-1,9
-10,0
-5,5
-2,7
-9,9
-11,5
2,0
-6,3
-12,0
-3,9-8,4
-2,1
-1,2
-13,6
-6,7
-2,9
-11,6
-12,3
4,4
-4,7
-10,0
-2,9-8,7
3,3
-1,2
-10,7
-5,7
-3,0
-11,2
-11,3
3,9
-4,6
-8,2
-2,7—6,6
1,9
-1,6
-10,6
-5,0
-2,8
-10,0
-10,4
2,8
-5,7
-8,8
-2,0-6,1
1,7
-2,0
-9,8
-4,9
-2,3
-7,5
-10,4
3,1
-6,0
-7,8
-2,°
EUR12 0,3(*)-1,0(2)-5,3-5,5-5,3-5,3-5,2-4,8-4,5-4,5

Nr.L394/104 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen31.12.87
1970 1973 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987(')1988(')
d)Opdeoverheidsschuld betaalderente
B 3,4 3,3 7,9 9,2 9,4 9,9 10,6 11,1 10,9 11,0
DK 1,3 1,3 5,3 6,0 8,1 9,7 9,9 8,8 8,2 7,8
D 1,0 1,1 2,3 2,8 3,0 3,0 3,0 3,0 2,9 2,9
GR \ 3,2 2,6 3,7 4,6 5,4 5,9 6,5 6,9
E 0,6 0,6 0,8 1,0 1,3 2,0 3,4 3,9 3,7 3,7
F 1,1 0,8 2,0 2,0 2,6 2,7 2,9 2,9 2,8 2,8
IRL:I-I 7,4 9,0 9,4 9,6 10,9 10,1 10,4 10,7
I 1,5 2,2 6,2 7,2 7,6 8,1 8,1 8,5 7,7 7,9
L 1,1 1,0 0,9 1,0 1,0 1,2 1,3 1,3 1,3 1,1
NL 2,9 2,8 4,4 5,1 5,7 5,9 6,3 6,0 6,0 5,9
P: 5,2 5,4 6,4 7,1 7,8 9,3 8,1 7,2
VK 3,9 3,7 5,1 4,7 4,9 5,0 5,0 4,5 4,3 4,1
EUR12 1,9(2)1,9(2)3,7 4,1 4,4 4,8 5,0 5,0 4,8 4,8
(')Nationalebegrotingen ,september 1987.
(2)ZonderGriekenland ,IerlandenPortugal.
(3)Exclusiefontvangen kapitaaltransfers .
Bron:EurostatendienstenvandeCommissie .

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/105
TABEL40
Enkeleontvangsten -enuitgavenposten vandeoverheidin%vanhetBBP
1970-1973 1974-1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987(')1988(')
a)Brutoinvesteringen invasteactivavandeoverheid
B 4,4 3,7 3,7.3,4 3,0 2,6 2,2 1,9 1,7 1,7
DK 4,4 3,7 3,0 2,8 2,3 1,9 2,2 1,7 2,1 2,1
D 4,3 3,6 3,2 2,8 2,5 2,4 2,3 2,4 2,4 2,4
GRI =\l 3,9 2,9 3,3 4,1 4,4 4,1 3,7 3,5
E 2,7 2,2 2,3 3,1 2,8 3,0 3,6 3,4 3,6 3,7
F 3,7 3,4 3,2 3,4 3,3 3,0 3,1 3,2 3,2 3,2
IRL 5,3 5,7 5,1 4,4 3,8 3,8 3,5 3,2 2,9
I 2,6 2,9 3,6 3,7 3,7 3,5 3,7 3,4 3,3 3,4
L 4,7 6,3 6,7 6,7 5,4 4,9 4,8 4,6 4,6 4,6
NL 4,4 3,5 3,1 2,9 2,7 2,8 2,5 2,2 2,2 2,2 .
PI l 4,3 3,4 3,1 2,6 2,5 3,0 3,5 4,1
VK 4,7 3,6 1,8 1,6 2,0 2,0 2,0 2,0 1,9 1,9
EUR12 3,8(')3,3n3,0 3,0 2,9 2,8 2,8 2,7 2,7 2,8
b)Directebelastingen
B 12,1 16,8 18,0 19,3 18,6 19,2 19,1 18,4 18,4 18,3
DK 23,8 25,2 25,8 25,4 26,6 27,6 28,5 29,0 28,5 29,5
D 11,5 12,8 12,2 12,1 12,0 12,1.12,5 12,2 12,2 11,9
GR 3,7 4,7 4,7 5,9 5,5 5,9 5,6 6,0 6,1 6,4
E 3,7 5,2 7,2 6,8 7,9 8,3 8,5 8,4 9,7 9,7
F 6,9 7,8 8,6 8,8 8,9 9,1 9,0 9,2 9,3 9,3
IRL: 10,9 12,9 13,3 14,0 14,9 14,8 15,6 16,3 16,4
I 5,0 7,4 10,9 11,8 12,4 12,7 13,0 12,9 13,7 13,7
L 13,0 18,2 18,0 17,9 19,4 18,2 20,0 18,7 17,5 17,8
NL 14,0 17,0 15,1 14,7 13,6 12,7 12,7 13,4 13,7 13,5
P l!=I 7,7 7,6 8,5 8,3 8,3 7,1 6,4 6,3
VK 13,3 14,2 14,3 14,6 14,4 14,6 14,7 14,0 13,8 13,3
EUR12 9,6(*J10,9H11,6 11,8 12,0 12,2 12,4 12,2 12,4 12,3
c)Socialebijdragen
B 10,8 12,3 12,7 12,7 13,2 14,0 14,7 14,4 14,7 14,6
DK 2,3 1,6 2,1 2,4 2,9 2,9 2,9 2,5 3,0 3,1
D 13,5 16,4 17,4 17,8 17,3 17,3 17,5 17,4 17,6 17,6
GR 6,6 7,8 9,1 10,2 10,9 11,1 11,5 11,8 11,7 12,3
E 7,4 10,7 13,4 13,3 13,7 13,1 13,1 12,9 12,7 12,6
F 14,8 17,8 19,6 20,2 20,7 21,0 21,2 21,0 21,1 21,4
IRL l 4,4 4,9 5,5 5,8 5,8 5,8 5,8 5,8 5,9
I 10,8 12,1 12,8 13,7 14,1 13,7 13,7 14,0 13,8 13,8
L 10,5 14,6 15,6 14,9 14,4 13,6 13,6 13,4 13,7 13,7
NL 14,8 17,4 18,7 19,7 21,9 20,7 20,6 19,5 20,0 20,0
P l I 9,3 9,6 10,0 9,3 9,0 8,3 8,2 8,2
VK 5,2 6,2 6,3 6,5 6,9 7,0 6,9 7,0 7,0 7,0
EUR12 10,8(*)13,1(*)14,0 14,4 14,7 14,6 14,6 14,5 14,6 14,6
(')Nationale begrotingen ,september 1987.
(2)EUR12,zonderGriekenland ,IerlandenPortugal .
Bron:Eurostat endienstenvandeCommissie .

Nr.L394/106 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen31.12.87
GRAFIEK 1
Wisselkoers Ecu/USdollar(kwartaalgemiddelde )(*)
(')Voor1987/1988:Nationalebegrotingen ,september1987.
Bron:Diensten vandeCommissie .

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/107
GRAFIEK 2
Wereldprijs vanruweaardolie,grondstoffen (exclusiefbrandstoffen )enindustrieprodukten inUSdollar
(index1980=100)(*)
(')Voor1987/1988:Nationalebegrotingen ,september 1987.
Bron:DienstenvandeCommissie .

Nr.L394/108 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.87
GRAFIEK 3
Lopenderekeningvandebetalingsbalans metderestvandewereldin%vanhetBBP(*)
(')Voor1987/1988:Nationale begrotingen ,september 1987.
Bron:DienstenvandeCommissie .

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/109
GRAFIEKEN 4tot7
Vergelijking tussendeeconomieën vandeGemeenschap ,deVerenigde StatenenJapan,1984-1987
4.Brutobinnenlands produkt,gvs S.Industriële produktie ,
voortschrijdend driemaandsgemiddelde ,gvs
6.Werkloosheid ,gvs 7.Handelsbalans
fob/cif,miljardEcu,voortschrijdend driemaandsgemiddelde ,gvs

Nr.L394/110 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen31.12.87
GRAFIEKEN 8tot11
Vergelijking tussendeeconomieën vandeGemeenschap ,deVerenigdeStatenenJapan,1984-1987
8.Consumptieprijzen ,
verandering overzesmaanden,gvs,opjaarbasis9.Wisselkoersen ,
indexcijfer vandeSDRpervalutaeenheid
10.Renteoplangetermijn 11.Renteopkortetermijn

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/111
GRAFIEK 12
Rentabiliteit ,totaleeindvraagenparticuliere investeringen (resultatenenprognosesopmiddellange termijn)
Bron:Diensten vandeCommissie .

GRAFIEK 13
Groei,werkgelegenheid enwerkloosheid volgensdehoofdprognoses van1986en1987EUR12Nr.L394/112 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen31.12.87Bron:DienstenvandeCommissie .

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/113
GRAFIEK 14
Wereldmarktaandeel vandecommunautaire uitvoervanindustrieprodukten
1963=100
(')Indexcijfers vanhetmarktaandeel vandeintracommunautaire uitvoer(EUR10)tenopzichtevandatvandeuitvoervandeOESO-landen naarde
Gemeenschap (EUR10).
(2)Indexcijfers vanhetmarktaandeel vandecommunautaire uitvoer(EUR10)naarderdelandentenopzichtevandatvandeuitvoervandeOESO-landen
naardezelfdelanden.
Bron:DienstenvandeCommissie ,databankVolimex .

Nr.L394/114 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 31.12.87
GRAFIEK 15
Reëlegeldhoeveelheid envertraagdverloopvandenominalevariabelen (EUR12)
(procentuele verandering vandejaargemiddelden )(')
(')Nationale begrotingen ,september 19&7.
(2)Geldhoeveelheid inderuimezin,jaargemiddelde .
(3)Geldhoeveelheid inderuimezin,jaargemiddelde ,gedefleerd methetindexcijfer vandeloonkosten pereenheidofdeBBP­
prijzen.

31.12.87 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.L394/115
GRAFIEK 16
Nominalerenteoplangeenkortetermijn(')
a)Gemiddelde EUR12(2)
b)Gemiddelde EMS(3)(valuta'sdieaanhetwisselkoersmechanisme deelnemen)
wRepresentatieve renteopdegeldmarktvandeverschillende landen(inhetalgemeenopdriemaanden)enrendementvanstaatsobligaties oplange
termijn.
(2)Gewogenmethetgezinsverbruik .
(3)Gewogenmethetrelatievegewichtvandevaluta's.