NL Publicatieblad van de Europese Unie L 102/1

GEDELEGEERDE VERORDENING (EU) 2017/654 VAN DE COMMISSIE

van 19 december 2016

tot aanvulling van Verordening (EU) 2016/1628 van het Europees Parlement en de Raad wat betreft de technische en algemene voorschriften betreffende de emissiegrenswaarden en de typegoedkeuring voor interne verbrandingsmotoren voor niet voor de weg bestemde mobiele machines

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) 2016/1628 van het Europees Parlement en de Raad van 14 september 2016 inzake voorschriften met betrekking tot emissiegrenswaarden voor verontreinigende gassen en deeltjes en typegoedkeuring voor in niet voor de weg bestemde mobiele machines gemonteerde interne verbrandingsmotoren, tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1024/2012 en (EU) nr. 167/2013, en tot wijziging en intrekking van Richtlijn 97/68/EG (1), en met name artikel 24, lid 11, artikel 25, lid 4, onder a), b) en c), artikel 26, lid 6, artikel 34, lid 9, artikel 42, lid 4, artikel 43, lid 5, en artikel 48,

Overwegende hetgeen volgt:

(1) Om het bij Verordening (EU) 2016/1628 vastgestelde kader te completeren moeten de technische en algemene voorschriften en de testmethoden betreffende emissiegrenswaarden, EU-typegoedkeuringsprocedures voor interne verbrandingsmotoren voor niet voor de weg bestemde mobiele machines, regelingen betreffende conformiteit van de productie en de voorschriften en procedures betreffende de technische diensten voor die motoren worden vastgesteld.

(2) Bij Besluit 97/836/EG van de Raad (2) is de Unie toegetreden tot de Overeenkomst van de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (VN/ECE) betreffende het aannemen van eenvormige technische eisen voor wielvoertuigen, uitrustingsstukken en onderdelen die kunnen worden aangebracht en/of gebruikt op wielvoertuigen en de voorwaarden voor wederzijdse erkenning van goedkeuringen verleend op basis van deze eisen.

(3) Om ervoor te zorgen dat de bepalingen inzake de constructie van motoren die in niet voor de weg bestemde mobiele machines worden gemonteerd, zijn afgestemd op de vooruitgang van de techniek, moeten met betrekking tot bepaalde voorschriften de meest recente versies van CEN/Cenelec- of ISO-normen die voor het publiek beschikbaar zijn, van toepassing worden.

(4) Gedurende het productieproces uitgevoerde controles van de conformiteit van de motoren met de toepasselijke technische voorschriften vormen een essentieel onderdeel van de EU-typegoedkeuringsprocedure. Daarom moeten de controles op de procedures voor de conformiteit van de productie verder worden verbeterd en worden aangepast aan de strengere procedures die voor wegvoertuigen gelden, teneinde het EU-typegoedkeuringsproces doeltreffender te maken.

(5) Om ervoor te zorgen dat de technische diensten in alle lidstaten aan dezelfde hoge standaarden voor het prestatieniveau voldoen, moeten in deze verordening de geharmoniseerde voorschriften waaraan die diensten moeten voldoen, alsook de procedures voor de beoordeling van de naleving en voor de accreditatie van die diensten, worden vastgesteld.

(6) Omwille van de duidelijkheid is het wenselijk de nummering van de testprocedures in deze verordening overeen te laten komen met die in Mondiaal Technisch Reglement nr. 11 (3) en in VN/ECE-Reglement nr. 96 (4),

HEEFT DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD:

Artikel 1

Definities

De volgende definities zijn van toepassing:

1. „wobbe-index” of „W”: verhouding tussen de overeenkomstige calorische waarde van een gas per volume-eenheid en de vierkantswortel van de relatieve dichtheid van het gas onder dezelfde referentieomstandigheden:

2. „λ-verschuivingsfactor” of „Sλ”: uitdrukking die de vereiste flexibiliteit van het motormanagementsysteem beschrijft bij een verandering van de verhouding λ (overmaat lucht) indien de motor op een gas met een andere samenstelling dan zuiver methaan loopt;

3. „vloeibarebrandstofmodus”: de normale bedrijfsmodus van een dualfuelmotor waarin de motor voor geen enkele motorbedrijfsomstandigheid gasvormige brandstof gebruikt;

4. „dualfuelmodus”: de normale bedrijfsmodus van een dualfuelmotor waarin de motor in bepaalde motorbedrijfsomstandigheden tegelijkertijd vloeibare brandstof en een gasvormige brandstof gebruikt;

5. „deeltjesnabehandelingssysteem”: een uitlaatgasnabehandelingssysteem ontworpen om de emissies van verontreinigende deeltjes te verminderen door mechanische of aerodynamische scheiding dan wel scheiding door diffusie of traagheid;

6. „regulateur”: een voorziening of beheersingsstrategie die het toerental of de belasting van de motor automatisch regelt, anders dan een in een motor van categorie NRSh aangebrachte toerenbegrenzer die het maximale motortoerental beperkt met als enig doel te voorkomen dat de motor sneller dan een bepaalde grenswaarde draait;

7. „omgevingstemperatuur”, voor een laboratoriumomgeving (bv. kamer of ruimte voor het wegen van filters): de temperatuur in de gespecificeerde laboratoriumomgeving;

8. „basisemissiebeheersingsstrategie” of „BECS”: een emissiebeheersingsstrategie die actief is over het hele koppel- en toerentalbereik waarbinnen de motor werkt, tenzij een aanvullende emissiebeheersingsstrategie (AECS) is geactiveerd;

9. „reagens”: elk voor de doeltreffende werking van het uitlaatgasnabehandelingssysteem vereist en gebruikt verbruiksmedium of niet-terugwinbaar medium;

10. „aanvullende emissiebeheersingsstrategie” of „AECS”: een emissiebeheersingsstrategie die met een specifiek doel en naar aanleiding van een specifieke reeks omgevings- en/of bedrijfsomstandigheden wordt geactiveerd en een basisemissiebeheersingsstrategie (BECS) tijdelijk wijzigt, en alleen in werking blijft zolang deze omstandigheden zich voordoen;

11. „goede ingenieursinzichten”: inzichten die in overeenstemming zijn met de algemeen aanvaarde wetenschappelijke en technische beginselen en de beschikbare relevante informatie;

12. „hoog toerental” of „nhi”: het hoogste motortoerental waarbij 70 % van het maximumvermogen wordt ontwikkeld;

13. „laag toerental” of „nlo”: het laagste motortoerental waarbij 50 % van het maximumvermogen wordt ontwikkeld;

14. „maximumvermogen” of „Pmax”: maximumvermogen in kW zoals opgegeven door de fabrikant;

15. „partiëlestroomverdunning”: de analysemethode voor uitlaatgas waarbij een deel van de totale uitlaatgasstroom wordt afgescheiden en vervolgens vóór het deeltjesbemonsteringsfilter met een passende hoeveelheid verdunningslucht wordt gemengd;

16. „verloop”: het verschil tussen een nul- of kalibratiesignaal en de door een meetinstrument meteen na gebruik bij een emissietest aangegeven respectieve waarde;

17. „ijken”: een instrument zo bijstellen dat het een juiste respons geeft op een kalibratiestandaard die 75 tot 100 % vertegenwoordigt van de maximumwaarde in het bereik of het verwachte gebruiksbereik van het instrument;

18. „ijkgas”: een gezuiverd gasmengsel dat wordt gebruikt om gasanalysatoren te ijken;

19. „HEPA-filter”: hoogrendementsdeeltjesfilter dat wordt geacht een initieel deeltjesverwijderingsrendement van ten minste 99,97 % te halen volgens ASTM F 1471–93;

20. „kalibratie”: de procedure waarbij de respons van een meetsysteem op een ingangssignaal zo wordt ingesteld dat het uitgangssignaal ervan met een aantal referentiesignalen overeenkomt;

21. „specifieke emissies”: de massa-emissies uitgedrukt in g/kWh;

22. „vraag van de operator”: input van de operator van een motor om de motoroutput te regelen;

23. „toerental voor het maximumkoppel”: motortoerental waarbij het maximumkoppel van de motor wordt verkregen, zoals ontworpen door de fabrikant;

24. „gereguleerd toerental”: het door de regulateur geregelde motortoerental;

25. „opencarteremissies”: elke uitstoot door een motorcarter direct in het milieu;

26. „sonde”: het eerste stuk van de overbrengingsleiding die het monster naar de volgende component in het bemonsteringssysteem voert;

27. „testinterval”: een periode waarover de specifieke emissies worden bepaald;

28. „nulgas”: een gas dat bij invoer in een analysator als respons de waarde nul oplevert;

29. „op nul gezet”: een instrument is zodanig bijgesteld dat het een nulrespons geeft op een nulkalibratiestandaard, zoals gezuiverd stikstof of gezuiverde lucht;

30. „testcyclus in statische toestand, niet voor wegverkeer, met variabel toerental” (hierna „NRSC met variabel toerental” genoemd): een testcyclus in statische toestand, niet voor wegverkeer, die geen NRSC met constant toerental is;

31. „testcyclus in statische toestand, niet voor wegverkeer, met constant toerental” (hierna „NRSC met constant toerental” genoemd): een van de volgende in bijlage IV bij Verordening (EU) 2016/1628 gedefinieerde testcycli in statische toestand, niet voor wegverkeer: D2, E2, G1, G2 of G3;

32. „updating-registratie”: de frequentie waarmee de analysator nieuwe, actuele waarden verstrekt;

33. „kalibratiegas”: een gezuiverd gasmengsel dat wordt gebruikt om gasanalysatoren te kalibreren;

34. „stoichiometrisch”: met betrekking tot de specifieke lucht-brandstofverhouding zo dat, als de brandstof volledig werd geoxideerd, er geen brandstof of zuurstof meer zou overblijven;

35. „opslagmedium”: een deeltjesfilter, monsterzak of gelijk welke andere opslagvoorziening die voor batchbemonstering wordt gebruikt;

36. „volledigestroomverdunning”: de methode waarbij de uitlaatgasstroom met verdunningslucht wordt gemengd voordat een fractie van de verdunde uitlaatgasstroom voor analyse wordt afgescheiden;

37. „tolerantie”: het interval waarin 95 % van een reeks geregistreerde waarden van een bepaalde grootheid moet liggen en waarbij de resterende 5 % van de geregistreerde waarden van het tolerantie-interval afwijken;

38. „servicemodus”: een speciale modus van een dualfuelmotor die wordt ingeschakeld om reparaties uit te voeren of om de niet voor de weg bestemde mobiele machine naar een veilige locatie te verplaatsen wanneer werking in dualfuelmodus niet mogelijk is.

Artikel 2

Voorschriften voor andere specifieke brandstoffen, brandstofmengsels of brandstofemulsies

De in artikel 25, lid 2, van Verordening (EU) 2016/1628 bedoelde referentiebrandstoffen en andere specifieke brandstoffen, brandstofmengsels of brandstofemulsies die door de fabrikant worden opgenomen in de aanvraag voor een EU-typegoedkeuring, moeten de technische eigenschappen hebben en beschreven zijn in het informatiedossier overeenkomstig bijlage I bij deze verordening.

Artikel 3

Regelingen met betrekking tot de conformiteit van de productie

Om overeenkomstig artikel 26, lid 1, van Verordening (EU) 2016/1628 te waarborgen dat de in productie zijnde motoren conform zijn met het goedgekeurde type, nemen de goedkeuringsinstanties de maatregelen en volgen zij de procedures die zijn vastgelegd in bijlage II bij deze verordening.

Artikel 4

Methode voor het aanpassen van de resultaten van emissielaboratoriumtests om rekening te houden met de verslechteringsfactoren

De resultaten van emissielaboratoriumtests worden overeenkomstig de in bijlage III bij deze verordening vastgestelde methode aangepast om rekening te houden met de verslechteringsfactoren, waaronder de factoren die verband houden met de meting van de deeltjesaantallen (PN) en met gasmotoren, zoals bedoeld in artikel 25, lid 3, onder d), en lid 4, onder d) en e), van Verordening (EU) 2016/1628.

Artikel 5

Voorschriften voor emissiebeheersingsstrategieën, NOx-beheersingsmaatregelen en deeltjesbeheersingsmaatregelen

De metingen en tests in verband met de in artikel 25, lid 3, onder f), i), van Verordening (EU) 2016/1628 bedoelde emissiebeheersingsstrategieën en in verband met de in artikel 25, lid 3, onder f), ii), van die verordening bedoelde NOx-beheersingsmaatregelen, de emissiebeheersingsmaatregelen voor verontreinigende deeltjes en de documentatie die nodig is voor het aantonen ervan, worden uitgevoerd overeenkomstig de technische voorschriften in bijlage IV bij deze verordening.

Artikel 6

Metingen en tests in verband met het gebied van de testcyclus in statische toestand, niet voor wegverkeer

De metingen en tests in verband met het in artikel 25, lid 3, onder f), iii), van Verordening (EU) 2016/1628 bedoelde gebied worden uitgevoerd overeenkomstig de nadere technische voorschriften in bijlage V bij deze verordening.

Artikel 7

Voorwaarden en methoden voor het uitvoeren van tests

De in artikel 25, lid 3, onder a) en b), van Verordening (EU) 2016/1628 bedoelde voorwaarden voor het uitvoeren van tests, de in artikel 24 van die verordening bedoelde methoden voor het bepalen van de instellingen betreffende de belasting en het toerental van de motor, de in artikel 25, lid 3, onder e), i), van die verordening bedoelde methoden voor het in aanmerking nemen van de emissies van cartergassen en de artikel 25, lid 3, onder e), ii), van die verordening bedoelde methoden voor het bepalen en in aanmerking nemen van continue en periodieke regeneratie bij uitlaatgasnabehandelingssystemen, moeten voldoen aan de voorschriften in de onderdelen 5 en 6 van bijlage VI bij deze verordening.

Artikel 8

Testprocedures

De in artikel 25, lid 3, onder a) en onder f), iv), van Verordening (EU) 2016/1628 bedoelde tests worden uitgevoerd overeenkomstig de procedures in onderdeel 7 van bijlage VI en in bijlage VIII bij deze verordening.

Artikel 9

Procedures voor emissiemeting en bemonstering

De in artikel 25, lid 3, onder b), van Verordening (EU) 2016/1628 bedoelde emissiemeting en bemonstering worden uitgevoerd overeenkomstig de procedures in onderdeel 8 van bijlage VI bij deze verordening en in aanhangsel 1 bij die bijlage.

Artikel 10

Apparatuur voor het uitvoeren van tests en voor emissiemeting en bemonstering

De in artikel 25, lid 3, onder a), van Verordening (EU) 2016/1628 bedoelde apparatuur voor het uitvoeren van tests en de in artikel 25, lid 3, onder b), van die verordening bedoelde apparatuur voor emissiemeting en bemonstering moeten aan de technische voorschriften voldoen en de technische eigenschappen hebben zoals vastgesteld in onderdeel 9 van bijlage VI bij deze verordening.

Artikel 11

Methode voor de evaluatie en berekening van gegevens

De in artikel 25, lid 3, onder c), van Verordening (EU) 2016/1628 bedoelde gegevens worden geëvalueerd en berekend overeenkomstig de methode in bijlage VII bij deze verordening.

Artikel 12

Technische eigenschappen van de referentiebrandstoffen

De in artikel 25, lid 2, van Verordening (EU) 2016/1628 bedoelde referentiebrandstoffen moeten de in bijlage IX bij deze verordening vastgestelde technische eigenschappen hebben.

Artikel 13

Nadere technische specificaties en voorwaarden voor het afzonderlijk van het uitlaatgasnabehandelingssysteem leveren van een motor

Wanneer een fabrikant overeenkomstig artikel 34, lid 3, van Verordening (EU) 2016/1628 een motor afzonderlijk van het uitlaatgasnabehandelingssysteem aan een fabrikant van oorspronkelijke uitrusting (original equipment manufacturer — OEM) in de Unie levert, moet die levering voldoen aan de nadere technische specificaties en voorwaarden in bijlage X bij deze verordening.

Artikel 14

Nadere technische specificaties en voorwaarden voor het tijdelijk in de handel brengen met het oog op praktijktests

Overeenkomstig artikel 34, lid 4, van Verordening (EU) 2016/1628 wordt toegestaan dat motoren waarvoor geen EU-typegoedkeuring overeenkomstig die verordening is verleend, voor praktijktests tijdelijk in de handel worden gebracht indien zij voldoen aan de nadere technische specificaties en voorwaarden in bijlage XI bij deze verordening.

Artikel 15

Nadere technische specificaties en voorwaarden voor motoren voor speciale doeleinden

Overeenkomstig artikel 34, leden 5 en 6, van Verordening (EU) 2016/1628 wordt voor motoren voor speciale doeleinden EU-typegoedkeuring verleend en mogen deze motoren in de handel worden gebracht indien zij voldoen aan de nadere technische specificaties en voorwaarden in bijlage XII bij deze verordening.

Artikel 16

Erkenning van gelijkwaardige typegoedkeuringen voor motoren

De in artikel 42, lid 4, onder a), van Verordening (EU) 2016/1628 bedoelde VN/ECE-reglementen of wijzigingen daarop en de in artikel 42, lid 4, onder b), van die verordening bedoelde handelingen van de Unie zijn vastgelegd in bijlage XIII bij deze verordening.

Artikel 17

Nadere bepaling van de relevante informatie en instructies voor OEM's

De details van de in artikel 43, leden 2, 3 en 4, van Verordening (EU) 2016/1628 bedoelde informatie en instructies voor OEM's zijn opgenomen in bijlage XIV bij deze verordening.

Artikel 18

Nadere bepaling van de relevante informatie en instructies voor eindgebruikers

De details van de in artikel 43, leden 3 en 4, van Verordening (EU) 2016/1628 bedoelde informatie en instructies voor eindgebruikers zijn opgenomen in bijlage XV bij deze verordening.

Artikel 19

Prestatienormen en evaluatie van technische diensten

1. De technische diensten moeten voldoen aan de prestatienormen in bijlage XVI.

2. De goedkeuringsinstanties beoordelen de technische diensten overeenkomstig de procedure in bijlage XVI bij deze verordening.

Artikel 20

Karakteristieken van de testcycli in statische toestand en transiënte testcycli

De in artikel 24 van Verordening (EU) 2016/1628 bedoelde testcycli in statische toestand en transiënte testcycli moeten voldoen aan de karakteristieken in bijlage XVII bij deze verordening.

Artikel 21

Inwerkingtreding en toepassing

Deze verordening treedt in werking op de twintigste dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie.

Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat. Gedaan te Brussel, 19 december 2016. Voor de Commissie De voorzitter Jean-Claude JUNCKER

(1) PB L 252 van 16.9.2016, blz. 53.

(2) Besluit van de Raad van 27 november 1997 inzake de toetreding van de Europese Gemeenschap tot de overeenkomst van de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties betreffende het aannemen van eenvormige technische eisen voor wielvoertuigen, uitrustingsstukken en onderdelen die kunnen worden aangebracht en/of gebruikt op wielvoertuigen en de voorwaarden voor wederzijdse erkenning van goedkeuringen verleend op basis van deze eisen („Herziene overeenkomst van 1958”) (PB L 346 van 17.12.1997, blz. 78).

(3) http://www.unece.org/trans/main/wp29/wp29wgs/wp29gen/wp29glob_registry.html

(4) PB L 88 van 22.3.2014, blz. 1.

BIJLAGEN Nummer bijlage Titel bijlage Bladzijde I Voorschriften voor andere specifieke brandstoffen, brandstofmengsels of brandstofemulsies II Regelingen met betrekking tot de conformiteit van de productie III Methode voor het aanpassen van de resultaten van emissielaboratoriumtests om rekening te houden met de verslechteringsfactoren IV Voorschriften voor emissiebeheersingsstrategieën, NOx-beheersingsmaatregelen en deeltjesbeheersingsmaatregelen V Metingen en tests in verband met het gebied van de testcyclus in statische toestand, niet voor wegverkeer VI Voorwaarden, methoden, procedures en apparatuur voor het uitvoeren van tests en voor emissiemeting en bemonstering VII Methode voor de evaluatie en berekening van gegevens VIII Prestatievoorschriften en testprocedures voor dualfuelmotoren IX Technische eigenschappen van de referentiebrandstoffen X Nadere technische specificaties en voorwaarden voor het afzonderlijk van het uitlaatgasnabehandelingssysteem leveren van een motor XI Nadere technische specificaties en voorwaarden voor het tijdelijk in de handel brengen met het oog op praktijktests XII Nadere technische specificaties en voorwaarden voor motoren voor speciale doeleinden XIII Erkenning van gelijkwaardige typegoedkeuringen voor motoren XIV Nadere bepaling van de relevante informatie en instructies voor OEM's XV Nadere bepaling van de relevante informatie en instructies voor eindgebruikers XVI Prestatienormen en evaluatie van technische diensten XVII Karakteristieken van de testcycli in statische toestand en transiënte testcycli

BIJLAGE I Voorschriften voor andere specifieke brandstoffen, brandstofmengsels of brandstofemulsies 1. Voorschriften voor motoren die op vloeibare brandstoffen lopen 1.1. Bij aanvraag van EU-typegoedkeuring hebben fabrikanten de keuze uit een van de volgende opties voor het brandstofbereik van de motor: a) een motor met een standaardbrandstofbereik, overeenkomstig de voorschriften in punt 1.2, of b) een brandstofspecifieke motor, overeenkomstig de voorschriften in punt 1.3. 1.2. Voorschriften voor motoren met een standaardbrandstofbereik (diesel, benzine) Een motor met een standaardbrandstofbereik moet voldoen aan de voorschriften in de punten 1.2.1 tot en met 1.2.4. 1.2.1. De basismotor moet aan de toepasselijke grenswaarden in bijlage II bij Verordening (EU) 2016/1628 en de voorschriften in deze verordening voldoen indien hij op de in de onderdelen 1.1 of 1.2 van bijlage IX gespecificeerde referentiebrandstoffen loopt. 1.2.2. Indien er voor gasolie voor niet voor de weg bestemde machines geen norm van het Europees Comité voor Normalisatie („CEN-norm”) of tabel van brandstofeigenschappen in Richtlijn 98/70/EG van het Europees Parlement en de Raad (1) is, vertegenwoordigt de referentiebrandstof diesel (gasolie voor niet voor de weg bestemde machines) in bijlage IX de in de markt verkrijgbare gasolie voor niet voor de weg bestemde machines met een zwavelgehalte van maximaal 10 mg/kg, een cetaangetal van minimaal 45 en een gehalte aan vetzuurmethylesters (FAME) van maximaal 7,0 % v/v. De fabrikant stelt overeenkomstig bijlage XV een verklaring voor eindgebruikers op dat voor de werking van de motor op gasolie voor niet voor de weg bestemde machines uitsluitend brandstoffen met een zwavelgehalte van maximaal 10 mg/kg (20 mg/kg op het laatste punt van distributie), een cetaangetal van minimaal 45 en een FAME-gehalte van maximaal 7,0 % v/v mogen worden gebruikt, tenzij uit hoofde van de punten 1.2.2.1, 1.2.3 en 1.2.4 het gebruik van andere brandstoffen is toegestaan. De fabrikant kan desgewenst andere parameters (bijvoorbeeld voor smerende eigenschappen) specificeren. 1.2.2.1. Tenzij de motorfabrikant bovendien aan het voorschrift in punt 1.2.3 voldoet, mag hij op het moment van EU-typegoedkeuring niet aangeven dat een motortype of motorfamilie in de Unie mag lopen op andere in de handel verkrijgbare brandstoffen dan die welke aan de voorschriften in dit punt voldoen: a) voor benzine: Richtlijn 98/70/EG of CEN-norm EN 228:2012. Smeerolie mag worden toegevoegd volgens de specificaties van de fabrikant; b) voor diesel (met uitzondering van gasolie voor niet voor de weg bestemde machines): Richtlijn 98/70/EG van het Europees Parlement en de Raad of CEN-norm EN 590:2013; c) voor diesel (gasolie voor niet voor de weg bestemde machines): Richtlijn 98/70/EG en tevens een cetaangetal van minimaal 45 en een FAME-gehalte van maximaal 7,0 % v/v. 1.2.3. Indien de fabrikant toestaat dat motoren ook op andere dan de in punt 1.2.2 vermelde in de handel verkrijgbare brandstoffen lopen, bijvoorbeeld op B100 (EN 14214:2012+A1:2014), B20 of B30 (EN16709:2015), dan wel op specifieke brandstoffen, brandstofmengsels of brandstofemulsies, voldoet hij niet alleen aan de voorschriften van punt 1.2.2.1, maar treft hij bovendien alle volgende maatregelen: a) hij specificeert in het in Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 van de Commissie (2) betreffende administratieve voorschriften beschreven inlichtingenformulier de in de handel verkrijgbare brandstoffen, brandstofmengsels of brandstofemulsies waarop de motorfamilie kan lopen; b) hij toont aan dat de basismotor aan de voorschriften van deze verordening voor de aangegeven brandstoffen, brandstofmengsels of brandstofemulsies kan voldoen; c) hij staat ervoor in dat voor de aangegeven brandstoffen, brandstofmengsels of brandstofemulsies, met inbegrip van mengsels van de aangegeven brandstoffen, brandstofmengsels of brandstofemulsies, en voor de in punt 1.2.2.1 bedoelde in de handel verkrijgbare brandstof, wordt voldaan aan de voorschriften voor monitoring tijdens het gebruik in Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/655 van de Commissie (3) betreffende de monitoring van in gebruik zijnde motoren. 1.2.4. Voor SI-motoren moet het brandstof/oliemengsel de door de fabrikant aanbevolen verhouding hebben. Het percentage olie in het brandstof/smeermiddelmengsel wordt vastgelegd in het in Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 betreffende administratieve voorschriften beschreven inlichtingenformulier. 1.3. Voorschriften voor een brandstofspecifieke motor (ED 95 of E 85) Een brandstofspecifieke motor (ED 95 of E 85) moet voldoen aan de voorschriften in de punten 1.3.1 en 1.3.2. 1.3.1. In het geval van ED 95 moet de basismotor aan de toepasselijke grenswaarden in bijlage II bij Verordening (EU) 2016/1628 en de voorschriften in deze verordening voldoen indien hij op de in bijlage IX, punt 1.2, gespecificeerde referentiebrandstof loopt. 1.3.2. In het geval van E 85 moet de basismotor aan de toepasselijke grenswaarden in bijlage II bij Verordening (EU) 2016/1628 en de voorschriften in deze verordening voldoen indien hij op de in bijlage IX, punt 2.2, gespecificeerde referentiebrandstof loopt. 2. Voorschriften voor motoren op aardgas/biomethaan (NG) of vloeibaar petroleumgas (lpg), met inbegrip van dualfuelmotoren 2.1. Bij aanvraag van EU-typegoedkeuring hebben fabrikanten de keuze uit een van de volgende opties voor het brandstofbereik van de motor: a) een motor met een universeel brandstofbereik, overeenkomstig de voorschriften in punt 2.3; b) een motor met een beperkt brandstofbereik, overeenkomstig de voorschriften in punt 2.4; c) een brandstofspecifieke motor, overeenkomstig de voorschriften in punt 2.5. 2.2. Aanhangsel 1 bevat tabellen met een samenvatting van de voorschriften voor de EU-typegoedkeuring van aardgas-/biomethaanmotoren, lpg-motoren en dualfuelmotoren. 2.3. Voorschriften voor motoren met een universeel brandstofbereik 2.3.1. Bij motoren op aardgas/biomethaan, met inbegrip van dualfuelmotoren, toont de fabrikant aan dat de basismotoren zich aan alle in de handel voorkomende aardgas/biomethaansamenstellingen kunnen aanpassen. Dit wordt aangetoond overeenkomstig dit onderdeel 2, en in het geval van dualfuelmotoren tevens overeenkomstig de aanvullende bepalingen voor de brandstofaanpassingsprocedure in punt 6.4 van bijlage VIII. 2.3.1.1. Bij motoren op gecomprimeerd aardgas/biomethaan (CNG) zijn er over het algemeen twee typen brandstof: brandstof met een hoge verbrandingswaarde (H-gas) en brandstof met een lage verbrandingswaarde (L-gas), maar met aanzienlijke variaties binnen beide groepen; zij vertonen sterke verschillen qua energie-inhoud (uitgedrukt door de wobbe-index) en λ-verschuivingsfactor (Sλ). Aardgas met een λ-verschuivingsfactor tussen 0,89 en 1,08 (0,89 ≤ Sλ ≤ 1,08) wordt geacht tot groep H te behoren, terwijl aardgas met een λ-verschuivingsfactor tussen 1,08 en 1,19 (1,08 ≤ Sλ ≤ 1,19) wordt geacht tot groep L te behoren. In de samenstelling van de referentiebrandstoffen is rekening gehouden met de extreme variaties van Sλ. De basismotor moet voldoen aan de voorschriften van deze verordening voor de referentiebrandstoffen GR (brandstof 1) en G25 (brandstof 2), zoals gespecificeerd in bijlage IX, of voor gelijkwaardige brandstoffen die een mengsel zijn van leidinggas en andere gassen, zoals gespecificeerd in aanhangsel 1 van bijlage IX, zonder dat het brandstoftoevoersysteem van de motor tussen de twee tests handmatig wordt bijgesteld (de aanpassing moet automatisch zijn). Nadat de brandstof is gewijzigd, mag de motor zich één keer aanpassen. Deze aanpassing bestaat uit de uitvoering van de voorconditionering voor de volgende emissietest overeenkomstig de desbetreffende testcyclus. In het geval van motoren die volgens de testcyclus in statische toestand, niet voor wegverkeer (hierna „NRSC” genoemd) worden getest mag, indien de voorconditioneringscyclus ontoereikend is om de brandstoftoevoer zich automatisch te laten aanpassen, voorafgaand aan de voorconditionering van de motor een door de fabrikant gespecificeerde alternatieve aanpassing worden uitgevoerd. 2.3.1.1.1. De fabrikant mag de motor met een derde brandstof (brandstof 3) testen als de λ-verschuivingsfactor (Sλ) tussen 0,89 (de ondergrens van GR) en 1,19 (de bovengrens van G25) ligt, bijvoorbeeld wanneer brandstof 3 een in de handel verkrijgbare brandstof is. De resultaten van deze test mogen worden gebruikt als basis voor de beoordeling van de conformiteit van de productie. 2.3.1.2. Bij motoren op vloeibaar aardgas/vloeibaar biomethaan (lng) moet de basismotor voldoen aan de voorschriften van deze verordening voor de referentiebrandstoffen GR (brandstof 1) en G20 (brandstof 2), zoals gespecificeerd in bijlage IX, of voor gelijkwaardige brandstoffen die een mengsel zijn van leidinggas en andere gassen, zoals gespecificeerd in aanhangsel 1 van bijlage IX, zonder dat het brandstoftoevoersysteem van de motor tussen de twee tests handmatig wordt bijgesteld (de aanpassing moet automatisch zijn). Nadat de brandstof is gewijzigd, mag de motor zich één keer aanpassen. Deze aanpassing bestaat uit de uitvoering van de voorconditionering voor de volgende emissietest overeenkomstig de desbetreffende testcyclus. In het geval van motoren die volgens de NRSC worden getest mag, indien de voorconditioneringscyclus ontoereikend is om de brandstoftoevoer zich automatisch te laten aanpassen, voorafgaand aan de voorconditionering van de motor een door de fabrikant gespecificeerde alternatieve aanpassing worden uitgevoerd. 2.3.2. Bij motoren op gecomprimeerd aardgas/biomethaan (CNG) die zichzelf aanpassen aan H-gassen enerzijds en L-gassen anderzijds, waarbij met een schakelaar van groep H op groep L kan worden overgeschakeld, wordt de basismotor in elke stand van de schakelaar getest met de relevante referentiebrandstof zoals aangegeven in bijlage IX voor elke groep. De brandstoffen zijn GR (brandstof 1) en G23 (brandstof 3) voor gasgroep H en G25 (brandstof 2) en G23 (brandstof 3) voor gasgroep L, of de gelijkwaardige brandstoffen die een mengsel zijn van leidinggas en andere gassen, zoals gespecificeerd in aanhangsel 1 van bijlage IX. De basismotor moet in beide standen van de schakelaar voldoen aan de voorschriften van deze verordening, zonder dat de brandstoftoevoer tussen de twee tests in elke stand van de schakelaar wordt bijgesteld. Nadat de brandstof is gewijzigd, mag de motor zich één keer aanpassen. Deze aanpassing bestaat uit de uitvoering van de voorconditionering voor de volgende emissietest overeenkomstig de desbetreffende testcyclus. In het geval van motoren die volgens de NRSC worden getest mag, indien de voorconditioneringscyclus ontoereikend is om de brandstoftoevoer zich automatisch te laten aanpassen, voorafgaand aan de voorconditionering van de motor een door de fabrikant gespecificeerde alternatieve aanpassing worden uitgevoerd. 2.3.2.1. De fabrikant mag de motor in plaats van met G23 met een andere derde brandstof (brandstof 3) testen als de λ-verschuivingsfactor (Sλ) tussen 0,89 (de ondergrens van GR) en 1,19 (de bovengrens van G25) ligt, bijvoorbeeld wanneer brandstof 3 een in de handel verkrijgbare brandstof is. De resultaten van deze test mogen worden gebruikt als basis voor de beoordeling van de conformiteit van de productie. 2.3.3. Bij motoren op aardgas/biomethaan wordt de verhouding van de emissieresultaten „r” voor elke verontreinigende stof als volgt bepaald: of en 2.3.4. Bij motoren op lpg toont de fabrikant aan dat de basismotor zich aan alle in de handel voorkomende brandstofsamenstellingen kan aanpassen. Bij motoren op lpg zijn er variaties in de samenstelling C3/C4. In de referentiebrandstoffen is rekening gehouden met die variaties. De basismotor moet voldoen aan de emissievoorschriften voor de referentiebrandstoffen A en B, zoals gespecificeerd in bijlage IX, zonder dat de brandstoftoevoer tussen de twee tests wordt bijgesteld. Nadat de brandstof is gewijzigd, mag de motor zich één keer aanpassen. Deze aanpassing bestaat uit de uitvoering van de voorconditionering voor de volgende emissietest overeenkomstig de desbetreffende testcyclus. In het geval van motoren die volgens de NRSC worden getest mag, indien de voorconditioneringscyclus ontoereikend is om de brandstoftoevoer zich automatisch te laten aanpassen, voorafgaand aan de voorconditionering van de motor een door de fabrikant gespecificeerde alternatieve aanpassing worden uitgevoerd. 2.3.4.1. De verhouding van de emissieresultaten „r” wordt voor elke verontreinigende stof als volgt bepaald: 2.4. Voorschriften voor motoren met een beperkt brandstofbereik Een motor met een beperkt brandstofbereik moet voldoen aan de voorschriften in de punten 2.4.1 tot en met 2.4.3. 2.4.1. Bij motoren op CNG die ontworpen zijn voor aardgas van groep H of L: 2.4.1.1. wordt de basismotor getest met de desbetreffende referentiebrandstof voor de betrokken gasgroep, zoals gespecificeerd in bijlage IX. De brandstoffen zijn GR (brandstof 1) en G23 (brandstof 3) voor gasgroep H en G25 (brandstof 2) en G23 (brandstof 3) voor gasgroep L, of de gelijkwaardige brandstoffen die een mengsel zijn van leidinggas en andere gassen, zoals gespecificeerd in aanhangsel 1 van bijlage IX. De basismotor moet voldoen aan de voorschriften van deze verordening, zonder dat de brandstoftoevoer tussen de twee tests wordt bijgesteld. Nadat de brandstof is gewijzigd, mag de motor zich één keer aanpassen. Deze aanpassing bestaat uit de uitvoering van de voorconditionering voor de volgende emissietest overeenkomstig de desbetreffende testcyclus. In het geval van motoren die volgens de NRSC worden getest mag, indien de voorconditioneringscyclus ontoereikend is om de brandstoftoevoer zich automatisch te laten aanpassen, voorafgaand aan de voorconditionering van de motor een door de fabrikant gespecificeerde alternatieve aanpassing worden uitgevoerd; 2.4.1.2. mag de fabrikant de motor in plaats van met G23 met een andere derde brandstof (brandstof 3) testen als de λ-verschuivingsfactor (Sλ) tussen 0,89 (de ondergrens van GR) en 1,19 (de bovengrens van G25) ligt, bijvoorbeeld wanneer brandstof 3 een in de handel verkrijgbare brandstof is. De resultaten van deze test mogen worden gebruikt als basis voor de beoordeling van de conformiteit van de productie; 2.4.1.3. wordt de verhouding van de emissieresultaten „r” voor elke verontreinigende stof als volgt bepaald: of en 2.4.1.4. is de motor bij aflevering aan de klant voorzien van een label zoals beschreven in bijlage III bij Verordening (EU) 2016/1628 waarop staat vermeld voor welke gasgroep aan de motor EU-typegoedkeuring is verleend. 2.4.2. Bij motoren op aardgas of lpg die ontworpen zijn voor brandstof van één bepaalde samenstelling: 2.4.2.1. moet de basismotor in het geval van CNG voldoen aan de emissievoorschriften voor de referentiebrandstoffen GR en G25 of voor gelijkwaardige brandstoffen die een mengsel zijn van leidinggas en andere gassen, zoals gespecificeerd in aanhangsel 1 van bijlage IX, in het geval van lng aan de emissievoorschriften voor de referentiebrandstoffen GR en G20 of voor gelijkwaardige brandstoffen die een mengsel zijn van leidinggas en andere gassen, zoals gespecificeerd in aanhangsel 2 van bijlage VI, en in het geval van lpg aan de emissievoorschriften voor de referentiebrandstoffen A en B, zoals gespecificeerd in bijlage IX. Tussen de tests mag het brandstoftoevoersysteem worden bijgesteld. Deze bijstelling bestaat uit herkalibratie van het brandstoftoevoergegevensbestand zonder wijziging van de basisbeheersingsstrategie of de basisopzet van het gegevensbestand. Zo nodig mogen delen die rechtstreeks verband houden met de brandstofstroom (zoals inspuitkoppen) worden vervangen. 2.4.2.2. Bij motoren op CNG mag de fabrikant de motor testen met de referentiebrandstoffen GR en G23 of met de referentiebrandstoffen G25 en G23, of met gelijkwaardige brandstoffen die een mengsel zijn van leidinggas en andere gassen, zoals gespecificeerd in aanhangsel 1 van bijlage IX; in dat geval is de EU-typegoedkeuring alleen geldig voor gasgroep H, respectievelijk gasgroep L. 2.4.2.3. Bij aflevering aan de klant is de motor voorzien van een label zoals beschreven in bijlage III bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 betreffende administratieve voorschriften, waarop staat vermeld voor welk brandstofbereik de motor is gekalibreerd. 2.5. Voorschriften voor brandstofspecifieke motoren op vloeibaar aardgas/vloeibaar biomethaan (lng) Een brandstofspecifieke motor op vloeibaar aardgas/vloeibaar biomethaan moet voldoen aan de voorschriften in de punten 2.5.1 tot en met 2.5.2. 2.5.1. Brandstofspecifieke motoren op vloeibaar aardgas/vloeibaar biomethaan (lng) 2.5.1.1. De motor wordt gekalibreerd voor een specifieke lng-samenstelling, wat een λ-verschuivingsfactor oplevert die niet meer dan 3 % verschilt van de λ-verschuivingsfactor van de in bijlage IX gespecificeerde brandstof G20, en waarvan het ethaangehalte niet meer dan 1,5 % bedraagt. 2.5.1.2. Indien niet aan de voorschriften in punt 2.5.1.1 wordt voldaan, dient de fabrikant een aanvraag voor een motor met een universeel brandstofbereik in overeenkomstig de specificaties van punt 2.1.3.2. 2.5.2. Brandstofspecifieke motoren op vloeibaar aardgas (lng) 2.5.2.1. Bij een dualfuelmotorfamilie worden de motoren voor een specifieke lng-samenstelling gekalibreerd, wat een λ-verschuivingsfactor oplevert die niet meer dan 3 % verschilt van de λ-verschuivingsfactor van de in bijlage IX gespecificeerde brandstof G20, en waarvan het ethaangehalte niet meer dan 1,5 % bedraagt, wordt de basismotor alleen getest met het referentiegas G20 of met de gelijkwaardige brandstof die een mengsel is van leidinggas en andere gassen, zoals gespecificeerd in aanhangsel 1 van bijlage IX. 2.6. EU-typegoedkeuring van een lid van een motorfamilie 2.6.1. Behalve in het in punt 2.6.2 genoemde geval wordt de EU-typegoedkeuring van een basismotor zonder verdere tests uitgebreid tot alle motoren van een familie voor alle brandstofsamenstellingen binnen het bereik waarvoor EU-typegoedkeuring aan de basismotor is verleend (in het geval van de in punt 2.5 beschreven motoren) of voor hetzelfde brandstofbereik (in het geval van de in punt 2.3 of 2.4 beschreven motoren) waarvoor EU-typegoedkeuring aan de basismotor is verleend. 2.6.2. Indien de technische dienst constateert dat de ingediende aanvraag wat de geselecteerde basismotor betreft niet volledig representatief is voor de in bijlage IX bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 betreffende administratieve voorschriften gedefinieerde motorfamilie, kan hij een andere en zo nodig een extra referentietestmotor selecteren en testen. 2.7. Aanvullende voorschriften voor dualfuelmotoren Om EU-typegoedkeuring te verkrijgen voor een dualfuelmotortype of een dualfuelmotorfamilie moet de fabrikant: a) de tests overeenkomstig tabel 1.3 van aanhangsel 1 uitvoeren; b) naast de voorschriften in onderdeel 2 aantonen dat de dualfuelmotoren aan de tests zijn onderworpen en voldoen aan de voorschriften in bijlage VIII. (1) Richtlijn 98/70/EG van het Europees Parlement en de Raad van 13 oktober 1998 betreffende de kwaliteit van benzine en van dieselbrandstof en tot wijziging van Richtlijn 93/12/EEG van de Raad (PB L 350 van 28.12.1998, blz. 58). (2) Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 van de Commissie van 19 december 2016 tot vaststelling van de administratieve voorschriften met betrekking tot emissiegrenswaarden en typegoedkeuring voor interne verbrandingsmotoren voor niet voor de weg bestemde mobiele machines overeenkomstig Verordening (EU) 2016/1628 van het Europees Parlement en de Raad (zie bladzijde 364 van dit Publicatieblad). (3) Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/655 van de Commissie van 19 december 2016 tot aanvulling van Verordening (EU) 2016/1628 van het Europees Parlement en de Raad wat betreft de monitoring van de uitstoot van verontreinigende gassen door in gebruik zijnde interne verbrandingsmotoren die gemonteerd zijn in niet voor de weg bestemde mobiele machines (zie bladzijde 334 van dit Publicatieblad). Aanhangsel 1 Samenvatting van het goedkeuringsproces voor aardgas- en lpg-motoren, met inbegrip van dualfuelmotoren De tabellen 1.1 tot en met 1.3 tonen een samenvatting van het goedkeuringsproces voor aardgas- en lpg-motoren, alsook het minimumaantal tests dat vereist is voor de goedkeuring van dualfuelmotoren. Tabel 1.1 EU-typegoedkeuring van aardgasmotoren Punt 2.3: Voorschriften voor motoren met een universeel brandstofbereik Aantal testreeksen Berekening van r Punt 2.4: Voorschriften voor motoren met een beperkt brandstofbereik Aantal testreeksen Berekening van r Zie punt 2.3.1. Aardgasmotor die zich aan alle brandstofsamenstellingen kan aanpassen GR (1) en G25 (2) Op verzoek van de fabrikant mag de motor met een extra in de handel verkrijgbare brandstof (3) worden getest als Sl = 0,89 — 1,19 2 (max. 3) en, als de motor met een extra brandstof wordt getest: en Zie punt 2.3.2. Aardgasmotor die zichzelf aanpast met behulp van een schakelaar GR (1) en G23 (3) voor H en G25 (2) en G23 (3) voor L Op verzoek van de fabrikant mag de motor met een in de handel verkrijgbare brandstof (3) i.p.v. met G23 worden getest als Sl = 0,89 — 1,19 2 voor de groep H en 2 voor de groep L in de respectieve stand van de schakelaar en Zie punt 2.4.1. Aardgasmotor die ontworpen is voor gas van groep H of groep L GR (1) en G23 (3) voor H of G25 (2) en G23 (3) voor L Op verzoek van de fabrikant mag de motor met een in de handel verkrijgbare brandstof (3) i.p.v. met G23 worden getest als Sl = 0,89 — 1,19 2 voor groep H of 2 voor de groep L 2 voor groep H of voor groep L Zie punt 2.4.2. Aardgasmotor die ontworpen is voor brandstof van één bepaalde samenstelling GR (1) en G25 (2) Bijstelling tussen de tests toegestaan. Op verzoek van de fabrikant mag de motor worden getest met: GR (1) en G23 (3) voor H of G25 (2) en G23 (3) voor L 2 2 voor groep H of 2 voor de groep L

Tabel 1.2 EU-typegoedkeuring van lpg-motoren Punt 2.3: Voorschriften voor motoren met een universeel brandstofbereik Aantal testreeksen Berekening van r Punt 2.4: Voorschriften voor motoren met een beperkt brandstofbereik Aantal testreeksen Berekening van r Zie punt 2.3.4. Lpg-motor die zich aan alle brandstofsamenstellingen kan aanpassen Brandstof A en brandstof B 2 Zie punt 2.4.2. Lpg-motor die ontworpen is voor brandstof van één bepaalde samenstelling Brandstof A en brandstof B, bijstelling tussen de tests toegestaan 2

Tabel 1.3 Minimumaantal tests dat vereist is voor de EU-typegoedkeuring van dualfuelmotoren Dualfueltype Vloeibarebrandstofmodus Dualfuelmodus CNG Lng Lng20 Lpg 1A Universeel of beperkt (2 tests) Universeel (2 tests) Brandstofspecifiek (1 test) Universeel of beperkt (2 tests) 1B Universeel (1 test) Universeel of beperkt (2 tests) Universeel (2 tests) Brandstofspecifiek (1 test) Universeel of beperkt (2 tests) 2A Universeel of beperkt (2 tests) Universeel (2 tests) Brandstofspecifiek (1 test) Universeel of beperkt (2 tests) 2B Universeel (1 test) Universeel of beperkt (2 tests) Universeel (2 tests) Brandstofspecifiek (1 test) Universeel of beperkt (2 tests) 3B Universeel (1 test) Universeel of beperkt (2 tests) Universeel (2 tests) Brandstofspecifiek (1 test) Universeel of beperkt (2 tests)

BIJLAGE II Regelingen met betrekking tot de conformiteit van de productie 1. Definities In deze bijlage wordt verstaan onder: 1.1. „kwaliteitsbeheersysteem”: een reeks onderling verband houdende of op elkaar inwerkende elementen met behulp waarvan organisaties de uitvoering van het kwaliteitsbeleid en de verwezenlijking van de kwaliteitsdoelstellingen regelen en controleren; 1.2. „controle”: een proces voor het verzamelen van bewijsmateriaal aan de hand waarvan wordt beoordeeld hoe goed de controlecriteria worden toegepast; de controle moet objectief, onpartijdig en onafhankelijk zijn en het controleproces moet systematisch zijn en gedocumenteerd worden; 1.3. „corrigerende maatregelen”: een probleemoplossend proces waarbij opeenvolgende stappen worden ondernomen om de oorzaken van niet-conformiteit of een ongewenste situatie weg te nemen, die bedoeld zijn om herhaling te voorkomen. 2. Doel 2.1. De regelingen voor de conformiteit van de productie zijn bedoeld om te waarborgen dat elke motor in overeenstemming is met de specificatie, de prestaties en de markeringsvoorschriften van het goedgekeurde motortype of de goedgekeurde motorfamilie. 2.2. De procedures omvatten, onlosmakelijk, de beoordeling van de kwaliteitsbeheersystemen, die de „eerste beoordeling” genoemd wordt en beschreven is in onderdeel 3, en de verificatie en productiegerelateerde controles, die „regelingen voor productconformiteit” worden genoemd en beschreven zijn in onderdeel 4. 3. Eerste beoordeling 3.1. Voordat EU-typegoedkeuring wordt verleend, gaat de goedkeuringsinstantie na of de fabrikant afdoende regelingen en procedures heeft ingesteld om een doeltreffende controle op de conformiteit van de geproduceerde motoren met het goedgekeurde motortype of de goedgekeurde motorfamilie te waarborgen. 3.2. Op de eerste beoordeling zijn de in de norm EN ISO 19011:2011 beschreven richtsnoeren voor het uitvoeren van controles van kwaliteits- en/of milieubeheersystemen van toepassing. 3.3. De goedkeuringsinstantie moet tevreden zijn over de eerste beoordeling en de regelingen voor productconformiteit van onderdeel 4, waarbij zo nodig rekening wordt gehouden met een van de in de punten 3.3.1 tot en met 3.3.3 beschreven regelingen of, naargelang van het geval, een complete of incomplete combinatie daarvan. 3.3.1. De eerste beoordeling en/of verificatie van de regelingen voor productconformiteit wordt of worden uitgevoerd door de goedkeuringsinstantie die de goedkeuring verleent of door een aangewezen orgaan dat namens de goedkeuringsinstantie optreedt. 3.3.1.1. Bij het bepalen van de omvang van de te verrichten eerste beoordeling kan de goedkeuringsinstantie rekening houden met beschikbare informatie over de certificering van de fabrikant die niet krachtens punt 3.3.3 is aanvaard. 3.3.2. De eerste beoordeling en de verificatie van de regelingen voor productconformiteit mogen ook worden uitgevoerd door de goedkeuringsinstantie van een andere lidstaat of door het orgaan dat daartoe door de goedkeuringsinstantie is aangewezen. 3.3.2.1. In dat geval stelt de goedkeuringsinstantie van de andere lidstaat een verklaring van naleving op waarin de door haar beoordeelde gebieden en productiefaciliteiten zijn vermeld die van belang worden geacht voor de motoren waarvoor EU-typegoedkeuring moet worden verleend. 3.3.2.2. Na ontvangst van een aanvraag voor een verklaring van naleving van de goedkeuringsinstantie van een lidstaat die de EU-typegoedkeuring verleent, stuurt de goedkeuringsinstantie van de andere lidstaat onmiddellijk de verklaring van naleving of deelt zij mee dat zij geen verklaring kan afgeven. 3.3.2.3. De verklaring van naleving omvat ten minste het volgende: 3.3.2.3.1. groep of onderneming (bv. XYZ manufacturing); 3.3.2.3.2. specifieke organisatie (bv. Europese divisie); 3.3.2.3.3. fabrieken/vestigingsplaatsen (bv. motorenfabriek 1 (Verenigd Koninkrijk) — voertuigfabriek 2 (Duitsland)); 3.3.2.3.4. betrokken motortypen/motorfamilies; 3.3.2.3.5. beoordeelde afdelingen (bv. motorassemblage, motorbeproeving, fabricage nabehandelingssysteem); 3.3.2.3.6. onderzochte documenten (bv. kwaliteitshandboek en -procedures van het bedrijf en de locatie); 3.3.2.3.7. datum beoordeling (bv. controle uitgevoerd van 18 t/m 30.5.2013); 3.3.2.3.8. gepland monitoringbezoek (bv. oktober 2014). 3.3.3. De goedkeuringsinstantie aanvaardt ook een passende certificering van de fabrikant volgens de geharmoniseerde norm EN ISO 9001:2008 of een gelijkwaardige geharmoniseerde norm als bewijs dat aan de voorschriften voor de eerste beoordeling van punt 3.3 is voldaan. De fabrikant verschaft details over de certificering en verbindt zich ertoe de goedkeuringsinstantie op de hoogte te brengen wanneer de geldigheid of de reikwijdte ervan wordt gewijzigd. 4. Regelingen voor productconformiteit 4.1. Elke motor waarvoor EU-typegoedkeuring krachtens Verordening (EU) 2016/1628, deze gedelegeerde verordening, Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/655 en Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 is verleend, moet zo worden vervaardigd dat hij conform is met het goedgekeurde motortype of de goedgekeurde motorfamilie door te voldoen aan deze bijlage, Verordening (EU) 2016/1628 en de bovengenoemde gedelegeerde en uitvoeringsverordeningen. 4.2. Alvorens een EU-typegoedkeuring krachtens Verordening (EU) 2016/1628 en de uit hoofde van die verordening vastgestelde gedelegeerde en uitvoeringshandelingen te verlenen, verifieert de goedkeuringsinstantie of er behoorlijke regelingen en gedocumenteerde controleplannen zijn, die voor elke goedkeuring in overleg met de fabrikant moeten worden opgesteld, om op gezette tijden de tests of bijbehorende controles uit te voeren die nodig zijn om na te gaan of er nog steeds conformiteit is met het goedgekeurde motortype of de goedgekeurde motorfamilie, waartoe in voorkomend geval ook de in Verordening (EU) 2016/1628 en de uit hoofde van die verordening vastgestelde gedelegeerde en uitvoeringshandelingen gespecificeerde tests behoren. 4.3. De houder van de EU-typegoedkeuring moet: 4.3.1. ervoor zorgen dat er procedures voor een doeltreffende controle van de conformiteit van motoren met het goedgekeurde motortype of de goedgekeurde motorfamilie zijn en dat deze worden toegepast; 4.3.2. toegang hebben tot de testapparatuur of andere geschikte apparatuur die nodig is om de conformiteit met elk goedgekeurd motortype of elke goedgekeurde motorfamilie te verifiëren; 4.3.3. ervoor zorgen dat gegevens over de resultaten van tests en verificaties worden vastgelegd en dat bijgevoegde documenten gedurende een in overleg met de goedkeuringsinstantie vast te stellen termijn van ten hoogste tien jaar beschikbaar blijven; 4.3.4. voor de motorcategorieën NRSh en NRS, met uitzondering van NRS-v-2b en NRS-v-3, ervoor zorgen dat voor elk motortype ten minste de in Verordening (EU) 2016/1628 en de uit hoofde van die verordening vastgestelde gedelegeerde en uitvoeringshandelingen voorgeschreven verificaties en tests worden verricht. Voor de andere categorieën kunnen tests op het niveau van onderdelen of van de assemblage van onderdelen, met een passend criterium, worden overeengekomen tussen de fabrikant en de goedkeuringsinstantie; 4.3.5. de resultaten van elk type test of controle analyseren om de stabiliteit van de productkenmerken te verifiëren en te waarborgen, rekening houdend met afwijkingen bij industriële productie; 4.3.6. erop toezien dat, als bij een test een stel monsters of testobjecten niet-conform blijkt te zijn, er nadere monsters worden genomen en een nieuwe test of verificatie wordt uitgevoerd. 4.4. Indien de resultaten van de in punt 4.3.6 bedoelde nadere controles of verificaties naar het oordeel van de goedkeuringsinstantie ontoereikend zijn, zorgt de fabrikant ervoor dat de conformiteit van de productie zo snel mogelijk door middel van corrigerende maatregelen wordt hersteld tot tevredenheid van de goedkeuringsinstantie. 5. Regelingen voor voortgezette verificatie 5.1. De instantie die de EU-typegoedkeuring heeft verleend, kan te allen tijde in elk productiebedrijf de aldaar toegepaste methoden voor controle van de conformiteit van de productie verifiëren door middel van periodieke controles. De fabrikant moet daartoe toegang verschaffen tot productie-, inspectie-, test-, opslag- en distributielocaties en alle noodzakelijke gegevens verstrekken over de documentatie en dossiers van het kwaliteitsbeheersysteem. 5.1.1. Normaliter wordt bij deze periodieke controles nagegaan of de in de onderdelen 3 en 4 bedoelde procedures (eerste beoordeling en regelingen voor productconformiteit) nog doeltreffend zijn. 5.1.1.1. Toezichtactiviteiten door de (overeenkomstig punt 3.3.3 bevoegde of erkende) technische diensten worden toereikend geacht om aan de voorschriften van punt 5.1.1 ten aanzien van de voor de eerste beoordeling vastgestelde procedures te voldoen. 5.1.1.2. De (andere dan in punt 5.1.1.1 bedoelde) verificaties waarmee wordt gewaarborgd dat de relevante, overeenkomstig de onderdelen 3 en 4 uitgevoerde controles van de conformiteit van de productie worden geëvalueerd over een periode die past bij het door de goedkeuringsinstantie gestelde vertrouwen, worden ten minste een keer per twee jaar verricht. De goedkeuringsautoriteit kan echter afhankelijk van de jaarlijkse productie, de resultaten van eerdere evaluaties, de noodzaak van toezicht op corrigerende maatregelen en op gemotiveerd verzoek van een andere goedkeuringsinstantie of een markttoezichtautoriteit extra controles uitvoeren. 5.2. Bij elke evaluatie moeten de test-, verificatie- en productiegegevens, en met name de dossiers van de tests of controles die vereist zijn volgens punt 4.2, ter beschikking worden gesteld van de inspecteur. 5.3. De inspecteur mag willekeurig gekozen monsters nemen, die worden getest in het laboratorium van de fabrikant of in de voorzieningen van de technische dienst, waarbij in het laatste geval alleen fysieke tests worden uitgevoerd. Het minimumaantal monsters kan worden bepaald op basis van de resultaten van de verificatie door de fabrikant zelf. 5.4. Wanneer het controleniveau onvoldoende blijkt te zijn of wanneer het nodig lijkt de geldigheid van overeenkomstig punt 5.2 uitgevoerde tests te controleren, dan wel op gemotiveerd verzoek van een andere goedkeuringsinstantie of een markttoezichtautoriteit, selecteert de inspecteur monsters die in het laboratorium van de fabrikant worden getest of worden toegezonden aan de technische dienst voor de uitvoering van fysieke tests overeenkomstig de voorschriften in onderdeel 6, in Verordening (EU) 2016/1628 en in de uit hoofde van die verordening vastgestelde gedelegeerde en uitvoeringshandelingen. 5.5. Wanneer onbevredigende resultaten worden gevonden door de goedkeuringsinstantie tijdens een inspectie of monitoringonderzoek of door een goedkeuringsinstantie in een andere lidstaat overeenkomstig artikel 39, lid 3, van Verordening (EU) 2016/1628, zorgt de goedkeuringsinstantie ervoor dat alle maatregelen worden genomen die nodig zijn om de conformiteit van de productie zo snel mogelijk te herstellen. 6. Voorschriften voor het testen van de conformiteit van de productie wanneer het niveau van de controle van de productconformiteit ontoereikend is, als bedoeld in punt 5.4 6.1. Wanneer het niveau van de controle van de productconformiteit ontoereikend is, als bedoeld in punt 5.4 of 5.5, wordt de conformiteit van de productie gecontroleerd door de uitvoering van emissietests op grond van de beschrijving in de EU-typegoedkeuringscertificaten die zijn opgenomen in bijlage IV bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656. 6.2. Tenzij in punt 6.3 anders is bepaald, is de volgende procedure van toepassing: 6.2.1. Uit de serieproductie van het betrokken motortype worden ter inspectie willekeurig drie motoren, en indien van toepassing ook drie nabehandelingssystemen, genomen. Indien nodig om een besluit tot goed- of afkeuring te nemen, worden extra motoren uit de productie genomen. Om een besluit tot goedkeuring te kunnen nemen, moeten ten minste vier motoren worden getest. 6.2.2. Nadat de inspecteur de motoren heeft geselecteerd, stelt de fabrikant de gekozen motoren niet meer bij. 6.2.3. De motoren worden onderworpen aan emissietests overeenkomstig bijlage VI, of in het geval van dualfuelmotoren overeenkomstig aanhangsel 2 van bijlage VIII, en aan de relevante testcycli voor het motortype overeenkomstig bijlage XVII. 6.2.4. De grenswaarden in bijlage II bij Verordening (EU) 2016/1628 zijn van toepassing. Wanneer bij een motor met nabehandeling niet-frequente regeneratie plaatsvindt, zoals bedoeld in punt 6.6.2 van bijlage VI, wordt elk emissieresultaat voor verontreinigende gassen of deeltjes aangepast met de factor voor het motortype in kwestie. In alle gevallen wordt elk emissieresultaat voor verontreinigende gassen of deeltjes vermenigvuldigd met de verslechteringsfactoren voor het motortype in kwestie, zoals bepaald overeenkomstig bijlage III. 6.2.5. De tests worden op nieuwe motoren uitgevoerd. 6.2.5.1. Op verzoek van de fabrikant mogen de tests worden uitgevoerd op motoren die gedurende ten hoogste 2 % van de emissieduurzaamheidsperiode of, als dit korter is, ten hoogste 125 uur zijn ingelopen. Deze inloopprocedure wordt uitgevoerd door de fabrikant, die zich ertoe verbindt de motoren niet bij te stellen. Indien de fabrikant in punt 3.3 van het in bijlage I bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 beschreven inlichtingenformulier een inloopprocedure heeft gespecificeerd, wordt die inloopprocedure gevolgd. 6.2.6. De serieproductie van de motoren in kwestie wordt op basis van de in aanhangsel 1 beschreven tests van de motor door bemonstering, volgens de in aanhangsel 1 toegepaste testcriteria en zoals afgebeeld in figuur 2.1, geacht conform te zijn met het goedgekeurde type wanneer voor alle verontreinigende stoffen een besluit tot goedkeuring is genomen, en geacht niet-conform te zijn met het goedgekeurde type wanneer voor één verontreinigende stof een besluit tot afkeuring is genomen. 6.2.7. Indien voor één verontreinigende stof een besluit tot goedkeuring is genomen, mag dat besluit niet worden gewijzigd als gevolg van een resultaat van aanvullende tests die zijn uitgevoerd om voor de andere verontreinigende stoffen tot een besluit te komen. Indien er geen besluit tot goedkeuring is genomen voor alle verontreinigende stoffen en er geen besluit tot afkeuring is genomen voor één verontreinigende stof, wordt een test op een andere motor uitgevoerd. 6.2.8. Indien er geen besluit is genomen, mag de fabrikant te allen tijde besluiten de tests te beëindigen. In dat geval wordt een besluit tot afkeuring genoteerd. 6.3. In afwijking van punt 6.2.1 is de volgende procedure van toepassing op motortypen waarvan in de EU minder dan 100 stuks per jaar worden verkocht: 6.3.1. Uit de serieproductie van het betrokken motortype wordt ter inspectie willekeurig één motor, en indien van toepassing ook één nabehandelingssysteem, genomen. 6.3.2. Indien de motor aan de voorschriften van punt 6.2.4 voldoet, wordt een besluit tot goedkeuring genomen en zijn geen verdere tests nodig. 6.3.3. Indien de test niet aan de voorschriften van punt 6.2.4 voldoet, wordt de procedure van de punten 6.2.6 tot en met 6.2.9 gevolgd. 6.4. Al deze tests mogen worden uitgevoerd met de toepasselijke in de handel verkrijgbare brandstoffen. Op verzoek van de fabrikant worden echter de in bijlage IX beschreven referentiebrandstoffen gebruikt. Dit betekent dat de in aanhangsel 1 van bijlage I beschreven tests worden uitgevoerd met ten minste twee van de referentiebrandstoffen voor elke gasmotor, behalve in het geval van een gasmotor met een brandstofspecifieke EU-typegoedkeuring, waarin slechts één referentiebrandstof vereist is. Wanneer meer dan één gasvormige referentiebrandstof wordt gebruikt, moeten de resultaten aantonen dat de motor met elke brandstof aan de grenswaarden voldoet. 6.5. Gasmotoren die niet aan de eisen voldoen Indien een geschil ontstaat over de vraag of een gasmotor, met inbegrip van dualfuelmotoren, bij gebruik van een in de handel verkrijgbare brandstof aan de grenswaarden voldoet, worden de tests uitgevoerd met elke referentiebrandstof waarmee de basismotor is getest, en op verzoek van de fabrikant eventueel met de extra derde brandstof, als bedoeld in de punten 2.3.1.1.1, 2.3.2.1 en 2.4.1.2 van bijlage I, waarmee de basismotor eventueel getest is. In voorkomend geval wordt het resultaat omgerekend met behulp van de toepasselijke factoren r, r a of r b, zoals beschreven in de punten 2.3.3, 2.3.4.1 en 2.4.1.3 van bijlage I. Indien r, r a of r b kleiner is dan 1, mag er geen correctie plaatsvinden. De gemeten, en in voorkomend geval berekende, resultaten moeten aantonen dat de motor aan de grenswaarden voldoet met alle relevante brandstoffen (bijvoorbeeld de brandstoffen 1, 2 en, indien van toepassing, de derde brandstof bij aardgas/biomethaanmotoren en de brandstoffen A en B bij lpg-motoren). Figuur 2.1 Schema van de productieconformiteitstests Aanhangsel 1 Procedure voor productieconformiteitstests 1. In dit aanhangsel wordt de procedure beschreven om de conformiteit van de productie wat de emissies van verontreinigende stoffen betreft te verifiëren. 2. Met een minimumsteekproefgrootte van drie motoren wordt de steekproefprocedure zodanig gekozen, dat de kans dat een partij motoren waarvan 30 % niet geheel aan de eisen voldoet een proef doorstaat 0,90 is (risico van de producent = 10 %) terwijl de kans dat een partij motoren waarvan 65 % niet geheel aan de eisen voldoet wordt aanvaard 0,10 is (risico van de consument = 10 %). 3. De volgende procedure wordt toegepast voor elk van de verontreinigende stoffen (zie figuur 2.1): Stel : n= huidige steekproefgrootte. 4. Bepaal voor de steekproef de toetsingsgrootheid, namelijk het cumulatieve aantal non-conforme tests bij de n e test. 5. Dan geldt: a) als de toetsingsgrootheid kleiner dan of gelijk aan de volgens de steekproefgrootte voor een besluit tot goedkeuring geldende waarde in tabel 2.1 is, wordt voor de verontreinigende stof een besluit tot goedkeuring genomen; b) als de toetsingsgrootheid groter dan of gelijk aan de volgens de steekproefgrootte voor een besluit tot afkeuring geldende waarde in tabel 2.1 is, wordt voor de verontreinigende stof een besluit tot afkeuring genomen; c) in alle andere gevallen wordt een extra motor overeenkomstig punt 6.2 getest en wordt de berekeningsprocedure toegepast op de steekproefgrootte plus één. In tabel 2.1 zijn de waarden voor een besluit tot goed- en afkeuring berekend met behulp van de internationale norm ISO 8422:1991. Tabel 2.1 Toetsingsgrootheden voor productieconformiteitstests Minimale steekproefgrootte: 3 Minimale steekproefgrootte voor een besluit tot goedkeuring: 4

Cumulatief aantal geteste motoren (steekproefgrootte) Waarde voor een besluit tot goedkeuring Waarde voor een besluit tot afkeuring 3 — 3 4 0 4 5 0 4 6 1 5 7 1 5 8 2 6 9 2 6 10 3 7 11 3 7 12 4 8 13 4 8 14 5 9 15 5 9 16 6 10 17 6 10 18 7 11 19 8 9

BIJLAGE III Methode voor het aanpassen van de resultaten van emissielaboratoriumtests om rekening te houden met de verslechteringsfactoren 1. Definities In deze bijlage wordt verstaan onder: 1.1. „verouderingscyclus”: de werking van de niet voor de weg bestemde mobiele machine of de motor (toerental, belasting, vermogen) die tijdens de bedrijfsaccumulatieperiode moet plaatsvinden; 1.2. „kritische emissiegerelateerde onderdelen”: het uitlaatgasnabehandelingssysteem, de elektronische motorregeleenheid met bijbehorende sensoren en actuatoren, en de uitlaatgasrecirculatie (EGR) met alle bijbehorende filters, koelers, regelkleppen en leidingen; 1.3. „kritisch emissiegerelateerd onderhoud”: het onderhoud dat op kritische emissiegerelateerde onderdelen van de motor moet worden uitgevoerd; 1.4. „emissiegerelateerd onderhoud”: het onderhoud dat de emissies aanzienlijk beïnvloedt of waarschijnlijk de emissieprestaties beïnvloedt van de niet voor de weg bestemde mobiele machine of de motor tijdens de normale werking ervan; 1.5. „familie van motornabehandelingssystemen”: een door de fabrikant aangegeven groep motoren die aan de definitie van motorfamilie voldoen, maar verder worden ingedeeld in een familie van motorfamilies met een soortgelijk uitlaatgasnabehandelingssysteem; 1.6. „niet-emissiegerelateerd onderhoud”: onderhoud dat de emissies niet aanzienlijk beïnvloedt en geen blijvend effect heeft op de verslechtering van de emissieprestaties van de niet voor de weg bestemde mobiele machine of de motor bij normaal gebruik nadat het onderhoud heeft plaatsgevonden; 1.7. „bedrijfsaccumulatieschema”: de verouderingscyclus en de bedrijfsaccumulatieperiode om de verslechteringsfactoren voor de familie van motornabehandelingssystemen te bepalen. 2. Algemeen 2.1. In deze bijlage worden de procedures beschreven voor de selectie van motoren die volgens een bedrijfsaccumulatieschema moeten worden getest om verslechteringsfactoren voor de EU-typegoedkeuring en beoordeling van de conformiteit van de productie van motortypen of motorfamilies te bepalen. De verslechteringsfactoren worden op de overeenkomstig bijlage VI gemeten en overeenkomstig bijlage VII berekende emissies toegepast volgens de procedures in respectievelijk punt 3.2.7 en punt 4.3. 2.2. De bedrijfsaccumulatietests of de emissietests die worden uitgevoerd om de verslechtering te bepalen, hoeven niet door de goedkeuringsinstantie te worden bijgewoond. 2.3. In deze bijlage wordt ook het emissiegerelateerde en niet-emissiegerelateerde onderhoud beschreven dat moet of kan worden uitgevoerd aan motoren die aan een bedrijfsaccumulatieschema worden onderworpen. Dat onderhoud moet overeenkomen met het onderhoud dat aan in gebruik zijnde motoren wordt uitgevoerd en aan de eindgebruikers van nieuwe motoren wordt medegedeeld. 3. Motorcategorieën NRE, NRG, IWP, IWA, RLL, RLR, SMB en ATS en subcategorieën NRS-v-2b en NRS-v-3 3.1. Selectie van motoren om verslechteringsfactoren voor de emissieduurzaamheidsperiode te bepalen 3.1.1. Uit de in onderdeel 2 van bijlage IX bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 gedefinieerde motorfamilie worden motoren geselecteerd voor emissietests om verslechteringsfactoren voor de emissieduurzaamheidsperiode te bepalen. 3.1.2. Motoren van verschillende motorfamilies mogen op basis van het gebruikte type uitlaatgasnabehandelingssysteem verder tot families worden samengevoegd. Om motoren met een andere cilinderconfiguratie maar met nagenoeg dezelfde technische specificaties en installatie voor de uitlaatgasnabehandelingssystemen in dezelfde familie van motornabehandelingssystemen onder te brengen, verstrekt de fabrikant de goedkeuringsinstantie gegevens waaruit blijkt dat de emissiebeperkingsprestaties van die motoren nagenoeg dezelfde zijn. 3.1.3. De fabrikant van de motor kiest voor de tests volgens het in punt 3.2.2 bedoelde bedrijfsaccumulatieschema één motor die de overeenkomstig punt 3.1.2 bepaalde familie van motornabehandelingssystemen vertegenwoordigt, en deelt deze keuze vóór de aanvang van de tests aan de goedkeuringsinstantie mee. 3.1.4. Indien de goedkeuringsinstantie oordeelt dat de ongunstigste emissies van de familie van motornabehandelingssystemen beter kunnen worden gekarakteriseerd met een andere testmotor, wordt de testmotor door de goedkeuringsinstantie en de motorfabrikant samen gekozen. 3.2. Bepaling van verslechteringsfactoren voor de emissieduurzaamheidsperiode 3.2.1. Algemeen De voor een familie van motornabehandelingssystemen geldende verslechteringsfactoren worden van de geselecteerde motoren afgeleid op basis van een bedrijfsaccumulatieschema waarbij de emissies van gassen en deeltjes tijdens elke testcyclus die op de motorcategorie van toepassing is, zoals vermeld in bijlage IV bij Verordening (EU) 2016/1628, periodiek worden gemeten. Bij transiënte testcycli, niet voor wegverkeer, voor motoren van categorie NRE (hierna „NRTC” genoemd), worden alleen de resultaten gebruikt van de met warme start uitgevoerde NRTC (hierna „warmstart-NRTC” genoemd). 3.2.1.1. Op verzoek van de fabrikant kan de goedkeuringsinstantie het gebruik toestaan van verslechteringsfactoren die volgens andere procedures dan die van de punten 3.2.2 tot en met 3.2.5 zijn bepaald. In dat geval toont de fabrikant tot tevredenheid van de goedkeuringsinstantie aan dat de toegepaste alternatieve procedures niet minder streng zijn dan die van de punten 3.2.2 tot en met 3.2.5. 3.2.2. Bedrijfsaccumulatieschema Bedrijfsaccumulatieschema's mogen naar keuze van de fabrikant worden uitgevoerd door een niet voor de weg bestemde mobiele machine met de geselecteerde motor „tijdens het gebruik” een accumulatieschema te laten afwerken of door de geselecteerde motor op een dynamometer een accumulatieschema te laten afwerken. De fabrikant hoeft voor de bedrijfsaccumulatie tussen de testpunten van de emissiemeting geen gebruik te maken van een referentiebrandstof. 3.2.2.1. Bedrijfsaccumulatie tijdens het gebruik en op een dynamometer 3.2.2.1.1. De fabrikant bepaalt de vorm en duur van de bedrijfsaccumulatie en de verouderingscyclus voor motoren op een wijze die overeenkomt met goede ingenieursinzichten. 3.2.2.1.2. De fabrikant bepaalt als volgt de testpunten waarop de emissies van gassen en deeltjes tijdens de toepasselijke cycli zullen worden gemeten: 3.2.2.1.2.1. indien overeenkomstig punt 3.2.2.1.7 een bedrijfsaccumulatieschema wordt uitgevoerd dat korter is dan de emissieduurzaamheidsperiode, bedraagt het minimumaantal testpunten drie: een aan het begin, een ongeveer in het midden en een aan het eind van het bedrijfsaccumulatieschema; 3.2.2.1.2.2. indien de bedrijfsaccumulatie tot het eind van de emissieduurzaamheidsperiode duurt, bedraagt het minimumaantal testpunten twee: een aan het begin en een aan het eind van de bedrijfsaccumulatie; 3.2.2.1.2.3. de fabrikant mag op gelijkmatig verdeelde tussenliggende punten aanvullende tests verrichten. 3.2.2.1.3. De overeenkomstig punt 3.2.5.1 berekende of overeenkomstig punt 3.2.2.1.2.2 rechtstreeks gemeten emissiewaarden aan het beginpunt en aan het eindpunt van de emissieduurzaamheidsperiode moeten binnen de voor de motorfamilie geldende grenswaarden liggen. De afzonderlijke emissieresultaten van de tussenliggende testpunten mogen die grenswaarden echter overschrijden. 3.2.2.1.4. Bij motorcategorieën of -subcategorieën waarop een NRTC van toepassing is, of bij de motorcategorie NRS of subcategorieën daarvan waarop een transiënte testcyclus, niet voor wegverkeer, voor grote elektrische-ontstekingsmotoren (hierna „LSI-NRTC” genoemd) van toepassing is, mag de fabrikant de goedkeuringsinstantie verzoeken ermee in te stemmen dat op elk testpunt maar één testcyclus (warmstart-NRTC of LSI-NRTC, naar gelang het geval, of NRSC) wordt uitgevoerd en dat de andere testcyclus alleen aan het begin en aan het eind van het bedrijfsaccumulatieschema wordt uitgevoerd. 3.2.2.1.5. In het geval van motorcategorieën of -subcategorieën waarop geen transiënte cyclus, niet voor wegverkeer, van toepassing is overeenkomstig bijlage IV bij Verordening (EU) 2016/1628 wordt alleen de NRSC op elk testpunt uitgevoerd. 3.2.2.1.6. Voor verschillende families van motornabehandelingssystemen kunnen verschillende bedrijfsaccumulatieschema's worden toegepast. 3.2.2.1.7. De bedrijfsaccumulatieschema's mogen korter zijn dan de emissieduurzaamheidsperiode, maar mogen niet korter zijn dan het equivalent van ten minste een kwart van de desbetreffende emissieduurzaamheidsperiode die in bijlage V bij Verordening (EU) 2016/1628 is gespecificeerd. 3.2.2.1.8. Versnelde veroudering door het bedrijfsaccumulatieschema op basis van het brandstofverbruik aan te passen, is toegestaan. De aanpassing moet gebaseerd zijn op de verhouding tussen het normale brandstofverbruik tijdens het gebruik en het brandstofverbruik tijdens de verouderingscyclus, maar het verbruik tijdens de verouderingscyclus mag niet meer dan 30 % hoger liggen dan het normale verbruik tijdens het gebruik. 3.2.2.1.9. De fabrikant mag, met toestemming van de goedkeuringsinstantie, alternatieve methoden voor versnelde veroudering toepassen. 3.2.2.1.10. Het bedrijfsaccumulatieschema wordt volledig beschreven in de EU-typegoedkeuringsaanvraag en vóór het begin van de tests aan de goedkeuringsinstantie overgelegd. 3.2.2.2. Indien de goedkeuringsinstantie besluit dat er tussen de door de fabrikant geselecteerde punten aanvullende metingen moeten worden verricht, stelt zij de fabrikant daarvan in kennis. Het herziene bedrijfsaccumulatieschema moet door de fabrikant worden voorbereid en door de goedkeuringsinstantie worden goedgekeurd. 3.2.3. Motortests 3.2.3.1. Stabilisering van de motor 3.2.3.1.1. Voor elke familie van motornabehandelingssystemen bepaalt de fabrikant hoeveel uren de niet voor de weg bestemde mobiele machine of de motor moet draaien voordat de werking van het motornabehandelingssysteem is gestabiliseerd. Op verzoek van de goedkeuringsinstantie stelt de fabrikant de voor deze bepaling gebruikte gegevens en analysen ter beschikking. Als alternatief mag de fabrikant de motor of de niet voor de weg bestemde mobiele machine gedurende 60 tot 125 uur, of de daarmee overeenkomende tijd volgens de verouderingscyclus, laten draaien om het motornabehandelingssysteem te stabiliseren. 3.2.3.1.2. Het eind van de in punt 3.2.3.1.1 bepaalde stabilisatieperiode moet als het begin van het bedrijfsaccumulatieschema worden beschouwd. 3.2.3.2. Bedrijfsaccumulatietests 3.2.3.2.1. Na de stabilisatie moet de motor draaien volgens het door de fabrikant gekozen bedrijfsaccumulatieschema zoals beschreven in punt 3.2.2. Tijdens de op de motorcategorie toepasselijke warmstart-NRTC en NRSC of LSI-NRTC en NRSC, zoals vermeld in bijlage IV bij Verordening (EU) 2016/1628, wordt de motor met door de fabrikant, en in voorkomend geval ook overeenkomstig punt 3.2.2.2 door de goedkeuringsinstantie, bepaalde periodieke intervallen in het bedrijfsaccumulatieschema op emissies van gassen en deeltjes getest. De fabrikant mag zelf beslissen om de verontreinigende emissies vóór en na een uitlaatgasnabehandelingssysteem afzonderlijk te meten. Indien is overeengekomen dat op elk testpunt maar één testcyclus (warmstart-NRTC, LSI-NRTC of NRSC) wordt uitgevoerd, wordt de andere testcyclus (warmstart-NRTC, LSI-NRTC of NRSC) overeenkomstig punt 3.2.2.1.4 aan het begin en aan het eind van het bedrijfsaccumulatieschema uitgevoerd. Overeenkomstig punt 3.2.2.1.5 wordt in het geval van motorcategorieën of -subcategorieën waarop overeenkomstig bijlage IV bij Verordening (EU) 2016/1628 geen transiënte cyclus, niet voor wegverkeer, van toepassing is, op elk testpunt alleen de NRSC uitgevoerd. 3.2.3.2.2. Tijdens het bedrijfsaccumulatieschema wordt de motor overeenkomstig punt 3.4 onderhouden. 3.2.3.2.3. Tijdens het bedrijfsaccumulatieschema is niet-gepland onderhoud aan de motor of de niet voor de weg bestemde mobiele machine toegestaan, bijvoorbeeld indien het normale diagnosesysteem van de fabrikant een probleem heeft gedetecteerd waarbij de bediener van de niet voor de weg bestemde mobiele machine op een storing zou zijn geattendeerd. 3.2.4. Rapportage 3.2.4.1. De resultaten van alle tijdens het bedrijfsaccumulatieschema verrichte emissietests (warmstart-NRTC, LSI-NRTC en NRSC) worden aan de goedkeuringsinstantie verstrekt. Indien een emissietest ongeldig wordt verklaard, licht de fabrikant de redenen toe waarom dit is gebeurd. In dat geval wordt binnen de volgende 100 uren bedrijfsaccumulatie nog een reeks emissietests uitgevoerd. 3.2.4.2. De fabrikant bewaart alle informatie over de tijdens het bedrijfsaccumulatieschema op de motor uitgevoerde emissietests en onderhoudswerkzaamheden. Hij dient deze informatie samen met de resultaten van de tijdens het bedrijfsaccumulatieschema verrichte emissietests bij de goedkeuringsinstantie in. 3.2.5. Bepaling van verslechteringsfactoren 3.2.5.1. Wanneer een bedrijfsaccumulatieschema overeenkomstig punt 3.2.2.1.2.1 of 3.2.2.1.2.3 wordt uitgevoerd, wordt voor elke verontreinigende stof die tijdens de warmstart-NRTC, LSI-NRTC en NRSC op elk testpunt gedurende het bedrijfsaccumulatieschema is gemeten, op basis van alle testresultaten een „best passende” lineaire regressieanalyse gemaakt. De resultaten van elke test voor elke verontreinigende stof worden uitgedrukt in een getal met één decimaal meer dan de voor de motorfamilie geldende grenswaarde voor die verontreinigende stof. Wanneer overeenkomstig punt 3.2.2.1.4 of 3.2.2.1.5 op elk testpunt maar één testcyclus (warmstart-NRTC, LSI-NRTC of NRSC) is uitgevoerd, wordt de regressieanalyse alleen gemaakt op basis van de testresultaten van die testcyclus op elk testpunt. De fabrikant kan de goedkeuringsinstantie vragen om voorafgaande toestemming voor het uitvoeren van een niet-lineaire regressie. 3.2.5.2. De emissiewaarden voor elke verontreinigende stof aan het begin van het bedrijfsaccumulatieschema en aan het voor de testmotor geldende eindpunt van de emissieduurzaamheidsperiode worden op een van de volgende wijzen bepaald: a) door extrapolatie van de regressievergelijking van punt 3.2.5.1, wanneer een bedrijfsaccumulatieschema overeenkomstig punt 3.2.2.1.2.1 of 3.2.2.1.2.3 wordt uitgevoerd, of b) rechtstreeks gemeten, wanneer een bedrijfsaccumulatieschema overeenkomstig punt 3.2.2.1.2.2 wordt uitgevoerd. Wanneer emissiewaarden worden gebruikt voor motorfamilies binnen dezelfde familie van motornabehandelingssystemen, maar met verschillende emissieduurzaamheidsperioden, worden de emissiewaarden aan het eindpunt van de emissieduurzaamheidsperiode voor elke periode opnieuw berekend door extrapolatie of interpolatie van de overeenkomstig punt 3.2.5.1 bepaalde regressievergelijking. 3.2.5.3. Voor elke verontreinigende stof wordt de verslechteringsfactor (DF) gedefinieerd als de verhouding van de toegepaste emissiewaarden aan het eindpunt van de emissieduurzaamheidsperiode en aan het begin van het bedrijfsaccumulatieschema (multiplicatieve verslechteringsfactor). De fabrikant kan de goedkeuringsinstantie vragen om voorafgaande toestemming voor het toepassen van een additieve DF voor elke verontreinigende stof. De additieve DF wordt gedefinieerd als het verschil tussen de berekende emissiewaarden aan het eindpunt van de emissieduurzaamheidsperiode en aan het begin van het bedrijfsaccumulatieschema. In figuur 3.1 wordt een voorbeeld gegeven van de bepaling van DF's voor de NOx-emissie door middel van lineaire regressie. Binnen een en dezelfde reeks verontreinigende stoffen mogen multiplicatieve en additieve DF's niet door elkaar worden gebruikt. Indien de berekening een waarde oplevert van minder dan 1,00 voor een multiplicatieve DF of minder dan 0,00 voor een additieve DF, bedraagt de verslechteringsfactor 1,0, respectievelijk 0,00. Indien overeenkomstig punt 3.2.2.1.4 is overeengekomen dat op elk testpunt maar één testcyclus (warmstart-NRTC, LSI-NRTC of NRSC) wordt uitgevoerd en de andere testcyclus (warmstart-NRTC, LSI-NRTC of NRSC) alleen aan het begin en eind van het bedrijfsaccumulatieschema wordt uitgevoerd, is de verslechteringsfactor die is berekend voor de testcyclus die op elk testpunt is uitgevoerd, ook van toepassing op de andere testcyclus. Figuur 3.1 Voorbeeld van de bepaling van de DF 3.2.6. Toegewezen verslechteringsfactoren 3.2.6.1. In plaats van een bedrijfsaccumulatieschema te gebruiken om DF's te bepalen, mogen de motorfabrikanten de in tabel 3.1 vermelde toegewezen multiplicatieve DF's kiezen. Tabel 3.1 Toegewezen verslechteringsfactoren Testcyclus CO HC NOx PM PN NRTC en LSI-NRTC 1,3 1,3 1,15 1,05 1,0 NRSC 1,3 1,3 1,15 1,05 1,0 Er worden geen toegewezen additieve DF's gegeven. De toegewezen multiplicatieve DF's mogen niet in additieve DF's worden omgezet. Voor PN mag in samenhang met de resultaten van eerdere DF-tests waarbij geen PN-waarde werd vastgesteld, een additieve DF van 0,0 of een multiplicatieve DF van 1,0 worden gebruikt wanneer aan beide volgende voorwaarden wordt voldaan: a) de eerdere DF-test is uitgevoerd op motortechnologie die overeenkomstig punt 3.1.2 in aanmerking zou komen voor opname in dezelfde familie van motornabehandelingssystemen als de motorfamilie waarop men de DF's wil toepassen, en b) de testresultaten zijn gebruikt in een eerdere typegoedkeuring die verleend is vóór de toepasselijke in bijlage III bij Verordening (EU) 2016/1628 vermelde datum voor EU-typegoedkeuring. 3.2.6.2. Wanneer toegewezen DF's worden gebruikt, verstrekt de fabrikant de goedkeuringsinstantie afdoende bewijzen dat van de emissiebeheersingsonderdelen redelijkerwijs mag worden verwacht dat zij de bij die toegewezen factoren behorende emissieduurzaamheid hebben. Deze bewijzen mogen op ontwerpanalysen, tests of een combinatie van beide zijn gebaseerd. 3.2.7. Toepassing van verslechteringsfactoren 3.2.7.1. De motoren moeten na toepassing van de verslechteringsfactoren op het overeenkomstig bijlage VI gemeten testresultaat (cyclusgewogen specifieke emissie voor deeltjes en voor elk afzonderlijk gas) voldoen aan de voor de motorfamilie geldende emissiegrenswaarden voor elke verontreinigende stof. Naargelang het type DF geldt het volgende: a) multiplicatieve DF: (cyclusgewogen specifieke emissie) × DF ≤ emissiegrenswaarde; b) additieve DF: (cyclusgewogen specifieke emissie) + DF ≤ emissiegrenswaarde. De cyclusgewogen specifieke emissie mag in voorkomend geval voor niet-frequente regeneratie worden gecorrigeerd. 3.2.7.2. In het geval van een multiplicatieve DF voor NOx + HC worden afzonderlijke DF's voor NOx en HC bepaald, die bij de berekening van de verslechterde emissieniveaus aan de hand van een emissietestresultaat afzonderlijk worden toegepast voordat de daaruit voortvloeiende verslechterde NOx- en HC-waarden worden gecombineerd om te bepalen of aan de emissiegrenswaarde wordt voldaan. 3.2.7.3. De fabrikant mag de voor een familie van motornabehandelingssystemen bepaalde DF's toepassen op een motor die niet tot dezelfde familie van motornabehandelingssystemen behoort. In dat geval toont de fabrikant aan de goedkeuringsinstantie aan dat de motor waarvoor de familie van motornabehandelingssystemen oorspronkelijk was getest en de motor waarnaar de DF's worden overgedragen, vrijwel dezelfde technische specificaties en voorschriften voor montage in de niet voor de weg bestemde mobiele machine hebben en dat de emissies van die motoren nagenoeg gelijk zijn. Indien DF's naar een motor met een andere emissieduurzaamheidperiode worden overgedragen, worden de DF's voor die emissieduurzaamheidsperiode opnieuw berekend door extrapolatie of interpolatie van de overeenkomstig punt 3.2.5.1 bepaalde regressievergelijking. 3.2.7.4. De DF voor elke verontreinigende stof bij elke toepasselijke testcyclus wordt vastgelegd in het in aanhangsel 1 van bijlage VI bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 beschreven testrapport. 3.3. Controle van de conformiteit van de productie 3.3.1. De conformiteit van de productie met de emissievoorschriften wordt gecontroleerd op basis van onderdeel 6 van bijlage II. 3.3.2. De fabrikant mag de verontreinigende emissies vóór een uitlaatgasnabehandelingssysteem meten op het moment dat de EU-typegoedkeuringstest wordt uitgevoerd. Daartoe mag de fabrikant voor de motor zonder nabehandelingssysteem en voor het nabehandelingssysteem apart informele DF's ontwikkelen die hij bij controles aan het eind van de productielijn als hulpmiddel mag gebruiken. 3.3.3. Voor EU-typegoedkeuring mogen alleen de overeenkomstig punt 3.2.5 of 3.2.6 bepaalde DF's worden vastgelegd in het in aanhangsel 1 van bijlage VI bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 beschreven testrapport. 3.4. Onderhoud In het kader van het bedrijfsaccumulatieschema wordt het onderhoud volgens de service- en onderhoudshandleiding van de fabrikant uitgevoerd. 3.4.1. Gepland emissiegerelateerd onderhoud 3.4.1.1. Gepland emissiegerelateerd onderhoud bij draaiende motor in het kader van de uitvoering van een bedrijfsaccumulatieschema moet plaatsvinden met dezelfde intervallen als die welke in de onderhoudsinstructies van de fabrikant voor de eindgebruiker van de niet voor de weg bestemde mobiele machine of motor zijn gespecificeerd. Het onderhoudsschema mag in de loop van het bedrijfsaccumulatieschema zo nodig worden bijgewerkt mits er geen onderhoudswerkzaamheid uit het onderhoudsschema wordt geschrapt nadat zij op de testmotor is uitgevoerd. 3.4.1.2. Periodieke bijstelling, demontage, reiniging of vervanging van kritische emissiegerelateerde onderdelen om storingen van de motor te voorkomen, mag tijdens de emissieduurzaamheidsperiode alleen plaatsvinden als dat technisch noodzakelijk is om te waarborgen dat het emissiebeheersingssysteem goed functioneert. Voorkomen moet worden dat tijdens het bedrijfsaccumulatieschema na een bepaalde bedrijfstijd van de motor een geplande vervanging van kritische emissiegerelateerde onderdelen moet plaatsvinden, afgezien van onderdelen die routinematig moeten worden vervangen. In dit verband worden verbruiksartikelen die regelmatig bij onderhoud vervangen moeten worden of onderdelen die na een bepaalde bedrijfstijd van de motor gereinigd moeten worden, beschouwd als onderdelen die routinematig moeten worden vervangen. 3.4.1.3. Voorschriften voor gepland onderhoud worden voorafgaand aan de verlening van EU-typegoedkeuring door de goedkeuringsinstantie goedgekeurd en worden in de gebruikershandleiding opgenomen. De goedkeuringsinstantie weigert geen goedkeuring voor onderhoudsvoorschriften die redelijk en technisch noodzakelijk zijn, waaronder onder meer de in punt 1.6.1.4 bedoelde verrichtingen. 3.4.1.4. Voor de bedrijfsaccumulatieschema's moet de motorfabrikant elke bijstelling, reiniging, geplande vervanging en elk onderhoud (indien nodig) specificeren van de volgende onderdelen: — filters en koelers in de uitlaatgasrecirculatie (EGR), — positieve carterventilatieklep, indien aanwezig, — uiteinde van brandstofinjectoren (alleen reiniging is toegestaan), — brandstofinjectoren, — turbocompressor, — elektronische motorregeleenheid en bijbehorende sensoren en actuatoren, — deeltjesnabehandelingssysteem (en bijbehorende onderdelen), — NOx-nabehandelingssysteem (en bijbehorende onderdelen), — uitlaatgasrecirculatie (EGR) met alle bijbehorende regelkleppen en leidingen, — andere uitlaatgasnabehandelingssystemen. 3.4.1.5. Gepland kritisch emissiegerelateerd onderhoud mag alleen worden uitgevoerd als het noodzakelijk is om het tijdens het gebruik te verrichten en die noodzaak aan de eindgebruiker van de motor of niet voor de weg bestemde mobiele machine wordt medegedeeld. 3.4.2. Wijzigingen in het geplande onderhoud De fabrikant moet bij de goedkeuringsinstantie een verzoek indienen tot goedkeuring van elk nieuw gepland onderhoud dat hij tijdens het bedrijfsaccumulatieschema wil verrichten en vervolgens ook aan de eindgebruikers van niet voor de weg bestemde mobiele machines en motoren wil aanbevelen. Het verzoek gaat vergezeld van gegevens waaruit blijkt dat het nieuwe geplande onderhoud en het onderhoudsinterval noodzakelijk zijn. 3.4.3. Niet-emissiegerelateerd gepland onderhoud Niet-emissiegerelateerd gepland onderhoud dat redelijk en technisch noodzakelijk is (bv. olie verversen, vervangen van oliefilter, brandstoffilter of luchtfilter, onderhoud van het koelsysteem, afstellen van stationair toerental, regulateur, aanhalen van motorbouten, kleppenspeling, injectorspeling, afstellen van de spanning van aandrijfriemen enz.) mag aan de voor het bedrijfsaccumulatieschema geselecteerde motoren en niet voor de weg bestemde mobiele machines worden verricht met de langste intervallen die door de fabrikant aan de eindgebruiker worden aanbevolen (bv. niet met de voor intensief gebruik aanbevolen intervallen). 3.5. Reparatie 3.5.1. Reparaties aan de onderdelen van een motor die is geselecteerd om volgens een bedrijfsaccumulatieschema te worden getest, mogen alleen worden verricht bij het uitvallen van een onderdeel of bij een storing van de motor. Reparatie van de motor zelf, het emissiebeheersingssysteem of het brandstofsysteem is niet toegestaan, behalve in de mate zoals bepaald in punt 3.5.2. 3.5.2. Indien de motor of het emissiebeheersings- of brandstofsysteem ervan tijdens het bedrijfsaccumulatieschema uitvalt, wordt de bedrijfsaccumulatie als ongeldig beschouwd en wordt een nieuwe bedrijfsaccumulatie met een nieuwe motor gestart. De voorgaande alinea is niet van toepassing wanneer de defecte onderdelen worden vervangen door gelijkwaardige onderdelen die ongeveer evenveel uren bedrijfsaccumulatie hebben ondergaan. 4. Motorcategorieën en -subcategorieën NRSh en NRS, met uitzondering van NRS-v-2b en NRS-v-3 4.1. De toepasselijke EDP-categorie en de daarmee overeenkomende verslechteringsfactor (DF) worden bepaald overeenkomstig dit onderdeel 4. 4.2. Een motorfamilie wordt geacht aan de emissiegrenswaarden voor een motorsubcategorie te voldoen indien de emissietestresultaten van alle motoren die de motorfamilie vertegenwoordigen, na vermenigvuldiging met de overeenkomstig onderdeel 2 bepaalde DF, lager dan of gelijk aan de grenswaarden voor die motorsubcategorie zijn. Indien echter een of meer emissietestresultaten van een of meer motoren die de motorfamilie vertegenwoordigen na vermenigvuldiging met de overeenkomstig onderdeel 2 bepaalde DF hoger zijn dan een of meer afzonderlijke emissiegrenswaarden voor die motorsubcategorie, wordt de motorfamilie geacht niet aan de emissiegrenswaarden voor die motorsubcategorie te voldoen. 4.3. De DF's worden als volgt bepaald: 4.3.1. Ten minste één testmotor die qua configuratie zodanig is dat de grootste kans bestaat dat de emissiegrenswaarden voor HC + NOx worden overschreden, en die qua constructie representatief is voor de geproduceerde motoren, wordt na het aantal uren dat gestabiliseerde emissies vertegenwoordigt, onderworpen aan de in bijlage VI beschreven (volledige) testprocedure voor het meten van de emissies. 4.3.2. Indien meer dan een motor wordt getest, worden de resultaten berekend als het gemiddelde van de resultaten voor alle geteste motoren, afgerond op hetzelfde aantal decimalen als in de desbetreffende grenswaarde, uitgedrukt in één significant cijfer extra. 4.3.3. Deze emissietest wordt nogmaals uitgevoerd na veroudering van de motor. De verouderingsprocedure dient zodanig te zijn dat de fabrikant een juiste prognose kan maken van de te verwachten verslechtering van de emissies tijdens de EDP van de motor, rekening houdend met het soort slijtage en andere verslechteringsprocessen die zich bij normaal gebruikersgedrag plegen voor te doen en van invloed kunnen zijn op de emissieprestaties. Indien meer dan een motor wordt getest, worden de resultaten berekend als het gemiddelde de resultaten voor alle geteste motoren, afgerond op hetzelfde aantal decimalen als in de desbetreffende grenswaarde, uitgedrukt in één significant cijfer extra. 4.3.4. Van elke onder de regelgeving vallende verontreinigende stof worden de emissies (in voorkomend geval: gemiddelde emissies) aan het eind van de EDP gedeeld door de gestabiliseerde emissies (in voorkomend geval: gemiddelde gestabiliseerde emissies) en op twee significante cijfers afgerond. Het verkregen getal is de DF, tenzij het kleiner is dan 1,00, in welk geval de DF wordt gelijkgesteld aan 1,00. 4.3.5. De fabrikant mag extra emissietestpunten toevoegen tussen het testpunt voor de gestabiliseerde emissies en het eind van de EDP. Indien tussenliggende tests worden gepland, moeten de testpunten gelijkmatig over de EDP worden gespreid (gelijke intervallen ± 2 uur) en dient één van die testpunten halverwege de EDP (± 2 uur) te liggen. 4.3.6. Voor elke verontreinigende stof HC + NOx en CO wordt met behulp van de kleinstekwadratenmethode een rechte lijn tussen de meetwaardepunten getrokken, waarbij de initiële test geacht wordt plaats te hebben gevonden op het tijdstip t = 0. De DF is de berekende emissie aan het eind van de duurzaamheidsperiode, gedeeld door de berekende emissie op het tijdstip t = 0. De DF voor elke verontreinigende stof bij de toepasselijke testcyclus wordt vastgelegd in het in aanhangsel 1 van bijlage VII bij Uitvoeringsverordening (EU) 2017/656 betreffende administratieve voorschriften beschreven testrapport. 4.3.7. De berekende verslechteringsfactoren mogen worden gebruikt voor andere motorfamilies dan die waarvoor zij oorspronkelijk werden verkregen indien de fabrikant vóór de EU-typegoedkeuring ten genoegen van de goedkeuringsinstantie aantoont dat de betrokken motorfamilies in het licht van hun ontwerp en de gebruikte technologie redelijkerwijs geacht mogen worden vergelijkbare emissieverslechteringskarakteristieken te zullen vertonen. Hier volgt een niet-limitatieve lijst van op basis van ontwerp en technologie samengestelde groepen: — traditionele tweetaktmotoren zonder nabehandelingssysteem; — traditionele tweetaktmotoren met een katalysator met hetzelfde actieve materiaal in dezelfde dosering en met hetzelfde aantal cellen per cm2; — tweetaktmotoren met een gelaagd opvangsysteem; — tweetaktmotoren met een gelaagd opvangsysteem en een katalysator met hetzelfde actieve materiaal in dezelfde dosering en met hetzelfde aantal cellen per cm2; — viertaktmotoren met katalysator, met dezelfde kleppentechnologie en een identiek smeersysteem; — viertaktmotoren zonder katalysator, met dezelfde kleppentechnologie en een identiek smeersysteem. 4.4. EDP-categorieën 4.4.1. Voor de motorcategorieën in tabel V-3 of V-4 van bijlage V bij Verordening (EU) 2016/1628 die alternatieve EDP-waarden hebben, geven de fabrikanten op het moment van EU-typegoedkeuring de toepasselijke EDP-categorie voor elke motorfamilie aan. Dat is de categorie uit tabel 3.2 die volgens de motorfabrikant het beste overeenstemt met de verwachte nuttige levensduur van de apparatuur waarin de motoren vermoedelijk zullen worden gemonteerd. De fabrikant bewaart de passende gegevens die zijn keuze van een EDP-categorie voor iedere motorfamilie ondersteunen. Deze gegevens worden op verzoek aan de goedkeuringsinstantie verstrekt. Tabel 3.2 EDP-categorieën EDP-categorie Toepassing van de motor Categorie 1 Consumentenproducten Categorie 2 Semiprofessionele producten Categorie 3 Professionele producten 4.4.2. De fabrikant toont tot tevredenheid van de goedkeuringsinstantie aan dat de juiste EDP-categorie is aangegeven. Ter staving van de juistheid van de door hem gekozen EDP-categorie voor een gegeven motorfamilie kan de fabrikant gebruikmaken van gegevens uit de volgende niet-limitatieve lijst: — onderzoek naar de levensduur van de apparatuur waarin de motoren in kwestie worden gemonteerd; — technische evaluaties van de veroudering van in gebruik zijnde motoren ter bepaling van het moment waarop de prestaties van de motor wat betreft bruikbaarheid en/of betrouwbaarheid dermate zijn afgenomen dat reparatie of vervanging noodzakelijk is; — garantiebewijzen en garantietermijnen; — reclamemateriaal met betrekking tot de levensduur van de motoren; — storingsmeldingen van kopers van de motoren, en — technische evaluaties van de duurzaamheid, in uren, van specifieke motortechnologieën, -materialen of -ontwerpen.

BIJLAGE IV Voorschriften voor emissiebeheersingsstrategieën, NOx-beheersingsmaatregelen en deeltjesbeheersingsmaatregelen 1. Definities, afkortingen en algemene voorschriften 1.1. In deze bijlage gelden de volgende definities en afkortingen: 1) „diagnosefoutcode” of „DTC” (diagnostic trouble code): een numerieke of alfanumerieke identificatiecode die een NCM en/of PCM identificeert of kwalificeert; 2) „bevestigde en actieve DTC”: een DTC die wordt opgeslagen terwijl het NCD- en/of PCD-systeem concludeert dat er een storing is; 3) „NCD-motorfamilie”: een door de fabrikant samengestelde groep motoren met dezelfde methoden voor bewaking of diagnose van NCM's; 4) „diagnosesysteem van de NOx-beheersing” of „NCD” (NOx control diagnostic system): een systeem binnen de motor dat: a) een storing van de NOx-beheersing kan detecteren; b) de vermoedelijke oorzaak van storingen van de NOx-beheersing aan de hand van in het computergeheugen opgeslagen informatie kan identificeren en/of die informatie aan een extern systeem kan verstrekken; 5) „storing van de NOx-beheersing” of „NCM” (NOx control malfunction): een poging om het NOx-beheersingssysteem van een motor te manipuleren of een storing die dat systeem aantast en het gevolg kan zijn van manipulatie, en waarbij volgens deze verordening een waarschuwings- of aansporingssysteem moet worden geactiveerd zodra die poging of storing is gedetecteerd; 6) „diagnosesysteem van de deeltjesbeheersing” of „PCD” (particulate control diagnostic system): een systeem binnen de motor dat: a) een storing van de deeltjesbeheersing kan detecteren; b) de vermoedelijke oorzaak van storingen van de deeltjesbeheersing aan de hand van in het computergeheugen opgeslagen informatie kan identificeren en/of die informatie aan een extern systeem kan verstrekken; 7) „storing van de deeltjesbeheersing” of „PCM” (particulate control malfunction): een poging om het deeltjesnabehandelingssysteem van een motor te manipuleren of een storing die het deeltjesnabehandelingssysteem aantast en het gevolg kan zijn van manipulatie, en waarbij volgens deze verordening een waarschuwingssysteem moet worden geactiveerd zodra die poging of storing is gedetecteerd; 8) „PCD-motorfamilie”: een door de fabrikant samengestelde groep motoren met dezelfde methoden voor bewaking of diagnose van PCM's; 9) „scanner”: een extern testapparaat dat wordt gebruikt voor externe communicatie met het NCD- en/of PCD-systeem. 1.2. Omgevingstemperatuur Niettegenstaande artikel 2, punt 7, zijn de volgende bepalingen van toepassing wanneer naar een omgevingstemperatuur buiten een laboratoriumomgeving wordt verwezen: 1.2.1. bij een motor die op een testbank is geïnstalleerd, is de omgevingstemperatuur de temperatuur van de naar de motor gevoerde verbrandingslucht, vóór alle onderdelen van de motor die wordt getest; 1.2.2. bij een motor die in een niet voor de weg bestemde mobiele machine is gemonteerd, is de omgevingstemperatuur de luchttemperatuur direct buiten de niet voor de weg bestemde mobiele machine. 2. Technische voorschriften voor emissiebeheersingsstrategieën 2.1. Dit onderdeel 2 is van toepassing op elektronisch gestuurde motoren van de categorieën NRE, NRG, IWP, IWA, RLL en RLR die voldoen aan de emissiegrenswaarden voor fase V in bijlage II bij Verordening (EU) 2016/1628 en waarbij zowel de dosering als de timing van de brandstofinspuiting elektronisch wordt geregeld of waarbij het emissiebeheersingssysteem voor de vermindering van NOx elektronisch wordt geactiveerd, gedeactiveerd of gemoduleerd. 2.2. Voorschriften voor de basisemissiebeheersingsstrategie 2.2.1. De basisemissiebeheersingsstrategie moet zodanig zijn ontworpen dat de motor bij normaal gebruik aan de voorschriften van deze verordening kan voldoen. Normaal gebruik is niet beperkt tot de in punt 2.4 gespecificeerde controleomstandigheden. 2.2.2. Basisemissiebeheersingsstrategieën zijn onder meer diagrammen of algoritmen voor het beheersen van: a) de timing van de brandstofinspuiting of ontsteking (motortiming); b) uitlaatgasrecirculatie (EGR); c) de reagensdosering van de SCR-katalysator. 2.2.3. Elke basisemissiebeheersingsstrategie die een onderscheid kan maken tussen de werking van de motor bij een genormaliseerde EU-typegoedkeuringstest en onder andere bedrijfsomstandigheden en vervolgens de mate van emissiebeheersing kan verlagen wanneer de motor niet werkt onder omstandigheden die grotendeels in de EU-typegoedkeuringsprocedure zijn opgenomen, is verboden. 2.3. Voorschriften voor de aanvullende emissiebeheersingsstrategie 2.3.1. Een motor of een niet voor de weg bestemde mobiele machine mag een aanvullende emissiebeheersingsstrategie activeren, op voorwaarde dat die strategie: 2.3.1.1. de doeltreffendheid van het emissiebeheersingssysteem niet permanent vermindert; 2.3.1.2. alleen functioneert buiten de in punt 2.4.1, 2.4.2 of 2.4.3 gespecificeerde controleomstandigheden, voor de in punt 2.3.5 beschreven doeleinden, en alleen zo lang als nodig is voor die doeleinden, behalve voor zover ander gebruik uit hoofde van de punten 2.3.1.3, 2.3.2 en 2.3.4 is toegestaan; 2.3.1.3. alleen in uitzonderlijke gevallen in de in punt 2.4.1, 2.4.2 of 2.4.3 gespecificeerde controleomstandigheden wordt geactiveerd, wanneer aangetoond is dat dat noodzakelijk is voor de in punt 2.3.5 beschreven doeleinden, de goedkeuringsinstantie daarvoor goedkeuring heeft verleend en de strategie niet langer wordt geactiveerd dan nodig is