NL Publicatieblad van de Europese Unie C 138/6

ADVIES VAN DE RAAD

over het geactualiseerde convergentieprogramma van Denemarken voor de periode 2009-2015

2010/C 138/02

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gelet op Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid (1), en met name op artikel 9, lid 3,

Gezien de aanbeveling van de Commissie,

Na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité,

BRENGT HET VOLGENDE ADVIES UIT:

(1) Op 26 april 2010 heeft de Raad het geactualiseerde convergentieprogramma van Denemarken voor de periode 2009-2015 behandeld.

(2) De Deense economie is in 2009 zwaar getroffen door de economische crisis, waardoor Denemarken terechtkwam in de diepste recessie sinds het einde van de tweede wereldoorlog. Bij de aanvang van de crisis verkeerde Denemarken in een relatief comfortabele positie na een periode van aanhoudend sterke groei met aanzienlijke overschotten op de lopende rekening en de overheidsbegroting en een lage overheidsschuld. De economische neergang zette in bij het uiteenspatten van de vastgoedzeepbel in 2008 en werd verergerd door de uitvoerdaling, teweeggebracht door de ineenstorting van de wereldhandel en door teruglopende investeringen als gevolg van een afnemende finale vraag en strengere financieringsvoorwaarden. Hoewel de beschikbare inkomens nog stegen, deed er zich een significante daling voor van de particuliere consumptie, omdat het consumentenvertrouwen ongunstig werd beïnvloed door de sombere economische vooruitzichten, de daling van de vastgoedprijzen en de stijgende werkloosheid. In reactie op de scherpe daling van de productie hebben de Deense autoriteiten verscheidene omvangrijke budgettaire stimuleringsmaatregelen genomen die in overeenstemming waren met het Europees economisch herstelplan, en onder meer belastingverlagingen, investeringsprojecten en hogere consumptieve overheidsbestedingen omvatten. Naast de budgettaire ondersteuning van de economische activiteit vonden twee bankreddingsoperaties plaats, waarbij garanties en kapitaalinjecties zijn verstrekt. Verwacht wordt dat deze maatregelen het comfortabele begrotingsoverschot van 2008 vanaf 2009 zullen doen omslaan in een tekort, dat in de periode 2010-2012 de in het stabiliteits- en groeipact vastgestelde referentiewaarde van 3 % van het bbp zal overschrijden. De overheidsschuld, die eenzelfde opwaartse tendens te zien geeft, zal naar verwachting nog steeds onder de referentiewaarde van 60 % van het bbp blijven. In 2009 is de wisselkoers stabiel gebleven en is het renteverschil ten opzichte van de ECB aanzienlijk verkleind. Een belangrijke uitdaging met het oog op een houdbare ontwikkeling van de overheidsfinanciën is ervoor te zorgen dat de hervormingen ter verhoging van het werkgelegenheidsaanbod worden voortgezet. Een andere uitdaging voor de Deense autoriteiten is erop toe te zien dat de stimuleringsmaatregelen tijdig worden afgebouwd zodra het herstel zichzelf in stand kan houden.

(3) Hoewel de in de context van de crisis geconstateerde daling van het feitelijke bbp vooral conjunctureel van aard is, is ook het productiepotentieel zelf aangetast. Daarnaast kan de crisis ook een negatief effect op de potentiële groei op middellange termijn sorteren als gevolg van lagere investeringen, een beperkte beschikbaarheid van kredieten en een stijgende structurele werkloosheid. Bovendien worden de negatieve gevolgen van de vergrijzing voor het productiepotentieel en de houdbaarheid van de overheidsfinanciën nog versterkt door de economische crisis. Tegen deze achtergrond is het van essentieel belang dat meer vaart wordt gezet achter de structurele hervormingen die erop gericht zijn het groeipotentieel te ondersteunen. Voor Denemarken is het met name van belang dat de arbeidsmarkt en de vervroegde-uittredingsregelingen worden hervormd om het werkgelegenheidsaanbod te verhogen.

(4) Volgens het macro-economische referentiescenario dat aan het programma ten grondslag ligt, zou het reële bbp, na in 2009 met 4,3 % te zijn gekrompen, in 2010 met 1,3 % groeien. Vervolgens zou het groeitempo aantrekken tot gemiddeld 2,2 % in het resterende deel van de programmaperiode. Afgaande op de momenteel beschikbare informatie (2) lijken de groeihypothesen van dit scenario tot 2011 plausibel en die voor de jaren daarna aan de optimistische kant. Wat de samenstelling van de groei betreft, zijn er verschillen tussen het programma en de najaarsprognoses 2009 van de Commissiediensten. In het programma wordt ervan uitgegaan dat het herstel zal worden geschraagd door de binnenlandse vraag, in eerste instantie door de particuliere consumptie vanaf 2010 en aansluitend door de bruto investeringen in vaste activa vanaf 2011, terwijl de toename van de overheidsconsumptie vanaf 2011 afvlakt en de externe bijdrage licht negatief wordt. De diensten van de Commissie verwachten in de najaarsprognoses 2009 dat het herstel zowel door de particuliere consumptie als de netto-uitvoer zal worden gedragen. De inflatie- en werkgelegenheidsprognoses van het programma lijken realistisch. Het macro-economisch scenario wordt geacht met het Deense vaste-wisselkoersbeleid in overeenstemming te zijn.

(5) In het programma wordt het overheidstekort in 2009 op 2,9 % van het bbp geraamd. De aanzienlijke ommekeer ten opzichte van een overschot van 3,4 % van het bbp in 2008 is grotendeels terug te voeren op het effect van de crisis op de overheidsfinanciën, maar is ook het gevolg van de stimuleringsmaatregelen ter grootte van 2,2 % van het bbp die de regering in overeenstemming met het Europees economisch herstelplan heeft genomen. De verslechtering is vooral te wijten aan een uitgavenstijging die voortvloeit uit de werking van de automatische stabilisatoren, al omvatten de stimuleringsmaatregelen van de regering ook aanzienlijke belastingverlagingen. Volgens het programma zou het begrotingsbeleid in 2010 de groei blijven ondersteunen, en in de laatste programmajaren restrictief worden. Gezien de vrij gunstige uitgangspositie van Denemarken is de voortzetting van het expansieve begrotingsbeleid in 2010 passend en in overeenstemming met het Europees economisch herstelplan. In het programma wordt, met het oog op de terugkeer tot houdbare overheidsfinanciën, ervan uitgegaan dat de budgettaire consolidatie vanaf 2011 wordt aangevat, en bepaald dat de hiertoe vereiste maatregelen — afgezien van het feit dat inkomstenbronnen uit de belastinghervorming van 2010 zullen worden aangeboord en dat de overheidsinvesteringen tot het normale peil zullen worden teruggebracht — later zullen worden gespecificeerd.

(6) Volgens het programma zal het overheidstekort in 2010 oplopen tot 5,3 % van het bbp als gevolg van een daling van de ontvangstenquote en een stijging van de uitgavenquote. De daling van de ontvangstenquote vloeit voort uit de inwerkingtreding van de belastinghervorming van 2010, terwijl de stijging van de uitgavenquote wordt veroorzaakt door de werking van de automatische stabilisatoren en aanvullende stimuleringsmaatregelen van de overheid. Verwacht wordt dat de stimuleringsmaatregelen en belastingverlagingen 1,3 % van het bbp zullen bedragen, terwijl de in het programma vermelde sterk fluctuerende posten, zoals inkomsten uit de oliewinning op de Noordzee en subsidies aan Groenland en de Faeröer, in 2010 een negatief effect van 1,7 % van het bbp zullen sorteren (3). Het structurele saldo, dit is het voor conjunctuur gecorrigeerde saldo, zoals herberekend door de diensten van de Commissie volgens de algemeen aanvaarde methode, zou met 2,5 procentpunten verslechteren, hetgeen bevestigt dat er een uitgesproken expansief begrotingsbeleid wordt gevoerd. Het verschil tussen de omvang van de stimuleringsmaatregelen en de belastingverlagingen is grotendeels te wijten aan tegenvallende ontvangsten.

(7) De doelstellingen van de in het programma uitgestippelde begrotingsstrategie op middellange termijn zijn tegen 2015 een sluitende begroting realiseren, een indicator van langetermijnhoudbaarheid (4) van ten minste nul en een verbetering van het structurele saldo met in totaal 1,5 % van het bbp in de periode 2010-2013. Volgens het programma zullen de nominale en primaire tekorten vanaf 2011 geleidelijk afnemen, waarbij het primaire saldo vanaf 2013 opnieuw positief zou worden en het nominale saldo in 2015 op nul zou uitkomen. Uit het overeenkomstige traject van het structurele saldo, zoals herberekend volgens de algemeen aanvaarde methode op basis van de in het programma voorkomende informatie, blijkt dat het begrotingsbeleid in 2015 enigszins expansief is met -0,4% van het bbp, hetgeen iets lager is dan de doelstelling uit het programma. Afgezien van de aanname dat de consumptieve overheidsbestedingen van 2011 tot 2013 geen reële groei zullen vertonen, de overheidsinvesteringen zullen worden genormaliseerd, en de inkomstenbronnen uit de belastinghervorming zullen worden aangeboord, berust de beoogde consolidatie op nog niet nader bepaalde maatregelen; in het programma wordt evenwel gesteld dat de consolidatie op een beperking van de uitgaven gebaseerd moet zijn en dat belastingverhoging uitgesloten is. De actualisering noemt een structureel begrotingsevenwicht als middellangetermijndoelstelling (MTD) voor de begrotingssituatie. Gezien de laatste projecties en het schuldniveau sluit de MTD meer dan voldoende aan bij de doelstellingen van het pact.

(8) De in het programma opgenomen begrotingsprognoses lijken plausibel voor 2010, maar de resultaten voor 2011 en latere jaren zouden slechter kunnen uitvallen dan voorspeld. De ontvangstenprognoses in de actualisering blijven realistisch, maar zijn aan neerwaartse risico's onderhevig; de voorgenomen consolidatie aan de uitgavenzijde is niet door maatregelen onderbouwd. Voorts wordt in het macro-economische scenario dat aan de budgettaire prognoses ten grondslag ligt, uitgegaan van een sterke groei van de particuliere consumptie en een beperking van de overheidsconsumptie. Aangezien de streefcijfers voor de uitgaven in het verleden herhaaldelijk zijn overschreden, lijkt de veronderstelde reële nulgroei van de consumptieve overheidsbestedingen tussen 2011 en 2013 optimistisch. De financiële sector lijkt stabiel, maar de tijdens de crisis genomen financiële reddingsmaatregelen hebben de risicopositie van de overheid ten opzichte van de sector vergroot.

(9) De bruto overheidsschuld wordt in 2009 op 38,5 % van het bbp geraamd en zal oplopen tot 48,3 % in 2012, waarna zij zal afnemen tot 45,0 % van het bbp in 2015. Deze ontwikkeling is grotendeels toe te schrijven aan de snelle toename van het tekort en de krimp van het bbp in 2009. Gezien de negatieve risico's voor de begrotingsdoelstellingen is het niet uitgesloten dat de schuldquote sterker stijgt dan in het programma wordt voorspeld. Bij de aanvang van de programmaperiode is de financiële positie van de overheid per saldo positief, maar tijdens de programmaperiode zal zij licht negatief worden. Verwacht wordt dat de bruto schuldquote onder de door het stabiliteits- en groeipact vastgestelde referentiewaarde van 60 % van het bbp blijft.

(10) Uit schuldprojecties op middellange termijn waarbij wordt aangenomen dat de bbp-groei en de belastingquote slechts geleidelijk naar het niveau van voor de crisis terugkeren, en waarin rekening wordt gehouden met de verwachte stijging van de leeftijdsgerelateerde uitgaven, blijkt dat de in het programma geplande begrotingsstrategie op zich zonder verdere beleidsaanpassingen ruimschoots zal volstaan om in 2020 een gestabiliseerde schuldquote te bereiken.

(11) Het langetermijneffect van de vergrijzing op de begroting is duidelijk geringer dan gemiddeld in de EU het geval is. De in het programma geraamde begrotingssituatie voor 2009 draagt bij tot de reductie van de brutoschuld. Het realiseren van hoge primaire overschotten op middellange termijn zou ertoe bijdragen dat de risico's voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën, die in het houdbaarheidsverslag 2009 van de Commissie als laag worden aangemerkt (5), afnemen.

(12) Zoals blijkt uit zijn budgettaire staat van dienst heeft Denemarken baat gehad bij een betrekkelijk sterk begrotingskader, dat opvalt door zijn grote bereik en de transparantie en zichtbaarheid van de begrotingsregels. De consumptieve overheidsbestedingen hebben echter meer dan eens de streefcijfers overschreden. Recente initiatieven om in economische sancties te voorzien, zouden voor de gemeenten een extra stimulans kunnen betekenen om zich aan de overeengekomen streefcijfers te houden. Sinds 2002 geldt er in Denemarken een belastingstop, waarbij noch de indirecte, noch de directe belastingen verhoogd mogen worden. Op zich kan de bevriezing van de belastingen beschouwd worden als een instrument om de overheidsfinanciën in de hand te houden. De belastingstop heeft geen beletsel gevormd voor een grote belastinghervorming in 2009, maar een strikte naleving van de belastingstop zou verdere aanpassingen kunnen bemoeilijken en bepaalde inefficiënties in het belastingstelsel, met name op het gebied van de onroerendgoedbelasting, in stand kunnen houden.

(13) Aangezien de verhoging van het arbeidsaanbod een van de belangrijkste uitdagingen op lange termijn is voor de Deense economie, heeft de regering maatregelen op touw gezet om de arbeidsprikkels te verhogen en arbeidsverzuim te ontmoedigen. Naar aanleiding van de mondiale economische crisis is in 2009 binnen de grenzen van de belastingstop een belastinghervorming goedgekeurd die vanaf 2010 in werking treedt en de belastingdruk op arbeid aanzienlijk verlaagt. De verschillende onderdelen van de belastinghervorming zullen in de periode 2010-2019 geleidelijk ten uitvoer worden gelegd. De netto-inkomstenderving in 2010 wordt geraamd op 0,6 % van het bbp, maar mettertijd zal de hervorming zichzelf volledig bekostigen door middel van de rechtstreekse inkomenseffecten (die in 2013 de derving zullen neutraliseren en in 2015 een positief saldo zullen genereren). Voorts verwachten de Deense autoriteiten dat de sterkere prikkels ter verhoging van het arbeidsaanbod op langere termijn de overheidsfinanciën (met ongeveer 0,3 % van het bbp) ten goede zullen komen.

(14) Al bij al kan de strategie om ook in 2010 een begrotingsbeleid te handhaven dat de groei ondersteunt, als zijnde in overeenstemming met het Europees economisch herstelplan worden beschouwd. Als gevolg van de negatieve effecten van de economische crisis wordt verwacht dat het overheidstekort de referentiewaarde van 3 % van het bbp in 2010, 2011 en 2012 zal overschrijden. Gelet op de risico's waaraan de begrotingsprognoses in de laatste programmajaren onderhevig zijn, is het evenwel mogelijk dat de geplande terugkeer naar een sluitende begroting niet kan worden verwezenlijkt en dat de geplande correctie van het structurele begrotingssaldo ten belope van 1,5 % tegen 2013 niet tot stand kan worden gebracht. Afgaande op de verandering in het structurele saldo zou het beoogde begrotingsbeleid ertoe leiden dat de begrotingsconsolidatie vanaf 2011 inzet, zij het in een matig tempo dat de benchmark van 0,5 % van het bbp benadert (6). In het programma wordt gesteld dat de consolidatie met behulp van nieuwe maatregelen aan de uitgavenzijde zal worden verwezenlijkt, maar dit wordt niet met specifieke consolidatiemaatregelen onderbouwd, behalve dan de aanname van een reële nulgroei van de overheidsconsumptie in de begrotingsplanning voor 2011-2013. De begrotingsstrategie zou dus moeten worden versterkt om met de vereisten van het pact in overeenstemming te zijn. Hoewel in het programma wordt gemikt op het verwezenlijken van een sluitende structurele begroting tegen 2015, zou het structurele saldo, zoals herberekend door de diensten van de Commissie volgens de algemeen aanvaarde methode, bovendien in 2015 een licht tekort van 0,4 % vertonen en aan dezelfde bovenvermelde risico's onderhevig zijn.

(15) Wat de in de gedragscode voor stabiliteits- en convergentieprogramma's gespecificeerde gegevensvereisten betreft, worden alle verplichte en de meeste facultatieve gegevens in het programma vermeld (7).

De algehele conclusie luidt dat de overheidsfinanciën zwaar getroffen zijn door de ernstige economische crisis. Uit de op het huidige beleid gebaseerde programmaprognoses blijkt dat het overheidstekort in de periode 2010-2012 de referentiewaarde van 3 % van het bbp zal overschrijden. Volgens het uitgestippelde consolidatietraject zou de MTD van een begroting die structureel in evenwicht is, tegen het einde van de programmaperiode in 2015 worden gerealiseerd, terwijl het structurele saldo, zoals herberekend door de diensten van de Commissie volgens de algemeen aanvaarde methode, licht negatief zou zijn. Indien tevens rekening wordt gehouden met de neerwaartse risico's die aan deze prognoses verbonden zijn, zou het wenselijk zijn dat de regering specificeert welke consolidatiemaatregelen moeten worden genomen.

In het licht van de bovenstaande beoordeling wordt Denemarken verzocht om:

i) de inspanningen te intensiveren die erop gericht zijn de geplande overschrijding van de referentiewaarde van 3 % van het bbp beperkt te houden en de verwachte overschrijding snel te corrigeren, alsook

ii) aan te geven met welke maatregelen de budgettaire consolidatie zal worden onderbouwd, opdat de MTD zoals gepland tegen 2015 wordt bereikt.

Vergelijking van de belangrijkste macro-economische en budgettaire prognoses

2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 Reëel bbp (verandering in %) CP Feb 2010 –0,9 –4,3 1,3 1,6 2,0 2,3 2,6 2,6 COM nov 2009 –1,2 –4,5 1,5 1,8 n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. CP okt 2008 0,2 –0,2 0,7 1,9 1,7 1,6 1,6 1,6 HICP-inflatie (%) CP Feb 2010 3,6 0,8 2,1 1,5 2,3 2,1 1,9 1,9 COM nov 2009 3,6 1,1 1,5 1,8 n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. CP okt 2008 3,6 1,3 2,1 1,4 1,8 1,9 1,9 1,8 Output gap (8) (% van het potentiële bbp) CP Feb 2010 0,3 –4,5 –3,9 –3,1 –2,0 –0,9 0,1 0,7 COM nov 2009 (9) –0,1 –5,1 –4,1 –3,2 n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. CP okt 2008 0,0 –1,4 –1,8 –1,2 n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. Financieringsoverschot/-tekort t.o.v. het buitenland (% van het bbp) CP Feb 2010 2,2 2,9 2,4 2,4 2,6 2,9 3,2 3,5 COM nov 2009 2,2 2,0 0,5 1,0 n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. CP okt 2008 1,7 1,8 2,3 2,6 2,6 2,4 2,1 1,8 Overheidsontvangsten (% van het bbp) CP Feb 2010 54,3 53,3 52,4 52,4 51,8 51,8 51,9 52,0 COM nov 2009 55,3 53,9 52,8 53,0 n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. CP okt 2008 53,2 51,2 51,5 52,1 51,8 51,7 51,6 51,5 Overheidsuitgaven (% van het bbp) CP Feb 2010 50,9 56,3 57,7 56,5 54,9 53,6 52,8 52,0 COM nov 2009 51,9 55,9 57,6 56,4 n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. CP okt 2008 50,2 51,2 52,8 51,8 51,7 51,6 51,6 51,6 Overheidssaldo (% van het bbp) CP Feb 2010 3,4 –2,9 –5,3 –4,1 –3,1 –1,8 –0,8 0,0 COM nov 2009 3,4 –2,0 –4,8 –3,4 n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. CP okt 2008 3,0 0,0 –1,2 0,3 0,1 0,1 0,0 –0,1 Primair saldo (% van het bbp) CP Feb 2010 4,8 –1,3 –3,7 –2,3 –1,2 0,3 1,3 2,1 COM nov 2009 4,8 –0,5 –3,3 –1,9 n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. CP okt 2008 –4,2 –1,5 –0,2 –1,6 –1,3 –1,2 –0,9 –0,7 Conjunctuurgezuiverd saldo (8) (% van het bbp) CP Feb 2010 3,2 0,0 –2,8 –2,1 –1,7 –1,1 –0,8 –0,4 COM nov 2009 3,4 1,3 –2,1 –1,3 n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. CP okt 2008 3,0 0,9 0,0 1,1 n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. Structureel saldo (10) (% van het bbp) CP Feb 2010 3,2 1,4 –1,1 –1,0 –0,8 –0,3 –0,5 –0,4 COM nov 2009 3,4 1,4 –1,5 –1,3 n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. CP okt 2008 4,0 2,6 1,7 1,3 n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. Bruto overheidsschuld (% van het bbp) CP Feb 2010 33,4 38,5 41,8 46,2 48,3 48,1 46,1 45,0 COM nov 2009 33,5 33,7 35,3 35,2 n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. CP okt 2008 30,3 27,9 26,3 25,4 24,6 23,8 23,2 22,6 convergentieprogramma (CP); najaarsprognoses 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie.

(1) PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1. De documenten waarnaar in deze tekst wordt verwezen, zijn te vinden op: http://ec.europa.eu/economy_finance/sgp/index_nl.htm

(2) Bij de beoordeling wordt met name rekening gehouden met de najaarsprognoses 2009 van de diensten van de Commissie, maar ook met andere informatie die sindsdien beschikbaar is gekomen.

(3) In het geactualiseerde programma worden afwijkingen van deze sterk fluctuerende ontvangsten- en uitgavenbronnen ten opzichte van een structureel niveau als „tijdelijke en eenmalige maatregelen” aangemerkt. Op een kapitaaloverdracht in 2010 ter grootte van 0,3 % van het bbp na als gevolg van een hervorming van de belastingheffing op het rendement van pensioenfondsen kunnen deze maatregelen volgens de definitie van de Commissiediensten echter niet als eenmalige maatregelen worden beschouwd. Uitgaande van de door de diensten van de Commissie gehanteerde definitie van eenmalige maatregelen zou het structurele saldo in 2010 – 2,5 % van het bbp bedragen en in de resterende jaren van de programmaperiode overeenstemmen met het voor de conjunctuur gecorrigeerde saldo.

(4) De Deense indicator voor langetermijnhoudbaarheid kan worden vergeleken met de S2-indicator die door de diensten van de Commissie wordt gebruikt.

(5) In zijn conclusies van 10 november 2009 over de houdbaarheid van de overheidsfinanciën „roept de Raad de lidstaten op in hun komende stabiliteits- en convergentieprogramma's op houdbaarheid gerichte strategieën centraal te stellen” en verzoekt hij voorts „de Commissie om, tezamen met het Comité voor de economische politiek en het Economisch en Financieel Comité, nog voor het volgende houdbaarheidsverslag de methodes ter beoordeling van de langetermijnhoudbaarheid van de overheidsfinanciën nader uit te werken”. Het volgende houdbaarheidsverslag is voor 2012 gepland.

(6) De herberekening van het structurele saldo volgens de algemeen aanvaarde methode, waarbij op eenmalige operaties de definitie van de Commissiediensten wordt toegepast, duidt op een geplande structurele verbetering in de buurt van 0,5 % van het bbp in 2011, en van bijna 1,5 % over de periode 2011-2013.

(7) Met name de gegevens over de gedetailleerde categorieën stock-flow adjustments ontbreken, waardoor de beoordeling objectief wordt bemoeilijkt.

(8) In de programma's vermelde output gaps en voor conjunctuurgezuiverde saldi, zoals herberekend door de diensten van de Commissie op basis van de in de programma's voorkomende informatie.

(9) Op basis van een geraamde potentiële groei van achtereenvolgens 1,4 %, 0,6 %, 0,5 % en 0,9 % in de periode 2008-2011.

(10) Conjunctuurgezuiverd saldo, exclusief eenmalige en andere tijdelijke maatregelen. De eenmalige en andere tijdelijke maatregelen hebben volgens het meest recente programma een tekortverlagend effect van 1,4 % van het bbp in 2009, 1,7 % in 2010, 1,1 % in 2011, 0,9 % in 2012, 0,8 % in 2013 en 0,0 % in 2015; volgens de najaarsprognose van 2009 van de Commissie bedraagt het tekortverlagende effect 0,1 % van het bbp in 2009 en 0,6 % in 2010. Wegens verschillen in de gehanteerde methoden kunnen de in het programma vermelde eenmalige maatregelen volgens de definitie van de diensten van de Commissie niet als eenmalige maatregelen worden beschouwd. Uitgaande van deze definitie zouden de eenmalige maatregelen in 2010 een tekortverminderend effect van 0,3 % van het bbp sorteren en in de resterende jaren een nuleffect hebben.

Bronnen:

convergentieprogramma (CP); najaarsprognoses 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie.