Bekendmaking betreffende de samenwerking tussen de Commissie en de nationale rechterlijke instanties voor de toepassing van de artikelen 85 en 86 van het EEG-Verdrag

(93/C 39/05)

I. Inleiding

1. De opheffing van de binnengrenzen biedt de ondernemingen in de Gemeenschap de mogelijkheid nieuwe activiteiten te ontplooien en de consumenten aldaar de mogelijkheid van de toegenomen concurrentie voordeel te trekken. De Commissie is van mening dat door concurrentiebeperkende gedragingen of machtsmisbruiken van ondernemingen aan deze voordelen geen afbreuk mag worden gedaan en dat met de verwezenlijking van de interne markt opnieuw het belang van het communautaire mededingingsbeleid en -recht wordt bevestigd.

2. Verschillende instellingen, zowel nationale als communautaire, hebben tot de opbouw van dit recht bijgedragen en zijn met de dagelijkse toepassing ervan belast. In dit verband hebben de ter zake van mededinging bevoegde nationale autoriteiten, de nationale en de communautaire rechterlijke instanties alsmede de Commissie elk hun eigen taken en verantwoordelijkheden, in overeenstemming met de beginselen die in de rechtspraak van het Hof van Justitie werden ontwikkeld.

3. De goede werking van de concurrentie op de interne markt vergt dat een doeltreffende samenwerking tussen deze instellingen gewaarborgd wordt. Deze doelstelling wordt voor wat de betrekkingen tussen de nationale rechterlijke instanties en de Commissie betreft, met de onderhavige bekendmaking nagestreefd. Beoogd wordt daarin te verduidelijken hoe de Commissie voor de toepassing van de artikelen 85 en 86 van het EEG-Verdrag in individuele gevallen tot een nauwere samenwerking met die rechterlijke instanties denkt bij te dragen.

II. Bevoegdheden

4. De Commissie is het administratieve gezagsorgaan dat voor de tenuitvoerlegging en de oriëntatie van het mededingingsbeleid in de Gemeenschap verantwoordelijk is en dient daartoe in het algemeen belang te handelen.

De nationale rechterlijke instanties hebben daarentegen tot taak de subjectieve rechten van particulieren in hun wederzijdse betrekkingen te handhaven (1).

5. Voor de uitvoering van deze verschillende taken hebben de nationale rechterlijke instanties en de Commissie voor de toepassing van artikel 85, lid 1, en van artikel 86 van het Verdrag samenlopende bevoegdheden. Aan de Commissie is die bevoegdheid bij artikel 89 en bij de krachtens artikel 87 vastgestelde bepalingen toegekend; voor de nationale rechterlijke instanties vloeit die voort uit de rechtstreekse werking van de betrokken communautaire bepalingen. In zijn arrest BRT II heeft het Hof van Justitie in dit verband verklaard dat "het verbod van de artikelen 85, lid 1, en 86 naar zijn aard rechtstreekse gevolgen teweeg kan brengen in de rechtsbetrekkingen tussen particulieren, en die artikelen derhalve rechtstreekse rechten voor de justitiabelen doen ontstaan, die de nationale rechter dient te handhaven" (2).

6. Op die manier kan de nationale rechter, op verzoek van partijen in het geding of ambtshalve, ten behoeve van particulieren de naleving van de mededingingsregels waarborgen. Bovendien kan hij ingevolge artikel 85, lid 2, overeenkomstig het van toepassing zijnde nationaal recht de civielrechtelijke gevolgen van het verbod van artikel 85 vaststellen (3).

7. Daarentegen blijft de Commissie krachtens artikel 9 van Verordening nr. 17 bij uitsluiting bevoegd om dit verbod voor bepaalde groepen overeenkomsten, besluiten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen buiten toepassing te verklaren (4). De Commissie kan deze bevoegdheid op twee wijzen uitoefenen. Zij kan in een individueel geval betreffende een bepaalde mededingingsregeling een beschikking tot ontheffing geven. Zij kan ook bepaalde groepen overeenkomsten, besluiten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen betreffende vrijstellingsverordeningen vaststellen, wanneer zij daartoe door de Raad overeenkomstig artikel 87 is gemachtigd.

8. Ofschoon de nationale rechterlijke instanties niet bevoegd zijn om artikel 85, lid 3, toe te passen, kunnen zij wel de krachtens dat artikel door de Commissie vastgestelde beschikkingen en verordeningen toepassen. Het Hof van Justitie heeft immers herhaaldelijk bevestigd dat de bepalingen van een verordening rechtstreekse werking hebben (5). Volgens de Commissie geldt hetzelfde voor het dispositief van een beschikking waarbij een individuele ontheffing wordt verleend.

9. De bevoegdheden van de Commissie en die van de nationale rechterlijke instanties verschillen niet alleen op het gebied van doelstelling en inhoud, maar ook wat de wijze van uitoefening ervan betreft. De Commissie oefent haar bevoegdheden uit overeenkomstig de in Verordening nr. 17 vervatte procedurevoorschriften, terwijl de uitoefening van de bevoegdheden door de nationale rechterlijke instanties overeenkomstig het nationale procesrecht geschiedt.

10. Het Hof van Justitie heeft de beginselen met betrekking tot de procedures en de rechtsmiddelen in geval van schending van rechtstreeks werkend Gemeenschapsrecht als volgt omschreven:

"dat het Verdrag weliswaar een aantal rechtstreekse vorderingsrechten heeft geschapen die particulieren in voorkomend geval bij het Hof van Justitie kunnen uitoefenen, doch dat het niet naast de reeds . . . gegeven rechtsmiddelen heeft willen voorzien in andere beroepsmogelijkheden . . . voor de nationale rechter. . . . dat elk door het nationale recht geboden type rechtsvordering moet kunnen worden gebruikt om de eerbiediging van rechtstreeks werkende Gemeenschapsbepalingen te verzekeren op dezelfde voorwaarden inzake ontvankelijkheid en procedure als zouden gelden indien het erom ging de eerbiediging van nationaal recht te verzekeren." (6).

11. Volgens de Commissie zijn in geval van schending van het communautaire mededingingsrecht de aldus omschreven beginselen van toepassing; alle volgens de nationale wetgeving geboden rechtsmiddelen staan particulieren en ondernemingen onder dezelfde voorwaarden als bij een vergelijkbare inbreuk op nationaal recht ter beschikking. Deze gelijkheid van behandeling betreft niet enkel de definitieve vaststelling van de schending van de mededingingsregels, maar alle rechtsmiddelen die tot een doeltreffende rechtsbescherming kunnen bijdragen. De communautaire justitiabele heeft er bijgevolg recht op dat de nationale rechterlijke instanties hem voorlopige maatregelen toekennen, dat bij rechterlijk bevel de inbreuk op het communautaire mededingingsrecht waarvan hij het slachtoffer is daadwerkelijk wordt beëindigd en dat de als gevolg daarvan geleden schade hem wordt vergoed, wanneer diezelfde rechtsmiddelen in procedures naar analoog nationaal recht van toepassing zijn.

12. In dit verband wenst de Commissie te verduidelijken dat de gelijktijdige toepassing van het nationale mededingingsrecht verenigbaar is met de toepassing van het Gemeenschapsrecht, voor zover daarbij aan de doeltreffendheid en de eenvormigheid van de communautaire mededingingsregels en de uitvoeringsmaatregelen ervan geen afbreuk wordt gedaan. Eventuele conflicten als gevolg van de gelijktijdige toepassing van het nationale en het communautaire recht moeten op basis van het beginsel van de voorrang van het Gemeenschapsrecht worden opgelost (7). Dit beginsel strekt ertoe alle nationale maatregelen buiten beschouwing te laten die de nuttige werking ("effet utile") van de bepalingen van het Gemeenschapsrecht zouden kunnen schaden.

III. De uitoefening van de bevoegdheden door de Commissie

13. Als administratief gezagsorgaan dat voor het mededingingsbeleid van de Gemeenschap verantwoordelijk is, moet de Commissie het algemeen belang van de Gemeenschap dienen. Zij beschikt daartoe over administratieve middelen die noodzakelijkerwijs beperkt zijn en die zij niet voor alle zaken die haar ter kennis worden gebracht, kan inzetten. In het algemeen is de Commissie derhalve verplicht om alle voor de uitvoering van haar taak noodzakelijke organisatorische maatregelen te nemen en, in het bijzonder, om prioriteiten te stellen. (8).

14. De Commissie heeft het voornemen om bij de uitoefening van haar beslissingsbevoegdheden voorrang te geven aan de aanmeldingen, klachten en ambtshalve ingeleide procedures welke voor de Gemeenschap van bijzonder politiek, economisch of juridisch belang zijn. Wat de niet die aspecten bezittende zaken betreft, kunnen de aanmeldingen in de regel door middel van een administratieve brief worden afgehandeld, terwijl de klachten in beginsel bij de nationale autoriteiten of de nationale rechterlijke instanties hun beslag zouden moeten krijgen.

15. Volgens de Commissie bestaat er immers normalerwijs geen voldoende communautair belang de behandeling van een zaak voort te zetten wanneer de klager zijn rechten adequaat door de nationale rechterlijke instanties kan doen beschermen (9). In die omstandigheden zal aan de zaak gewoonlijk geen verder gevolg worden gegeven.

16. In dit verband wenst de Commissie duidelijk te stellen dat de toepassing van het Gemeenschapsrecht door de nationale rechterlijke instanties voor de particulier en voor het bedrijfsleven aanzienlijke voordelen met zich meebrengt:

- de Commissie kan geen vergoeding toekennen voor verliezen die het gevolg zijn van inbreuken op de artikelen 85 en 86. Daartoe zijn uitsluitend de nationale rechterlijke instanties bevoegd. Bovendien zullen ondernemingen er waarschijnlijk meer acht op slaan om geen inbreuken op de communautaire mededingingsregels te maken, wanneer zij het risico lopen aan de slachtoffers van die inbreuken schadevergoeding te moeten betalen;

- de nationale rechter kan over het algemeen sneller dan de Commissie voorlopige maatregelen treffen en gelasten om de inbreuk te beëindigen;

- voor een nationale rechterlijke instantie kunnen vorderingen op grond van het Gemeenschapsrecht en vorderingen op grond van het nationale recht gecombineerd worden, hetgeen niet mogelijk is in een procedure die bij de Commissie is aangebracht;

- in sommige Lid-Staten kan de nationale rechter, wanneer de eiser in het gelijk wordt gesteld, het honorarium van diens advocaat, respectievelijk advocaten ten laste van de wederpartij leggen, hetgeen in een administratieve procedure die bij de Commissie is aangebracht, nimmer moglijk is.

IV. De toepassing van de artikelen 85 en 86 door de nationale rechterlijke instanties

17. De nationale rechter kan worden verzocht uitspraak te doen over de toepassing van de artikelen 85 en 86 in verschillende types van procedure.

Bij burgerrechtelijke procedures komen vooral twee types van vordering veelvuldig voor: de contractuele vordering en de vordering tot schadevergoeding. Bij de eerstgenoemde doet de verweerder gewoonlijk beroep op artikel 85, lid 2, om de door verzoeker aangevoerde contractuele verplichtingen te betwisten. In het tweede geval is het verbod van artikel 85 of van 86 in het algemeen relevant om te kunnen vaststellen of de gedraging die de beweerde schade heeft veroorzaakt, illegaal is.

18. In deze omstandigheden beschikt de nationale rechter ingevolge de rechtstreekse werking van artikel 85, lid 1, en van artikel 86 over voldoende bevoegdheden om aan zijn verplichting in het geding uitspraak te doen, te voldoen. Bij de uitoefening van die bevoegdheden dient de nationale rechter evenwel rekening te houden met de bevoegdheden van de Commissie ten einde uitspraken te vermijden die niet met door de Commissie voor de toepassing van artikel 85, lid 1, en van artikel 86, alsook van artikel 85, lid 3, gegeven beschikkingen stroken (10).

19. In zijn rechtspraak heeft het Hof van Justitie verscheidene beginselen vastgesteld die het mogelijk maken om dergelijke tegenstrijdige beslissingen te vermijden (11). Volgens de Commissie zouden de nationale rechterlijke instanties op de volgende wijze met die beginselen rekening kunnen houden.

1. Toepassing van artikel 85, leden 1 en 2, en van artikel 86

20. De nationale rechterlijke instanties moeten eerst en vooral uitmaken of de mededingingsregeling of gedraging waarover zij zich moeten uitspreken, een inbreuk op het verbod in artikel 85, lid 1, of op dat in artikel 86 oplevert. Alvorens die vraag te beantwoorden, dienen zij te onderzoeken of die mededingingsregeling of gedraging reeds het voorwerp is geweest van een beschikking, een bekendmaking of een ander standpunt van een administratieve autoriteit en met name van de Commissie. Ofschoon die besluiten de nationale rechter formeel niet binden, verschaffen zij elementen die voor diens uitspraak van belang kunnen zijn.

In dit verband dient erop te worden gewezen dat de procedures voor de Commissie niet altijd tot officiële beschikkingen leiden, maar dat zaken ook met administratieve brieven kunnen worden afgedaan. Ofschoon het Hof van Justitie heeft verklaard dat dergelijke brieven de nationale rechterlijke instanties niet binden, heeft het daaraan toegevoegd dat het door de diensten van de Commissie meegedeelde standpunt een feitelijk gegeven vormt waarmee de nationale rechterlijke instanties bij hun onderzoek naar de overeenstemming van de betrokken overeenkomsten of gedragingen met artikel 85 rekening kunnen houden (12).

21. Indien de Commissie geen standpunt heeft vastgesteld ter zake van dezelfde overeenkomst of gedraging, kunnen de nationale rechterlijke instanties zich voor de uitlegging van het betrokken Gemeenschapsrecht op de vaste rechtspraak van het Hof van Justitie en de beschikkingenpraktijk van de Commissie baseren. Hiertoe heeft de Commissie verscheidene algemene bekendmakingen gepubliceerd waarin groepen overeenkomsten worden omschreven die niet onder het verbod van artikel 85, lid 1, vallen (13).

22. Op basis daarvan zouden de nationale rechterlijke instanties in het algemeen in staat moeten zijn om over de verenigbaarheid van de omstreden handelwijze met artikel 85, lid 1, respectievelijk met artikel 86 uitspraak te doen. Indien de Commissie evenwel een procedure heeft ingeleid in een zaak die betrekking heeft op dezelfde handelwijze, kan de nationale rechter de behandeling van de zaak in afwachting van de uitslag van het optreden van de Commissie schorsen, indien hij zulks om redenen van rechtszekerheid noodzakelijk acht (14). De behandeling van de zaak kan ook worden geschorst wanneer de nationale rechter de Commissie om informatie verzoekt, overeenkomstig de in de onderhavige bekendmaking vervatte regeling (15). Ten slotte kan de rechter bij blijvende twijfel over de verenigbaarheid steeds de behandeling van de zaak schorsen en het Hof op grond van artikel 177 van het Verdrag om een prejudiciële beslissing verzoeken.

23. Indien de nationale rechter echter tot een besluit komt waarbij wordt vastgesteld dat niet aan de toepassingsvoorwaarden van artikel 85, lid 1, respectievelijk van artikel 86, is voldaan, kan hij de procedure op die basis voortzetten, ook al is de aan de rechter voorgelegde mededingingsregeling of gedraging bij de Commissie aangemeld. Indien uit het onderzoek van de feiten blijkt dat de toepassingsvoorwaarden zijn vervuld, moet de nationale rechter vaststellen dat de omstreden handelwijze een inbreuk op het communautaire mededingingsrecht oplevert en passende maatregelen treffen, met inbegrip van die welke het toepasselijke civielrecht aan de schending van een wettelijk verbod verbindt.

2. Toepassing van artikel 85, lid 3

24. Wanneer de nationale rechter vaststelt dat een mededingingsregeling onder het verbod van artikel 85, lid 1, valt, onderzoekt hij of de Commissie op grond van artikel 85, lid 3, een vrijstelling van het verbod heeft verleend of deze zal verlenen. Daarbij moeten verschillende casusposities worden onderscheiden:

25. a) De door de Commissie verleende vrijstellingen binden de nationale rechter. Hij moet bijgevolg ervan uitgaan dat de betrokken mededingingsregeling met het Gemeenschapsrecht verenigbaar is en dient de civielrechtelijke rechtsgevolgen ervan te erkennen. In dit verband dient het bestaan te worden vermeld van administratieve brieven waarbij de diensten van de Commissie hebben vastgesteld dat aan de voorwaarden voor toepassing van artikel 85, lid 3, is voldaan. De Commissie is van mening dat de nationale rechterlijke instanties met deze brieven als een feitelijk element rekening kunnen houden.

26. b) Mededingingsregelingen die binnen het toepassingsgebied van een groepsvrijstellingsverordening vallen, zijn van het verbod van artikel 85, lid 1, ontheven zonder dat daarvoor een beschikking of een administratieve brief van de Commissie nodig is (16).

27. c) Mededingingsregelingen die niet onder toepassing van een groepsvrijstellingsverordening vallen, die niet het voorwerp van een individuele beschikking vormen en waarvan het onderzoek niet met een administratieve brief is afgesloten, moeten volgens de Commissie als volgt worden behandeld:

28. De nationale rechter moet eerst en vooral nagaan of aan de procedurele voorwaarden voor een vrijstelling is voldaan en met name of de mededingingsregeling op regelmatige wijze overeenkomstig artikel 4, lid 1, van Verordening nr. 17 is aangemeld. Is dit niet het geval, dan is - behoudens het bepaalde in artikel 4, lid 2, van genoemde verordening - een vrijstelling op grond van artikel 85, lid 3, uitgesloten en kan de nationale rechter uit hoofde van artikel 85, lid 2, de nietigheid van de mededingingsregeling uitspreken.

29. Is de mededingingsregeling naar behoren bij de Commissie aangemeld, dan moet de nationale rechter in het betrokken geval de waarschijnlijkheid van een vrijstelling beoordelen aan de hand van de criteria die in de rechtspraak van het Hof van Justitie en in die van het Gerecht van eerste aanleg alsmede in de verordeningen- en beschikkingenpraktijk van de Commissie besloten liggen.

30. Wanneer de nationale rechter aldus de zekerheid heeft verkregen dat een individuele vrijstelling voor de betrokken mededingingsregeling niet mogelijk is, zal hij de nodige maatregelen nemen om aan de vereisten van artikel 85, leden 1 en 2, te voldoen. Is hij daarentegen van oordeel dat een dergelijke vrijstelling waarschijnlijk is, dan kan hij, in afwachting van een uitspraak van de Commissie, de behandeling van de zaak schorsen. In dat geval kan hij evenwel overeenkomstig de regels van het toepasselijke nationale recht de voorlopige maatregelen nemen die hij noodzakelijk acht.

31. In dit verband dient erop te worden gewezen dat deze beginselen niet van toepassing zijn op de vóór de inwerkingtreding van Verordening nr. 17 of vóór het tijdstip waarop die verordening ingevolge de toetreding van een nieuwe Lid-Staat van toepassing is geworden, bestaande mededingingsregelingen, die naar behoren bij de Commissie zijn aangemeld. De nationale rechter moet die mededingingsregelingen als geldig beschouwen, zolang de Commissie of de autoriteiten van de Lid-Staten geen verbod hebben uitgesproken of de partijen bij administratieve brief ervan in kennis hebben gesteld dat aan de zaak geen verder gevolg wordt gegeven (17).

32. De Commissie erkent dat de beginselen die hierboven voor de toepassing van de artikelen 85 en 86 door de nationale rechterlijke instanties zijn weergegeven, ingewikkeld en soms onvoldoende zijn om het deze toe te laten hun rechtsprekende taak naar behoren te vervullen. Dit is met name het geval wanneer de concrete toepassing van artikel 85, lid 1, respectievelijk van artikel 86 juridische of economische moeilijkheden oplevert, wanneer de Commissie in dezelfde zaak een procedure heeft ingeleid of wanneer het gaat om een mededingingsregeling die voor een individuele vrijstelling in de zin van artikel 85, lid 3, in aanmerking komt. In die gevallen kunnen de nationale rechterlijke instanties het Hof van Justitie op grond van artikel 177 om een prejudiciële beslissing verzoeken. Tevens kunnen zij onder de hierna beschreven regeling een beroep doen op bijstand van de Commissie.

V. Samenwerking tussen de Commissie en de nationale rechterlijke instanties

33. Artikel 5 van het EEG-Verdrag behelst het beginsel dat de Gemeenschap en de Lid-Staten voortdurend loyaal met elkaar moeten samenwerken ten einde de doelstellingen van het Verdrag te verwezenlijken, waaronder artikel 3 f dat de invoering beoogt van een regime waardoor wordt gewaarborgd dat de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt niet wordt vervalst. Dit beginsel houdt verplichtingen in en het verlangt ook, dat de Gemeenschapsinstellingen en de Lid-Staten elkaar bijstand verlenen. Aldus heeft het Hof geoordeeld dat de Commissie uit hoofde van artikel 5 van het Verdrag gehouden is loyaal samen te werken met de rechterlijke autoriteiten van de Lid-Staten, die tot taak hebben over de toepassing en de eerbiediging van het Gemeenschapsrecht in de nationale rechtsorde te waken (18).

34. Deze samenwerking acht de Commissie van essentieel belang om een strikte, doeltreffende en coherente toepassing van het communautaire mededingingsrecht te waarborgen. Bovendien zal een meer doeltreffende deelname van de nationale rechterlijke instanties in de dagelijkse toepassing van dit recht de Commissie in staat stellen om meer aandacht te besteden aan haar administratieve taak, namelijk de oriëntatie van het mededingingsbeleid in de Gemeenschap.

35. In het licht van deze overwegingen denkt de Commissie op de volgende wijze tot een versterking van de samenwerking met de nationale rechterlijke instanties te kunnen bijdragen.

36. Het beleid van de Commissie is erop gericht voor de toepassing van de mededingingsregels de betrokken kringen dienstige aanwijzingen te geven. Hiertoe zal zij haar beleid op het stuk van vrijstellingsverordeningen en bekendmakingen met algemene strekking voortzetten. Die algemene teksten houden evenals de rechtspraak van het Hof van Justitie en van het Gerecht van eerste aanleg, de beschikkingenpraktijk van de Commissie en de jaarlijkse verslagen over het mededingingsbeleid, elementen van afgeleid recht of toelichtingen in die de nationale rechter bij diens behandeling van individuele gevallen van nut kunnen zijn.

37. Indien die algemene aanwijzingen niet volstaan, kan de nationale rechter zich, binnen de grenzen van zijn nationale procedureregels, tot de Commissie en in het bijzonder tot haar Directoraat-generaal Concurrentie richten om de volgende inlichtingen te vragen.

Het gaat in de eerste plaats om inlichtingen van procedurele aard om te weten of een bepaalde zaak door de Commissie wordt behandeld, of een zaak is aangemeld, of de Commissie officieel een procedure heeft ingeleid en of zij zich reeds bij officiële beschikking of een administratieve brief van haar diensten over een zaak heeft uitgesproken. Indien nodig kan de nationale rechter de Commissie vragen hoeveel tijd zij denkt nodig te hebben om na de aanmelding van een overeenkomst of gedraging over de verlening of weigering van een individuele vrijstelling te beslissen, zodat hij kan beoordelen of hij de behandeling van de zaak moet schorsen dan wel voorlopige maatregelen moet treffen (19). Van haar kant zal de Commissie zich inspannen om de zaken waarvoor bij de nationale rechter een procedure loopt waarvan de behandeling is opgeschort, bij voorrang te behandelen, met name wanneer de afloop van een burgerrechtelijk geding daarvan afhangt.

38. Ten slotte kan de nationale rechter de Commissie over rechtsvragen raadplegen. Indien de toepassing van artikel 85, lid 1, en van artikel 86, bijzondere problemen doen rijzen, kan de nationale rechter de Commissie raadplegen over haar administratieve praktijk betreffende het relevante Gemeenschapsrecht. Voor wat de artikelen 85 en 86 betreft gaat het met name om de voorwaarden voor de toepassing van deze artikelen die betrekking hebben op de ongunstige beïnvloeding van de handel tussen Lid-Staten en de merkbaarheid van de concurrentiebeperking die uit de in deze artikelen genoemde gedragingen voortvloeit. In haar antwoorden gaat de Commissie niet in op de grond van de zaak. Voorts kan de nationale rechter, indien hij twijfelt aan de mogelijkheid dat een bepaalde mededingingsregeling voor een individuele vrijstelling in aanmerking komt, de Commissie om een voorlopig advies vragen. Indien een vrijstelling volgens de Commissie onwaarschijnlijk voorkomt, kan de nationale rechter ervan afzien de behandeling van de zaak te schorsen en alsnog over de geldigheid van de mededingingsregeling uitspraak doen.

39. De door de Commissie gegeven antwoorden binden de nationale rechter niet. In haar antwoorden geeft de Commissie duidelijk aan dat haar standpunt voorlopig is en dat aan het recht van de nationale rechter om zich overeenkomstig artikel 177 van het EEG-Verdrag naar het Hof van Justitie te wenden, in geen enkel opzicht afbreuk wordt gedaan. De Commissie is evenwel van mening dat haar antwoorden hem bij de beslechting van geschillen dienstig kunnen zijn.

40. Ten slotte kunnen de nationale rechterlijke instanties bij de Commissie inlichtingen inwinnen over feitelijke gegevens: statistieken, marktstudies en economische analyses. De Commissie zal al het mogelijke doen om die gegevens te verschaffen, binnen de in volgende paragraaf vermelde grenzen, of zal de bron vermelden waar die gegevens kunnen worden verkregen.

41. Het is in het belang van een goede rechtsbedeling dat de Commissie op de verzoeken om feitelijke en juridische gegevens zo spoedig mogelijk antwoordt. De Commissie kan evenwel aan die verzoeken slechts gevolg geven indien een aantal voorwaarden zijn vervuld. In de eerste plaats moet zij daadwerkelijk over de gevraagde inlichtingen beschikken. In de tweede plaats kunnen zij door de Commissie slechts worden medegedeeld in zoverre het algemene beginsel van administratieve zorgvuldigheid zulks toestaat.

42. Zo verplicht artikel 214 van het Verdrag, zoals nader geregeld in artikel 20 van Verordening nr. 17 voor wat de mededingingsregels betreft, de Commissie ertoe gegevens van vertrouwelijke aard niet openbaar te maken. De verplichting tot loyale samenwerking uit hoofde van artikel 5 van het Verdrag ziet bovendien enkel op de betrekkingen tussen de nationale rechterlijke instanties en de Commissie en raakt geenszins de positie van de partijen in het geding voor de nationale rechter. Als amicus curiae dient de Commissie de rechterlijke neutraliteit en objectiviteit te respecteren. Bijgevolg zal zij op een verzoek om inlichtingen slechts ingaan wanneer dit uitgaat van een nationale rechterlijke instantie, hetzij rechtstreeks, hetzij onrechtstreeks wanneer de betrokken nationale rechter partijen vraagt bepaalde gegevens te verstrekken. In dat laatste geval zal de Commissie ervoor zorgen dat haar antwoord aan alle partijen in het geding wordt bezorgd.

43. Buiten die noodzakelijke, doch specifieke uitwisseling van gegevens, zal de Commissie zoveel mogelijk een op meer algemene informatie gericht beleid voeren. In dat verband is de Commissie van plan over de toepassing van de communautaire mededingingsregels op nationaal niveau een verklarende brochure te publiceren.

44. Ten slotte wenst de Commissie ook de gevolgen van de nationale rechterlijke uitspraken op het gebied van de mededinging te versterken. Hiertoe zal zij de mogelijkheid bestuderen om de werkingssfeer van het Verdrag betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (20) tot de aan administratieve instanties toegewezen mededingingszaken uit te breiden. Er zij op gewezen dat volgens de Commissie de vonnissen ter zake van mededinging reeds onder de toepassing van dat Verdrag vallen wanneer zij in burgerlijke en handelszaken worden gewezen.

VI. Slotopmerkingen

45. Deze bekendmaking is niet van toepassing op de mededingingsregels die voor de sector van het vervoer gelden (21). Zij heeft evenmin betrekking op de mededingingsregels van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal.

46. Deze bekendmaking is louter indicatief bedoeld en beperkt op generlei wijze de aan particulieren en aan ondernemingen uit hoofde van het Gemeenschapsrecht toekomende rechten.

47. Deze bekendmaking laat de uitlegging van de communautaire mededingingsregels door het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen onverlet.

48. Een samenvatting van de antwoorden die de Commissie volgens deze bekendmaking gegeven heeft, wordt jaarlijks in het Mededingingsverslag gepubliceerd.

(1) Arrest in zaak C-234/89, Delimitis/Henninger Bräu, Jurispr. 1991, I-935, r.o. 44; arrest van 17 september 1992, zaak T-24/90, Automec/Commissie, r.o. 73 en 85, nog niet gepubliceerd.

(2) Zaak 127/73, BRT/Sabam, Jurispr. 1974, blz. 51, r.o. 16.

(3) Zie in dit verband: zaak 56/65, LTM/MBU, Jurispr. 1966, blz. 337; zaak 48/72, Brasserie De Haecht/Wilkin-Janssen, Jurispr. 1973, blz. 77; zaak 319/82, Ciments et Bétons/Kerpen & Kerpen, Jurispr. 1983, blz. 4173.

(4) Verordening nr. 17 van de Raad van 6 februari 1962, eerste verordening over de toepassing van de artikelen 85 en 86 van het Verdrag (PB nr. 13 van 21. 2. 1962, blz. 204/62).

(5) Zaak 63/75, Fonderies de Roubaix/Fonderies Roux, Jurispr. 1976, blz. 111; zaak C-234/89 (zie eerste voetnoot van deze tekst).

(6) Zaak 158/80, Rewe/Hauptzollamt Kiel, Jurispr. 1981, blz. 1805, r.o. 44; zie ook zaak 33/76, Rewe/Landwirtschaftskammer Saarland, Jurispr. 1976, blz. 1989; zaak 79/83, Harz/Deutsche Tradax, Jurispr. 1984, blz. 1921; zaak 199/82, Administratie van de Staatsfinanciën (Italië)/SpA San Giorgio, Jurispr. 1983, blz. 3595.

(7) Zie zaak 14/68, Walt Wilhelm/Bundeskartellamt, Jurispr. 1969, blz. 1; gevoegde zaken 253/78 en 1/79 tot en met 3/79, Procureur van de Republiek/Giry en Guerlain SA, Jurispr. 1980, blz. 2327.

(8) Arrest van 17 september 1992, zaak T-24/90, r.o. 77 (zie eerste voetnoot van deze tekst).

(9)Zaak T-24/90, r.o. 91-94 (zie eerste voetnoot van deze tekst).

(10) Zaak C-234/89, r.o. 47 (zie eerste voetnoot van deze tekst).

(11) Zaak 48/72 (zie derde voetnoot van deze tekst); zaak 127/73 (zie tweede voetnoot van deze tekst); zaak C-234/89 (zie eerste voetnoot van deze tekst).

(12) Zaak 99/79, Lancôme/Etos, Jurispr. 1980, blz. 2511, r.o. 11.

(13) Zie de bekendmakingen betreffende:

- alleenverkoopovereenkomsten met handelsagenten en commissionairs (PB nr. 139 van 24. 12. 1962, blz. 2921/62);

- overeenkomsten, besluiten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen betreffende samenwerking tussen ondernemingen (PB nr. C 75 van 29. 7. 1968, blz. 3; gerectificeerd in PB nr. C 84 van 28. 8. 1968, blz. 14);

- de beoordeling van toeleveringsovereenkomsten (PB nr. C 1 van 3. 1. 1979, blz. 2);

- overeenkomsten van geringe betekenis (PB nr. C 231 van 12. 9. 1986, blz. 2).

(14) Zaak 127/73, r.o. 21 (zie tweede voetnoot van deze tekst). De procedure voor de Commissie wordt ingeleid door een gezagshandeling. Een eenvoudig ontvangstbewijs kan niet als een dergelijke handeling worden beschouwd; zaak 48/72, r.o. 16 en 17 (zie derde voetnoot van deze tekst).

(15) Zaak C-234/89, r.o. 53 (zie eerste voetnoot van deze tekst en deel V van deze bekendmaking).

(16) De lijst van relevante verordeningen en desbetreffende officiële bekendmakingen is in de bijlage bij deze mededeling opgenomen.

(17) Zaak 48/72 (zie derde voetnoot van deze tekst); zaak 59/77, De Bloos/Bouyer, Jurispr. 1977, blz. 2359; zaak 99/79 (zie twaalfde voetnoot van deze tekst).

(18) Zaak C-2/88 Imm, Zwartveld, Jurispr. 1990, I-3365, r.o. 8; zaak C-234/89, r.o. 53 (zie eerste voetnoot van deze tekst).

(19) Zie de punten 22 en 30 van deze bekendmaking.

(20) Verdrag van 27 september 1968 (PB nr. L 304 van 30. 10. 1978, blz. 77).

(21) Verordening nr. 141/62 van de Raad van 26 november 1962 houdende niet-toepassing op de vervoersector van Verordening nr. 17 van de Raad (PB nr. 124 van 28. 11. 1962, blz. 2751/62), gewijzigd bij Verordening nr. 165/65/EEG (PB nr. 210 van 11. 12. 1965, blz. 314/65) en Verordening nr. 1002/67/EEG (PB nr. 306 van 16. 12. 1967, blz. 1); Verordening (EEG) nr. 1017/68 van de Raad van 19 juli 1968 houdende de toepassing van mededingingsregels op het gebied van het vervoer per spoor, over de weg en over de binnenwateren (PB nr. L 175 van 23. 7. 1968, blz. 1); Verordening (EEG) nr. 4056/86 van de Raad van 22 december 1986 tot vaststelling van de wijze van toepassing van de artikelen 85 en 86 van het Verdrag op het zeevervoer (PB nr. L 378 van 31. 12. 1986, blz. 4); Verordening (EEG) nr. 3975/87 van de Raad van 14 december 1987 tot vaststelling van de wijze van toepassing van de mededingingsregels op ondernemingen in de sector luchtvervoer (PB nr. L 374 van 31. 12. 1987, blz. 1).

BIJLAGE

GROEPSVRIJSTELLINGEN

A. MACHTIGINGSVERORDENINGEN VAN DE RAAD

I. Vertikale overeenkomsten (zie de punten B.I en B.II)

Verordening nr. 19/65/EEG van de Raad van 2 maart 1965 betreffende de toepassing van artikel 85, lid 3, van het Verdrag op groepen van overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen (PB nr. 36 van 6. 3. 1965, blz. 533/65).

II. Horizontale overeenkomsten (zie punt B.III)

Verordening (EEG) nr. 2821/71 van de Raad van 20 december 1971 betreffende de toepassing van artikel 85, lid 3, van het Verdrag op groepen van overeenkomsten, besluiten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen, gewijzigd door Verordening (EEG) nr. 2743/72 van 19 december 1972 (PB nr. L 285 van 29. 12. 1971, blz. 46; PB nr. L 291 van 28. 12. 1972, blz. 144).

B. GROEPSVRIJSTELLINGSVERORDENINGEN EN BEKENDMAKINGEN

I. Distributieovereenkomsten

1. Verordening (EEG) nr. 1983/83 van de Commissie van 22 juni 1983 betreffende de toepassing van artikel 85, lid 3, van het Verdrag op groepen van alleenverkoopovereenkomsten (PB nr. L 173 van 30. 6. 1983, blz. 1);

2. Verordening (EEG) nr. 1984/83 van de Commissie van 22 juni 1983 betreffende de toepassing van artikel 85, lid 3, van het Verdrag op groepen van exclusieve afnameovereenkomsten (PB nr. L 173 van 30. 6. 1983, blz. 5);

3. bekendmaking van de Commissie inzake de Verordeningen (EEG) nr. 1983/83 en (EEG) nr. 1984/83 van de Commissie van 22 juni 1983 betreffende de toepassing van artikel 85, lid 3, van het Verdrag op, onderscheidenlijk, groepen van alleenverkoopovereenkomsten en groepen van exclusieve afnameovereenkomsten (PB nr. C 101 van 13. 4. 1984, blz. 2);

4. verordening (EEG) nr. 123/85 van de Commissie van 12 december 1984 betreffende de toepassing van artikel 85, lid 3, van het Verdrag op groepen afzet- en klantenserviceovereenkomsten inzake motorvoertuigen (PB nr. L 15 van 18. 1. 1985, blz. 16);

5. bekendmaking van de Commissie met betrekking tot Verordening (EEG) nr. 123/85 van de Commissie van 12 december 1984 betreffende de toepassing van artikel 85, lid 3, van het Verdrag op groepen afzet- en klantenserviceovereenkomsten inzake motorvoertuigen (PB nr. C 17 van 18. 1. 1985, blz. 4);

6. bekendmaking van de Commissie betreffende de activiteit van tussenhandelaar voor motorvoertuigen (PB nr. C 329 van 18. 12. 1991, blz. 20).

II. Licentie- en franchiseovereenkomsten

1. Verordening (EEG) nr. 2349/84 van de Commissie van 23 juli 1984 betreffende de toepassing van artikel 85, lid 3, van het Verdrag op groepen octrooilicentieovereenkomsten (PB nr. L 219 van 16. 8. 1984, blz. 15; gerectificeerd in PB nr. L 280 van 22. 10. 1985, blz. 32);

2. Verordening (EEG) nr. 4087/88 van de Commissie van 30 november 1988 betreffende de toepassing van artikel 85, lid 3, van het Verdrag op groepen franchiseovereenkomsten (PB nr. L 359 van 28. 12. 1988, blz. 46);

3. Verordening (EEG) nr. 556/89 van de Commissie van 30 november 1988 betreffende de toepassing van artikel 85, lid 3, van het Verdrag op groepen know-how-licentieovereenkomsten (PB nr. L 61 van 4. 3. 1989, blz. 1).

III. Samenwerkingsovereenkomsten

1. Verordening (EEG) nr. 417/85 van de Commissie van 19 december 1984 betreffende de toepassing van artikel 85, lid 3, van het Verdrag op groepen specialisatieovereenkomsten (PB nr. L 53 van 22. 2. 1985, blz. 1);

2. Verordening (EEG) nr. 418/85 van de Commissie van 19 december 1984 betreffende de toepassing van artikel 85, lid 3, van het Verdrag op groepen onderzoek- en ontwikkelingsovereenkomsten (PB nr. L 53 van 22. 2. 1985, blz. 5).