Beschikking van de Commissie

van 18 juli 2001

betreffende de door Duitsland ten uitvoer gelegde staatssteun C 35/2000 (ex NN 81/98) ten gunste van Saalfelder Hebezeugbau GmbH, Duitsland

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2001) 2347)

(Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2003/85/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, inzonderheid op artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken(1),

Overwegende hetgeen volgt:

1. PROCEDURE

(1) Bij schrijven van 10 juli 1998, waarvan de ontvangst op dezelfde dag werd geregistreerd, heeft Duitsland overeenkomstig artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag de Commissie in kennis gesteld van de herstructureringsmaatregelen ten gunste van Saalfelder Hebezeugbau GmbH (SHB). Aangezien een deel van de steun reeds was verleend, werden deze maatregelen geregistreerd onder nummer NN 81/98. Bij schrijven van 18 augustus 1998 verzocht de Commissie Duitsland om aanvullende informatie, welke de Duitse autoriteiten verstrekten bij schrijven van 21 september 1998, dat op 22 september werd ontvangen, alsmede bij schrijven van 18 december 1998, dat op 4 januari 1999 werd geregistreerd. Bij schrijven van 13 juli 1999, waarvan de ontvangst op 19 juli 1999 werd genoteerd, deelde Duitsland de Commissie mede dat het voornemens was de aanmelding in te trekken. Daarop deelde de Commissie Duitsland bij schrijven van 27 augustus 1999 mede dat zij deze intrekking niet accepteerde. Bij schrijven van 20 september 1999, waarvan de ontvangst op 22 september 1999 werd genoteerd, verstrekte Duitsland aanvullende informatie. De Commissie stelde op 8 november 1999 nog meer vragen, die beantwoord werden bij schrijven van 13 december 1999, ontvangen op 20 december 1999, en bij schrijven van 12 januari 2000, ontvangen op 14 januari 2000.

(2) Bij schrijven van 17 juli 2000 heeft de Commissie Duitsland in kennis gesteld van haar besluit tot inleiding van de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag ten aanzien van deze steun. Bovendien gelastte de Commissie Duitsland informatie te verstrekken.

(3) Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen(2) bekendgemaakt. Daarin heeft de Commissie alle belanghebbenden uitgenodigd hun opmerkingen over de betrokkenen steunmaatregel te maken.

(4) Bij schrijven van 26 september 2000, ontvangen op 3 oktober 2000, reageerde Duitsland op de inleiding van de procedure en het bevel tot informatieverstrekking. Duitsland beantwoordde verdere vragen van 28 december 2000 middels het schrijven van 27 februari 2001, ontvangen op 3 maart 2001. Op 7 maart 2000 werd er een vergadering gehouden met de Duitse autoriteiten. Bij schrijven van 8 maart 2001 werd om aanvullende informatie verzocht die middels het schrijven van 22 maart 2001, ontvangen op 23 maart 2001, en 3 april 2001, ontvangen op 5 april 2001, werd verstrekt.

(5) De Commissie heeft geen opmerkingen van belanghebbenden ontvangen.

2. BESCHRIJVING

2.1. De steunontvanger

(6) SHB is werkzaam in de kraantechniek, die goed is voor 68 % van haar omzet, alsmede in de componentensector voor machinebouw, transport-, opslag- en vervoerstechniek. Daarnaast is het bedrijf actief op de gebieden dienstverlening en reserveonderdelen.

(7) De onderneming telde in 1997 135 medewerkers en haalde een omzet van 15963000 DEM. Omdat het bedrijf niet voor 25 % of meer in handen is van een grote onderneming die niet aan de definitie van een kleine of middelgrote onderneming (KMO) beantwoordt, gaat het hier om een KMO als bedoeld in de aanbeveling van de Commissie van 3 april 1996 betreffende de definitie van kleine en middelgrote ondernemingen(3).

(8) SHB is gevestigd in Saalfeld, in de deelstaat Thüringen, een steungebied ingevolge artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag.

2.2. Achtergrondinformatie

(9) Ten tijde van de voormalige Duitse Democratische Republiek (DDR) behoorde SHB tot het staatsbedrijf Takraf. In 1993 werd SHB geprivatiseerd via een openbare, transparante en onvoorwaardelijke aanbestedingsprocedure en werd overgenomen door de Gresse-groep, die bestaat uit Gresse GmbH Kranbau Wittenberg en Barlebener Kranbau GmbH (BAKRA) alsmede door drie particuliere investeerders. De koopprijs bedroeg [...](4) DEM.

(10) Vóór de herstructurering ontving SHB tussen 1992 en 1997 onderstaande financiële steun uit openbare middelen. Deze steun bedroeg in totaal 4723784 DEM:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(11) Maatregel 1: tussen 1992 en 1997 ontving het bedrijf investeringspremies op grond van de wet inzake investeringspremies (Investitionszulagengesetz) van 1991-1992(5) en van 1993-1996(6). De op grond van deze wet genomen steunmaatregelen gelden als regionale investeringssteun ingevolge artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag en werden door de Commissie goedgekeurd op grond van de uitzondering van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag. De investeringspremies vallen inderdaad onder de desbetreffende steunregelingen en moeten derhalve als bestaande steun worden gezien.

(12) Maatregel 2: de onderneming heeft tussen 1992 en 1997 subsidies ontvangen ter hoogte van 459630 DEM op grond van een goedgekeurde steunregeling ter bevordering van de onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten van KMO's in de nieuwe deelstaten(7). Deze subsidies vallen inderdaad onder deze steunmaatregel en zijn derhalve als bestaande steun te beschouwen.

(13) Maatregel 3: in 1992 en van 1994 tot en met 1997 werden subsidies verleend ter hoogte van 81402 DEM op grond van § 217 van het Sociaal Wetboek, derde boek (SGB III) voor het in dienst nemen van oudere werknemers. Bij deze subsidies gaat het om een algemene maatregel en derhalve niet om staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag.

(14) Maatregel 4: in 1993, 1995 en 1996 werden subsidies voor uitkeringen bij werktijdverkorting verleend ter hoogte van 792503 DEM op grond van de wet inzake bevordering van de werkgelegenheid. Deze vergoeding is direct bestemd voor de individuele werknemer en niet bedoeld ter bevoordeling van de onderneming. Vandaar dat deze maatregel niet binnen het toepassingsgebied valt van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag.

(15) Maatregel 5: op basis van het 23e kaderplan van de gemeenschappelijke taak van centrale regering en deelstaat voor de verbetering van de economische structuur in de regio, een door de Commissie goedgekeurde regionale steunregeling, werden tussen 1994 en 1997 investeringssubsidies verleend ter hoogte van 1265016 DEM(8). Op grond van de uitzondering in artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag heeft de Commissie deze regeling als regionale steunregeling voor investeringen goedgekeurd. De subsidies vallen inderdaad onder deze regeling en zijn derhalve als bestaande steun te beschouwen.

(16) Maatregel 6: de onderneming ontving in 1995 in het kader van het ERP-Aufbauprogramm, een door de Commissie goedgekeurde steunregeling(9), een lening ter hoogte van een miljoen DEM. De lening valt daadwerkelijk binnen het toepassingsgebied van deze regeling en vormt derhalve bestaande steun. In 1997 werd de lening omgezet in een lening bij een particuliere bank.

(17) Maatregel 7: in 1995 ontving de onderneming bovendien een lening ter hoogte van 500000 DEM op grond van het KfW-Mittelstandsprogramm, een door de Commissie goedgekeurde steunregeling(10). Deze lening valt daadwerkelijk binnen het toepassingsgebied van de desbetreffende regeling en is derhalve bestaande steun. In 1997 werd ook deze regeling omgezet in een lening bij een particuliere bank.

(18) Maatregel 8: tussen 1995 en 1997 kreeg de onderneming op grond van § 249 h van de wet inzake bevordering van de werkgelegenheid (Arbeitsförderungsgesetz (AFG)) loonkostensubsidies ter hoogte van 240304 DEM. Deze subsidies werden verleend ter bevordering van de werkgelegenheid in het kader van milieuverbeterende maatregelen. Op basis van een beschikking van de Commissie vormen dergelijke maatregelen geen staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag(11).

(19) Maatregel 9: in 1996 en 1997 ontving de onderneming subsidies ter hoogte van 120430 DEM voor de bevordering van innovatieve activiteiten op grond van een door de Commissie goedgekeurde steunregeling(12). De subsidies vallen daadwerkelijk binnen het toepassingsgebied van de betreffende regeling en zijn derhalve als bestaande steun te beschouwen.

(20) Maatregelen 10 en 11: de onderneming ontving tussen 1994 en 1997 subsidies ter hoogte van 48837 DEM voor reclamemaatregelen. In 1996 ontving de onderneming 4050 DEM voor de deelname aan beurzen. Deze maatregelen vallen onder de "deminimis"-regel die via de communautaire kaderregeling inzake overheidssteun voor het midden- en kleinbedrijf is vastgesteld(13).

2.3. De herstructurering

(21) In mei 1997 ging BAKRA, een volledige onderneming van de Gresse-groep, failliet. Hierdoor kwam de financiële situatie van de gehele Gresse-groep in gevaar. Ook SHB raakte in moeilijkheden. De omzet liep van 19278502 DEM in 1996 terug tot 15962850 DEM in 1997. Wist SHB in 1996 nog een batig saldo van 2103000 DEM te behalen, in 1997 bedroeg het verlies 1486595 DEM. De onderneming raakte in financiële moeilijkheden omdat de leveranciers kredietverzekeringen opzegden, de afnemers het vertrouwen verloren en kredieten werden bevroren.

(22) Een opdeling van de Gresse-groep scheen onafwendbaar om de continuïteit van de onderneming te garanderen. De aandelen van de Gresse-groep werden om die reden tijdelijk door SHB overgenomen. Het contract werd in april 1997 ondertekend en de koopprijs bedroeg [...](14) DEM.

2.3.1. De herstructureringsmaatregelen

(23) In 1997 werd een herstructureringsplan opgesteld dat voorzag in een wisseling van aandeelhouders en een herstructurering van de activiteiten van de onderneming. Het plan werd in 1998 aangepast. Duitsland presenteerde de herstructureringsplannen van mei 1997 en van maart 1998.

(24) De herstructurering van de onderneming was gebaseerd op een nieuwe ondernemingsstructuur en op de reorganisatie van de fabrieksinstallaties. De meeste maatregelen dienden vóór de tweede helft van 1998 te worden uitgevoerd, terwijl de uitvoering van resterende maatregelen voor het eerste halfjaar van 1999 was gepland.

(25) Het herstructureringsplan ging uit van de volgende financiële gegevens:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(26) Om de rentabiliteit van de onderneming te herstellen, moest de omzet in de komende jaren stijgen en moesten tegelijkertijd de kosten worden teruggebracht. De beste vooruitzichten voor een productiegroei vielen waar te nemen in de sectoren componenten en dienstverlening. Als gevolg van de interne reorganisatie werd een kostenbesparing verwacht.

(27) Er moest een distributienet voor componenten opgezet worden en een nieuw marketingconcept voor de sector dienstverlening worden ontwikkeld om van de vermeende goede marktvooruitzichten in deze sectoren te profiteren. Bovendien wilde SHB de productiviteit verhogen door middel van een aantal bedrijfsinterne maatregelen. De nieuwe ondernemingsstructuur moest voor meer transparantie zorgen. Door een herstructurering van de sector inkoop moest de positie van de onderneming worden versterkt, waardoor kortingen en gunstige betalingsvoorwaarden konden worden verkregen. De reorganisatie van de interne bedrijfsadministratie en controlling moesten de planningszekerheid verhogen.

(28) De kosten voor de herstructurering van de onderneming werden geraamd op 3827000 DEM exclusief een kredietlijn van 4 miljoen DEM. Deze kosten worden als volgt verdeeld:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(29) Om de eigendomsverhoudingen te consolideren, namen in het kader van een management-buy-out twee nieuwe investeerders van twee voormalige aandeelhouders aandelen van de onderneming over ter waarde van 585000 DEM. De derde investeerder, die reeds aandelen van de onderneming in bezit had, nam de door SHB gehouden aandelen over voor een prijs van 525000 DEM. De wisseling van aandeelhouders vond plaats in juli/augustus 1997. De kosten voor deze wisseling bedroegen in totaal 1110000 DEM. De onderneming wordt nu door drie natuurlijke personen geleid, die zich met het management bezighouden en geen aandelen bij andere ondernemingen hebben.

(30) Er was 860000 DEM nodig om een deel van de bouw van een kantoorgebouw te financieren. De totale kosten voor deze nieuwbouw bedroegen 1810000 DEM. Het nieuwe gebouw was nodig omdat de onderneming haar oude kantoor moest verlaten vanwege de aanleg van een rijksweg door de stad Erfurt.

(31) In dit verband ontving de onderneming van de stad Erfurt 950000 DEM als schadeloosstelling voor het oude gebouw. Deze gift is geen staatssteun omdat zij moet worden gezien als compensatie voor schade die de onderneming heeft geleden. Als bewijs daarvoor presenteerde Duitsland een rapport van een onafhankelijk adviesbureau, dat niet alleen deze feiten bevestigde, maar ook verklaarde dat de schadeloosstelling tegen marktvoorwaarden was uitbetaald. De kosten die door dit bedrag werden gedekt, werden niet in het herstructureringsplan opgenomen omdat ze geen herstructureringsmaatregel waren.

(32) Voorts voorzag het herstructureringsplan in de aankoop en modernisering van uitrustingen en machines, waardoor de productie gerationaliseerd en de kosten verlaagd zouden kunnen worden. Ten slotte moest ook nog de computersoftware en -hardware worden vernieuwd. De kosten voor deze investeringen werden op 997000 DEM geraamd.

(33) 860000 DEM was voorzien om de verliezen die in 1997 waren ontstaan, te dekken en om liquide middelen voor de onderneming beschikbaar te stellen.

(34) Om de solvabiliteit van de onderneming te garanderen, kreeg de onderneming een kredietlijn van 4000000 DEM toegekend.

2.3.2. Financiële toezeggingen

(35) De herstructureringsmaatregelen dienden uit de volgende bronnen te worden gefinancierd:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(36) 216000 DEM werd uit eigen middelen gefinancierd.

(37) Twee leningen ter hoogte van 228000 DEM werden toegewezen uit het Eigenkapitalhilfeprogramm. De Kreditanstalt für Wiederaufbau kende een lening toe ter hoogte van 900000 DEM uit het Beteiligungsfonds Ost.

(38) De onderneming ontving van de deelstaat Thüringen investeringssubsidies ter hoogte van 557000 DEM.

(39) Een particuliere bank stelde de onderneming een kredietlijn ter beschikking ter hoogte van 4000000 DEM. Voor deze kredietlijn verstrekte de Thüringer Aufbaubank in oktober 1997 een garantie van 80 %.

(40) De Thüringer Aufbaubank kende twee leningen toe uit het Thüringer Konsolidierungsfonds, die 1575000 DEM netto (1615000 DEM bruto) respectievelijk 351000 DEM bedroegen. Deze leningen werden in april 1998 uitbetaald.

(41) Duitsland had beide leningen uit het Konsolidierungsfonds gemeld bij schrijven van 10 juli 1998. Krachtens de desbetreffende steunregeling moet steun per afzonderlijke kennisgeving bij de Commissie worden gemeld wanneer de begunstigde onderneming reeds reddings- en herstructureringssteun van meer dan één miljoen euro heeft ontvangen. De reden voor de afzonderlijke aanmelding van de leningen uit het Konsolidierungsfonds is dat de Thüringer Aufbaubank de garantie ten behoeve van de kredietlijn van 4000000 DEM de onderneming had gegeven op het moment dat deze zich al in moeilijkheden bevond.

(42) Duitsland trok de aanmelding echter in bij schrijven van 13 juli 1999. In dit verband beweerde men dat de in oktober 1997 overgenomen garantie geen herstructureringsteun was omdat de onderneming zich op dat moment niet in moeilijkheden zou hebben bevonden.

(43) Duitsland beweerde dat SHB pas eind 1997/begin 1998 in moeilijkheden was geraakt. Op het moment dat de garantie werd verleend, was SHB volgens Duitsland een onderneming zonder liquiditeitsproblemen en in staat haar betalingsverplichtingen na te komen.

(44) De Commissie kan deze mening echter niet delen. In het jaarverslag van de onderneming over 1997 staat vermeld dat het faillissement van BAKRA op 4 maart 1997 liquiditeitsproblemen heeft veroorzaakt bij zowel de Gresse-groep als bij SHB. Volgens dit jaarverslag ontstonden er financiële moeilijkheden bij de onderneming omdat leveranciers kredietverzekeringen opzegden en afnemers het vertrouwen verloren. Bovendien werd het kredietmaximum bevroren. Dit wordt ook in het eerste herstructureringsplan van mei 1997 vermeld. Volgens de Commissie had SHB dus al liquiditeitsproblemen op het moment dat de garantie werd verleend en moest SHB worden gezien als een onderneming in moeilijkheden. Daarom dienen beide leningen uit het Konsolidierungsfonds afzonderlijk te worden aangemeld.

2.4. Marktanalyse

(45) SHB is werkzaam op het gebied van de kraantechniek en op het gebied van componenten voor de machinebouw, transport-, opslag- en vervoertechniek. Bovendien levert zij in deze sectoren klantendiensten en reserveonderdelen. SHB is ook actief op de markt voor speciale kranen. Hierbij gaat het om een wereldwijde markt, waarbij dus ook die van de lidstaten is inbegrepen.

(46) Op de algemene kraanmarkt is de concurrentie groot. Volgens gegevens van het Duits Centraal Bureau voor de Statistiek is de omzet op de Duitse markt voor hef- en transportsystemen gestegen van 20500 miljoen DEM in 1998 tot 21900 miljoen DEM in 1999, m.a.w. een duidelijke toename van ca. 6,83 %. Er is reden om te veronderstellen dat in deze sector sprake is van overcapaciteit(15).

(47) Precieze gegevens over de nichemarkt voor speciale kranen zijn niet beschikbaar. Volgens de gegevens waarover de Commissie beschikt, zijn er echter geen aanwijzingen dat er op deze markt overcapaciteit bestaat.

3. INLEIDING VAN DE PROCEDURE

(48) De Commissie leidde de formele onderzoeksprocedure in op grond van twee door de Thüringer Aufbaubank verstrekte leningen uit het Thüringen Konsolidierungsfonds, een door de Commissie goedgekeurde steunregeling voor ondernemingen die zich in moeilijkheden bevinden. Om binnen het toepassingsgebied van deze regeling te vallen, in het kader waarvan de leningen zogezegd werden verstrekt, moeten ze voldoen aan de voorwaarden van de communautaire kaderregeling voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden ("Kaderregeling van 1994")(16). De Commissie had bij de inleiding van de procedure twijfels of aan deze voorwaarden wel was voldaan: er was geen gedetailleerd herstructureringsplan, er waren geen aanwijzingen dat de financiële prognoses zouden worden verwezenlijkt. Daarnaast kon de bijdrage van de investeerders niet als beduidend worden beschouwd.

(49) Bovendien beweerde Duitsland dat diverse maatregelen waren genomen op grond van goedgekeurde steunregelingen. De Commissie kon echter op basis van de haar beschikbare informatie niet vaststellen of de leningen ter hoogte van 228000 DEM in het kader van het Eigenkapitalhilfeprogramm en ter hoogte van 900000 DEM uit het Beteiligungsfonds Ost daadwerkelijk binnen het toepassingsgebied vielen van de regelingen in het kader waarvan zij volgens zeggen waren verstrekt. Er was geen informatie beschikbaar over de voorwaarden van deze leningen, noch waren er gegevens over de precieze inhoud van de regelingen. De Commissie verzocht Duitsland informatie te verstrekken om na te gaan of de leningen inderdaad met de regelingen in kwestie overeenkwamen.

4. OPMERKINGEN VAN DUITSLAND

(50) In het antwoord op de inleiding van de procedure beweerde Duitsland dat aan de voorwaarde voor het herstel van de levensvatbaarheid van de onderneming was voldaan. Hoewel men niet geheel aan de omzetverwachtingen van het herstructureringsplan had beantwoord, waren in 1998 en 1999 betere resultaten behaald dan men had beoogd. Bovendien presenteerde Duitsland een omvangrijk herstructureringsplan.

(51) Duitsland herhaalde zijn standpunt dat de onderneming zich in oktober 1997 niet in problemen bevond toen de garantie van 80 % voor een kredietlijn werd verstrekt. Daarom was aanmelding van beide leningen uit het Thüringer Konsolidierungsfonds niet nodig.

5. BEOORDELING

5.1. Steun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag

(52) SHB heeft financiële steun ontvangen uit openbare middelen, die een onderneming in moeilijkheden niet van een particuliere investeerder gekregen zou hebben; op deze wijze is de onderneming bevoordeeld ten opzichte van haar concurrenten. Aangezien de relevante productmarkt een wereldwijde markt is, beïnvloedt een dergelijke steun de handel tussen de lidstaten. Bij de onderhavige financiële maatregelen gaat het derhalve om staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag, waarvan de Commissie moet onderzoeken of hij verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt.

5.2. Overeenstemming met bestaande steunregelingen

5.2.1. Leningen uit het Eigenkapitalhilfeprogramm

(53) Naar men beweert werden er twee leningen verstrekt ter hoogte van 160000 DEM resp. 68000 DEM in het kader van het Eigenkapitalhilfeprogramm, een door de Commissie goedgekeurde steunregeling(17). Aangezien de Commissie niet genoeg informatie had ontvangen om te kunnen bepalen of deze leningen inderdaad onder het toepassingsgebied van de genoemde steunregeling vallen, gelastte zij Duitsland informatie te verstrekken.

(54) De regeling voorziet in leningen ten gunste van particuliere personen voor het beginnen of intensiveren van een economische activiteit. Bij een onderneming in moeilijkheden moet aan de voorwaarden worden voldaan die in de kaderregeling van 1994(18) zijn opgenomen.

(55) De leningen uit het Eigenkapitalhilfeprogramm werden in 1998 aan twee particuliere personen verstrekt, opdat zij aandelen konden verkrijgen in het kader van een management-buy-out. Aangezien de onderneming zich op het moment van de steunverlening in moeilijkheden bevond, moest er aan de voorwaarden van de voornoemde kaderregeling worden voldaan. Deze voorwaarden worden vervuld, zoals hieronder zal blijken. Eveneens wordt er aan de andere voorwaarden voldaan die in het Eigenkapitalhilfeprogramm zijn vastgelegd. Deze leningen vallen derhalve daadwerkelijk binnen het toepassingsgebied van de steunregeling, in het kader waarvan ze volgens zeggen werden verstrekt, en vormen derhalve bestaande steun, die in deze onderhavige procedure niet opnieuw hoeft te worden beoordeeld. Met deze steun zal wel rekening worden gehouden wanneer de evenredigheid van de steun wordt bepaald.

5.2.2. Leningen uit het Beteiligungsfonds Ost

(56) De Kreditanstalt für Wiederaufbau verstrekte uit het Beteiligungsfonds Ost, een door de Commissie goedgekeurde steunregeling(19), een lening ter hoogte van 900000 DEM. Aangezien de Commissie niet genoeg informatie had om te kunnen vaststellen of de lening daadwerkelijk binnen het toepassingsgebied van de desbetreffende regeling viel, gelastte zij Duitsland informatie te verstrekken.

(57) De regeling voorziet in een lening ter versterking van het eigen vermogen van de ondernemingen in de nieuwe deelstaten. Bij een onderneming in moeilijkheden moet aan de voorwaarden van de kaderregeling van 1994 worden voldaan.

(58) De lening werd in december 1997 verstrekt aan een aandeelhouder van de onderneming. Daarvan werd 315000 DEM gebruikt voor het verkrijgen van extra aandelen en de resterende 585000 DEM werd als kapitaal in de onderneming gestopt.

(59) Aangezien de onderneming zich op het moment van de steunverlening in moeilijkheden bevond, moet aan de voorwaarden van de kaderregeling van 1994 worden voldaan. Dat is inderdaad het geval, zoals hieronder zal blijken. Daarnaast voldoet de lening aan de andere voorwaarden die in de regeling zijn vastgelegd. Derhalve valt de lening inderdaad binnen het toepassingsgebied van de desbetreffende regeling, in het kader waarvan de lening volgens zeggen werd verstrekt. Het gaat zodoende om bestaande steun, die in deze onderhavige procedure niet opnieuw hoeft te worden beoordeeld. Met deze steun zal wel rekening worden gehouden wanneer de evenredigheid van de steun wordt bepaald.

5.2.3. Investeringssubsidies

(60) Op grond van het 26e kaderplan van de gemeenschappelijke taak van centrale regering en deelstaat voor de verbetering van de economische structuur in de regio, een door de Commissie goedgekeurde regionale steunregeling(20), ontving de onderneming investeringssubsidies ter hoogte van 557000 DEM. Deze subsidies komen overeen met de voorwaarden die in de regeling zijn vastgelegd en vallen derhalve daadwerkelijk binnen het toepassingsgebied. Zodoende gaat het ook hier om bestaande steun, die niet opnieuw hoeft te worden beoordeeld. Met deze steun zal wel rekening worden gehouden wanneer de evenredigheid van de steun wordt vastgesteld.

5.2.4. Garantie van 80 % van de Thüringer Aufbaubank

(61) De Thüringer Aufbaubank heeft op grond van een door de Commissie goedgekeurde steunregeling(21) voor een kredietlijn van 4000000 DEM een garantie van 80 % verstrekt. De betreffende regeling stelt dat bij garanties voor een onderneming in problemen moet worden voldaan aan de voorwaarden van de kaderregeling van 1994. Dat is inderdaad het geval, zoals hieronder zal blijken. Aangezien ook aan de andere voorwaarden van de regeling wordt voldaan, valt de garantie daadwerkelijk binnen het toepassingsgebied van de voornoemde regeling, in het kader waarvan deze volgens zeggen werd verstrekt. Zodoende is er sprake van bestaande steun, die niet opnieuw hoeft te worden beoordeeld. Ook met deze maatregel zal echter rekening worden gehouden wanneer de evenredigheid van de steun wordt gecontroleerd.

5.2.5. Leningen uit het Thüringer Konsolidierungsfonds

(62) De onderneming ontving in april 1998 twee leningen ter hoogte van 1615000 DEM bruto (1575000 DEM netto) respectievelijk 351000 DEM uit het Thüringer Konsolidierungsfonds, een door de Commissie goedgekeurde steunregeling voor ondernemingen in moeilijkheden(22).

(63) Deze steunregeling voorziet in maatregelen voor de herstructurering van ondernemingen in moeilijkheden. De voorwaarden van de regeling komen overeen met die welke in de kaderregeling van 1994 zijn opgenomen. De Commissie betwijfelde of aan deze voorwaarden was voldaan en leidde daarom de formele onderzoeksprocedure in.

(64) De eerste lening uit het Konsolidierungsfonds bedraagt 1615000 DEM bruto, wat overeenkomt met een nettobedrag van 1575000 DEM. 40000 DEM werd als administratiekosten afgetrokken. 578000 DEM werd gebruikt voor de beschikbaarstelling van liquide middelen en 997000 DEM voor investeringen in machines en uitrustingen.

(65) De tweede lening uit het Konsolidierungsfonds bedraagt 315000 DEM. De onderneming stelt dit bedrag ter beschikking aan twee particuliere personen voor de aankoop van aandelen van de onderneming in het kader van een management-buy-out. Deze procedure maakt deel uit van een financiële herstructurering en is bedoeld om de kapitaalbasis van de onderneming te versterken.

(66) Om binnen het toepassingsgebied van de regeling te vallen, in het kader waarvan ze volgens zeggen werden verstrekt, moeten beide leningen voldoen aan de voorwaarden van de kaderregeling van 1994.

5.3. Overeenstemming met de kaderregeling van 1994

(67) Aangezien de steun, voorzover uit de informatie blijkt, vóór 30 april 2000 werd verleend, is de kaderregeling van 1994(23) van toepassing(24).

Herstel van de levensvatbaarheid op de lange termijn

(68) Voorwaarde voor het verstrekken van een herstructureringssteun is een haalbaar, samenhangend en ingrijpend herstructureringsplan voor het herstel van de levensvatbaarheid van een onderneming op de lange termijn binnen een redelijke termijn en tegen realistische veronderstellingen.

(69) Duitsland presenteerde twee herstructureringsplannen, te weten een van mei 1997 en een tweede van maart 1998. Zoals in 2.3.1 is uitgelegd, vormen beide plannen een samenhangend herstructureringsgeheel, waarmee de levensvatbaarheid van de onderneming kan worden hersteld. De herstructurering zou twee jaar moeten duren, hetgeen een redelijke termijn is.

(70) De meest recente financiële gegevens bevestigen deze inschatting:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(71) De sterke groei van de batige saldi in 1999 is vooral te danken aan de bijzonder hoge opbrengsten. Een onderzoek van de door Duitsland gepresenteerde gegevens laat zien dat SHB haar verliezen aanzienlijk wist terug te brengen en de actuele problemen kon oplossen. Uit de cijfers blijkt dat er sprake is van een duurzame positieve ontwikkeling. De voorlopige omzet voor 2000 komt dicht in de buurt van de omzet van 30040000 DEM die in het herstructureringsplan wordt beoogd.

(72) Met het oog op deze ontwikkeling en op de kwalitatieve aspecten van de herstructurering komt de Commissie tot de conclusie dat aan de voorwaarde van het herstel van de levensvatbaarheid is voldaan.

Voorkomen van buitensporige concurrentievervalsing

(73) Bij herstructurering moet men ervoor zorgen dat eventuele nadelige uitwerkingen op de mededinging zoveel mogelijk worden gecompenseerd, want anders zou de voor de herstructurering verleende steun indruisen tegen het gemeenschappelijk belang en dus niet kunnen worden verleend overeenkomstig artikel 87, lid 3, van het EG-Verdrag.

(74) Wanneer daarom uit een objectieve beoordeling van vraag- en aanbodvoorwaarden blijkt dat er sprake is van een structurele overcapaciteit op een relevante markt binnen de EU waarop de steunontvanger actief is, moet het herstructureringsplan door een definitieve reductie of het stilleggen van productiecapaciteit een bijdrage leveren aan de herstructurering van de betreffende bedrijfstak die in verhouding staat tot de ontvangen steun.

(75) Om te kunnen beoordelen welke gevolgen de handhaving van SHB op de markt heeft en wat de uitwerking is op de concurrenten, moet rekening worden gehouden met de productiehoeveelheden van de onderneming, het feit dat steun wordt verleend in een steungebied volgens artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag alsmede met de KMO-status van de begunstigde onderneming.

(76) Op basis van de informatie waarover de Commissie beschikt, is er op de nichemarkt voor speciale kranen, waarop SHB actief is, geen sprake van overcapaciteit. Bovendien breidt SHB haar capaciteiten niet uit.

(77) Volgens de door Duitsland verstrekte informatie heeft de onderneming een aandeel van 2 % in de totale productie van speciale kranen op de Europese markt.

(78) Aangezien SHB gevestigd is in een steungebied in de zin van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag en haar productie beperkt is, komt de Commissie tot de conclusie dat er geen sprake is van buitensporige concurrentievervalsing en dat de concurrenten niet worden benadeeld.

Verhouding tot de kosten en tot de baten van de herstructurering

(79) De omvang en de intensiteit van de steun moeten beperkt blijven tot het minimum dat nodig is voor de herstructurering en moeten in verhouding staan tot de baten die voor de Gemeenschap te verwachten zijn. De investeerders moeten daarom uit eigen middelen een bijdrage aan het herstructureringsplan leveren. De steun moet bovendien zodanig worden verleend dat de onderneming niet de beschikking krijgt over extra middelen die zouden kunnen worden gebruikt voor agressieve, marktvervalsende activiteiten die geen verband houden met het herstructureringsproces.

(80) De kosten voor de herstructurering van SHB bedroegen in totaal 7827000 DEM.

(81) De investeerders leveren een directe bijdrage ter hoogte van 216000 DEM. Dit bedrag kan als particuliere investeringsbijdrage worden beschouwd.

(82) Duitsland beweert dat de leningen in het kader van het Eigenkapitalhilfeprogramm als een particuliere investeringsbijdrage kunnen worden beschouwd. Er zij echter op gewezen dat de leningen, hoewel beschikbaar gesteld door een particuliere bank, door een openbare bank (Duitse Ausgleichsbank) geherfinancierd werden op grond van een goedgekeurde steunregeling. De regeling voorziet in leningen tegen lage rentepercentages voor de overname van vennootschapsaandelen door particulieren. De staatssteun wordt in de vorm van gesubsidieerde rentepercentages verstrekt.

(83) Krachtens de kaderregeling van 1994 wordt van de steunontvangers in beginsel verwacht dat ze een belangrijke bijdrage leveren aan het herstructureringsplan door middel van eigen of externe financieringen.

(84) Beide leningen ter hoogte van respectievelijk 160000 DEM en 68000 DEM werden in januari 1998 verstrekt voor een periode van twintig jaar. De leningen moeten tussen 2008 en 2017 in gelijke termijnen worden terugbetaald. Het rentepercentage van de lening bedraagt 7 %. Een deel van de rente wordt echter door de Duitse Ausgleichsbank betaald uit de reserves van het ERP. Het rentepercentage voor de investeerders ziet er derhalve als volgt uit: 0 % in 1998 en 1999, 3 % in 2000, 4 % in 2001 en 5 % vanaf 2002 tot 2017. De particuliere bank neemt het risico op zich.

(85) Aangezien het rentepercentage door de staat wordt gesubsidieerd, bestaan er geen marktvoorwaarden. Het referentierentepercentage op het tijdstip van de leningverstrekking bedroeg 5,94 %. Aangezien de onderneming zich in moeilijkheden bevond, wordt ervan uitgegaan dat tegen dit rentepercentage geen enkele bank eenzelfde lening onder normale marktvoorwaarden zou hebben verstrekt, maar dat vanwege het verhoogde risico juist een toeslag zou zijn berekend. Het rentepercentage waartegen de lening aan de investeerders werd verstrekt, ligt derhalve ver onder het rentepercentage dat de investeerders voor leningen tegen normale marktvoorwaarden zouden hebben moeten betalen. Derhalve is de Commissie van mening dat beide leningen niet als externe financiering kunnen worden beschouwd en daarom voor het vaststellen van de particuliere investeringsbijdrage niet kunnen worden meegerekend.

(86) Bovendien is Duitsland van mening dat de lening ter hoogte van 900000 DEM uit het Beteiligungsfonds Ost, een goedgekeurde steunregeling, als particulier investeringsbedrag moet worden gezien. De lening wordt door een particuliere bank verstrekt, maar wordt geherfinancierd door de Kreditanstalt für Wiederaufbau, een openbare bank. De lening werd in december 1997 voor een periode van tien jaar tegen een rentepercentage van 6,65 % verstrekt en moet in 2007 in één termijn worden terugbetaald. Het contract bepaalt dat de particuliere bank voor 50 % van de lening aansprakelijk is, d.w.z. 450000 DEM. De kredietnemer heeft de volgende zekerheden gesteld: een persoonlijke garantie, de overdracht van zijn rechten als aandeelhouder en het storten van 450000 DEM bij de particuliere bank.

(87) Het deel van de lening waarvoor de particuliere bank aansprakelijk is, is door een bij de bank gestort bedrag van 450000 DEM gedekt. Bovendien bedroeg het referentierentepercentage op het tijdstip van de leningverstrekking 5,54 %, zodat de lening werd verstrekt tegen een rentepercentage boven het referentiepercentage. Hoewel de onderneming zich in moeilijkheden bevindt, hoeft er geen risicotoeslag te worden doorberekend omdat de particuliere bank vanwege de gestorte zekerheden geen extra risico draagt. Dit deel van de lening ter hoogte van 450000 DEM kan derhalve worden beschouwd als zijnde onder normale marktvoorwaarden gefinancierd en bij de vaststelling van de particuliere investeringsbijdrage worden meegerekend.

(88) De onderneming ontving van een particuliere bank een kredietlijn van 4000000 DEM. 80 % van deze kredietlijn is door een garantie van de staat gedekt. Voor de resterende 20 % draagt de bank het risico. De onderneming biedt een achtergestelde hypotheek aan ter hoogte van 4000000 DEM als zekerheid voor de kredietlijn. De 20 % van de kredietlijn waar geen borgsom voor bestaat, d.w.z. 800000 DEM, kan derhalve worden beschouwd als zijnde onder normale marktvoorwaarden gefinancierd en bij de vaststelling van de particuliere investeringsbijdrage worden meegerekend.

(89) De particuliere investeringsbijdrage bedraagt in totaal derhalve 1466000 DEM; dat is 18,7 % van de totale herstructureringskosten van 7827000 DEM. Gelet op de KMO-status van de onderneming en de financieringsproblemen voor KMO's in het algemeen kan de investeringsbijdrage voor de herstructurering worden gezien als een belangrijke bijdrage in de zin van de kaderregeling van 1994.

Volledige uitvoering van het herstructureringsplan

(90) De Commissie stelt vast dat het herstructureringsplan volledig moet worden uitgevoerd. Zij verzoekt Duitsland haar de jaarverslagen van de onderneming over de gehele herstructureringsperiode te doen toekomen.

6. CONCLUSIES

(91) De Commissie stelt vast dat de Bondsrepubliek Duitsland in strijd met artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag steunmaatregelen ter hoogte van 1966000 DEM onwettig heeft uitgevoerd. Hoewel deze maatregelen onwettig zijn, voldoen zij aan de criteria die in de kaderregeling van 1994 zijn vastgelegd. Derhalve zijn zij op grond van artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag met de gemeenschappelijke markt verenigbaar,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De staatssteun van Duitsland ten gunste van Saalfelder Hebezeugbau GmbH ter hoogte van 1966000 DEM is met de gemeenschappelijke markt verenigbaar in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag.

Artikel 2

Duitsland wordt verzocht tot eind 2001 de jaarverslagen over de jaren 1998 tot en met 2000 in te dienen.

Artikel 3

Deze beschikking is gericht tot de Bondsrepubliek Duitsland.

Gedaan te Brussel, 18 juli 2001.

Voor de Commissie

Mario Monti

Lid van de Commissie

(1) PB C 27 van 27.1.2001, blz. 44.

(2) PB C 27 van 27.1.2001, blz. 44.

(3) PB L 107 van 30.4.1996, blz. 4.

(4) Zakengeheim.

(5) Wet inzake investeringspremies 1991-1992 (C 59/91, SG(92) D/8068 van 18.6.1992).

(6) Wet inzake investeringspremies 1993-1996 (N 561/92, SG(92) D/16623 van 24.11.1992).

(7) Personeelsbevordering Oost "Subsidies voor de steun van onderzoeks- en ontwikkelingspotentieel in kleine en middelgrote ondernemingen in het toetredingsgebied" (N 477/91, SG(91) D/22704 van 25.11.1991).

(8) Het 23e kaderplan van de gemeenschappelijke taak van centrale regering en deelstaat voor de verbetering van de economische structuur in de regio. Maatregelen op grond van deze wet worden als regionale investeringssteun gezien ingevolge artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag en werden door de Commissie goedgekeurd op grond van de uitzondering van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag (N 157/94, SG(94) D/11038 van 1.8.1994).

(9) N 563/C/94, SG(94) D/17293 van 1.12.1994.

(10) NN 24/96, SG(96) D/3475 van 29.3.1996.

(11) NN 117/92, SG(95) D/341 van 13.1.1995.

(12) Innovatiebevordering "bevordering van de ontwikkeling van nieuwe producten en procedures in kleine en middelgrote ondernemingen in de nieuwe deelstaten" (N 534/91, SG(92) D/3225 van 4.3.1992).

(13) PB C 213 van 19.8.1992, blz. 2. Zie ook de mededeling van de Commissie over "deminimis"-steun (PB C 68 van 6.3.1996, blz. 9).

(14) Zakengeheim.

(15) Zie blz. 57 "Statistisches Handbuch für den Maschinenbau", uitgave 1997, van de vereniging "Deutscher Maschinen- und Anlagenbau e.V.".

(16) PB C 368 van 23.12.1994, blz. 12.

(17) N 519/95, SG(95) D/11491 van 14.9.1995.

(18) Zie voetnoot 14.

(19) N 646/A/95, SG(95) D/12827 van 18.10.1995.

(20) Het 26e kaderplan van de gemeenschappelijke taak van centrale regering en deelstaat voor de verbetering van de economische structuur in de regio. Maatregelen op grond van deze wet worden als regionale investeringssteun gezien ingevolge artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag en werden door de Commissie goedgekeurd op grond van de uitzondering van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag (N 123/97, SG(97) D/7104 van 18.8.1997).

(21) Richtsnoer van de Thüringer Aufbaubank inzake schuldgarantie (N 117/96, SG(96) D/11696 van 27.12.1996).

(22) Thüringer Konsolidierungsfonds voor ondernemingen in moeilijkheden (NN 74/95, SG (96) D/1946 van 6.2.1996).

(23) Zie voetnoot 14.

(24) In punt 7.5 van de richtsnoeren van de Gemeenschap voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden van 1999 staat dat de Commissie op basis van de richtsnoeren die op het moment van de steunverlening van kracht waren, zal controleren of de reddings- en herstructureringssteun, die zonder haar goedkeuring is verleend, verenigbaar waren (PB C 288 van 9.10.1999).