Beschikking van de Commissie

van 2 september 2003

waarbij een concentratie verenigbaar wordt verklaard met de gemeenschappelijke markt en de werking van de EER-overeenkomst

(Zaak COMP/M.3083 - GE/Instrumentarium)

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2003) 3156)

(Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2004/322/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 57,

Gelet op Verordening (EEG) nr. 4064/89 van 21 december 1989 van de Raad betreffende de controle op concentraties van ondernemingen(1), laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 1310/97(2), en met name op artikel 8, lid 2,

Gezien het besluit van de Commissie van 3 april 2003 om in deze zaak de procedure in te leiden,

Na raadpleging van het Adviescomité voor concentraties(3),

Gezien het eindverslag van de raadadviseur-auditeur in deze zaak(4),

Overwegende hetgeen volgt:

(1) Op 28 februari 2003 ontving de Commissie een aanmelding van een voorgenomen concentratie in de zin van artikel 4 van Verordening (EEG) nr. 4064/89 ("concentratieverordening"), waarin het volgende wordt medegedeeld: de Amerikaanse onderneming General Electric Company (hierna "GE" genoemd) is voornemens de volledige zeggenschap over de Finse onderneming Instrumentarium OYJ (hierna: "Instrumentarium") te verkrijgen door middel van een vrijwillig openbaar overnamebod dat op 18 december 2002 is aangekondigd.

(2) Na onderzoek van de aanmelding heeft de Commissie op 3 april 2003 vastgesteld dat de aangemelde transactie binnen het toepassingsgebied van de concentratieverordening valt en aanleiding geeft tot ernstige twijfel omtrent de verenigbaarheid ervan met de gemeenschappelijke markt en de EER-overeenkomst. De Commissie heeft bijgevolg de procedure van artikel 6, lid 1, onder c), van de concentratieverordening ingeleid.

(3) Op 28 april 2003 heeft de Commissie een beschikking gegeven krachtens artikel 11, lid 5, van de concentratieverordening wegens het feit dat GE geen volledige informatie had verstrekt na een verzoek om inlichtingen van 7 april 2003, inzonderheid betreffende biedingen en andere gegevens die noodzakelijk waren om de concurrentiepositie van GE op de markten voor patiëntmonitoren, mammografieapparaten en C-bogen te bepalen. GE was verzocht de informatie voor 14 april 2003 aan te leveren. GE verschafte de gevraagde informatie op 15 mei 2003. Dienovereenkomstig werden krachtens artikel 9 van Verordening (EG) nr. 447/98 van de Commissie van 1 maart 1998 betreffende de aanmeldingen, de termijnen en het horen van betrokkenen en derden overeenkomstig Verordening (EEG) nr. 4064/89 van de Raad betreffende de controle op concentraties van ondernemingen(5), de termijnen die zijn vastgesteld in artikel 10, leden 1 en 3, van de concentratieverordening gedurende 18 dagen opgeschort.

(4) Nadat de Commissie de zaak grondig heeft onderzocht, is zij tot de conclusie gekomen dat het aangemelde concentratievoornemen weliswaar kan leiden tot een machtspositie, waardoor de daadwerkelijke mededinging op een wezenlijk deel van de gemeenschappelijke markt aanzienlijk wordt belemmerd, maar dat de door de partijen aangegane verplichtingen ervoor zorgen dat de mededingingsbezwaren tegen de concentratie worden weggenomen.

(5) Het adviescomité heeft het concept van deze beschikking op 12 augustus 2003 besproken.

I. DE PARTIJEN

(6) GE is als gediversifieerde onderneming werkzaam op het gebied van productie, technologie en dienstverlening in verscheidene sectoren, waaronder die van medische systemen. GE Medical Systems is gespecialiseerd in diagnostische beeldvormingstechnologie, waaronder patiëntmonitoren en verwante diensten en producten ten behoeve van de gezondheidszorg.

(7) Instrumentarium houdt zich bezig met de ontwikkeling, productie en verkoop van medische apparatuur en technologie voor de sectoren anesthesie en kritische zorg waaronder patiëntmonitoren en in het bijzonder anesthesieapparaten onder de namen Datex-Ohmeda, Spacelabs Medical en Ziehm.

II. DE TRANSACTIE EN DE CONCENTRATIE

(8) De voorgenomen transactie betreft het verwerven van de uitsluitende zeggenschap over Instrumentarium door GE. De verwerving, op grond van een op 18 december 2002 door de partijen ondertekende samenvoegingsovereenkomst, kwam tot stand door middel van een vrijwillig openbaar overnamebod, gedaan door een nieuw opgerichte Finse onderneming die een volledige dochter is van GE.

(9) Op basis van het voorgaande vormt de voorgenomen transactie waarbij GE de uitsluitende zeggenschap verwerft over Instrumentarium een concentratie in de zin van artikel 3, lid 1, onder b), van de concentratieverordening.

III. COMMUNAUTAIRE DIMENSIE

(10) De betrokken ondernemingen hebben wereldwijd een gezamenlijke omzet van meer dan 5 miljard EUR (GE 141023 miljoen EUR en Instrumentarium 1163,8 miljoen EUR in 2001)(6). GE en Instrumentarium hebben een totale communautaire omzet van ieder meer dan 250 miljoen EUR (GE [...](7) miljoen EUR en Instrumentarium [...]* miljoen EUR in 2001), maar zij behalen niet meer dan tweederde van hun totale communautaire omzet in één en dezelfde lidstaat. De aangemelde concentratie heeft derhalve een communautaire dimensie in de zin van artikel 1, lid 2, van de concentratieverordening.

IV. TOETSING VAN DE AANGEMELDE CONCENTRATIE AAN HET MEDEDINGINGSRECHT

DE RELEVANTE MARKTEN

A. DE RELEVANTE PRODUCTMARKTEN

(11) De voorgenomen concentratie heeft betrekking op het gebied van medische apparatuur, waarbij de sectoren patiëntmonitoren, mobiele C-bogen en mammografieapparatuur de belangrijkste marktsegmenten zijn waarvoor de aangekondigde transactie gevolgen zal hebben.

1. Patiëntmonitoren

Algemene beschrijving van de producten

(12) Patiëntmonitoren zijn apparaten waarmee fysiologische parameters worden gemeten die het welzijn van de patiënt weergeven. Deze metingen vinden plaats tijdens de behandeling of het herstel van de patiënt. Op de patiënt aangebrachte sensoren registreren verschillende parameters (elektrische, mechanische en chemische processen) die in elektrische signalen worden omgezet en in beeld worden gebracht op een scherm (of een computeruitdraai). De parameters zijn vitale functies, die uiteenlopen van zeer elementair (bijvoorbeeld temperatuurmeting) tot uiterst geavanceerd (bijvoorbeeld een elektro-encefalogram). Patiëntmonitoren kunnen een aantal parameters tegelijk meten en worden gebruikt in combinatie met andere medische apparatuur, in het bijzonder met beademingsapparatuur, anesthesieapparaten en in sommige gevallen met klinische informatiesystemen.

(13) Patiëntmonitoren worden geconfigureerd of in modules verkocht. Bij geconfigureerde monitoren worden de parameters tijdens het productieproces ingebouwd voor de levensduur van de monitor. Modulaire monitoren zijn voorzien van een display en een centrale eenheid die een processor en een aantal sleuven bevat waarin modules kunnen worden aangebracht om verschillende parameters te meten.

Onderscheid tussen de verschillende typen monitoren

(14) De aanmeldende partij heeft verklaard dat patiëntmonitoren op diverse zorgafdelingen in een ziekenhuis worden gebruikt en dat de te meten parameters op de zorgafdeling bepalend zijn voor de benodigde kenmerken van de monitor. Het aandeel van de fuserende partijen en de aanschafprocessen verschillen per sector; er is sprake van prijsverschillen en het is moeilijk om een reputatie als betrouwbaar leverancier op te bouwen.

(15) In dit verband stelt de aanmeldende partij een segmentatie voor, waarbij drie markten kunnen worden onderscheiden: i) PO-monitoren (peri-operatieve monitoren), ii) CC-monitoren (Critical Care Monitoren of monitoren voor kritieke zorg) en iii) GW-monitoren (General Ward Monitoren of monitoren voor algemene afdelingen).

(16) PO-monitoren worden gebruikt in de peri-operatieve omgeving, dat wil zeggen voornamelijk in operatiekamers ("OK"), inductiekamers en verkoeverkamers (Post-anaesthesia Care Units of "PACU"). Tijdens operaties die onder algehele narcose plaatsvinden kan dit type monitor op de anesthesieapparatuur worden aangesloten voor een constante controle van de in- en uitgeademde gassen. Hierdoor wordt het juiste narcoseniveau bewaakt en een optimale genezingskans bevorderd. PO-monitoren zijn doorgaans voorzien van specifieke modules waarmee parameters gemeten kunnen worden die niet in CC's gebruikt worden, zoals ademhalingsgassen (O2, CO2, N2O), narcosegassen (in combinatie met anesthesieapparatuur), BIS (een parameter die de effecten van narcose op de patiënt meet) en neuromusculaire transmissie (de respons van de patiënt op stimulering van de zenuwen en plaatselijke obstructie). Andere bewakingsfuncties worden bepaald door de complexiteit van de operatie. In tegenstelling tot CC-monitoren worden PO-monitoren nog niet frequent toegepast in netwerken met andere zorgafdelingen in het ziekenhuis.

(17) CC-monitoren worden toegepast op ziekenhuisafdelingen waar intensieve zorg vereist is, zoals op de intensive care units ("ICU"), neonatale intensive care units ("NICU"), hartbewakingsunits ("CCU") en units voor spoedeisende hulp ("ER"). Dit type monitor meet doorgaans een groot aantal parameters dat ook door de PO-monitor wordt gemeten, zoals ECG (elektrocardiogram), SpO2 (zuurstofverzadiging van hemoglobine), NH3P (niet-invasieve bloeddruk), IBP (invasieve bloeddruk), temperatuur, CO2 of hartminuutvolume, maar niet de effecten die narcose op patiënten heeft. CC-monitoren zijn vaak in een netwerk geplaatst en gekoppeld aan een centraal station waar de gegevens verwerkt of opgeslagen worden en waar de vitale functies van de patiënt op afstand gecontroleerd worden.

(18) GW-monitoren zijn minder complex dan PO- en CC-monitoren en meten slechts elementaire parameters zoals NIBP, SpO2, temperatuur en ECG. Dit type monitor wordt gebruikt voor subacute verrichtingen op algemeen medische en chirurgische afdelingen of op de afdeling verloskunde. GW-monitoren zijn doorgaans niet modulair maar geconfigureerd en kunnen aan een centraal station gekoppeld of als losse units gebruikt worden. Aangezien niet alle patiënten op een algemene afdeling hoeven te worden bewaakt, kunnen de monitoren van het ene naar het andere bed verplaatst worden, al naar gelang de bewakingsbehoefte van de patiënt; vandaar dat de monitoren fysiek gemakkelijk verplaatsbaar moeten zijn.

(19) Het marktonderzoek heeft de segmentatie van de productmarkt voor patiëntmonitoren zoals ingediend door de aanmeldende partij, bevestigd. De argumenten ter onderbouwing van deze definitie van de productmarkt blijken zowel uit de vraag- als de aanbodzijde. Aangezien de markt voor GW-monitoren niet beïnvloed wordt (Instrumentarium is niet actief in deze markt), richt de analyse zich alleen op de PO- en CC-markt.

i) Afwegingen ten aanzien van de vraag

(20) Ten eerste zijn de technische vereisten van PO-monitoren zo specifiek dat ze - ook al kunnen PO-monitoren soms in de CC-omgeving worden gebruikt - in de meeste gevallen niet gebruikt kunnen worden als substituut voor CC-monitoren. Deze technische vereisten zijn niet alleen terug te voeren op de specifieke typen parameters die in de diverse zorgafdelingen moeten worden gemeten, maar ook op de netwerkmogelijkheden en vereiste fysieke eigenschappen(8).

(21) Ten aanzien van de substitueerbaarheid van CC-monitoren door PO-monitoren en omgekeerd wijst het onderzoek uit dat ieder type monitor uitsluitend wordt gebruikt in de daarvoor bedoelde zorgsector, vanwege de oorspronkelijke specificaties en parameters die op het moment van aankoop vereist waren(9).

(22) Verder is gebleken dat, zoals de aanmeldende partij al benadrukte, deze verschillen in technische vereisten tot uitdrukking komen in de prijsverschillen tussen de drie segmenten(10).

(23) Ook de koopbeslissing is van segment tot segment verschillend. Uit het marktonderzoek blijkt dat het voornamelijk de anesthesist is die beslist over de technische specificaties van PO-monitoren. Voor CC-monitoren geldt dat de clinici van de betreffende afdelingen (ICU, NICU of CCU) een grote invloed hebben op de uiteindelijke koopbeslissing(11). Bovendien blijkt dat voor de aanschaf van apparatuur door ziekenhuizen of door de overheden die verantwoordelijk zijn voor het inkoopbeleid van ziekenhuizen, voor iedere zorgafdeling afzonderlijke inschrijvingen worden georganiseerd, waarbij van geval tot geval rekening wordt gehouden met de bijzondere specificaties(12).

(24) Daarbij is het in de sector gebruikelijk (zoals blijkt uit studies door onafhankelijke adviseurs en de fabrikanten zelf) om de algemene markt voor patiëntmonitoren in te delen aan de hand van de betrokken zorgafdelingen.

(25) Er bestaan ook belangrijke verschillen ten aanzien van het gebruikte type software. De software bepaalt de instellingen van de monitoren (waarschuwingen, algoritmeprestatie of rapportageconfiguraties), die direct in verband staan met het beoogde gebruik van de monitor, dat wil zeggen met de zorgafdeling. Het feit dat patiënten doorgaans slechts een paar uur op de OK-afdeling verblijven, maar dagen of zelfs weken op de CC-afdeling leidt tot verschillende softwareconfiguraties en verschillende behoeften wat betreft de tijdschaal voor afgedrukte rapporten.

ii) Afwegingen ten aanzien van het aanbod

(26) De aanmeldende partij stelt dat de overstap van de ene monitor naar de andere uit het oogpunt van de fabricage eenvoudig is en weinig kosten met zich meebrengt. Monitoren voor verschillende zorgafdelingen kunnen op dezelfde productiesystemen worden geproduceerd. Bovendien houden de meeste fabrikanten van monitoren zich voornamelijk bezig met assembleren en betrekken zij een groot deel van hun onderdelen van derden, te weten onderdelenfabrikanten. Samenwerking met derden kan om die reden deze productieflexibiliteit vergroten(13).

(27) Iedere leverancier produceert echter modellen die specifiek voor de PO- of CC-zorgsectoren ontworpen kunnen zijn. Sommige spelers, waaronder de grootste leveranciers, zijn in sommige zorgsectoren actiever dan in andere (vóór de acquisitie van Spacelabs bijvoorbeeld, speelde Instrumentarium slechts een marginale rol in het aanbod van CC-monitoren en net als Siemens is zij niet actief op het gebied van GW-monitoren, terwijl GE en Philips in alle drie de segmenten aanwezig zijn)(14). Het bovenstaande geldt vooral voor de kleine leveranciers, die zich eerder op CC-sectoren richten, aangezien deze markt doorgaans minder technologische hindernissen kent dan de PO-sector.

(28) Uit het marktonderzoek is verder gebleken dat de onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten van leveranciers van monitoren zich richten op de specifieke toepassingen van hun producten en wezenlijk van elkaar verschillen, afhankelijk van de vraag of de producten ontworpen zijn voor de PO- of voor de CC-zorgsector. In dat opzicht hebben de diverse leveranciers aangegeven, dat de jongste innovatieve ontwikkelingen op het gebied van PO-monitoren respectievelijk CC-monitoren inderdaad van elkaar verschillen. Volgens de leveranciers zijn de belangrijkste technologische ontwikkelingen op het gebied van de PO-zorg onder andere de introductie van speciale software en bewakingsnetwerken voor de operatiekamer, geïntegreerde gegevensregistratie tijdens de narcose en specifieke ergonomie. Ook wat de parameters betreft, melden de leveranciers belangrijke ontwikkelingen die bepaald worden door de betrokken markten. Zo betreffen de meest recente innovaties op het gebied van PO-monitoren bijvoorbeeld uitgebreide EEG-metingen en metingen van neuromusculaire activiteit om de effecten van narcose te bepalen. Op het gebied van CC-monitoren richten de technologische ontwikkelingen zich onder andere op de introductie van niet-invasieve parameters voor de meting van hartminuutvolume en bloeddruk. Al deze elementen duiden erop dat er, gezien de kosten van onderzoek en ontwikkeling en de benodigde tijd voor de ontwikkeling van nieuwe producten voor specifiek gebruik in bepaalde zorgsectoren, aanzienlijke technologische hindernissen bestaan voor de vervanging van CC-monitoren door PO-monitoren en omgekeerd.

(29) Ook de marktaandelen van de partijen en hun concurrenten in de verschillende zorgsectoren zijn zeer verschillend en duiden op dezelfde marktsegmentatie. Indien PO- en CC-sectoren tot dezelfde relevante productmarkt zouden behoren, dan zou men een vergelijkbaar marktaandeel per segment verwachten, wat niet het geval is.

(30) Deze feiten geven een duidelijk beeld van de problemen die de overschakeling van het ene naar het andere segment met zich meebrengt. Ten aanzien hiervan stelt(15) de aanmeldende partij het volgende: "De kosten van het overschakelen tussen de verschillende zorgsectoren worden niet alleen bepaald door de kosten en de tijd voor het ontwikkelen van een geschikt product, maar nog meer door de kosten en de tijd die het opbouwen van een reputatie als betrouwbare leverancier binnen een bepaalde sector vergt." Het marktonderzoek heeft inderdaad aangetoond dat reputatie een doorslaggevende factor is bij de besluitvorming of men al dan niet van leverancier zal veranderen(16). Om die reden zal een onderneming die niet aanwezig is in een van de markten waarschijnlijk niet op korte termijn een betrouwbare reputatie kunnen opbouwen voor haar diensten. De problemen waarmee het overschakelen gepaard gaat duiden erop dat de drie gedefinieerde zorgsectoren onderscheiden productmarkten zijn.

(31) In het licht van het bovenstaande vormen PO-, CC- en GW-monitoren afzonderlijke, relevante productmarkten.

2. Anesthesieapparatuur

(32) Anesthesieapparatuur wordt gebruikt om de patiënt tijdens de operatie verdovingsgassen en zuurstof toe te dienen, (indien nodig) te beademen en tijdens de gehele narcoseperiode te bewaken.

(33) In zaak COMP.2861 - Siemens/Draegerwerk/JV(17) concludeerde de commissie dat anesthesieapparatuur in zijn geheel een relevante productmarkt vormt. De belangrijkste argumenten voor deze uitspraak waren de grote differentiatie van het product en de bijzondere specificaties waaraan de apparatuur moet beantwoorden. Het door de Commissie uitgevoerde marktonderzoek heeft geen nieuwe feiten aan het licht gebracht die erop duiden dat deze conclusie niet langer geldig is.

3. Klinische informatiesystemen (CIS)

(34) Volgens de aanmeldende partij worden IT-oplossingen voor medische apparatuur normaliter verdeeld in een drietal systemen: ziekenhuisinformatiesystemen (HIS), klinische informatiesystemen (CIS) en systemen voor medische beeldregistratie (PAC-systemen). CIS worden gebruikt voor de automatisering van dossiers, medische gegevens van patiënten en andere klinische informatie. De activiteiten van de verschillende partijen overlappen elkaar op het gebied van CIS. GE opereert met de producten Centricity Critical Care en Centricity Perioperative in de intensieve zorg en PO-sectoren. Instrumentarium is met de producten Deio en Clinisoft in dezelfde zorgsectoren vertegenwoordigd. Naast CIS is GE ook actief op het gebied van HIS en PACS. Vanuit het perspectief van de vraagzijde kunnen ziekenhuizen die een CIS-product nodig hebben voor geautomatiseerde rapportages, elektronische gegevensuitwisseling tussen verschillende machines en geautomatiseerde patiëntendossiers geen gebruik maken van substitutieproducten. Evenzo heeft CIS, vanuit het perspectief van de aanbodzijde, specifieke kenmerken waardoor het zich onderscheidt van andere typen software, vooral het vermogen om medische elektronische gegevens in real-time uit te wisselen op de plaats van zorgverlening. Bijgevolg is de Commissie ten behoeve van deze beslissing en rekening houdend met het feit dat er sprake is van een opkomende markt, van mening dat er sterke aanwijzingen zijn voor een afzonderlijke CIS-productmarkt.

4. Mobiele C-bogen

Algemene beschrijving van het product

(35) C-bogen zijn mobiele fluoroscopische röntgenapparaten die in ziekenhuizen en klinieken worden gebruikt voor continue, real-time beeldvorming tijdens diagnostische, chirurgische en interveniërende procedures. In tegenstelling tot de algemene röntgenfotografie, die een statische röntgenfoto of röntgenbeeld levert, produceert fluoroscopie een dynamische röntgenfoto of röntgenfilm die de doorstroming van contrastvloeistoffen in diverse lichaamsdelen en organen in beeld brengt.

(36) Een C-boog bestaat uit een stuk metaal in de vorm van de letter C met een röntgenbuis aan het ene uiteinde van de C en een beeldversterker aan het andere uiteinde. De beeldversterker versterkt de door het röntgenapparaat geproduceerde foto, die zonder beeldversterker voor het menselijk oog niet duidelijk waarneembaar zou zijn(18).

(37) C-bogen zijn hetzij grote aan het plafond bevestigde systemen van draaibare stralingskoppen (vaste C-boogsystemen), die een vast onderdeel van de radiologie- en fluoroscopiekamer van een ziekenhuis vormen, hetzij mobiele draaibare stralingskoppen die, bevestigd op een verrijdbaar apparaat, tijdens operaties en medische handelingen(19) naar de patiënt gereden kunnen worden. Mobiele C-bogen worden zowel in de operatiekamer als buiten de PO-units op de hartbewakingsafdeling en intensive care unit gebruikt. Volgens de aanmeldende partij(20) maken vaste fluoroscopische systemen meer dan 80 % van markt voor fluoroscopische röntgenapparatuur uit en mobiele C-bogen minder dan 20 %. Het ligt voor de hand dat de prijs van een vast systeem aanzienlijk hoger kan zijn dan die van een mobiele C-boog. De aanmeldende partij is van mening dat, zelfs indien vaste systemen in technisch opzicht als alternatief voor bepaalde hoogwaardige C-bogen kunnen dienen en in zekere zin concurreren met mobiele systemen, een onderzoek naar de omvang van het marktaandeel van C-bogen in de grotere markt voor fluoroscopische röntgenapparatuur niet nodig is, aangezien er geen concurrentiedreiging bestaat in een smaller gedefinieerde markt voor mobiele C-bogen. GE en Instrumentarium produceren beide mobiele C-bogen, maar Instrumentarium produceert geen vaste C-boogsystemen.

(38) Volgens de aanmeldende partij zijn de meeste mobiele C-bogen op de markt full-size C-bogen, maar zijn er ook mini C-bogen. Mini C-bogen leveren eveneens real-time röntgenbeelden, maar het gebruik van deze apparatuur blijft beperkt tot elementaire orthopedische behandelingen van lichaamsdelen zoals armen en benen. De markt voor mini C-bogen is aanmerkelijk kleiner dan die voor full-size C-bogen. Uit het rapport "US Fluoroscopy and Mobile C-arms Markets"(21) van het industrieel adviesbureau Frost & Sullivan blijkt dat in 2001 941 units werden verhandeld in de Europese markt voor full-size C-bogen, bij een omzet van 63,0 miljoen USD, terwijl de markt voor mini C-bogen bestond uit 49 units met een omzet van 3,0 miljoen USD(22). Ter vergelijking: de Europese markt voor mini C-bogen bedraagt ongeveer 10 % van de Amerikaanse markt(23). Zowel GE als Instrumentarium produceert full-size C-bogen, maar Instrumentarium produceert geen mini C-bogen.

Mogelijk onderscheid tussen verschillende typen mobiele C-bogen

(39) De aanmeldende partij verklaart dat zelfs indien alle full-size C-bogen dezelfde basisfunctie uitvoeren (het tonen van real-time beelden tijdens het onderzoek van lichaamsdelen), er toch een onderscheid tussen mobiele C-bogen mogelijk is, op basis van de medische toepassing waarvoor het apparaat wordt gebruikt, gegeven de mate van complexiteit van de behandeling, de benodigde technische eigenschappen en de prijs van de C-boog.

(40) Naar aanleiding hiervan stelt de aanmeldende partij voor de markt voor mobiele C-bogen als volgt in te delen: i) basis C-bogen, ii) vasculaire C-bogen en iii) cardiologische C-bogen. De aanmeldende partij is echter van mening dat de transactie, ongeacht de overeengekomen marktverdeling (de totale markt voor full-size mobiele C-bogen of de indeling naar toepassing), niet zal leiden tot concurrentiedruk. Beide partijen zijn actief op het gebied van vasculaire en basis C-bogen, maar alleen GE is actief op het gebied van cardiologische C-bogen.

(41) Tot de medische toepassingen waarvoor alle full-size C-bogen met inbegrip van de basis C-bogen kunnen worden gebruikt, behoren alle orthopedische onderzoeken (armen, benen, heupen en ruggengraat), algemene fluoroscopie (kathetervervanging, gastro-intestinale procedures, urologie, niersteenvergruizing), pijnbestrijding, laparoscopie (abdominale beeldvorming), endoscopie, KNO-ingrepen, plaatsing van pacemakers en spraakpathologie. De toepassingen van de basis C-bogen bestrijken in wezen orthopedische behandelingen en eenvoudige chirurgische ingrepen.

(42) De C-bogen uit de middenklasse ("vasculaire C-bogen") zijn geschikt voor additionele elementaire, minimaal invasieve en diagnostische vasculaire procedures (procedures waarbij de bloedvaten betrokken zijn) en voor flebografie, arteriografie en lymfografie.

(43) De topklasse van de C-bogen ("cardiologische C-bogen") bestaat uit apparatuur die, naast de functies waarvoor ook basis C-bogen en vasculaire C-bogen gebruikt kunnen worden, in de meeste gevallen(24) ook gebruikt kan worden voor geavanceerde vasculaire ingrepen en vasculaire chirurgie zoals coronaire angiografie, het aanbrengen van stents ingeval van AAA (aneurysma abdominalis aortae), neurochirurgie en neurovasculaire onderzoeken.

(44) Het marktonderzoek van de Commissie heeft de eerdergenoemde marktsegmentatie(25) grotendeels bevestigd. Een aantal marktspelers(26) meent echter dat een marktdefinitie op basis van een onderverdeling van C-bogen naar toepassing niet juist is. Zij stellen een onderverdeling voor tussen bijvoorbeeld geavanceerde en basis mobiele C-bogen of een totale markt voor mobiele C-bogen. De Commissie concludeert echter dat de beoordeling niet significant zou veranderen wanneer een andere indeling of een bredere markt voor mobiele C-bogen zou worden gehanteerd. De argumenten voor een verdere segmentatie van de markt voor mobiele C-bogen die door de aanmeldende partij zijn aangevoerd, werden in grote lijnen bevestigd door het marktonderzoek en worden hierna in detail besproken.

i) Afwegingen ten aanzien van de vraag

(45) De aanmeldende partij vermeldt als technische kenmerken van de basis C-bogen - waarvan jaarlijks zo'n 500 units in de EER (Europese Economische Ruimte) worden verkocht - een laag generatorvermogen (1,4-5kW(27)), een röntgenbuis met stationaire anode, elementaire beeldkenmerken, minimale beeldverwerking en beeldopslagcapaciteit en beperkte beeldweergave. Naar verluidt hebben basis C-bogen beperkte gebruiksmogelijkheden voor vasculaire procedures doordat ze onvoldoende vermogen hebben om tijdens de gehele procedure beeldmateriaal te leveren. De prijs van een basis C-boog bedraagt doorgaans minder dan 65000 EUR(28). In dit segment produceert GE de OEC 7700 modellen en Instrumentarium de Ziehm Compact en de Ziehm 8000 (voorheen Exposcop 8000 Compact en Exposcop 8000)(29).

(46) Volgens de aanmeldende partij worden in de EER jaarlijks ook ongeveer 500 C-bogen uit de middenklasse verkocht. Ook deze C-bogen hebben een lager generatorvermogen (1,3-5 kW(30)) dan cardiologische C-bogen en zijn gewoonlijk voorzien van een röntgenbuis met stationaire anode. Daardoor zou het gebruik van vasculaire C-bogen beperkt blijven tot elementaire vasculaire procedures (zoals orthopedisch en gastro-intestinaal onderzoek) en slechts een geringe marktpenetratie opleveren. De prijs van een vasculaire C-boog ligt tussen 60000 en 100000 EUR(31). GE produceert de OEC Flexiview 8800 en Instrumentarium de Ziehm Vision, Ziehm Vista Vascular en Ziehm Vista Endo (voorheen Exposcop 8000 Endo)(32).

(47) De aanmeldende partij stelt dat in de EER jaarlijks ongeveer 300 cardiologische C-bogen worden verkocht. Dit type C-bogen heeft een grotere capaciteit dankzij een röntgenbuis met roterende anode, een hoog generatorvermogen (5-20 kW(33)), een hoogresolute beeldverwerking en digitale opslagcapaciteit. De roterende anode maakt een constante beeldweergave tijdens een cardiologische procedure mogelijk. Naar verluidt bedraagt de prijs van een cardiologische C-boog tussen de 80000 en 200000 EUR(34). GE produceert de OEC 9800 modellen die kunnen worden uitgebreid voor cardiologische functies [...]*(35).

(48) Wat betreft de substitueerbaarheid van de verschillende typen C-bogen toont het marktonderzoek(36) voornamelijk aan dat er vanuit het oogpunt van de ziekenhuizen verschillen bestaan tussen de diverse typen C-bogen. Technisch en medisch gezien zijn de scheidslijnen echter niet altijd duidelijk, aangezien de productlijnen in zekere zin een continuüm vormen. De Commissie heeft verder geconstateerd dat de prijs van de apparatuur en de vereiste kwaliteit van dienstverlening door de leverancier variëren, afhankelijk van de complexiteit van de C-boog(37).

(49) Voorts moet vermeld worden dat, ondanks de technische verschillen tussen de voorgestelde segmenten, ten eerste de mogelijkheid voor substitutie in één richting bestaat door het gebruik van technisch meer geavanceerde C-bogen (cardiologische en vasculaire C-bogen) voor het uitvoeren van procedures die doorgaans door basis C-bogen worden uitgevoerd. De ondervraagde ziekenhuizen beschouwden dit echter niet als een factor die van invloed kan zijn op de keuze voor een mobiele C-boog, aangezien ook andere factoren, zoals het prijsverschil(38), hierbij een rol spelen. Ten tweede is het volgens een aantal marktspelers mogelijk een basis C-boog uit te breiden tot een vasculaire C-boog of een vasculaire C-boog tot een cardiologische C-boog. Een dergelijke uitbreiding omvat onder andere de installatie van noodzakelijke softwarefuncties. De aanvullende kosten voor het uitbreiden van een basis C-boog tot een vasculaire C-boog werden geschat op 10000 tot 20000 EUR. De geschatte kosten voor de uitbreiding van een vasculaire C-boog naar een cardiologische C-boog waren significant hoger. In het laatste geval zouden ook andere specificaties van de C-boog(39) moeten worden aangepast.

(50) In het rapport US Fluoroscopy and C-arms Markets wordt door Frost & Sullivan geen verdere marktindeling gemaakt, maar wel maakt men onderscheid tussen mobiele full-size C-bogen en mini C-bogen. Wat betreft de kleinere leveranciers van C-bogen in de Europese markt bevestigt het rapport van Frost & Sullivan dat deze voornamelijk meer algemene C-bogen leveren in plaats van C-bogen die bedoeld zijn voor specifieke toepassingen, zoals vasculaire chirurgie(40). Het marktonderzoek van de Commissie geeft aan dat de kleinere leveranciers zich doorgaans concentreren op de basis C-bogen of op de cardiologische/vasculaire C-bogen vanwege de beperktere middelen die zij kunnen besteden aan onderzoek en ontwikkeling, productie en marketing van een volledige reeks mobiele C-bogen(41).

ii) Afwegingen ten aanzien van het aanbod

(51) De aanmeldende partij stelt dat er wat betreft de leveranciers serieuze concurrenten op de markt zijn, zoals Philips en Siemens, die een uitgebreid productaanbod en een grote geografische spreiding hebben. Daarnaast zijn er ook concurrenten die met een specifiek product en in bepaalde geografische gebieden succesvol concurreren met de grotere spelers. Verder wordt vermeld dat er geen significante belemmeringen zijn voor expansie van de productie, distributie en after-sales service en dat iedere leverancier van C-bogen gemakkelijk in de groeiende vraag kan voorzien. Een productiestijging zal de aanschaf van meer materiaal en het inzetten van meer werknemers met zich meebrengen. De aanmeldende partij is van mening dat, hoewel octrooien in de markt van C-bogen gebruikelijk zijn, geen van de concurrenten over een unieke technologie beschikt; bovendien betrekken zij een groot deel van hun grondstoffen van derden (onderdelenfabrikanten).

(52) Het marktonderzoek heeft bevestigd dat alle grote spelers in de markt (GE, Instrumentarium, Siemens en Philips), behalve Instrumentarium, sterk vertegenwoordigd zijn in de drie voorgestelde segmenten van mobiele C-bogen(42). Op EER-niveau is GE duidelijk marktleider op het gebied van cardiologische C-bogen, Siemens op het gebied van vasculaire C-bogen en opnieuw GE op het gebied van basis C-bogen. Het marktaandeel van de partijen en hun concurrenten varieert van segment tot segment, hetgeen als een indicatie voor de segmentatie van de markt mag worden beschouwd. Wanneer de C-bogen voor basis-, vasculaire en cardiologische toepassingen deel zouden uitmaken van een totale productmarkt, zouden dergelijke verschillen in de marktaandelen zich niet voordoen. In de onderstaande tabel zijn de verschillende marktaandelen per segment weergegeven (jaar 2002).

Tabel 1

Marktaandeel (in waarde) in de EER in 2002

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bron: de aanmeldende partij.

(53) De Commissie is van mening dat de toegang tot het segment cardiologische C-bogen aanzienlijk bemoeilijkt wordt door de technische verschillen in samenhang met de complexiteit van de medische procedures en de vereiste verplichtingen tot after-sales service. [...]*

(54) Op basis van een diepgaande beoordeling van de informatie die het marktonderzoek heeft opgeleverd, is gebleken dat de mededingingsvoorwaarden voldoende verschillen om te kunnen vaststellen dat de drie segmenten van mobiele C-bogen afzonderlijke, relevante productmarkten vormen. Een exacte definitie van de productmarkt kan echter achterwege blijven, want zelfs indien er een andere segmentatie van de markt voor C-bogen of een bredere productmarkt voor alle mobiele C-bogen (zoals voorgesteld door de aanmeldende partij) nodig zou zijn, dan nog zou de aangemelde concentratie niet leiden tot een nieuwe of versterkte dominante positie met een negatieve invloed op een effectieve concurrentie in de gemeenschappelijke markt of een substantieel onderdeel daarvan.

5. Mammografieapparatuur

Algemene beschrijving van het product

(55) Bij mammografie wordt gebruik gemaakt van een specifiek type röntgenapparatuur dat uitsluitend gebruikt wordt voor medisch onderzoek van de borsten van de vrouw: röntgenstralen produceren een beeld van het interne borstweefsel met het doel kwaadaardige tumoren op te sporen. Het apparaat kan voor screening gebruikt worden (de vroegtijdige opsporing van kwaadaardige tumoren) en voor diagnostische of interveniërende doeleinden. Landelijk borstonderzoek heeft ten doel bij een groot deel van de vrouwelijke bevolking kwaadaardige tumoren in een vroeg stadium op te sporen.

(56) De met behulp van röntgenstralen gemaakte borstfoto kan via een röntgencassette op film worden gezet of digitaal opgenomen en vertoond worden door middel van een digitale receptor (plaat) en een computer. Op grond van deze factor zijn twee typen mammografieapparatuur te onderscheiden: analoge mammografie en digitale mammografie.

(57) Volgens een rapport van Frost & Sullivan (World X-Ray Mammography Market(43)) uit 2001 omvatte de Europese markt voor analoge mammografie 1277 units met een omzet van 106,8 miljoen USD, terwijl de markt voor digitale mammografie 27 units telde en een omzet van 10,4 miljoen USD.

Verschil tussen analoge en digitale mammografie

(58) De reeds enige jaren toegepaste analoge technologie is de meest gevestigde technologie in de markt. Digitale technologie is onlangs in de markt geïntroduceerd en zal naar verwachting in de komende jaren een snelle groei doormaken met de nieuwe ontwikkelingen op het gebied van digitale detectors met een hogere ruimtelijke resolutie (kleinere pixels), contrastresolutie, laag gedoseerde röntgenstraling en 3D beeldweergave.

(59) Beide partijen zijn werkzaam op het gebied van analoge mammografieapparatuur, maar alleen GE produceert op dit moment digitale mammografieapparatuur. Instrumentarium produceert op dit moment geen full-field digitale mammografieapparatuur [...]*.

(60) De aanmeldende partij meldt dat factoren zoals het significante prijsverschil tussen analoge en digitale apparaten indicaties zijn voor afzonderlijke productmarkten voor de twee categorieën mammografieapparatuur. Toch stelt men voor de definitie van de relevante productmarkt open te laten, aangezien de markt zich nog in een overgangsfase bevindt.

(61) Het marktonderzoek heeft bevestigd dat er substantiële prijsverschillen bestaan tussen analoge en digitale mammografieapparatuur. Zo ligt de gemiddelde prijs voor een analoog mammografieapparaat rond 50000 EUR terwijl een digitaal apparaat 300000 EUR kost. Op dit moment vormen digitale apparaten een klein percentage van de totale omzet van mammografieapparatuur in de EER. Geheel in overeenstemming met deze cijfers gaf een overweldigende meerderheid van de klanten die deelnamen aan het door de Commissie ingestelde marktonderzoek(44) te kennen dat zij niet van een analoog naar een digitaal mammografietoestel zouden overstappen indien de prijs van analoge apparatuur permanent met 5-10 % zou blijven stijgen.

(62) Daarnaast bestaan er aanzienlijke verschillen in technische kwaliteit (beeldkwaliteit en opslag) tussen de twee typen mammografieapparatuur. Digitale mammografietoestellen bieden naar verwachting betere contrastresoluties en diverse andere beeldeigenschappen die een aanzienlijke verbetering betekenen bij de vroegtijdige opsporing van kanker en het verminderen van opsporingsfouten (de zogenaamde vals-positief meldingen). De verbeteringen die de digitale technologie mogelijk maakt, hebben ook te maken met lagere stralingsdoses en algemene digitale functionaliteit zoals digitale overdracht en beeldopslag. Bovendien zal digitale technologie nieuwe procedures zoals 3D-toepassingen (tomografie) of combinaties met echografie(45) mogelijk maken.

(63) De aanmeldende partij verklaart dat digitale mammografie efficiënter is dan analoge, omdat digitale mammografie tot 20 % meer van het oorspronkelijke röntgensignaal opvangt en de productiviteit (het aantal onderzoeken per dag) met ongeveer 40-50 %(46) verhoogt. De Commissie merkt echter op dat er enige onzekerheid bestond ten aanzien van de scherpte van de beeldresolutie van digitale mammografieapparaten en de omvang van het bestraalde gebied vergeleken met de resultaten van analoge apparatuur. In enkele EER-landen is het tot op heden verboden om digitale mammografieapparatuur te gebruiken bij bevolkingsonderzoeken naar borstkanker, omdat voor screening toestellen vereist zijn die even accuraat zijn en efficiënt wat betreft de verwerkingscapaciteit van patiënten. Het zal echter slechts een kwestie van tijd zijn, voordat deze technische beperkingen zijn opgelost.

(64) Ook al hebben analoge en digitale mammografieapparaten enkele kenmerken gemeen en kunnen zij op dezelfde productlijn worden gefabriceerd, toch is er aan de aanbodkant van de twee segmenten sprake van onvoldoende substitueerbaarheid. Er bestaan substantiële verschillen tussen de twee soorten apparatuur. De ontwikkeling van digitale mammografieapparaten vereist van de fabrikant dat deze aanzienlijke investeringen(47) in onderzoek en ontwikkeling doet, teneinde oplossingen te vinden voor de specifieke problemen die digitale apparatuur met zich meebrengt, namelijk de omzetting van het röntgensignaal in een digitaal signaal voor beeldresolutie en snelheid. Dit vereist innovaties in de technologie voor full-field stralingsdetectie en digitale beeldverwerking, om minieme gezwelvorming in dicht borstweefsel zichtbaar te maken. Als gevolg van dergelijke ontwikkelingen in de digitale mammografie is GE houder van meer dan [...]* octrooien(48) op dit gebied. Als tussenstap tussen analoge en volledig digitale apparaten hebben enkele ondernemingen(49) oplossingen ontwikkeld waarbij analoge apparaten worden voorzien van een uitbreiding, waardoor ze digitale beelden kunnen produceren.

(65) Al deze factoren wijzen erop dat analoge en digitale mammografie verschillende productmarkten zijn.

B. DE RELEVANTE GEOGRAFISCHE MARKTEN

(66) De aanmeldende partij is van mening dat factoren als een algemeen rechtskader voor een breed assortiment medische apparatuur(50), een aanzienlijke mate van substitutieleveranties, een centraal georganiseerde productie, minimale transportkosten en het ontbreken van onoverkomelijke hindernissen bij het opzetten van een distributienetwerk erop wijzen dat de geografische markten voor patiëntmonitoren, C-bogen en mammografieapparatuur in toenemende mate de gehele EER bestrijken.

(67) Uit het marktonderzoek van de Commissie blijkt echter dat de markten voor patiëntmonitoren, C-bogen en mammografieapparatuur een nationaal bereik hebben.

1. Patiëntmonitoren

(68) Aangezien de GW-markt niet beïnvloed wordt (GE is als enige werkzaam in deze markt) richt de relevante geografische analyse zich alleen op de PO- en CC-markten.

Aanwezigheid in de individuele lidstaten

(69) De marktpenetratie van de grootste monitorfabrikanten verschilt per lidstaat, vooral als het gaat om PO-monitoren.

(70) GE meldt bijvoorbeeld geen verkopen van dergelijke producten in landen als [...]*, [...]* en [...]*, maar is wel aanwezig in de omringende landen (Spanje [10-20]* %; Denemarken [10-20]* % en Duitsland [0-10]* %). Ook Instrumentarium, dat wel aanwezig is op alle markten, heeft in Spanje ([60-70]* %) grotere marktaandelen dan in Frankrijk ([40-50]* %) of Portugal ([30-40]* %). Hetzelfde geldt voor andere fabrikanten: Siemens heeft slechts een marktaandeel van [5-10 %] in het Verenigd Koninkrijk, tegen een marktaandeel van [20-25 %]* in Ierland, [5-10 %]* in Spanje en [50-55 %]* in Portugal. Het marktaandeel van Philips bedraagt [20-25 %]* in Frankrijk, maar slechts [5-10 %]* in Spanje en het Verenigd Koninkrijk.

(71) Deze verschillen in marktstructuren, die zelfs tussen aangrenzende landen bestaan, geven aan dat de concurrentieverhoudingen tussen de lidstaten aanzienlijk uiteenlopen. Er zijn geen argumenten om een groep lidstaten als een duidelijke geografische markt te beschouwen. Deze discrepanties in marktaandelen in de lidstaten doen zich in gelijke mate voor in de markt voor CC-monitoren.

Prijsverschillen in de lidstaten

(72) De aanmeldende partij stelt dat de verschillen in haar catalogusprijzen veroorzaakt worden door de kortingsregelingen die per land verschillen: de relatief hogere catalogusprijzen in bepaalde lidstaten worden gecompenseerd door hogere kortingen.

(73) De Commissie heeft echter wel verschillen in transactieprijzen vastgesteld. Na het analyseren van de door de aanmeldende partij(51) verstrekte gegevens is gebleken dat deze prijsverschillen zelfs niet door de aanzienlijke kortingen die per land worden toegepast, gecompenseerd worden. De onderstaande tabel bevat een samenvatting van de catalogusprijzen en gemiddelde kortingen van GE voor sommige lidstaten. Uit deze tabel blijkt dat er lidstaten zijn met soortgelijke catalogusprijzen maar met andere gemiddelde kortingen, wat erop duidt dat de uiteindelijke verkoopprijzen verschillen. Zo zijn de catalogusprijzen voor DASH 2000 in [...]* hoger dan in [...]*, terwijl het kortingsgemiddelde lager is, wat leidt tot een hogere uiteindelijke verkoopprijs. Hetzelfde patroon doet zich voor bij andere producten en in andere landen, hetgeen de conclusie ondersteunt dat er in de lidstaten wel degelijk verschillen bestaan tussen de uiteindelijke verkoopprijzen.

Tabel 2

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bron: de aanmeldende partij. (*) Solar 8000.

(74) Deze verschillen in prijs die uiteindelijk aan de klant wordt berekend, worden ook bevestigd in onafhankelijke studies(52) waarin prijsgemiddelden worden berekend voor systemen van patiëntmonitoren met meerdere parameters en voor alle merken in Europa. De uitkomsten tonen aanzienlijke prijsverschillen, uiteenlopend van 16 % tot 32 %, tussen landen als bijvoorbeeld Frankrijk of Spanje en het Verenigd Koninkrijk.

Distributie en after-sales service

(75) Zoals hierboven vermeld in de gegevens over de productmarkt, zijn aspecten als after-sales service, onderhoud en training sleutelfactoren bij het nemen van de definitieve koopbeslissing. De aanmeldende partij wijst eveneens op het belang hiervan wanneer zij stelt dat de lokale distributieprocedures met inbegrip van het leveren van after-sales services van groot belang zijn om effectief te kunnen concurreren in het betreffende land. Deze behoefte aan serviceverlening wordt bevestigd door het marktonderzoek van de Commissie: naast aspecten zoals specificaties en kwaliteit wordt ook aan factoren als after-sales service, permanent onderhoud, training en de garantie van onderhoud en service gedurende de gehele levenscyclus van het product waarde gehecht bij de uiteindelijke koopbeslissing(53) van de klant.

(76) De meeste kleine concurrenten op het gebied van CC-monitoren blijken niet in alle lidstaten aanwezig te zijn, wat een duidelijk teken is van de problemen die gepaard gaan met het opzetten van een betrouwbaar netwerk voor after-sales service, zelfs via derden. De grote leveranciers zijn daarentegen wel aanwezig in alle grote markten(54). De distributiestructuur van deze leveranciers kan echter verschillen, al naar gelang de landen waarin zij aanwezig zijn. Instrumentarium verkoopt bijvoorbeeld in landen als [...]* rechtstreeks aan de eindgebruiker, maar verkoopt op landelijk niveau via distributeurs in omringende landen. In dat opzicht heeft de Commissie geen bewijs gevonden voor het gegeven dat er een groep of cluster van lidstaten is die een duidelijke geografische markt kan vormen.

(77) In het licht van deze factoren is de Commissie tot de conclusie gekomen dat iedere lidstaat een separate relevante geografische markt vormt.

2. Anesthesieapparatuur

(78) In zaak COMP/M.2861 - Siemens/Draegerwerk/JV kwam de Commissie tot de slotsom dat er sprake was van een nationale geografische markt voor anesthesieapparaten. Belangrijke argumenten voor deze uitspraak waren het feit dat de partijen een zeer verschillend marktaandeel en verschillende concurrenten in de individuele EER-landen hadden, dat de meeste concurrenten slechts in één of twee lidstaten opereerden, dat een lokaal distributie- en servicecentrum van cruciaal belang was voor het marktsucces en dat anesthesieapparaten voornamelijk via een uitnodiging tot inschrijving werden gedistribueerd, waarbij de voorkeur van de klant een belangrijke rol speelde bij de uiteindelijke koopbeslissing.

3. Klinische informatiesystemen (CIS)

(79) Zoals hierboven uiteengezet, zijn klinische informatiesystemen (CIS) voornamelijk IT-oplossingen die gebruikt worden als toebehoren voor medische apparaten, ter verbetering van technische mogelijkheden. CIS-apparatuur bestaat uit gecompliceerde IT-systemen die door een expert moeten worden geïnstalleerd. De installatie ervan kan wel 18 maanden in beslag nemen en is volledig afgestemd op de behoeften van het ziekenhuis. De installateur van het CIS-systeem verzorgt ook de training van het ziekenhuispersoneel. Om die reden is een toepassingsgericht distributie-, installatie-, onderhouds- en servicenetwerk op nationaal niveau van groot belang. In dit verband duiden dezelfde argumenten die een nationale marktdefinitie voor PO-monitoren en CC-monitoren ondersteunen erop dat de relevante geografische markt voor CIS-apparatuur eveneens nationaal is. Bijzondere aandacht verdient het feit dat de verkoop van CIS- en patiëntmonitoren via dezelfde distributiekanalen, op nationaal niveau, verloopt en dat de penetratiecijfers in diverse EER-lidstaten verschillen.

4. Mobiele C-bogen

Aanwezigheid in de individuele lidstaten

(80) Volgens de informatie verstrekt door de aanmeldende partij bestaan er aanzienlijke verschillen in de marktpositie van de partijen en die van concurrenten in verschillende lidstaten(55).

(81) Instrumentarium heeft op basis van de cijfers over 2002 bijvoorbeeld een sterke marktpositie op het gebied van basis C-bogen in Finland ([50-60]* %), Denemarken ([30-40]* %), Duitsland ([30-40]* %) en België ([30-40]* %), terwijl het marktaandeel in enkele andere lidstaten veel lager ligt. Zo is de positie van Instrumentarium in Italië ([10-20]* %), Noorwegen ([10-20]* %) en Frankrijk ([0-10]* %) veel zwakker en is de verkoop in sommige lidstaten in 2002 zelfs nihil ([...]*). Deze discrepanties in marktaandelen gelden voor de voornaamste concurrenten op het gebied van basis en vasculaire C-bogen. Bovendien is er in bepaalde lidstaten, vooral in Italië, Portugal, Spanje en Griekenland, een aantal kleinere concurrenten aanwezig(56). De volgende tabel toont enkele van deze verschillen tussen de partijen en hun voornaamste concurrenten.

Tabel 3

Basis C-bogen: marktaandelen 2002

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bron: de aanmeldende partij.

Tabel 4

Vasculaire C-bogen: marktaandelen 2002

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bron: de aanmeldende partij.

Prijsverschillen in de lidstaten

(82) Het onderzoek heeft aangetoond dat de significante prijsverschillen tussen de lidstaten duiden op nationale markten. De prijzen waarnaar onder overweging 83 wordt verwezen zijn opgegeven door GE en betreffen gemiddelde netto prijzen per land voor de directe verkoop van mobiele C-bogen voor een basismodel in het jaar 2002.

(83) Wat het product van GE [...]* betreft, varieert de prijs van [...]* EUR in Duitsland tot [...]* EUR in Noorwegen (prijsverschil van [15-20]* %). De prijs van de basisconfiguratie van de [...]*(57) is in Duitsland bijvoorbeeld [...]* EUR en in vergelijking hiermee in Italië [...]* EUR en in Noorwegen [...]* EUR (prijsverschillen tot [25-30]* %). Zo kunnen ook aanzienlijke prijsverschillen vastgesteld worden voor de prijs van [...]*, variërend van [...]* EUR in Duitsland tot [...]* EUR in Italië en [...]* EUR in Noorwegen (prijsverschillen tot [40-45]* %)(58).

Distributie en after-sales service

(84) Het marktonderzoek bevestigt dat ten aanzien van vasculaire en basis C-bogen factoren als after-sales service, onderhoud en training een belangrijke rol spelen bij de koopbeslissing. Derden benadrukken het feit dat lokale distributieprocedures en after-sales service voor de leverancier van cruciaal belang zijn voor het opbouwen van een reputatie als betrouwbaar leverancier in het betrokken land(59).

(85) Naast productspecificaties en kwaliteit spelen after-sales service, permanent onderhoud, training en onderhoud, reparatie en service tijdens de gehele levensduur van een product een belangrijke rol bij het nemen van de definitieve koopbeslissing. Verder blijkt uit het marktonderzoek dat de training van het personeel zeer belangrijk wordt gevonden en dat het vereiste trainingsniveau van land tot land varieert. De aanmeldende partij bevestigt dat bijvoorbeeld in Zweden een hoogwaardige training vereist is voor interne technici(60).

(86) De uitkomsten van het marktonderzoek geven aan dat de service jaarlijks naar schatting tot 10 % van de uiteindelijke prijs van het product zal bedragen, maar dat er aanzienlijke verschillen tussen de lidstaten(61) bestaan. Daardoor vormt serviceverlening eveneens een niet onaanzienlijk deel van de inkomsten van de leverancier. In Italië, waar de kosten van onderhoud en reparatie van C-bogen van GE voor de klanten kennelijk het hoogst zijn (tot [10-20]* % per jaar van de aanschafprijs van de apparatuur), voert GE voor [40-60]* % van haar C-bogen zelf de service uit. Interne documenten van Instrumentarium tonen aan dat de serviceverlening bijna [10-20]* % van de verkoop van diagnostische beeldverwerkingsapparatuur in Europa omvat en noemen [...]* als focusmarkten voor de nieuwe strategie van de onderneming op het gebied van servicecontracten(62). GE distribueert rechtstreeks in alle lidstaten van de EER, terwijl Instrumentarium in [...]* gebruik maakt van distributeurs.

(87) Ten behoeve van deze beschikking vormt iedere lidstaat derhalve een separate relevante geografische markt.

5. Mammografieapparatuur

Aanwezigheid in de individuele lidstaten

(88) Uit het marktonderzoek van de Commissie is gebleken dat de markten voor mammografieapparaten een nationaal bereik hebben, aangezien er meerdere factoren aanwezig zijn die algemeen als indicatoren voor een nationale dimensie beschouwd worden.

(89) Uit de cijfers van de aanmeldende partij(63) en de berekening van de marktaandelen door de Commissie blijkt dat de relatieve marktposities van GE en Instrumentarium in diverse lidstaten aanzienlijk uiteenlopen. Ook de marktpenetratie van de andere belangrijke multinationale concurrenten zoals Siemens, Philips, Planmed en Hologic/Lorad verschilt per lidstaat.

(90) Zo bedroeg het marktaandeel van GE in 2002 meer dan [40-50]* % in België, Duitsland, Griekenland en Portugal, maar slechts [10-20]* % in Nederland. Instrumentarium had een marktaandeel van meer dan [40-50]* % in Finland en Noorwegen, [10-20]* % in Italië en slechts [0-10]* % in Duitsland. Verder had GE geen omzet in Denemarken, Finland, Zweden en Noorwegen, terwijl Instrumentarium in Oostenrijk, Duitsland, Ierland en Portugal niet aanwezig was of een marktaandeel van minder dan [0-10]* % had.

(91) Ook de aanwezigheid van de concurrenten van de partijen verschilt aanzienlijk per lidstaat. Siemens is algemeen vertegenwoordigd in het hele EER-gebied, hoewel de omvang van de vertegenwoordiging in de markten van individuele lidstaten verschilt, terwijl alle andere concurrenten zoals Planmed, Hologic, Philips, Giotto en Metaltronica slechts in enkele lidstaten opereren.

Prijsverschillen in individuele lidstaten

(92) Het marktonderzoek van de Commissie toont aan dat aankopen door klanten uit de particuliere en publieke sector op lokaal niveau geschieden en dat fabrikanten op nationaal niveau verschillende prijzen kunnen hanteren.

(93) Uit de nationale prijslijsten van GE voor haar producten blijken aanzienlijke prijsverschillen tussen diverse lidstaten(64). De catalogusprijzen van GE liggen in [...]* bijvoorbeeld aanzienlijk hoger dan in [...]*, [...]* en [...]*. In Spanje zijn de prijzen zelfs lager. Instrumentarium heeft de afgelopen jaren voor alle EER-landen een identieke prijslijst gehanteerd, maar verleent haar distributeurs per land verschillende kortingspercentages. Deze kortingen lopen uiteen van [...]* % tot bijna [...]* %(65).

Regionale of nationale distributienetwerken

(94) Ook de distributiestrategie van de beide partijen is van land tot land verschillend. GE en Instrumentarium verkopen in sommige landen rechtstreeks aan de eindgebruiker, maar laten de verkoop in andere landen over aan distributeurs. Instrumentarium verkoopt bijvoorbeeld [90-100]* % van haar mammografieapparatuur via distributeurs(66) in [...]*, maar [...]* (slechts [20-30]* % van de verkoop via distributeurs), [...]* en [...]* ([80-90]* % via distributeurs), [...]* en [...]*. Deze distributeurs zijn onafhankelijke ondernemingen die in een lidstaat of in een regio van een lidstaat opereren. Hierdoor worden de lokale kenmerken van de markt voor mammografieapparatuur versterkt.

(95) GE verkocht in het verleden alleen in [...]* via distributeurs. In 2001 heeft GE de verkoop via haar [...]* distributeurs beëindigd en begin 2003 werd een Ierse distributeur aangetrokken. Zodoende verkoopt GE haar mammografieapparatuur nu via haar eigen distributienetwerk aan de eindgebruiker.

Distributie en after-sales service

(96) Het marktonderzoek van de Commissie toont aan dat de relatie tussen klant en leverancier voornamelijk op nationale basis wordt gevormd. Een succesvolle verkoop en de mate van penetratie van de diverse producenten van mammografieapparatuur in een bepaalde nationale markt worden grotendeels bepaald door de distributieactiviteiten en de vraag of het after-sales servicepersoneel in staat en bereid is om ziekenhuizen en huisartsen onmiddellijk van dienst te zijn. Training en onderhoud worden doorgaans door de fabrikant verzorgd en vormen gewoonlijk een onderdeel van de aankoop van de apparatuur(67).

(97) Bij de koopbeslissingen van ziekenhuizen en particuliere organisaties en bij de beslissingen over de specificaties van de inschrijving zijn de bekendheid met en de reputatie van de fabrikant van essentieel belang voor de besluitvormers. De koopbeslissing wordt in de meeste lidstaten genomen door de commerciële afdeling van het ziekenhuisbestuur of door particuliere organisaties in samenwerking met het medisch personeel dat bekend is met de apparatuur, namelijk de radiologen. Bij de koopbeslissing zijn de door artsen opgestelde specificaties en eisen met betrekking tot productspecificiteit en toepassingsprioriteiten van doorslaggevend belang. Daarom presenteren fabrikanten hun apparatuur op medische beurzen en congressen en onderhouden zij de contacten met potentiële klanten, de artsen.

(98) De uitkomsten van het onderzoek bevestigen dat klanten behoefte hebben aan hulp en deskundige informatie van het distributie- en servicepersoneel van de leverancier. Het is zelfs zo dat klanten het bijzonder op prijs stellen als fabrikanten after-sales service en permanent onderhoud aanbieden voor de gehele levensduur van de apparatuur. Distributieservice ter plaatse is vooral noodzakelijk voor de klanten van mammografieapparatuur die op lokaal niveau met deze apparatuur werken, gezien het grote aantal zelfstandig werkende artsen en particuliere klinieken.

(99) Verder zijn GE en Instrumentarium evenmin als andere concurrenten aanwezig in alle lidstaten. Dit wijst erop dat er enige problemen bestaan bij het opzetten van een betrouwbaar after-sales netwerk, zelfs via derden. GE is bijvoorbeeld niet actief in [...]*, [...]*, [...]* en [...]* en Instrumentarium niet in [...]* en [...]*.

Conclusie

(100) In het licht van bovenstaande gegevens, die ondersteund worden door het marktonderzoek van de Commissie, kan worden vastgesteld dat de geografische markten voor mammografieapparatuur een nationaal bereik hebben.

C. VERENIGBAARHEID VAN DE CONCENTRATIE MET DE GEMEENSCHAPPELIJKE MARKT

A. Horizontale effecten

1. Patiëntmonitoren

1.1. PO-patiëntmonitoren

Algemene marktkenmerken

(101) De externe studies(68) van de aanmeldende partij benadrukken het feit dat de markt voor PO-monitoren in de Europese landen de afgelopen jaren aan diverse veranderingen onderhevig is geweest. Inmiddels is er sprake van een stabiele en rijpe markt(69) waar prijsstrategie, technologische innovatie en consolidatie cruciale factoren zijn geworden.

(102) PO-patiëntmonitoren zijn gedifferentieerde producten. De producten die de diverse leveranciers aanbieden, vertonen verscheidene sterke en zwakke punten, afhankelijk van de voorkeuren van de klant. Dit is ook het geval wanneer ziekenhuizen in hun behoefte aan deze producten voorzien via openbare aanbesteding. De producteisen komen tot uiting in gedetailleerde technische specificaties en beperken zodoende het assortiment producten dat in aanmerking komt. Het onderzoek van de Commissie heeft vastgesteld dat in de meeste landen de anesthesist, als de voornaamste gebruiker van deze apparatuur, een belangrijke rol speelt bij de keuze voor een PO-patiëntmonitor.

(103) Hoewel men doorgaans een lagere prijs wil bedingen, spelen technische specificaties van ziekenhuizen om die reden een belangrijke rol in de koopbeslissingen. Dit is ook de reden waarom ziekenhuizen aankoopcontracten toewijzen op basis van de "economisch meest voordelige" procedure, waardoor zij in staat zijn om producten te kiezen op basis van kwaliteit en prestatie en niet uitsluitend op basis van de "laagste prijs". Verder zijn de technische specificaties die de klant de fabrikant oplegt steeds complexer en strikter geworden. Niet alleen zijn multiparameter monitoren standaard geworden in de PO-sector - de fabrikanten hebben bovendien als reactie op de vraag naar geavanceerde metingen van de kant van de ziekenhuizen en in het bijzonder van de anesthesisten(70) nieuwe eigenschappen en mogelijkheden aan hun monitoren toegevoegd. De meest recente innovatieve ontwikkelingen betreffen nieuwe parameters om de diepte van de anesthesie en de effecten van anesthesie op de hersenen te meten. Deze ontwikkelingen worden voor de gebruikers(71) steeds belangrijker. Computertechnologie is eveneens een belangrijk kenmerk van deze producten geworden, nu de mogelijkheid bestaat om software te upgraden of nieuwe software speciaal te aan te passen voor het gebruik in de operatiekamer om de kwaliteit van de anesthesieregistratie te verhogen.

(104) Ten slotte heeft de markt een periode van sterke consolidatie doorgemaakt. Frost & Sullivan (F& S) stellen het volgende: "De markt wordt inderdaad grotendeels beheerst door een paar marktspelers, terwijl de andere spelers een tendens tot desinvesteren vertonen en hun middelen op de nationale markt of zelfs op andere markten richten(72)." Meer in het algemeen merkt F& S op dat de Europese markt voor anesthesie- en beademingsapparatuur (inclusief de markt voor PO-monitoren) een rijpe markt is, waarin zelfs een kleine groei van het marktaandeel van grote waarde kan zijn(73).

Marktaandelen

(105) Volgens de informatie die de aanmeldende partij in haar Formulier CO heeft verstrekt, zou de concentratie wat betreft de PO-monitoren leiden tot de volgende marktaandelen:

Tabel 5

PO-patiëntmonitoren

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bron: de aanmeldende partij.

(106) De aanmeldende partij schat het gecombineerde marktaandeel van de fuserende partijen in de EER-landen in 2002 op [40-50]* % ten opzichte van een marktaandeel van [40-50]* % in 2000 en [40-50]* % in 2001; marginale concurrenten bedienen een substantieel deel van de markt ([10-20]* %, maar in bepaalde markten [30-40]* % en hoger).

(107) De aanmeldende partij vermeldt(74) dat zij vanwege het ontbreken van betrouwbare, voor iedereen toegankelijke bronnen deze marktaandelen heeft berekend op basis van eigen schattingen na bestudering van twee bronnen: de eigen respectieve verkoop van patiëntmonitoren en de verkoopgegevens verstrekt door COCIR (het Europese comité voor de coördinatie van de radiologische elektromedische industrie), een groep van vijf ondernemingen op het gebied van medische apparatuur (Instrumentarium, Draeger, GE, Philips, en Siemens). De aanmeldende partij is echter van mening dat COCIR de verkoop door kleinere rivalen met ongeveer [30-40]* % in de PO-markt onderschat. Men verklaart dat men de gegevens dienovereenkomstig heeft aangepast en dat de ratio in enkele landen is aangepast om nationale verschillen weer te geven.

(108) Ondanks de indicaties van de aanmeldende partij dat marginale fabrikanten rond [20-30]* % van de EER-markt bedienen (en [30-40]* % in enkele grote nationale markten), vermelden externe marktstudies(75) substantieel lagere marktaandelen voor kleine concurrenten en dus hogere marktaandelen voor de partijen.

(109) Gezien de discrepanties tussen de door de partijen gedane schattingen en externe marktstudies, heeft de Commissie zelf een berekening van de marktaandelen uitgevoerd op basis van de verkoopcijfers van PO-monitoren die men tijdens het onderzoek had verkregen en de cijfers van ondernemingen die door de aanmeldende partij werden genoemd als concurrenten in de relevante markt(76). De Commissie heeft de partijen en verder hun concurrenten verzocht een uitsplitsing van hun verkoopcijfers in directe verkoopcijfers aan eindgebruikers en verkoopcijfers aan distributeurs te verstrekken, evenals een schatting van de winstmarges van deze distributeurs. Deze cijfers werden gebruikt om per speler de verkoop van PO-monitoren aan de eindgebruiker(77) te berekenen.

(110) De concentratie leidt in sommige nationale markten tot een significante toename van het marktaandeel. Voor de jaren 2000, 2001 en 2002 ontstaat het volgende beeld:

Tabel 6

PO-monitoren: bevindingen van de Commissie*

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bron: het onderzoek van de Commissie.

Tabel 7

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bron: het onderzoek van de Commissie.

Tabel 8

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bron: het onderzoek van de Commissie.

(111) Om die reden zijn de schattingen van het marktaandeel van de partijen in Formulier CO significant lager dan de schattingen van de auteurs van bij de Commissie bekende externe studies van de Europese markt en de uitkomsten van het marktonderzoek van de Commissie zelf.

(112) De fusie zou dus twee van de vier grootste leveranciers van PO-patiëntmonitoren in de EER samenvoegen. De fuserende partijen zouden op EER-niveau de toonaangevende leverancier van PO-patiëntmonitoren worden met slechts twee overblijvende concurrenten van formaat, Philips en Siemens.

(113) De aanmeldende partij stelt(78) dat haar marktpositie, zelfs op basis van de cijfers van de Commissie, niet zal leiden tot een dominante marktpositie, aangezien de overlapping minimaal is nu GE na Siemens en Philips in 2002 ongeveer [5-10]* % op EER-niveau bezat. Voorts heeft Instrumentarium in de loop van het marktonderzoek de voorlopige schattingen van de Commissie met betrekking tot de algemene marktomvang van de markt voor PO-patiëntmonitoren in twijfel getrokken met als argument het feit dat de schattingen niet overeenkwamen met de schattingen van de algemeen toegankelijke externe studies. De schattingen van de Commissie zijn echter consistent met de prognoses van F& S(79).

(114) Op basis van het onderzoek van de Commissie zal de marktpositie van de partijen op nationaal niveau inderdaad leiden tot een minimale overlap in bepaalde landen waar GE niet actief was of in 2002 een de minimis verkoop ([...]*(80)) had.

(115) De gecombineerde marktaandelen van de partijen zouden echter om en nabij of meer dan 50 % bedragen met een overlap van ten minste meer dan 5 % in een bepaald aantal landen. Op nationaal niveau zou de fusie leiden tot significante gecombineerde marktaandelen(81) in het bijzonder in Frankrijk ([...]*), Duitsland ([...]*), Spanje ([...]*), Zweden ([...]*) en het Verenigd Koninkrijk ([...]*)(82).

(116) In landen waar het gecombineerde marktaandeel meer dan 50 % bedraagt (Frankrijk, Spanje, Zweden en het Verenigd Koninkrijk), kunnen de gecombineerde marktaandelen zelf een bewijs zijn van het bestaan van een dominante positie, in het bijzonder gezien het feit dat de gefuseerde entiteit twee keer zo groot zou zijn als haar twee voornaamste concurrenten, Philips en Siemens. In Duitsland is het gecombineerde marktaandeel van de gefuseerde entiteit indicatief voor een dominante positie wanneer het marktaandeel meer dan 40 % zou bedragen en aanzienlijk hoger zou zijn dan de marktaandelen van de twee voornaamste concurrenten, Siemens en Philips.

(117) De aanmeldende partij is van mening dat ondanks dit gecombineerde aandeel de eliminatie van Instrumentarium als een zelfstandige entiteit om de volgende redenen niet zal leiden tot het ontstaan van een dominante positie op deze markten(83):

a) de markt is een door intense rivaliteit gekenmerkte biedersmarkt, waar GE geen belangrijke speler op PO-gebied is en geen directe concurrent van Instrumentarium;

b) belangrijke rivalen en kleinere spelers zouden iedere hypothetische poging tot prijsverhoging door de gefuseerde entiteit verhinderen;

c) de concurrentiedruk zal in stand worden gehouden door de vraag van de ziekenhuizen die als krachtige kopers worden beschouwd.

Aankoopprocessen

(118) De meeste aankopen van PO-patiëntmonitoren in Frankrijk, Duitsland, Spanje, Zweden en het Verenigd Koninkrijk komen tot stand door middel van een inschrijvingsprocedure. Een hoog percentage van de ziekenhuizen in deze landen betreft openbare voorzieningen(84), die als zodanig gebonden zijn aan openbare inschrijvingsprocedures. Zoals blijkt uit de door de aanmeldende partij en haar concurrenten ingediende biedinggegevens organiseren privé-klinieken doorgaans ook inschrijvingen. Bijgevolg schat de aanmeldende partij dat tussen 60 % en 100 % van de verkopen tot stand komt na een inschrijvingsprocedure die bepaald wordt door de betrokken lidstaten(85).

(119) Wanneer een inschrijvingsprocedure voor patiëntmonitoren wordt voorbereid, beschrijven klanten het besluitvormingsproces doorgaans als volgt. De clinici in de betreffende medische afdeling waar de monitoren gebruikt moeten worden, zijn bij de koopbeslissing betrokken. Ook de biomedische ingenieurs die verantwoordelijk zijn voor het onderhoud van de apparatuur en het administratieve personeel dat verantwoordelijk is voor de financiële gang van zaken in het ziekenhuis zijn in meerdere of mindere mate bij het proces betrokken. De behoefte aan nieuwe apparatuur leidt tot de aanschaf van nieuw materiaal. Wat PO-patiëntmonitoren betreft, bevestigt het klantenonderzoek dat de aankoop voornamelijk door de anesthesisten wordt gedaan die deze apparatuur vooral in de operatiekamer gebruiken. Zij zijn derhalve degenen die hoofdzakelijk verantwoordelijk zijn voor het bepalen van de technische specificaties waaraan de monitoren moeten voldoen. Afhankelijk van het land wordt de koopbeslissing vervolgens genomen door de algemeen directeur(86), een economisch comité(87) of door een commissie van medische specialisten(88), maar in alle gevallen gebeurt dit pas na onderhandelingen met de artsen en de medische staf die de apparatuur nodig heeft.

(120) Aangezien ziekenhuizen bij het maken van hun keuze hoofdzakelijk letten op de kwaliteit en de specificaties van de producten, worden de opdrachten in het algemeen niet gegund aan de inschrijver met de laagste prijs, maar aan de leverancier die het best voldoet aan de technische en economische eisen van het desbetreffende ziekenhuis. Zoals eerder gesteld onder overweging 103 worden koopcontracten eerder verleend op basis van "de economisch meest voordelige bieding" dan op basis van de "laagste prijs".

(121) De kwalitatieve eisen worden gewoonlijk door de anesthesisten in gedetailleerde specificaties kenbaar gemaakt, waardoor de reeks producten die in aanmerking komt wordt beperkt. Leveranciers reageren op de officiële aanbesteding door een offerte in te dienen en ziekenhuizen kiezen vervolgens op basis van diverse cumulatieve criteria de leverancier die het best voldoet aan hun eisen. Uit het marktonderzoek blijkt dat de volgende criteria het belangrijkst zijn bij de keuze van een monitor (met kleine variaties van land tot land(89)): de kwaliteit en de specificaties van het product, de prijs, de technische service (training en after-sales onderhoud en reparatie gedurende de hele levensduur van het product) en het vermogen van de leverancier om te innoveren en nieuwe producten te ontwikkelen. Daarentegen speelt de vraag of een fabrikant ook anesthesieapparatuur kan leveren een zeer beperkte rol in de uiteindelijke koopbeslissing(90).

Feitelijke concurrentie

(122) Het feit dat aankopen in de diverse lidstaten doorgaans via een inschrijvingsprocedure plaatsvinden, heeft in dit geval geen fundamentele invloed op de waarde van de marktaandelen als een sterke indicatie voor de marktmacht van de gefuseerde entiteit. Uit het marktonderzoek is gebleken dat in de lidstaten de waarde van een na inschrijving verkregen contract gemiddeld relatief laag is en het aantal inschrijvingen voor PO-monitoren jaarlijks tamelijk hoog(91). Bovendien is het maatwerk in deze markt relatief beperkt aangezien het afhankelijk is van de specificaties van de inschrijving of een bepaalde leverancier een offerte zal uitbrengen of niet. Ten slotte vertoont de marktomvang voor PO-monitoren met name in Frankrijk, Duitsland, Spanje, het Verenigd Koninkrijk en Zweden geen significante variaties. Dit is evenmin het geval met het marktaandeel(92) van de voornaamste concurrenten tussen 2000 en 2002.

(123) Verder is de markt voor PO-monitoren niet significant verschillend van een standaard gedifferentieerde productmarkt. Ofschoon producten via een inschrijvingsprocedure worden aangekocht, komen de voorkeuren van de klant tot uiting in de technische specificaties van de inschrijving die op hun beurt weer bepalen welke bieders in aanmerking komen. Klanten hebben een individuele voorkeur voor specifieke apparaten en zullen alleen overwegen een ander model te kiezen als reactie op een min of meer significante prijsverhoging (ten opzichte van concurrenten). Zodoende vormt de relatief grote substitueerbaarheid van de verschillende producten, zelfs binnen dezelfde relevante productmarkt, een belangrijke parameter voor de concurrentie binnen deze markten en heeft zij een grote invloed op de marktmacht van de leveranciers. Marktaandelen bevatten dus belangrijke informatie aangezien ze de feitelijke koopbeslissingen van klanten in een bepaald jaar weergeven.

(124) Dientengevolge deelt de Commissie niet de mening dat marktaandelen in deze specifieke markt geen betekenis hebben.

(125) Teneinde te beoordelen of de marktaandelen van de fuserende partijen een overwaardering of onderwaardering van hun marktmacht betekenen, is de Commissie overgegaan tot een grondige analyse van de aard van de concurrentie in deze biedersmarkt. Gezien het feit dat de concurrentie bij deze inschrijvingen bepaald wordt door het aantal en de identiteit van de aanwezige concurrenten, is allereerst de ontmoetingsfrequentie van de diverse marktspelers onderzocht. Ten tweede is de substitueerbaarheid nader geanalyseerd op kwalitatieve en kwantitatieve gronden, aangezien de concurrentie in een gedifferentieerde markt intenser wordt naarmate concurrenten nauwer verwante substituten leveren. Ten laatste heeft de Commissie op basis van de beschikbare gegevens ernaar gestreefd de mogelijke prijsinvloed van de voorgenomen transactie vast te stellen.

De positionering van GE op de PO-markt

(126) De aanmeldende partij stelt dat GE geen belangrijke speler in de PO-sector is en als zodanig geen merkbare invloed heeft op de huidige(93) positie van Instrumentarium. Volgens de aanmeldende partij zijn GE en Instrumentarium dus geen directe concurrenten in de markt voor PO-monitoren(94). Vandaar dat men stelt, dat - uitgaande van het respectieve marktaandeel - de concurrentie-invloed van de transactie wordt overschat.

(127) De aanmeldende partij steunt onder meer op de reeks producten die GE aanbiedt en op de marktpositionering van GE, die hoofdzakelijk gericht is op de CC-sector. De aanmeldende partij bevestigt echter dat GE verscheidene typen monitoren voor gebruik in de PO-zorg aanbiedt (Solar 9500, Solar 8000M en de DASH Series(95)) en dat deze monitoren een van de sterke punten zijn in vergelijking met de producten van concurrenten. Het aanbod van GE omvat dus een brede reeks monitoren, van goedkoop tot duur, met parameters en functies die specifiek op deze markt inspelen. GE wordt door verscheidene marktpartijen zelfs genoemd als een leider in termen van onderzoek en ontwikkeling op het gebied van PO-monitoren(96). Derhalve wordt GE, ondanks het feit dat zij een sterkere speler in de CC-sector is, niet gediskwalificeerd als een van de vier leidinggevende leveranciers van PO-monitoren.

(128) De goede reputatie van de monitoren van GE in de PO-sector wordt verder bevestigd door externe studies. Ten aanzien van het imago van de producten van de partijen stelt T for G dat "GE-Marquette een tamelijk goed imago heeft op het gebied van anesthesie"(97). Frost & Sullivan plaatsen GE eveneens in de tweede groep concurrenten, naast Philips en Siemens, en Instrumentarium in de eerste(98).

(129) De ziekenhuizen die deelnamen aan het marktonderzoek van de Commissie waren algemeen van mening dat GE, Instrumentarium, Siemens en Philips PO-patiëntmonitoren leveren van vergelijkbare kwaliteit. In ieder land roemden de respondenten de hoge kwaliteit van de monitoren van GE in de operatiekamer, die in enkele lidstaten het hoogste gemiddelde cijfer kregen wat betreft de specificaties(99). De vier grote leveranciers staan in de diverse landen gemiddeld op hetzelfde hoge niveau.

(130) Deze gegevens weerspreken de stelling van de aanmeldende partij dat GE vanuit kwalitatief oogpunt niet beschouwd zou mogen worden als een grote speler of als een directe concurrent van Instrumentarium.

Statistische analyse uitgevoerd door de Commissie

(131) Om de sterkte van de concurrentie tussen de fuserende partijen te beoordelen, heeft de Commissie een aantal statistische analyses uitgevoerd op basis van de door Instrumentarium, GE, Draeger, Philips en Siemens verstrekte biedingsgegevens. De door Siemens verstrekte gegevens waren niet bruikbaar voor dit type analyse. De bieders die de afgelopen vijf jaar bij iedere inschrijving aanwezig waren, werden in 3355 gevallen in de hele EER geïdentificeerd. In de volgende analyse is de steekproef van biedingen die door GE (rechtstreeks of via Draeger), Instrumentarium of Philips werden gewonnen door de Commissie als representatief beschouwd.

(132) De Commissie analyseerde eerst hoe vaak de fuserende partijen elkaar tijdens de 3355 inschrijvingen ontmoetten. Gezien het feit dat leveranciers zelf de biedingen kiezen waaraan zij willen deelnemen, zal een onderneming niet bieden als zij geen kans van slagen denkt te hebben. Dat betekent dat hoe vaker twee partijen in een bepaald land met elkaar geconfronteerd worden in verhouding tot andere potentiële bieders, hoe waarschijnlijker het is dat hun producten als nauwe substituten worden gezien - in ieder geval vanuit het oogpunt van de verkopers. Daarnaast wordt de aanwezigheid van een leverancier bij een inschrijving beperkt door de technische specificaties die het ziekenhuis als eis stelt. Dit betekent een vermindering van het aantal concurrenten dat de bieding mogelijk had kunnen winnen.

(133) De fuserende partijen blijken elkaar op EER-niveau in [50-60]* % van de gevallen te hebben ontmoet. Bovendien hadden zij in [20-30]* % van de gevallen geen concurrent en in [20-30]* % van de gevallen slechts één concurrent. Bij onderzoek naar de identiteit van de concurrenten van de partijen blijkt dat de fuserende partijen, ongeacht het aantal aanwezige concurrenten, in [30-40]* % van de gevallen niet met Siemens of Philips te maken hadden, maar met diverse marginale spelers. Dit zou erop duiden dat de fusie bij één op de drie inschrijvingen het aantal significante spelers zou kunnen terugbrengen van twee tot één.

(134) De concurrentiedruk die de fuserende partijen op elkaar uitoefenen, komt ook tot uiting in de door Philips verstrekte biedinggegevens(100). Philips won [70-80]* % van de inschrijvingen waarbij GE en Instrumentarium niet aanwezig waren, [60-70]* % van de inschrijvingen waarbij alleen Instrumentarium aanwezig was, [50-60]* % van de inschrijvingen waarbij GE alleen aanwezig was en slechts [30-40]* % van de inschrijvingen waarbij zowel GE als Instrumentarium aanwezig waren. Het lijkt er dus op dat Instrumentarium lager biedt wanneer GE aanwezig is. Daarnaast biedt Philips doorgaans lager wanneer zowel Instrumentarium als GE aanwezig zijn. Hieruit mag blijken dat de fuserende partijen een sterkere concurrentiedruk op Philips uitoefenen.

(135) Op nationaal niveau doen zich per land sterke tegenstellingen voor.

(136) Ten aanzien van de Duitse markt geven de uitkomsten aan dat GE verreweg de sterkste concurrentiedruk op Instrumentarium uitoefent. Beide ontmoetten elkaar in [70-80]* % van alle 432 onderzochte inschrijvingen. Dit getal is mogelijk een te hoge schatting(101) van het aantal biedingen waarbij beide partijen elkaar feitelijk in Duitsland ontmoetten, aangezien de biedinggegevens van Siemens niet in deze analyse verwerkt konden worden. Duitsland is de nationale markt waar Siemens de hoogste omzet heeft. Niettemin vormt het bovengenoemde cijfer een sterk contrast met de cijfers betreffende Philips of Siemens. Philips nam slechts in [10-20]* % van de gevallen deel aan biedingen tegen Instrumentarium en Siemens in [20-30]* % van de gevallen.

(137) Verder bleek uit de statistische analyse van de biedinggegevens dat de fuserende partijen in [40-50]* % van de inschrijvingen waarbij zij elkaar ontmoeten(102) geen andere concurrent tegenkomen en slechts één enkele concurrent in een verdere [30-40]* % van deze inschrijvingen. Ten gevolge hiervan hebben de fuserende partijen in [70-80]* % van de inschrijvingen waarbij zij elkaar ontmoeten één of helemaal geen concurrent. Bovendien is gebleken dat in [80-90]* % van de gevallen deze concurrent niet Siemens of Philips is, maar een marginale speler. Deze cijfers suggereren dat, gegeven de invloed van technische specificaties op de aanwezigheid van concurrenten bij inschrijvingen, de fusie waarschijnlijk zal leiden tot een beperking van het aantal significante spelers van twee tot één bij de meeste inschrijvingen waarbij de fuserende partijen voorheen met elkaar moesten concurreren.

(138) Verder geven de cijfers in Spanje aan dat GE daar op dit moment de voornaamste concurrent van Instrumentarium is. GE en Instrumentarium worden in [60-70]* % van de inschrijvingen (van een totaal van 542 inschrijvingen) met elkaar geconfronteerd. Siemens blijft echter ook een directe concurrent ([60-70]* %), hoewel in mindere mate dan GE en de drie ondernemingen concurreren in slechts [40-50]* % van de gevallen met elkaar. Philips daarentegen concurreert niet frequent ([30-40]* %) met Instrumentarium. Bovendien hebben de fuserende partijen in [60-70]* % van de inschrijvingen waarbij zij elkaar ontmoeten geen of slechts één marginale concurrent. Bij deze inschrijvingen hebben de fuserende partijen in [20-30]* % van de gevallen noch met Siemens, noch met Philips te maken.

(139) Ook in Frankrijk oefent GE verreweg de grootste concurrentiedruk uit op Instrumentarium: GE concurreerde met Instrumentarium in [70-80]* % van alle 1122 geanalyseerde inschrijvingen. Siemens daarentegen werd slechts bij één van de twee inschrijvingen ([50-60]* %) met Instrumentarium geconfronteerd en Philips slechts bij minder dan 1 van de [...]* inschrijvingen ([10-20]* %). Alle vier concurrenten ontmoeten elkaar zeer zelden ([0-10]* %).

(140) De cijfers suggereren dat GE en Instrumentarium elkaar in de overige landen slechts incidenteel ontmoetten. In het Verenigd Koninkrijk bijvoorbeeld, ontmoette GE Instrumentarium bij [20-30]* % van de in totaal [...]* inschrijvingen, terwijl Philips bijna om de andere inschrijving ([40-50]* %) met Instrumentarium concurreerde. Niettemin was er onder de inschrijvingen waarbij GE en Instrumentarium elkaar ontmoetten in [60-70]* % van de gevallen geen andere concurrent en bij de overige [20-30]* % van de inschrijvingen slechts één andere concurrent. Dit duidt erop dat er in [80-90]* % van de inschrijvingen waarbij zij elkaar ontmoeten één of helemaal geen concurrent voor de fuserende partijen is.

(141) Voor België geldt hetzelfde (beide partijen concurreerden met elkaar bij [10-20]* % van de [...]* inschrijvingen) evenals in Finland (zij ontmoetten elkaar bij [0-10]* % van de [...]* inschrijvingen). In andere EER-landen was het aantal bruikbare inschrijvingen te beperkt om tot betrouwbare conclusies te komen. De uitkomsten in Zweden laten bijvoorbeeld zien dat GE waarschijnlijk iets vaker ([40-50])* % met Instrumentarium concurreerde dan Philips ([30-40]* %) of Siemens ([30-40]* %). De Commissie beschikte voor deze analyse echter alleen over de benodigde informatie voor 19 inschrijvingen in Zweden gedurende de afgelopen vijf jaar. Vandaar dat slechts beperkte statistisch significante uitkomsten aan deze gegevens kunnen worden ontleend.

Winst-verliesanalyse geleverd door de aanmeldende partij

(142) De economen Ridyard, Bishop & Baker ("RBB") hebben namens de aanmeldende partij een analyse van winst- verliesgegevens ingediend teneinde de stelling te staven dat de marktaandelen van GE en Instrumentarium geen accurate weerspiegeling zijn van de concurrentie-invloed van de aangekondigde transactie en deze in feite overschatten. De aanmeldende partij is van mening dat "voor zover GE een grotere concurrentiedruk uitoefent op het gedrag van Instrumentarium dan andere leveranciers in de relevante markt, men zou verwachten dat GE de als tweede geplaatste bieder zou zijn in een groot aantal van de door Instrumentarium gewonnen biedingen en omgekeerd"(103).

(143) De winst-verliesanalyse van RBB is gebaseerd op [2000-2500]* inschrijvingen voor PO-monitoren, die in de gehele EER(104) tussen 1998 en 2003(105) door Instrumentarium werden gewonnen. De studie identificeert de "runner-up", d.w.z. de als tweede geplaatste bieder in iedere door Instrumentarium gewonnen inschrijving waarover de aanmeldende partijen informatie hadden. De runner-up wordt beschouwd als de meest directe concurrent van Instrumentarium.

(144) Hoewel de stelling van de aanmeldende partij dat GE niet de meest directe rivaal van Instrumentarium was, hoofdzakelijk op deze studie berust, tonen deze gegevens aan dat GE tussen 1998 en 2003 in Europa de meest frequente runner-up van Instrumentarium was op het gebied van PO-monitoren. Volgens de door de partijen ingediende gegevens op EER-niveau, worden de biedingen waaraan GE meedoet met haar PO-monitoren in [30-40]* % van alle door Instrumentarium gewonnen inschrijvingen als runner-up genoemd, ongeacht of zij via Draeger, optredend als exclusief distributeur van GE, worden verkocht ([700-800]*), of via rechtstreekse deelname van GE aan de inschrijving ([100-200]*). De offertes van Philips werden in [30-40]* % van de inschrijvingen als runner-up vermeld en die van Siemens in [10-20]* % van de gevallen. Andere concurrenten namen [10-20]* % van de runner-up offertes voor hun rekening, waaronder Datascope met [0-10]* %.

(145) GE is verreweg de meest frequente runner-up van Instrumentarium in drie landen: [...]*, [...]* en [...]*(106). In alle andere landen worden monitoren van GE minder vaak als runner-up vermeld dan die van Siemens of Philips. Siemens is een runner-up in [...]*(107), [...]*, [...]*(108), terwijl Philips runner-up is in [...]*, [...]* en in de [...]*.

(146) Bij de [300-400]* inschrijvingen in Frankrijk, waarover de partijen relevante gegevens konden aanbieden, bleken de monitoren van GE in [50-60]* % van de gevallen de runner-up van Instrumentarium te zijn. Deze monitoren werden verkocht via Draeger ([100-200]* inschrijvingen) of via directe deelname van GE aan de inschrijving ([0-100]*). Philips was runner-up bij [...]* inschrijvingen, oftewel [10-20]* % van de gevallen, terwijl Siemens en Datascope op de tweede plaats kwamen met respectievelijk [...]* en [...]* inschrijvingen. Bij de [300-400]* inschrijvingen in Duitsland waren de monitoren van GE in [70-80]* % van de gevallen de runner-up na Instrumentarium, hetzij verkocht via Draeger ([...]*), hetzij via rechtstreekse deelname van GE aan de inschrijving ([...]*), vóór Siemens ([...]* - [10-20]* % van de gevallen) en Philips ([...]* - [10-20]* %). In Spanje ([400-500]* meetgegevens) is GE runner-up in [60-70]* % van de gevallen, ofwel via Draeger ([200-300]*), ofwel rechtstreeks ([0-100]*), wat significant vaker is dan Philips ([20-30]* %) en Siemens ([10-20]* %).

(147) Dit zou erop wijzen dat GE in ieder geval in Frankrijk, Duitsland en Spanje de meest directe concurrent van Instrumentarium is. Deze gegevens versterken de veronderstelling dat de gefuseerde entiteit, naast een hoog marktaandeel in deze markten, ook de mogelijkheid zou hebben om de prijzen voor een significant deel van haar klanten aanzienlijk te verhogen zonder tegendruk van haar concurrenten. In een dergelijke situatie zou de overname van de meest directe rivaal leiden tot een aanzienlijk concurrentieverlies. De gefuseerde entiteit zou immers in iedere nieuwe biedingronde in staat zijn haar prijs te verhogen in de wetenschap dat ontevreden klanten bereid zouden zijn de alternatieve productlijn van de gefuseerde partij te kopen.

(148) De aanmeldende partij is echter van mening dat andere factoren uitwijzen dat GE in feite niet de meest directe concurrent van Instrumentarium was.

(149) Ten eerste(109) verklaart de aanmeldende partij dat de afwezigheid van een systematische correlatie in de patronen van substitueerbaarheid in de diverse landen aantoont dat de producten die de partijen produceren absoluut geen intrinsieke kenmerken hebben. De Commissie merkt echter wel op dat, indien er in de landen een merkenvoorkeur bestaat, dit slechts een uiting is van de verschillende mededingingsvoorwaarden in elk van de lidstaten. Voorts werd het feit dat Draeger in bepaalde landen geen runner-up was ook verklaard door het feit dat Draeger een beperkte aanwezigheid in de betrokken lidstaten heeft. In de landen (België en Finland) waar Draeger volgens de gegevens van de partijen geen runner-up was, had Draeger inderdaad een zeer kleine aanwezigheid bij de inschrijvingen.

(150) Ten tweede(110) voert de aanmeldende partij aan dat de concurrentiedruk van Draeger/GE wordt overschat, in zoverre dat Draeger - ondanks de alliantie met GE gedurende deze periode - zich ook bezighield met het op de markt brengen van monitoren van andere leveranciers (zoals Philips). De Commissie merkt echter op dat er geen bewijs is dat Draeger zich bezighield met de verkoop van monitoren van andere fabrikanten gedurende de periode dat de onderneming een exclusief distributiecontract met GE had. In antwoord op de vraag van de Commissie dienaangaande, was de aanmeldende partij slechts in staat twee voorbeelden van biedingen te noemen waarbij Draeger naar haar mening actief de monitoren(111) op de markt had gebracht. Door Draeger verstrekte biedinggegevens laten zien dat de verkoopcijfers van monitoren van concurrenten in feite bijzonder beperkt zijn. Ten slotte zouden deze biedingen, zelfs indien ervan wordt uitgegaan dat Draeger incidenteel een bieding zou hebben uitgebracht voor de producten van derden, de significante trend die uit de gegevens van de partijen blijkt niet veranderen, aangezien Philips en Siemens beide slechts in beperkte mate als runner-up werden beschouwd.

De GE/Draeger-alliantie

(151) De aanmeldende partij is verder van mening(112) dat het relatieve succes van GE/Draeger tijdens de alliantie te danken was aan de reputatie van Draegers anesthesieproducten, de goede relatie met anesthesisten en de infrastructuur van het distributienetwerk en niet aan de kracht van het aanbod van PO-monitoren van GE.

(152) GE is in maart 1999 een alliantie met Draeger aangegaan, waarbij Draeger exclusief distributeur van de monitoren van GE voor de PO-sector werd in alle EER-landen. De alliantie werd vervolgens van februari tot mei 2002 omgezet in een niet-exclusieve distributieovereenkomst, waarna Draeger haar nieuwe joint venture met Siemens bekendmaakte.

(153) In de loop van het onderzoek stelde de aanmeldende partij de Commissie interne documenten ter hand, die specifieke informatie bevatten aangaande de handelsrelatie tussen de aanmeldende partij en Draeger gedurende de periode 1999-2002. De algemene strekking van de interne documenten van GE is, dat deze overeenkomst GE toegang moest verschaffen tot het distributienetwerk van Draeger en tot diens goede betrekkingen met anesthesisten. De reden hiervoor was dat GE in 1998 de markt had betreden met de aankoop van Marquette en via een gevestigd distributienetwerk toegang moest zien te krijgen tot de PO-markt. Zo blijkt uit de interne documenten van GE dat er twee redenen waren voor dit samenwerkingsverband: "de ene reden was de distributie, de andere het veiligstellen van een nauwere relatie met anesthesisten"(113).

(154) De Commissie bevestigt dat de aanwezigheid van Draeger in de bovenwaartse markt voor systemen voor anesthesietoediening een positief effect kan hebben gehad op de verkoop van de PO-monitoren van GE.

(155) De interne documenten suggereren absoluut niet dat GE geen sterk productaanbod in de PO-markt had, maar geven wel aan dat Draegers positie dankzij de producten van GE duidelijk profiteerde van deze alliantie. Zo staat in een intern document van 1999(114) dat Draeger onder andere [...]* zou hebben en dat [...]*. Hieruit kan dus worden afgeleid dat Draeger in gelijke mate van het aanbod van patiëntmonitoren op de markt voor anesthesieapparatuur zou profiteren in de concurrentiestrijd met Datex-Ohmeda.

(156) In de loop van het onderzoek heeft de Commissie getracht in die landen waar GE/Draeger runner-up van Instrumentarium was, de redenen te achterhalen waarom Draeger-klanten PO-monitoren hadden gekocht. De respondenten vertegenwoordigden slechts aan zeer klein deel en de uitkomsten lijken tegenstrijdig te zijn in de betrokken landen. In Duitsland gaf een grote meerderheid van de respondenten aan dat ze monitoren van GE hadden gekocht op grond van de kenmerken en niet zozeer omdat zij door hun leverancier van anesthesieapparatuur werden verkocht. In Spanje daarentegen vonden de respondenten het belangrijk dat de monitoren door Draeger werden geleverd, terwijl de uitkomsten in Frankrijk verdeeld waren.

(157) Het klantenonderzoek schijnt echter in algemene zin in tegenspraak te zijn met de suggestie van GE, dat de biedingpositie van GE als meest genoemde runner-up in de PO-sector alleen toegeschreven kan worden aan Draegers positie in de markt voor anesthesieapparatuur. Een grote meerderheid van de klanten kiest voor een speciaal merk monitoren omdat deze beantwoorden aan de vereiste technische specificaties. Klanten vertrouwen ook in sterke mate op het vermogen van de leverancier om een goed distributienetwerk op te bouwen en permanent onderhoud en after-sales service te leveren. Voor de klanten classificeren de monitoren van GE als de meest hoogwaardige producten samen met die van Instrumentarium, Philips en Siemens. Omgekeerd lijkt het feit dat een leverancier ook anesthesieapparatuur kan leveren geen belangrijke factor te zijn. Het onderzoek van de Commissie toont ook aan dat klanten bij de aanschaf van nieuwe PO-monitoren voornamelijk vertrouwen op de gevestigde reputatie van de leverancier van de monitoren en de aanwezige technologie, ongeacht of ze overstappen naar een andere leverancier.

(158) Gezien het voorgaande is er reden om aan te nemen dat de positie van GE in de PO-sector vergeleken met die van andere concurrenten bij biedingen tegen Instrumentarium ook moet worden toegeschreven aan de kwaliteit van de monitoren van GE en de effectiviteit van het via Draeger georganiseerde distributienetwerk en niet alleen aan het feit dat Draeger ook een productaanbod had binnen de markten voor anesthesie- en beademingsapparatuur. Dit lijkt tevens te worden bevestigd door wat GE oorspronkelijk in haar aanmelding(115) stelde met betrekking tot haar relatie met Draeger, namelijk dat het succes van een product van een concurrent op de markt afhangt van de effectiviteit van het verkooppersoneel en de omvang van de concurrent.

(159) De aanmeldende partij beweert dat GE alleen de runner-up was in landen waar Draeger een sterke positie had in de markt voor anesthesieapparatuur en voornamelijk bij inschrijvingen waarbij monitoren in combinatie met anesthesieapparatuur werden verkocht. Niettemin presenteert zij cijfers die in sommige landen geen correlatie vertonen tussen het marktaandeel van Draeger in de anesthesiemarkt en het aantal biedingen waarbij GE runner-up was na Instrumentarium. Derhalve bevestigt de aanmeldende partij in [...]*, dat GE nooit runner-up van Instrumentarium is geweest, ondanks een [20-30]* % marktaandeel voor Draeger in de markt voor anesthesieapparatuur. De aanmeldende partij bevestigt eveneens dat GE nooit runner-up van Instrumentarium is geweest in [...]*, en slechts in [0-10]* % van de biedingen in [...]*, ondanks het feit dat het marktaandeel van Draeger in die landen respectievelijk [20-30]* % en [30-40]* % bedroeg.

(160) Wat betreft het argument dat GE voornamelijk runner-up was na Instrumentarium wanneer Draeger geen biedingen voor solomonitoren deed, baseert de studie zich op [100-200]* biedingen in Frankrijk en [100-200]* in Spanje(116) die door Instrumentarium werden gewonnen. De aanmeldende partij stelt dat van de [0-100]* projecten in Frankrijk waarin Draeger als runner-up werd geselecteerd, [70-80]* % pakketbiedingen betrof en [20-30]* % solomonitoren. De Commissie merkt op dat de studie berust op gegevens die slechts een klein deel van alle biedingen in Frankrijk vertegenwoordigen waarvan Instrumentarium de winnaar was ([300-400]*) en GE/Draeger de runner-up ([200-300]*). Voorts bevestigt de aanmeldende partij zelf dat zelfs wanneer rekening wordt gehouden met dit beperkte aantal biedingen, GE/Draeger de runner-up na Instrumentarium zou blijven vóór alle andere concurrenten [...]*; Siemens, [...]*; Philips [...]*)(117). De aanmeldende partij constateert dat Draeger in Spanje alleen bij samengestelde biedingen runner-up was, maar gaat uit van [100-200]* geïdentificeerde biedingen van de [400-500]* eerder geïdentificeerde biedingen.

(161) De partijen werd ook gevraagd cijfers te leveren voor zowel solo- als pakketbiedingen in Duitsland. Voor dat land gaven de partijen [0-100]* voorbeelden van biedingen die door Instrumentarium werden gewonnen(118). Draeger was niet alleen runner-up van Instrumentarium bij pakketbiedingen ([...]* van [...]*, d.w.z. [80-90]* %) maar ook bij [60-70]* % van de solobiedingen die door Instrumentarium werden gewonnen ([...]* van [...]*).

(162) Ten slotte stelt de aanmeldende partij dat na de beëindiging van de alliantie met Draeger in februari 2002, de marktpositie van GE aanzienlijk is verslechterd, terwijl de positie van Draeger in het PO-segment niet is verzwakt(119). De aanmeldende partij baseert zich op het feit dat de verkoop van PO-monitoren van GE in 2002 is afgenomen en dat GE tussen oktober 2002 en maart 2003 zelden als runner-up van Instrumentarium werd geselecteerd.

(163) De Commissie merkt echter op dat de relatieve teruggang van het marktaandeel van GE in 2002 inherent is aan een situatie waarbij sprake is van een verslechterde relatie tussen de leverancier en zijn distributeur en niet aan Draegers activiteiten als zodanig. De aanmeldende partij erkent dat alle leveranciers op de markt voor PO-monitoren behoefte hebben aan deskundig distributie- en verkooppersoneel(120) en dat de relatie tussen GE en Draeger sinds februari verslechterd was. Een intern document duidt erop dat GE zelf deze terugloop van het marktaandeel louter als een "overgang" beschouwde(121).

(164) Vanwege de omvang en de financiële middelen van GE is de onderneming inderdaad in staat een distributienetwerk en een toegewijd verkoopteam op te bouwen in de PO-markt. Verder zou de positie van GE in de markt voor CC-monitoren en haar aanwezigheid in aanverwante markten voor medische apparatuur zoals CIS-apparatuur een sterke stimulans voor de onderneming betekenen om de activiteiten op de PO-markt te handhaven en uit te breiden, zodat men de klanten een volledige reeks producten kan aanbieden. Ten slotte lukte het GE in 2002 nog om zelfs gedurende de overgangsperiode, toen de onderneming een nieuw distributienetwerk moest opbouwen, een aanzienlijk marktaandeel te behouden, in het bijzonder in [...]*, waar de onderneming nummer [...]* bleef, in [...]*, [...]*, [...]*, en [...]*. Verder bleef de onderneming aanwezig bij inschrijvingen en wist zodoende een significante concurrentiedruk uit te oefenen op andere grote bieders zoals Instrumentarium. In [...]* wist GE zelfs een marktaandeel te verwerven in gebieden waar de onderneming in voorgaande jaren geen distributie had.

(165) Om die reden is de Commissie van mening dat de tijdelijke teruggang van de verkopen van GE geen weerspiegeling is van de concurrentiedruk die GE voorafgaande aan de fusie op Instrumentarium heeft uitgeoefend en - bij gebrek aan een fusie - waarschijnlijk zou hebben uitgeoefend. Hieruit volgt in het bijzonder dat het marktaandeel in 2002 slechts ten dele de feitelijke aanwezigheid van GE in de markt weergeeft. Daarom vormt het gemiddelde marktaandeel over de jaren 2000, 2001 en 2002 een betere weergave van de te verwachten marktpositie van de fuserende partijen in de vijf besproken landen (Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Spanje, Zweden).

Prijseffect als gevolg van de fusie

(166) Teneinde de gevolgen van de transactie beter te kunnen beoordelen, heeft de Commissie een aantal econometrische analyses uitgevoerd en de econometrische studies van zow