Nr. C 78/2 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 3. 4. 76 
TWEEDE  ONDERZOEKPROGRAMMA  INZAKE  HET  MILIEU 
(1976-1980) 
Mededeling  van  de Commissie  betreffende  een  Onderzoek-  en Ontwikkelingspro-
gramma  van  de Europese  Economische  Gemeenschap  op het  gebied  van  de milieu-
bescherming,  waartoe  op 15 maart  1976  door  de Raad  van de Europese  Gemeenschappen 
werd  besloten 
Offerte-aanvraag 
De Commissie  van  de Europese  Gemeenschappen 
werkt  aan  de uitvoering  van  een  vijfjarig  onderzoek-
en ontwikkelingsprogramma  op milieugebied,  dat van 
1976  tot 31 december  1980  loopt. 
Voor  dit programma  werd  een  totaalbedrag  van  16 
miljoen  rekeneenheden  uitgetrokken  (de rekeneenheid 
is gedefinieerd  in artikel  10 van  het financieel  regle-
ment  van  25 april  1973  dat van  toepassing  is op de 
algemene  begroting  van  de Europese  Gemeenschap-
pen). 
Dit tweede  programma  is, evenals  het eerste,  gericht 
op de verwerving  van  de voor  de uitvoering  van  het 
actieprogramma  van  de Europese  Gemeenschappen 
inzake  het milieu  vereiste  (PB  nr. C 112  van  20 de-
cember  1973)  wetenschappelijke  en technische  kennis, 
en is bedoeld  om de coördinatie  op het gebied  van  in 
de Lid-Staten  uitgevoerd  milieu-onderzoek  te bevor-
deren. 
Het programma  wordt  op twee  wijzen  uitgevoerd: 
a) „gemeenschappelijke"  acties,  die gedeeltelijk  uit de 
begroting  van  de Gemeenschap  worden  gefinan-
cierd  via contracten  voor  gezamenlijke  rekening 
en 
b) „geconcerteerde"  acties,  gefinancierd  met  natio-
nale middelen,  met  uitzondering  van  de coördina-
tiekosten  die ten laste  van  de communautaire  be-
groting  vallen,  maar  uitgevoerd  volgens  een  ge-
meenschappelijk  overeengekomen  en beheerd  pro-
gramma. 
De beslissing  om één  van  deze  beide  procedures  aan 
te houden  wordt  ad hoe  getroffen,  op grond  van 
overwegingen  zoals  type  onderzoek,  toepassingsmo-
gelijkheden,  belangstelling  van  verschillende  Lid-Sta-
ten. 
Aangezien  het programma  in 1978  wordt  herzien  om 
aan gewijzigde  onderzoekbehoeften  te worden  aange-
past,  wordt  het in twee  stadia  uitgevoerd. Deze  offerte-aanvraag  heeft  betrekking  op de eerste 
fase van het programma,  die vier  onderzoekgebieden 
omvat: 
1. Onderzoek  gericht  op het vaststellen  van  criteria, 
t.w. de verhouding  tussen  blootstelling  en effect, 
voor  verontreinigende  stoffen  en chemische  pro-
dukten  in het milieu. 
2. Onderzoek  en ontwikkeling  betreffende  milieu-
informatiebeheer,  in het bijzonder  m. b. t. in het 
milieu  voorkomende  chemicaliën  (ECDIN-pro-
ject). 
3. Onderzoek  en ontwikkeling  betreffende  de ver-
mindering  en voorkoming  van  verontreiniging  en 
hinder  (met  inbegrip  van  de  toepassing  van 
„schone"  technologieën). 
4. Onderzoek  en ontwikkeling  voor  de bescherming 
van het natuurlijk  milieu. 
Het grootste  gedeelte  van de voor  de gemeenschappe-
lijke actie  beschikbare  communautaire  gelden  gaat 
naar onderzoekgebied  1. 
De inhoud  van  het programma  is in bijlage  opgeno-
men. 
De Commissie  zou  gaarne  voorstellen  ontvangen 
voor  deelneming  aan  dit O & O-programma  door 
middel  van  contracten  voor  gezamenlijke  rekening 
(waarbij  de kosten  meestal  gelijkelijk  worden  ver-
deeld).  De voorstellen  mogen  worden  ingediend  door 
iedere  natuurlijke  of rechtspersoon  naar  publiek  of 
privaat  recht,  alsmede  door  iedere  instelling  of asso-
ciatie  van  personen  die op het grondgebied  van  een 
Lid-Staat  is gevestigd.  De voorstellen  dienen  gedetail-
leerde  informatie  met  betrekking  tot de inschrijver  en 
tot de aard  en de kosten  van  het onderzoek  dat hij 
wil uitvoeren,  te bevatten. 
Voorstellen  voor  de eerste  fase  van  het programma 
dienen  vóór  30 juni  1976  te worden  ingediend.  De 
eerste  contracten  lopen  niet  langer  dan  drie  jaar;  ze 
kunnen  worden  verlengd. 
Voorstellen  worden  vertrouwelijk  behandeld. 
3.4.76 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 78/3 
Formulieren  voor  de indiening  van  de voorstellen  als-
mede  nadere  informatie,  met  inbegrip  van  alle  bijzon-
derheden  inzake  afzonderlijke  onderwerpen,  zijn  ver-
krijgbaar  bij de: 
Commissie  van  de Europese  Gemeenschappen Directoraat-Generaal  XII,  Onderzoek,  Wetenschap-
pen en Opleiding, 
Onderzoekprogramma  inzake  het  milieu 
Wetstraat  200 
B - 1049  Brussel  (België) 
BIJLAGE 
INHOUD  VAN  HET  PROGRAMMA 
De onderwerpen  en punten  van  elk onderzoekgebied  zijn  hieronder  vermeld. 
1. ONDERZOEKGEBIED  1 
Onderzoek  gericht  op het  vaststellen  van  criteria  (verhouding  tussen  blootstelling  en 
effect)  voor  verontreinigende  stoffen  en chemische  produkten  in het milieu 
De stoffen  waaraan  in het Actieprogramma  van  de E.G.  inzake  het milieu  voorrang  wordt 
gegeven  zullen  worden  onderzocht.  Inlichtingen  m.b.t.  kwalitatieve  en kwantitatieve  ana-
lyse,  evolutie  in het milieu  en effect  van deze  stoffen  worden  gebruikt  om de verhouding 
tussen  blootstelling  en effect  vast  te stellen  of te verbeteren  en op grond  daarvan  op 
communautair  niveau  maatregelen  voor  te bereiden  tot bescherming  van  de volksgezond-
heid,  alsmede  van  het milieu. 
1.1. Zware  metalen 
Het onderzoek  wordt  in hoofdzaak  gewijd  aan  elementen  die in het Actieprogramma  van 
de E.G.  inzake  milieu  als prioritair  worden  beschouwd  (b.v.  Pb, Cd,  Hg,  Cr). 
1.1.1.  Methodologie  van  de controle  op de vervuiling  van  het mariene  milieu; 
1.1.2.  Evolutie  en omzettingen  in het  milieu,  met  nadruk  op de fysisch-chemische  toestand, 
sediment-water-verdeling  en modellen  of beschrijvende  parameters  van  het  transport  in 
water; 
1.1.3.  Experimenteel  onderzoek  naar  de directe  en indirecte  gevolgen  voor  de gezondheid  met 
betrekking  tot aspecten  zoals  het metabolisme,  en vertraagde  en chronische  verschijnselen 
en de synergistische  werking  van  zware  metalen; 
1.1.4.  Toepassing  van  screening  tests  op een  reeks  zware  metalen  voor  het  bepalen  van  ver-
traagde  en chronische  effecten; 
1.1.5.  Ecologische  gevolgen  voor  het vasteland  en het mariene  milieu  met  inbegrip  van  basisstu-
dies en methodologische  systemen. 
1.2. Organische  microverontreinigingen 
1.2.1.  Evolutie  van organische  chloor-  en organische  fluorverbindingen  in het milieu; 
1.2.2.  Experimenteel  onderzoek  naar  de stofwisseling  en de invloed  ervan  op zoogdieren  met 
het oog  op de vaststelling  van  de gevaren  voor  de gezondheid  van  de mens  als gevolg  van 
algehele  blootstelling  aan  microverontreinigingen; 
1.2.3.  Ecologische  effecten  in bodem-,  zoetwater-  en mariene  milieus; 
1.2.4.  Ontwikkeling  van  een  onderzoekmethodologie  voor  het  vaststellen  van  vertraagde  en 
chronische  invloeden  (in het bijzonder  carcinogene,  mutagene  en teratogene  effecten)  (zie 
ook 1.4). 
N.B. Het  onderzoek  betreffende  de analyse  van  organische  microverontreinigingen  in 
water  en andere  gedeelten  van  het milieu  vormt  het onderwerp  van  een  gecoördi-
neerde  actie  als Voortzetting  van  COST-project  64b. 
Nr. C 78/4 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 3.4. 76 
1.3. Asbest  en andere  vezelachtige  stoffen 
1.3.1.  Verbetering  van  de detectie  in lucht,  water  en weefsel  door  middel  van  fysisch-chemische 
en microscopische  methodes; 
1.3.2.  Epidemiologische  enquêtes  betreffende  de gevolgen  voor  de gezondheid  van  de bevolking 
in het algemeen; 
1.3.3.  Experimenteel  onderzoek  naar  effecten,  met  nadruk  op de wisselwerking  met  andere 
luchtverontreinigingen. 
1.4. Nieuwe  chemicaliën 
Er moet  grote  aandacht  worden  besteed  aan  het  vraagstuk  van  het behoorlijk  testen  van 
nieuwe  chemicaliën  vóór  zij op de markt  worden  gebracht,  vooral  ten  aanzien  van  hun 
potentiële  toxiciteit  (en  die van  hun  metabolieten  en omzettingsverbindingen)  voor  mens 
en milieu;  de nadruk  wordt  gelegd  op de methodologie  van  screening  tests  voor  het 
vaststellen  van  chronische  en vertraagde  effecten  op de gezondheid  van  de mens  en van 
de uitwerking  op de biosfeer  (zie  ook  1.2.4,  1.5.4,  1.8.3). 
1.5. Kwaliteit  van  de lucht 
De voor  onderzoek  in aanmerking  komende  verontreinigingen  zijn  in hoofdzaak  zwavel-
verbindingen,  zwevende  deeltjes,  stikstofoxyden  en fotochemische  oxydantia;  nadruk 
dient  te worden  gelegd  op de globale  reactie  van  organismen  op verontreinigde  lucht. 
1.5.1.  Beproeving  en toepassing  van  in het eerste  programma  ontwikkelde  teledetectiemethodes, 
voor  de detectie  en meting  van  luchtverontreinigers  door  middel  van  gezamenlijke 
metingscampagnes  op plaatsen  die van  bijzonder  belang  zijn; 
1.5.2.  Verbetering  van  de modellen  voor  de spreiding  van  luchtverontreiniging,  in nauwe 
samenhang  met  de onder  1.5.1  vermelde  campagnes; 
1.5.3.  Epidemiologische  enquêtes:  op basis  van  de resultaten  van  de studie  bij schoolkinderen 
die in de Gemeenschap  in het  kader  van  het  vorige  actieprogramma  werd  uitgevoerd, 
verdere  onderzoekingen  in de breedte  of diepte;  verdere  epidemiologische  enquêtes 
kunnen  worden  verricht,  in het bijzonder  met  betrekking  tot stikstofoxyden;  deelneming 
aan gemeenschappelijke  programma's  sluit  de aanvaarding  in van  uniforme  proefprojec-
ten; 
1.5.4.  Experimenteel  onderzoek  naar  de invloeden  van  luchtverontreinigingen  bij zoogdieren, 
met het accent  op de globale  reactie  op verschillende  verontreinigers; 
1.5.5.  Veld-  en experimenteel  onderzoek  naar  de invloed  op gewassen. 
N.B. Het  onderzoek  naar  de fysisch-chemische  omzettingen  van  atmosferische  verontrei-
nigingen  vormt  het  onderwerp  van  een  geconcerteerde  actie  als voortzetting  van 
COST-project  61a. 
1.6. Kwaliteit  van  het water 
Er wordt  bijzondere  aandacht  gewijd  aan  de mogelijke  gevolgen  voor  de gezondheid  van 
normaal  en teruggewonnen  drinkwater,  die van  epidemiologische  en experimentele  zijde 
worden  bestudeerd. 
1.6.1.  Epidemiologische  onderzoekingen  betreffende  het verband  tussen  de kwaliteit  van  het 
water  en parameters  voor  de gezondheid  (b.v.  sterftecijfer,  ziekten  van  hart  en bloed-
vaten);  deelneming  aan  de gezamenlijke  programma's  omvat  de aanvaarding  van  uni-
forme  proefprojecten; 
1.6.2.  Experimenteel  onderzoek  aan  proefdieren  en afzonderlijke  biologische  systemen  m. b. t. de 
mogelijke  gevolgen  van  teruggewonnen  drinkwater  en de mogelijke  gevolgen  van  behan-
delingsmethodes; 
1.6.3.  Microbiologische  verontreiniging  van  oppervlaktewater:  kwantitatieve  bepaling  van  virus-
sen in het  water,  evolutie  van  bacteriën,  schimmels  en virussen  uit rioleringen  die  op 
zoet-  en zeewater  lozen;  ecologische  gevolgen  van  microbiologische  verontreiniging; 
1.6.4.  Betere  bepaling  van  de kenmerken  van  de kwaliteit  van  het  water  in verband  met  de 
toepassing  van  de richtlijn  van  de Raad  inzake  de kwaliteit  van  het oppervlaktewater  dat 
3.4.76 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 78/5 
is bestemd  voor  produktie  van  drinkwater  in de Lid-Staten,  die op 16 juni  1975  (PB  nr. L 
194 van  25 juli  1975)  werd  aangenomen  (totaal  organisch  gebonden  koolstof,  chemische 
zuurstofbehoefte,  totaal  extraheerbaar  chloor,  cyaniden,  opgeloste  en geëmulgeerde  kool-
waterstoffen,  met  inbegrip  van  oplosmiddelen,  cholinesteraseremmers,  smaakbeoorde-
ling). 
1.7. Afvalwarmte 
1.7.1.  Ecologische  en microklimatologische  effecten  van  het  lozen  van  afvalwarmte  in zoet-  en 
zeewatermilieus; 
1.7.2.  Ecologische  en microklimatologische  effecten  van  het lozen  van  afvalwarmte  van  koelto-
rens in de atmosfeer. 
1.8. Mariene  verontreiniging 
Het onderzoek  op dit gebied  is gericht  op de verbetering  van  de controle-methodologie 
en de verwerving  van  betere  kennis  omtrent  effecten  van  verontreinigingen  in het 
mariene  milieu: 
1.8.1.  ontwikkeling  van  de methodologie  inzake  de controle  op de kwaliteit  van  het  zeewater 
langs  de kusten  en in de riviermonding  in de Gemeenschap,  met  inbegrip  van: 
a) het  maken  van  modellen  van  het transport  van  de verontreiniging, 
b) de toepassing  van  teledetectietechnieken  en 
c) de  technische  ontwikkeling  van  een  systeem  voor  de controle  op de verontreiniging 
door  olie; 
1.8.2.  O Sc O op het  gebied  van  chemische  en biologische  sensors  voor  controle  op de 
verontreiniging; 
1.8.3.  onderzoekwerk  in situ  en onder  nauwkeurig  bepaalde  voorwaarden,  betreffende  de 
uitwerking  van  verontreinigingen  op het leven  in zee met  inbegrip  van  basisstudies  en de 
identificatie  en het gebruik  van  bio-indicatoren. 
N.B. Enkele  van  deze  onderwerpen  werden  reeds  vermeld;  zie de punten  1.1.1,  1.1.2, 
1.1.5,  1.2.3,  1.4,  1.7.1. 
1.9. Geluidshinder 
Voor  de vaststelling  van  criteria  voor  lawaai  zijn  gegevens  nodig  die  kunnen  worden 
verkregen  door  middel  van  de volgende  onderzoekwerkzaamheden: 
1.9.1.  voorbereidende  fase  voor  een  epidemiologisch  onderzoek  naar  de gevolgen  van  lawaai, 
bestaande  uit een  experimentele  studie  inzake  slaapstoringen  en het psychologisch  gedrag 
van bevolkingsgroepen  die in lawaaierige  zones  wonen,  b.v.  in de nabijheid  van  luchtha-
vens  of in gebieden  met  intens  weg-  en treinverkeer  (bijzonderheden  inzake  het  proef-
project  zijn  op aanvrage  verkrijgbaar); 
1.9.2.  onderzoek  naar  effecten  op de gezondheid  van  mechanische  trillingen  en geluiden  met  zeer 
lage frequentie; 
1.9.3.  vergelijking  van  de effecten  van  zeer  korte  geluidsemissies  met  die  van  geluiden  van 
langere  duur,  maar  met  dezelfde  totale  geluidsenergie. 
2. ONDERZOEKGEBIED  2 
O & O betreffende  milieu-informatiebeheer 
Het werk  op dit  gebied  is gericht  op het  reeds  in het  eerste  programma  vermelde 
proefproject  voor  een  gegevensbank  in verband  met  in het milieu  voorkomende  chemica-
liën (Environmental  Chemicals  Data  and  Information  Network,  ECDIN). 
De proeffase  van  dit  project  wordt  afgesloten  met  een  beperkt  aantal  bijzondere 
projecten  met  betrekking  tot  de verzameling  van  gegevens  en de ontwikkeling  van 
software.  Het  is wenselijk  de diensten  van  de Commissie  te raadplegen  vóór  de indiening 
van onderzoekvoorstellen. 
Nr. C 78/6 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 3. 4. 76 
3. ONDERZOEKGEBIED  3 
O & O betreffende  de vermindering  en voorkoming  van  verontreiniging  en hinder  (met 
inbegrip  van  „schone"  technologieën) 
Het werk  op dit gebied  wordt  voor  een  groot  deel  uitgevoerd  in de vorm  van  geconcer-
teerde  acties.  Enige  fundamentele  en toegepaste  O & O-onderzoekprojecten  kunnen 
echter  worden  verricht  in het  kader  van  gemeenschappelijke  acties  indien  ze van  recht-
streeks  belang  zijn  voor  overheidsinstanties. 
3.1. Bestrijding  van  de waterverontreiniging 
Geavanceerde  biologische  en fysisch-chemische  behandeling  van  afval-  en ander  niet-
drinkbaar  water: 
technisch-economische  beoordelingen  en gericht  fundamenteel  onderzoek  inzake  adsorp-
tie, coagulatie,  sedimentatie,  flotatie,  hyperfiltratie,  ultrafiltratie,  membraanverstopping 
enz.;  er moet  aandacht  worden  besteed  aan  mogelijke  nadelige  invloeden  van  de behande-
ling (b.v.  chlorering)  en aan  de mogelijkheden  om  deze  te voorkomen;  bijzondere 
vraagstukken  (belasting  door  organische  stoffen  van  stedelijke  en industriële  oorsprong) 
moet  eveneens  worden  bestudeerd. 
N.B. Het  onderzoek  over  de behandeling  van  slib  vormt  het  onderwerp  van  een  gecon-
certeerde  actie  als voortzetting  van  COST-project  68. 
3.2. Lozing  van  afvalstoffen:  gevolgen  voor  het milieu 
— gevolgen  voor  ecologie  en gezondheid  van  afvallozing:  bodem-  en waterverontreini-
ging  als functie  van de soort  afval,  bodemgesteldheid,  vegetatie  enz.; 
— problemen  in verband  met  het gebruik  van  afval  in de landbouw. 
4. ONDERZOEKGEBIED  4 
O & O met  betrekking  tot de bescherming  van  het natuurlijke  milieu 
4.1. Gericht  fundamenteel  onderzoek  met  betrekking  tot de ecologie,  ecosystemen  en bio-
chemische  cyclussen  met  het oog  op: 
— het  voorspellen  van  de gevolgen  van  door  de mens  veroorzaakte  verstoringen  van  het 
milieu  en 
— het  beheer  over  de semi-natuurlijke  vegetatie  voor  natuurbescherming  en recreatie; 
4.2. Ontginning  van  braakliggende  gronden:  stortplaatsen  voor  mijnafval,  drooggelegde 
moerassen; 
4.3. Toepassing  van  teledetectietechnieken  ter bestudering  van  verstoringen  van  het  milieu; 
4.4. Ecologische  gevolgen  van  ruimtelijke  ordening:  invloed  van  wegenbouw,  industriële 
installaties  en dichtbewoonde  gebieden  op het milieu; 
4.5. Ecologische  gevolgen  van  moderne  landbouwtechnieken  (in coördinatie  met  het  land-
bouwonderzoekprogramma),  b.v.  uitwerking  op de kwaliteit  van  het water.