INHOUD "" ID="1">1. Inleiding> ID="2">1.1 - 1.5 "> ID="1"> Beschrijving van het douanegebied> ID="2">1.6 - 1.11"> ID="1"> Het onderzoek van de Rekenkamer> ID="2">1.12 - 1.16"> ID="1">2. De "terugbetalingsgebieden"> ID="2">2.1 - 2.2 "> ID="1"> Het eiland Man> ID="2">2.3 - 2.6 "> ID="1"> Andorra> ID="2">2.7 - 2.13"> ID="1"> Het Oostenrijkse gebied Jungholz> ID="2">2.14 - 2.15"> ID="1"> Het Oostenrijkse gebied Mittelberg> ID="2">2.16 - 2.17"> ID="1"> Het Vorstendom Monaco> ID="2">2.18 - 2.21"> ID="1"> De Republiek San Marino> ID="2">2.22 - 2.30"> ID="1"> De Kanaaleilanden> ID="2">2.31 - 2.35"> ID="1"> Een vergelijking van de terugbetalingsstelsels> ID="2">2.36 - 2.40"> ID="1">3. De "territoriale vrije zones"> ID="2">3.1 - 3.4 "> ID="1"> Gex en Haute-Savoie> ID="2">3.5 - 3.14"> ID="1"> Gorizia> ID="2">3.15 - 3.21"> ID="1"> De gemeente Livigno> ID="2">3.22 - 3.27"> ID="1"> Valle d'Aosta> ID="2">3.28 - 3.30"> ID="1"> Conclusies> ID="2">3.31"> ID="1">4. De bijzondere regelingen van het handelsverkeer> ID="2">4.1 - 4.3 "> ID="1"> Handelsverkeer tussen Alto Adige en Tirol> ID="2">4.4 - 4.8 "> ID="1"> Handelsverkeer tussen Denemarken, de Faeroeer en Groenland> ID="2">4.9 - 4.10"> ID="1"> Regelingen van het handelsverkeer tussen de Franse Republiek en de Maghreb-landen (Marokko, Tunesië en Algerije)> ID="2">4.11 - 4.13"> ID="1"> Voormalige binnenlandse handel van Duitsland> ID="2">4.14 - 4.21"> ID="1"> Het protocol inzake de tariefquota voor de invoer van bananen in de Bondsrepubliek Duitsland> ID="2">4.22 - 4.31"> ID="1"> Handelsverkeer tussen Duitsland en de Comecon-landen> ID="2">4.32 - 4.36"> ID="1"> Handelsverkeer tussen de Canarische eilanden en het Spaanse vasteland> ID="2">4.37 - 4.43"> ID="1"> Handelsverkeer tussen Ceuta en Melilla en het Spaanse vasteland > ID="2">4.44 - 4.47"> ID="1"> Handelsverkeer in boter tussen het Verenigd Koninkrijk en Nieuw-Zeeland> ID="2">4.48 - 4.49"> ID="1"> Conclusies> ID="2">4.50 - 4.53"> ID="1">5. De territoriale zeeën, de binnenwateren en het luchtruim> ID="2">5.1 - 5.8 "> ID="1"> Schepen> ID="2">5.9 - 5.12"> ID="1"> Vliegtuigen> ID="2">5.13 - 5.15"> ID="1"> Conclusies> ID="2">5.16"> ID="1">6. Andere Europese gebieden, enclaves, Staten en overzeese gebieden van Lid-Staten> ID="2">6.1 "> ID="1"> Het Duitse gebied Buesingen> ID="2">6.2 "> ID="1"> De gemeente Campione d'Italia> ID="2">6.3 "> ID="1"> De Franse overzeese departementen > ID="2">6.4 - 6.5 "> ID="1"> Mayotte, Saint-Pierre en Miquelon en de Franse overzeese gebieden> ID="2">6.6 - 6.9 "> ID="1"> Het Duitse eiland Helgoland> ID="2">6.10 - 6.12"> ID="1"> Gibraltar> ID="2">6.13 - 6.15"> ID="1"> Athos> ID="2">6.16 - 6.18"> ID="1"> Vaticaanstad> ID="2">6.19 - 6.23"> ID="1">7. Slotconclusies en aanbevelingen > ID="2">7.1 - 7.3 " ID="2">Blz." ID="1">Bijlage I: Lijst van landen en gebieden overzee van de Lid-Staten> ID="2">24"> ID="1">Bijlage II: Een vergelijking van douanerechten en heffingen per hoofd van de bevolking Eiland Man, Monaco, Mittelberg, San Marino en Andorra> ID="2">25"> ID="1">Antwoorden van de Commissie> ID="2">27">

SPECIAAL VERSLAG Nr. 2/93 over het douanegebied van de Gemeenschap en daarmee verband houdende regelingen van het handelsverkeer vergezeld van de antwoorden van de Commissie (93/C 347/01)

1. INLEIDING

1.1. Artikel 8A van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap omschrijft de interne markt als een gebied zonder binnengrenzen waarin het vrije verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal is gewaarborgd overeenkomstig de bepalingen van het Verdrag.

1.2. De ene interne markt die in 1993 in werking is getreden, vereist een samenhangende douane-unie met een grote mate van eenvormigheid. In dit verslag wordt de bijzondere situatie in bepaalde gebieden onderzocht in het licht van deze noodzaak tot eenvormigheid.

1.3. De Europese Gemeenschap is een douane-unie waarbinnen geen douanebelemmeringen tussen de Lid-Staten bestaan. Het voor alle Lid-Staten geldende externe tarief van de Gemeenschap waarborgt dat op goederen die uit derde landen in de Gemeenschap worden ingevoerd één en hetzelfde douanerecht wordt geheven, ongeacht het land van invoer. Goederen worden in de Lid-Staten in het vrije verkeer gebracht zonder dat nog andere douanerechten verschuldigd zijn, hetzij doordat zij uit een Lid-Staat afkomstig zijn, hetzij doordat de verschuldigde douanerechten reeds in het land van invoer zijn voldaan.

1.4. Alle douanerechten en heffingen waarmee uit derde landen ingevoerde goederen zijn belast, maken deel uit van de eigen middelen van de Gemeenschap. In 1991 beliepen de aldus geïnde douanerechten en heffingen 14 500 Mio ECU, 26 % van de totale eigen middelen van de Gemeenschap.

1.5. Deze douane-unie kan alleen deugdelijk en betrouwbaar functioneren bij het bestaan van een duidelijk afgebakend grondgebied waarbinnen alle douanevoorschriften eenvormig worden toegepast. De omvang van het grondgebied van de Gemeenschap is vastgelegd in het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, de afzonderlijke Toetredingsaktes en de diverse Protocollen(1) ()

.

Beschrijving van het douanegebied

1.6. Het geografische gebied waarbinnen de douanevoorschriften van de Gemeenschap van toepassing zijn, werd in eerste instantie vastgelegd in Verordening (EEG) nr. 1496/68 van de Raad en vervolgens in Verordening (EEG) nr. 2151/84 van de Raad. Deze laatste verordening bevat een doeltreffende "momentopname" van het destijds bestaande douanegebied van de Gemeenschap. Artikel 1 van de verordening werd gewijzigd bij Verordening (EEG) nr. 319/85 van de Raad en vervolgens door de Spaanse en Portugese Toetredingsaktes.

1.7. Ofschoon het douanegebied bijna het gehele Europese grondgebied van de twaalf Lid-Staten omvat, is het beeld daarmee geenszins compleet. Tussen een aantal Lid-Staten bestaan unieke historische betrekkingen en verdragen, die soms gevolgen hebben voor het douanestelsel, met inbegrip van het vrije verkeer van goederen en de vaststelling van eigen middelen.

1.8. In het Verdrag van Rome en de latere Toetredingsaktes kon aan dergelijke situaties niet worden voorbijgegaan. Destijds moest bijvoorbeeld rekening worden gehouden met het interne Duitse handelsverkeer tussen de Bondsrepubliek en de voormalige DDR, en met het feit dat sommige gebieden, zoals het eiland Man en de Kanaaleilanden, wel deel gingen uitmaken van het douanegebied, maar niet van de Gemeenschap zelf. Voorts is op een aantal gebieden, regio's, enclaves en zelfs onafhankelijke Staten een bijzondere regeling van toepassing uit hoofde van hun betrekkingen met één of meer Lid-Staten.

1.9. Tot het douanegebied behoren:

a)de Kanaaleilanden en het eiland Man,

b)de Franse overzeese departementen Guadeloupe, Frans Guyana, Martinique en Réunion,

c)de Oostenrijkse gebieden Jungholz en Mittelberg,

d)het Vorstendom Monaco,

e)de Republiek San Marino,

f)de Spaanse Canarische eilanden (sinds 1 juli 1991), en

g)de territoriale zeeën, de binnenwateren en het luchtruim van de Lid-Staten.

1.10. Voorts zijn er enkele andere gebieden die wel deel uitmaken van het douanegebied, maar waar de toepassing van de volledige communautaire douanevoorschriften wordt beperkt door een specifieke verdragsregeling. Hiertoe behoren:

a)de "vrije zones" Pays de Gex en Haute-Savoie in Frankrijk,

b)Alto Adige, Valle d'Aosta en het gebied Gorizia in Italië,

c)de berg Athos in Griekenland.

1.11. Ofschoon de volgende gebieden geen deel uitmaken van het douanegebied, bestaat er tussen hen en de Gemeenschap een bijzondere regeling:

a)Andorra,

b)de Faeroeer en Groenland,

c)Helgoland en het Duitse gebied Buesingen,

d)de Italiaanse gemeentes Livigno en Campione d'Italia en de nationale zeeën van het Meer van Lugano die tussen de oever en de politieke grens van het gebied tussen Ponte Tresa en Porto Ceresio gelegen zijn,

e)de Spaanse enclaves in Noord-Afrika Ceuta en Melilla,

f)Gibraltar,

g)Vaticaanstad,

h)de landen en gebieden overzee van de Lid-Staten (zie Bijlage I bij dit verslag).

Het onderzoek van de Rekenkamer

1.12. Een van de voornaamste doelstellingen van het onderzoek van de Rekenkamer was na te gaan voor welke gebieden of in welke situaties een bijzondere regeling geldt die een belangrijke financiële uitwerking heeft op de traditionele eigen middelen van de Gemeenschap. Het is de Kamer gebleken dat er geen communautaire "standaardregeling" bestaat voor bijzondere situaties, zelfs niet per Lid-Staat. Enkele sterk overeenkomstige situaties zijn geheel verschillend benaderd.

1.13. In dit verslag worden situaties die in grote lijnen met elkaar overeenkomen onder één noemer gebracht, ten einde een vergelijkende beoordeling mogelijk te maken. Tevens wordt ingegaan op bepaalde regelingen van het handelsverkeer tussen Lid-Staten en derde landen, indien deze een uitzondering vormen op het normale uitgangspunt van het vrije verkeer van goederen in een verenigd douanegebied (artikel 9 en 10 van het Verdrag). Het douanegebied omvat tevens de territoriale zeeën, de binnenwateren en het luchtruim. Ook dit aspect wordt aan de orde gesteld.

1.14. Voorts is een beschrijving van de douaneregeling met enkele andere gebieden overzee en onafhankelijke Staten opgenomen, omdat deze een unieke plaats innemen ten aanzien van het douanegebied van de Gemeenschap.

1.15. In aanvulling op schriftelijke informatie uit alle Lid-Staten vonden er besprekingen plaats en werden er bezoeken gebracht aan lokaties en instanties in Duitsland, Spanje, Frankrijk, Italië en het Verenigd Koninkrijk. Het onderzoek bracht een aanzienlijke hoeveelheid speurwerk met zich mee, soms van geschiedkundige aard. De Rekenkamer is de Commissie en de autoriteiten in alle Lid-Staten erkentelijk voor de verleende hulp en wil haar waardering uitspreken voor de uitstekende medewerking die zij heeft gekregen.

1.16. De aandacht wordt gevestigd op het feit dat het douanegebied niet per se samenvalt met het op de BTW en de accijnzen betrekking hebbende fiscale gebied. De BTW komt slechts zijdelings aan de orde. Het verslag gaat niet in op de bij Verordening (EEG) nr. 2504/88 van de Raad ingestelde communautaire vrije zones en entrepots, die overwegend bedoeld zijn ter bevordering van het externe handelsverkeer en de tenuitvoerlegging van het communautaire handelsbeleid. 2. DE "TERUGBETALINGSGEBIEDEN"

2.1. Sommige Lid-Staten hadden een douane-unie met andere landen voordat zij tot de Gemeenschap toetraden. Ook tussen de Gemeenschap en sommige derde landen bestaan regelingen ten aanzien van een douane-unie. In dit deel van het verslag wordt ingegaan op de regelingen die betrekking hebben op een gezamenlijke inning van de indirecte belastingen, voor zover de aan het betrokken gebied toekomende douanerechten en heffingen door de Lid-Staten of de Gemeenschap worden terugbetaald.

2.2. Deze regelingen betreffen:

a)het Verenigd Koninkrijk en het eiland Man,

b)de Gemeenschap en Andorra,

c)Frankrijk en Monaco,

d)Italië en San Marino,

e)Duitsland en de Oostenrijkse gebieden Jungholz en Mittelberg.

De regeling betreffende het eiland Man wordt eerst besproken, daar deze een grondslag voor vergelijking biedt. Tevens is een beschrijving van de situatie ten aanzien van de Kanaaleilanden opgenomen, daar de positie van deze eilanden sterke overeenkomsten vertoont met die van de andere gebieden, ook al worden de indirecte belastingen niet gezamenlijk geïnd.

Het eiland Man

2.3. Het eiland Man (572 km2), met een bevolking van 64 569 zielen, heeft een speciale band met het Verenigd Koninkrijk. Het is een oud koninkrijk met een eigen wetgevende vergadering, regering en rechtsstelsel. Het eiland Man kan worden beschreven als een onafhankelijk gebied van de Kroon en maakt geen deel uit van het Verenigd Koninkrijk. Sinds 1966 verzorgt het zijn eigen inkomsten en is het verantwoordelijk voor zijn eigen uitgaven. Van 1765 tot 1980 werd de Dienst Douane en Accijnzen van het eiland Man door de Britse overheid bestuurd. Op grond van de Customs and Excise Agreement en de Isle of Man Act van 1979 werd het bestuur van de Dienst Douane en Accijnzen aan de regering van het eiland Man overgedragen.

2.4. Krachtens deze overeenkomst hanteren het eiland Man en het Verenigd Koninkrijk hetzelfde tarief van douanerechten en indirecte belastingen, op enkele kleine uitzonderingen na. Hierdoor vormen de beide landen met betrekking tot douanerechten en accijnzen één gebied. Het eiland Man maakt gebruik van precies dezelfde douaneprocedures als het Verenigd Koninkrijk, past het communautaire tarief toe en houdt zich aan alle communautaire douanevoorschriften en -regelingen. Dit is in overeenstemming met het feit dat het eiland Man deel uitmaakt van het douanegebied van de Gemeenschap (artikel 1 van Verordening (EEG) nr. 2151/84 van de Raad), maar niet van de Gemeenschap zelf.

2.5. In het kader van de vanouds bestaande overeenkomsten tussen het eiland Man en het Verenigd Koninkrijk, is er sinds de tweede helft van de negentiende eeuw een financieel stelsel met betrekking tot de ontvangsten uit de indirecte belastingen van kracht. Deze regeling, die bekend staat als de "Common Purse", houdt in grote lijnen in dat indien de op het eiland Man geïnde ontvangsten uit de indirecte belastingen niet overeenkomen met het op bevolkingsaantal en verbruik gebaseerde rechtmatige aandeel van het eiland Man in de gezamenlijke ontvangsten van het eiland Man en het Verenigd Koninkrijk, het saldo van de aan het eiland Man verschuldigde ontvangsten als deel van de totale in het Verenigd Koninkrijk geïnde ontvangsten aan de regering van het eiland Man wordt overgedragen. Tot deze gezamenlijke ontvangsten behoren ook de douanerechten en landbouwheffingen die als eigen middelen van de Gemeenschap zijn aangemerkt.

2.6. Protocol 3 van het Toetredingsverdrag van het Verenigd Koninkrijk maakt niet uitdrukkelijk melding van de rechtstreeks door het eiland Man geïnde douanerechten en landbouwheffingen en laat eveneens de in het Verenigd Koninkrijk geïnde rechten en heffingen die als rechtmatig aandeel in de externe rechten aan het eiland Man worden overgedragen, onvermeld. In 1974 stemde de Commissie in met de door de regering van het Verenigd Koninkrijk gebruikte methode voor de berekening van het bedrag aan douanerechten en landbouwheffingen dat aan het eiland Man wordt overgedragen en op het totale, voor de eigen middelen bestemde bedrag in mindering wordt gebracht. In 1991 had deze regeling betrekking op de overdracht van 2 402 672 UKL (3 355 139 ECU) aan douanerechten en heffingen aan het eiland Man. Het eiland Man draagt derhalve niet bij aan de middelen van de Gemeenschap (en komt evenmin in aanmerking voor communautaire steun).

Andorra

2.7. Het leengoed Andorra (495 km2), met circa 50 000 inwoners, bestaat sinds 1278. Gelegen in de Pyreneeën en ingesloten door Frankrijk en Spanje, maakt het onafhankelijke prinsdom "Valles d'Andorra" geen deel uit van de Gemeenschap of van het douanegebied van de Gemeenschap.

2.8. Een overeenkomst betreffende een douane-unie tussen de Gemeenschap en Andorra werd goedgekeurd bij Besluit van de Raad van 26 november 1990(2) ()

en is sinds 1 juli 1991 van kracht. Met betrekking tot het handelsverkeer zijn de voornaamste punten van deze overeenkomst de volgende:

a)Alleen produkten van de hoofdstukken 25 tot en met 97 van het geharmoniseerde systeem vallen onder de overeenkomst.

b)De onder deze hoofdstukken opgenomen produkten die in de Gemeenschap zijn vervaardigd of daar in het vrije verkeer zijn gebracht, worden beschouwd als in Andorra in het vrije verkeer gebracht, en omgekeerd.

c)Andorra past alle huidige communautaire douanebepalingen inzake de invoer van goederen uit derde landen toe, met inbegrip van het tarief, evenals alle communautaire verboden en beperkingen.

d)Er worden geen rechten geheven op het vaste element van de verwerkte landbouwprodukten die onder deze hoofdstukken vallen, maar wel op het variabele element.

e)De kwantitatieve beperkingen op de in- en uitvoer tussen de Gemeenschap en het Prinsdom Andorra en alle maatregelen van gelijke werking zijn vervallen.

f)Produkten van oorsprong uit Andorra, vallend onder de hoofdstukken 1 tot en met 24 van het geharmoniseerde systeem, zijn bij invoer in de Gemeenschap vrijgesteld van invoerrechten. Het goederenverkeer wordt gecontroleerd aan de hand van preferentiële certificaten (formulieren EUR 1) of, alleen bij zendingen van produkten van oorsprong van geringe waarde, aan de hand van facturen.

g)Voor reizigers is een bijzondere regeling van toepassing. Met betrekking tot goederen van de hoofdstukken 25 tot en met 97 waarop bij aankoop in de Gemeenschap of Andorra rechten zijn betaald, mag van de gebruikelijke belastingvrijstelling voor goederen uit derde landen worden afgeweken. De totale waarde van de goederen die vrij van invoerrechten, omzetbelasting en accijnzen mogen worden ingevoerd, is drie keer zo hoog als de waarde van goederen die door reizigers uit derde landen in de Gemeenschap mogen worden ingevoerd. Ten aanzien van tabak, alcohol en parfum gelden dezelfde kwantitatieve beperkingen als bij aankoop in de Gemeenschap na betaling van rechten en belastingen.

2.9. Artikel 8 van de overeenkomst tussen de EEG en Andorra machtigt de Gemeenschap, goederen uit derde landen met bestemming het Prinsdom Andorra in zijn naam en voor zijn rekening in het vrije verkeer te brengen.

2.10. Er is een gemengd comité ingesteld, dat belast is met het beheer en de juiste tenuitvoerlegging van de overeenkomst. Een van de belangrijkste taken van dit comité is de vaststelling van een regeling voor de toewijzing van de geïnde invoerrechten aan de Andorrese schatkist en van het percentage dat door de Gemeenschap uit hoofde van administratiekosten mag worden ingehouden. De Kamer heeft geconstateerd dat het gemengde comité op 12 juli 1991 instemde met een aftrek van 10 % ten behoeve van administratiekosten (zie tevens de paragrafen 2.36 - 2.40 met de opmerkingen van de Kamer over de toewijzing op basis van geïnde rechten).

2.11. Het toeristenverkeer bestaat uit circa 10 miljoen reizigers per jaar, van wie ongeveer 7 miljoen via Spanje en 3 miljoen via Frankrijk arriveren. Het leeuwedeel van de in Andorra ingevoerde goederen is niet bestemd voor verbruik in het Prinsdom, maar voor verkoop aan deze toeristen, van wie een groot deel afkomstig is uit de Gemeenschap. De Spaanse autoriteiten schatten dat zo'n 90 % van uit derde landen afkomstige goederen in Spanje wordt heringevoerd.

2.12. De nieuwe overeenkomst zal enkele problemen bij de plaatselijke douanecontrole op deze toeristen verminderen, aangezien de grotere belastingvrijstelling voor reizigers met zich meebrengt dat een deel van de goederen die vroeger werden gesmokkeld, of die men trachtte te smokkelen, thans wettig kan worden ingevoerd. Bij haar controles ter plaatse constateerde de Kamer dat in 1989, voorafgaande aan de overeenkomst, circa 3 Mio FF (431 445 ECU) bij de Andorrees-Franse grens en 112 Mio PTA (863 744 ECU) bij de Andorrees-Spaanse grens van reizigers was geïnd in de vorm van aan de eigen middelen ten goede komende rechten en heffingen.

2.13. De in de gehele Gemeenschap geldende vrijstellling van rechten op goederen van oorsprong uit Andorra heeft een einde gemaakt aan een probleem waarmee de Franse en Spaanse douanediensten werden geconfronteerd. Krachtens eerdere overeenkomsten gold voor goederen uit Andorra een preferentiële regeling bij invoer in Frankrijk en Spanje, maar niet in de rest van de Gemeenschap. Derhalve waren er altijd moeilijkheden met goederen uit Andorra die naar een bestemming in een andere Lid-Staat werden doorgezonden. De overeenkomst tussen de EEG en Andorra heeft hieraan een einde gemaakt.

Het Oostenrijkse gebied Jungholz

2.14. De tussen Fuessen en Sonthofen gelegen gemeente Jungholz met 282 inwoners maakt deel uit van het nationale Oostenrijkse grondgebied. Jungholz maakt geen deel uit van de Gemeenschap, maar wel van het douanegebied van de Gemeenschap (Verordening (EEG) nr. 2151/84 van de Raad, artikel 2). Het Verdrag van 3 mei 1868 inzake een douane-unie tussen Oostenrijk-Hongarije en Beieren, waarin nota wordt genomen van de geografische ligging van de gemeente, die vrijwel geheel door Duits grondgebied is omringd, deelde Jungholz bij het Duitse douanegebied in.

2.15. Op grond van artikel 14 van het Verdrag van 1868 heeft Oostenrijk recht op een evenredig deel van de netto douaneontvangsten op het gehele Duitse grondgebied. De Oostenrijkse regering zag in een bijzondere verklaring ten tijde van het sluiten van het Verdrag echter af van de betaling van dit aandeel.

Het Oostenrijkse gebied Mittelberg

2.16. De gemeente Mittelberg (Kleines Walsertal) ligt ten zuidwesten van Oberstdorf in een dal dat vanuit Oostenrijk niet over de weg bereikbaar is. Het is alleen van Beierse kant toegankelijk. Deze bijzondere geografische ligging leidde tot de aansluiting van de Oostenrijkse gemeente Mittelberg bij de douane-unie van het Duitse Rijk uit hoofde van het Duits-Oostenrijkse Verdrag van 2 december 1890. Mittelberg heeft een bevolking van 4 968 zielen.

2.17. Mittelberg maakt geen deel uit van de Gemeenschap, maar wel van het douanegebied van de Gemeenschap (Verordening (EEG) nr. 2151/84 van de Raad, artikel 2). Krachtens artikel 12 van het Verdrag van 1890 heeft Oostenrijk recht op een deel van de ontvangsten uit de door de Duitse douaneautoriteiten geïnde indirecte belastingen. Dit deel is gebaseerd op een berekening van het bedrag per hoofd van de bevolking voor het gehele douanegebied van de Bondsrepubliek. Het aan Oostenrijk te betalen deel komt overeen met de bevolking van Mittelberg. Zo bedroeg de van de Gemeenschappen gevorderde aftrek in 1991 526 375,08 DM (258 593,62 ECU).

Het Vorstendom Monaco

2.18. Monaco (1,46 km2) is een derde land, met 25 000 inwoners. Het maakt geen deel uit van de Gemeenschap, maar wel van het douanegebied van de Gemeenschap. De wettelijke grondslag van deze positie is de op 18 mei 1963 door de Franse Republiek en het Vorstendom Monaco ondertekende douaneconventie. Hierin werd bepaald dat de Franse overheid verantwoordelijk is voor de douanecontrole op het nationale grondgebied van Monaco en met name voor de inning van douanerechten, heffingen en bepaalde accijnzen. Deze rechten en heffingen worden in de Franse nationale rekeningen opgenomen. Vervolgens berekenen de Franse autoriteiten jaarlijks het Monegaskische aandeel. Dit aandeel wordt het jaar daarop aan Monaco overgedragen, waarna de Franse autoriteiten een bedrag afhouden van het aan de Commissie te betalen bedrag aan eigen middelen.

2.19. De methode voor de berekening van de douanerechten en heffingen die aan de Monegaskische begroting ten goede komen is vastgelegd in Titel II van het protocol bij de Frans-Monegaskische douaneconventie van 1963. Op grond hiervan "zal de regering van de Franse Republiek aan de schatkist van het Vorstendom jaarlijks een som betalen die vastgesteld wordt door de jaarlijkse ontvangsten uit de in artikel 7 van de conventie vermelde rechten, belastingen en andere heffingen, na toepassing van een bij wederzijdse overeenstemming vastgestelde coëfficiënt, te vermenigvuldigen met de verhouding van de bevolking van het Vorstendom tot de totale bevolking van Frankrijk en het Vorstendom". Deze coëfficiënt, waarin het verschil in welvaart tussen Frankrijk en Monaco tot uiting komt, werd na een briefwisseling op 18 mei 1963 tussen het ministerie van Buitenlandse Zaken van Frankrijk en het ministerie van Staat van het Vorstendom Monaco vastgesteld op 170 %. Voor de berekening van het bevolkingsaantal worden gegevens uit de volkstelling gebruikt, maar deze worden bij de vaststelling van de coëfficiënt niet in aanmerking genomen. In 1988 werd op grond van dit systeem een bedrag van 8 267 262 FF (1 188 955,87 ECU) uit hoofde van in 1987 geïnde rechten aan Monaco overgedragen.

2.20. De Kamer constateert dat in tegenstelling tot andere soortgelijke regelingen (eiland Man, Mittelberg) de Frans-Monegaskische conventie geen bepaling bevat inzake het in mindering brengen van de inningskosten.

2.21. In de overeenkomst van 1963 is bepaald dat de coëfficiënt driejaarlijks kan worden herzien, maar tot dusver hebben de Franse of Monegaskische autoriteiten niet om een dergelijke herziening verzocht, met als gevolg dat de coëfficiënt nog steeds gebaseerd is op het in 1963 bestaande verschil in welvaart. Met het oog op de sindsdien gewijzigde omstandigheden schijnt het gepast de situatie in 1993, wanneer de volgende herziening kan plaatsvinden, opnieuw te bezien.

De Republiek San Marino

2.22. San Marino (61 km2) is gelegen in de Apennijnen en heeft een bevolking van circa 22 000 zielen. Het is een van de oudste republieken ter wereld en bestaat sinds de twaalfde eeuw. San Marino is een onafhankelijke staat die deel uitmaakt van het douanegebied van de Gemeenschap (Verordening (EEG) nr. 2151/84 van de Raad, artikel 2). Dit is een gevolg van het feit dat San Marino tot het Italiaanse douanegebied behoort. De douaneregeling tussen San Marino en Italië werd vastgesteld bij de Conventie van 31 maart 1939. In artikel 44 van deze conventie werd het beginsel van de douane-unie tussen San Marino en Italië vastgelegd.

2.23. In artikel 52 van de conventie werd een financiële regeling tussen de beide republieken vastgelegd, waarbij de Republiek Italië in ruil voor het opgeven van bepaalde rechten door San Marino (zoals de fabricage van lucifers of de teelt van tabak) instemde met de betaling van een jaarlijks forfaitair bedrag aan de Republiek San Marino. De rechten waarvan afstand werd gedaan behelsden onder meer de heffing van douanerechten en soortgelijke invoerrechten. Het in 1939 vastgestelde jaarlijkse bedrag was 3,6 Mio LIT (2 334 ECU). In 1987 was dit gestegen tot 27 000 Mio LIT (17,5 Mio ECU). Dit bedrag wordt ten laste gebracht van twee hoofdstukken van de begroting van de Italiaanse schatkist.

2.24. Krachtens de douane-unie tussen Italië en San Marino worden alle voor San Marino bestemde goederen uit derde landen ingeklaard door de douanediensten van Italië of de andere Lid-Staten. Er zijn geen doorvoervoorzieningen of -regelingen op grond waarvan deze goederen in de Gemeenschap vervoerd kunnen worden zonder dat zij eerst in het vrije verkeer worden gebracht. Er worden geen rechten of heffingen geïnd door de autoriteiten van San Marino zelf. Goederen van oorsprong uit San Marino worden beschouwd als in het vrije verkeer gebracht.

2.25. Aangezien de goederen reeds in het vrije verkeer zijn gebracht, is het naar het oordeel van de Italiaanse douaneautoriteiten niet noodzakelijk of zelfs doenlijk "grenscontroles" te verrichten aan de vier toegangswegen naar San Marino, ook al is het risico van ontduiking van de BTW en accijnzen groot. Wel wordt elders gecontroleerd of de BTW is betaald en of de Italiaanse handelaren hun verplichting om het verschil in BTW te voldoen, zijn nagekomen.

2.26. Het toerisme speelt een belangrijke rol in de economie van San Marino. San Marino maakt voor BTW-doeleinden geen deel uit van het grondgebied van de Gemeenschap, zodat voor San Marino bestemde goederen bij invoer door de Italiaanse douane worden gecontroleerd. De bij invoer verschuldigde BTW wordt na inklaring van de goederen bij de Italiaanse douaneautoriteiten in bewaring gegeven en wordt slechts terugbetaald na overlegging van een certificaat van de autoriteiten van de Republiek San Marino waaruit blijkt dat de daar verschuldigde belasting is voldaan.

2.27. De huidige wettelijke regeling tussen de Republiek Italië en de Europese Gemeenschap betreffende de vaststelling en overdracht van eigen middelen aan de Gemeenschap bevat geen bepaling op grond waarvan de Italiaanse autoriteiten de aan San Marino toe te kennen of overgedragen bedragen aan rechten of heffingen in mindering kunnen brengen. Ondanks dit ontbreken van een formele overeenkomst, is het recht van de Italiaanse autoriteiten om een bedrag in mindering te brengen wel door de Commissie aanvaard en goedgekeurd. Over het tijdvak 1979 - 1987 mocht een bedrag van 19 753 306 183 LIT (12 806 863 ECU) in mindering worden gebracht. Dit bedrag werd na een door de Commissie in 1990 ter plaatse verrichte controle met 9 321 620 LIT (6 043,6 ECU) verminderd.

2.28. Op 16 december 1991 werd er een samenwerkings- en douaneovereenkomst tussen de Europese Economische Gemeenschap en de Republiek San Marino gesloten. Aangezien deze overeenkomst op nog andere kwesties dan het handelsverkeer en de douane-unie betrekking heeft, moet zij ter ratificatie aan de nationale parlementen van de Lid-Staten worden voorgelegd. Op 27 november 1992 ondertekende de Raad van de Europese Gemeenschappen en de Republiek San Marino een Interimovereenkomst inzake het handelsverkeer en de douane-unie(3) ()

. Deze Interimovereenkomst, die op 1 december 1992 in werking trad, brengt een volledige douane-unie tussen de Gemeenschap en San Marino tot stand. De overeenkomst regulariseert de situatie betreffende de vermindering van het bedrag aan eigen middelen dat door de Italiaanse autoriteiten aan de Gemeenschap wordt overgedragen.

2.29. De overeenkomst behelst onder meer het volgende: San Marino zal overgaan tot goedkeuring en toepassing van:

a)de communautaire regelgeving betreffende de douane-unie;

b)het communautaire handelsbeleid (met enkele uitzonderingen);

c)de communautaire voorschriften inzake het handelsverkeer in landbouwgoederen, met uitzondering van restituties en compenserende bedragen bij uitvoer.

2.30. De Italiaanse autoriteiten zullen de douaneformaliteiten betreffende naar San Marino uitgevoerde goederen uit derde landen vervullen (onderhevig aan een vijfjaarlijkse herziening). De aldus geïnde invoerrechten zullen ten goede komen aan de begroting van San Marino, waarbij een globaal bedrag overeenkomend met de admini- stratiekosten van de Gemeenschap op de geïnde som wordt ingehouden.

De Kanaaleilanden

2.31. De Kanaaleilanden (194 km2), met een bevolking van 130 000 mensen, maken geen deel uit van het Verenigd Koninkrijk, maar zijn afhankelijke gebieden van de Britse kroon met een eigen wetgevende macht. Zij zijn nooit een Britse kolonie geweest, maar het Verenigd Koninkrijk is verantwoordelijk voor hun buitenlandse betrekkingen. De eilanden maakten deel uit van Normandië toen Willem de Veroveraar in 1066 de Engelse kroon verwierf. De Kanaaleilanden zijn financieel onafhankelijk van het Verenigd Koninkrijk.

2.32. De positie van de Kanaaleilanden is, evenals die van het eiland Man, vastgelegd in de artikelen 25 tot 27 van de Akte betreffende de toetredingsvoorwaarden en in Protocol nr. 3 van het Toetredingsverdrag van het Verenigd Koninkrijk. Het Verdrag heeft dus een beperkte toepassing, in samenhang met het feit dat de eilanden deel uitmaken van het douanegebied van de Gemeenschap (artikel 1 van Verordening (EEG) nr. 2151/84 van de Raad), maar niet van de Gemeenschap zelf.

2.33. De Kanaaleilanden passen het gemeenschappelijk douanetarief toe, evenals de communautaire regelgeving op douanegebied. De Kanaaleilanden betalen geen bijdrage aan de Gemeenschap en ontvangen geen communautaire financiële steun. Met betrekking tot het handelsverkeer tussen de Kanaaleilanden en de Gemeenschap worden alle goederen die in het ene gebied in het vrije verkeer zijn gebracht beschouwd als ook in het andere gebied in het vrije verkeer gebracht.

2.34. De op de Kanaaleilanden geïnde douanerechten maken geen deel uit van de eigen middelen van de Gemeenschap. In het kader van de regeling voor het in het vrije verkeer brengen van goederen worden de door een Lid-Staat van de Gemeenschap geïnde douanerechten en heffingen op belastbare goederen die door de Lid-Staat naar de Kanaaleilanden worden uitgevoerd en daar worden verbruikt, echter ingehouden als eigen middelen.

2.35. De Kanaaleilanden betrekken het grootste deel van hun invoer uit of via het Verenigd Koninkrijk. Meestal zijn deze goederen afkomstig uit de voorraden van Britse handelaren waarop rechten zijn betaald. Er bestaat tussen het Verenigd Koninkrijk en de Kanaaleilanden geen regeling voor de vergoeding van rechten of heffingen. Ten aanzien van belastbare goederen heeft de Gemeenschap een positieve handelsbalans met de Kanaaleilanden. Anders dan in het geval van het eiland Man vormen het Verenigd Koninkrijk en de Kanaaleilanden met betrekking tot de indirecte belastingen niet één gebied. De Kanaaleilanden kennen geen BTW en heffen andere accijnzen dan het Verenigd Koninkrijk. Derhalve zijn de normale douaneprocedures en -controles van toepassing bij het handelsverkeer tussen de Kanaaleilanden en het Verenigd Koninkrijk. Reizigers van de Kanaaleilanden hebben slechts recht op de voor derde landen geldende belastingvrijstelling.

Een vergelijking van de terugbetalingsstelsels

2.36. De op het eiland Man, Monaco en Mittelberg betrekking hebbende terugbetalingsstelsels zijn gebaseerd op bevolkingsaantal en verbruik. In het Besluit van de Raad van juli 1991 betreffende Andorra en in de recente voorstellen van de Commissie betreffende San Marino is van dit beginsel afgeweken en is bepaald dat de terugbetalingen gebaseerd dienen te zijn op de rechten en heffingen die op de aan de betrokken gebieden geleverde goederen zijn geïnd.

2.37. De economie van zowel Andorra als San Marino is in hoge mate afhankelijk van de toeristensector en het is duidelijk dat het merendeel van de invoer plaatsvindt ten behoeve van deze sector en niet van de inwoners. Deze regeling is derhalve zeer gunstig voor de autoriteiten van Andorra en San Marino, die invoerrechten en heffingen ontvangen voor goederen die merendeels vanuit hun grondgebied weer naar de Lid-Staten van de Gemeenschap worden uitgevoerd. Er worden door deze autoriteiten geen restituties betaald en er zijn weinig of geen regelingen voor de inning van rechten of heffingen op deze goederen wanneer zij weer in de Gemeenschap worden ingevoerd.

2.38. De Kamer heeft een vergelijkende analyse gemaakt van de ingehouden of terugbetaalde bedragen per hoofd van de bevolking. De bijzonderheden zijn vermeld in bijlage II. Hieruit blijkt duidelijk dat een op de inning van rechten berustend stelsel gunstig is voor Andorra en San Marino, die aanzienlijk hogere bedragen krijgen terugbetaald dan wellicht het geval zou zijn bij een op bevolkingsaantal en verbruik gebaseerd systeem.

2.39. Het is duidelijk dat de op de inning van rechten gebaseerde systemen niet vergelijkbaar zijn met de sinds lang bestaande stelsels op basis van het bevolkingsaantal die met betrekking tot het eiland Man, Monaco en Mittelberg worden toegepast. De verschillen treden nog meer op de voorgrond wanneer men ze beziet in het licht van de interne markt en van douane-unies met onafhankelijke Staten die binnen de Gemeenschap een enclave vormen. Het zou wellicht de voorkeur verdienen de voor Andorra en San Marino geldende stelsels te baseren op de rechten en heffingen die aan het werkelijke verbruik van goederen toegeschreven kunnen worden, dat wil zeggen, op het relatieve bevolkingsaantal met inachtneming van het toeristenverkeer.

2.40. Het verdwijnen van fiscale belemmeringen en "belastingvrij" winkelen tussen de Lid-Staten zal de aantrekkingskracht van "belastingvrije enclaves" ongetwijfeld doen toenemen. Het lijkt geboden de bestaande regelingen te herzien in het licht van de eengemaakte markt. 3. DE "TERRITORIALE VRIJE ZONES"

3.1. Er bestaat een communautaire verordening betreffende vrije zones en entrepots (Verordening (EEG) nr. 2504/88 van de Raad) die overwegend bedoeld zijn ter bevordering van het externe handelsverkeer en de tenuitvoerlegging van het communautaire handelsbeleid. In deze verordening worden de communautaire vrije zones omschreven als:

"delen van het douanegebied van de Gemeenschap, die zijn afgescheiden van de rest van dit gebied, waar de binnengebrachte niet-communautaire goederen voor de toepassing van de rechten bij invoer en van de handelspolitieke maatregelen bij invoer worden geacht zich niet op het douanegebied van de Gemeenschap te bevinden, voor zover zij niet in het vrije verkeer worden gebracht of onder een andere douaneregeling worden geplaatst overeenkomstig de in deze verordening vastgestelde voorwaarden".

3.2. De verordening bepaalt tevens dat de Lid-Staten:

a)een deel van het douanegebied van de Gemeenschap tot vrije zone mogen bestemmen;

b)het gebied van elke vrije zone mogen vaststellen;

c)het toegangs- en vertrekpunt mogen vaststellen en de plaatsing van gebouwen slechts mogen toestaan na voorafgaande machtiging van de douaneautoriteit.

3.3. Het is van belang te beseffen dat geen van de in de paragrafen 3.5 - 3.31 als vrije zone beschreven gebieden aan bovenstaande definitie voldoen; zij zijn derhalve geen vrije zones in de zin van de communautaire regelgeving. Voor zover de Kamer bekend is, zijn er geen plannen om de positie van deze gebieden te wijzigen en hen in overeenstemming te brengen met het normale communautaire stelsel.

3.4. De betrokken gebieden zijn:

a)Gex en Haute-Savoie in Frankrijk,

b)het gebied Gorizia in Noordoost-Italië aan de Sloveense grens,

c)de gemeente Livigno in Italië, en

d)het gebied Valle d'Aosta in Noord-Italië.

Gex en Haute-Savoie

3.5. Deze "vrije zones" vinden hun historische oorsprong in de Verdragen van Wenen van 20 november 1815 en van Turijn van 16 maart 1816. Het voornaamste doel was de totstandbrenging van stabiliteit in dit grensgebied met Zwitserland, met name in verband met de voedselvoorziening ten behoeve van Genève. De rechtspositie van deze zones is door het Permanente Hof van Internationale Justitie bevestigd in een uitspraak van 1 juni 1932 en een arbitrage-uitspraak van 14 december 1933, en de huidige bestuurlijke regeling in Frankrijk is vastgelegd bij een decreet van 29 december 1933.

3.6. Het belangrijkste kenmerk van de zones is thans dat zij een tweede douanegrens vormen met de rest van Frankrijk. Hierdoor is een grondgebied van circa 640 km2 ontstaan waarbinnen de normale douanevoorschriften van de Gemeenschap niet van toepassing zijn, ook al maakt het gebied deel uit van de Gemeenschap en van het douanegebied van de Gemeenschap. BTW wordt in de zones geheven krachtens de normale Franse nationale bepalingen.

3.7. De zones zijn voornamelijk in het leven geroepen met het oog op een vrij verkeer van goederen tussen de zones en het Zwitserse kanton Genève. De zones zijn slechts weinig geïndustrialiseerd en het handelsverkeer tussen de zones en Zwitserland bestaat voornamelijk uit landbouwprodukten. Bij invoer van landbouwprodukten uit derde landen in de zones zijn geen douanerechten of landbouwheffingen verschuldigd.

3.8. De uitvoer van produkten uit de "vrije zones" naar Zwitserland is onderworpen aan door de Zwitserse regering vastgestelde quota. Voor zuivelprodukten en vee wordt jaarlijks een vast quotum vastgesteld, van andere landbouwprodukten mogen onbeperkte hoeveelheden worden uitgevoerd. Ook worden er quota vastgesteld voor bepaalde fabrieksgoederen.

3.9. Bij de uitvoer van produkten die onder het quotasysteem vallen, wordt - graanprodukten uitgezonderd - geen communautaire restitutie verleend. Circa 15 000 ton graan wordt jaarlijks naar Zwitserland uitgevoerd. Landbouwprodukten die onder het gemeenschappelijk landbouwbeleid vallen, komen bij invoer in de zones niet voor de geldende regeling (vrijstelling van heffingen) in aanmerking, en er wordt geen restitutie verleend als deze produkten vervolgens weer naar derde landen worden uitgevoerd. De douanediensten verrichten controles bij groothandelaren en handelaren. Na de controle van de Rekenkamer hebben de Franse autoriteiten de plaatselijke departementen opdracht gegeven de controles bij handelsfirma's en de importeurs en exporteurs van onder het gemeenschappelijk landbouwbeleid vallende produkten te intensifiëren. Ten einde de aansprakelijkheid van de importeurs van deze produkten te vergroten, verzoeken de autoriteiten hun thans bij hun documenten een verklaring te voegen met de vermelding dat er geen recht op restitutie verkregen wordt indien landbouwprodukten waarop de bepalingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid van toepassing zijn na invoer in het kader van de voor de zones geldende regeling naar een derde land worden heruitgevoerd.

3.10. Een belangrijke taak van de douaneautoriteiten is het toezicht op de fiscale belemmeringen. Om te voorkomen dat niet-ingezetenen zeer grote hoeveelheden levensmiddelen kopen, zijn er kwantitatieve beperkingen aan dergelijke aankopen in de zones gesteld en wordt een systeem van persoonlijke belastingvrijstelling toegepast. Een reiziger mag 500 gram boter, 2 kilo suiker en 500 gram vlees kopen. Deze belastingvrije goederen hebben een totale waarde van circa 22 FF (3,16 ECU) per reiziger.

3.11. De Franse autoriteiten erkennen dat deze persoonlijke belastingvrijstelling niet stoelt op de communautaire regelgeving. De artikelen 7 en 8 van het decreet van 1933 bepalen dat douanerechten en belastingen worden geheven op goederen die van de zones naar het Franse douanegebied worden vervoerd, uitgezonderd natuurlijke en landbouwprodukten van oorsprong uit de zones en produkten die met gebruikmaking van grondstoffen van Franse oorsprong vervaardigd zijn of waarop de rechten zijn voldaan. De Franse autoriteiten hebben in hun antwoord op de opmerkingen van de Kamer meegedeeld dat zij bereid zijn de belastingvrijstelling te wijzigen, indien dit door de communautaire autoriteiten noodzakelijk wordt geacht.

3.12. Ten tijde van de door de Kamer in november 1989 verrichte controle bij de grenspost tussen Gex en Frankrijk waren gedurende de twaalf voorafgaande maanden geen rechten geïnd op produkten die uit de zone waren uitgevoerd. In drie jaar tijd was slechts circa 3 000 FF (431 ECU) aan rechten geïnd, voornamelijk op Zwitserse goederen.

3.13. De inwoners van de "vrije zones" en de daar gevestigde bedrijven hebben het recht elk soort goederen vrij van invoerrechten of heffingen in te voeren. Deze voorziening gaat veel verder dan de mogelijkheden die door het overgrote deel van de communautaire douaneprocedures worden geboden, ongeacht of deze betrekking hebben op een vrije zone, entrepot, actieve verdeling, enz. Zo zijn op voertuigen, waaronder privé-auto's van oorsprong uit derde landen die op naam zijn gesteld van in de zones woonachtige personen, geen rechten verschuldigd, terwijl een in de zone gevestigd bedrijf al zijn benodigdheden vrij van rechten kan aanschaffen. De plaatselijke douanekantoren controleren deze aankopen, die voornamelijk betrekking hebben op belastingvrije motorvoertuigen en motorfietsen.

3.14. De Kamer is van oordeel dat de inwoners van de "vrije zones" thans veel meer baat bij de regeling hebben dan oorspronkelijk de bedoeling was. Wat in eerste instantie bedoeld was als een plaatselijke regeling van het handelsverkeer in landbouwprodukten met Zwitserland, is een middel geworden dat de plaatselijke inwoners de in de Gemeenschap unieke mogelijkheid biedt belastingvrij auto's en motorfietsen te kopen.

Gorizia

3.15. De "vrije zone" Gorizia maakt deel uit van de Gemeenschap en van het douanegebied van de Gemeenschap waarop artikel 3 van Verordening (EEG) nr. 2151/84 van de Raad van toepassing is. Deze "vrije zone" werd na de tweede wereldoorlog ingesteld en vindt haar oorsprong in de noodzaak een oplossing te vinden voor de situatie die het gevolg was van het afstaan aan Joegoslavië van het uit het dal van de rivier de Isonzo bestaande achterland. Men wilde de lokale markt vrijwaren van de door de nieuwe situatie veroorzaakte verstoringen, de industriële activiteit stimuleren en rechtstreeks steun verlenen aan de lokale bevolking van circa 45 000 mensen.

3.16. Deze doeleinden blijken uit de quota die bij de Italiaanse wet 1438 van 1 december 1948 tot oprichting van de "vrije zone" zijn vastgesteld. Er wordt gebruik gemaakt van twee lijsten met goederen, A en B, waarvan de eerste ten bate komen van de bevolking en de tweede van handel en industrie. De regeling voorziet met betrekking tot beide lijsten in een vrijstelling van communautaire rechten en heffingen en van nationale belastingen op fabrieksgoederen. Evenmin zijn rechten verschuldigd op installaties en machines die voor de in de "vrije zone" gevestigde industrieën bestemd zijn.

3.17. In 1975 werd een plaatselijke heffing ingevoerd. Een deel van de daaruit voortvloeiende baten kon worden besteed voor de financiering van de werkgelegenheid en andere maatregelen ter bevordering van de economie van de provincie Gorizia (de heffing voor het Goriziafonds). Deze heffing is van toepassing op door handelaren uit de "vrije zone" gekochte goederen. De Italiaanse autoriteiten zijn van oordeel dat deze heffing niet kan worden beschouwd als een douanerecht bij invoer of een heffing van gelijke werking (EEG-Verdrag, Tweede deel, Titel I, artikel 12), aangezien er geen onderscheid tussen buitenlandse en nationale goederen wordt gemaakt. Gelet op een recente uitspraak van het Hof van Justitie betreffende het "octroi de mer" in de Franse overzeese departementen, is de Kamer van oordeel dat de Commissie de heffing voor het Goriziafonds aan een onderzoek dient te onderwerpen om te zien of zij verenigbaar is met het Verdrag (zie ook paragraaf 6.5).

3.18. De belangrijkste controlefuncties worden namens de Camera di Commercio, Industria, Artigianato e Agricoltura van Gorizia verricht door een speciale beheerraad (Giunta Camerale), bestaande uit vertegenwoordigers van de voornaamste belanghebbenden in de plaatselijke gemeenschap. Deze raad heeft de volledige verantwoordelijkheid voor de controle en het beheer van de regeling, waaronder de boekhouding van alle ingevoerde goederen, de algemene controle op de quota en de controle op de bonnen met goederen van lijst A die aan de inwoners van het begunstigde gebied worden verstrekt.

3.19. De Italiaanse autoriteiten verrichten strikte controles aan de hand van bewijsstukken op het functioneren van de regeling. Met name behoren hiertoe de controle op de quota door middel van invoercertificaten die door de Raad van de Vrije Zone worden afgegeven, diverse vormen van controle op handelaren na invoer van de goederen, de controle op de naleving van de talrijke voorschriften die bedoeld zijn om sluikhandel tegen te gaan, het bij invoer aanbrengen van merktekens op vlees, het etiketteren van boter, suiker en bierprodukten, enz. De voornaamste controles na invoer zijn gedelegeerd aan de Raad van de Vrije Zone, maar er worden tevens controles verricht door de fiscale recherche (Polizia Tributaria). De afgifte van "bonboekjes" voor de aankoop van op lijst A vermelde goederen wordt gecontroleerd door de Raad van de Vrije Zone.

3.20. Goederen die door in het gebied werkzame industrieën vervaardigd zijn, worden in fiscaal opzicht door de Italiaanse autoriteiten beschouwd als binnenlandse produkten. Dit brengt met zich mee dat de verkoop van deze goederen aan het buitenland door de betrokken bedrijven, of door binnenlandse afnemers, dezelfde gevolgen heeft als de uitvoer van binnenlandse produkten. Hierdoor ontstaat de mogelijkheid dat restituties bij uitvoer worden verleend voor verwerkte landbouwprodukten. Dit is een zwak punt van het systeem, vooral doordat alle goederen waarop de regeling voor de "vrije zone" van toepassing is, wettelijk in het vrije verkeer zijn gebracht. Zo zou er met betrekking tot uit suiker vervaardigde goederen een risico kunnen bestaan, aangezien de Kamer heeft geconstateerd dat het quotum voor suiker steeds volledig werd gebruikt (bijvoorbeeld in 1988 - 3 000 000 kg, in 1989 - 4 500 000 kg).

3.21. Eerder is reeds vermeld dat de regeling mede bedoeld is voor het verlenen van rechtstreekse steun aan de lokale bevolking. Volgens een raming van de plaatselijke Kamer van Koophandel bedraagt het voordeel voor een gemiddeld gezin tussen 50 000 en 60 000 LIT (32,4 tot 38,9 ECU) per maand.

De gemeente Livigno

3.22. De in een Alpendal in het uiterste noorden van de provincie Sondrio in Italië gelegen gemeente Livigno heeft een lange grens met Zwitserland en is via de Forcola di Livigno en de Passo del Gallo rechtstreeks met dat land verbonden. De enige rechtstreekse verbinding met de rest van Italië loopt via de Passo del Foscagno. Livigno maakt deel uit van de Italiaanse Staat en derhalve van de Gemeenschap. Historische oorzaken en de geografische ligging van Livigno hebben er echter toe geleid dat dit gebied een bevoorrechte positie binnen de Italiaanse douanewetgeving inneemt (artikel 1 van de Italiaanse douanewet nr. 1424 van 25 september 1940 en presidentieel decreet nr. 43 van 23 januari 1973). Als gevolg hiervan maakt Livigno geen deel uit van het douanegebied van de Gemeenschap (Verordening (EEG) nr. 2151/84 van de Raad, artikel 1).

3.23. Livigno heeft een bevolking van 4 152 zielen en geldt in Italië als een "zona extradoganale", hetgeen betekent dat de gemeente ten aanzien van voor haar bestemde goederen in de praktijk als een derde land wordt beschouwd. De Italiaanse douanecontrole is gebaseerd op vaste quota voor goederen uit zowel de Gemeenschap als derde landen, terwijl tevens de doorvoer van laatstgenoemde goederen wordt gecontroleerd. De quota worden jaarlijks vastgesteld op een peil dat naar verwachting voldoet aan de plaatselijke behoeften. Alle leveringen van goederen en diensten aan Livigno zijn vrijgesteld van BTW.

3.24. De welvaart van Livigno hangt thans samen met het toerisme, en het is duidelijk dat de "belastingvrije" status extra aantrekkingskracht uitoefent. De Italiaanse autoriteiten hebben een douanepost bij de Passo del Foscagno, en de normale belastingvrijstelling bij de invoer in de Gemeenschap van goederen uit derde landen is van toepassing. Er is een aanvullende nationale vrijstelling voor bepaalde levensmiddelen (met name suiker).

3.25. De Commissie heeft onlangs verklaard dat zij momenteel geen gronden ziet voor wijziging van de uitzonderingspositie van Livigno en niet voornemens is daartoe over te gaan. Zij is van oordeel dat deze positie slechts minimale gevolgen heeft voor de eigen middelen van de Gemeenschap(4) ()

.

3.26. De plaatselijke douaneautoriteiten gaven in 1989 het Italiaanse Directoraat-generaal voor de douane echter in overweging de quotaregeling af te schaffen althans te beperken tot goederen waarop hoge belastingen verschuldigd zijn of waarvoor een bijzondere regeling geldt. Goederen kunnen hoe dan ook rechtstreeks vanuit Zwitserland zonder toepassing van een quotaregeling in Livigno worden ingevoerd.

3.27. Volgens een raming van de plaatselijke Italiaanse douaneautoriteiten is met de bijzondere positie van Livigno, uitgezonderd rechtstreeks vanuit Zwitserland ingevoerde goederen, een bedrag gemoeid van ten minste 82 058 Mio LIT (53,2 Mio ECU) per jaar, waarvan de BTW het belangrijkste bestanddeel is.

Valle d'Aosta

3.28. De in de Alpen aan de grens met Frankrijk en Zwitserland gelegen Italiaanse provincie Valle d'Aosta maakt deel uit van de Gemeenschap en het douanegebied van de Gemeenschap waarop artikel 3 van Verordening (EEG) nr. 2151/84 van de Raad van toepassing is. Het gebied van Valle d'Aosta is naar Italiaans recht een "vrije zone" en ligt "buiten de douanegrenzen" ( "posto fuori della linea doganale").

3.29. De bijzondere regeling werd, evenals die voor de "vrije zone" Gorizia, na het Verdrag van Parijs van 1947 van kracht en heeft een vergelijkbaar doel. Evenals de "vrije zones" Gorizia en Livigno is deze "vrije zone" voornamelijk ingesteld ten behoeve van de (circa 120 000) plaatselijke inwoners van het gebied en daar werkzame niet-ingezetenen. Tot op zekere hoogte wil men ook de plaatselijke onderwijsvoorzieningen, industrie en toerisme stimuleren. De grondslag van de "vrije zone" is een lijst met bepaalde goederen die bij invoer vrijgesteld zijn van communautaire invoerrechten en nationale belastingen op fabrieksgoederen. Alleen de op de lijst vermelde goederen vallen, binnen de vastgestelde quota, onder deze regeling. De betrokken goederen mogen uitsluitend voor verbruik of gebruik in het gebied van Valle d'Aosta bestemd zijn. Voor de admini- stratie en het beheer van de quota is de Assessorato Regionale dell'Industria e Commercio verantwoordelijk. Op het gebruik van de quota wordt toezicht gehouden door de douane. Er is geen vrijstelling van BTW.

3.30. De Italiaanse autoriteiten zijn van oordeel dat er weinig of geen risico van misbruik op grote schaal bestaat, gelet op de strikte berekening van de quota en de perifere geografische ligging van het gebied. Er is geen "fiscale douanegrens" tussen Aosta en de rest van Italië, aangezien er slechts twee wegverbindingen bestaan. Goederen die uit hoofde van de regeling worden ingeklaard zijn niet in het vrije verkeer gebracht. Bij commerciële uitvoer uit Valle d'Aosta naar de rest van Italië zijn rechten verschuldigd.

Conclusies

3.31. Ofschoon met deze regelingen thans een betrekkelijk gering bedrag aan eigen middelen is gemoeid, is de positie van de genoemde gebieden niet in overeenstemming met de vorming van een interne markt en de uitbreiding van regelingen voor een vrij of preferentieel handelsverkeer met de aangrenzende derde landen. Elk gebied veroorzaakt op eigen wijze een verstoring van het handelsverkeer. Dit is nog nadrukkelijker het geval nu de ene interne markt tot stand is gekomen en zal verder verergeren indien de aangrenzende EVA-landen tot de Gemeenschap toetreden en de uitzonderingspositie van deze zones niet wordt gewijzigd. 4. DE BIJZONDERE REGELINGEN VAN HET HANDELSVERKEER

4.1. De Kamer heeft tevens een onderzoek verricht naar bijzondere regelingen van het handelsverkeer in het kader van het douanegebied van de Gemeenschap en de daarmee verbonden douane-unie. Deze regelingen betreffen de betrekkingen tussen sommige Lid-Staten en derde landen. Al deze regelingen vormen een uitzondering op het beginsel van het vrije verkeer van goederen in een verenigd douanegebied.

4.2. In al deze gevallen geldt dat goederen vrij van rechten of tegen verminderde rechten in de betrokken Lid-Staat of het betrokken gebied worden ingevoerd. Bij doorvoer naar andere Lid-Staten worden zij niet beschouwd als in het vrije verkeer gebracht in de zin van artikel 10 van het EEG-Verdrag, of er wordt een bestemmingsvoorwaarde (namelijk verbruik of gebruik in een bepaalde Lid-Staat of een bepaald gebied) aan het in het vrije verkeer brengen verbonden. In beide gevallen zijn bij doorvoer naar een andere Lid-Staat douanerechten verschuldigd. Deze bijzondere regelingen zijn opgenomen in artikel 234 van het EEG-Verdrag, in Protocollen of in Toetredingsaktes. Zij zijn alle van groot voordeel voor de betrokken handelspartners.

4.3. De volgende regelingen komen aan de orde:

a)het handelsverkeer tussen Alto Adige en Oostenrijk,

b)Denemarken/Faeroeer en Groenland,

c)Frankrijk/Maghreb,

d)het voormalige interne Duitse handelsverkeer,

e)het Duitse bananenprotocol,

f)Duitsland/Comecon-landen,

g)Spanje/Canarische eilanden,

h)Spanje/Ceuta en Melilla,

i)het handelsverkeer in boter tussen het Verenigd Koninkrijk en Nieuw-Zeeland.

Handelsverkeer tussen Alto Adige en Tirol

4.4. Alto Adige (13 598 km2) werd na de eerste wereldoorlog bij Italië gevoegd. Het maakt deel uit van de Gemeenschap en het douanegebied van de Gemeenschap. In het Verdrag van Parijs van 1947 en de preferentiële overeenkomst betreffende Noord- en Zuid-Tirol tussen Italië en Oostenrijk van 1949 zijn specifieke bepalingen opgenomen die ten doel hadden het handelsverkeer tussen de Italiaanse regio Trentino-Alto Adige en de Oostenrijkse provincies Tirol en Vorarlberg te vergemakkelijken. In de praktijk kwam er een vrijhandelszone tot stand die hoofdzakelijk gekenmerkt werd door een plaatselijk handelsverkeer in regionale produkten. Trentino-Alto Adige heeft een totale bevolking van 886 898 mensen.

4.5. De reikwijdte van de overeenkomst is thans geringer geworden, aangezien industriële produkten onder de EEG/EVA-overeenkomsten vallen. Toch is de regeling met betrekking tot goederen die niet onder de EVA-overeenkomst vallen nog van belang. De bijzondere regeling van het handelsverkeer tussen Trentino-Alto Adige en Tirol en Vorarlberg heeft betrekking op ongeveer 12 % van het totale handelsverkeer tussen Italië en Oostenrijk.

4.6. De controle op de voor deze vereenvoudigde handelsprocedure in aanmerking komende goederen vindt plaats door middel van jaarlijks vastgestelde quota. Elk jaar wordt een lijst van invoer- en uitvoerquota door de Italiaans-Oostenrijkse permanente gezamenlijke commissie opgesteld. Deze lijsten vermelden de maximale waarde of hoeveelheid van elke categorie goederen. De verantwoordelijkheid voor het vaststellen van de quota berust bij de Kamers van Koophandel in Innsbruck of Feldkirch voor goederen uit Tirol of Vorarlberg, en in Bolzano of Trento voor goederen uit Trentino-Alto Adige.

4.7. De door de douane in het kader van de preferentiële overeenkomst ingeklaarde goederen worden in het vrije verkeer gebracht, met als specifieke voorwaarde dat zij bestemd zijn voor verbruik in het begunstigde gebied. Vanuit communautair standpunt bezien, zijn de goederen buiten Trentino-Alto Adige niet in het vrije verkeer gebracht. Daaruit volgt dat zij bij doorvoer naar een ander deel van de Gemeenschap, indien zij niet verder zijn verwerkt, verzonden moeten worden als niet in het vrije verkeer gebrachte goederen uit derde landen.

4.8. De Italiaanse douaneautoriteiten gaan bij hun controle op dit preferentiële handelsverkeer in de eerste plaats na of de bedrijven die een aanvraag om quota hebben ingediend, in het begunstigde gebied gevestigd zijn of daar hun hoofdkantoor hebben. De controles na invoer worden verricht door de Guardia di Finanza, onder meer op gevoelige goederen (bijvoorbeeld rundvlees). De Guardia di Finanza stelt een speciaal onderzoek in wanneer er grond bestaat om te vermoeden dat vrijgestelde goederen verkocht zijn aan in andere regio's gevestigde firma's.

Handelsverkeer tussen Denemarken, de Faeroeer en Groenland

4.9. De Faeroeer en Groenland zijn autonome regio's binnen het Koninkrijk Denemarken. Het zijn derde landen waarvoor een preferentiële regeling met de Gemeenschap geldt. De huidige positie van de Faeroeer is vastgelegd in de Overeenkomst tussen de Europese Economische Gemeenschap, de Regering van Denemarken en de Landsregering van de Faeroeer, die op 1 januari 1992 van kracht werd(5) ()

. De preferentiële bepalingen voor de Faeroeer komen in grote lijnen overeen met die welke op EVA-landen van toepassing zijn. Groenland valt onder het algemene stelsel van preferenties en het stelsel van preferenties voor landen en gebieden overzee. De twee landen maken geen deel uit van het douanegebied van de Gemeenschap of Denemarken. Krachtens artikel 20 van de Deense douanewet zijn alle goederen van oorsprong uit de Faeroeer en Groenland bij invoer in Denemarken echter vrijgesteld van rechten. 99 % van de uitvoer van de Faeroeer en 90 % van de uitvoer van Groenland naar Denemarken bestaat uit vis en visprodukten.

4.10. De Deense autoriteiten hebben geconcludeerd dat artikel 20 van de Deense douanewet niet verenigbaar is met de op goederen uit de Faeroeer betrekking hebbende nieuwe overeenkomst en gewijzigd dient te worden. Het gevolg is dat met ingang van mei 1992 rechten verschuldigd zijn op alle goederen uit de Faeroeer die de van rechten vrijgestelde communautaire quota overschrijden. Naar verluidt zijn de Deense autoriteiten voornemens de douanewet dienovereenkomstig te wijzigen.

Regelingen van het handelsverkeer tussen de Franse Republiek en de Maghreb-landen (Marokko, Tunesië en Algerije)

4.11. Marokko, Tunesië en Algerije zijn derde landen waarvoor krachtens het algemene stelsel van preferenties en de Maghreb-overeenkomsten een preferentiële regeling met de gehele Gemeenschap geldt. De drie landen onderhouden tevens bijzondere handelsbetrekkingen met Frankrijk, die in feite een uitbreiding zijn van de preferentiële overeenkomsten met de Gemeenschap en aanvullende preferenties ten aanzien van bepaalde goederen (fruit, groenten en groenteprodukten) met zich meebrengen. Deze bijzondere regelingen vinden hun oorsprong in artikel 234, lid 1, van het EEG-Verdrag en het "Protocol betreffende goederen van oorsprong en van herkomst uit bepaalde landen onderworpen aan een bijzondere regeling bij invoer in een van de Lid-Staten". De regelingen werden in april 1976 door een briefwisseling tussen de Commissie en de desbetreffende landen bekrachtigd.

4.12. Krachtens artikel 2 van dit Protocol kunnen in Frankrijk ingevoerde goederen waarop deze aanvullende preferenties van toepassing zijn, niet worden geacht in Frankrijk in het vrije verkeer te zijn in de zin van artikel 10 van het Verdrag wanneer zij weer worden uitgevoerd naar een andere Lid-Staat. De normale communautaire controlesystemen bij de invoer van goederen waarvoor preferenties worden aangevraagd, zijn van toepassing (certificaten van oorsprong, voorschriften voor rechtstreeks vervoer, enz.). Wanneer controles na invoer noodzakelijk worden geacht, worden deze verricht door de bevoegde afdeling van de douanedienst.

4.13. Als gevolg van het onderzoek van de Kamer en de door haar geuite bezorgdheid over het niveau van de controle op de heruitvoer van goederen, besloten de Franse autoriteiten hun controles uit te breiden. De betrokken handelaren zullen een verklaring moeten tekenen dat zij gebruik zullen maken van een communautair doorvoerdocument waarin vermeld is dat de goederen niet in het vrije verkeer zijn gebracht in de zin van artikel 10 van het Verdrag indien zij naar een andere Lid-Staat worden doorgezonden. Het zal echter uiterst moeilijk zijn te waarborgen dat deze verplichting wordt nageleefd nu de eengemaakte markt een feit is.

Voormalige binnenlandse handel van Duitsland

4.14. Het onderzoek van de Kamer is door de gebeurtenissen achterhaald. De hereniging van Duitsland betekent dat de regeling betreffende de binnenlandse handel van Duitsland thans alleen nog van historisch belang is. De voormalige regeling had echter een aanzienlijke uitwerking en is waarschijnlijk het voornaamste voorbeeld van een bijzondere regeling van het handelsverkeer waarmee de Gemeenschap tot dusver te maken heeft gehad.

4.15. De Duitse Democratische Republiek maakte deel uit van het Duitse douanegebied, met als gevolg dat er geen douanegrens werd gepasseerd wanneer goederen van oorsprong uit de DDR naar de Bondsrepubliek Duitsland werden gezonden. Goederen van oorsprong uit de DDR waren daarom bij verzending naar de Bondsrepubliek vrijgesteld van dounanerechten en BTW. Mits alle vereiste formaliteiten waren vervuld, werden al deze goederen beschouwd als in het vrije verkeer gebracht in de Europese Gemeenschap. Het bestaan van deze binnenlandse handel van Duitsland werd in een bijzonder protocol bij het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap vermeld en erkend in artikel 4, sub a), van Verordening (EEG) nr. 2151/84 van de Raad betreffende het douanegebied van de Gemeenschap.

4.16. Vanuit een oogpunt van handelsomvang en de status van de goederen is dit waarschijnlijk een van de meest problematische bijzondere regelingen van het handelsverkeer geweest waarmee de Gemeenschap te maken heeft gehad.

4.17. Goederen van oorsprong uit de DDR die rechtstreeks in de Bondsrepubliek werden ingevoerd waren niet onderworpen aan communautaire douanerechten, heffingen of quota. Op rechtstreeks uit de DDR in andere Lid-Staten ingevoerde goederen waren deze rechten en voorwaarden echter wel van toepassing, evenals de gemeenschappelijke communautaire regeling voor in de Gemeenschap ingevoerde produkten uit landen met staatshandel.

4.18. Zo deed zich het probleem voor dat een substantiële heruitvoer van goederen uit de DDR via de Bondsrepubliek tot een verstoring van het handelsverkeer kon leiden en dat invoerquota en de betaling van invoerrechten en heffingen konden worden ontdoken. Voorts bestonden er problemen met goederen uit derde landen die via de DDR onder het mom van het interne Duitse handelsverkeer in de Bondsrepubliek werden ingevoerd.

4.19. De douaneautoriteiten van de Bondsrepubliek Duitsland maakten gebruik van diverse administratieve procedures om verstoringen op de communautaire markt te voorkomen en de eigen middelen van de Gemeenschap en de nationale belastingen veilig te stellen. Hiertoe behoorden:

a)een procedure voor invoervergunningen,

b)een verplichting om de verzonden goederen bij de douane aan te brengen,

c)toezicht op de betrokken firma's door de Fiscale Controle (Betriebspruefung) en de Douanerecherche (Zollfahndung).

4.20. Krachtens het protocol mochten de Lid-Staten maatregelen treffen ter voorkoming van uit de binnenlandse Duitse handel voortvloeiende moeilijkheden. Alleen Frankrijk en de Benelux-landen hebben van dit recht gebruik gemaakt.

4.21. In 1988 bedroeg de waarde van in de Bondsrepubliek ingevoerde goederen uit de DDR 6 788,7 Mio DM (3 335,1 Mio ECU), hetgeen bij toepassing van een tarief met een gewogen gemiddelde van 4,6 % betekent dat als gevolg van het protocol circa 160 Mio DM (78,6 Mio ECU) aan rechten verloren ging. In 1986 berekende de Commissie dat de heruitvoer van goederen uit de DDR naar andere Lid-Staten een waarde had van 45 Mio DM (19,1 Mio ECU), overeenkomend met een potentieel verlies van 2,07 Mio DM (1,02 Mio ECU) aan rechten. Daar stond tegenover dat geen restituties bij uitvoer werden verleend voor landbouwprodukten die in het kader van het gemeenschappelijke landbouwbeleid tussen de beide Duitslanden verhandeld werden.

Het protocol inzake de tariefquota voor de invoer van bananen in de Bondsrepubliek Duitsland

4.22. Het protocol, dat op 25 maart 1957 werd getekend, bepaalt dat jaarlijks een quotum bananen van GN-code ex O8.01 vrij van rechten mag worden ingevoerd. De historische grondslag van dit protocol was de wens van de Bondsrepubliek Duitsland om de aanvoer van bananen, waarop voorheen bij invoer in de Bondsrepubliek een nultarief van toepassing was geweest, zoveel mogelijk veilig te stellen. Thans bedraagt het tarief bij volledige betaling van rechten 20 %. De invoer uit ACS/LGO-landen en Turkije is vrij van rechten.

4.23. Het basiscijfer bij de berekening van de quota is gelijk aan 75 % van de invoer in 1956. Een jaarlijkse verhoging wordt toegestaan op grond van een formule voor de vergelijking van het verschil tussen de in het voorafgaande jaar in totaal ingevoerde hoeveelheden en de in 1956 ingevoerde hoeveelheden. In 1956 werd het basiscijfer vastgesteld op 290 000 ton bananen. Het quotum is sindsdien binnen de toegestane grenzen gestaag toegenomen tot 892 000 ton in 1990. In 1990 bedroeg de netto-invoer van voor verbruik bestemde bananen in de Bondsrepubliek Duitsland ongeacht herkomst 1 117 114 ton, en in 1991 1 295 683 ton.

4.24. De waarde bij invoer van 1 ton bananen bedroeg in 1990 tussen 1 000 en 1 200 DM (491 en 589,5 ECU). Dit betekent dat de quota voor 1990 voor de Duitse bana- nenimporteurs en -verbruikers op grond van niet-betaalde invoerrechten een totale waarde vertegenwoordigden van ten minste 178 400 000 DM (87 643 020 ECU), namelijk 892 000 x 1 000 x 20 % DM.

4.25. Het quotum voor 1992 van 1 350 000 ton bracht een verlies van 270 Mio DM (132,6 Mio ECU) aan eigen middelen voor de Gemeenschap met zich mee, een bedrag dat overeenkomt met circa 0,9 % van de totale communautaire ontvangsten uit douanerechten en met 3,8 % van de in totaal in Duitsland geïnde rechten.

4.26. Op grond van de douanewetgeving zijn "quotumbananen" in de Gemeenschap in het vrije verkeer gebracht, met als voorwaarde dat zij uiteindelijk in de Bondsrepubliek Duitsland worden verbruikt. In het protocol zelf zijn geen voorwaarden betreffende heruitvoer of status opgenomen, maar de Duitse autoriteiten hebben administratieve bepalingen ingevoerd om te voorkomen dat deze goederen na in het vrije verkeer te zijn gebracht opnieuw worden uitgevoerd. Quotumbananen mogen slechts worden heruitgevoerd indien ten tijde van de uitvoer kan worden aangetoond dat de voor derde landen geldende rechten zijn betaald.

4.27. De heruitvoer van bananen die in het kader van de quotumregeling vrij van rechten zijn ingevoerd, zou, ongeacht hun status, neerkomen op misbruik van het protocol. Dit zou namelijk betekenen dat de jaarlijkse quota op een hoger niveau worden vastgesteld dan nodig is om aan de vraag naar bananen in Duitsland te voldoen.

4.28. Het tarief voor bananen bedraagt bij volledige betaling van rechten 20 %, een van de hoogste percentages van het gemeenschappelijk douanetarief. Dit wijst er op zichzelf al op dat een grote mate van marktbescherming noodzakelijk is.

4.29. De huidige situatie komt er dus op neer dat enerzijds de Lid-Staat met het hoogste verbruik van bananen per hoofd van de bevolking (13,4 kg per jaar) overwegend in zijn behoefte aan bananen voorziet door deze vrij van rechten in te voeren uit landen waarop het volledige tarief van toepassing is, terwijl anderzijds de Gemeenschap specifieke maatregelen moet treffen ter ondersteuning van de bananenteelt op het communautaire grondgebied en in de ACS/LGO-landen. Tegelijkertijd heeft de Commissie bepaalde Lid-Staten gemachtigd maatregelen inzake intracommunautair toezicht en andere maatregelen te treffen ten aanzien van de invoer van bananen om hun traditionele ACS-leveranciers te beschermen (bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Italië)(6) ()

.

4.30. Het valt te betwijfelen of de huidige situatie overeenstemt met het doel van het Duitse bananenprotocol ten tijde van de ondertekening door de regeringsleiders in 1957. De ontwikkelingen sindsdien vormen een duidelijk voorbeeld van wat er kan gebeuren wanneer een niet aan vaste voorwaarden gebonden bijzondere regeling van het handelsverkeer in het gemeenschapsrecht wordt opgenomen. Dit is gebeurd ondanks het feit dat artikel 4 van het protocol de mogelijkheid van afschaffing of wijziging van de quota openlaat.

4.31. Op 7 augustus 1992 diende de Commissie echter een voorstel in voor een verordening betreffende de gemeenschappelijke marktordening in de sector bananen. Deze zal onder meer in de plaats treden van bepaalde nationale regelingen die de voltooiing van één enkele markt voor bananen belemmeren. Op 13 februari 1993 stelde de Raad Verordening (EEG) nr. 404/93 vast betreffende de gemeenschappelijke ordening der markten in de sector bananen. De nieuwe regeling, die op 1 juli 1993 in werking treedt, zal een eind maken aan de quotumregelgeving betreffende de invoer vrij van rechten in de Bondsrepubliek Duitsland.

Handelsverkeer tussen Duitsland en de Comecon-landen

4.32. De opneming van de voormalige DDR in de Gemeenschap en het douanegebied van de Gemeenschap als gevolg van de Duitse hereniging bracht met zich mee dat de Gemeenschap rekening moest houden met bepaalde handelsovereenkomsten tussen de voormalige DDR en de Comecon-landen.

4.33. Zo bepaalt Verordening (EEG) nr. 3568/90 van de Raad van 4 december 1990 dat in de voormalige DDR de betaling van invoerrechten op goederen van oorsprong uit Bulgarije, Tsjechoslowakije, Hongarije, Polen, Roemenië, de USSR en Joegoslavië (Comecon-landen) wordt opgeschort indien de invoer van deze goederen onder de vroegere overeenkomsten viel.

4.34. Deze bijzondere bepaling geldt voor een beperkte tijdsduur, namelijk van 3 oktober 1990 tot 31 december 1992, en stelt als voorwaarde dat de goederen in het gebied van de voormalige DDR in het vrije verkeer worden gebracht en verbruikt of daar in voldoende mate worden verwerkt om als van communautaire oorsprong te worden beschouwd. De douanecontrole op deze regeling omvat een stelsel van invoervergunningen, en een onderzoek naar het eindgebruik van de desbetreffende goederen.

4.35. De Kamer verrichtte in februari en december 1991 een controle ter plaatse op de controleregeling. De voornaamste conclusies waren:

a)het vergunningsstelsel functioneeerde aanvankelijk zeer traag. In februari 1991 bestond er bij het ministerie een achterstand van circa twee maanden. Dientengevolge moest alle invoer geschieden op voorlopige basis, zonder dat de potentiële rechten werden veiliggesteld. Met ingang van oktober 1991 moest een borg worden gesteld;

b)het handelsverkeer was drastisch verminderd en slechts circa 7 % van de waarde van de quota werd in de laatste drie maanden van 1990 opgenomen;

c)de douaneautoriteiten begonnen pas in de tweede helft van 1991 met de controle op het eindverbruik.

4.36. De Kamer constateert dat ingezien werd dat de regeling van strikt beperkte duur moest zijn, ondanks de moeilijkheden in verband met de opneming van de DDR en de aanpassing aan de nieuwe situatie. De oorspronkelijke tijdslimiet werd op 31 december 1992 gesteld, hetgeen waarborgde dat er geen verstoring van het handelsverkeer op de interne markt zou optreden. De Commissie diende op 18 januari 1993 echter een voorstel voor een verordening van de Raad in, waarbij deze datum werd verlegd naar 31 december 1993 in afwachting van de volledige formulering van de handelspolitiek van de Gemeenschap tegenover deze landen.

Handelsverkeer tussen de Canarische eilanden en het Spaanse vasteland

4.37. Op 1 juli 1991 traden de Canarische eianden, die deel uitmaken van het Koninkrijk Spanje, toe tot het douanegebied van de Europese Gemeenschap. De Raad besloot bij Verordening (EEG) nr. 1911/91 dat dit proces geleidelijk zijn beslag diende te krijgen. Dientengevolge gelden voor de Canarische eilanden thans dezelfde voorwaarden als voor het Spaanse vasteland en wordt de status van goederen bepaald aan de hand van de documentatie van het gemeenschappelijk douanetarief. Het gemeenschappelijke landbouw- en visserijbeleid van de Gemeenschap is thans van toepassing op de Canarische eilanden, met inachtneming van de speciale kenmerken van de produktie aldaar. Sinds 1 juli 1992 is het gemeenschappelijk landbouwbeleid op enkele uitzonderingen na van toepassing op de Canarische eilanden. Bananen zijn bij voorbeeld van deze regeling uitgesloten.

4.38. Vóór 1 juli 1991 bestonden er bepaalde preferentiële regelingen tussen de Canarische eilanden en de Gemeenschap als geheel. Tevens bestonden er aanvullende preferentiële regelingen op grond waarvan visprodukten en bananen van oorsprong uit de Canarische eilanden bij invoer in Spanje voor vrijstelling van douanerechten in aanmerking kwamen, maar deze goederen werden niet beschouwd als in het vrije verkeer gebracht in de zin van artikel 10 van het EEG-Verdrag wanneer zij naar een andere Lid-Staat werden doorgezonden.

4.39. Met betrekking tot de eigen middelen bestond er vóór 1 juli 1991 alleen een risico ten aanzien van visserijprodukten, aangezien de quota voor Spanje en de rest van de Gemeenschap verschilden. Indien de overige communautaire quota eerder waren verbruikt dan de Spaanse, bestond het gevaar van een verlegging van het handelsverkeer via Spanje naar de overige Lid-Staten, zij het tegen het ten tijde van de toetreding overeengekomen tarief. Dit risico is weggenomen door de integratie in de douane-unie van de Gemeenschap.

4.40. Ofschoon de heruitvoer van vis mogelijk is, wordt het niet waarschijnlijk geacht dat dit zich zal ontwikkelen tot een belangrijke economische activiteit, aangezien de in Spanje ingevoerde vis aan de vraag op een winstgevende plaatselijke markt moet voldoen. Ten aanzien van bananen was het risico gering, daar deze niet in Spanje zelf worden geteeld.

4.41. Voorts bepaalt de nieuwe verordening dat uiterlijk op 31 december 1992 het op het eiland geldende douanerecht, het "arbitrio insular tarifa especial", zal worden afgeschaft. Dit recht mag echter in incidentele gevallen nog tot 31 december 2000 op bepaalde gevoelige produkten worden geheven. In feite diende de Commissie in december 1992 een voorstel in om de toepassing van het recht uit te breiden wanneer bepaalde gevoelige produkten uit andere delen van de Gemeenschap op de Canarische eilanden worden gebracht.

4.42. De invoering van het gemeenschappelijk douanetarief zal gedurende dezelfde overgangsperiode plaatsvinden. De Commissie heeft zich het recht voorbehouden om tijdens deze periode in geval van een verstoring van het handelsverkeer als gevolg van tariefverschillen een heffing ter grootte van het verschil in invoerrechten op te leggen indien goederen die op de Canarische eilanden in het vrije verkeer zijn gebracht in andere delen van het communautaire douanegebied worden ingevoerd. In feite werden krachtens Verordening (EEG) nr. 1605/92 de rechten van het gemeenschappelijk douanetarief die golden voor importen van een groot scala van industrieprodukten vanaf 1 juli 1991 tot 31 december 1995 volledig geschorst.

4.43. De Kamer heeft echter geconstateerd dat ingevolge artikel 6, lid 3, van de nieuwe verordening de toepassing van het GDT op de Canarische eilanden het recht onverlet laat, zonodig specifieke tariefmaatregelen te treffen of van het gemeenschappelijke handelsbeleid af te wijken met betrekking tot bepaalde gevoelige produkten. Dit zou kunnen leiden tot een situatie waarin in een deel van de Gemeenschap het gemeenschappelijk douanetarief niet volledig wordt toegepast. De Kamer is van oordeel dat op deze bepalingen toezicht dient te worden uitgeoefend.

Handelsverkeer tussen Ceuta en Melilla en het Spaanse vasteland

4.44. De aan de Middellandse-Zeekust van Noord-Afrika gelegen gebieden Ceuta en Melilla maken deel uit van het Koninkrijk Spanje en dus tevens van de Europese Gemeenschap, maar niet van het douanegebied van de Gemeenschap.

4.45. De wettelijke grondslag van de positie die deze gebieden ten opzichte van de Europese Gemeenschap innemen, is vastgelegd in Protocol nr. 2 betreffende de toetreding van het Koninkrijk Spanje tot de Europese Gemeenschappen. Deze positie is bevestigd in artikel 1 van Verordening (EEG) nr. 2151/84 van de Raad.

4.46. Er bestaan bepaalde preferentiële regelingen tussen Melilla en Ceuta en de Gemeenschap als geheel. Voorts is er een aanvullende preferentiële regeling met het Spaanse schiereiland, op grond waarvan goederen van oorsprong uit Ceuta of Melilla in aanmerking komen voor vrijstelling van rechten. Deze goederen worden niet beschouwd als in het vrije verkeer gebracht in de zin van artikel 10 van het EEG-Verdrag indien zij naar een andere Lid-Staat worden doorgevoerd.

4.47. Krachtens de Spaanse wetgeving zijn de gebieden vrijgesteld van de betaling van douanerechten, waardoor zij in feite belastingvrije zones zijn geworden. Er is een levendige handel in belastingvrije goederen ten behoeve van niet-ingezetenen.

Handelsverkeer in boter tussen het Verenigd Koninkrijk en Nieuw-Zeeland

4.48. In het Verdrag van 1972 betreffende de toetreding van het Verenigd Koninkrijk werd een bijzondere regeling getroffen ten aanzien van de voortgezette invoer van boter uit Nieuw-Zeeland in het Verenigd Koninkrijk tegen bijzondere voorwaarden. De lopende regeling verstrijkt op 31 december 1993 en vóór 1 oktober 1993 moet de Raad een besluit nemen over de handhaving van de uitzonderingsregeling per 1 januari 1994(7) ()

.

4.49. Boter die onder deze voorwaarden is ingevoerd, wordt niet in het vrije verkeer gebracht en de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk dienen erop toe te zien dat de boter het grondgebied van het Verenigd Koninkrijk niet verlaat. Het bedrag aan heffingen dat op grond van deze bijzondere regeling voor de communautaire begroting verloren gaat, wordt voor 1991 op 1 Mio ECU geraamd.

Conclusies

4.50. De hier aan de orde gestelde regelingen geven een beeld van de moeilijkheden die zich voordoen en van de soms ingewikkelde controlevoorzieningen die de afzonderlijke Lid-Staten hebben moeten treffen om te waarborgen dat het bijzondere preferentiële handelsverkeer niet tot verstoringen leidt en tot het verloren gaan van eigen middelen van de Gemeenschap. De Kamer heeft kennis genomen van de inspanningen die de Lid-Staten zich op dit vlak hebben getroost.

4.51. Een douane-unie tussen soevereine Lid-Staten brengt onvermijdelijk de noodzaak met zich mee van een regeling van het eerdere bilaterale preferentiële handelsverkeer, die de voormalige handelspartners tevens de mogelijkheid biedt zich aan de nieuwe situatie aan te passen. Ongeacht de wettelijke aard van zo'n regeling verdient het de voorkeur en is het gebruikelijk om met het oog op deze aanpassing een tijdslimiet of overgangsperiode vast te stellen. Dit is niet altijd gebeurd, zodat aan sommige van deze hoogst belangrijke regelingen van het handelsverkeer geen tijdslimiet is gesteld.

4.52. Dit zou tot verstoringen van het handelsverkeer kunnen leiden wanneer in 1993 met betrekking tot de douane-unie van de Gemeenschap en de territoriale toepassing daarvan de geheel nieuwe situatie van de eengemaakte markt ontstaat. Bovendien zullen de douaneautoriteiten de "heruitvoer" niet langer aan de hand van bewijsstukken kunnen controleren, aangezien deze niet meer beschikbaar zullen zijn.

4.53. De Kamer is van oordeel dat de situatie na januari 1993 in het oog moet worden gehouden en dat actie moet worden ondernomen indien er een verstoring van het handelsverkeer plaatsvindt waardoor eigen middelen verloren gaan. 5. DE TERRITORIALE ZEEËN, DE BINNENWATEREN EN HET LUCHTRUIM

5.1. De territoriale zeeën, de binnenwateren en het luchtruim van de Lid-Staten maken deel uit van het douanegebied (artikel 1, lid 2, en de artikelen 5 en 6 van Verordening (EEG) nr. 2151/84 van de Raad). Het deel van het continentaal plat dat zich buiten de territoriale zee van de Lid-Staten bevindt, maakt geen deel uit van het douanegebied. Artikel 5, lid 1, vermeldt dat de door de Lid-Staten ten aanzien van hun territoriale zee vastgestelde bepalingen van toepassing blijven tot de invoering van communautaire bepalingen ter zake.

5.2. Er bestaan met betrekking tot de bevoorrading van vaartuigen en vliegtuigen wel nationale douaneprocedures, doch de enige communautaire voorschriften op dit gebied zijn die welke voorzien in de schorsing van douanerechten onder bepaalde voorwaarden ten aanzien van goederen die bestemd zijn voor de inbouw in schepen, boor- en werkeilanden alsmede voor burgerluchtvaartuigen en produkten bestemd voor burgerluchtvaartuigen(8) ()

. Op 8 maart 1978 deed de Commissie een voorstel voor een gedetailleerde verordening van de Raad betreffende de bevoorrading (PB C 73 van 23.3.1978), maar dit voorstel is niet door de Raad goedgekeurd.

5.3. Een voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende de communautaire procedure voor de heffing van BTW en accijnzen op voor vaartuigen, vliegtuigen en internationale treinen bestemde voedingsmiddelen, dat in januari 1980 bij de Raad werd ingediend (PB C 31 van 8.2.1980), is evenmin ten uitvoer gelegd.

5.4. Gezien deze omstandigheden moest de Kamer rechtstreeks bij elke Lid-Staat informatie inwinnen over hun nationale procedures, in het bijzonder over die welke verband houden met een vermindering van douanerechten op voorraden en brandstof ten behoeve van vliegtuigen, schepen en boorplatforms.

5.5. De hoogte van accijnzen en BTW en de noodzaak om de nationale ontvangsten veilig te stellen, speelt bij de afzonderlijke regelingen de grootste rol. Bijna alle door schepen en vliegtuigen uit de Gemeenschap als brandstof gebruikte koolwaterstofolie wordt in de Gemeenschap geraffineerd en is dus in het vrije verkeer gebracht. De op deze koolwaterstofolie verleende vrijstelling van accijnzen en BTW is echter een factor van betekenis voor het betrokken bedrijf en de Lid-Staat.

5.6. Alle Lid-Staten trachten hun nationale accijnzen en BTW veilig te stellen en proberen te voorkomen dat hun nationale lucht- en scheepvaartmaatschappijen benadeeld worden. Bij gebreke van communautaire regelgeving steunen de huidige regelingen in de Lid-Staten in de allereerste plaats op internationale overeenkomsten. Het is dus des te verrassender dat er, ondanks het belang van deze regelingen, nog steeds geen enkel voornemen schijnt te bestaan om de communautaire douanewetgeving op dit gebied tot een eenheid te smeden.

5.7. In 1993 bestaat het douanegebied van de Gemeenschap uit een volledig eengemaakte markt zonder grenscontroles. Algemeen wordt aangenomen dat dit vereist dat in alle Lid-Staten dezelfde voorschriften van toepassing zijn.

5.8. Uit de volgende voorbeelden blijkt echter dat de in de Lid-Staten bestaande voorschriften inzake de bevoorrading van vaartuigen en vliegtuigen soms sterk verschillen. Het begrip "vrij van rechten" heeft in dit overzicht betrekking op de vrijstelling van invoerrechten, BTW en accijnzen. Het overzicht maakt geen aanspraak op volledigheid.

Schepen

5.9. Sommige Lid-Staten verlenen geen vrijstelling van rechten voor voorraden die op binnenlandse reizen, met inbegrip van de kustvaart, worden gebruikt. Hiertoe behoren Spanje, Ierland, Portugal en het Verenigd Koninkrijk.

5.10. In andere Lid-Staten mogen uit het buitenland arriverende vaartuigen hun voorraden gebruiken wanneer er nog vracht voor een andere haven aan boord is, maar mag geen nieuwe bevoorrading zonder betaling van rechten plaatsvinden. Dit geldt bijvoorbeeld voor het Verenigd Koninkrijk, al worden in dat land goederen als wijn, sterke drank en tabak, waarop hoge rechten verschuldigd zijn, verzegeld om het gebruik ervan te voorkomen.

5.11. In de Benelux-landen bestaat een soortgelijk stelsel. Behoudens kwantitatieve beperkingen staan de Nederlandse autoriteiten de bemanning en de passagiers het gebruik toe van een hoeveelheid wijn, sterke drank en tabak die voldoende is voor de reis door de Benelux. Toestemming wordt ook verleend wanneer een schip voor herstelwerkzaamheden in het dok ligt.

5.12. In Spanje zijn eveneens strenge hoeveelheidsbeperkingen van toepassing, maar in dit land mogen particuliere plezier- of recreatievaartuigen zonder betaling van rechten geen voorraden aan boord nemen.

Vliegtuigen

5.13. Met betrekking tot de vrijstelling van BTW op voor vliegtuigen bestemde brandstof en voorraden zijn de verschillen nog groter. In de meeste Lid-Staten geldt geen vrijstelling voor binnenlandse vluchten van in het eigen land geregistreerde vliegtuigen. Wel wordt vrijstelling verleend met betrekking tot in de Gemeenschap en derde landen geregistreerde vliegtuigen. Sommige Lid-Staten gaan bij de vrijstelling van BTW uit van een vergelijking van de inkomsten uit het binnenlandse en internationale luchtverkeer.

5.14. Zo zijn luchtvaartmaatschappijen in Frankrijk vrijgesteld van de betaling van BTW op voorraden en brandstof, mits 80 % van de totale inkomsten verkregen wordt uit internationale vluchten. In Duitsland zijn geen rechten verschuldigd op brandstof voor passagiers- en vrachtvluchten, met inbegrip van de binnenlandse, maar genieten alleen internationale luchtvaartmaatschappijen vrijstelling van rechten op voedingsmiddelen voor verbruik tijdens de vlucht.

5.15. Het Italiaanse stelsel is ook op privé-vliegtuigen van toepassing, terwijl bovendien vrijstelling van douanerechten, produktiebelasting en BTW wordt verleend aan nationale maatschappijen die geregelde of chartervluchten voor passagiers of vracht verzorgen, ongeacht de bestemming.

Conclusies

5.16. Elke verstoring van de mededinging die door de afwijkende stelsels in de Lid-Staten wordt veroorzaakt, heeft weer andere gevolgen voor de ontvangsten van de Lid-Staten uit de indirecte belastingen en voor de eigen middelen van de Gemeenschap. De noodzaak van wijzigingen dient te worden overwogen in het licht van de eengemaakte markt die sinds 1 januari 1993 functioneert. 6. ANDERE EUROPESE GEBIEDEN, ENCLAVES, STATEN EN OVERZEESE GEBIEDEN VAN LID-STATEN

6.1. In dit deel van het verslag wordt een overzicht gegeven van de situatie met betrekking tot bepaalde gebieden en Staten die in het algemeen geen deel uitmaken van het douanegebied, ook al maken zij soms wel deel uit van de Gemeenschap.

Het Duitse gebied Buesingen

6.2. De enclave Buesingen, die geografisch in Zwitserland ligt en 1 660 inwoners telt, maakt deel uit van de Gemeenschap, maar niet van het douanegebied van de Gemeenschap (Verordening (EEG) nr. 2151/84 van de Raad, artikel 1). De regeling inzake Buesingen is vastgelegd in het Verdrag van 23 november 1964 tussen de Bondsrepubliek Duitsland en de Zwitserse Bondsstaat. Met betrekking tot de eigen middelen van de Gemeenschap kan worden opgemerkt dat er geen rechten of heffingen worden geïnd, aangezien Buesingen in de praktijk wordt beschouwd als deel van Zwitserland en van het Zwitserse douanegebied. Dientengevolge worden geen eigen middelen beschikbaar gesteld, terwijl er tussen de beide Staten evenmin een regeling bestaat voor een financiële vergoeding met betrekking tot de door de Zwitserse autoriteiten geïnde rechten en belastingen.

De gemeente Campione d'Italia

6.3. De enclave Campione d'Italia (2,6 km2), die 3 000 inwoners telt en gelegen is aan de oever van het Meer van Lugano, wordt geheel door Zwitsers grondgebied omringd. Campione maakt deel uit van de Gemeenschap, maar niet van het douanegebied van de Gemeenschap (Verordening (EEG) nr. 2151/84 van de Raad, artikel 1). Op grond van een modus vivendi-overeenkomst tussen Italië en Zwitserland wordt Campione voor douanedoeleinden beschouwd als deel van Zwitserland. Met betrekking tot de eigen middelen van de Gemeenschap kan worden opgemerkt dat er geen douanerechten of heffingen worden geïnd. Voorts bestaat er tussen de beide Staten geen regeling voor een financiële vergoeding met betrekking tot de door de Zwitserse autoriteiten geïnde rechten en belastingen die aan Campione zouden kunnen worden toegeschreven.

De Franse overzeese departementen

6.4. Krachtens de Franse wet nr. 46-451 van 19 maart 1946 werden Guadeloupe, Martinique, Réunion en Guyana departementen van de Franse Republiek. Hiermee werd in het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap (EEG-Verdrag, artikel 227, lid 2) rekening gehouden. De overzeese departementen vormen derhalve een integrerend deel van de Gemeenschap en van het douanegebied van de Gemeenschap waarop alle douanevoorschriften van de Gemeenschap van toepassing zijn. Er wordt echter een plaatselijke belasting ( "octroi de mer") geheven op alle goederen die in de overzeese departementen worden ingevoerd, ongeacht hun oorsprong. De door middel van het "octroi de mer" op goederen van communautaire oorsprong verkregen inkomsten bedroegen in 1988 in totaal 2 173 171 886 FF (312 534 520 ECU).

6.5. Het "octroi de mer" lijkt niet in overeenstemming te zijn met de aard van een douane-unie. In dit verband wijst de Kamer op de Beschikking van de Raad van 22 december 1989 (89/688/EEG) om het "octroi de mer" uiterlijk 31 december 1992 te herzien en op een recente uitspraak van het Hof van Justitie(9) ()

. In juli 1992 werd in Frankrijk een wet van kracht betreffende de herziening van het "octroi de mer" in het licht van de richtsnoeren van de beschikking van de Raad.

Mayotte, Saint-Pierre en Miquelon en de Franse overzeese gebieden

6.6. Geen van deze gebieden maakt deel uit van de Gemeeenschap of van het douanegebied van de Gemeenschap. Wat de toepassing van het gemeenschappelijk douanetarief betreft worden zij alle behandeld als derde landen. Voor al deze gebieden geldt een preferentiële regeling van het handelsverkeer. Zowel de regeling voor landen en gebieden overzee, als het algemene stelsel van preferenties kan van toepassing zijn op het handelsverkeer tussen deze gebieden en de Europese Gemeenschap. Op grond van deze regelingen zijn lagere invoerrechten en/of landbouwheffingen verschuldigd wanneer bepaalde goederen van oorsprong uit deze gebieden in de Gemeenschap worden ingevoerd en in het vrije verkeer gebracht. Geen van deze gebieden heeft bijzondere betrekkingen met Frankrijk als aanvulling op de banden die tussen hen en de Gemeenschap als geheel bestaan.

6.7. De Kamer merkt op dat Verordening (EEG) nr. 2151/84 van de Raad het begrip "territoriale gemeenschappen" niet vermeldt. Krachtens artikel 1 van deze verordening omvat het douanegebied van de Gemeenschap "het douanegebied van de Franse Republiek" met uitzondering van de overzeese gebieden.

6.8. Daarentegen werd in de besluiten over de associatie van landen en gebieden overzee met de Gemeenschap (Besluiten 80/1186/EEG, 86/283/EEG, 90/146/EEG en 91/482/EEG van de Raad) nota genomen van de wijziging van de rechtspositie van Mayotte en Saint-Pierre en Miquelon op grond van de wetten nr. 76-1212 van 24 december 1976 en nr. 85-586 van 11 juni 1985. Mayotte wordt in Besluit 80/1186/EEG omschreven als een "territoriale gemeenschap" en Saint-Pierre en Miquelon wordt in het Besluit van 1986 als zodanig genoemd.

6.9. Men mag evenwel niet uit het oog verliezen dat het in Frankrijk gemaakte onderscheid tussen "territoriale gemeenschappen" en overzeese gebieden geen invloed heeft op de positie van deze gebieden in de communautaire regelgeving. De Kamer heeft opgemerkt dat deze dubbelzinnigheden in de omschrijving van het douanegebied zijn verwijderd in het kader van de nieuwe communautaire douanevoorschriften (Verordening (EEG) nr. 2913/92 van de Raad).

Het Duitse eiland Helgoland

6.10. Het eiland Helgoland, dat 1 900 inwoners telt, maakt deel uit van de Gemeenschap, maar niet van het douanegebied van de Gemeenschap. Deze "belastingvrije" status werd verworven in het kader van de Anglo-Duitse koloniale overeenkomst van 1 juli 1890, toen het eiland door Groot-Brittannië aan Duitsland werd overgedragen. De uitzonderingspositie van Helgoland is erkend en bestendigd in de communautaire regelgeving en in artikel 2, lid 3, van de Duitse douanewet nr. 2. Dientengevolge zijn op goederen die op het eiland Helgoland worden ingevoerd geen communautaire douanerechten verschuldigd, bestaat er vrijstelling van de Duitse BTW en wordt er geen BTW geheven op uit Lid-Staten uitgevoerde goederen, terwijl er restituties bij uitvoer worden verleend voor landbouwprodukten. Helgoland wordt jaarlijks door circa 465 000 toeristen bezocht.

6.11. Kuuroorden, toerisme en het uitrusten van schepen zijn de voornaamste bronnen van bestaan voor de bevolking van Helgoland en de op het eiland gevestigde bedrijven. De begroting van Helgoland wordt voor 50 % gefinancierd uit de door de plaatselijke overheid geheven invoerbelasting, die verschuldigd is bij invoer van tabak, sterke drank, bier, koffie en thee. De handelsfirma's op het eiland betrekken hun goederen overwegend uit het douanegebied van de Gemeenschap, in het bijzonder uit vrijhavens en openbare douanedepots. Soms voeren zij goederen rechtstreeks uit EVA-landen in. Er bestaat geen uitvoerhandel in goederen van oorsprong uit Helgoland.

6.12. Met betrekking tot de belastingvrijstelling voor reizigers, wordt Helgoland als een derde land beschouwd. Souvenirs die op Helgoland door toeristen worden gekocht, worden door het douanekantoor van Helgoland uitgeklaard wanneer de reizigers het eiland verlaten. Dit douanekantoor is een afdeling van het hoofdkantoor van de douane in Hamburg-Harburg. Als "voorpost" verricht het alle nodige douanetaken, waaronder de controle op toeristen die het eiland verlaten, de inning van rechten en heffingen op goederen die de toegestane hoeveelheid belastingvrije goederen overschrijden en de in- en uitklaring van bagage en postpakketten. In 1990 inde het douanekantoor op Helgoland in totaal 133 861,85 DM (65 762,7 ECU) aan douanerechten en BTW.

Gibraltar

6.13. Gibraltar werd op grond van het in 1713 te Utrecht gesloten vredesverdrag tussen Spanje en Groot-Brittannië aan Groot-Brittannië afgestaan en is sinds 1830 een kroonkolonie van het Verenigd Koninkrijk. Krachtens artikel 227, lid 4, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap maakt Gibraltar deel uit van de Gemeenschap ( "De bepalingen van dit Verdrag zijn van toepassing op de Europese grondgebieden welker buitenlandse betrekkingen door een Lid-Staat worden behartigd").

Artikel 28

van de Toetredingsakte van het Verenigd Koninkrijk bepaalt dat de besluiten van de Gemeenschap betreffende het landbouwbeleid en de harmonisatie van omzetbelastingen niet op Gibraltar van toepassing zijn.

6.14. Het gemeenschappelijk douanetarief van de Gemeenschap is niet van toepassing op Gibraltar, en Gibraltar maakt geen deel uit van het douanegebied van de Gemeenschap. De Kamer heeft de indruk dat dit in strijd is met de bepalingen van artikel 227, lid 4.

6.15. De douaneontvangsten van Gibraltar maken derhalve geen deel uit van de ontvangsten van de Gemeenschap. Hoewel Gibraltar tot de Gemeenschap behoort, wordt het gebied met betrekking tot het handelsverkeer in de praktijk dus behandeld als een derde land. De uitvoer van goederen van plaatselijke oorsprong naar de Gemeenschap geschiedt in het kader van de normale preferentiële voorwaarden (algemeen stelsel van preferenties).

Athos

6.16. Athos is in bestuurlijk opzicht een autonoom deel van Griekenland en maakt derhalve deel uit van het douanegebied van de Gemeenschap en van de Gemeenschap zelf. Het ontstaan van de kloostergemeenschap op Athos dateert van meer dan 1000 jaar geleden. Sinds 1926 is Athos een "theocratische republiek", die bestuurd wordt door een Heilige Gemeenschap onder toezicht van een Griekse gouverneur en een kleine Griekse politiemacht. Alle monniken moeten het Griekse staatsburgerschap aannemen.

6.17. De bijzondere positie van Athos wordt gewaarborgd door artikel 105 van de Helleense grondwet en door de gezamenlijke verklaring bij de Griekse Toetredingsakte.

6.18. In verband met de eigen middelen van de Gemeenschap kan worden opgemerkt dat voorzien is in de handhaving van bepaalde, door de Griekse autoriteiten geadministreerde vrijstellingen van douanerechten en belasting.

Vaticaanstad

6.19. Vaticaanstad is een soevereine, onafhankelijke Staat die als derde land geen deel uitmaakt van de Gemeenschap of van het douanegebied van de Gemeenschap. De douaneregeling is vastgelegd in de Italiaans-Vaticaanse douaneovereenkomst van 30 juni 1930, die op 1 augustus 1931 in werking trad. Op grond van deze overeenkomst, die nog steeds van kracht is, is een volledige vrijstelling van communautaire rechten en heffingen van toepassing. Restituties bij uitvoer worden bij levering aan Vaticaanstad verleend voor daarvoor in aanmerking komende landbouwprodukten. Vaticaanstad omvat meer dan alleen het Vaticaan zelf; tot Vaticaanstad behoren tevens de vele bedrijven, instellingen en kantoren van de Heilige Stoel die in gebouwen in heel Rome gevestigd zijn.

6.20. Vaticaanstad heeft geen douanedienst. Er bestaat echter wel een nauwe samenwerking tussen de diensten van de gouverneur van Vaticaanstad en het Romeinse douanedistrict nr. 1. Dit douanedistrict controleert de doorvoerprocedures om te waarborgen dat voor het Vaticaan bestemde goederen daar ook daadwerkelijk arriveren. De regeling houdt in dat de douaneformaliteiten in Vaticaanstad zelf worden vervuld, een van de weinige gevallen waarin de communautaire doorvoerformaliteiten buiten het douanegebied van de Gemeenschap worden vervuld. De douaneambtenaren van de Guardia di Finanza, die permanent aanwezig zijn op het plein tegenover het Vaticaanse goederenkantoor, verrichten strenge controles aan de hand van bewijsstukken en voeren vaak materiële controles uit.

6.21. Krachtens de douaneovereenkomst van 1930 zijn op de geringe hoeveelheid goederen van Vaticaanse oorsprong die naar Italië worden uitgevoerd in het kader van een preferentiële regeling geen rechten verschuldigd. Bij invoer wordt BTW op de goederen geheven. Er zijn wel rechten op de goederen verschuldigd indien zij naar een andere Lid-Staat worden uitgevoerd.

6.22. Van de douanevrijstelling van Vaticaanstad kan gebruik worden gemaakt door de ingezetenen van de stadsstaat (circa 600 mensen) en door personen die permanent of tijdelijk in de andere gebouwen verblijven (gemiddeld zijn daar jaarlijks circa 20 000 mensen aanwezig voor studiedoeleinden, godsdienstige scholing, officië