SPECIAAL VERSLAG Nr. 22/98 betreffende het beheer door de Commissie van de uitvoering van maatregelen ter bevordering van gelijke kansen voor vrouwen en mannen, vergezeld van de antwoorden van de Commissie (uitgebracht krachtens artikel 188 C, lid 4, tweede alinea, van het EG-Verdrag) (98/C 393/02)

INLEIDING

1. In de kwijtingsresolutie van het Europees Parlement voor het jaar 1995 wordt de Rekenkamer verzocht een bijzonder verslag te publiceren over mainstreaming en maatregelen ter bevordering van gelijke kansen. Dit verslag bespreekt de uitvoering door de Commissie (DG V) van de opleidingsacties en andere maatregelen van de EU ter bevordering van gelijke kansen (GK) voor vrouwen. De Rekenkamer heeft dit onderwerp voor het laatst in 1992 bestudeerd (1). Twee in dat verslag gemaakte opmerkingen over de coördinatie van de toezichtcomités voor NOW en het Mainstream Europees Sociaal Fonds (ESF) en trage nationale betalingsprocedures zijn niet naar tevredenheid opgelost. De Commissie heeft drie andere kwesties opgelost en heeft de Rekenkamer meegedeeld dat zij in samenwerking met de lidstaten thans gehoor geeft aan de overige opmerkingen.

2. Er bestaan drie communautaire kernprogramma's op het gebied van gelijke kansen:

- de "mainstream (het algemene programma) van het Europees Sociaal Fonds": de Commissie probeert door middel hiervan de bevordering van gelijke kansen op te nemen in alle maatregelen die op het gebied van beroepsopleiding worden medegefinancierd. De programma's worden in samenwerking met de lidstaten beheerd, maar deze stellen de prioriteiten, kiezen de projecten uit en dragen zorg voor het toezicht erop.

- het onderdeel NOW van het communautair initiatief "Werkgelegenheid": de Commissie richt zich hiermee eveneens op de bevordering van gelijke kansen op het gebied van werkgelegenheid door middel van onderwijs, maar voegt twee aspecten toe: acties die het scheppen van werkgelegenheid van morgen en voor leidinggevend personeel stimuleren krijgen prioriteit en de projectleiders worden verplicht om met minstens één partner uit een ander land van de Europese Unie samen te werken. In dit geval worden de projecten op nationaal niveau geselecteerd en beheerd, maar de prioriteiten worden op communautair niveau vastgesteld;

- het communautaire actieprogramma voor gelijke kansen dat zich niet louter beperkt tot de arbeidsmarkt. Dit heeft uitwisseling van informatie en van goede handelwijzen tussen lidstaten tot doel op al die terreinen waar het noodzakelijk blijft om gelijke kansen te bevorderen. In dit geval worden de projecten geselecteerd en beheerd door de Commissie.

Het belang van GK in de begroting

3. Een volledig overzicht onder alle begrotingslijnen (uitgaven) van alle jaarlijkse specifieke uitgaven voor bevordering van GK is niet beschikbaar. De totale geplande uitgaven van het Europees Sociaal Fonds (ESF) voor het communautaire bestek 1994-1999 (CB2) belopen 48 500 Mio ECU (prijzen van 1997), en uit gegevens van de Commissie (2) blijkt dat de deelname van vrouwen aan opleidingsacties onder doelstellingen 1, 3 en 4, per lidstaat varieert van 15 % tot 66 %. Er is ongeveer 500 Mio ECU gereserveerd voor NOW (3), het communautaire werkgelegenheidsinitiatief ten behoeve van gelijke kansen. Naast het ESF heeft de Raad 30 Mio ECU opzij gezet voor het actieprogramma inzake gelijke kansen (1996-2000) (hierna het GK-actieprogramma te noemen).

Vrouwen op de arbeidsmarkt

4. In de EU zijn verhoudingsgewijs meer vrouwen werkloos dan mannen. Terwijl vrouwen 42 % (4) van de beroepsbevolking van 170 miljoen personen (5) uitmaken, is 49 % van de 18 miljoen werklozen in de Europese Unie van het vrouwelijk geslacht (6). Van de totale beroepsbevolking is 10,6 % werkloos. Voor mannen bedraagt het werkloosheidspercentage 9,2 %, tegenover 12,5 % voor vrouwen. Deze percentages moeten echter met de nodige voorzichtigheid worden bekeken, aangezien zij het werkelijke niveau van de vrouwelijke werkloosheid meestal onderschatten, omdat vrouwen die werk zoeken zich niet altijd als werkloze laten inschrijven (7). Voorts worden vrouwen vaker dan mannen door langdurige werkloosheid getroffen en neemt het werkloosheidspercentage van jonge vrouwen toe (8).

5. Al vanaf het moment dat het Verdrag van Rome werd opgesteld was duidelijk dat er behoefte is aan voorzieningen die specifiek gericht zijn op het wegnemen van de bijzondere nadelen waarmee vrouwen op de arbeidsmarkt te maken hebben. Het moederschap dwingt hen bijvoorbeeld hun werk op te geven en herintegratie kan soms moeilijk zijn. Veel van de vrouwen die werk zoeken zijn alleenstaande moeders, die zich in een bijzonder nadelige positie bevinden (9). Daarom hebben zowel de lidstaten als de EU beleid ontwikkeld ten behoeve van GK.

6. De Raad heeft hierop de nadruk gelegd (10) en heeft op de buitengewone Europese Raad van Luxemburg over werkgelegenheid (11) twee hoofdrichtsnoeren op het gebied van GK voor vrouwen gegeven:

a) verkleining van het verschil tussen de werkloosheidspercentages van mannen en vrouwen,

b) verbetering van de zorg voor kinderen en ouderen, die vaak op de schouders van vrouwen rust.

REIKWIJDTE VAN DE AUDIT

7. In de kaderverordening van de Structuurfondsen (12) is bepaald dat de fondsen het beginsel van gelijke kansen voor vrouwen en mannen in acht moeten nemen. Vooral het ESF moet bijdragen tot de bevordering van GK op de arbeidsmarkt. Dit verslag bestudeert het aspect van de GK in de belangrijkste operationele programma's van het ESF-hoofdprogramma, het communautaire werkgelegenheidsinitiatief NOW en het GK-programma (dat rechtstreeks door de Commissie wordt uitgevoerd). Het is gebaseerd op audits in Duitsland, Griekenland, Spanje, Frankrijk, Italië, Nederland en het Verenigd Koninkrijk. In totaal zijn 79 projecten gecontroleerd (waarvan 67 uitsluitend op vrouwen gericht waren), met een totale waarde van 21,0 Mio ECU, waarvan 9,8 Mio ECU via het ESF of het GK-programma is gefinancierd.

SAMENVATTING VAN DE BEVINDINGEN

8. Naar het oordeel van de Rekenkamer moet de Commissie haar algemene strategie ten aanzien van GK verbeteren en zorgen voor een doeltreffender evaluatie om te zien in hoeverre de verkregen resultaten in overeenstemming waren met de oorspronkelijke doelstellingen (zie de paragrafen 11-22) (13). Op nationaal niveau wordt de zorg voor de ten laste komende personen en het vervoer naar en van de plaats waar de opleiding plaatsvindt niet stelselmatig medegefinancierd teneinde alle kosten te dekken, wat een negatieve uitwerking heeft op de deelname van vrouwen aan opleidingsacties (zie de paragrafen 23-25).

9. Het communautaire werkgelegenheidsinitiatief NOW vereist een grensoverschrijdend element. De Commissie heeft pas laat in 1997 voldoende richtsnoeren gegeven ten aanzien van de vraag in hoeverre dit element een rol in de projecten moet spelen en de mogelijkheid om de beste praktijken vast te stellen en te bevorderen heeft daaronder geleden (zie de paragrafen 33-41). In het GK-programma is transnationaliteit niet duidelijk gedefinieerd en de toepassing ervan moet worden verbeterd (zie de paragrafen 66 en 67). In feite kan zelfs getwijfeld worden aan de doeltreffendheid van het GK-programma in zijn huidige vorm, aangezien de meeste projecten met betrekking tot de arbeidsmarkt onder NOW of als proefprojecten onder het algemene ("mainstream") programma van het ESF hadden kunnen vallen.

10. Er moesten tekortkomingen in het beheer van en de controle op de projecten worden vastgesteld (zie de paragrafen 45-50 en 52 en 53). De uitvoering van projecten heeft te lijden gehad van vertragingen in de financiering door de lidstaten en de Commissie van NOW en het GK-programma (zie de paragrafen 28-32 en 68-70). De technische bijstand (TB) onder NOW moet worden verbeterd (zie de paragrafen 42-44). Het beheer en de uitvoering van het TB-contract waren bijzonder zwak (zie de paragrafen 54-65).

ALGEMENE OPERATIONELE PROGRAMMA'S VAN HET ESF

Gebrek aan een strategie voor gelijke kansen

11. De kaderverordening voor de Structuurfondsen stelt bepaalde eisen ten aanzien van GK (14). De wijze waarop GK onder de diverse ESF-acties gestalte zouden moeten krijgen is echter niet in detail vastgelegd. De Commissie heeft onvoldoende aangegeven hoe de GK in de mainstream-beroepsopleidingen en verwante activiteiten moeten worden ingepast. Als gevolg ontbreekt een reeks algemene doelstellingen, zoals werkgelegenheidsniveaus, herintegratiepercentages, economische aandachtssectoren en prioritaire groepen (bijvoorbeeld alleenstaande moeders) noch heeft de Commissie duidelijk aangegeven welke instrumenten - waaronder de nodige financieringsmiddelen - gehanteerd moeten worden om elk van deze doelstellingen te bereiken. Het ontbreken van een algemene strategie blijkt uit het feit dat er geen stelselmatig overleg tussen de geografische eenheden van de Commissie en de eenheid GK plaatsvindt. Een dergelijk overleg had ertoe kunnen bijdragen dat de tenuitvoerlegging van de beleidsdoelstellingen op het gebied van GK zou worden gevolgd en waar nodig aangepast. De Commissie heeft echter twee belangrijke stappen genomen, zij het met enige vertraging. In februari 1996, twee jaar na de aanvang van het huidige CB, verscheen van haar hand een bericht over de verschillende mogelijkheden voor het volgen en evalueren van de resultaten van het GK-beleid in ESF-acties (15) en in oktober 1997 ontvingen leidinggevende ambtenaren bij de Commissie een gids (16) over de wijze waarop kan worden beoordeeld of in de diverse acties rekening is gehouden met GK. Hoewel in haar verslag (17) van maart 1998 staat dat de gids een zinvol instrument voor ambtenaren van de Commissie kan zijn, heeft de Commissie echter het gebruik hiervan niet afgedwongen. De over het mainstream ESF door de lidstaten ingediende verslagen bevatten niet altijd een analyse van GK en wegens de vertragingen bij de opstelling van de verslagen waren deze pas in de tweede helft van 1997 beschikbaar voor de ESF-planning.

12. In de lidstaten werden eveneens tekortkomingen vastgesteld bij het toezicht op de stelselmatige toepassing van de beginselen van GK. In het Verenigd Koninkrijk ziet de "Equal Opportunities Commission" toe op de toepassing van de wetgeving inzake GK, maar zij is geen lid van het toezichthoudend comité voor doelstelling 3 en werd evenmin uitgenodigd deel te nemen aan het opstellen van het Enig Programmeringsdocument (EPD) voor doelstelling 3 in de periode 1994-1996. Eén deel van het EPD (bekend als zwaartepunt 4) beschrijft doelgerichte maatregelen die bijdragen aan de totstandbrenging van GK voor mannen en vrouwen. Uitvoering van de kredieten voor deze actie lag in 1994 en 1995 echter ongeveer 30 % onder het niveau waarin was voorzien in het EPD, het hoofdinstrument voor ESF-steun in Groot-Brittannië. Het halftijdse evaluatieverslag bevat geen beoordeling van zwaartepunt 4. Bovendien heeft het ESF geen specifieke evaluatieverslagen voor GK geproduceerd.

13. In de overheidsprogramma's van het Verenigd Koninkrijk "Training for Work" en "Youth Training", die door het ESF worden gesteund, zijn voorzieningen voor bijvoorbeeld kinderopvang, of financiële tegemoetkomingen om de kosten hiervan te dekken niet stelselmatig opgenomen, zodat de deelnemers andere vormen van bijstand moesten vinden om de cursussen te kunnen volgen. De regering van het Verenigd Koninkrijk heeft in 1998 maatregelen getroffen om deze situatie te verbeteren.

14. In de lidstaten zijn GK-acties in de meeste ESF-doelstellingen en communautaire initiatieven opgenomen en worden deze door verschillende organisaties beheerd. De Commissie noch de lidstaten hebben echter een algemene beoordeling van hun resultaten verricht om een coördinatie te waarborgen. Zonder dergelijke informatie kunnen zij het rendement van de toegewezen middelen niet beoordelen, noch de waarde van integratie ervan in hoofdprogramma's van het ESF.

15. Er vond geen stelselmatig overleg plaats tussen de ambtenaren van de lidstaten die belast zijn met het GK-beleid en de GK-eenheid van de Commissie. Als gevolg is er geen volledige uitwisseling van standpunten en ervaringen op EU-niveau geweest, terwijl dit van essentieel belang is voor de toepassing van het GK-beleid en de waarborging van een stelselmatige follow-up van de plannen in de programmeringsdocumenten. Het Raadgevend Comité inzake GK heeft dan ook verzocht om meer overleg over GK-aangelegenheden.

16. De Rekenkamer heeft in het verleden vastgesteld dat er onvoldoende coördinatie tussen de verschillende toezichthoudende comités bestaat (18). Hoewel de Commissie stappen heeft ondernomen om deze situatie te verbeteren, vond er geen systematische uitwisseling van informatie plaats tussen de comités die voor GK-acties onder NOW en onder het ESF-hoofdprogramma verantwoordelijk zijn. Er bestaat nog altijd behoefte aan een betere coördinatie tussen de toezichthoudende comités en de instanties die verantwoordelijk zijn voor goedkeuring en controle.

17. Het CB2 begon zonder enige algemene richtsnoeren van de Commissie over de tenuitvoerlegging van het GK-beleid. Pas drie jaar later - op 1 oktober 1997 - heeft de Commissie een mededeling gepubliceerd (19) waarin is aangegeven dat er specifieke strategieën moeten worden ontworpen om het ondernemersschap onder vrouwen te bevorderen teneinde hun inzetbaarheid en aanpassingsvermogen te verbeteren en rekening te houden met de bijzondere situatie van vrouwen op de arbeidsmarkt (20).

18. In een document van de Commissie (21) wordt geraamd dat er in de periode 1994-1999 785 Mio ECU (1,6 % van de uitgaven) zal worden besteed aan GK-projecten van het ESF zoals counseling, begeleiding en training van vrouwen. Het percentage ESF-financieringsmiddelen die aan deze specifieke acties worden besteed, varieert echter aanzienlijk per lidstaat (22). Terwijl in het eerste jaarverslag van de Commissie (1996) over GK voor vrouwen (23) wordt gesteld dat het noodzakelijk is specifieke acties te voeren, worden er geen statistieken gegeven over de belangrijkste groepen vrouwen die zulke specifieke acties nodig hebben (een euvel waaraan het GK- programma eveneens lijdt) noch gegevens over de financieringsmiddelen die voor deze groepen bestemd moeten worden. Deze fundamentele tekortkoming is ook door het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité gesignaleerd (24) en wordt bevestigd in de mededeling van de Commissie van maart 1998 (25). De Commissie heeft in de begeleidende nota van toelichting bij haar voorstel voor de komende programmeringsperiode (vanaf 2000) meegedeeld dat ernaar wordt gestreefd dat ten minste 15 % van het ESF wordt gereserveerd voor GK-acties voor vrouwen (26). De Rekenkamer kon echter geen gedetailleerde basis vinden voor dit streefpercentage, dat optimistisch lijkt, gezien de grote stijging van de huidige uitgavenniveaus onder CB2.

19. Het GK-verslag van de Commissie geeft geen analyse van de verschillen tussen de statistieken van de lidstaten. Er wordt bijvoorbeeld geen verklaring gegeven voor het feit dat het werkloosheidspercentage van vrouwen in sommige lidstaten veel hoger is dan dat van mannen (80 % hoger in Spanje, 65 % hoger in België en 40 % hoger in Oostenrijk) terwijl het in Zweden en het Verenigd Koninkrijk juist lager is (27).

20. De gevolgen van de jurisprudentie van het Europese Hof van Justitie (de zaak Kalenke) (28) over hoe ver men mag gaan met het doorvoeren van positieve acties voor GK voor de ondervertegenwoordigde sekse worden vaak niet begrepen door degenen die in de lidstaten verantwoordelijk zijn voor GK. Bovendien moeten de mogelijke gevolgen van het Verdrag van Amsterdam (29) voor GK nog grondig worden bestudeerd. Op 27 januari 1998 werd tijdens een studiebijeenkomst van de Commissie rechten van de vrouw van het Europees Parlement bevestigd dat er onzekerheden over GK-acties bestaan (30). De Commissie moet aanwijzingen geven om onzekerheden over positieve acties weg te nemen.

Ontbreken van een algehele evaluatie

21. De implementatie van het GK-beleid is niet systematisch door de toezichthoudende comités noch door de Commissie onderzocht. In het eerste jaarverslag van de Commissie over GK ontbreekt een analyse van het aantal projecten, het aantal deelnemers en de resultaten. Het was de Commissie ook niet mogelijk een zinvol onderzoek uit te voeren omdat er voor diverse lidstaten geen halftijdse evaluatieverslagen over de operationele programma's onder doelstelling 3 bestaan. Eind 1997 was er nog altijd geen algemene (communautaire) analyse van de resultaten van GK-acties voor de periode 1994-1996 uitgevoerd. Een soortgelijk probleem werd door de Rekenkamer in haar vorige audit vastgesteld (31). Een aantal halftijdse evaluatieverslagen, bijvoorbeeld het halftijdse evaluatieverslag van Beieren (Duitsland) over het operationele programma onder doelstelling 3 (1994-1999) (32), geeft echter een uitvoerige analyse van de acties voor vrouwen, het aantal vrouwelijke deelnemers en de herintredingspercentages. Al geven de evaluaties niet veel aanwijzingen over de algemene strategie, toch blijkt uit het Beierse verslag dat het mogelijk is zinvolle gegevens over de tenuitvoerlegging van het GK-beleid te verstrekken en dat projecten voor de herintegratie van vrouwen op de arbeidsmarkt meer succes hadden dan die voor mannen.

22. In Griekenland zijn er slechts weinig statistische gegevens over werkzoekende vrouwen beschikbaar, aangezien de arbeidsbureaus niet zijn opgezet zoals in de operationele programma's is gepland. Als gevolg daarvan is er geen onderzoek geweest naar bijvoorbeeld de opleidingsbehoeften van vrouwen, en is evenmin bekeken of de gegeven cursussen aan hun behoeften voldeden. Er waren dus weinig gegevens beschikbaar om vast te kunnen stellen of de maatregelen al dan niet succes hebben gehad. Hoewel er indicatoren waren gegeven, zijn er geen evaluaties uitgevoerd om te beoordelen of hieraan is voldaan. Over het algemeen is de betrouwbaarheid van de door de lidstaten vastgestelde indicatoren niet bestudeerd en verkeert het evaluatiesysteem nog in een ontwikkelingsstadium.

Medefinanciering

23. In verscheidene lidstaten (33) bestaat het grootste deel van de nationale medefinanciering uit werkloosheids- en sociale uitkeringen en is zij niet rechtstreeks aan de opleidingsinspanningen gekoppeld. Hoewel de cursist soms een klein extra bedrag ontvangt voor het volgen van een opleiding, heeft het grootste deel van de uitkering niets te maken met de beroepsopleidingsactiviteit en zou deze toch wel zijn uitbetaald als werkloosheids- of sociale uitkering. De hoogte van de nationale medefinanciering varieert dus per cursist en is afhankelijk van zijn of haar sociale uitkering. Naast het verschijnsel dat de algemene bedragen die voor opleidingsactiviteiten beschikbaar zijn hierdoor kleiner worden, betekent deze situatie dat de nationale overheid (34) de opleidingscursussen en dergelijke minder controleert, omdat er geen nationale financieringsmiddelen mee zijn gemoeid.

24. Deze wijze van medefinanciering kan gevolgen hebben voor de toegang van vrouwen tot GK-acties. In een aantal lidstaten zijn werkloosheidsuitkeringen gebaseerd op het arbeidsverleden van de begunstigde. Als een vrouw weinig arbeidservaring heeft (dat wil zeggen als zij herintreedster is) en haar echtgenoot heeft een baan, kan het voorkomen dat zij geen recht heeft op een werkloosheidsuitkering of op opleidingstoelagen. Deze doelgroep heeft dus extra problemen om op nationaal niveau medefinancieringsmiddelen te ontvangen.

25. In enkele lidstaten (35) draagt de nationale overheid niet stelselmatig en volledig bij aan de financiering van begeleidende maatregelen die noodzakelijk zijn voor een doeltreffende opleiding, zoals kinderopvang en het vervoer van en naar huis waar geen geschikt vervoer aanwezig is. Deze kosten zijn vooral moeilijk op te brengen voor vrouwen in sociale achterstandssituaties; of zij een cursus kunnen volgen kan dan ook afhangen van dergelijke financiële ondersteuning. Gezien de invloed ervan op de GK-acties, moet de Commissie in samenwerking met de lidstaten ervoor zorgen dat door het ESF gesteunde projecten deze uiterst belangrijke steun ontvangen.

HET WERKGELEGENHEIDSINITIATIEF NOW

De rol van het werkgelegenheidsinitiatief NOW

26. De controle van NOW-projecten betrof de periode 1995-1997 van het huidige CB, die eind 1997 of in de loop van 1998 afgerond hadden moeten worden.

27. De besluiten ter vaststelling van de nationale programma's voor NOW werden pas ver in 1994 genomen, wat zorgde voor een vertraging in de tenuitvoerlegging van het initiatief. Bovendien waren de beoordelingen van de reeds uitgevoerde projecten als gevolg van vertragingen in de afronding van de NOW-programma's in de voorgaande periode (1990-1993) in de meeste gevallen niet beschikbaar, wat een negatieve weerslag had op de nieuwe planning. Er bestond ook geen continuïteit tussen beide periodes (36). Zo werd in Frankrijk de nationale technische bijstand, die voornamelijk uit de begroting van de Gemeenschap werd gefinancierd, bijna een jaar lang stopgezet wegens vertragingen in de planning en financiering, wat ook een belemmering vormde voor het gebruik van de resultaten van de voorgaande periode.

Implementatie van NOW

28. De gecontroleerde NOW-projecten hadden vooral in Frankrijk te lijden onder vertragingen bij de betaling als gevolg van trage administratieve procedures (37). Voor de contracten die in november of december 1995 van kracht werden, zijn de eerste betalingen pas in oktober 1997 verricht. De opleidingsinstituten zeiden dat zij leningen moesten afsluiten overeenkomend met één jaar financiering, hetgeen extra kosten voor de projecten met zich meebracht; sommige waren van plan hun betrokkenheid bij NOW in de toekomst te beperken.

29. Een aantal projecten in Beieren (Duitsland) ontvangt pas enkele maanden na de start de definitieve goedkeuring van de overheid. Tot die tijd moet men het stellen met een voorlopige goedkeuring, die zelf soms ook pas na de start van het project wordt gegeven. Dit leidt tot onzekerheden en vaak tot hogere kosten aangezien contractanten gebruik maken van externe kortlopende contracten totdat alles is geregeld. Om de problemen met de vertragingen in de financiering, die soms wel vijf tot zes maanden kunnen duren, het hoofd te bieden, heeft de Beierse overheid een voorschotfonds voor het ESF ingesteld. Desondanks zijn er nog altijd vertragingen soms oplopend tot een aantal maanden in de betaling van het "voorschot" voor een project.

30. In Italië nam de selectie en definitieve goedkeuring van NOW-projecten in 1995 ongeveer een jaar meer in beslag dan in andere lidstaten. De uiterste termijn voor het indienen van projecten was 20 juni 1995. De projecten konden niet van start gaan of werden gefinancierd tot de nationale medefinanciering was goedgekeurd. Pas in april 1996 werden voorlopige goedkeuringen afgegeven, maar met de eis de voorstellen te herformuleren om de verlangde bedragen te verlagen.

31. Alle in Italië gecontroleerde projecten hadden met dit probleem te kampen, wat aanvankelijk heeft geleid tot grensoverschrijdende partnerschappen zonder Italiaanse partner. Later, toen de partnerschappen tot stand waren gekomen, hebben de niet-Italiaanse partners hun contracten tussen september en december 1997 afgerond waardoor de Italiaanse partners hun aandeel enkele maanden later alleen moesten afmaken.

32. Het is ook nodig ervoor te zorgen dat de projecten en aspiraties afgestemd zijn op werkelijke kansen op een baan, vooral voor de cursisten die op enige afstand van werkgelegenheidscentra wonen. Dit bleek uit een project in het Verenigd Koninkrijk, waar van de oorspronkelijke 17 cursisten er na de opleiding slechts één een (deeltijd) baan vond. De totale kosten van het project bedroegen ongeveer 364 000 ECU, waarvan zo'n 99 000 ECU door het ESF was gefinancierd.

Toepassing van het grensoverschrijdende aspect

33. De mededeling van de Commissie die de criteria aangeeft waaraan projecten moeten voldoen om onder het communautaire werkgelegenheidsinitiatief NOW te worden goedgekeurd (38) stelt transnationale partnerschappen als een voorwaarde. Tussen de lidstaten bestaan grote verschillen wat betreft opleidingsmethoden, werkpraktijken en nationaal beleid voor de integratie van vrouwen en voor GK. Uitwisseling van ervaringen heeft dus zeker zin. Het transnationale aspect van NOW is erop gericht dit te vergemakkelijken, maar het is noodzakelijk de tenuitvoerlegging ervan grondig te verbeteren.

34. Een grensoverschrijdend partnerschap wordt niet als zodanig goedgekeurd. Elke lidstaat keurt het project op zijn eigen grondgebied goed, onafhankelijk van het partnerschap. Geen enkele van de oorspronkelijke partners van een Frans project kreeg van zijn eigen nationale overheid goedkeuring. De huidige partners die voor de oorspronkelijke partners in de plaats zijn gekomen, hebben belangen in de sectoren ecologie, windkracht, tuinbouw, werkgelegenheid op het platteland, industriële olie en regionale planning, en hebben weinig gemeenschappelijk met de Franse partner die werkzaam is op het gebied van de thuiszorg.

35. De voorbereiding van een project in Nederland vond plaats met de geplande partners uit Spanje, Portugal en Ierland, maar die uit Spanje en Portugal werden niet door hun nationale overheid geselecteerd. Uiteindelijk werden er vervangende partners gevonden in Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland, maar het evenwicht was verstoord en het project liep 15 maanden vertraging op. Het bureau technische bijstand in het Verenigd Koninkrijk (39) heeft geraamd dat ongeveer twee derde van de goedgekeurde Britse projecten (1994-1996) ten minste één van de oorspronkelijke partners had verloren.

36. De meeste lidstaten hebben geen specifieke eisen wat betreft het percentage dat aan transnationaliteit wordt besteed, maar in Frankrijk moet hiervoor 15 à 20 % van de projectbegroting worden gereserveerd. Pas ver in 1997 gaf de Commissie richtlijnen over de tenuitvoerlegging van transnationaliteit. In het ideale geval zouden alle partners hun contracten met de andere partners moeten uitwisselen, zodat eenieder inzicht heeft in de verantwoordelijkheden van de ander en in de begrote bedragen. Dit is niet gebeurd: momenteel wordt geen informatie over de begrotingen van iedere partner tussen de lidstaten of de partners uitgewisseld, wat tot coördinatieproblemen heeft geleid en kan leiden tot geldverspilling. Een dergelijke uitwisseling had ook een goede beoordeling van de mate van succes van het grensoverschrijdende aspect mogelijk gemaakt.

37. Transnationale NOW-partnerschappen hebben geen leider of iemand die verantwoordelijk is voor het beheer van elk transnationaal partnerschap, een tekortkoming die eveneens voor verspilling kan zorgen. De in de lidstaten gecontroleerde projecten toonden zwakke punten, zoals het ontbreken van heldere richtsnoeren over de coördinatie, partners die geen contact met elkaar zochten en de opleiding die niet op de geplande wijze werd afgerond. De verwachte resultaten bleven dan ook uit.

38. Uit een analyse van de Rekenkamer blijkt dat men geneigd is partners uit buurlanden te kiezen. Teneinde de uitwisseling van zoveel mogelijk verschillende ervaringen tussen de lidstaten en de verbreiding van de beste praktijken mogelijk te maken, zouden de Commissie en het EU-bureau technische bijstand partnerschappen over de hele Europese Unie actief moeten stimuleren (40). Tot op heden is dat niet gebeurd.

39. Een groot deel van de uitgaven van NOW-projecten die onder de post transnationaliteit vallen heeft betrekking op reis- en verblijfkosten en de kosten voor de ontvangst van partners, met inbegrip van uitgaven voor tolken. Er zijn echter geen duidelijke regels over welke uitgaven er kunnen worden gedeclareerd en door welke partner, met name wat de ontvangst- en vertaalkosten betreft. Dergelijke onzekerheden zouden door EU-regels moeten worden weggenomen. Wanneer er uitgaven worden gedeclareerd voor grensoverschrijdende activiteiten, kan de Commissie bijvoorbeeld verlangen dat er bewijsstukken worden overgelegd (een certificaat of iets dergelijks) zodat datzelfde bedrag niet ook door een van de overige partners kan worden gedeclareerd. Bovendien moet de Commissie transnationale controles bij projectpartners uitvoeren. Eind 1997 had de Commissie dergelijke controles voor NOW-uitgaven niet verricht (41).

40. Werk dat is uitgevoerd ter voorbereiding van een projectvoorstel voordat dit wordt ingediend, komt niet voor vergoeding in aanmerking. Projectbeheerders (projectleiders) proberen daarom soms kosten van voorbereiding van voorstellen voor nieuwe projecten op andere projecten te verhalen. In 1996 bracht men in Frankrijk de kosten van voorbereiding en indiening van een voorstel onder een ander programma (Leonardo) ten laste van een NOW-project. Ook in Griekenland is de voorbereiding van andere projecten door een NOW-project gefinancierd. Dit geeft aan dat projecten niet op de juiste manier worden gecontroleerd.

41. Over bepaalde grensoverschrijdende aspecten bestaat nog altijd onzekerheid, zoals het probleem van de auteursrechten, het fabricagerecht en het recht op de financiële vruchten van de samenwerking en het recht of de plicht om de resultaten te publiceren. De Commissie moet deze punten verduidelijken, aangezien de onzekerheid een efficiënte verbreiding van de resultaten van de samenwerking in de weg staat.

Technische bijstand (TB)

42. TB onder het NOW-programma bestaat uit nationale ondersteunende agentschappen in iedere lidstaat en uit technische bijstand op Europees niveau, dat door een bureau in Brussel wordt verzorgd. Uit een analyse van de Rekenkamer van het functioneren van het EU-bureau TB (voor NOW) blijkt dat het beheer mettertijd is verbeterd. Voor de periode 1994-1996 was er echter pas in maart 1996 een lijst beschikbaar van de in de lidstaten goedgekeurde projecten (42).

43. De Commissie moet het systeem versterken en volledig ontwikkelen om ervoor te zorgen dat de verkregen resultaten op zo groot mogelijke schaal worden benut. Bij succesvolle projecten moet gedacht worden aan navolging in breder verband, dat wil zeggen integratie van de resultaten in de zogenaamde "mainstream"-programma's van het ESF. Er bestond voor de gecontroleerde projecten geen verplichting deze aspecten op te nemen en te begroten. De Rekenkamer is van mening dat dit wel het geval zou moeten zijn. Het ontbreken van een projectleider betekent dat het veel moeilijker is de resultaten op te sommen en er gebruik van te maken. Bovendien bevatten verscheidene projecten geen bijzonderheden over de wijze waarop de resultaten zouden worden verspreid.

44. In Frankrijk en Nederland wisten de meeste gecontroleerde projectleiders niet welk soort hulp zij van hun nationaal of regionaal ondersteunend bureau kunnen krijgen; zij verkozen het om zich rechtstreeks tot hun eigen contactorganisaties in het buitenland te wenden.

Controlebevindingen in de lidstaten

45. De ESF-verordening biedt de mogelijkheid tot het voeren van acties ter modernisering van beroepsopleidingstelsels. In Italië waren twee van de vijf gecontroleerde NOW-projecten gericht op een verbetering van bepaalde opleidingsinstituten. Vrouwen profiteerden niet rechtstreeks van de verleende subsidie. De nationale vertegenwoordigers verklaarden dat een dergelijke financiering niet ongewoon was en was bedoeld om het absorptieniveau van kredieten te verhogen, aangezien de organisatie en uitvoering van projecten voor de opleiding van medewerkers van opleidingsinstituten minder tijd kost dan opleidingsactiviteiten voor de herintreding van vrouwen. De Commissie dient een dergelijke aanwending van NOW-middelen zeer kritisch te onderzoeken.

46. In een ander NOW-project bestond de doelgroep uit 135 vrouwelijke gemeenteambtenaren. Er kunnen vraagtekens worden gezet bij de subsidiabiliteit van deze actie, die gericht was op GK bij de lokale overheid, aangezien deze niet plaatsvond in een D1 regio. Bovendien kwamen de cursisten zo te zien niet voor steun in aanmerking, omdat zij noch werkloos waren, noch met werkloosheid werden bedreigd. In haar antwoord op paragraaf 7.26 van het Jaarverslag van de Rekenkamer over het begrotingsjaar 1996 verklaarde de Commissie dat de ESF-financiering van een opleiding aan ambtenaren in Zweden een uitzondering vormde. Dit punt is in de nieuwe selectiecriteria niet tot aller tevredenheid opgelost. De Commissie dient in dit verband een duidelijk en voor de hele EU geldend standpunt in te nemen.

47. Een Frans project dat begroot was op 318 000 ECU, waarvan 143 000 ECU aan ESF-steun, was bedoeld om vrouwen met weinig of geen opleiding te helpen hun eigen bedrijfje op te zetten. Voor iedere cursiste werden dertig uren begeleiding en counseling in de vorm van modules ingepland. Hoewel het hoogst onwaarschijnlijk is dat 30 uren volstaan om voldoende te leren over lokale wetgeving, werving, personeelsbeleid, bedrijfsongevallen, belastingheffing, boekhouding, verzekeringen enzovoort, hebben maar weinig deelneemsters alle modules afgemaakt. De meesten hebben echter wel deelgenomen aan een verblijf van een week in Spanje of Italië, dat door het project werd gefinancierd. Dergelijke slechte planning kan tot geldverspilling leiden.

48. In een NOW-project in Spanje (totale projectkosten 40 000 ECU) verstrekte de Kamer van Koophandel advies en informatie aan vrouwen die een eigen bedrijf wilden starten of verbeteren. De Kamer wist echter niet dat de regionale overheid in de buurt een soortgelijk project financierde (totale kosten 110 000 ECU) onder hun operationeel programma voor doelstelling 1. Een koppeling van beide projecten had de kwaliteit en de doeltreffendheid ervan verhoogd.

49. Er zijn ook voorbeelden van onjuiste declaraties. In de uitgaven van een Spaans project is de volledige aanschafprijs van computerapparatuur ter waarde van 11 500 ECU opgenomen, terwijl enkel de afschrijvingskosten van ongeveer 4 000 ECU hadden mogen worden gedeclareerd. Bij het reeds eerder genoemde Franse project kon men geen bewijsstukken of verklaringen overleggen voor hotelkosten noch voor toelagen ten laste van het project, en werden de reiskosten tweemaal gedeclareerd.

50. Elf van de 17 nationale halftijdse evaluatieverslagen over het CI Werkgelegenheid (met inbegrip van NOW) werden pas halverwege 1997 opgesteld. Ten tijde van deze audit (eind 1997 tot en met begin 1998) waren de verslagen van Italië en Griekenland nog altijd niet beschikbaar. De halftijdse resultaten werden echter door de toezichtcomités besproken, hetgeen in combinatie met de verslagen over technische bijstand (die op tijd klaar waren) de vertragingen bij de indiening van enkele nationale halftijdse verslagen enigszins compenseerde. In oktober 1997 stelde de Commissie, met gebruikmaking van de beschikbare gegevens, een ontwerpverslag op over GK, dat met de lidstaten moest worden besproken en waarvan de definitieve versie in juni 1998 werd gepubliceerd. Gezien de problemen die de Rekenkamer heeft vastgesteld, vooral in verband met het grensoverschrijdende aspect valt het te betreuren dat sommige lidstaten hun verslagen met vertraging hebben ingediend.

HET PROGRAMMA GELIJKE KANSEN 1996-2000

51. Uit de controle van de Rekenkamer bleek dat er geen duidelijk verschil bestond tussen projecten onder het GK-programma en ESF-acties, met name onder het werkgelegenheidsinitiatief NOW of proefprojecten onder het ESF-hoofdprogramma. Dit leidt tot coördinatieproblemen en stelt de waarde van dergelijke apart onder dit programma uitgevoerde projecten ter discussie. De Rekenkamer trof tekortkomingen aan bij een aantal projecten, vooral in verband met transnationaliteit en ofschoon de beheerskosten hoog waren, moest er een betere controle op de projecten komen.

Beheer van het programma

52. Toezicht op het programma is in handen van de Commissie, die daarin wordt bijgestaan door een bestuurlijk comité bestaande uit 18 leden (nationale ambtenaren), een voorzitter (Commissie) en een secretaris. Daarnaast bestaat er een raadgevend comité voor GK, dat een andere opdracht heeft dan het bestuurlijk comité, dat 46 leden en 23 waarnemers telt. Beide comités komen regelmatig in Brussel bijeen, met dienovereenkomstige kosten. Gezien het aantal te beheren projecten en de beleidslijnen die onder het GK-programma moeten worden ontwikkeld, zou stroomlijning het beheer ten goede komen; de Commissie zou met de lidstaten beide comités onder de loep moeten nemen.

53. Ofschoon de Commissie de informatie over het algemeen een week voor de bijeenkomst naar het bestuurlijk comité heeft gezonden, was dit voor de leden soms te laat om zich naar behoren op de vergaderingen voor te kunnen bereiden.

Verlening van technische bijstand

54. De Commissie heeft het dagelijkse operationele beheer van het GK-programma, inclusief het beheer van, en het financiële toezicht op de projecten uitbesteed. De betalingskredieten voor het GK-programma bedragen jaarlijks ongeveer 6,5 Mio ECU. Het TB-contract, dat de enige activiteit van het EU-bureau TB omvat (43), kost 3,1 Mio ECU per jaar; 1,2 Mio ECU daarvan is voor personeels- en huishoudelijke uitgaven. Dit staat in geen verhouding tot de middelen die moeten worden beheerd. (Het saldo van 1,9 Mio ECU is bestemd voor verspreiding, studiebijeenkomsten, enz.)

55. Begrotingslijn B3-4 0 1 2 die de operationele uitgaven voor het GK-programma dekt, legt een bedrag van maximaal 1,75 Mio ECU vast "ter dekking van de uitgaven voor studies, bijeenkomsten van deskundigen, conferenties en congressen, voorlichting en publicaties die rechtstreeks samenhangen met de verwezenlijking van de doelstelling van de actie waarvan zij een integraal onderdeel zijn, met uitzondering van die welke vallen onder het beheer van deze acties of de administratie in het algemeen". De rechtstreeks door de Commissie aangegane betalingsverplichtingen voor bovengenoemde acties bedroegen in 1997 in totaal 1 386 526 ECU. Daarnaast was er echter een betalingsverplichting aan het EU-bureau TB van 1 509 396 ECU, die ook voor deze activiteiten van het programma werd gebruikt. De begrotingslimiet van 1,75 Mio ECU werd dus met ongeveer 1,1 Mio ECU overschreden.

56. Het contract werd door de Commissie in juni 1997 gecontroleerd. Er werd een follow-up gehouden teneinde de verschillende opgeworpen kwesties op te lossen, maar een aantal problemen zoals subcontracten met deskundigen, ondoorzichtige selectieprocedures en forfaitaire honoraria blijft bestaan.

57. De aanbestedingsprocedure voor het verlenen van TB is in het Publicatieblad verschenen. De geselecteerde inschrijver kreeg een contract van een jaar, dat viermaal kon worden verlengd voor een periode van telkens een jaar en een vijfde maal voor een termijn van zes maanden (in totaal derhalve vijf en een half jaar) voor een totaalbedrag van 16,8 Mio ECU. De voorwaarden van het contract van de Commissie zijn niet duidelijk. Zoals de Commissie zelf in haar eigen audit heeft opgemerkt, heeft zij in het contract vastgelegd dat zij tot maximaal het in het contract genoemde bedrag zal uitbetalen, maar dat zij niet heeft toegelicht hoe de uitgaven onder het contract moeten worden berekend. Dit heeft voor vertragingen bij de goedkeuring van de declaratie van het EU-bureau TB gezorgd. In maart 1998 had de Commissie nog altijd niet het verschuldigde bedrag vastgesteld voor het eerste jaar van het contract, dat op 18 juli 1997 eindigde.

58. Het programmabeheer werd door het EU-bureau TB gedeeltelijk onderaanbesteed. In het eerste jaar van het contract met een van de moedermaatschappijen van het bureau werd een subcontract van 55 000 ECU getekend, dat voor het tweede jaar tot 164 450 ECU is verhoogd voor personeel. Deze in het contract vastgelegde bedragen werden door het EU-bureau TB uitbetaald zonder rekening van of de nodige onderbouwing door de moedermaatschappij voor de werkuren van haar personeel ten behoeve van het EU-bureau TB. De Commissie heeft de Rekenkamer meegedeeld dat zij maatregelen heeft getroffen om ervoor te zorgen dat in de toekomst passend bewijsmateriaal kan worden opgeëist.

59. Het eerste contract tussen de Commissie en de geselecteerde inschrijver werd op 19 juli 1996 getekend, waarbij laatstgenoemde het Europese TB-bureau werd. Dezelfde dag heeft de manager van het zojuist benoemde bureau een coördinator aangesteld voor 31 500 FRF per maand en heeft laatstgenoemde een contract voor 85 000 ECU per jaar met de manager van het bureau getekend voor het verlenen van beheersdiensten. Er kleven duidelijk financiële risico's aan een dergelijk type overeenkomsten. De Rekenkamer beveelt aan dat dergelijke contracten worden ondertekend door de raad van bestuur van het ESV.

60. Voor bovengenoemd arbeidscontract werd tijdens het eerste jaar het verschil tussen het bedrag in ECU in het contract van het TB-bureau met de Commissie, en het bedrag in Franse frank in het arbeidscontract met het bureau na de contractuele periode uitbetaald aan de moedermaatschappij waar de coördinator het tweede jaar in dienst was en niet aan de betrokken persoon.

61. Andere personen kregen contracten van het EU-bureau TB ter uitvoering van hun werk. Zij ontvingen brutobedragen, zonder enige onderbouwing van het werk dat zij hebben verricht in de vorm van een rekening of ander bewijsmateriaal.

62. Als deel van de financiële controle op de projecten verifieert het EU-bureau TB de einddeclaraties en zendt deze ter goedkeuring naar de Commissie. Het totaalbedrag wordt dan aan het EU-bureau overgemaakt, die daaruit iedere contractant betaalt. In januari 1998 had de Commissie nog geen efficiënte systemen opgezet voor de eindbetalingen. De meeste van de 68 projecten waren op 30 juni 1997 afgesloten. Pas op 16 december heeft de Commissie van het EU-bureau TB een betalingsverzoek voor 28 projecten ontvangen. Op 1 april 1998 waren slechts 13 projecten betaald. Deze vertragingen waren te wijten aan een inefficiënt beheer, aangezien de Commissie pas het EU-bureau uitbetaalt wanneer alle projectdeclaraties zijn ontvangen en goedgekeurd.

63. Er heeft geen communautaire evaluatie van de projectresultaten plaatsgevonden. De evaluatie was beperkt tot een "eigen beoordeling" door de contractant, die deel uitmaakt van het eindverslag dat in juli 1997 is ingediend.

64. Het EU-bureau TB was ook betrokken bij de selectie van twaalf (uit een honderdtal ingediende) onderzoekscontracten voor verschillende onderwerpen die onder het GK-programma worden gefinancierd. Een Franse professor die krachtens een van de contracten verantwoordelijk was voor het onderzoek, was tot een jaar voor de ondertekening van het contract lid van het bestuur van een van de twee organisaties die het EU-bureau TB samen hebben opgericht. In dat bijzondere geval had het bureau een belangenconflict moeten melden. Hoewel het contract met een Franse universiteit werd gesloten, werden de betalingen rechtstreeks naar de betrokken persoon overgemaakt.

65. Op verzoek van de Commissie heeft het EU-bureau TB ook voor een totaalbedrag van 365 000 ECU een aantal juridische en GK-deskundigen gecontracteerd. De betalingen werden overeenkomstig de contractbepalingen in fases verricht, zonder rekening of gelijkwaardig financieel bewijsmateriaal. Bovendien werden de deskundigen zelf betaald in plaats van de universiteit of een ander orgaan waarmee het contract voor het leveren van de expertise was gesloten.

Transnationaliteit

66. De 15e overweging in het besluit van de Raad betreffende het GK-programma stelt dat "een actief partnerschap tussen de Commissie (. . .) en de niet-gouvernementele organisaties (. . .) moet worden bevorderd". De hoofdreden van het bestaan van een door de Commissie beheerd EU-programma is immers het grensoverschrijdende aspect, aangezien alleen dit het enige onderscheid vormt tussen projecten onder dit programma en proefprojecten onder het ESF-hoofdprogramma (44). Bij het merendeel van de gecontroleerde projecten van het GK-programma worden noch verantwoordelijkheden van elke afzonderlijke partner noch de toewijzingen uit de projectbegroting echter vastgelegd. De Commissie had, gebruikmakend van haar uitvoerende bevoegdheden, passende regels neer kunnen leggen (45).

67. Zoals ook opgemaakt kan worden uit de projectbeschrijvingen is grensoverschrijdende informatieverspreiding een van de hoofddoelen van het programma. Uit de gecontroleerde projecten in de lidstaten onder het GK-programma bleek echter dat de aan verspreiding bestede bedragen ontoereikend waren en in geen verhouding stonden tot de overige uitgaven. Zonder verspreiding van de resultaten is de projectinvestering voor een groot deel weggegooid geld aangezien hun uitwerking dan bijzonder beperkt blijft.

Projectbeheer door het EU-bureau TB

68. In het begin gaf het EU-bureau TB vaak geen antwoord op vragen van contractanten of was het bureau laat met het geven van begeleiding. Dit kan negatieve gevolgen hebben voor het welslagen van de tenuitvoerlegging van projecten door contractanten. Deze situatie is verbeterd, aangezien het EU-bureau TB meer ervaring heeft gekregen in projectbeheer.

69. De door het bureau afgegeven contracten gingen per 1 oktober 1996 in, maar waren vaak pas in december 1996 of januari 1997 getekend. Soms waren de ondertekende contracten niet gedateerd. Vertegenwoordigers van de Commissie beweerden dat het antedateren van contracten vanwege de tijdsdruk noodzakelijk was omdat de jaarlijkse kredieten anders wellicht ongebruikt zouden blijven. Dit is apert tegen de regels. Voor de contractanten betekende deze onzekerheid dat zij zich niet konden binden, waardoor de projecten nog meer vertraging opliepen.

70. Het feit dat een Duits project met een vertraging van drie maanden van start ging, omdat het contract laat werd ondertekend, heeft een negatieve invloed gehad op de doeltreffendheid ervan. Begin 1998, toen de controle werd uitgevoerd, waren andere lidstaten niet van de resultaten op de hoogte hoewel een soortgelijk project in Nederland liep. In zulke omstandigheden dreigt het gevaar van verspilling van EU-middelen.

71. Er is weinig langetermijnplanning geweest. Steun aan het Europese netwerk IRIS, dat in het tweede programma (1988-1992) van de Commissie is opgezet en dat tot doel had de contacten tussen beroepsopleidingsorganen en de uitwisseling van deskundigheid en ervaring over de opleiding van vrouwen te vergemakkelijken, is halverwege 1995 door de Commissie gestaakt. Hetzelfde geschiedde met de medefinanciering onder het tweede en derde programma van de Commissie van een netwerk van peuterscholen, dat in het GK-programma (1996-2000) werd stopgezet. Ook is in het derde programma van de Commissie een netwerk van GK-deskundigen opgezet, dat onder het GK-programma evenmin werd voortgezet. Zelfs in het huidige programma heeft het ontbreken van een langetermijnplanning tot verspilling geleid; een ontworpen Internet-site werd halverwege 1997 stopgezet nadat hiervoor zo'n 24 600 ECU was uitgegeven. In elk van deze voorbeelden hebben de investeringen dus weinig opgebracht (een zwak punt dat ook door het Economisch en Sociaal Comité is gemeld) (46).

72. Uit het onderzoek is ook gebleken dat een consultant onder twee contracten werkte en organisator was van een ander contract. Uit de teksten van de verrichte studies blijkt dat er betalingen zijn verricht voor varianten van hetzelfde verslag over de positie van vrouwen. De Commissie moet het risico van meervoudige financiering onder het GK-programma bestuderen.

73. Een ander project bestond uit het analyseren en publiceren van de vier pagina's van het Handvest van Rome over GK. Er waren hiervoor acht deskundigen aangetrokken, maar de contractant was niet in staat ieders afzonderlijke rol te rechtvaardigen. Vijf maanden lang werden een mailing- en een gegevensinvoerdeskundige betaald (18 000 ECU in totaal) om 2 300 adressen in te voeren en de adressenlabels voor te bereiden - adressen die al in ten minste één ander project onder het GK-programma beschikbaar waren. Voorts is 30 600 ECU uitgegeven aan honoraria voor de projectleider en de directeur.

CONCLUSIE

74. De Rekenkamer heeft verscheidene waardevolle GK-opleidingsacties gesignaleerd en de Commissie heeft, in samenwerking met de lidstaten, vorderingen gemaakt wat betreft de ontwikkeling en de tenuitvoerlegging van het GK-beleid. Desalniettemin heeft de tenuitvoerlegging van het GK-beleid onder het ESF-hoofdprogramma, het werkgelegenheidsinitiatief NOW en het GK-programma geleden onder een aantal tekortkomingen. De Commissie moet zich samen met de lidstaten en de partners meer inspannen om de politieke doelstellingen op dit terrein te bewerkstelligen en de invloed van de communautaire acties te vergroten.

75. Het onderzoek wijst uit dat de Commissie de algemene strategie voor de ontwikkeling en tenuitvoerlegging van het GK-beleid moet verbeteren en dat er behoefte is aan het vaststellen van duidelijke doelstellingen en aan het wegnemen van juridische onzekerheden ten aanzien van het auteursrecht en ten aanzien van de vraag hoever gegaan mag worden bij het doorvoeren van positieve actie.

76. De coördinatie tussen de ESF-eenheden en de GK-eenheid van de Commissie was onvoldoende. Ook was er onvoldoende overleg tussen, en sturing vanuit de eenheid GK en de ambtenaren die in de lidstaten voor het GK-beleid verantwoordelijk zijn. Samen met de problemen die op het gebied van de transnationaliteit zijn vastgesteld heeft dit remmend gewerkt op de overdracht van de beste praktijken binnen de EU.

77. Al waren de initiatieven van de Commissie voor het volgen en beoordelen van het GK-beleid in het mainstream ESF een goede stap voorwaarts, de invloed ervan was gering omdat zij zo laat kwamen (februari 1996). Voorts zou de Commissie, in samenwerking met de lidstaten, ervoor moeten zorgen dat volledige en betrouwbare gegevens beschikbaar zijn voor de beoordeling van de resultaten en de ontwikkeling van de GK-strategie.

78. De audit heeft een aantal tekortkomingen in het ontwerp en de tenuitvoerlegging van projecten ter bevordering van GK, die momenteel slechts 1,6 % van de ESF-uitgaven uitmaken, aan het licht gebracht. Het is daarom van groot belang een degelijke en doelgerichte planning voor de gewenste verhoging van deze uitgaven tot 15 % op te stellen.

79. De Rekenkamer adviseert de Commissie het TB-contract voor het GK-actieprogramma zorgvuldig te bestuderen, met inbegrip van de selectieprocedures en de contractuele voorwaarden.

Dit verslag werd door de Rekenkamer te Luxemburg vastgesteld te harer zitting van 14 en 15 oktober 1998.

Voor de Rekenkamer

Bernhard FRIEDMANN

Voorzitter

(1) Jaarverslag van de Rekenkamer over het begrotingsjaar 1991, hoofdstuk 8.

(2) Verslag van de eenheid Observatie en beoordeling van DG V van de Commissie, opgesteld door een consultant: "Methodology paper for the evaluation of the provision for EO between Men and Women in ESF interventions", naar de Rekenkamer gezonden op 18 mei 1998.

(3) Het acroniem NOW staat voor "New Opportunities for Women" (nieuwe kansen voor vrouwen).

(4) Tabel - Participatie van vrouwen op de arbeidsmarkt en in ESF-interventies, publicatie van de Europese Commissie, "Werkgelegenheid in Europa 1997", blz. 33.

(5) De beroepsbevolking is het totaal van werkenden en niet-werkenden die hiervoor wel in aanmerking komen.

(6) Eurostat, september 1997.

(7) Zie het eerste verslag van de Commissie (1996) over gelijke kansen, blz. 32-34, en Beieren, Duitsland, halftijds evaluatieverslag doelstelling 3 (ISG Institut 1996, blz. 9): 161 000 vrouwen waren als werkloos geregistreerd, plus 40 000-50 000 niet-geregistreerde vrouwen die echter wel werk zochten.

(8) Bron: verslag van de Commissie over ESF-workshop in Birmingham van 26 tot 28 mei 1998, door M.C. Lefebvre.

(9) Het verslag gelijke kansen 1994-1996 betreffende het operationele programma voor doelstelling 3 in Nederland en een onderzoek van het ministerie van Arbeid van Beieren (Duitsland) onderstrepen het hoge percentage alleenstaande moeders.

(10) De zesde overweging in de resolutie van de Raad van 2 december 1996 betreffende de integratie van gelijke kansen voor mannen en vrouwen - "mainstreaming" in de Europese Structuurfondsen (PB C 386 van 20.12.1996, blz. 1) wijst erop dat de bevordering van gelijke kansen op de arbeidsmarkt een specifieke taak van het ESF is. In de negende en elfde overweging wordt gemeld dat het raadzaam is een actievere benadering aan te moedigen; artikel 3, lid 1 ter, verzoekt de Commissie en de lidstaten gelijke kansen in de Structuurfondsen te bevorderen door dit aspect in alle gefinancierde acties op te nemen en door specifieke acties voor vrouwen te voeren.

(11) 21 en 22 november 1997.

(12) Verordening (EEG) nr. 2081/93 van de Raad van 20 juli 1993, artikel 7 (PB L 193 van 31.7.1993).

(13) Zie ook het Jaarverslag van de Rekenkamer over het begrotingsjaar 1991, paragraaf 8.39.

(14) Verordening (EEG) nr. 2081/93 van de Raad van 20 juli 1993, artikel 7: "De acties (. . .) moeten in overeenstemming zijn met (. . .) de toepassing van het beginsel van gelijke kansen voor mannen en vrouwen." Artikel 3, lid 2: "Het ESF draagt (. . .) met name bij tot (. . .) de bevordering van gelijke kansen op de arbeidsmarkt."

(15) Mededeling van de Commissie "Integratie van de gelijke kansen voor vrouwen en mannen in alle communautaire beleidsvormen en acties", paragraaf 3, blz. 20 (COM(96) 67 def. van 21 februari 1996).

(16) Gids voor intern gebruik bij de Commissie.

(17) Voortgangsverslag van de Commissie inzake de follow-up van de mededeling: "Integratie van de gelijke kansen voor vrouwen en mannen in alle communautaire beleidsvormen en acties" (COM(98) 122 def. van 4 maart 1998).

(18) Zie het Jaarverslag van de Rekenkamer over het begrotingsjaar 1995, paragrafen 6.44-6.49.

(19) Mededeling van 1 oktober 1997 (COM(97) 497 def).

(20) Zie ook het Jaarverslag van de Rekenkamer over het begrotingsjaar 1991, paragraaf 8.20.

(21) ESF Info-review nr. 1, februari 1997, blz. 6.

(22) Verslag van de Evaluatie- en Observatie-eenheid van DG V van de Commissie, opgesteld door een consultant: "Methodology paper for the evaluation of the provision for EO between Men and Women in ESF interventions", paragraaf 2.1, naar de Rekenkamer gezonden op 18 mei 1998.

(23) Door de Commissie in 1997 goedgekeurd.

(24) De resolutie van het Europees Parlement en het advies van het Economisch en Sociaal Comité over het eerste verslag van de Commissie over gelijke kansen voor mannen en vrouwen in de Europese Unie - 1996 (PB C 304 van 6.10.1997, respectievelijk PB C 296 van 29.9.1997).

(25) Voortgangsverslag van de Commissie inzake de follow-up van de mededeling: "Integratie van de gelijke kansen voor vrouwen en mannen in alle communautaire beleidsvormen en acties" (COM(98) 122 def. van 4 maart 1998).

(26) Werkdocument COM(98) 131 van maart 1998 en redes van commissaris Flynn voor het Parlement en de Raad in maart/april 1998.

(27) Eurostat, oktober 1997.

(28) Er kunnen opleidingsacties worden gegeven die specifieke voordelen voor vrouwen beogen, teneinde te komen tot een volledige gelijke behandeling.

(29) In artikel 2 van het Verdrag van Amsterdam en in het nieuwe artikel 141 in de geconsolideerde tekst is het doel van gelijke behandeling van vrouwen en mannen op alle terreinen opgenomen. De artikelen 1, 3 en 7 van Verordening (EEG) nr. 2081/93 van de Raad van 20 juli 1993 noemen GK een voorwaarde voor ESF-medefinanciering.

(30) In het verslag van de Commissie door M.C. Lefebvre over de ESF-workshop in Birmingham van 26 tot 28 mei 1998 staat dat: "Hitherto, [dat wil zeggen vóór de jurisprudentie van het Hof in 1997] EU action in favour of women had no solid legal basis".

(31) Zie het Jaarverslag van de Rekenkamer over het begrotingsjaar 1991, paragrafen 8.16 en volgende.

(32) Evaluatieverslag van het operationele programma voor doelstelling 3, Beieren, Duitsland (1994-1999), december 1996.

(33) Met name in Denemarken, Duitsland en Nederland, maar voor een groot deel ook in de meeste andere lidstaten.

(34) Met name in Frankrijk en Duitsland.

(35) Dit is in enkele Franse en Duitse operationele programma's vastgesteld.

(36) Ook in de voorgaande audit werd een gebrek aan continuïteit vastgesteld. Zie het Jaarverslag van de Rekenkamer over het begrotingsjaar 1991, paragraaf 8.33.

(37) Zie ook het Jaarverslag van de Rekenkamer over het begrotingsjaar 1991, paragraaf 8.8.

(38) Besluit van de Commissie van 15 juni 1994 (PB C 180 van 1.7.1994).

(39) ECOTEC Research and Consulting Ltd.

(40) Het Italiaanse nationale steunbureau voor NOW (Isfol) meldde in zijn verslag over transnationaliteit dat de knowhow moet worden overgedragen aan regio's van doelstelling 1.

(41) Zie ook het Jaarverslag van de Rekenkamer over het begrotingsjaar 1996, paragrafen 7.20-7.29.

(42) Zie ook het Jaarverslag van de Rekenkamer over het begrotingsjaar 1991, paragraaf 8.38, wat betreft de verlening van technische bijstand.

(43) Anima (Europees Samenwerkingsverband ESV).

(44) Zie artikel 4, lid 1, onder a), van Besluit 95/593/EG van de Raad van 22 december 1995 betreffende een communautair actieprogramma op middellange termijn inzake gelijke kansen voor mannen en vrouwen (1996-2000).

(45) Besluit 95/593/EEG van de Raad van 22 december 1995, artikel 9.

(46) Voortgangsverslag van de Commissie inzake de follow-up van de mededeling: "Integratie van de gelijke kansen voor vrouwen en mannen in alle communautaire beleidsvormen en acties" (COM(98) 122 def. van 4 maart 1998).

ANTWOORDEN VAN DE COMMISSIE

INLEIDING

Vrouwen op de arbeidsmarkt

6. Naast de twee aanbevelingen van de Raad die door de Rekenkamer worden genoemd, heeft de Raad een derde doelstelling geformuleerd: vergemakkelijking van de herinpassing van mannen en vrouwen op de arbeidsmarkt en bevordering van hun carrières na een inactieve periode.

SAMENVATTING VAN DE BEVINDINGEN

8.

- Gelijke kansen voor mannen en vrouwen zijn al een aantal jaren een politieke prioriteit op communautair niveau. De werkzaamheden op het gebied van gelijke kansen omvatten wettelijke maatregelen (bv. bepalingen in het Verdrag van Amsterdam, richtlijnen, mededelingen van de Commissie), administratieve maatregelen (bv. Gemeenschappelijke groep voor gelijke kansen, Werkgroep van ambtenaren voor gender mainstreaming; aan beide groepen nemen alle diensten van de Commissie deel), ontwikkeling van instrumenten (bv. een modelgids voor de gendereffectbeoordeling, een instrument voor de evaluatie van het effect van de structurele maatregelen op de gelijke kansen) en een zeer actief voorlichtingsbeleid in de gehele Europese Unie. Met name de tenuitvoerlegging van de mainstreaming-aanpak (1) heeft geleid tot een prominentere plaats van gelijke kansen op de communautaire agenda (werkgelegenheidsrichtsnoeren, voorstel voor hervorming van de Structuurfondsen).

- Zowel de communautaire programma's op het gebied van het ESF als die op het gebied van gelijke kansen (GK) moeten volgens de regelgeving worden geëvalueerd. Dit gebeurt dan ook, inclusief voor het communautair programma op het gebied van GK. De resultaten van de voorgaande programma's (het derde GK-programma, thematische evaluatie van het ESF in 1993) zijn uiteraard beschikbaar. Wat betreft de resultaten van de huidige programma's: alleen de tussentijdse evaluatie van het ESF is voltooid (in maart 1998). De Commissie heeft een overzicht van de resultaten op het gebied van gelijkekansenaangelegenheden samengesteld (2).

- De door de Rekenkamer genoemde begeleidende maatregelen van opleidingsacties (vervoer, kinderopvang) komen voor steun uit het ESF in aanmerking. In een beperkt aantal gevallen kan het voorkomen dat in de overzichten van de kosten per uur van de opleidingsactie geen rekening wordt gehouden met begeleidende maatregelen zoals kinderopvang. De Commissie is het met de Rekenkamer eens dat dit wel het geval zou moeten zijn.

9. NOW-projecten kunnen uitsluitend definitief worden goedgekeurd wanneer ten minste één partner in een andere lidstaat is gevonden. De tenuitvoerlegging van de transnationaliteit wordt beschreven in de door de Rekenkamer genoemde gids. Deze bevat praktijkvoorbeelden en richtsnoeren en is op grote schaal door de nationale ondersteunende structuren onder de initiatiefnemers van de projecten verspreid.

In het geval van het communautaire actieprogramma wordt artikel 4 van het besluit van de Raad aangevuld door de bijlage, waarin de in aanmerking komende activiteiten en het vereiste inzake de transnationaliteit van deze activiteiten meer in detail worden beschreven. De meerwaarde van het programma is dan ook gelegen in de identificatie en de uitwisseling van informatie en ervaringen over goede praktijken op het gebied van gelijke kansen. Om in het kader van dit programma voor steun in aanmerking te komen, moeten de programma's onder meer op het niveau van de Europese Unie een meerwaarde hebben, d.w.z. zij moeten transnationale uitwisselingen mogelijk maken. Voorts wordt het begrip transnationaliteit beschreven en toegelicht in de oproep tot het indienen van voorstellen, die in het Publicatieblad wordt gepubliceerd, en in de richtsnoeren die samen met het aanvraagformulier aan de aanvragers worden toegezonden (zie bijlagen, afdeling III van de oproep tot het indienen van voorstellen, afdeling II van de richtsnoeren).

Het toepassingsgebied van het communautaire actieprogramma op het gebied van gelijke kansen is veel breder dan dat van het ESF. De projecten die de gelijke kansen buiten de arbeidsmarkt bevorderen, kunnen uitsluitend via dit programma medefinanciering ontvangen. De meerwaarde ervan is dus evident.

10.

- De termijnen waarbinnen de terbeschikkingstelling van de kredieten aan de initiatiefnemers van de projecten plaatsvindt, zijn voor NOW en voor het communautair actieprogramma inzake gelijke kansen verschillend. In het eerste geval is de Commissie verantwoordelijk voor de tenuitvoerlegging van de programma's, maar niet van de projecten, zodat de middelen via de lidstaten worden betaald. Het betaaltraject is lang, zodat zich in de lidstaten vertragingen kunnen voordoen. In het tweede geval beheert de Commissie de projecten rechtstreeks, en zij neemt de betalingstermijnen in acht (zie de antwoorden op de door de Rekenkamer genoemde specifieke punten hieronder).

- Voor NOW bestaat een zeer volledige technische bijstandsstructuur die bestaat uit een bureau in Brussel, nationale bureaus in elke lidstaat en in sommige lidstaten zelfs regionale bureaus. Voor het communautair actieprogramma inzake gelijke kansen is een op maat gesneden technische bijstandsstructuur gecreëerd. Na een controle van de Commissie zijn de bepalingen van een overeenkomst tussen haar en het bureau voor technische bijstand van het actieprogramma inzake gelijke kansen gewijzigd om het beheer ervan te verbeteren.

ALGEMENE OPERATIONELE PROGRAMMA'S VAN HET ESF

Gebrek aan een strategie voor gelijke kansen

11.

- Met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel geschiedt het beheer van de operationele programma's in partnerschap met de lidstaten, die in de eerste plaats verantwoordelijk zijn voor de manier waarop het gelijkekansenbeleid in de praktijk wordt gebracht.

- Er bestaat wel degelijk een strategie op het gebied van de bevordering van gelijke kansen. Zij omvat drie onderdelen: het hoofdprogramma van het ESF, communautair initiatief NOW en communautair actieprogramma (zie algemene inleiding). Deze tripolaire structuur vereist een goede coördinatie.

- Om deze te waarborgen heeft de Commissie in 1996 een subgroep "Structuurfondsen en gelijke kansen" opgericht (die valt onder de Gemeenschappelijke groep voor gelijke kansen). Zij bestaat uit vertegenwoordigers van de geografische eenheden van de Structuurfondsen en de eenheid die verantwoordelijk is voor gelijke kansen. Voorts bereikte de Werkgroep van ambtenaren voor gender mainstreaming op 15 september 1997 overeenstemming over een gids voor gendereffectbeoordeling (3). Deze werd samengesteld als instrument om de diensten van de Commissie te helpen bij de tenuitvoerlegging van de mededeling van de Commissie inzake de integratie van de gelijke kansen in alle communautaire beleidsvormen en acties (4). Deze gids is een niet-officieel werkdocument en is niet specifiek bedoeld voor ambtenaren die in het kader van het ESF voor GK-activiteiten verantwoordelijk zijn.

- Eind 1997 waren 118 van de 120 tussentijdse evaluatieverslagen beschikbaar. In deze verslagen werd het gelijkekansenvraagstuk besproken, waarbij echter in de meeste gevallen slechts het kwantitatieve aspect aan de orde kwam (aantal deelneemsters aan ESF-acties). In de toekomst moet de kwalitatieve analyse van dit vraagstuk worden verbeterd door bijvoorbeeld vast te stellen door welke factoren vrouwen op de arbeidsmarkt worden benadeeld.

12. Bij de integratieacties moet rekening worden gehouden met de aan de lidstaten toegekende rol om de praktische regels voor de opneming van het gelijkekansenbeginsel in de operationele programma's vast te stellen en om de personen te benoemen die in de toezichthoudende comités zitting hebben.

De problemen op het gebied van de tenuitvoerlegging van zwaartepunt 4 waren de Commissie bekend. Zij had deze kwestie bij vele toezichthoudende comités aangekaart om deze ertoe te brengen dit probleem aan te pakken. Gedurende de looptijd van het EPD werd aanzienlijke vooruitgang geboekt. De Commissie blijft in het kader van het huidige EPD nauwlettend toezien op dit onderdeel van de tenuitvoerlegging om ervoor te zorgen dat dit zwaartepunt ten volle en naar behoren wordt gebruikt.

De Britse autoriteiten hebben onlangs een thematische evaluatie van de gelijke kansen verricht waarvan de resultaten aan het begin van het najaar 1998 worden verwacht.

14. De uitvoering van de genoemde programma's loopt nog, zodat het niet mogelijk is hierover definitieve conclusies te trekken.

15. Tussen de ambtenaren die verantwoordelijk zijn voor GK in de lidstaten en bij de Commissie vindt regelmatig overleg plaats:

- het Raadgevend Comité voor gelijke kansen van mannen en vrouwen is het comité waarin de nationale GK-diensten en de GK-eenheid van de Commissie regelmatig bijeenkomen (5). Het bestaat uit vertegenwoordigers van elke lidstaat, de nationale GK-comités en de sociale partners. Het komt ten minste driemaal per jaar bijeen om advies te geven over de mededeling van de Commissie en over de wenselijkheid van communautaire wetgeving, zodat de Commissie in een vroeg stadium te weten komt of wetgevingsvoorstellen door de lidstaten al dan niet kunnen worden aanvaard. Op deze manier is een partnerschap met de lidstaten tot stand gebracht;

- het Beheerscomité voor de tenuitvoerlegging van het communautair actieprogramma op middellange termijn inzake gelijke kansen voor mannen en vrouwen (1996-2000) bestaat uit vertegenwoordigers van de lidstaten en komt regelmatig bijeen om de algemene richtsnoeren voor de steunverlening door de Gemeenschap te bespreken (6).

16. De Commissie is zich van dit probleem bewust en blijft zich inspannen om het op te lossen.

17. De Commissie heeft bewustmakingsacties op het gebied van het gelijkekansenbeleid georganiseerd waarmee bij de vaststelling van de maatregelen van de operationele programma's van het hoofdprogramma van het ESF rekening is gehouden. Het gelijkekansenbeginsel is namelijk op twee manieren in de programmeringsdocumenten vertaald: enerzijds door de totstandbrenging van specifieke, op vrouwen gerichte maatregelen in het kader van doelstelling 3 en de onderdelen "menselijke hulpbronnen" van doelstelling 1 en anderzijds door de algemene integratie van het gelijkekansenbeginsel in alle maatregelen van de programma's. In de meeste gevallen dienen de specifieke maatregelen ter aanvulling van de algemene aanpak en zijn zij uitsluitend bedoeld voor vrouwen wier inpassing op de arbeidsmarkt het moeilijkst is.

18. De door de Rekenkamer genoemde 1,6 % vertegenwoordigen slechts de kredieten die aan specifieke maatregelen ter bevordering van gelijke kansen zijn toegekend, maar in de meeste gevallen vormen deze maatregelen slechts een aanvulling op de transversale acties ter bevordering van gelijke kansen waarin de programma's voorzien. Voor een evaluatie van het aan gelijkekansenacties toegekende totaalbedrag moet rekening worden gehouden met de twee soorten communautaire acties op dit gebied. De Commissie publiceert elk jaar statistische gegevens over gelijke kansen voor vrouwen en mannen in het "Jaarverslag over gelijke kansen voor vrouwen en mannen in de Europese Unie". Deze publicatie verschaft een goed overzicht van de recente gegevens op dit gebied. Het tweede verslag (over 1997) werd op 13 mei jongstleden door de Commissie goedgekeurd (7). Bovendien publiceert Eurostat regelmatig recente gegevens over gelijke kansen voor mannen en vrouwen in zijn publicatie "Statistics in Focus". In 1997 publiceerde Eurostat de resultaten van de enquête over de loonstructuur (8), die interessante gegevens opleverde over het verschil in beloning tussen de seksen. De Commissie steunt alle inspanningen ter bevordering van de publicatie van meer specifieke gegevens per geslacht. De Commissie zou het dan ook op prijs stellen indien de bevoegde diensten van de lidstaten meer statistische gegevens zouden verstrekken.

19. De Commissie publiceert elk jaar haar verslag Werkgelegenheid in Europa, dat nader ingaat op werkgelegenheidstrends. Zij publiceert tevens het verslag van de groep van deskundigen "Sekse en werkgelegenheid" van het communautair actieprogramma, waarin de arbeidsmarkt in detail wordt onderzocht.

Er zijn veel factoren bekend die het werkloosheidspercentage van vrouwen in de lidstaten kunnen beïnvloeden. Het gaat onder meer om sector, opleiding, dienstverband (voltijds, deeltijds en atypisch) en zorgvoorzieningen. Het Jaarverslag over gelijke kansen voor vrouwen en mannen noemt vele belangrijke factoren voor verschillen tussen de seksen op de arbeidsmarkt (met name in de hoofdstukken 2 en 3). Toch is een uitputtende vergelijkende analyse van alle factoren en onderwerpen niet mogelijk gezien het brede scala van te analyseren onderwerpen, de ongelijke kwaliteit van de bestaande gegevens uit de lidstaten en het beperkte aantal bladzijden van het verslag.

20. De Commissie reageerde op het Kalanke-arrest van het Europese Hof van Justitie door op 27 maart 1996 een mededeling goed te keuren waarin enkele vormen van positieve actie werden uiteengezet (COM(96) 88 def.). Voorts hechtte de Commissie haar goedkeuring aan een voorstel tot wijziging (COM(96) 93) van artikel 2, lid 4, van Richtlijn 76/207/EEG betreffende gelijke behandeling ten aanzien van de toegang tot het arbeidsproces en de promotiekansen en ten aanzien van de arbeidsvoorwaarden, waarop het Kalanke-arrest was gebaseerd. De wijziging beoogde te verduidelijken dat positieve actie voor het ondervertegenwoordigde geslacht in het algemeen verenigbaar was met het Gemeenschapsrecht, mits rekening werd gehouden met de specifieke omstandigheden van een individueel geval. Dit voorstel is in het Europees Parlement en in de Raad besproken, maar er is nog geen beslissing genomen.

Ontbreken van een overzichtsevaluatie

21. Wat de hoofdprogramma's van het ESF betreft, heeft de Commissie ervoor gezorgd dat GK behoort tot het mandaat van de door de toezichthoudende comités aangestelde personen die de programma's evalueren. Deze kwestie is onderzocht en behandeld in bijna alle tussentijdse evaluatieverslagen die door de toezichthoudende comités systematisch zijn besproken, zoals blijkt uit de verwijzing van de Rekenkamer naar Beieren. Een overzicht van de resultaten wordt gegeven in "Conclusies van de tussentijdse evaluaties van het ESF - deel VVI: Gelijke kansen voor mannen en vrouwen bij steunverlening uit het ESF", waarvan in oktober 1997 een eerste ontwerp beschikbaar was. Het eerste jaarverslag van de Commissie over GK mag niet als algeheel evaluatieverslag over het actieprogramma of de ESF-projecten worden beschouwd.

22. Het Griekse arbeidsbureau (OAED) richt momenteel gespecialiseerde centra op die verantwoordelijk zullen zijn voor actief werkgelegenheidsbeleid. Deze zeer belangrijke vernieuwing zal ongetwijfeld positieve gevolgen hebben voor het gelijkekansenbeleid. Voorts wordt thans een evaluatie van de operationele programma's uitgevoerd, zodat de door de Rekenkamer gestelde vragen zullen worden beantwoord.

Wat het meer algemene vraagstuk van de indicatoren betreft, bleek uit de evaluatie halverwege, die tevens betrekking had op de follow-upsystemen, dat aanzienlijke vooruitgang is geboekt ten aanzien van de systematische uitsplitsing van de gegevens tussen mannen en vrouwen. Voor de eigenlijke evaluatieresultaten verwijst de Commissie naar de in punt 20 genoemde werkzaamheden, en zij wijst erop dat deze resultaten uiteraard verband houden met het specifieke karakter van de lidstaat en van de ESF-steunverlening in het kader van elk programma. In de door de diensten van de Commissie verrichte tussentijdse evaluatie van de werkzaamheden wordt geconcludeerd dat de steunverlening de situatie van vrouwen op vijf manieren beïnvloedt. De specifieke acties vallen onder dezelfde evaluatie als de toepassing van het algemene mainstreamingbeginsel.

Medefinanciering

23. Overeenkomstig het bepaalde in artikel 13, lid 3, van de kaderverordening (Verordening (EEG) nr. 2081/93) en artikel 17, lid 2, van de coördinatieverordening (Verordening (EEG) nr. 2082/93) zijn de in aanmerking komende kosten niet beperkt tot opleidingskosten. Ook de bezoldiging van de personen waarop de subsidiabele acties betrekking hebben, komt in aanmerking (artikel 2 van Verordening (EEG) nr. 2084/93). Uiteraard mag deze uitkering alleen worden verricht naar evenredigheid van het aantal uren beroepsopleiding dat is gevolgd. Voor een werkloze kan deze vergoeding plaatsvinden in de vorm van een werkloosheidsuitkering of een uitkering voor levensonderhoud.

Voorts heeft de controle van een project door de nationale of communautaire instanties betrekking op alle uitgaven, inclusief de bezoldiging van stagiaires.

24. De personen die in aanmerking komen voor acties die medefinanciering uit het ESF ontvangen, kunnen voor hun deelneming aan de opleidingscursus altijd een vergoeding krijgen, zelfs wanneer zij geen recht meer hebben op werkloosheidsverzekering. In een beperkt aantal gevallen kunnen de initiatiefnemers echter inderdaad een financieel voordeel behalen door deelnemers met een werkloosheidsuitkering voorrang te verlenen. De Commissie zal het nodige doen om de aandacht van de betrokken lidstaten op dit vraagstuk te vestigen.

25. Begeleidende maatregelen komen voor financiering uit het ESF in aanmerking. In een beperkt aantal gevallen kan het inderdaad voorkomen dat in de vergoeding van de kosten per uur van de opleidingsactie geen rekening wordt gehouden met begeleidende maatregelen zoals kinderopvang. De Commissie is het met de Rekenkamer eens dat dit wel het geval zou moeten zijn.

HET WERKGELEGENHEIDSINITIATIEF NOW

Rol van NOW

27. Doordat de programmeringsperiodes zonder onderbreking op elkaar volgen en de voorbereiding van de programmeringsperiode 1994-1999 voor het einde van de PCI's 1990-1993 is begonnen, zijn de resultaten van de evaluaties achteraf niet beschikbaar, omdat de langetermijneffecten van een structurele maatregel pas verscheidene jaren na het einde ervan kunnen worden beoordeeld. De resultaten van de tussentijdse evaluaties waren trouwens wel beschikbaar, en ook de resultaten van de definitieve evaluatie van de NOW-programma's 1990-1993 waren op tijd beschikbaar voor de selectie van de tweede ronde van projecten in het kader van Werkgelegenheid-NOW in 1997.

In Frankrijk had elk programma voor communautaire initiatieven (PCI) tijdens de eerste programmeringsperiode een bureau voor technische bijstand (BTB). Voor NOW was dat de "Service du Droit des Femmes". Voor de volgende periode hebben de Franse autoriteiten na de goedkeuring van het CB via een aanbestedingsprocedure voor alle PCI's één BTB geselecteerd. De Service du Droit des Femmes heeft deze taak dus afgestaan. De door de Rekenkamer genoemde tussenliggende periode werd gebruikt om de balansen te overleggen.

Implementatie van NOW

28. De Commissie verrichte op 29 december 1994 een eerste betaling aan Frankrijk ten bedrage van 50 % van de totale budgettaire toewijzing voor het eerste jaar waarin NOW operationeel was.

De Commissie erkent dat de Franse betalingsprocedures te langzaam zijn, maar zij wijst erop dat alle begunstigden van het NOW-programma ten tijde van de controle van de Rekenkamer ten minste een betaling uit het ESF hadden ontvangen (de gehele tranche voor 1995 en het eerste voorschot voor 1996).

29. In de regel zijn de projecten begonnen nadat zij definitief door de nationale autoriteiten waren goedgekeurd.

30. De door de Rekenkamer beschreven situatie is niet kenmerkend voor NOW. De Commissie erkent dat de terbeschikkingstelling van de nationale bijdragen aan de Italiaanse projecten die medefinanciering uit het ESF ontvingen, in 1994 en 1995 met vertragingen gepaard ging, maar deze situatie is inmiddels verbeterd.

31. Het probleem van de vertraging bij de terbeschikkingstelling van de nationale medefinanciering is inmiddels opgelost (zie de antwoorden op de punten 7.54 en 7.57 van het Jaarverslag van de Rekenkamer over het begrotingsjaar 1996).

Op voorstel van de Commissie hebben de lidstaten voor de tweede NOW-ronde (1997-1999) overeenstemming bereikt over een gemeenschappelijk tijdschema voor de verschillende etappes van de selectieprocedure: het indienen van voorstellen, de beoordeling en voorlopige selectie door de lidstaten, het zoeken naar een partner in een ander land en de definitieve selectie. Alle lidstaten stemden ermee in het tijdschema toe te passen, en op enkele kleine uitzonderingen na zijn zij daarin geslaagd.

Het belangrijkste voordeel van het gemeenschappelijke tijdschema houdt verband met het grensoverschrijdende karakter. Het gemeenschappelijke tijdschema ging vergezeld van de toezegging van de meeste lidstaten om de indieners in staat te stellen hun voorkeur in verband met de transnationaliteit aan te geven in plaats van hen te verplichten op het aanvraagformulier de naam van hun partners in andere landen te vermelden. Vervolgens werd tijdens het zoeken naar een partner geholpen bij het vormen van partnerschappen tussen voorlopig geselecteerde projecten. Aldus begonnen alle projecten en partnerschappen van de tweede ronde ongeveer tegelijkertijd.

32. Een van de prioriteiten van het werkgelegenheidsinitiatief is dat de programma's van de lidstaten een gecoördineerde aanpak op lokaal niveau moeten stimuleren door alle partijen erbij te betrekken. In de praktijk betekent dit een "bottom-up"-aanpak die meebrengt dat de projecten naar aanleiding van lokale behoeften ontstaan en ten uitvoer worden gelegd door organisaties die dicht bij de doelgroepen staan en die hun verlangens begrijpen.

Het initiatief tracht innovatieve methoden voor het verstrekken van opleiding, begeleiding, voorlichting en advies te testen, innovatief educatief materiaal, netwerken en activiteiten in verband met de oprichting van bedrijven te ontwikkelen en ervoor te zorgen dat deze vernieuwingen deel gaan uitmaken van het beleid. Aldus blijven de resultaten van de betrokken projecten niet beperkt tot de deelnemers aan de cursus, maar kunnen alle huidige en toekomstige cursisten profiteren van de lering die uit het project is getrokken en die helpt bij de ontwikkeling van het arbeidsmarktbeleid in het Verenigd Koninkrijk en andere lidstaten.

Toepassing van het grensoverschrijdende aspect

33. De Commissie is zich ervan bewust dat op het gebied van de toepassing van het grensoverschrijdende aspect nog veel vooruitgang moet worden geboekt.

34. Het belang van het door de Rekenkamer genoemde partnerschap is het verkennen van de verscheidenheid van organisaties en mogelijke toepassingsgebieden van NOW.

35. De Commissie was bekend dat zich tijdens de selectie van de projecten voor de eerste fase van Werkgelegenheid-NOW in de meeste lidstaten dergelijke problemen voordeden, en daarom heeft zij voor de tweede NOW-ronde (1997-1999) het gemeenschappelijke tijdschema en de selectieprocedures voorgesteld die in punt 31 worden genoemd.

36. Hoewel transnationaliteit een essentiële voorwaarde is voor deelneming aan het programma, moet elke lidstaat er in het kader van de selectieprocedure op toezien dat in de begroting van het project voldoende middelen worden uitgetrokken voor de voorgestelde transnationale activiteiten. Elk partnerschap wordt aangemoedigd een werkprogramma voor de transnationale samenwerking op te stellen en vast te stellen welke individuele projecten voor de onderdelen van dit werkprogramma verantwoordelijk zijn. De Commissie zal haar inspanningen intensiveren om deze praktijk in de lidstaten algemeen ingang te doen vinden. Zij wijst er echter op dat elke partner die medefinanciering ontvangt over de feitelijke en financiële uitvoering van zijn deel van het project verantwoording moet afleggen aan de nationale instantie die hem heeft geselecteerd.

37. De NOW-projecten worden uitgevoerd door de initiatiefnemers, doorgaans opleidingsinstellingen of lokale autoriteiten. Als zodanig behoren zij een doorzichtige organisatiestructuur te hebben, zodat de verantwoordelijkheid voor het project duidelijk is afgebakend.

De transnationale partnerschappen moeten zelf beslissen welke werkmethoden zij voor de verschillende projecten hanteren. Sommige partnerschappen hebben een leidinggevende partner aangesteld. De Commissie is echter van mening dat de betrokken partners hierover moeten beslissen. Een dergelijke stap moet dus niet verplicht worden gesteld.

38. In een bepaald aantal gevallen worden de partners geselecteerd met het doel om de communicatie soepel te laten verlopen, en het is dus niet zo verrassend dat voor de projecten partners worden gezocht in lidstaten met een verwante taal of lidstaten die dichtbij liggen. De technische bijstand tracht op nationaal en Europees niveau projecten te koppelen aan andere projecten met een soortgelijk thema, maar uiteindelijk zijn het de personen zelf die de partnerschappen vormen en beslissen met wie zij willen samenwerken.

39. De Commissie is het met de Rekenkamer eens dat beter moet worden gedefinieerd welke uitgaven uit hoofde van de transnationaliteit in aanmerking komen. In dit verband overweegt zij momenteel een nieuwe nota inzake de subsidiabele uitgaven op te stellen.

De Commissie is ook tot dezelfde slotsom als de Rekenkamer gekomen wat betreft de noodzaak om een nieuwe, aan dit soort projecten aangepaste controlemethode in te voeren. De diensten van de Commissie zijn daarom in 1998 begonnen alle partners te controleren die betrokken zijn bij verschillende door haar geselecteerde projecten.

40. De Commissie stemt in met de algemene opmerking van de Rekenkamer. De nationale autoriteiten die voor de selectie van de projecten verantwoordelijk zijn, moeten ervoor zorgen dat een dergelijke situatie zich niet voordoet.

In het door de Rekenkamer genoemde geval in Frankrijk omvatte het Leonardo-project een uitwisseling tussen twee ingenieurs tussen de Franse initiatiefnemer en een Belgisch opleidingsinstituut. De Franse ingenieur heeft trouwens in het kader van het NOW-project cursussen gegeven. De ervaring die hij in het kader van Leonardo in België heeft opgedaan, is dus indirect ten goede gekomen aan de personen die hij in het kader van het NOW-project heeft opgeleid. De Commissie zal dit geval samen met de lidstaat onderzoeken.

41. Aangezien de projecten op nationaal niveau worden goedgekeurd, is op vraagstukken in verband met de intellectuele eigendom en het auteursrecht de nationale en internationale wetgeving van toepassing.

Technische bijstand (TB)

42. Voor de eerste generatie projecten is een lijst van projecten en partners gepubliceerd, maar het bleek nodig voor de tweede generatie (1997-1999) een databank te creëren die onmiddellijk kan worden bijgewerkt.

Voor de tweede generatie projecten heeft het TB-bureau een speciale databank laten ontwerpen waarin de details van alle projecten worden ingevoerd zodra zij voorlopig zijn geselecteerd. Deze databank was operationeel tijdens de in het gemeenschappelijke tijdschema genoemde voorlopige selectie van de projecten (zie punt 31), en alle lidstaten beschikten op tijd over de benodigde software om de gegevens over de door hen geselecteerde projecten in te voeren zodra deze bekend waren.

43. Er bestaan vele systemen om de verkregen resultaten te verspreiden:

1. Van elk project moeten de resultaten worden bekendgemaakt. Dit gebeurt doorgaans op lokaal niveau, maar soms op nationaal of zelfs Europees niveau.

2. De nationale autoriteiten moeten een nationaal plan voor verspreiding en mainstreaming opstellen, inclusief een duidelijke definitie van de doelgroepen voor dergelijke activiteiten en een tijdschema. De lidstaten organiseren activiteiten over de belangrijkste onderwerpen van het initiatief, waarna op grote schaal publicaties en andere producten worden verspreid.

3. In 1997 werden de eerste resultaten van de eerste generatie NOW-projecten besproken en bekrachtigd door een NOW-werkgroep op Europees niveau inzake de oprichting van bedrijven (9). In 1998 heeft de Commissie negen thematische werkgroepen opgericht om de resultaten van de communautaire initiatieven, inclusief NOW, te bespreken en te verspreiden. Zij zullen een bijdrage leveren aan specifieke en algemene publicaties van zowel de Commissie als de lidstaten en verspreidingsacties op Europees niveau organiseren of eraan deelnemen.

44. De door de Rekenkamer genoemde situatie heeft zich bij sommige gecontroleerde initiatiefnemers voorgedaan, hoewel er in de lidstaten nationale en zelfs regionale TB-bureaus zijn. In Frankrijk heeft een evaluatieverslag het gebrek aan contact tussen initiatiefnemers en het BTB aangetoond, hetgeen de totstandbrenging van een momenteel zeer actief regionaal netwerk van BTB's heeft bespoedigd.

Controlebevindingen in de lidstaten

45. Het Italiaanse operationele programma voorzag erin dat in de eerste fase eerst de voorwaarden zouden worden geschapen voor een betere afbakening van de doelgroep. Daarom zijn er projecten geweest die in de eerste plaats gericht waren op de verbetering van de systemen en de bemiddelende organisaties.

46. Aangezien bepaalde diensten kunnen worden geprivatiseerd, met het risico dat het personeel moet worden ingekrompen, kan een opleidingsactie als deze gerechtvaardigd zijn. Ook al is het een aangelegenheid van de gemeente, het is zeer wel mogelijk dat het personeel (de betrokkenen zijn geen ambtenaren) wordt ingekrompen. De vaardigheden die de vrouwelijke werknemers hebben verworven, zijn belangrijk, omdat zij het gevaar van werkloosheid verkleinen en hun, wanneer zij worden ontslagen, betere kansen bieden bij het vinden van een baan.

De opmerkingen van de Rekenkamer in het jaarverslag over 1996 hielden verband met doelstelling 4 en niet met NOW, dat met name valt onder artikel 1, onder d), van Verordening (EEG) nr. 2084/93, die geldt voor het gehele grondgebied van de Gemeenschap.

47. Bij de betrokken opleidingsactie ging het om individuele begeleiding.

Deze vond plaats naar gelang van de behoeften en de kwalificaties van de deelneemsters. Het was dus niet noodzakelijk dat elke deelneemster alle modules volgde.

De deelneemsters zijn geselecteerd op basis van hun bedrijfsplan. Het is normaal dat bezoeken aan het buitenland worden georganiseerd voor het leren van de handelsgebruiken en de methoden om met leveranciers of partners buiten Frankrijk te onderhandelen.

48. Tijdens de volgende vergadering van het toezichthoudend comité zal de Commissie aandringen op betere contacten tussen de initiatiefnemers van NOW-projecten en die van mainstream-projecten met een soortgelijk werkterrein.

49. De door de Rekenkamer genoemde fouten in Spanje en Frankrijk zijn gecorrigeerd.

50. Ondanks de vertraging van enkele evaluatieverslagen heeft de Commissie de werking van de transnationaliteit in de tweede fase van selectie van de projecten verbeterd.

HET PROGRAMMA GELIJKE KANSEN 1996-2000

51.

- Zoals in het antwoord op punt 1 is uiteengezet, zijn de doelstellingen van het GK-programma duidelijk omschreven en onderscheiden van het werkterrein van het ESF. Het werkterrein van het GK-programma is veel breder dan dat van het ESF. Het GK-programma omvat activiteiten met als doel instrumenten en mechanismen te ontwikkelen om het gelijkekansenbeleid algemeen ingang te doen vinden; het bevordert tevens het evenwicht tussen de geslachten onder besluitvormers en schept voorwaarden die het uitoefenen van gelijke rechten vergemakkelijken. Terwijl het GK-programma voornamelijk de uitwisseling, ontwikkeling en overdracht van informatie over en ervaringen met goede praktijken op alle gebieden als doel heeft, is het doel van de ESF-financiering het testen en ten uitvoer leggen van maatregelen in verband met werkgelegenheid en arbeidsmarkt.

- De inhoud van de projecten, de initiatiefnemer en de verkregen resultaten zijn over het algemeen van goede kwaliteit.

Wat de volgens de Rekenkamer gebrekkige transnationaliteit betreft, verwijst de Commissie naar haar antwoord op punt 9. Voor de kosten van het beheer van het programma: zie punt 54.

Beheer van het programma

52. Het Raadgevend Comité is in 1981 opgericht en bestaat uit vertegenwoordigers van elke lidstaat, de nationale GK-organen en de sociale partners. Het stelt de Commissie, de lidstaten en andere belangrijke betrokkenen in staat om regelmatig van gedachten te wisselen over de ontwikkelingen op het gebied van gelijke kansen op Europees en nationaal niveau. Een aantal nationale ambtenaren heeft in beide comités zitting. Met het oog op de kosten die de werkzaamheden van deze comités met zich brengen, tracht de Commissie de vergaderingen ervan in dezelfde week te laten plaatsvinden om de kosten zoveel mogelijk te beperken.

53. De documenten voor een vergadering worden in de regel een week voor de vergadering verzonden.

Het bestuurlijk comité wordt voortdurend op de hoogte gehouden van de tenuitvoerlegging van de projecten. Naast de informatie die tijdens de vergaderingen van het comité wordt verstrekt, wordt aan de leden van het comité ter informatie een kopie van elk uit hun land afkomstige voorstel voor een project toegezonden. Voorts staan de leden op de verzendlijst voor alle publicaties. Bovendien werden het overzicht van de projecten en het jaarboek onmiddellijk na de publicatie aan hen toegezonden, zodat zij een overzicht hadden van alle projecten van het programma.

Verlening van technische bijstand

54.

- Het bureau voor technische bijstand is een Europees economisch samenwerkingsverband (EES) dat door twee partners is opgericht om te reageren op aanbestedingen van de Commissie. Het is dus normaal dat de werkzaamheden ervan zich beperken tot hetgeen is overeengekomen in de met de Commissie gesloten overeenkomst; dit vergemakkelijkt trouwens de controle van de uitgaven.

- Voorts bedroegen de personeels- en huishoudelijke uitgaven in 1997 1 010 337 ECU (het door de Rekenkamer genoemde bedrag van 1,2 miljoen ECU heeft betrekking op de vastleggingskredieten). De werkelijke kosten van het beheer van het programma in 1997, een miljoen ECU, moeten worden afgezet tegen de betalingen in het kader van het communautair actieprogramma voor een jaar, ongeveer 6,5 miljoen ECU. In 1997 is dus 15,4 % van de uitgaven in het kader van dit programma gebruikt voor het beheer ervan, hetgeen redelijk is. De verhouding is gunstiger wanneer de beheerskosten worden afgezet tegen het totaal van de begrotingen van de projecten, want de subsidie van de EU bedraagt slechts 60 % van de totale begroting van een project.

55.

Er moet onderscheid worden gemaakt tussen:

- ondersteunende activiteiten die voornamelijk ten goede komen aan de Commissie, ten bedrage van 1 509 396 ECU, hetgeen onder het maximum van 1,75 miljoen ECU ligt;

- activiteiten (publicaties, studies, studiebijeenkomsten, ateliers) ten bedrage van 1 386 526 ECU die aan de begunstigden van het programma ten goede komen en die niet vallen onder de door de Rekenkamer genoemde begrotingstoelichting.

56. De Commissie blijft zich inspannen om de onvolkomenheden van de met deskundigen gesloten overeenkomsten te verhelpen (doorzichtigheid van de selectie, verantwoording van de uitgaven).

57. Na de controle van de Commissie zijn de contractuele bepalingen voor de periode juli 1997-juli 1998 aangepast. In het contract is voortaan uitdrukkelijk bepaald dat de betalingen worden verricht naar gelang van de kosten die werkelijk door de contractant zijn gemaakt. De Commissie heeft het saldo van het eerste jaar van het contract in april 1998 betaald na een grondige analyse van de door de contractant overgelegde financiële bescheiden, namelijk het overzicht van de voor deze periode werkelijk gemaakte kosten waarvan de Commissie de definitieve versie half februari 1998 heeft ontvangen. Dit overzicht is door een accountant in orde bevonden.

58.

- Het EES gaat voornamelijk op vier gebieden tot uitbesteding over: de organisatie van ateliers en conferenties, de uitvoering van studies, de publicatie van documenten en bepaalde andere activiteiten (secretariaat, aanwerving en administratieve follow-up van bepaalde met de initiatiefnemers gesloten contracten) waarvoor het contracten voor dienstverlening sluit.

- Het EES heeft een van de contracten voor dienstverlening met een moedermaatschappij gesloten. Naar het oordeel van de Commissie zijn dergelijke overeenkomsten mogelijk indien de prijs-kwaliteitverhouding van de verleende dienst gunstig is en de regels van goed financieel beheer worden nageleefd. Voorts is een goede follow-up van deze contracten door de Commissie noodzakelijk. In het door de Rekenkamer genoemde geval was aan deze voorwaarden voldaan, omdat de kosten van de uitbesteding gelijk waren aan de kosten die het EES zou hebben gemaakt wanneer het zelf een dergelijke dienst had verleend.

- Van het in het contract opgenomen bedrag van 55 000 ecu voor het eerste jaar is slechts de helft uitgegeven. De financiële uitvoering van het tweede jaar is nog niet bekend, omdat het contract nog niet is afgelopen.

- Tijdens de controle van de Commissie in juni 1997 is gebleken dat de diensten overeenkomstig de bepalingen van het contract zijn verleend door de twee personen die door de Rekenkamer worden genoemd. Dit geldt ook voor de betalingen.

59. De namen van de beheerder en de coördinator van het project waren vermeld in het voorstel dat het EES in het kader van de aanbestedingsprocedure heeft ingediend en dat vervolgens door de Commissie is goedgekeurd. Zij is het echter met de Rekenkamer eens dat de contracten van deze twee personen eigenlijk hadden moeten worden ondertekend door het bestuur van het EES.

60. Dit feit, dat zich na de controle van de Commissie heeft voorgedaan, zal grondig worden geanalyseerd en de nodige maatregelen zullen worden genomen.

61. Naar aanleiding van de controle van de Commissie is bij de herziening van het contract in 1997 een beter systeem van werktijddeclaraties ingevoerd, waardoor kan worden gecontroleerd of de dienst werkelijk is verleend. In het door de Rekenkamer genoemde geval, dat trouwens na de controle van de Commissie plaatsvond, moet inderdaad een bewijsstuk worden overgelegd om de betaling van de dienst te rechtvaardigen. De Commissie zal in het kader van de follow-up van haar controle nagaan of dit is geschied (zie antwoord op punt 56).

62. In het eerste jaar van de tenuitvoerlegging van het programma moest een groot aantal door de initiatiefnemers ingediende declaraties worden afgehandeld, die grondig zijn gecontroleerd door het bureau voor technische bijstand en de Commissie. Het BTB moest tevens rekening houden met de tijdens de controle van de Commissie gedane aanbevelingen. Als gevolg hiervan zijn de betalingen in mei 1998 afgewikkeld. Om de betalingstermijnen te verkorten heeft de Commissie besloten haar procedure voor het afsluiten van de rekeningen van de projecten te wijzigen en heeft zij een voorlichtingsactie voor de initiatiefnemers georganiseerd ter verbetering van de kwaliteit van de door hen ingediende declaraties.

63. De Commissie heeft getracht om via een aanbestedingsprocedure een externe evaluatie van het programma te laten verrichten. Omdat er geen voorstellen zijn ingediend die aan de vastgestelde criteria voldeden, heeft de aanbesteding tot op heden niet kunnen plaatsvinden. De Commissie zal binnenkort een nieuwe selectieprocedure starten.

64. Wat studies betreft, beslissen de diensten van de Commissie over de selectie van de contractanten. Voor de door de rekenkamer genoemde studie is een contract gesloten tussen het BTB en een universiteit. De Commissie wijst erop dat de uitvoering van de studie en de opmerking van de Rekenkamer over het statuut van de professor die de studie heeft uitgevoerd los van elkaar staan. Voorts had de betrokken persoon op het moment van de ondertekening van het contract tussen de Commissie en de EES geen enkele band met een van de organisaties die het EES hebben opgericht. De betalingen hadden inderdaad aan de universiteit moeten worden overgemaakt, en niet rechtstreeks aan de betrokken persoon. De Commissie heeft deze zaak momenteel in onderzoek.

65. Als bewijs voor hun werkzaamheden hebben de deskundigen bij het bureau voor technische bijstand verslagen over hun activiteiten ingediend, maar het systeem voor de rechtvaardiging van de hiermee gemoeide uitgaven moet nog worden verbeterd. Dankzij de controle van de Commissie kon op dit punt vooruitgang worden geboekt (zie het antwoord op punt 56). De betalingen hadden inderdaad aan de contractant moeten worden verricht (zie het antwoord op punt 64).

Transnationaliteit

66. De Commissie verwijst naar haar antwoorden op de punten 9 en 51.

Het doel van het programma is de uitwisseling van informatie over en ervaringen met goede praktijken op het gebied van gelijke kansen voor mannen en vrouwen. Het grensoverschrijdend partnerschap is een instrument om dit doel te bereiken, maar het is niet strikt noodzakelijk dat elke partnerorganisatie een deel van de begrotingsmiddelen ontvangt. Er kan sprake zijn van transnationaliteit zonder dat dit het geval is. De uitwisselingen zijn van uiteenlopende aard: bilateraal, multilateraal, met of zonder verdeling van de begroting over de partners, met verschillende doelstellingen (uitwisseling van ervaringen, informatie of resultaten, gemeenschappelijke acties enz.).

67. De Commissie is het ermee eens dat de verspreiding van informatie een belangrijk doel van het programma is. Het werkprogramma voor 1998 voorziet dan ook in speciale initiatieven om de verspreiding van de resultaten van projecten te ondersteunen.

De verspreiding van de informatie vindt niet alleen in het kader van de projecten plaats, maar ook via verschillende publicaties, de media en de deelneming van de Commissie aan studiebijeenkomsten en conferenties. De informatie over het programma en de resultaten van de projecten worden aan de 7 000 adressen toegezonden die op de verzendlijst van het programma voorkomen.

Voorts hebben de activiteiten van bepaalde projecten een langetermijnkarakter, zodat de verspreiding van de informatie, de resultaten en de producten in de volgende contractperiodes kan plaatsvinden.

Projectbeheer door het EU-bureau TB

68. Tussen de initiatiefnemers van projecten en het bureau voor technische bijstand vinden dagelijkse contacten plaats. Over het algemeen wordt binnen 48 uur geantwoord.

69. Bij de tenuitvoerlegging van het programma was de Commissie gebonden aan een zeer strikt tijdschema: het besluit van de Raad dateert van