Beschikking van de Commissie

van 13 juni 2000

betreffende de door Duitsland ten uitvoer gelegde steunmaatregel ten gunste van Kali und Salz GmbH

(kennisgeving geschied onder nummer C(2000) 1662)

(Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2001/120/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde bepalingen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken(1), en gezien hun opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I. DE PROCEDURE

(1) Duitsland stelde de Commissie er op 20 juli 1998 van in kennis, dat het zijn resterende belang van 49 % in Kali und Salz GbmH had verkocht aan Kali und Salz Beteiligungs AG, die reeds 51 % van de aandelen bezat. De verkoop van dit belang werd als niet-aangemelde steunmaatregel NN 27/99 geregistreerd.

(2) OP 18 maart 1999 besloot de Commissie om ten aanzien van de verkoopvoorwaarden de formele procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden.

(3) Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen(2) bekendgemaakt. De Commissie heeft de belanghebbenden uitgenodigd hun opmerkingen over de betrokken steunmaatregel te maken. De Commissie heeft van drie belanghebbenden opmerkingen terzake ontvangen. De Commissie heeft deze voor een reactie bij schrijven van 26 oktober en 8 november 1999 aan Duitsland doorgezonden. Duitsland heeft zijn opmerkingen ingediend bij schrijven van 2 december 1999, dat op 3 december 1999 is ontvangen.

(4) Op verzoek van de Commissie heeft Duitsland bij schrijven van 11 april 2000 de overeenkomst tot verkoop van het resterende belang van 49 % in Kali und Salz GbmH overgelegd.

II. ACHTERGRONDINFORMATIE

A. De onderneming

(5) Kali und Salz GmbH werd bij overeenkomst van 13 mei 1993 als gemeenschappelijke onderneming van het West-Duitse Kali und Salz Beteiligungs AG en het Oost-Duitse Mitteldeutsche Kali Aktiengesellschaft (MdK) opgericht. Kali und Salz Beteiligungs AG, een dochteronderneming van het chemieconcern BASF, kreeg 51 % van Kali und Salz GmbH, terwijl de Treuhandanstalt (THA), de enige aandeelhouder van MdK, de resterende 49 % nam. Dit belang van 49 % werd vervolgens op 1 januari 1995 door Beteiligungs- Management Gesellschaft Berlin mbH en op 29 oktober 1997 door de Bundesanstalt für vereinigungsbedingte Sonderaufgaben (BvS) overgenomen.

(6) Kali und Salz GmbH houdt zich bezig met de winning van kalium en vervaardigt industrieproducten op basis van kali en steenzout, zoals kalimeststof, met als bijproducten magnesiumsulfaat en kieseriet. Kali und Salz GmbH telt momenteel ongeveer 8000 werknemers. De jaarlijkse productiecapaciteit bedraagt 3,4 miljoen ton kalium en 2,2 miljoen ton steenzout. De productielocaties bevinden zich aan weerszijden van de voormalige Oost-West-grens. Na de hereniging werd het hoofdkantoor naar Kassel (Hessen) verplaatst, terwijl de productielocaties in Thüringen, Saksen-Anhalt, Hessen en Nedersaksen gevestigd zijn.

B. Goedkeuring van een steunmaatregel ten gunste van Kali und Salz GmbH in 1993

(7) Op 14 december 1993 keurde de Commissie bij Beschikking 94/449/EG(3) in het kader van de oprichting van een gemeenschappelijke onderneming tussen Kali und Salz Beteiligungs AG en Mitteldeutsche Kali Aktiengesellschaft (MdK) steun ten bedrage van 1536,6 miljoen DEM goed. Het door de Commissie goedgekeurde bedrag omvatte een verliescompensatie door de THA tot een bedrag van 135 miljoen DEM, die was berekend op basis van de voor de jaren 1993 tot en met 1997 verwachte negatieve cashflow.

(8) Aangezien de negatieve cashflow ver boven de prognoses lag, stelde de Duitse regering voor om de bijdrage van de BvS aan de compensatie van de negatieve cashflow te verhogen van de goedgekeurde 135 miljoen DEM tot 264,9 miljoen DEM en de totale verliescompensatie op 129,9 miljoen DEM te brengen. De aangemelde steun werd geregistreerd onder nummer N 793/96.

(9) Bij schrijven van 16 december 1997 deelde de Commissie Duitsland mee dat zij ten aanzien van het aangemelde steunvoornemen ten gunste van Kali und Salz GmbH ten bedrage van 129,9 miljoen DEM de formele procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag zou inleiden(4).

(10) Op 20 juli 1998 werd de Commissie er schriftelijk door Duitsland van in kennis gesteld dat BvS erin geslaagd was haar 49 %-belang in de gemeenschappelijke onderneming te verkopen en aldus de privatisering af te ronden. De andere partner in de gemeenschappelijke onderneming en voornaamste aandeelhouder van Kali und Salz GmbH, namelijk Kali und Salz Beteiligungs AG, had zich bereid verklaard het belang van 49 % voor een prijs van 250 miljoen DEM over te nemen.

(11) Gelijktijdig stelde Duitsland de Commissie ervan in kennis dat de extra 129,9 miljoen DEM niet uitbetaald zou worden en dat de aanmelding ingetrokken werd. Hierop heeft de Commissie de procedure beëindigd.

C. De verkoop van het resterende belang van 49 %

(12) Op grond van de oprichtingsovereenkomst voor de gemeenschappelijke onderneming moesten de aandelen eerst aan de andere partner in de gemeenschappelijke onderneming worden aangeboden. Kali und Salz Beteiligungs AG bezat derhalve een voorkooprecht ten aanzien van dit belang van 49 %. Indien van dit voorkooprecht geen gebruik zou worden gemaakt, zouden de aandelen aan een derde kunnen worden aangeboden, zij het niet tegen een lagere dan de door Kali und Salz Beteiligungs AG voorgestelde prijs. De aandelen werden daarom eerst aan Kali und Salz Beteiligungs AG aangeboden.

(13) Ter informatie aan alle belanghebbenden maakten de Duitse autoriteiten vervolgens in de dagblad- en vakpers hun voornemen bekend om het resterende belang van 49 % te verkopen. De investeringsbank Goldman Sachs kreeg de opdracht potentiële kopers te vinden. In dit verband werden diverse ondernemingen in dezelfde sector benaderd. Volgens Duitsland toonden drie potentiële investeerders interesse, maat trokken twee ervan zich onmiddellijk terug toen zij vernamen dat zij alleen een minderheidsbelang konden verwerven. De derde werd afgeschrikt door de vraagprijs van de BvS. Volgens Duitsland heeft niemand een bod gedaan. Hierop knoopte de BvS onderhandelingen aan met Kali und Salz Beteiligungs AG.

(14) De Duitse autoriteiten verlangden op advies van Goldman Sachs aan het begin van de onderhandelingen een prijs van 400 miljoen DEM, terwijl Kali und Salz Beteiligungs AG (...)(5) bood. De waardering van Kali und Salz Beteiligungs AG steunde op de prijs die een Canadese onderneming in 1997 voor haar belang van 51 % in Kali und Salz GmbH had geboden(6). Beide partijen gingen ervan uit dat de negatieve cashflow van Kali und Salz GmbH in de periode van 1993 tot en met 1997 van 135 miljoen DEM in overeenstemming met de goedkeuring van de Commissie van 1993 door de staat zou worden gecompenseerd.

(15) In de ramingen van Kali und Salz Beteiligungs AG werd uitdrukkelijk gewezen op de onzekere vooruitzichten op de kalimarkt, de wisselkoersrisico's en de bijzondere risico's van de mijnbouw, terwijl in de raming van de waarde van het 49 %-belang door Goldman Sachs duidelijk niet dezelfde negatieve invloed werd toegedicht aan deze aspecten.

(16) Een dag na de afronding van de onderhandelingen maakte een Duitse concurrent van Kali und Salz GmbH bekend, dat een Amerikaans concern belangstelling had voor de overname van het belang. Volgens Duitsland beschikte het Amerikaanse concern echter volgens de gegevens van een adviesbureau niet over de benodigde financiële middelen voor deze transactie. Uit onderzoek van het adviesbureau was gebleken dat het bij dit concern om een financiële houdstermaatschappij met twee medewerkers ging. Het concern wordt in een hogere risicogroep geklasseerd, heeft een betalingsindex van 59 en heeft geen rating ontvangen. Daarom was het concern voor de BvS op grond van objectieve informatie geen geschikte kandidaat.

(17) De BvS en Kali und Salz Beteiligungs AG kwamen uiteindelijk een prijs van 250 miljoen DEM overeen. Bovendien verklaarde Kali und Salz Beteiligungs AG ermee in te stemmen dat de BvS de verliescompensatie verminderde van de oorspronkelijk door de Commissie in 1993 goedgekeurde 135 miljoen DEM tot 70 miljoen DEM.

(18) De Commissie heeft ten aanzien van de verkoop van het resterende belang van 49 % de formele procedure ingeleid om zich ervan te vergewissen dat de prijs daadwerkelijk de waarde van het belang weerspiegelt en geen bijkomende elementen van staatssteun omvat.

(19) Aangezien de verkoop van de aandelen niet in het kader van een openbare aanbestedingsprocedure had plaatsgevonden, betwijfelde de Commissie of 250 miljoen DEM een passende prijs voor de aandelen was en of alle belangstellenden een reële kans hadden gehad om de aandelen middels een beter bod te verwerven.

III. STANDPUNTEN VAN DERDEN

(20) De Commissie heeft opmerkingen ontvangen van het Verenigd Koninkrijk, via zijn permanente vertegenwoordiging in Brussel, van het Europees verband van meststofimporteurs en van een wereldwijd actieve meststoffabrikant. In geen van deze opmerkingen wordt verwezen naar het uitsluiten van potentiële kopers of naar een andere mogelijke biedingsprijs. Evenmin heeft enige opmerking betrekking op de aanwezigheid van staatssteun bij de verkoop.

IV. STANDPUNT VAN DUITSLAND

(21) In reactie op de inleiding van de formele procedure en de door de Commissie doorgezonden standpunten van de belanghebbenden verklaarde Duitsland dat de verkoop voldoende bekend was gemaakt, en niet alleen door Goldman Sachs, maar ook in de landelijke en plaatselijke dagblad- en vakpers. Volgens Duitsland zijn slechts weinig ondernemingen op de relevante markt actief en waren de popingen tot verkoop in de betreffende kringen genoeglijk bekend.

(22) Met betrekking tot de verkoopprijs heeft Duitsland er in de eerste plaats op gewezen dat in 1996 een bedrag van 250 miljoen DEM is uitgebracht op 51 % van de aandelen van Kali und Salz Beteiligungs AG. Hierdoor meende Duitsland over een indicator voor de marktwaarde van zijn minderheidsbelang te beschikken.

(23) Daarnaast heeft Kali und Salz Beteiligungs AG bovendien afgezien van 65 miljoen DEM van de door de Commissie in 1993 goedgekeurde 135 miljoen DEM. De door de BvS te betalen compensatie bedroeg derhalve slechts 70 miljoen DEM, rente inbegrepen.

V. BEOORDELING

(24) In de vaste jurisprudentie en in het beleid van de Commissie wordt de opvatting gehuldigd dat de verkoopprijs voor een belangenpakket van de overheid geen elementen van staatssteun bevat, wanneer dit pakket middels een open, onvoorwaardelijke en niet-discriminerende aanbesteding wordt aangeboden. Overigens zijn de lidstaten niet verplicht deze procedure bij de verkoop van een belang te volgen.

(25) Zonder een dergelijke procedure kan de prijs elementen van staatssteun bevatten, en daarom gaat de Commissie in voorkomende gevallen na of de prijs van de overheidsparticipatie passend is. In het onderhavige geval was de uiteindelijk bereikte prijs het resultaat van een procedure waarbij de Duitse autoriteiten in samenwerking met hun adviseurs alle potentiële geïnteresseerden hebben gecontacteerd en die na de intensieve onderhandelingen met Kali und Salz Beteiligungs AG, die reeds over 51 % van de aandelen beschikte, werd afgerond. Volgens de uiteindelijke overeenkomst zou Kali und Salz Beteiligungs AG niet alleen 250 miljoen DEM betalen, maar zou de BvS ook de compensatie met 65 miljoen DEM verlagen. Deze voorwaarden betekenden echter ook dat de staat zich een rentebedrag van 8 miljoen DEM zou besparen. Deze rente liep op in verband met de sinds begin 1998 uitstaande verliescompensatie van 135 miljoen DEM. Voorts heeft de BvS bovenop de koopprijs een financieel voordeel van 73 miljoen DEM behaald.

(26) Uiteindelijk heeft de BvS een nettoprijs van 323 miljoen DEM voor het resterende belang van 49 % verkregen. Voor het overige zijn de adviseurs van de Duitse autoriteiten tot de slotsom gekomen dat het bod van Kali und Salz Beteiligungs AG het gunstigste bod was dat destijds mogelijk was.

(27) Ten slotte moet worden benadrukt dat volgens de informatie waarover de Commissie beschikt geen potentiële investeerder willekeurig van de verkoop is uitgesloten en dat geen investeerder indertijd een bod heeft uitgebracht op de participatie. De onderhandelingen tussen alle deelnemende partijen, die in hun economisch belang hebben gehandeld, zijn gevoerd in overeenstemming met de heersende marktprincipes.

(28) De Commissie komt na een uitgebreide beoordeling in het kader van de formele procedure tot de conclusie dat er noch ten aanzien van de onderhandelingen, noch wat de uiteindelijke verkoopmodaliteiten betreft kan worden aangetoond dat er sprake is van staatssteun,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De verkoop van een resterend belang van 49 % in Kali und Salz GmbH door Duitsland aan Kali und Salz Beteiligungs AG vormt geen staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag.

Artikel 2

Deze beschikking is gericht tot de Bondsrepubliek Duitsland.

Gedaan te Brussel, 13 juni 2000.

Voor de Commissie

Mario Monti

Lid van de Commissie

(1) PB C 272 van 25.9.1999, blz. 7.

(2) Zie voetnoot 1.

(3) PB L 186 van 21.7.1994, blz. 38.

(4) PB C 197 van 23.6.1998, blz. 7.

(5) Zakengeheim.

(6) In 1997 wilde een Canadese onderneming Kali und Salz Beteiligungs AG van BASF kopen. Het Bundeskartellamt verbood de overname.