Aanbeveling van de Raad

van 21 juni 2002

betreffende de globale richtsnoeren voor het economische beleid van de lidstaten en de Gemeenschap

(2002/549/EG)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 99, lid 2,

Gezien de aanbeveling van de Commissie,

Gezien de besprekingen van de Europese Raad van 21 juni 2002 te Sevilla,

Overwegende dat het Europees Parlement een resolutie over de aanbeveling van de Commissie heeft aangenomen,

BEVEELT HET VOLGENDE AAN:

INHOUDSOPGAVE

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

I. ALGEMENE RICHTSNOEREN VOOR HET ECONOMISCHE BELEID

1. INLEIDING

De Europese Unie volgt een welomlijnde economische beleidsstrategie die is afgestemd, enerzijds, op het voeren van een op groei en stabiliteit gericht macro-economisch beleid waarmee op korte termijn adequaat op veranderende economische omstandigheden kan worden ingespeeld en, anderzijds, op het bevorderen van het vermogen om op lange termijn een duurzame, werkgelegenheidscheppende en niet-inflatoire groei te bewerkstelligen. In de globale richtsnoeren 2002 voor het economische beleid (GREB) is deze strategie bijgestuurd en geactualiseerd in het licht van de politieke oriëntaties van de Europese Raad van Barcelona (15-16 maart 2002) en rekening houdend met de uitstippeling van de strategie inzake duurzame ontwikkeling. De richtsnoeren zijn opgesteld tegen de achtergrond van het onderzoek naar de tenuitvoerlegging van de GREB 2001 en de beoordeling van de economische situatie en vooruitzichten in de economische voorjaarsprognoses 2002 van de Commissie.

In afdeling 2 wordt de economische achtergrond van deze richtsnoeren besproken en wordt tevens een overzicht gegeven van de voornaamste uitdagingen voor het economische beleid. Vervolgens wordt in afdeling 3 een beschrijving gegeven van de algemene beleidsaanbevelingen die gelden voor alle lidstaten en de Gemeenschap. Binnen de globale strategie verschillen de beleidsprioriteiten enigszins van lidstaat tot lidstaat ten gevolge van verschillen in economische ontwikkelingen, vooruitzichten, structuren en instellingen. Met inachtneming hiervan worden in deel II de landenspecifieke richtsnoeren voor het economische beleid uiteengezet.

Gezien de permanente inspanningen om uit de opgedane ervaringen lering te trekken die de samenwerking versterkt, en de oproep van de Europese Raad van Barcelona om de betrokken processen te stroomlijnen en meer aandacht te schenken aan de uitvoeringsmaatregelen dan aan de jaarlijkse opstelling van richtsnoeren, is het niet uitgesloten dat de vormgeving en de frequentie van de GREB vanaf 2003 veranderingen ondergaan. Tegen deze achtergrond is in de GREB 2002 geopteerd voor continuïteit ten opzichte van de GREB 2001.

2. VOORNAAMSTE PRIORITEITEN EN BELEIDSVEREISTEN

2.1. Economisch herstel zet door

De economie van de Europese Unie kende in 2001 een abrupte en onverwachte verzwakking van de bedrijvigheid. Het macro-economische beleid kwam onder druk en de werkgelegenheidsgroei vertraagde.

Thans ziet het er evenwel steeds meer naar uit dat de economie gestabiliseerd is en uit het dal begint te klimmen. Het herstel werd geschraagd door het economische beleid, gezonde randvoorwaarden, toenemend vertrouwen en een groeiende buitenlandse vraag in combinatie met het wegebben van het negatieve effect van een aantal economische schokken. De probleemloze invoering van de euro in 1999 en het in omloop brengen van de eurobiljetten en -muntstukken in 2002 zorgden voor een welkome noot van stabiliteit en vertrouwen. Ondanks aanhoudende neerwaartse risico's en onzekerheid wordt verwacht dat de EU-economie zal aantrekken en in de tweede helft van 2002 en tot in 2003 - d.w.z. op het moment dat de in deze richtsnoeren vervatte aanbevelingen ten uitvoer dienen te worden gelegd - een expansie te zien zal geven die dicht in de buurt of boven het potentiële groeitempo ligt.

Aangezien de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt de economische situatie met enige vertraging weerspiegelen, is het vrij onwaarschijnlijk dat de tendens van de werkgelegenheid en de werkloosheid vóór 2003 merkbaar zal verbeteren. Verwacht wordt dat de inflatoire druk op middellange termijn beperkt zal blijven en dat de HICP-inflatie zich in de loop van 2002 zal stabiliseren rond 2 %.

>PIC FILE= "L_2002182NL.000401.TIF">

>PIC FILE= "L_2002182NL.000402.TIF">

2.2. Voornaamste uitdagingen voor de toekomst

De voornaamste uitdaging van het economische beleid in de Europese Unie bestaat erin het welzijn van de huidige en toekomstige EU-burgers te verbeteren. Daartoe is het van belang dat het beleid wordt afgestemd op de verwezenlijking van een evenwichtige en duurzame expansie van de economische bedrijvigheid. De Europese Raad van Lissabon heeft deze hoofduitdaging omgezet in de overkoepelende doelstelling om tegen 2010 van Europa de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie ter wereld te maken die in staat is tot duurzame economische groei met meer en betere banen en een hechtere sociale samenhang.

Dankzij de gezonde randvoorwaarden, een adequaat economisch beleid en het ontbreken van grote economische onevenwichtigheden bevindt de economie zich thans in een gunstige uitgangspositie. De tot dusver bij het doorvoeren van structurele hervormingen gemaakte vorderingen hebben bijgedragen tot de betere economische prestaties en de sterke groei van de werkgelegenheid van de afgelopen jaren. Thans komt het erop aan voort te bouwen op datgene wat reeds is bereikt en de grondslag voor de toekomstige groei verder te verstevigen. Ten gevolge van de op handen zijnde uitbreiding is het des te dringender dat de Europese Unie voldoende dynamisch en flexibel is.

Ondanks de reeds geboekte vooruitgang moet het potentiële groeitempo worden verhoogd zodat de economie zich volledig kan herstellen voordat capaciteitsbeperkingen in opwaartse druk op de prijzen resulteren. Daarbij komt nog dat het potentiële groeicijfer op langere termijn - wanneer het arbeidsaanbod zal verkrappen naarmate het effect van de vergrijzing ten volle voelbaar wordt - wellicht een neerwaartse tendens zal gaan vertonen indien geen maatregelen worden genomen om de productiviteit naar een hoger peil te tillen en de arbeidsparticipatie en de werkgelegenheid te bevorderen.

Er moet meer vaart worden gezet achter de economische hervormingen om economisch beter te kunnen presteren en het hoofd te kunnen bieden aan de uitdagingen van de agenda van Lissabon, zodat wederom aan de voorwaarden voor volledige werkgelegenheid wordt voldaan. De inspanningen dienen op de volgende vier terreinen te worden toegespitst: i) instandhouding en verdere versteviging van het macro-economische kader; ii) bevordering van meer en betere banen, verhoging van de arbeidsparticipatie en aanpakken van de hardnekkige werkloosheid; iii) verbetering van de voorwaarden voor een hoge productiviteitsgroei en iv) bevordering van een duurzame ontwikkeling in het belang van de huidige en toekomstige generaties.

i) Instandhouding en verdere versteviging van het macro-economische kader

De instandhouding en verdere versteviging van het macro-economische kader vergemakkelijkt het voeren van een adequaat beleid in alle economische omstandigheden, waardoor een omgeving tot stand wordt gebracht waarin duurzame en stabiele macro-economische groei gewaarborgd is, de conjunctuurcycli worden afgevlakt en de interne dynamiek en weerbaarheid worden versterkt. Een dergelijke omgeving is bevorderlijk voor de groei op middellange termijn, een cultuur van ondernemerschap en innovatie en voor een hogere welvaart omdat de economie dan optimaal kan profiteren van de bij het doorvoeren van economische hervormingen gemaakte vorderingen.

Uit de recente verzwakking van de economie blijkt hoe belangrijk het is om over een duidelijk beleidskader te beschikken en om zo snel mogelijk de in de context van het stabiliteits- en groeipact (SGP) afgesproken middellangetermijnbegrotingsdoelstellingen te verwezenlijken.

Een stevig macro-economische beleidskader

Het hoofddoel van het monetaire beleid in de eurozone is de handhaving van de prijsstabiliteit. Afgezien daarvan ondersteunt dit beleid het algemene economische beleid van de Gemeenschap. Door het handhaven van prijsstabiliteit speelt het monetaire beleid een belangrijke rol bij de stabilisering van de productiestijging rond haar trendmatige cijfer en bij de totstandbrenging van een klimaat dat bevorderlijk is voor de aanbodzijde en de potentiële groei van de economie. Het vastberaden nastreven van prijsstabiliteit heeft bijgedragen tot het ontstaan van een cultuur van stabiliteit, het verminderen van de onzekerheid en het scheppen van gunstige voorwaarden voor loonmatiging, waardoor de noodzakelijke basis is gelegd voor een voor investeringen vriendelijk klimaat. Dit is vooral te zien aan de zeer stabiele inflatieverwachtingen van minder dan 2 %.

Een gezond begrotingsbeleid vormt de tweede pijler van het macro-economische kader in de Europese Unie. Als algemeen principe is het belangrijk dat bij het begrotingsbeleid een procyclische koers moet worden vermeden die tot overdreven schommelingen in de bedrijvigheid en tot onhoudbare structurele saldi leidt en de met het interne monetaire beleid nagestreefde prijsstabiliteit ondermijnt. Gezien de risico's en onzekerheden verbonden aan actieve begrotingspolitiek, met name wat betreft timing, efficiëntie en onomkeerbaarheid, dient voor het begrotingsbeleid als norm te gelden dat de automatische stabilisatoren symmetrisch over de gehele conjunctuurcyclus hun werk kunnen doen zonder dat de buitensporigtekortlimiet van 3 % van het bruto binnenlands product (BBP) wordt overschreden. Begrotingssituaties die op middellange termijn vrijwel in evenwicht zijn of een overschot vertonen, bieden niet alleen ruimte voor een ongehinderde en symmetrische werking van de automatische stabilisatoren, maar ook voor een gestage daling van de overheidsschuld en de rentebetalingen in verhouding tot het BBP, waardoor de houdbaarheid van de openbare financiën toeneemt en beter het hoofd kan worden geboden aan budgettaire uitdagingen, bijvoorbeeld als gevolg van de vergrijzing van de bevolking. Daarnaast moeten de lidstaten die een discretionair begrotingsbeleid wensen te voeren, de nodige speelruimte creëren. De fundamentele beleidsopvatting is verankerd in het SGP, waardoor het monetaire beleid er gemakkelijker in slaagt om de prijsstabiliteit te handhaven en aldus voorwaarden schept die bevorderlijk zijn voor economische groei en werkgelegenheidsschepping.

Een harmonieuze economische ontwikkeling vergt een nauwe coördinatie van het economische beleid door de beleidsmakers en een permanente en vruchtbare dialoog tussen de Raad, de Eurogroep en de Europese Centrale Bank (ECB), waarbij de Commissie wordt betrokken en alle aspecten van de onafhankelijkheid van het Europees Stelsel van centrale banken (ESCB) worden geëerbiedigd. Ook de participatie van de sociale partners door middel van de macro-economische dialoog speelt een belangrijke rol.

Ten gevolge van de toenemende onderlinge afhankelijkheid van de economieën van de eurozone is het nodig de methoden en procedures voor de coördinatie van het economische beleid regelmatig aan een nieuw onderzoek te onderwerpen, de toepassing ervan te versterken en de transparantie te vergroten.

Voltooiing van de overgang op gezonde openbare financiën

De afronding van de overgangsfase naar begrotingssituaties die op middellange termijn vrijwel in evenwicht zijn of een overschot vertonen is een noodzakelijke voorwaarde voor de optimale benutting van de voordelen van de Economische en Monetaire Unie (EMU) en van de in het kader van het SGP getroffen regelingen voor de coördinatie van het begrotingsbeleid. Tot die tijd kan, gezien de eis om de referentiewaarde van 3 % niet te overschrijden, bij ongunstige economische omstandigheden een afruil bestaan tussen, enerzijds, begrotingsconsolidatie teneinde de vereiste begrotingssituaties op middellange termijn te realiseren en, anderzijds, stabilisatie van de productieschommelingen door middel van de volledige werking van de automatische stabilisatoren. Meer inspanningen zijn daarom nodig om zo spoedig mogelijk en uiterlijk in 2004 in alle lidstaten begrotingssituaties te bereiken die nagenoeg in evenwicht zijn of een overschot vertonen. Het begrotingsbeleid dient niet alleen de nodige ruimte te bieden voor de ongehinderde werking van de automatische stabilisatoren, maar er tevens op gericht te zijn de kwaliteit en de houdbaarheid van de openbare financiën te verbeteren. De tijd die nog rest voordat de gevolgen van de vergrijzing nadrukkelijker voelbaar worden, moet worden aangewend om de openbare financiën gezond te maken.

ii) Bevordering van meer en betere banen, verhoging van de werkgelegenheidsgraad en aanpakken van de hardnekkige werkloosheid

Wanneer de werkgelegenheidsgroei in de Europese Unie vanuit een middellangetermijnperspectief wordt bezien, is er sprake van een sterke prestatie. Naast het gunstige macro-economische klimaat, is de krachtige banengroei na 1997 ook toe te schrijven aan de hervormingen van de arbeidsmarkten waartoe de lidstaten onder meer in het kader van de Europese werkgelegenheidsstrategie en de globale richtsnoeren voor het economische beleid zijn overgegaan. Deze hervormingen omvatten onder meer maatregelen om de loonkosten te verlagen en/of het aanpassingsvermogen van de beroepsbevolking te verhogen, een volgehouden loonmatiging, een grotere flexibiliteit van de reële lonen, alsmede hervormingen van het belastingstelsel en, in mindere mate, van het uitkeringsstelsel. De arbeidsmarkten zijn ook flexibeler geworden, zoals blijkt uit de grote bijdrage van de ontwikkeling van de deeltijdarbeid en de tijdelijke arbeid aan de totale werkgelegenheidsschepping.

Ondanks de betere prestatie in de tweede helft van de jaren negentig wordt het menselijk potentieel in de Europese Unie evenwel nog steeds onderbenut en blijven er structurele problemen bestaan. De werkloosheid - en in het bijzonder de langdurige werkloosheid - is in een aantal lidstaten nog steeds hoog. Absoluut moet worden voorkomen dat de in 2002 verwachte conjunctuurgebonden toename van de werkloosheid ook leidt tot een stijging van de structurele werkloosheid. De werkloosheid is veelal geconcentreerd in de meer achtergebleven regio's en bij de kwetsbaardere groepen werknemers. Dit neemt echter niet weg dat zich in sommige lidstaten situaties voordoen waarin hoge werkloosheid hand in hand gaat met krapte op de arbeidsmarkt en dat de arbeidsmarktvoorwaarden vaak aanzienlijk uiteenlopen van regio tot regio, hetgeen wijst op een discrepantie tussen de vraag naar en het aanbod van arbeidskrachten. Deze discrepantie is ten dele te wijten aan belemmeringen voor de geografische en beroepsmobiliteit, alsook aan een gebrek aan de vereiste kwalificaties en aan differentiatie in de loonontwikkeling.

Bovendien is de arbeidsparticipatie, vooral van vrouwen en oudere werknemers, onbevredigend laag en zijn er forse inspanningen vereist om de werkgelegenheidsgraden op te trekken tot de in Lissabon en Stockholm vastgestelde streefcijfers, mede om zich op de gevolgen van de vergrijzing voor te bereiden. Teneinde de doelstellingen van Lissabon te halen, moeten er in de Europese Unie tussen 2002 en 2010 ongeveer 15 miljoen arbeidsplaatsen bijkomen. Om de gevolgen van de vergrijzing te ondervangen, heeft de Europese Raad van Barcelona erop aangedrongen de effectieve gemiddelde pensioenleeftijd in de Europese Unie tegen 2010 met ongeveer vijf jaar te verhogen.

Het is bijgevolg noodzakelijk dat het beleid tot terugdringing van de werkloosheid en de veelomvattende strategie tot verhoging van participatiegraden krachtdadig worden voortgezet, zoals dat door de Europese Raad van Barcelona is bepleit. Dit omvat de hervorming van de belasting- en uitkeringsstelsels en andere maatregelen om de arbeidsmarkt te moderniseren, de prikkels te versterken voor mensen om te gaan werken en hen in staat te stellen de arbeidsmarkt te betreden, betere informatie over vacatures te verstrekken, de terugkeer van langdurig werklozen op de arbeidsmarkt door middel van actieve arbeidsmarktmaatregelen te begeleiden, het ondernemerschap te bevorderen en de voorwaarden te verbeteren waaronder ondernemingen op lonende wijze meer arbeidskrachten in dienst kunnen nemen. In dit verband kan de bevordering van de vorming van menselijk kapitaal om tot een hoger opleidingsniveau te komen, dat over de gehele loopbaan van de werknemer aanpasbaar is en bovendien tot een betere kwaliteit van het werk bijdraagt, als katalysator fungeren. In de context van de structurele indicatoren worden thans aanvullende indicatoren met betrekking tot de kwaliteit van het werk ontwikkeld.

iii) Verbetering van de voorwaarden voor een hoge productiviteitsgroei

Naarmate het aandeel van de beroepsbevolking ten gevolge van de vergrijzing verder afneemt, zal het handhaven van een hoge levensstandaard op langere termijn steeds sterker gaan afhangen van productiviteitsstijgingen. De groei van de arbeidsproductiviteit in de Unie is vrij beperkt en is in de tweede helft van de jaren negentig zelfs met gemiddeld 1/2 %-punt teruggelopen ten opzichte van de eerste helft van dat decennium. Deze daling was vooral toe te schrijven aan een intensievere groei van de werkgelegenheid als gevolg van structurele hervormingen en is sterk beïnvloed door het feit dat meer laaggeschoolde en andere werknemers met een minder dan gemiddelde productiviteit op de arbeidsmarkt zijn geïntegreerd. Indien de recente geringe groei van de arbeidsproductiviteit aanhoudt, is een duurzame BBP-groei van 3 % die noodzakelijk wordt geacht om de agenda van Lissabon te verwezenlijken, niet haalbaar.

Zowel particuliere investeringen als innovatie zullen ongetwijfeld gebaat zijn bij een concurrerender en voor de ondernemer vriendelijker klimaat, dat op zijn beurt zorgt voor een stijging van de productiviteit per werknemer en derhalve van de levensstandaard. Er is veel ruimte voor de verbetering van het investeringsklimaat door middel van structurele hervormingen van de product-, kapitaal- en arbeidsmarkten. Even belangrijk zijn een adequaat regelgevingskader, efficiënte overheidsdiensten, netwerkindustrieën en investeringen in onderwijs en opleiding, alsmede het aanpassingsvermogen van de beroepsbevolking.

Hoewel reeds bemoedigende vooruitgang is geboekt, zijn grote segmenten van de Europese productmarkten nog steeds onvoldoende geïntegreerd om de Unie aantrekkelijk te maken voor investeringen. Verdere hervormingen zijn dan ook nodig om de energie- en communicatienetwerken in Europa te integreren. Teneinde de grensoverschrijdende dienstverlening, vooral in de distributiesector, te vergemakkelijken en de mobiliteit van zowel geschoolde als ongeschoolde arbeidskrachten te vergroten, is een sterkere coördinatie van het nationale en het communautaire beleid vereist. Ten gevolge van de totstandbrenging van de EMU zijn op de markten voor financiële diensten en de kapitaalmarkten reeds tal van nieuwe mogelijkheden ontstaan om de efficiëntie te vergroten. Dit neemt echter niet weg dat zowel de nationale overheid als de particuliere marktdeelnemers hun verantwoordelijkheid moeten nemen om verdergaande financiële integratie te verwezenlijken, terwijl er nog een lange agenda moet worden afgewerkt die in diverse onderdelen van deze richtsnoeren wordt geschetst. Het bevorderen van de mededinging binnen de interne markt heeft de toename van de mededinging op wereldvlak als logisch complement. Derhalve moet de Europese Unie verder werken aan een gemeenschappelijk extern beleid dat de open wereldhandel bevordert, en er bij alle leden op aandringen dat zij de WTO-regels naleven.

>PIC FILE= "L_2002182NL.000701.TIF">

>PIC FILE= "L_2002182NL.000801.TIF">

iv) Bevordering van duurzame ontwikkeling in het belang van de huidige en toekomstige generaties

Het in rekening brengen van de noden van de huidige en toekomstige generaties, waaronder een duurzaam milieu en sociale en regionale samenhang, zal bewerkstelligen dat beleidsmaatregelen ter bevordering van de welvaart ook ten volle aan het welzijn van de burgers bijdragen. Hoewel het economische beleid een wezenlijke bijdrage kan leveren tot de realisatie van deze doelstelling, zijn daartoe veelal belangrijke beleidsmaatregelen op meerdere terreinen vereist, die tenderen uit te stijgen boven louter economische overwegingen.

Zo kan het economische beleid een wezenlijke bijdrage leveren aan de bevordering van de milieuzorg door ervoor te zorgen dat de externe effecten van de economische activiteiten op het milieu in de prijzen tot uiting komen. Ook kunnen economische beleidsmaatregelen voorwaarden scheppen voor efficiënt omgaan met hulpbronnen en energie-efficiëntie en aldus de innovatie en de banengroei stimuleren. Het economische beleid kan tevens in belangrijke mate bijdragen tot een adequate voorbereiding op de uitdagingen die de vergrijzende samenlevingen met zich brengen, met name wat de arbeidsparticipatie en de financiële gevolgen daarvan betreft. Het doel is te komen tot een positieve wisselwerking tussen het economische en het sociale beleid teneinde een duurzaam arbeidsleven te ondersteunen en tegelijkertijd optimaal gebruik te maken van het beschikbare menselijke potentieel en een grotere sociale samenhang te waarborgen.

Ten slotte kan het economische beleid langs verschillende wegen de sociale en economische samenhang in de hand werken. Een goede economische prestatie ondersteunt de schepping van banen en banen bieden de beste bescherming tegen armoede en sociale uitsluiting. In dit verband zou het eveneens van belang zijn te komen tot een moderne en actieve welvaartsstaat die werken aanmoedigt. Een op groei en stabiliteit gericht macro-economisch kader alsmede efficiënte product-, kapitaal- en arbeidsmarkten zijn belangrijke factoren voor zowel nationale als regionale inhaalbewegingen. Op sommige beleidsterreinen kan het economische beleid worden verbeterd door beter rekening te houden met specifieke lokale omstandigheden. Het bevorderen van de aanpassing van de arbeidsmarkten door ertoe bij te dragen dat het loonvormingsproces de verschillen in de plaatselijke omstandigheden weerspiegelt, met name op het gebied van productiviteit en opleiding, en door de belemmeringen voor de geografische arbeidsmobiliteit te reduceren, is een belangrijke doelstelling die verder dient te worden nagestreefd. Daarnaast moet ook verdere aandacht worden besteed aan de verhoging van de effectiviteit van overheidsuitgaven met regionale gevolgen door de overheidsstelsels voor de toewijzing en aanwending van de beschikbare middelen te verbeteren.

3. BELEIDSAANBEVELINGEN

3.1. Een op groei en stabiliteit gericht macro-economisch beleid

Macro-economische beleidsmaatregelen vervullen een hoofdrol bij het op peil houden van de groei en de werkgelegenheid en bij het behoud van prijsstabiliteit. Zij moeten gericht zijn op de ondersteuning van een evenwichtige economische expansie en de volledige benutting van het huidige groeipotentieel en moeten bijdragen aan de totstandbrenging van de randvoorwaarden die bevorderlijk zijn voor voldoende besparingen en investeringen om de economie op een houdbaar, hoger, niet-inflatoir groei- en werkgelegenheidspad te brengen.

Zoals in het kader van het stabiliteits- en groeipact is afgesproken, dienen de lidstaten een gezonde begrotingssituatie te bewerkstelligen en te handhaven. Alle lidstaten dienen erop toe te zien dat hun conjunctuurgezuiverde begrotingssituaties de komende jaren dichtbij een evenwicht komen of blijven dan wel een overschot vertonen, zulks conform het SGP.

Algemene begrotingssaldi ((Regeringssaldi in 2000, 2001 en 2002 zonder eenmalige inkomsten uit de verkoop van UMTS-licenties.

De UMTS-inkomsten als percentage van het BBP belopen volgens de voorjaarsvoorspellingen 2002,

in 2000: D: 2,5 %, E: 0,1 %, I: 1,2 %, NL: 0,7 %, A: 0,4 %, P: 0,3 %, eurozone: 1,1 %, UK: 2,4 % en EU-15: 1,2 %;

in 2001: B: 0,2 %, EL: 0,5 %, E: 0,0 %, F: 0,1 %, eurozone: 0 %, DK: 0,2 % en EU-15: 0 %;

in 2002: E: 0,0 %, F: 0,1 %, IRL: 0,2 %, eurozone: 0 % en EU-15: 0 %.

In het Duitse stabiliteitsprogramma was het doel voor 2004 - 1 % van het BBP, maar in de Raad Ecofin van februari 2002 heeft de Duitse regering toegezegd de begroting in 2004 bijna sluitend te krijgen.

In de cijfers voor Frankrijk zijn de aanpassingen verwerkt die de Franse overheid in het stabiliteitsprogramma 2001 heeft aangebracht (bij brief aan de Commissie d.d. 22 januari 2002.)):

Voorjaarsvoorspelling vergeleken met stabiliteit/convergentieprogramma's

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Wat de eurozone betreft is het hoofddoel van het monetaire beleid van de ECB om de prijsstabiliteit te handhaven. Onverminderd deze hoofddoelstelling dient het ter ondersteuning van het algemene economische beleid in de Gemeenschap.

In het algemeen moeten de lidstaten van de eurozone:

i) hun begrotingsbeleid zodanig oriënteren en uitvoeren dat begrotingssituaties worden bewerkstelligd of gehandhaafd die over de gehele conjunctuurcyclus bezien nagenoeg in evenwicht zijn of een overschot vertonen, en, indien nog geen begrotingssituaties zijn bereikt die vrijwel in evenwicht zijn of een overschot vertonen, bij de tenuitvoerlegging van hun begrotingen voor 2002 en de opstelling van de begrotingen voor 2003 de nodige maatregelen nemen om ervoor te zorgen dat deze middellangetermijndoelstellingen uiterlijk in 2004 worden verwezenlijkt;

ii) erop toezien dat belastinghervormingen adequaat worden gefinancierd teneinde zich te houden aan de verbintenis om gezonde openbare financiën na te streven, een procyclisch begrotingsbeleid vermijden om bij te dragen tot een passende macro-economische beleidsmix op het niveau van de lidstaten en de eurozone, de automatische stabilisatoren ongehinderd hun werk laten doen terwijl het herstel doorzet, hun begrotingen nauwgezet uitvoeren om te voorkomen dat de doelstellingen van de stabiliteitsprogramma's niet worden gehaald, en

iii) de openbare financiën verder saneren om de solvabiliteit ervan op lange termijn te waarborgen door gebruik te maken van de tijd die nog rest voordat de gevolgen van de demografische veranderingen voelbaar worden.

Wat betreft de lidstaten die geen deel uitmaken van de eurozone, staat het monetaire beleid in Denemarken in het teken van het stabiel houden van de wisselkoers ten opzichte van de euro in het kader van het WKM2, dat als instrument voor het bereiken van prijsstabiliteit wordt beschouwd. In Zweden en het Verenigd Koninkrijk is het monetaire beleid gericht op prijsstabiliteit via inflatiedoelstellingen. Het welslagen van dit beleid zal bijdragen tot het creëren van de voorwaarden voor wisselkoersstabiliteit.

In het algemeen moeten ook de niet tot de eurozone behorende lidstaten gezonde begrotingssituaties handhaven overeenkomstig het SGP. In het algemeen moeten zij:

i) hun begrotingsbeleid zodanig oriënteren en uitvoeren dat begrotingssituaties worden bewerkstelligd of gehandhaafd die over de gehele conjunctuurcyclus bezien nagenoeg in evenwicht zijn of een overschot vertonen;

ii) erop toezien dat belastinghervormingen adequaat worden gefinancierd teneinde zich te houden aan de verbintenis om gezonde openbare financiën na te streven, een procyclisch begrotingsbeleid vermijden om bij te dragen tot een passende macro-economische beleidsmix op nationaal niveau, de automatische stabilisatoren ongehinderd hun werk laten doen terwijl het herstel doorzet, hun begrotingen nauwgezet uitvoeren om te voorkomen dat de doelstellingen van de convergentieprogramma's niet worden gehaald, en

iii) de openbare financiën verder saneren om de solvabiliteit ervan op lange termijn te waarborgen door gebruik te maken van de tijd die nog rest voordat de gevolgen van de demografische veranderingen voelbaar worden.

De loonontwikkelingen in de lidstaten dienen de uiteenlopende economische en werkgelegenheidssituaties te weerspiegelen. De regeringen dienen de juiste randvoorwaarden voor loononderhandelingen door de sociale partners te bevorderen. Om de loonontwikkelingen te doen bijdragen tot een voor de werkgelegenheid vriendelijke beleidsmix, dienen de sociale partners zich verantwoordelijk te blijven opstellen en in elke lidstaat loonakkoorden te sluiten die stroken met de in de globale richtsnoeren voor het economische beleid vervatte beginselen. Het is nodig dat:

i) de nominale loonstijgingen verenigbaar zijn met prijsstabiliteit;

ii) de reële lonen niet sneller stijgen dan de arbeidsproductiviteit, gelet op de noodzaak om capaciteitverruimende en werkscheppende investeringen voorzover nodig renderend te maken en vervolgens te houden, en

iii) nationale arbeidsinstellingen en systemen voor collectieve onderhandeling, onder eerbiediging van de autonomie van de sociale partners, rekening houden met het verband tussen sectorale en lokale loonontwikkelingen en arbeidsmarktomstandigheden, waardoor een ontwikkeling van de lonen in overeenstemming met onder meer de productiviteits- en opleidingsverschillen mogelijk wordt. Dit zal er ook toe bijdragen het concurrentievermogen van de Europese Unie op peil te houden en de werkgelegenheid voor alle beroepen en geografische gebieden te bevorderen.

3.2. Verbeteren van de kwaliteit en de houdbaarheid van de openbare financiën

Opdat de openbare financiën een zo groot mogelijke bijdrage kunnen leveren tot de groei en de werkgelegenheid en de verwezenlijking van de in Lissabon en Stockholm overeengekomen doelstellingen, moeten alle lidstaten gezonde begrotingssituaties bereiken en handhaven. Dit is vooral van belang in landen die nog geen begrotingssituaties hebben bewerkstelligd die "vrijwel in evenwicht zijn of een overschot vertonen", zoals door het SGP wordt voorgeschreven. Een goed evenwicht en een adequate opeenvolging moeten worden gevonden tussen de vermindering van de overheidsschuld, de verlaging van de belastingen en de voortzetting van de financiering van overheidsinvesteringen op belangrijke terreinen. Landen met een hoge overheidsschuld en/of die de middellangetermijnbegrotingsdoelstelling van het pact nog niet hebben verwezenlijkt, moeten voorrang geven aan begrotingsconsolidatie. Dit zal deze landen helpen de extra budgettaire kosten op te vangen die de vergrijzing met zich brengt. De beoordeling van de houdbaarheid van de openbare financiën op basis van de geactualiseerde stabiliteits- en convergentieprogramma's bevestigt dat indien een ingrijpende hervorming uitblijft, het gevaar niet denkbeeldig is dat tal van lidstaten in de toekomst met op de vergrijzing terug te voeren begrotingsonevenwichtigheden worden geconfronteerd.

Hiertoe moeten de lidstaten:

i) ernaar streven de belasting- en uitkeringsstelsels voor de werkgelegenheid vriendelijker te maken, onder meer door, waar passend, een verlaging van de totale belastingdruk en doelgerichte hervormingen van het belasting- en uitkeringenstelsel, vooral met betrekking tot laagbetaalde arbeid, binnen het kader van voortgezette begrotingsconsolidatie, en door de belastingstelsels efficiënter te maken (zie ook paragraaf 3.3);

ii) de kwaliteit van de overheidsuitgaven bevorderen door fondsen te bestemmen voor de accumulatie van fysiek en menselijk kapitaal en voor onderzoek en ontwikkeling;

iii) de doeltreffendheid van de overheidsuitgaven verhogen door institutionele en structurele hervormingen; met name moeten mechanismen voor uitgavenbeheersing, waaronder begrotingsprocedures, worden ingevoerd of versterkt;

iv) de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn verbeteren door de veelomvattende drieledige strategie (arbeidsparticipatie verhogen, overheidsschuld verminderen en pensioenstelsels aanpassen) te volgen die door de Europese Raad van Stockholm is overeengekomen. Deze bestaat in een passende combinatie van door de lidstaten vast te stellen maatregelen die gericht zijn op een snelle afbouw van de overheidsschuld, modernisering van de arbeidsmarkten ter verhoging van de werkgelegenheidsgraad (vooral van vrouwen en oudere werknemers) en hervorming van de pensioenstelsels en de gezondheidszorgstelsels voor ouderen om deze een deugdelijke financiële basis te geven. Binnen dit kader kunnen ook de openbare pensioenreservefondsen de houdbaarheid van de openbare financiën in de hand werken, mits zij met aanzienlijke bijdragen worden gestijfd. De lidstaten dienen hun vermogen te versterken om de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn in te schatten en de resulterende analyses in het kader van het budgettaire planningsproces op middellange termijn in aanmerking te nemen. Dit zal bijdragen tot de intensivering van het onderzoek in de context van het multilaterale toezicht, zoals door de Europese Raad van Barcelona is gevraagd;

v) het pensioenbeleid bijsturen in de richting van de algemene gemeenschappelijke doelstellingen die tijdens de bijeenkomsten van de Europese Raad te Göteborg en Laken zijn afgesproken teneinde de betaalbaarheid op lange termijn veilig te stellen, de pensioenstelsels toereikend te houden en aan de veranderende maatschappelijke behoeften tegemoet te komen; een veelomvattende strategie uitstippelen die het evenwicht bewaart tussen deze algemene doelstellingen en de uitdagingen waarmee de afzonderlijke landen worden geconfronteerd; met name maatregelen nemen die erop gericht zijn de werkelijke pensioenleeftijd te verhogen; tevens overwegen om meer kapitaaldekking na te streven, en

vi) blijven streven naar belastingcoördinatie teneinde schadelijke belastingconcurrentie te voorkomen en de in de Raad bereikte overeenkomst van november 2000 betreffende het belastingpakket effectief ten uitvoer te leggen teneinde de uiterste termijn van december 2002 voor het bereiken van een consensus te respecteren.

Evenals de lidstaten dient de Gemeenschap een strenge begrotingsdiscipline in acht te nemen. Deze moet toegepast worden voor alle categorieën van de financiële vooruitzichten, met inachtneming van het Interinstitutioneel Akkoord over de begrotingsdiscipline en de verbetering van de begrotingsprocedure; een flexibele toewijzing van de middelen van de Gemeenschap moet worden benut om het economische effect van de EU-begroting te vergroten.

3.3. Activeren van de arbeidsmarkten

Ondanks het negatieve effect van de conjunctuurverzwakking is de situatie op de arbeidsmarkt in 2001 verder verbeterd, al konden de zeer positieve ontwikkelingen van het voorgaande jaar niet worden geëvenaard. De gemiddelde werkloosheidsgraad bedroeg 7,6 % en kwam daarmee 0,5 procentpunt lager uit dan het gemiddelde voor 2000 (zie grafiek betreffende de werkloosheidsgraad). In 2001 werd verdere vooruitgang geboekt in de richting van de verwezenlijking van de door de Europese Raad van Lissabon en van Stockholm vastgestelde werkgelegenheidsdoelstellingen, al was deze progressie minder uitgesproken dan het jaar voordien. De totale werkgelegenheidsgraad bedraagt thans 64 %, de werkgelegenheidsgraad van vrouwen 55 % en die van oudere werknemers (leeftijdsgroep 55-64) 38 % (zie grafieken betreffende de totale werkgelegenheidsgraad alsmede die van vrouwelijke en oudere werknemers).

De vorderingen die, mede in het kader van de Europese werkgelegenheidsstrategie, tijdens de afgelopen jaren bij het doorvoeren van structurele hervormingen op de arbeidsmarkten zijn gemaakt, kwamen tot uiting in een intensievere groei van de werkgelegenheid. Als gevolg van volgehouden loonmatiging is de werkgelegenheid fors gestegen en de werkloosheid teruggelopen zonder dat dit in een opflakkering van de inflatie resulteerde; een groter beroep op tijdelijke en deeltijdse arbeidsovereenkomsten heeft bijgedragen tot flexibeler arbeidsmarkten die de sociale insluiting bevorderen; de op de onderkant van het loongebouw gerichte belastingverlagingen hebben het lonender gemaakt om een baan te aanvaarden en de lidstaten beginnen over te stappen van passieve op actieve arbeidsmarktmaatregelen. Helaas lijkt het erop dat het tempo van de arbeidsmarkthervormingen in 2001 is vertraagd; het moet worden opgevoerd om de doelstellingen van Lissabon te halen.

>PIC FILE= "L_2002182NL.001201.TIF">

>PIC FILE= "L_2002182NL.001301.TIF">

Er blijven nog belangrijke uitdagingen bestaan die met behulp van verdere hervormingen moeten worden aangepakt. In overeenstemming met de bespreking in paragraaf 2.2., onder ii), omvatten deze uitdagingen onder meer:

- het bevorderen van meer en betere banen;

- het verder verhogen van de participatiegraden, met name van vrouwen en oudere werknemers, om de werkgelegenheidsdoelstellingen van Lissabon en Stockholm te halen en zich op de gevolgen van de vergrijzing voor te bereiden;

- het terugdringen van de hoge werkloosheid;

- het reduceren van de discrepantie tussen de vraag naar en het aanbod van arbeid op het niveau van de regio's en de beroepsgroepen;

- bevordering van sociale insluiting.

Deze uitdagingen moeten ook worden gezien in samenhang met andere, direct voor de arbeidsmarkt relevante uitdagingen, zoals loonvorming, ondernemerschap en onderwijs en opleiding, die in respectievelijk de paragrafen 3.1, 3.6 en 3.7 aan de orde komen. Op 18 februari 2002 heeft de Raad gedetailleerde richtsnoeren aangenomen voor het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten voor 2002, die in overeenstemming zijn met de prioriteiten van de globale richtsnoeren 2001 voor het economische beleid, alsmede met de daarin vervatte specifieke aanbevelingen per lidstaat. Bij het nastreven van arbeidsmarkthervormingen dienen de lidstaten de richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid en de tot hen gerichte aanbevelingen energiek uit te voeren.

De lidstaten dienen met name de volgende maatregelen te nemen:

i) aanpassen van de belasting- en uitkeringsstelsels om werken lonend te maken en het zoeken naar een baan te stimuleren. Verlagen van de hoge marginale effectieve belastingtarieven, met name voor lage inkomens, en verminderen van werkloosheidsvallen. Verminderen van de aantrekkelijkheid van uitkeringsstelsels door onder meer de voorwaarden voor het ontvangen of behouden van uitkeringen, de duur, de vervangingsratio, alsook de beschikbaarheid van aan arbeid gebonden uitkeringen en het gebruik van belastingvoordelen aan te pakken, zodat deze stelsels werkgelegenheidvriendelijker worden. Toetsen van de administratieve stelsels en de zorgvuldigheid van het beheer. Beperking van de stimulering van vervroegde pensionering. Intensiveren van de inspanningen om oudere werknemers meer kansen te bieden om op de arbeidsmarkt te blijven teneinde de werkelijke pensioenleeftijd in de Europese Unie tegen 2010 met circa vijf jaar op te trekken en op deze manier de arbeidsparticipatie van oudere werknemers te verhogen;

ii) versterken van de actieve arbeidsmarktmaatregelen door de efficiency ervan te verhogen, zowel wat het gebruik van middelen als de doelmatigheid ervan bij het verhogen van de reguliere werkgelegenheid betreft, onder meer door de arbeidsbureaus te moderniseren. Dit houdt onder meer in dat de maatregelen nadrukkelijker moeten worden toegespitst op de groepen die het meeste risico op langdurige werkloosheid lopen, en dat meer het accent moet worden gelegd op de maatregelen die het doeltreffendst zijn gebleken en zijn afgestemd op de behoeften van de arbeidsmarkt. Hiertoe is een actief en preventief beleid vereist om maatregelen te nemen die de herintreding op de arbeidsmarkt stimuleren van groepen en individuen die kwetsbaar of benadeeld zijn;

iii) opheffen van belemmeringen voor mobiliteit binnen en tussen de lidstaten. In overeenstemming met het Actieplan voor vaardigheden en mobiliteit de erkenning van kwalificaties bevorderen, de overdraagbaarheid van socialezekerheids- en pensioenrechten vergemakkelijken, de informatie en de transparantie in verband met openstaande betrekkingen verbeteren en ervoor zorgen dat noch de belasting- en uitkeringsstelsels, noch de huisvestingsmarkten de mobiliteit in de weg staan;

iv) de inzetbaarheid van werknemers waarborgen door opleiding en omscholing, en verandering van werkkring vergemakkelijken door, in samenspraak met de sociale partners, levenslang leren aan te moedigen en op deze manier ook bij te dragen tot een betere kwaliteit van het werk en een hogere productiviteit;

v) bevorderen, in samenspraak met de sociale partners, van een meer flexibele werkorganisatie en evalueren van de regelgeving betreffende arbeidsovereenkomsten en in voorkomend geval de daarmee samenhangende kosten, teneinde meer arbeidsplaatsen te scheppen en voor een passend evenwicht te zorgen tussen flexibiliteit en werkzekerheid. Erop toezien dat verminderingen van de totale arbeidstijd niet leiden tot stijgingen van de loonkosten per eenheid en dat toekomstige behoeften aan aanbod van arbeid volledig in aanmerking worden genomen, en

vi) bestaande belemmeringen voor deelneming van vrouwen aan de arbeidsmarkt uit de weg ruimen en er met inachtneming van hun nationale regelingen terzake naar streven om tegen 2010 te voorzien in kinderopvang voor ten minste 90 % van de kinderen tussen drie jaar en de leerplichtige leeftijd en voor ten minste 33 % van de kinderen onder drie jaar. Aanpakken van de onderliggende factoren die leiden tot loonverschillen tussen mannen en vrouwen en op het gezin gerichte beleidsmaatregelen stimuleren om beroeps- en gezinsleven te combineren.

3.4. De structurele hervorming van de productmarkten nieuw leven inblazen

Bij de tenuitvoerlegging van het economische hervormingsprogramma in het kader van de strategie van Lissabon is niet overal evenveel vooruitgang geboekt. Er zijn goede vorderingen gemaakt bij de omzetting van de internemarktrichtlijnen in nationaal recht, bij de openstelling van de overheidsopdrachten, bij de versterking van de bevoegdheden van de mededingingsautoriteiten en bij de vermindering van de overheidssteun. De liberalisering van de telecommunicatie- en elektriciteitsmarkten begint aanleiding te geven tot prijsverlagingen. Ook worden positieve gevolgen verwacht van de grotere toegankelijkheid van spoorwegnetten voor goederenvervoer. De vooruitzichten voor verdere prijsdalingen zullen vermoedelijk echter ongunstig worden beïnvloed door materiële knelpunten, inadequate regelgevingsstructuren, een trage openstelling van de markten en de grote marktaandelen van de gevestigde exploitanten die in deze sectoren actief zijn. Dit alles maakt duidelijk dat vooral op terreinen waar te langzaam vooruitgang is geboekt, verdere hervormingen van de product(goederen en diensten)markten vereist zijn om een volledig geïntegreerde en efficiënt functionerende interne markt tot stand te brengen. Ondanks de voortschrijdende integratie van de EU-goederenmarkten blijven verschillen in normen en regelgeving grensoverschrijdende activiteiten in de weg staan. Daar komt nog bij dat de totstandbrenging van een interne markt voor diensten slechts langzaam vordert. In het licht van het bovenstaande moeten de lidstaten:

i) de interne markt volledig implementeren:

- hun inspanningen intensiveren om het omzettingspercentage van de internemarktrichtlijnen op te trekken tot 98,5 %, ervoor zorgen dat tegen de voorjaarsbijeenkomst van de Europese Raad in 2003 de richtlijnen waarvan de tenuitvoerlegging meer dan twee jaar over tijd is, volledig in nationaal recht zijn omgezet en toezien op de correcte toepassing van de internemarktwetgeving;

- meer werk maken van de opheffing van de technische handelsbelemmeringen door vaart te zetten achter de vaststelling van nieuwe productnormen en ervoor te zorgen dat de nationale overheidsdiensten het beginsel van wederzijdse erkenning beter toepassen;

- een effectief functionerende interne markt voor diensten tot stand brengen door de belemmeringen voor het grensoverschrijdende handelsverkeer en de markttoegang op te heffen, en

- de markten voor overheidsopdrachten verder openstellen en transparanter maken, onder meer door deze tegen 2003 op het internet te brengen en door in 2002 zo spoedig mogelijk het pakket wetgevende maatregelen inzake overheidsopdrachten aan te nemen;

>PIC FILE= "L_2002182NL.001501.TIF">

ii) een effectieve concurrentie verzekeren en daardoor de consumenten reële voordelen bezorgen:

- de effectieve onafhankelijkheid en een afdoende capaciteit en doeltreffendheid van de mededingings- en regelgevingsautoriteiten garanderen, de samenwerking tussen de mededingings- en regelgevingsautoriteiten bevorderen, alsook de samenhang in de toepassing van de concurrentievoorschriften door de Commissie en de nationale mededingingsautoriteiten verbeteren, en

- zorgen voor minder en betere overheidssteun in verhouding tot het BBP door de steun om te buigen naar horizontale doelstellingen van algemeen belang en toe te spitsen op geconstateerde markttekortkomingen. De transparantie van het beleid inzake overheidssteun verhogen en de doelmatigheid van dit beleid beoordelen;

iii) de netwerkindustrieën sneller hervormen en tegelijkertijd benadrukken hoe belangrijk het is voor burgers, alsmede voor de territoriale en sociale samenhang, dat diensten van algemeen economisch belang toegankelijk zijn:

- de markttoegang bevorderen en de keuzemogelijkheden van de consument op de geliberaliseerde markten vergroten, met name door de onverkorte tenuitvoerlegging tegen juli 2003 van het nieuwe regelgevingspakket op het gebied van communicatie;

- er in de elektriciteits- en gassector voor zorgen dat alle niet-huishoudelijke gebruikers (wat neerkomt op ten minste 60 % van de totale markt) vanaf 2004 vrij hun leverancier kunnen kiezen en een nationale regelgevende functie invoeren. In de elektriciteitssector in 2002 tot een overeenkomst komen voor een transparant en niet-discriminerend tariefstelsel voor grensoverschrijdende transacties. Tegen 2005 moeten de verbindingen tussen de elektriciteitsnetwerken van de lidstaten goed zijn voor ten minste 10 % van hun geïnstalleerde opwekkingscapaciteit. De financiering moet hoofzakelijk ten laste komen van de betrokken ondernemingen;

- toezien op een efficiënt gebruik van de bestaande infrastructuur en waar nodig de bouw van nieuwe infrastructuur stimuleren door tegen eind 2002 beslissingen te nemen over de herziening van de richtsnoeren en begeleidende financiële bepalingen inzake trans-Europese energie- en vervoersnetwerken, en

- in de vervoerssector tegen eind 2002 beslissingen nemen over de voorstellen inzake de toewijzing van landings- en startrechten op luchthavens, havendiensten en openbaredienstverleningscontracten; actief overwegen de Gemeenschap te laten toetreden tot Eurocontrol en tegen 2004 een gemeenschappelijk luchtruim tot stand brengen; tegen 15 maart 2003 het trans-Europese spoorwegnet voor goederenvervoer openstellen voor concurrentie en verder werk maken van het tweede pakket maatregelen voor het spoor.

3.5. Bevorderen van de efficiency en de integratie van de EU-markt voor financiële diensten

De hervormingen moeten vooral tot doel hebben de integratie van de financiële markten te bespoedigen en optimaal te profiteren van het doeltreffend kanaliseren van spaargelden, door de kosten van toegang tot kapitaal te verminderen en zo de investeringen in de Europse Unie te stimuleren. De centrale rol hierin wordt vervuld door het Actieplan voor financiële diensten (AFPD), dat tegen 2005 volledig uitgevoerd moet zijn, waarbij alle betrokken partijen zich ten volle inzetten om tegen eind 2003 een geïntegreerde effectenmarkt tot stand te brengen. In dit verband moet ook de efficiëntie van de grensoverschrijdende clearing- en afwikkelingsstructuren op Europees niveau verbeterd worden.

Het Actieplan voor risicokapitaal (APRK) zou in 2003 moeten zijn uitgevoerd. Het bevat een aantal maatregelen (waarvan er vele ook in het APFD zijn opgenomen) met betrekking tot de onderhandse kapitaalverstrekking (durfkapitaal en buy-outs), die bevorderlijk zijn voor de marktintegratie, uitvoering geven aan structurele hervormingen op terreinen zoals regulering, belastingheffing en faillissementswetgeving, en tevens een ondernemerscultuur in de hand werken.

Integratie zal de financiële stabiliteit binnen de Europese Unie ten goede komen op voorwaarde dat er adequate institutionele regelingen voor samenwerking en coördinatie op het gebied van het bedrijfseconomische toezicht bestaan. In reactie op de consolidatiebeweging die momenteel binnen en tussen de onderscheiden financiële sectoren aan de gang is, hebben tal van lidstaten hun toezichtregelingen hervormd of zijn zij bezig dit te doen. De gekozen regelingen lopen uiteen van lidstaat tot lidstaat, waardoor naar verwachting een grotere behoefte zal ontstaan aan welomlijnde procedures voor grensoverschrijdende samenwerking tussen de verschillende nationale toezichthouders.

De noodzaak van beter ondernemingsbestuur is onderstreept door recente gebeurtenissen, die gevolgen hadden voor de financiële markten. Naar aanleiding van de opdracht van de Europese Raad van Barcelona heeft de Europese Unie het mandaat van de bestaande werkgroepen uitgebreid en overweegt zij aanvullende maatregelen te treffen om het bestaande institutionele kader op dit gebied te verbeteren.

Teneinde de financiële integratie te bespoedigen, zal het noodzakelijk zijn:

i) de inspanningen van alle relevante partijen - de Raad, het Europees Parlement, de Commissie en de lidstaten - op te voeren om ervoor te zorgen dat het APFD uiterlijk tegen 2005 volledig ten uitvoer is gelegd en de effectenregelgeving tegen 2003; hiertoe moeten, zoals door de Europese Raad van Barcelona is onderstreept, de Raad en het Europees Parlement in 2002 zo spoedig mogelijk hun goedkeuring hechten aan de richtlijnvoorstellen betreffende financiële zekerheden, marktmisbruik, verzekeringstussenpersonen, de verkoop op afstand van financiële diensten, financiële conglomeraten, prospectussen en pensioenfondsen, alsook aan de verordening betreffende de toepassing van internationale standaarden voor jaarrekeningen. Voorts is de Raad in Oviedo overeengekomen dat getroffen maatregelen moeten voldoen aan de doelstellingen van integratie en efficiëntie; de lidstaten moeten zo snel mogelijk overgaan tot de tenuitvoerlegging van reeds door de Raad aangenomen wetgeving;

ii) de inspanningen te intensiveren om het APRK tegen 2003 uit te voeren, de faillissementsprocedures te hervormen om een beter evenwicht tussen ondernemersactiviteit en beleggersbescherming tot stand te brengen, en een fiscaal kader te ontwikkelen dat bevorderlijker is voor investeringen en ondernemerschap;

iii) regelingen op nationaal, communautair en internationaal niveau verder verbeteren om tot een efficiënte grens- en sectoroverschrijdende samenwerking, coördinatie en informatie-uitwisseling met het oog op bedrijfseconomisch toezicht te komen, en

iv) het wegnemen van belemmeringen voor efficiënte grensoverschrijdende clearing- en afwikkelingsstructuren sterk te stimuleren en de vooruitgang op dit gebied te volgen.

3.6. Aanmoedigen van ondernemerschap

Er is behoefte aan meer en productievere bedrijfsinvesteringen om de productiviteit te vergroten en de potentiële groei van de Europese economie naar een hoger peil te tillen. De totstandbrenging van een concurrerend ondernemingsklimaat dat door een adequate openbare infrastructuur en een modern en efficiënt overheidsapparaat wordt geschraagd, is een cruciale factor voor de stimulering van de oprichting en uitbreiding van onder. Alle lidstaten zijn zich daarvan bewust, zoals wordt geïllustreerd door de veelheid van maatregelen die zij hebben genomen om de administratieve lasten voor het bedrijfsleven te verlichten, de oprichting van ondernemingen aan te moedigen en de toegang van het midden- en kleinbedrijf (MKB) tot financiering te vergemakkelijken. Ook het op de Europese Raad van Feira (juni 2000) onderschreven Europees Handvest voor kleine ondernemingen zal naar verwachting bijdragen tot de ondersteuning van kleine bedrijven. Desondanks blijven er grote verschillen bestaan tussen het bedrijfsklimaat in de onderscheiden lidstaten, vooral wat de belastingheffing betreft. Dit biedt nog ruime mogelijkheden om lering te trekken uit voorbeelden van optimale werkwijzen. De lidstaten moeten:

i) een voor de ondernemer vriendelijk klimaat tot stand brengen:

- het vennootschapsbelastingstelsel en het regelgevingskader verbeteren en vereenvoudigen. De belemmeringen voor het ondernemerschap tot het strikte minimum beperken, onder meer door de tijd en kosten te reduceren die nodig zijn om een nieuwe onderneming op te richten, en door de administratieve kosten te verlagen;

- de overheidsdiensten efficiënter maken, onder meer door een verhoogd gebruik van openbare aanbestedingen en benchmarking, een grotere betrokkenheid van de particuliere sector, een scherpere concurrentie tussen leveranciers van universele diensten, er tegelijkertijd voor zorgend dat de verschillende dienstenaanbieders op gelijke voet concurreren, en het on line beschikbaar stellen van overheidsdiensten, en

- de belemmeringen voor de ontplooiing van grensoverschrijdende economische activiteiten aanpakken die onder meer voortvloeien uit verschillen tussen de lidstaten op het gebied van standaarden voor jaarrekeningen, regels voor goed ondernemingsbestuur, belastingregelingen voor ondernemingen en BTW;

ii) uitvoering geven aan de in het kader van het Europees Handvest voor kleine ondernemingen aangegane verbintenissen;

iii) het nemen van risico's aanmoedigen door de toegang tot financiering te vergemakkelijken, vooral voor starters in het MKB. Van bijzonder belang voor het MKB is de toegang tot kapitaal in combinatie met managementvaardigheden (zie ook paragraaf 3.5).

3.7. Bevorderen van de kenniseconomie

Ondanks recente vorderingen loopt de Europese Unie nog steeds achter op de Verenigde Staten op het gebied van de ontwikkeling en verspreiding van nieuwe technologieën. Bovendien bestaan er grote verschillen tussen de lidstaten, zowel wat de O& O-uitgaven als percentage van het BBP als wat het aantal octrooiaanvragen per hoofd van de bevolking betreft. Verhoogde en betere investeringen in menselijk kapitaal, onderzoek en ontwikkeling (O& O) en informatie- en communicatietechnologie (ICT) zijn nodig, vooral door de particuliere sector, om het Europese concurrentievermogen te versterken. Het recentelijk goedgekeurde Galileo-project voor satellietnavigatie van de Unie is in dit verband opmerkelijk. Bedrijven, sociale partners en burgers moeten ertoe worden aangespoord de kansen te grijpen die de kenniseconomie te bieden heeft. Onderwijs- en opleidingsstelsels moeten beter inspelen op de behoeften van de typisch achtergestelde groepen op de arbeidsmarkt. Hiertoe is vereist dat de lidstaten:

i) O& O en innovatie stimuleren:

- randvoorwaarden scheppen om verhoging van de algemene uitgaven in de Europese Unie voor O& O te stimuleren zodat deze tegen 2010 3 % van het BBP benaderen en de efficiëntie van O& O verbeteren. Twee derden van deze investeringen moeten afkomstig zijn uit de particuliere sector. Dit houdt in dat ondernemingen sterker moeten worden gestimuleerd om in O& O te investeren door middel van een geïntegreerde strategie die ten doel heeft de concurrentie op de productmarkten te vergroten, risicokapitaal toegankelijker te maken, de intellectuele-eigendomsrechten beter te beschermen (met inbegrip van de invoering van een betaalbaar Gemeenschapsoctrooi) en tegelijkertijd voor een snellere verspreiding van nieuwe technologieën te zorgen, alsook door efficiënt gebruik van fiscale en andere financiële prikkels;

- de banden tussen de universitaire wereld en het bedrijfsleven verstevigen met het oog op kennisoverdracht en een betere commercialisering van O& O-resultaten; duidelijke en samenhangende prioriteiten voor openbaar onderzoek vaststellen;

- de samenwerking op het gebied van onderzoek en innovatie in Europa bevorderen en

- het zesde kaderprogramma voor onderzoek aannemen;

ii) de toegang tot en het gebruik van ICT bevorderen:

- de effectieve mededinging in lokale telecommunicatienetwerken (het aansluitnet) stimuleren om de ontwikkeling van het Europese breedbandnetwerk te versnellen en

- het internetgebruik in alle lagen van de samenleving (d.w.z. huishoudens, scholen, ondernemingen en overheidsdiensten) aanmoedigen, onder meer door het opstellen van een nieuw e-Europa 2005-actieplan en, meer in het bijzonder, het aantal PC's met internetaansluiting op één PC per 15 leerlingen brengen;

>PIC FILE= "L_2002182NL.001801.TIF">

iii) meer inspanningen leveren op het gebied van onderwijs en opleiding:

- zowel op particulier als op openbaar niveau, zodat meer goed opgeleide onderzoekers en meer hooggekwalificeerd ICT-personeel beschikbaar komen, het algemene opleidingsniveau van de bevolking erop vooruitgaat en alle burgers de basisvaardigheden beheersen;

- het vermogen van onderwijs- en opleidingsstelsels verbeteren om adequaat op veranderende vaardigheidsvereisten in te spelen en met name tegemoet te komen aan de behoeften van de typisch achtergestelde groepen op de arbeidsmarkt, zoals vrouwen, oudere werknemers en vroegtijdige schoolverlaters, en

- instrumenten invoeren om de transparantie van diploma's en kwalificaties te waarborgen.

3.8. Meer aandacht besteden aan milieuzorg

De bescherming van ecologische rijkdommen - zoals schone lucht, zuiver water en een gezonde bodem -, de instandhouding van de biodiversiteit en de vermindering van de bedreigingen uit milieuoogpunt voor de volksgezondheid vereisen een actief milieubeleid dat bijdraagt tot een verantwoord gebruik van de schaarse natuurlijke hulpbronnen en een ontwikkeling die in economisch, ecologisch en maatschappelijk opzicht op termijn houdbaar is. Ook op internationaal niveau aangegane verbintenissen - met name op het gebied van klimaatverandering - vergen beleidsmaatregelen.

De Europese Raad van Stockholm heeft verzocht de bevordering van duurzame ontwikkeling in de globale richtsnoeren voor het economische beleid te integreren. Zoals voorts door de Europese Raad van Göteborg is benadrukt, is duurzame ontwikkeling een concept dat verder gaat dan een louter economische evaluatie: duurzame ontwikkeling is gericht op verbeteringen in de kwaliteit van het leven door middel van coherente beleidsacties die gebaseerd zijn op een overkoepelende evaluatie van de economische, sociale en milieudimensie. Hierbij wordt uitgegaan van een langetermijnvisie, waarbij het welzijn van de huidige en toekomstige generaties voor ogen wordt gehouden. Derhalve is op elk beleidsterrein een degelijke en volledige analyse van de maatschappelijke, economische en milieukosten en -baten van de beleidsmaatregelen vereist.

Voor de onderscheiden beleidsterreinen zijn concrete prioritaire maatregelen vastgesteld. Deze afdeling handelt over de integratie van milieuaspecten in het economische beleid, met name het gebruik om marktconforme instrumenten als middel om duurzame ontwikkeling te bevorderen.

Het overheidsoptreden loopt vaak vertraging op door verontrusting over de mogelijke kortetermijneffecten van het milieubeleid op de economische groei, de werkgelegenheid en het concurrentievermogen van afzonderlijke ondernemingen, sectoren en lidstaten. Duidelijke en vaste doelstellingen voor duurzame ontwikkeling kunnen economische kansen bieden doordat zij een vruchtbare bodem vormen voor technologische innovatie en investeringen, en daardoor groei en werkgelegenheid genereren. In dit verband dienen de lidstaten meer gebruik te maken van economische instrumenten. Deze instrumenten bieden de industrie flexibiliteit om vervuiling op een kosteneffectieve wijze tegen te gaan en tegelijkertijd technologische innovatie aan te moedigen. Bovendien vormen zij dikwijls het meest doeltreffende middel om de negatieve externe gevolgen terug te dringen doordat zij leiden tot de internalisering van externe kosten in de prijzen. Zij zijn derhalve een manier om het beginsel dat de vervuiler betaalt, consequenter en kosteneffectiever te implementeren. In dit verband zijn betere informatieverstrekking aan de burgers en de betrokken ondernemingen, alsmede een adequate evaluatie van de instrumenten belangrijk.

De lidstaten moeten duidelijke doelstellingen en tijdschema's - zoals die welke in dit verband door de Europese Raad van Göteborg zijn vastgesteld - voor hun beleid opstellen en consequent toepassen, zodat bedrijven en consumenten zich soepel kunnen aanpassen. Elk jaar moeten de inspanningen worden voortgezet om de geleidelijk ontkoppeling van economische groei en het gebruik van hulpbronnen, en met name de loskoppeling van de toename van het vervoer en het energieverbruik en de BBP-groei, te bewerkstelligen. Gecoördineerde en geleidelijke maar gestadige en geloofwaardige veranderingen in het niveau en de structuur van de belastingtarieven totdat de externe kosten volledig in de prijzen zijn verrekend, zouden de structurele aanpassingsproblemen tot een minimum beperken en de aanpassing en uitwerking van innoverende oplossingen door ondernemingen bevorderen. Bij deze aanpak zou ook minder gebruik worden gemaakt van kosteninefficiënte vrijstellingen voor de zwaarst getroffen ondernemingen of sectoren. Dergelijke vrijstellingen verminderen veelal de milieueffectiviteit van de maatregel, vervormen de belastingstructuren en zijn later moeilijk terug te draaien. De vaststelling van een kader voor coördinatie van het gebruik van economische instrumenten op communautair niveau zou ertoe kunnen bijdragen om dergelijke vervormingen te voorkomen en de interne markt te ondersteunen.

Derhalve zou het noodzakelijk zijn dat:

i) zowel de lidstaten als de Gemeenschap er op hun respectieve bevoegdheidsterreinen naar streven effectanalyses op te stellen waarin wordt gekeken naar de maatschappelijke en milieuconsequenties van de beleidsmaatregelen;

ii) om de efficiëntie van marktgeörienteerde instrumenten te vergroten, de concurrentie wordt aangescherpt door markten te dereguleren en met elkaar te verbinden en de in- en uitstapdrempels te verlagen;

iii) de lidstaten werk maken van een beleid dat gebaseerd is op economische instrumenten zoals belastingen, door de gebruiker en de vervuiler te betalen heffingen, verzekerings/aansprakelijkheidsregelingen, afspraken op basis van vrijwilligheid en verhandelbare emissierechten. Het voeren van een dergelijk beleid is vooral nodig in de vervoersector met zijn verschillende transportwijzen omdat in deze sector nog steeds geen passend, coherent en geïntegreerd stelsel van door de gebruiker te betalen heffingen en belastingen voorhanden is dat voor een adequate internalisering van externe factoren en een goede afspiegeling van het gebruik van hulpmiddelen zorgt;

iv) teneinde op kosteneffectieve wijze aan de eisen van het protocol van Kyoto te voldoen, de lidstaten voorbereidselen treffen voor de invoering van de handel in emissierechten op EU-niveau en er daarbij onder meer op toezien dat zij over deugdelijke procedures voor de bewaking, rapportage en verificatie van emissies beschikken. De lidstaten die reeds regelingen voor de handel in broeikasgasemissierechten hebben getroffen of die de invoering van dergelijke regelingen overwegen, moeten er zorg voor dragen dat hun regelingen verenigbaar zijn met de communautaire regeling die momenteel bij de Raad in behandeling is. De lidstaten moeten nadenken over hoe de toewijzing van emissiequota geregeld moet worden. Meer in het algemeen moeten de lidstaten passende maatregelen en beleidsvormen uitwerken om aan hun Kyoto-verplichtingen te voldoen, waarbij in het bijzonder een efficiëntere beheersing van de vraag naar energie en vervoer wordt beoogd;

v) de lidstaten de openbaarmaking van milieu-informatie in de jaarrekeningen van ondernemingen aanmoedigen overeenkomstig de aanbeveling van de Commissie van 30 mei 2001;

vi) de lidstaten sectorale subsidies, belastingvrijstellingen en andere maatregelen die een negatief milieueffect hebben, afbouwen, voorzover dit verenigbaar is met de doelstellingen van duurzame ontwikkeling;

vii) de lidstaten, naast het akkoord over het openstellen van de energiemarkten, tegen december 2002 overeenstemming bereiken over een adequaat kader voor de belastingheffing op energie op Europees niveau, en

viii) de lidstaten maatregelen blijven nemen die gericht zijn op het energiegebruik, met inbegrip van vervoer, opdat de Europese Unie vóór 2010 aanzienlijke vooruitgang boekt op het gebied van energie-efficiëntie, zoals door de Europese Raad van Barcelona is gevraagd.

II. RICHTSNOEREN VOOR HET ECONOMISCHE BELEID PER LAND

1. BELGIË

In België vertraagde de bedrijvigheid in 2001 sterk met een reële BBP-groei van 1 %, na een uitzonderlijk jaar 2000 waarin de economie met 4 % groeide; de vertraging van de wereldhandel en de daaruit voortvloeiende verslechtering van het vertrouwen van het bedrijfsleven waren de voornaamste oorzaken van deze ontwikkeling. Momenteel wordt verwacht dat de bedrijvigheid zich in de eerste kwartalen van 2002 geleidelijk en in de tweede helft van het jaar meer uitgesproken zal herstellen, met een opnieuw dynamischer ontwikkeling van het uitvoer- en het invoervolume; verwacht wordt echter dat de reële BBP-groei gemiddeld niet het resultaat van het voorgaande jaar zal overtreffen. In 2003 zal de economie vermoedelijk met iets minder dan 3 % groeien ten gevolge van de levendigere internationale handel en de grotere binnenlandse vraag. De inflatie, gemeten met het geharmoniseerde indexcijfer van de consumptieprijzen, zal naar verwachting dalen van 2,5 % in 2001 tot duidelijk onder de 2 % in 2002 en zal in 2003 onder controle blijven. Volgens de prognoses zal de werkgelegenheid in 2003 toenemen, maar wel in een lager tempo dan in het recente verleden; de werkloosheid zal naar verwachting in 2002 enigszins toenemen, maar in 2003 weer gaan dalen. De loonontwikkelingen zullen vermoedelijk gematigd blijven in de context van de tegen eind 2002 te sluiten nieuwe kaderovereenkomst voor de lonen voor de periode 2003-2004.

De weliswaar dalende verhouding van de overheidsschuld tot het BBP is in België nog zeer hoog en vereist een verdere budgettaire aanpassing, vooral met het oog op het veiligstellen van de houdbaarheid van de openbare financiën tegen de achtergrond van de vergrijzing. De pensioenhervorming, waarmee reeds een aanvang is gemaakt, moet worden voortgezet, vooral met betrekking tot vervroegde-uittredingsregelingen en aanvullend pensioen teneinde het hoofd te bieden aan deze uitdaging. Andere vraagstukken die de aandacht verdienen, zijn de lage werkgelegenheidsgraad, de grote regionale verschillen in werkloosheid, de onvoldoende concurrentie in specifieke dienstensectoren, de administratieve lasten voor het bedrijfsleven en de te geringe efficiency van de overheidsadministratie.

Begrotingspolitiek

Ondanks de sterke vertraging van de bedrijvigheid in 2001 waren de rekeningen van de totale overheid in evenwicht (of vertoonden zij een overschot van 0,2 % van het BBP inclusief de opbrengsten uit UMTS-vergunningen); de handhaving van het begrotingsevenwicht werd vooral bewerkstelligd door een hoog primair overschot van 6,6 % van het BBP, dat werd bereikt door besnoeiingen op de primaire uitgaven en hoge belastingontvangsten; specifieke factoren, zoals de verkoop van onroerende goederen, droegen voor ongeveer 0,3 % van het BBP tot dit resultaat bij. In het geactualiseerde stabiliteitsprogramma 2001 worden een begrotingsevenwicht in 2002 en een overschot van 0,5 % van het BBP in 2003 in het vooruitzicht gesteld. De handhaving van hoge primaire overschotten in de orde van grootte van 6 % van het BBP per jaar blijft een essentieel element van de begrotingsaanpassingsstrategie, gezien de nog zeer hoge overheidsschuld en met het oog op de uitdagingen op lange termijn ten gevolge van de vergrijzing. Een beperking van de reële uitgavenstijging van entiteit I (federale overheid en sociale zekerheid) tot 1,5 % per jaar wordt een geschikte methode geacht om deze doelstelling te bereiken. De daling van de schuldquote was in 2001 bescheiden, een ontwikkeling die hoofdzakelijk was toe te schrijven aan de lage nominale BBP-groei en aan ad-hocfactoren; volgens de prognoses zal de schuldquote dalen tot iets onder de 100 % van het BBP tegen eind 2003. Gezien het bovenstaande, en omdat België deel uitmaakt van de eurozone, dient de begrotingspolitiek erop gericht te zijn:

i) het begrotingssaldo in 2002 niet te laten verslechteren in vergelijking met 2001, met name door de lopende uitgaven van de overheid in de hand te houden;

ii) in 2003 de begrotingsconsolidatie te hervatten en een begrotingsoverschot van 0,5 % van het BBP te bereiken door de reële groei van de uitgaven van entiteit I binnen de grens van 1,5 % te houden en door streng toezicht te houden op de begroting van alle onderdelen van de overheid;

iii) de huidige strategie te versterken om zich voor te bereiden op de budgettaire implicaties van de vergrijzing, in het bijzonder door de overheidsschuld verder te verminderen, de hervorming van het pensioenstelsel voort te zetten, meer aandacht te besteden aan de lage gemiddelde effectieve pensioenleeftijd en de jaarlijks aan het "Zilverfonds" toe te wijzen begrotingsmiddelen duidelijker te kwantificeren.

Arbeidsmarkt

De Belgische arbeidsmarkt had in 2001 te lijden van de zwakkere groei. De snelle daling van de werkloosheid in de voorafgaande twee jaar kwam geleidelijk tot stilstand en in 2002 wordt een geringe toename verwacht. Hoewel de totale werkgelegenheidsgraad in de tweede helft van de jaren negentig gestadig is gestegen van 56,3 % in 1996 tot ongeveer 61 % eind 2000, ligt het resultaat nog onder het EU-gemiddelde, vooral wegens de relatief lagere werkgelegenheidsgraad van jongeren (29 % voor de leeftijdsklasse 15-24), oudere mensen (slechts 24 % voor de leeftijdsklasse 55-64) en vrouwen (51,5 %). In het kader van het streven naar een "actieve verzorgingsstaat" werd de geleidelijke accentverlegging van passieve beleidsmaatregelen naar preventieve en meer actieve maatregelen in 2001 voortgezet. Ondanks de maatregelen die reeds ten uitvoer zijn gelegd, is de uitkeringsafhankelijkheid voor sommige segmenten van de arbeidsmarkt nog relatief hoog en zouden er nog andere maatregelen kunnen worden genomen om de overblijvende werkloosheidsvallen weg te nemen en het nog altijd grote aantal uitkeringsgerechtigden zonder werk in de beroepsbevolking, vooral oudere mensen, te activeren. De regionale verschillen blijven aanzienlijk. De werkgelegenheidsgraad in Vlaanderen (ongeveer 64 % in 2000) was nog 8-9 procentpunten hoger dan in Wallonië en het Brusselse Gewest. Dit weerspiegelt onvoldoende arbeidsmobiliteit en ontoereikende loonflexibiliteit. Taalbarrières, hoge huisvestingskosten (ten gevolge van de nog steeds bestaande hoge registratierechten), steeds ergere verkeersopstoppingen en een inadequaat openbaarvervoersnetwerk zijn de voornaamste belemmeringen voor mobiliteit. Bij wijze van extra dimensie zou een beter gebruik van de bestaande wetgeving die werknemers de mogelijkheid biedt te participeren in de financiële resultaten van hun onderneming, kunnen bijdragen tot loondifferentiatie. In het licht van het voorgaande dient België, terwijl het de door de Raad in februari 2002 aangenomen werkgelegenheidsaanbevelingen krachtdadig uitvoert, prioriteit te geven aan het volgende:

i) de recente hervormingen van de belasting- en uitkeringsstelsels consolideren om werken lonend te maken, vooral door de opheffing van de resterende belemmeringen voor oudere mensen om te blijven werken of opnieuw tot de arbeidsmarkt toe te treden;

ii) maatregelen nemen om de arbeidsmobiliteit te vergroten, ondermeer door de sociale partners aan te moedigen de bestaande loonvormingsmechanismen, met behoud van de loonmatiging, een betere afspiegeling te laten zijn van de plaatselijke arbeidsmarktomstandigheden en kwalificaties;

iii) een goed evenwicht tussen flexibiliteit en werkzekerheid bevorderen en op de voet volgen op welke wijze het arbeidsaanbod wordt beïnvloed door de recente initiatieven ter verhoging van de arbeidstijdflexibiliteit, met name het nieuwe tijdskredietstelsel;

iv) grotere inspanningen doen om de werkgelegenheidsgraad voor vrouwen te verhogen door de belemmeringen voor hun toetreding tot of herintreding op de arbeidsmarkt op te heffen.

Productmarkten, ondernemerschap en kenniseconomie

De openheid van de Belgische economie stimuleert concurrentie op de goederenmarkten, hetgeen leidt tot hoge arbeidsproductiviteit en consumentenprijsniveaus rond het EU-gemiddelde. Op het gebied van de omzetting van de internemarktrichtlijnen werd de doelstelling voor maart 2002, 98,5 %, gehaald. Ondanks een gebrek aan effectieve concurrentie op het aansluitnet vordert het liberaliseringsproces in de telecommunicatiesector goed en verspreidt de breedbandtoegang zich snel dankzij de lage toegangskosten. De banden tussen plaatselijke overheden en privé-partners zijn echter nog niet transparant genoeg en de liberalisering is minder ver gevorderd in sommige dienstensectoren, zoals energie. Met name het uitstel van de instelling van de onafhankelijke transmissiesysteembeheerder voor elektriciteit en het uitblijven van officiële goedkeuring van de transmissietarieven hebben de toegang tot de markt belemmerd. Daardoor blijft de concurrentie in deze sectoren beperkt, hetgeen leidt tot hoge prijzen. Gemiddeld liggen de O& O- en ICT-uitgaven rond de EU-normen, maar zij blijven geconcentreerd in enkele sectoren en bedrijven. Belangrijke hervormingen om de bureaucratie te verminderen en de efficiëntie van de openbaredienstverlening te verhogen, zijn op stapel gezet en beginnen resultaten op te leveren. De administratieve lasten en de staatssteun voor de spoorwegen blijven echter hoog. Gezien het bovenstaande moeten de voornaamste prioriteiten voor België zijn:

i) de concurrentie in de elektriciteits- en de gassector verhogen door de officiële aanwijzing van een onafhankelijke transportsysteembeheerder zonder belangrijke betrokkenheid van gevestigde bedrijven (eigendomsontvlechting) en door maatregelen te nemen ter aanmoediging van nieuwe leveranciers door eerlijke toegang tot de netwerken te verzekeren;

ii) de banden tussen de overheidssector en de particuliere sector op plaatselijk en provinciaal niveau, en vooral de rol van de gemeenten en hun verenigingen in verschillende sectoren zoals energie, transparanter maken om concurrentieverstoringen en belangenconflicten te voorkomen;

iii) verdere maatregelen nemen om de administratieve lasten voor het bedrijfsleven, inclusief de tijd en de kosten die gemoeid zijn met het registreren van een nieuwe onderneming, te verlichten en e-bestuur te ontwikkelen.

2. DENEMARKEN

In 2001 liep de groei terug tot 0,9 % hoofdzakelijk ten gevolge van een duidelijke vertraging van de ontwikkeling van de investeringen en een verminderde toename van de buitenlandse vraag. De productiegroei zal onder invloed van vooral de binnenlandse vraag naar raming toenemen tot ongeveer 1,75 % dit jaar en rond 2,5 % in 2003. In 2002 moet de groei worden gedragen door het gezinsverbruik, dat naar verwachting gelijke tred zal houden met de stijging van de reële nettolonen, en de investeringen, die zich zouden moeten herstellen wegens gunstiger vooruitzichten. Aangenomen wordt dat de Deense uitvoer met de buitenlandse vraag mee zal groeien en bij een op de finale vraag afgestemde invoerontwikkeling zal de bijdrage van de netto-uitvoer tot de groei dit jaar naar verwachting opnieuw negatief zijn. In 2003 zal de binnenlandse vraag waarschijnlijk verder aantrekken, terwijl de netto-uitvoer naar verwachting een vrij neutrale bijdrage tot de groei zal leveren. Volgens de prognoses blijft de inflatie, gemeten met het geharmoniseerde indexcijfer van de consumptieprijzen, na een stijging met 2,3 % in 2001 ook dit jaar ongeveer op dit niveau, doordat de stijgingen van de prijzen van kleding de effecten van de iets lagere olieprijzen en de door de nieuwe regering ingevoerde "belastingbevriezing" compenseren, waarna voor 2003 een geringe inflatievermindering in het vooruitzicht wordt gesteld. De arbeidsmarkt zal krap blijven. De werkgelegenheid zal naar verwachting dit jaar marginaal en in 2003 met bijna 0,5 % toenemen. Ondanks de vertraging van de economie is de geregistreerde werkloosheid op een zeer laag peil gebleven en voor 2003, als de groei weer op gang komt, wordt een geringe daling van de werkloosheid verwacht.

De Deense economie, die momenteel draait op een peil dat dicht bij haar potentieel ligt, moet haar productiepotentieel verhogen door de volgende belangrijke vraagstukken aan te pakken: de belemmeringen die het arbeidsaanbod in de weg staan, moeten worden verminderd, waardoor ook de aanhoudende hoge loonstijgingen beter onder controle zouden komen. In een aantal belangrijke sectoren van het bedrijfsleven blijft de concurrentie onvoldoende en gezien de omvang van de overheidssector moet de efficiency in deze sector verder worden verhoogd. Voorts blijft het essentieel het overheidsverbruik effectief in te dammen en dit is zelfs nog dringender nodig na de invoering van de "belastingbevriezing", zodat de financiën van de totale overheid ook op middellange termijn hoge overschotten kunnen blijven vertonen.

Begrotingspolitiek

In 2001 bedroeg het overschot van de totale overheid 2,8 % van het BBP, exclusief de UMTS-opbrengsten van 0,2 procentpunt. Naar verwachting zal het begrotingsoverschot dit jaar verminderen tot 2,1 % van het BBP en vervolgens in 2003 stijgen tot 2,4 % van het BBP. De vermindering van het overschot in 2002 is hoofdzakelijk toe te schrijven aan het feit dat een voorgestelde wijziging van de speciale pensioenspaarregeling in de ramingen voor deze jaren is meegenomen, waardoor het overschot op technische gronden met ongeveer 0,5 procentpunt van het BBP daalt(1). In het laatste geactualiseerde Deense convergentieprogramma werd de strategie van een langzaam dalende verhouding van enerzijds de primaire uitgaven tot het BBP en anderzijds de belastingen tot het BBP gehandhaafd. Zoals in het verleden dikwijls het geval was, overschreed de reële stijging van het overheidsverbruik in 2001 het door de vorige regering vastgestelde streefcijfer. Een nieuw element is dat de in november 2001 aangetreden nieuwe regering zich ertoe heeft verbonden geen enkel tarief van een directe of indirecte belasting te verhogen. Daarnaast is er een plafond vastgesteld voor de belasting op de nominale waarde van het vermogen. Er is geen einddatum voor deze "belastingbevriezing" vastgesteld. De langetermijnprognoses in het geactualiseerde programma wijzen erop dat de financiën van de totale overheid tot het jaar 2010 jaarlijkse overschotten van 1,5 - 2,5 % van het BBP moeten vertonen om de financiële gevolgen van de vergrijzing te kunnen dragen. Derhalve dient de begrotingspolitiek erop gericht te zijn:

i) ervoor te zorgen dat de doelstelling van de regering om de reële groei van het overheidsverbruik te beperken tot gemiddeld 1 % per jaar, wordt bereikt, hetgeen impliceert dat de stijging in 2003 bij voorkeur niet de door de autoriteiten gemaakte prognose van 0,7 % mag overschrijden teneinde de in de begroting voor 2002 opgenomen stijging van 1,3 % te compenseren;

ii) de tenuitvoerlegging van de "belastingbevriezing" op alle overheidsniveaus veilig te stellen, eventueel door bindende toezeggingen van de provincies en gemeenten in de overeenkomsten betreffende de begroting voor 2003.

Arbeidsmarkt

Op het gebied van de werkgelegenheid presteert Denemarken het best van alle EU-landen met in 2001 een werkgelegenheidsgraad van 76 % over het geheel genomen, 72 % voor vrouwen en 56 % voor oudere werknemers. De werkloosheid bleef in 2001 iets dalen tot 4,3 % en de situatie op de arbeidsmarkt bleef krap. In 2001 werden geen nieuwe hervormingen ingevoerd. Door de eerdere hervormingen blijven de instromen in de vroegtijdige-uittredingsregeling en de arbeidsongeschiktheidsregeling echter afnemen en in 2002 moeten de marginale belastingtarieven worden verlaagd overeenkomstig het zogeheten "Whitsun-package" van 1999. De nieuwe regering heeft onlangs een bevriezing van de belastingen aangekondigd. Ondanks de eerdere hervormingen was er een duidelijke trend in de richting van werktijdverkorting en is de uittreding uit de arbeidsmarkt relatief hoog. Van de beroepsbevolking is 21 % opgenomen in uitkeringsstelsels (inclusief werkloosheidsuitkeringen) en actieve arbeidsmarktprogramma's, hetgeen mede bijdraagt tot de aanhoudende arbeidskrapte. Een verdere expansie van het arbeidsaanbod, die noodzakelijk is in het licht van de vergrijzing, zou kunnen worden gestimuleerd door hervormingen van de belastingen en de uitkeringen teneinde de onderliggende belasting/uitkeringsstructuur werkgelegenheidvriendelijker te maken. In het licht van het voorgaande dient Denemarken, terwijl het de door de Raad in februari 2002 aangenomen werkgelegenheidsaanbevelingen krachtdadig uitvoert, prioriteit te geven aan het volgende:

i) Werken lonend maken door de aanpassing van de overdrachtsstelsels voort te zetten en de belastingdruk op arbeid, vooral op lage en middelhoge lonen, verder te verlichten.

Productmarkten, ondernemerschap en kenniseconomie

De Deense economie is minder open (gemeten naar de verhouding van de totale handel tot het BBP) dan die van de meeste andere kleine lidstaten en kent een relatief hoog prijspeil, hetgeen deels is toe te schrijven aan een gebrek aan concurrentie in een aantal sectoren. De staatssteun ad hoc en per sector is laag en de score bij de omzetting van de internemarktrichtlijnen is uitstekend. Er is voortgang gemaakt met de liberalisering van de telecommunicatie- en elektriciteitsmarkten en met de openstelling van de overheidsopdrachten. Er is minder succes geboekt met de openstelling van de gasmarkten voor de concurrentie. De ICT-penetratie is hoog en de O& O-uitgaven liggen boven het EU-gemiddelde. Op het gebied van O& O presteert Denemarken echter minder goed dan de andere Noordse lidstaten, deels ten gevolge van de lagere uitgaven van het bedrijfsleven voor O& O en een lagere score op het gebied van commercialisering van O& O-resultaten. Volgens een OESO-onderzoek combineert Denemarken daarnaast hoge uitgaven voor openbaar onderwijs met relatief lage onderwijsresultaten. Derhalve dient Denemarken prioriteit te geven aan het volgende:

i) intensiever streven naar openstelling voor de concurrentie van de sectoren waar de concurrentie onvoldoende is gebleken;

ii) de concurrentie op het gebied van openbaredienstverlening op plaatselijk niveau via verhoogde deelneming van de particuliere sector bevorderen en de concurrentie tussen exploitanten van openbare diensten eveneens bevorderen;

iii) de volledige openstelling van de elektriciteits- en gasmarkten voltooien en zorgen voor eerlijke toegang tot het netwerk.

3. DUITSLAND

In 2001 groeide het Duitse BBP met 0,6 %. De in januari van dat jaar doorgevoerde inkomstenbelastingverlaging remde de terugval in de groei van het gezinsverbruik, die het gevolg was van gestegen brandstofprijzen. Door de verslechtering van het internationale klimaat, en de negatieve weerslag daarvan op de werkgelegenheid, begon de werkloosheid in de loop van het jaar iets toe te nemen. Daarentegen daalden de investeringen sterk in een klimaat van lage groeiverwachtingen. Voorts werd de economische ontwikkeling afgeremd door de belangrijke vermindering van de voorraden. Als gevolg daarvan bleef de binnenlandse vraag in 2001 flauw. De groei moest het derhalve hoofdzakelijk hebben van de netto-uitvoer. Voor 2002 wijzen de belangrijkste indicatoren op een herstel halverwege het jaar. De drijvende kracht daarachter zal vermoedelijk worden gevormd door de aantrekkende investeringen, terwijl het verbruik ten gevolge van de stijgende werkloosheid waarschijnlijk weinig levendig blijft. Ondanks het verwachte sterke herstel zal de jaarlijkse gemiddelde groei van het BBP in 2002 onder de 1 % blijven ten gevolge van de sterke negatieve statistische doorwerking aan het begin van het jaar. Doordat de olie- en voedselprijzen hoger waren dan verwacht, bedroeg de gemiddelde stijging van de consumptieprijzen in 2001 2,4 %. Door de verwachte ommekeer in deze prijseffecten zou de druk op de prijzen minder moeten worden en de inflatie, gemeten met het indexcijfer van de consumptieprijzen, onder de 2 % moeten blijven, een van de laagste niveaus in de eurozone. De werkgelegenheid begon in 2001 te dalen en zal ondanks de verwachte toename van de bedrijvigheid in 2002 gemiddeld lager zijn. Dientengevolge zal de werkloosheid in 2002 naar verwachting gemiddeld iets hoger zijn dan in 2001.

Ten gevolge van de belastinghervorming en de economische teruggang nam het overheidstekort in Duitsland in 2001 toe tot 2,7 % van het BBP. Een belangrijke uitdaging bestaat er derhalve in, de consolidatie van de openbare financiën te bespoedigen en te zorgen voor een strikte tenuitvoerlegging van het stabiliteitsprogramma, vooral om het overheidstekort in 2002 onder de in het Verdrag vastgestelde referentiewaarde van 3 % van het BBP te houden. Hoewel de huidige conjuncturele teruggang als zodanig voornamelijk door externe factoren wordt veroorzaakt, wordt het groeipotentieel van de Duitse economie belemmerd door de uitgestelde effecten van de hereniging, waaronder de crisis in de bouw, en door de trage voortgang van de structurele hervorming. De hoogste prioriteit moeten de versterking en de optimale benutting van het groeipotentieel zijn. De hervormingen, die worden uitgevoerd in een op groei en stabiliteit georiënteerd macro-economisch klimaat, moeten erop gericht zijn de aanhoudend grote werkloosheid en de regionale ongelijkheden in de werkloosheid te verminderen en de actieve arbeidsmarktmaatregelen doeltreffender te maken. Dit dient te worden ondersteund door beleidsmaatregelen ter verhoging van de werkgelegenheidsgraad, met name door de uitkeringsstelsels te hervormen om werken lonend te maken en door de belemmeringen voor deelneming aan het arbeidsproces voor vooral vrouwen aan te pakken. De belasting- en pensioenhervormingen in Duitsland hebben sinds kort voor vooruitgang op dit gebied gezorgd. Hoewel de recente pensioenhervorming een belangrijke stap is in de goede richting, kunnen verdere hervormingen nodig zijn in de toekomst. Verbeteringen van het algemene ondernemingsklimaat, met name door verdere product-, kapitaal- en arbeidsmarkthervormingen, dienen ook bij te dragen tot de versterking van het economische groeipotentieel van Duitsland.

Begrotingspolitiek

Volgens de meest recente raming van het Bureau voor de Statistiek van de Bondsrepubliek liep het tekort van de totale overheid in 2001 op tot 2,7 % van het BBP. Deze achteruitgang in vergelijking met het resultaat voor 2000 (- 1,3 % van het BBP exclusief UMTS-opbrengsten) en de prognoses van het geactualiseerde Duitse stabiliteitsprogramma van oktober 2000 (een geraamd tekort van 1,5 % van het BBP in 2001) is hoofdzakelijk toe te schrijven aan de vertraging van de groei, die sterker was dan verwacht, en aan een aantal statistische herzieningen. In de totale gezondheidszorgsector en in een aantal deelstaatbegrotingen werden echter uitgavenoverschrijdingen geregistreerd. In het lopende jaar wijzen de geringe BBP-groei en de stijging van sommige uitkeringen erop dat het tekort ondanks de verhoging van sommige belastingen in vergelijking met verleden jaar niet zal verminderen.

In de zitting van de Raad Ecofin van 12 februari 2002 verbond de Duitse regering zich ertoe de referentiewaarde van 3 % van het BBP voor het tekort van de totale overheid in 2002 na te leven en bevestigde zij haar belofte om in 2004 de begroting vrijwel in evenwicht te hebben. Dit werd opnieuw bevestigd door de overeenkomst die tussen de Bond en de deelstaten werd gesloten in de bijzondere bijeenkomst van de Raad voor Financiële Planning (Finanzplanungsrat) op 21 maart 2002. Gezien het bovenstaande en omdat Duitsland deel uitmaakt van de eurozone, dient de begrotingspolitiek erop gericht te zijn:

i) ervoor te zorgen dat de referentiewaarde van 3 % van het BBP voor het tekort van de totale overheid niet wordt overschreden. Elk potentieel groeidividend moet worden gebruikt om het tekort in 2002 te reduceren tot minder dan 2,5 % van het BBP, overeenkomstig de doelstelling in het laatste geactualiseerde stabiliteitsprogramma;

ii) het tekort in 2003 zo ver te verminderen dat de begroting in 2004 vrijwel in evenwicht kan komen, hiertoe de uitgavenmatiging vol te houden en ervoor te zorgen dat de begrotingsruimte wordt gebruikt om het tekort te verminderen;

iii) de vereiste hervorming van het gezondheidszorgstelsel ten uitvoer te leggen om de druk op de uitgaven te verlichten en bij te dragen tot de verbetering van de kwaliteit en de houdbaarheid van de openbare financiën door de kwaliteit en de economische efficiëntie van de gezondheidszorg te verbeteren, en

iv) nog tijdens de huidige zittingsperiode van het parlement de overeengekomen wijzigingen in de Haushaltsgrundsätzegesetz aan te brengen en een effectieve controle mogelijk te maken op hetgeen overeengekomen is in de bijzondere bijeenkomst van de Finanzplanungsrat van 21 maart 2002.

Arbeidsmarkt

De Duitse arbeidsmarkt had te lijden onder de economische teruggang in 2001, toen de werkgelegenheid niet verder toenam en de werkloosheid weer begon te stijgen. De totale werkgelegenheidsgraad ligt met 65 % in 2000 boven het gemiddelde van de Europese Unie. De jeugdwerkloosheid is relatief gering. De werkloosheid, waarbij het voor de helft om langdurige werkloosheid gaat, blijft echter op het hoge peil van 7,9 %, iets boven het EU-gemiddelde. De regionale werkloosheidscijfers blijven sterk uiteenlopen. Ondanks een recente flexibilisering van de loononderhandelingen zijn de loondifferentiëring en de mobiliteit niet voldoende om adequaat bij te dragen tot een duidelijke vermindering van de regionale verschillen. Er zijn positieve stappen genomen, zoals de Job-AQTIV-wet en het zogenaamde "Mainzer Modell" voor de subsidiëring van laagbetaalde banen, door middel van nieuwe wetgeving om de actieve arbeidsmarktprogramma's (AAMP's) te rationaliseren, maar de doeltreffendheid van de grootschalige actieve programma's in regio's met een hoge werkloosheid moet verder worden vergroot. Bovendien is de arbeidsmarktparticipatie van laaggeschoolde werknemers zeer laag en hebben dezen 60 % meer kans op werkloosheid dan de gemiddelde werknemer. Verdere stijgingen van de werkgelegenheidsgraad zullen kritisch afhangen van de vraag of de nog sterk negatieve prikkels en belemmeringen voor de arbeidsmarktparticipatie van laaggeschoolde werknemers, oudere werknemers en vrouwen kunnen worden verholpen. In het licht van het voorgaande dient Duitsland, terwijl het de door de Raad in februari 2002 aangenomen werkgelegenheidsaanbevelingen voortvarend uitvoert, prioriteit te geven aan het volgende:

i) intensiever trachten om werken lonend maken door de belastingen en uitkeringen te hervormen, vooral voor vrouwen en oudere werknemers. Het uitkeringsstelsel moet worden hervormd op de volgende punten: uitkeringsgerechtigdheid, voorwaarden, duur en vervangingspercentages alsmede de intrekking van de uitkering bij de aanvaarding van werk. De socialezekerheidsbijdragen moeten worden verlaagd, vooral voor de laagstbetaalden, waarbij wel tegelijkertijd de noodzaak van gezonde openbare financiën voor ogen moet worden gehouden;

ii) de doelmatigheid van de AAMP's verbeteren, vooral daar waar zij op grote schaal worden gebruikt, en voorts de hulp bij het zoeken naar werk uitbreiden en doeltreffender maken. De AAMP's beter toespitsen op de groepen die het meeste risico op langdurige werkloosheid lopen, met inachtneming van de eisen van de arbeidsmarkt;

iii) arbeidsbureaus en collectieve onderhandelingsstelsels bevorderen die, met behoud van de zelfstandigheid van de sociale partners, rekening houden met de relatie tussen loonontwikkelingen en arbeidsmarktvoorwaarden en daarbij de lonen zich zodanig laten ontwikkelen dat de productiviteitsontwikkelingen en de verschillen in bekwaamheid in aanmerking worden genomen, teneinde de aanwezige bekwaamheden beter te benutten en de werkgelegenheid beter te spreiden over de verschillende regio's, met behoud van op stabiliteit en werkgelegenheid gerichte loonontwikkelingen;

iv) een flexibeler werkorganisatie bevorderen en de regelingen inzake arbeidsovereenkomsten herzien om meer banen te scheppen en een goed evenwicht te bewerkstelligen tussen flexibiliteit en werkzekerheid;

v) de belemmeringen voor de deelneming van vrouwen aan het arbeidsproces opheffen, onder andere door de kinderopvang te verbeteren.

Productmarkten, ondernemerschap en kenniseconomie

De Duitse economie is, voor een economie van grote omvang, relatief open (gemeten naar de verhouding van de totale handel tot het BBP) en de consumptieprijsniveaus liggen dicht bij het EU-gemiddelde. De staatssteun daalt geleidelijk. De voor het opstarten van een besloten vennootschap vereiste tijd en kosten liggen rond het EU-gemiddelde en zijn slechts minimaal voor eenmansbedrijven. Duitsland heeft een sterke positie in de kenniseconomie, gemeten naar bedrijfsuitgaven voor O& O, octrooiaanvragen en het percentage van de beroepsbevolking dat ten minste hoger middelbaar onderwijs heeft gevolgd. De voortgang op het gebied van de interne markt (omzetting van de internemarktrichtlijnen, openstelling van overheidsopdrachten) was beperkt. Deels ten gevolge van nationale milieumaatregelen blijft het prijspeil voor elektriciteit (gezinnen) en gas ruim boven het EU-gemiddelde en de vroegere regionale monopoliehouders hebben nog steeds een sterke positie in de voorziening. Ten slotte liggen de onderwijsresultaten van 15-jarigen en het percentage middelbare scholieren dat naar de universiteit gaat, onder het EU-gemiddelde. Twee derde van de betrokken leeftijdsgroep begint een beroepsopleidingsprogramma in het leerlingwezen, wat de jeugdwerkloosheid positief beïnvloedt en de werkloosheid in deze leeftijdscategorie, in vergelijking met andere lidstaten, op een relatief laag peil houdt. Derhalve dient Duitsland prioriteit te geven aan het volgende:

i) zorgen voor effectieve concurrentie op de elektriciteits- en gasmarkten, hetgeen moet leiden tot een vermindering van de niveaus van en de regionale verschillen in de tarieven die worden aangerekend voor het gebruik van de energiedistributienetwerken; een regulerende instantie voor energie instellen om effectief toezicht uit te oefenen op de voorwaarden waaronder de tarieven tot stand komen;

ii) de nodige inspanningen doen om de onderwijsresultaten van de leerlingen in het algemeen te verbeteren en vooral om te bereiken dat een hoger percentage schoolverlaters naar de universiteit gaat;

iii) de omzetting van de internemarktwetgeving bespoedigen om het streefcijfer van 98,5 % van de internemarktrichtlijnen te bereiken, en voor een hogere waarde aan overheidsopdrachten in het Publicatieblad bekendmaken.

4. GRIEKENLAND

In 2001 is de economische activiteit als gevolg van de verslechtering van de wereldeconomie enigermate vertraagd, maar werd door binnenlandse factoren ondersteund. Aanmerkelijk lagere rentevoeten, die volgden op de toetreding tot de eurozone vanaf 2001, en een toenemende instroom van financiële middelen uit de Europese structuurfondsen, gecombineerd met de voorbereiding van de Olympische Spelen van 2004, zorgden ervoor dat de investeringen op peil bleven. Terzelfder tijd hebben een forse stijging van het consumentenkrediet en het herstel in het reële beschikbare inkomen de consumentenbestedingen gestimuleerd. Niettemin heeft de buitenlandse handel een negatief effect op de reële groei van het BBP gehad, wat zowel de sterke importcomponent van de binnenlandse vraag als de geringe verbetering van het concurrentievermogen weerspiegelde. Naar verwachting zal dit groeipatroon aanwezig blijven in 2002, terwijl een verbetering wordt voorspeld voor 2003 als gevolg van een opleving van de buitenlandse vraag. De situatie op de arbeidsmarkt vertoonde de afgelopen jaren een trage verbetering, waarbij de werkgelegenheid in de gehele economie ondanks forse werkgelegenheidsschepping in de dienstensector en de bouwsector in betrekkelijk geringe mate toenam. De inflatiedruk begin 2001, die voortvloeide uit tweederonde-effecten van de stijging van de olieprijzen in 2000, begon in het tweede halfjaar van 2001 af te nemen. De loononderhandelingen in de particuliere sector zijn afgerond. Het loonakkoord omvat een nominale stijging met 5,4 % voor 2002 en 3,9 % voor 2003.

Ondanks de vooruitgang die in de afgelopen jaren is geboekt, maken de uitdagingen op de middellange termijn een verdere verbetering van de werking van de Griekse economie noodzakelijk. Budgettaire onevenwichtigheden werden de laatste jaren verbeterd, maar de schuldquote van de overheid blijft op een zeer hoog niveau en vereist verdere solide budgettaire aanpassingen, vooral gelet op het ernstige risico dat in de toekomst budgettaire onevenwichtigheden kunnen ontstaan ten gevolge van de vergrijzing van de bevolking. De huidige groeifase van het reële BBP verschaft een gelegenheid om de structurele hervormingen te versnellen die zijn gericht op verhoging van het nog steeds lage productieniveau, verbetering van de efficiëntie van de arbeids- en de productmarkt alsook het scheppen van een beter klimaat voor het bedrijfsleven. Daarnaast vormen het aanpakken van de hoge structurele werkloosheid en zorgen voor meer werkgelegenheid nog steeds een zeer belangrijke uitdaging.

Begrotingspolitiek

In 2001 vertoonden de rekeningen van de totale overheid een tekort van 0,4 % van het BBP en een evenwicht wanneer de niet in de begroting opgevoerde UMTS-inkomsten worden meegerekend. In de actualisering van 2001 van het stabiliteitsprogramma wordt het overheidsoverschot geraamd op 0,8 % van het BBP in 2002 en 1 % van het BBP in 2003; deze begrotingsprognoses zijn gebaseerd op de verwachting dat in die periode een hoge reële groei van het BBP van ongeveer 4 % zal worden bereikt. De begrotingsstrategie bestaat er nog steeds in hoge primaire overschotten te bereiken die niettemin, naar wordt verwacht, gedurende deze periode zullen afnemen; de verbetering van de begrotingstekorten is in feite geheel het gevolg van een gestage daling van de rentebetalingen, terwijl daarentegen weinig bezuinigingen op de lopende primaire uitgaven worden verwacht. De schuldquote van de overheid zal naar verwachting dalen van 99,6 % van het BBP in 2001 tot 94,4 % van het BBP in 2003, een vermindering die is beperkt door autonome factoren, met name omvangrijke financiële operaties. Gelet op het bovenstaande en overwegende dat Griekenland lid is van de eurozone, dient de begrotingspolitiek op het volgende te worden gericht:

i) in de begrotingen 2002 en 2003 een koers aanhouden die niet aan de inflatoire druk bijdraagt en waarbij ook rekening wordt gehouden met de resultaten van de komende nationale loonovereenkomst voor de particuliere sector in 2002;

ii) voldoen aan de aanwijzing die al in de globale richtsnoeren van 2000 was vervat en waarin de toepassing van duidelijke en bindende normen voor de stijging van de lopende uitgaven in reële termen werd verlangd;

iii) de schuldquote verlagen overeenkomstig de geplande vermindering van het overheidstekort en parallel met de stijging van het nominale BBP en vermindering van het gebruik van financiële operaties die het niveau van de overheidsschuld negatief beïnvloeden, en

iv) de hervorming van de socialezekerheidsstelsels opvoeren en met name vanaf 2002 een begin maken met de hervorming van het pensioenenstelsel om ernstige onevenwichtigheden in de begroting, die in de komende jaren door de vergrijzing van de bevolking zouden kunnen ontstaan, te voorkomen.

Arb