BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 6 mei 1998 waarbij een concentratie verenigbaar met de gemeenschappelijke markt en de werking van de EER-Overeenkomst wordt verklaard (Zaak nr. IV/M.970 - TKS/ITW Signode/Titan) (Kennisgeving geschied onder nummer C(1998) 1257) (Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek) (Voor de EER-relevante tekst) (98/666/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, inzonderheid op artikel 57, lid 2, onder a),

Gelet op Verordening (EEG) nr. 4064/89 van de Raad van 21 december 1989 betreffende de controle op concentraties van ondernemingen (1), laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 1310/97 (2), inzonderheid op artikel 8, lid 2,

Gezien het besluit van de Commissie van 22 december 1997 om in de onderhavige zaak de procedure in te leiden,

Na de betrokken ondernemingen in de gelegenheid te hebben gesteld hun opmerkingen ten aanzien van de bezwaren van de Commissie kenbaar te maken,

Gezien het advies van het Adviescomité voor concentraties (3),

Overwegende hetgeen volgt:

(1) Op 20 november 1997 heeft de Commissie overeenkomstig artikel 4 van Verordening (EEG) nr. 4064/89 van de Raad, hierna "de concentratieverordening" genoemd, een aanmelding ontvangen van een voorgenomen transactie, waarbij de Duitse ondernemingen Thyssen Krupp Stahl GmbH, hierna "TKS" genoemd, en ITW Signode Holding GmbH, hierna "ITW Signode" genoemd, de gezamenlijke zeggenschap zouden verwerven over de Duitse onderneming Titan Umreifungstechnik GmbH, hierna "Titan" genoemd.

(2) Na onderzoek van de aanmelding heeft de Commissie geconcludeerd, dat de aangemelde transactie een concentratie vormt die binnen het toepassingsgebied van de concentratieverordening valt. Op 22 december 1997 heeft de Commissie overeenkomstig artikel 6, lid 1, onder c), van de concentratieverordening besloten de procedure in te leiden, omdat zij tot de bevinding was gekomen dat de concentratie aanleiding gaf tot ernstige twijfel over de verenigbaarheid daarvan met de gemeenschappelijke markt.

I. DE PARTIJEN

(3) TKS is een gemeenschappelijke dochteronderneming, waarin Thyssen Stahl AG en Krupp-Hoesch Stahl AG hun activiteiten op het gebied van de productie en distributie van platte staalproducten van hoge kwaliteit hebben ondergebracht (4). De bedrijfsactiviteiten die in TKS werden samengebracht, leverden in 1996 in totaal een wereldomzet van ongeveer 2 880 miljoen ECU op, waarvan [. . .] (5) miljoen ECU in de Gemeenschap en [. . .] miljoen ECU in de EVA-staten.

(4) ITW Signode is een volle dochteronderneming van de VS-onderneming Illinois Tool Works, Inc., hierna "ITW" genoemd, en de enige eigenaar van Signode Systems GmbH. De zakelijke activiteiten van Signode System GmbH bestaan voornamelijk uit de productie en distributie van verpakkingsband van staal en van plastic en van sluitingen voor dit band. Het ITW-concern behaalde in 1996 een totale wereldomzet van 3 935 miljoen ECU, waarvan ongeveer [. . .] miljoen ECU binnen de Gemeenschap en [. . .] miljoen ECU in de EVA-staten.

(5) Titan is een volle dochteronderneming van het Krupp-Hoesch-concern en bezit twee productie-installaties in Duitsland: een fabriek voor staalband en band voor katoenbalen en sluitingen in Hagen-Kabel en een vestiging te Schwelm voor het ontwerp, de productie en de verkoop van omsnoeringsapparatuur (6). Slechts de productie-installaties te Hagen-Kabel zijn bij de concentratie betrokken (zie overweging 7). Titan behaalde in 1996 een totale wereldomzet van 55,5 miljoen ECU. De productie-installaties van Hagen-Kabel die door de toekomstige gemeenschappelijke onderneming zullen worden gehouden, behaalden een totale wereldomzet van [. . .] miljoen ECU, waarvan ongeveer [. . .] miljoen ECU binnen de Gemeenschap en [. . .] miljoen ECU in de EVA-staten.

II. DE TRANSACTIE

(6) Het Krupp-Hoesch-concern besloot in 1996 Titan te verkopen en zich uit de verpakkingsindustrie terug te trekken. ITW Signode en TKS zijn voornemens alle aandelen Titan te kopen en hiertoe een gemeenschappelijke onderneming op te richten. ITW Signode zal 65 % van het aandelenkapitaal van Titan in handen krijgen en TKS 35 %. Bovendien zal ITW Signode haar Duitse productielijnen voor plastic en stalen band, die door Signode System GmbH te Dinslaken worden gebruikt, in de gemeenschappelijke onderneming inbrengen (zie overzicht A in de bijlage).

(7) Op 18 november 1997 sloot Titan een overeenkomst tot verkoop en overdracht, waarbij zij zich verbond, gelijktijdig met de verwerving van haar aandelen door ITW Signode en TKS, haar vestiging voor omsnoeringsmachines en -uitrustingen te Schwelm en de daarmee verbonden industriële-eigendomsrechten, Titan-handelsmerken en binnen- en buitenlandse distributieorganisatie aan een dochteronderneming van de middelgrote Duitse onderneming P. W. Lenzen GmbH & Co. KG, hierna "Lenzen" genoemd, te zullen verkopen. Deze verkoopovereenkomst treedt pas in werking nadat ITW zullen Signode en TKS de gezamenlijke zeggenschap over Titan hebben verkregen.

III. DE CONCENTRATIE

Gezamenlijke zeggenschap

(8) De bestuurders ("Geschäftsführer") van de voorgenomen gemeenschappelijke onderneming zullen op voordracht van ITW Signode bij eenstemming besluit van de aandeelhoudersvergadering ("Gesellschafterversammlung") worden benoemd. Wanneer de aandeelhoudersvergadering besluit een raad van commissarissen ("Verwaltungsrat") in te stellen om op de raad van bestuur toezicht uit te oefenen en het ondernemingsbeleid van de gemeenschappelijke onderneming te bepalen, benoemt ITW Signode twee van de drie leden van deze raad van commissarissen, bij gewoon meerderheidsbesluit.

(9) Voor bepaalde strategische commerciële besluiten is evenwel de eenstemmige goedkeuring van de aandeelhoudersvergadering vereist, met name voor de benoeming van de bestuurders, de jaarlijkse financiële en ondernemingsplannen, waaronder investeringsvoornemens, en wijziging daarvan, alsmede voor de uitbreiding van de bevoegdheden van de raad van bestuur. Deze vetorechten houden verband met de strategische commerciële en financiële besluiten betreffende het toekomstige ondernemingsbeleid van de gemeenschappelijke onderneming en hebben voorrang op de gebruikelijke rechten inzake de bescherming van de financiële belangen van minderheidsaandeelhouders (7). TKS geniet derhalve rechten in de zin van artikel 3, lid 3, van de concentratieverordening, die het mogelijk maken een beslissende invloed op het strategische gedrag van de gemeenschappelijke onderneming uit te oefenen. De voorgenomen gemeenschappelijke onderneming zal derhalve onder de gezamenlijke zeggenschap van ITW-Signode en TKS staan.

Duurzame vervulling van alle functies van een zelfstandige economische eenheid

(10) De voorgenomen gemeenschappelijke onderneming brengt een duurzame wijziging van de structuur van de betrokken ondernemingen mee. De overeenkomst inzake de gemeenschappelijke onderneming is van onbepaalde duur en omvat "call"- en "put"-opties die, indien zij worden uitgeoefend, ITW Signode de mogelijkheid of verplichting geven alle aandelen van TKS in de gemeenschappelijke onderneming te verwerven. Deze opties kunnen niet vóór 30 november 2002 worden uitgeoefend. Zelfs wanneer de opties op de vroegst mogelijke datum worden uitgeoefend, zou de gemeenschappelijke onderneming ten minste vijf jaar bestaan. Deze periode wordt als lang genoeg beschouwd om een blijvende verandering van de structuur van de betrokken ondernemingen teweeg te brengen (8).

(11) Bovendien zal de aangemelde gemeenschappelijke onderneming een zelfstandige economische eenheid vormen, omdat zij op de omsnoeringsmarkten alle functies zal vervullen die doorgaans door ondernemingen op deze markten worden vervuld. De onderneming zal haar activiteiten verrichten met een eigen bestuur en met toegang tot toereikende middelen, met inbegrip van financiering, personeel en activa. In de toekomst zal de productie van de gemeenschappelijke onderneming in haar fabrieken te Hagen-Kabel en Dinslaken geschieden, terwijl de distributie voornamelijk zal worden verricht door de gemeenschappelijke onderneming zelf, en deels ook door onafhankelijke distributeurs en het distributiebedrijf van het ITW-concern.

(12) De concerns Thyssen en Krupp-Hoesch zullen belangrijke klanten van de toekomstige gemeenschappelijke onderneming worden. Zelfs indien deze beide concerns echter hun volledige behoefte aan stalen verpakkingsbanden bij de gemeenschappelijke onderneming zouden dekken, zouden die moedermaatschappijen slechts 25 à 30 % van de huidige wereldomzet van Titan afnemen. Voorts is er een leveringsovereenkomst van [. . .] jaar die de gemeenschappelijke onderneming verplicht koudgewalst basismateriaal van een gemeenschappelijke onderneming te kopen waarin Krupp-Hoesch thans een meerderheidsbelang heeft. Deze aankopen zullen minder dan 40 % van de totale behoefte aan ruw materiaal van de toekomstige gemeenschappelijke onderneming dekken. TKS levert ook aanzienlijke hoeveelheden warmgewalst bandstaal (ongeveer [. . .] ton per jaar) aan het bedrijf dat ITW Signode in de gemeenschappelijke onderneming inbrengt. Daar voor dit tonnage evenwel geen leveringscontract tussen ITW Signode en TKS bestaat, kan de gemeenschappelijke onderneming haar aanbieders vrij kiezen. De gemeenschappelijke onderneming zal voor de levering van basismateriaal zo weinig op haar moedermaatschappijen aangewezen zijn, dat haar onafhankelijkheid gewaarborgd is. Ten slotte bedraagt de aan het basismateriaal toegevoegde waarde tussen 15 en 30 % van de totale productiekosten, hetgeen eveneens erop duidt dat de gemeenschappelijke onderneming een zelfstandige eenheid is.

Geen coördinatie van het concurrentiegedrag

(13) Aangezien TKS en de concerns Thyssen en Krupp-Hoesch zelf alle activiteiten op het gebied van de productie en distributie van verpakkingsband en omsnoeringsapparatuur zullen staken, zal de toekomstige gemeenschappelijke onderneming niet tot een coördinatie van het concurrentiegedrag van onafhankelijke ondernemingen leiden.

Conclusie

(14) Om de voornoemde redenen vormt de gemeenschappelijke onderneming die uit de aangemelde transactie resulteert, een concentratie in de zin van artikel 3, lid 1, onder b), van de concentratieverordening.

IV. COMMUNAUTAIRE DIMENSIE

(15) De totale wereldomzet van alle betrokken ondernemingen bedraagt meer dan 5 miljard ECU. Twee van de betrokken ondernemingen, ITW Signode en TKS, hebben een omzet in de Gemeenschap van meer dan 250 miljoen ECU, maar behalen niet meer dan tweederde van hun totale omzet binnen de Gemeenschap in eenzelfde lidstaat. De aangemelde transactie heeft derhalve een communautaire dimensie overeenkomstig artikel 1, lid 2, van de concentratieverordening. De transactie voldoet niet aan de criteria voor samenwerking met de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA op grond van artikel 2 van protocol nr. 24 bij de EER-Overeenkomst.

V. VERENIGBAARHEID MET DE GEMEENSCHAPPELIJKE MARKT

(16) De voorgenomen gemeenschappelijke onderneming zal na de verwerving van het omsnoeringsbedrijf van Signode System GmbH actief zijn op het gebied van de productie, marketing en distributie van stalen en plastic verpakkingsband, bandsluitingen voor balen en andere bandsluitingen. Wat de bandsluitingen voor balen betreft, geeft de voorgenomen concentratie geen aanleiding tot bezwaren uit het oogpunt van de mededinging, omdat deze sluitingen uitsluitend aan klanten buiten de EER worden verkocht. Sluitingen worden gebruikt om de uiteinden van de banden samen te voegen en de spanning te handhaven. De verkoop daarvan hangt derhalve rechtstreeks samen met de verkoop van de banden waarvoor zij worden gebruikt en behoeft daarom niet afzonderlijk te worden onderzocht. Aangezien ITW Signode evenwel belangrijke activiteiten op aanverwante markten voor omsnoeringsapparatuur heeft, en met name op die voor bindkoppen voor omsnoeringsmachines, moet deze verkoop wel bij de beoordeling van de gevolgen van de voorgenomen concentratie in aanmerking worden genomen.

A. RELEVANTE PRODUCTMARKTEN

A.1. De markt voor verpakkingsband

1. Inleiding

(17) Stalen en ander verpakkingsband wordt gebruikt om verpakkingen vast te maken, te sluiten, samen te voegen of te versterken, en wordt met de hand of automatisch onder spanning gebracht. In beginsel zijn er vier verschillende soorten omsnoeringen voor industriële verpakkingen: staalband met hoge sterkte, normaal staalband, polyesterband en polypropyleenband.

(18) Verpakkingsband van staal wordt uit koudgewalst bandstaal vervaardigd en verder bewerkt om aan de vereisten van de beoogde toepassing te voldoen. Voor toepassingen met een hoge belasting wordt stalen verpakkingsband vervaardigd uit bandstaal met een hoog gehalte aan mangaan, dat een speciale warmtebehandeling heeft ondergaan. Het stalen verpakkingsband wordt echter overwegend gebruikt voor normale toepassingen die aan de trek- of breuksterkte geen bijzondere eisen stellen.

(19) Plastic verpakkingsband wordt uit polypropyleen- of polyesterhars in extrusie-installaties geproduceerd. Polyesterband, hierna "PET-band" genoemd, is geschikt voor toepassingen die een hoge sterkte vereisen en wordt door een grote schokbestendigheid gekenmerkt, terwijl polypropyleenband, hierna "PP-band" genoemd, de grootste elasticiteit biedt. Plasticband heeft voordelen boven staalband, omdat het roestbestendig, rekbaarder, veiliger (minder gevaarlijk wanneer de omsnoering wordt verwijderd) en lichter is.

(20) De partijen stellen dat het wellicht in het verleden passend was om van een afzonderlijke productmarkt voor staalband uit te gaan, maar dat deze marktbepaling door de economische en technologische ontwikkelingen achterhaald is. Volgens de partijen omvat de relevante productmarkt in de onderhavige zaak dan ook ten minste zowel stalen als plastic verpakkingsband, en mogelijk ook verpakkingsfolie (stretch- en krimpfolie).

(21) De resultaten van het marktonderzoek van de Commissie wijzen erop dat verpakkingsfolie niet tot dezelfde productmarkt behoort als staalband. "Stretch"- en krimpfolie worden algemeen door klanten als complementaire producten beschouwd die de verpakte goederen tegen schade, besmetting of het weer beschermen, en niet als directe substituten voor verpakkingsband. Ook de partijen hebben in hun aanmelding opgemerkt, dat verpakkingsfolie voor het overgrote deel wordt gebruikt voor andere doeleinden dan die welke met omsnoering worden geassocieerd (9). Voorts verklaarde volgens de resultaten van het klantenonderzoek van de partijen slechts één van de 168 eindgebruikers die overwogen van omsnoeringsmateriaal te veranderen, dat hij verpakkingsband door verpakkingsfolie zou vervangen. Verpakkingsfolie maakt derhalve geen deel uit van de markt voor verpakkingsband, ongeacht of deze markt uitsluitend staalband of ook bepaalde soorten plasticband omvat.

2. Vergelijking tussen stalen en plastic verpakkingsband

Fysische en mechanische productkenmerken

(22) Omsnoeringsproducten kunnen worden onderscheiden naar soort materiaal en naar bepaalde fysische en mechanische eigenschappen, met name de minimale breuksterkte, treksterkte, rek en schokbestendigheid. De minimale breuksterkte geeft de kracht (belasting) weer die zonder een breuk te veroorzaken op verpakkingsband kan worden uitgeoefend De treksterkte is de maximale trekkracht die een structuur onder spanning kan verdragen. De rek is de relatieve verandering in lengte door trekspanning. Ten slotte geeft de schokbestendigheid de energie (schokbelasting) weer, die vanaf de beginspanning tot een van tevoren gekozen gedeelte van de minimale breuksterkte kan worden uitgeoefend.

(23) Staalband heeft een treksterkte van 700 Newton, hierna "N", per mm² (gewoon gebruik) tot 1 250 N/mm² (hoge trekspanning), terwijl de treksterkte van PET-band van 330 tot 600 N/mm² uiteenloopt en die van PP-band zich tussen 280 en 380 N/mm² bevindt. Afhankelijk van omvang en dikte heeft normaal staalband een minimale breuksterkte van 3 tot 14 kilo Newton, hierna "kN", terwijl de breuksterkte van staalband voor hoge trekspanning tussen 12 en 28 kN bedraagt, en van speciaal staalband maximaal 55 kN. Terwijl PET-band daarentegen een minimale breuksterkte van 2 tot maximaal 10 kN heeft, heeft PP-band een betrekkelijk geringe breuksterkte van 0,5 tot 6 kN.

(24) Voorts vertonen staalband, PET-band en PP-band aanzienlijke verschillen met betrekking tot de afname van de aanvankelijk toegepaste spanning in de tijd ("relaxatie-effect"). Volgens de richtsnoer nr. 3968 van de "Verband Deutscher Ingenieure (VDI)" (Vereniging van Duitse ingenieurs) is de spanning van staalband na zes dagen nadat deze is toegepast, nog steeds dezelfde, terwijl die bij PET-band met ongeveer 20 % en bij PP-band zelfs tot 80 % afgenomen is (10). Voor dezelfde schokbestendigheid moet derhalve met name PP-band met een veel hogere beginspanning op de te verpakken goederen worden aangebracht. Hiervoor zijn veelal pneumatische of elektrische apparaten nodig in plaats van eenvoudige handgereedschappen. Terwijl PET-band bovendien na een schokbelasting tot 95 % van de elastische beginspanning herkrijgt, bedraagt dit percentage bij PP-band slechts 75 % (11).

(25) Voor bepaalde toepassingen is hittebestendigheid een voorwaarde voor het gebruik van verpakkingsband. Terwijl staalband bestand is tegen temperaturen tot 600-750 °C, kan plasticband bij hoge temperaturen aanzienlijk zwakker worden. Volgens Euronorm CEN T261 is PET-band toegestaan bij temperaturen tot 90 °C, maar zal het materiaal zelfs reeds bij lagere temperaturen zachter worden en uitrekken. PP-band wordt daarentegen aanbevolen voor toepassingen waarbij de temperatuur niet meer dan 35 °C bedraagt. Bij bepaalde toepassingen in de staalindustrie, zoals het omsnoeren van hete rollen staaldraad, is de temperatuur van het product een factor van doorslaggevend belang. Deze toepassingen maken evenwel slechts 3 tot 10 % uit van het totale staalbandgebruik in West-Europa.

(26) Uit de vergelijking van de fysische en mechanische productkenmerken blijkt dat PET-band met staalband vergelijkbare kenmerken bezit, met name in het geval van staalband voor normale toepassingen, maar dat PP-band een minder bevredigend substituut voor staalband is, vooral bij zware toepassingen, waarbij het band lang moet meegaan en stijfheid en een geringe rek beslissend is, of bij toepassingen bij hoge temperaturen. Verschillen in de fysische eigenschappen van producten en het beoogde gebruik kunnen voor de afbakening van de relevante productmarkt belangrijke informatie opleveren (12), maar zijn op zich niet voldoende om uit te sluiten dat klanten en eindgebruikers deze producten als daadwerkelijke vervangingsproducten zien (13). Daarom moet worden nagegaan in welke mate deze verschillen een aanzienlijk aantal afnemers van staalband ervan zouden weerhouden om op plastic verpakkingsband, met name PP-band, over te schakelen indien de relatieve prijs voor staalband duurzaam licht zou worden verhoogd.

Toepassingen en categorieën afnemers

(27) Volgens de bevindingen van het onderzoek van de Commissie had staalband een aandeel van ongeveer 55 % in waarde in het totale gebruik van verpakkingsband in West-Europa in 1997, PET-band 11,5 % en PP-band 34 %. In West-Europa komt meer dan 75 % van het totale gebruik van staalband voor rekening van de volgende industrieën: de basisindustrie voor staal en non-ferroproducten (rollen bandstaal, staalplaat, knuppels, blokken en plakken), bouwmaterialen (bakstenen en blokken), land- en bosbouw (timmerhout, houten platen), textiel en stapelvezels, automobielen en onderdelen, en de (zee)vervoersector.

(28) Staalband heeft een aandeel van ongeveer 97 % in het totale gebruik van verpakkingsband (in waarde) in de sector staal en non-ferrometalen, 92-95 % in de sector metaalbewerking, 90 % in de sector (zee) vervoer, 77-80 % in de stapelvezelsector, 69-75 % in de bakstenen- en blokkensector, 58-65 % bij de overige bouwmaterialen en 56-70 % in de automobielindustrie. PP-band wordt daarentegen overwegend gebruikt in de dagbladen- en drukkerijsector (90-93 %), in de sector voedingsmiddelen en dranken (60-65 %) en in de sector karton en gegolfde producten (45-46 %). PP-band wordt thans niet in enige mate van betekenis in de staalproductie-, metaalbewerkings- en stapelvezelindustrieën gebruikt en heeft een aandeel van minder dan 15 % in het gebruik van verpakkingsband in de bouwmaterialensector. In de meeste gevallen waarin staal- en PP-band in dezelfde industrie worden gebruikt, worden deze omsnoeringsmaterialen voor verschillende toepassingen gebruikt (14).

Aanwijzingen voor substitutie in het recente verleden

(29) De aanmeldende partijen stellen zich op het standpunt dat staalband tegenwoordig voor bijna alle toepassingen door plasticband kan worden vervangen. Plastic verpakkingsband verving staalband aanvankelijk voor relatief eenvoudige, weinig veeleisende toepassingen, waarbij de grote sterkte van staal niet nodig was. In het afgelopen decennium werd echter dankzij de ontwikkeling van PET-band met hoge treksterkte en de verbetering van de verpakkingstechnologie in toenemende mate van plasticmaterialen gebruikgemaakt, welke in alle toepassingen een plaats hebben veroverd.

(30) Deze zienswijze lijkt te worden bevestigd door de tegengestelde ontwikkeling van het gebruik van staalband en dat van plasticband in de afgelopen jaren. Volgens de partijen nam het totale gebruik van staalband in West-Europa tussen 1987 en 1997 in waarde af met 38,6 miljoen ECU (11,7 %). Het totale gebruik van plasticband nam in dezelfde periode toe met 128,6 miljoen ECU (73,8 %). Hierdoor nam het aandeel van staalband in het totale gebruik van verpakkingsband tussen 1987 en 1997 in waarde af van ongeveer 65 % tot 49 %. De Commissie erkent dat de totale verkoop van plasticband de laatste jaren sterk is gestegen en dat met name PET-band veelvuldig ingang heeft gevonden in toepassingen waarbij voorheen staalband werd gebruikt (zie overweging 37).

Absolute prijsverschillen

(31) Het is moeilijk een rechtstreekse vergelijking tussen de prijzen van de verschillende soorten verpakkingsband te maken, omdat hierbij met een groot aantal variabelen rekening moet worden gehouden. Het is wellicht mogelijk een bepaald type verpakkingsband door een ander type van dezelfde afmetingen te vervangen, maar dit ligt niet voor de hand. Ook kunnen bij het gebruik van andere materialen verschillende configuraties de beste oplossing zijn; vier PP-banden kunnen bijvoorbeeld worden vervangen door drie PET-banden van andere afmetingen. Bepaalde indicatieve vergelijkingen zijn echter mogelijk. Volgens het onderzoek van de Commissie bedroeg de prijs van staalband tussen 60 en 400 ECU per 1 000 meter, terwijl plasticband tussen 15 en 90 ECU per 1 000 meter kost, naargelang de afmetingen. Volgens de VDI-richtsnoeren (Richtlinienarbeit nr. 3968 van het Verband Deutscher Ingenieure (VDI)) is bij een vergelijking van band van dezelfde afmetingen PET-band 20 % en PP-band 40 % goedkoper dan staalband (15). Ten slotte hebben de aanmeldende partijen voorbeelden gegeven van de kostenverschillen van de onderscheiden omsnoeringsmaterialen voor toepassingen waarvoor zowel staalband als PET- en PP-band geschikt is. Bij deze toepassingen was PET-band gemiddeld 7 % en PP-band meer dan 50 % goedkoper dan staalband.

Langetermijnontwikkeling van de prijzen

(32) De partijen hebben een diagram verstrekt, dat is samengesteld op basis van de officiële statistieken van de "British Tensional Strapping Association" en de vergelijkende ontwikkeling van de Britse marktprijzen voor staal-, PET- en PP-band van 1987 tot 1996 weergeeft. Dit diagram toont duidelijk een parallele ontwikkeling van de prijzen van staal- en PET-band, terwijl die van PP-band zich onafhankelijker van de prijzen van de potentiële vervangende producten lijken te hebben ontwikkeld.

Omschakelingskosten en introductietijd

(33) De kosten van de omschakeling van staalband op plastic alternatieven omvatten de kapitaalinvesteringen voor nieuwe omsnoeringsapparatuur, de kosten van de opleiding van de bedieners en de reorganisatie van de omsnoeringsprocessen bij de productie-installaties van de eindgebruikers. Omsnoeringsgereedschap is doorgaans voor staal- of voor plasticband ontworpen, zodat een verandering van het soort band de vervanging van het gereedschap meebrengt. Omsnoeringsmachines daarentegen kunnen in veel gevallen voor beide soorten band worden gebruikt, omdat de zogenoemde "bindkoppen" afzonderlijk kunnen worden vervangen. De omschakkelingskosten lijken niet erg hoog te zijn en geen rol van betekenis te spelen. Zo variëren de kosten van handgereedschap van ongeveer 80 ECU voor een eenvoudig compleet handgereedschap voor het binden tot ongeveer 2 000 ECU voor een modern elektrisch draagbaar gereedschap, en kunnen zij tot 5 000 ECU bedragen voor een elektronisch bediend instrument. Bindkoppen voor staalband kosten tussen 15 000 en 25 000 ECU en die voor plasticband 4 000 à 5 000 ECU.

Meningen van afnemers

(34) De meningen van eindgebruikers en van afnemers en concurrenten van de betrokken ondernemingen zijn van bijzonder belang voor de afbakening van de relevante productmarkt. In de onderhavige zaak heeft de Commissie om de opmerkingen van de partijen te verifiëren, eerst een kleinschalig onderzoek gehouden onder 48 afnemers van de partijen bij de concentratie op het gebied van verpakkingsband. Gecombineerd maakten de aankopen van deze afnemers ongeveer 14 % uit van het totale gebruik in West-Europa.

(35) Vrijwel al deze afnemers hebben in hun antwoorden aan de Commissie verklaard dat zij niet zonder aanzienlijke problemen staalband zouden kunnen vervangen voor alle toepassingen. Desgevraagd noemden de meeste eindgebruikers als reden de hogere treksterkte en zeer hoge breuksterkte van staalband, de grote hittebestendigheid in vergelijking met plasticband, de weerstand tegen scherpe randen (schuurweerstand), de uitzonderlijke stijfheid en geringe rek, en de grotere geschiktheid voor recyclage van staalband. Grote afnemers in de staalindustrie hebben verklaard dat zij in 60-70 % of zelfs meer van hun toepassingen wegens de temperatuur van het product en de vereiste breuksterkte en schuurweerstand uitsluitend staalband kunnen gebruiken. Ondernemingen in de sector betonblokken, kalksteen en bakstenen die thans beide typen verpakkingsband gebruiken, hebben in hun antwoorden aan de Commissie verklaard dat zij geen van beide materialen voor alle toepassingen kunnen vervangen, maar dat zij staalband en plasticband als elkaar aanvullende producten, niet als substituten beschouwen. Afnemers in de kalksteenindustrie hebben opgemerkt dat zij in 90-100 % van de toepassingen van verpakkingsband staalband door plastic alternatieven niet kunnen vervangen.

(36) De partijen bij de concentratie hebben de Commissie evenwel de resultaten van een onderzoek onder 518 afnemers van verpakkingsband toegezonden, volgens welke ondernemingen die thans staalband gebruiken, reeds in aanzienlijke mate van plastic alternatieven gebruik maken en overwegen om staalband op plastic vervangingsproducten over te schakelen. Om deze bevindingen te verifiëren, heeft de Commissie een tweede onderzoek verricht, waarop 191 afnemers van verpakkingsband reageerden, zodat dit onderzoek alle belangrijke industrieën bestrijkt die staalband gebruiken; voorts heeft dit onderzoek een brede spreiding in West-Europa.

(37) Van de in totaal 69 ondernemingen die in de afgelopen drie jaar van omsnoeringsmateriaal zijn veranderd, zijn er 39 (20,4 % van de totale steekproef) van staalband op PP-band overgestapt. Dit omschakelingspatroon is niet voor alle sectoren gelijk, maar omschakeling van staalband op PP-band geschiedt in aanzienlijk geringere mate in de hout- en bosbouwindustrie, in de stapelvezel- en textielindustrie (geen van de gecontacteerde ondernemingen in deze sectoren was van staalband op PP-band overgestapt) en in de staal- en metaalbewerkingsindustrie (waar slechts 8,6 % van staalband op PP-band is overgeschakeld). In de bouwmaterialensector daarentegen is 15,3 % van de afnemers van staalband op PP-band overgeschakeld en in de automobielindustrie 16,7 % van de afnemers.

(38) In totaal 59 ondernemingen (30,9 % van de totale steekproef) gaven de Commissie te kennen dat zij thans overwegen van omsnoeringsmateriaal te veranderen. Hiervan overwegen 49 ondernemingen (25,7 %) een overschakeling van staal- op PET-band, maar slechts 17 (8,9 %) een overschakeling van staal- op PP-band. Het omschakelingspatroon voor de toekomst is niet voor alle sectoren gelijk. In de sectoren hout, stapelvezels en automobielen overweegt geen van de reagerende ondernemingen een overschakeling van staal- op PP-band. In de bouwmaterialenindustrie overweegt 2,6 % van de reagerende ondernemingen een dergelijke omschakeling, en in de staal- en metaalbewerkingssectoren 11,6 %.

(39) Bovendien moet worden bedacht dat een aanzienlijk deel van de overschakelende afnemers staalband en plastic alternatieven niet voor vergelijkbare toepassingen (vergelijkbare goederen, vergelijkbaar gewicht) gebruiken. In de sector metalen merkte slechts 32,1 % van de afnemers op, dat zij plasticband voor vergelijkbare toepassingen als staalband zouden gebruiken. De meeste van deze afnemers (61,1 %) gebruiken echter PET-band, terwijl slechts 38,9 % (12,5 % van het totaal, met uitsluiting van de afnemers die thans uitsluitend plasticband gebruiken) PP-band als rechtstreeks vervangingsproduct voor staalband gebruiken. In de timmerhout- en vezelindustrie gebruikt slechts 10,5 % PP-band voor toepassingen waarvoor zij thans ook staalband gebruiken.

3. Conclusies betreffende de markt voor verpakkingsband

(40) In het licht van het voorgaande is de Commissie tot de conclusie gekomen dat PET-band voor de meeste toepassingen waarbij thans staalband wordt gebruikt, duidelijk een rechtstreeks en bevredigend alternatief voor staalband is. PET-band maakt derhalve deel uit van dezelfde relevante productmarkt als staalband. Vooral de bevindingen van het onderzoek van de Commissie onder aanbieders en eindgebruikers steunen de zienswijze dat PET-band voor vrijwel alle toepassingen als een daadwerkelijk vervangingsproduct voor staalband wordt beschouwd, behalve voor toepassingen waarbij hittebestendigheid een vereiste is. Deze toepassingen vormen echter slechts 3-10 % van het totale gebruik van staalband in West-Europa, en prijsdiscriminatie tussen verschillende groepen afzonderlijke afnemers, naar gelang van de vraag of zij al dan niet staalband bij hoge temperaturen gebruiken, lijkt niet haalbaar.

(41) De Commissie betwijfelt, of PP-band tot dezelfde relevante productmarkt als staalband behoort, gelet op de verschillen in de fysische en mechanische kenmerken, de absolute prijzen en de prijsontwikkeling in het recente verleden. Voorts lijken de resultaten van het onderzoek van de Commissie onder eindgebruikers in uiteenlopende industrieën erop te wijzen dat, wanneer afnemers overwegen van staal- op PP-band over te schakelen, in de meeste gevallen andere factoren dan de relatieve prijzen van doorslaggevend belang zijn. De Commissie is zich echter ervan bewust dat een aanzienlijk aantal afnemers in de laatste drie jaar van staal- op PP-band overgeschakeld is of thans een dergelijke overschakeling overweegt. In een aantal sectoren bedragen deze afnemers meer dan 10 % van het totale aantal eindgebruikers dat gereageerd heeft. Dit percentage kan toereikend worden geacht om producenten van staalband ervan te weerhouden hun prijzen duurzaam met een klein doch belangrijk bedrag te verhogen, met name nu uit het onderzoek van de Commissie niet is gebleken dat producenten van staalband in staat zouden zijn prijsdiscriminatie tussen de onderscheiden toepassingen door de eindgebruikers toe te passen. Gezien dit tegenstrijdige bewijs is de Commissie er niet in geslaagd ondubbelzinnig aan te tonen dat PP-band niet tot dezelfde relevante productmarkt als staalband behoort. In het onderhavige geval moet daarom worden uitgegaan van een ruimere productmarkt voor staalband, die mede PET- en PP-band omvat.

A.2. Bindkoppen voor verpakkingsband vormen een relevante productmarkt

(42) De bindkoppen vormen het meeste geavanceerde en gecompliceerde onderdeel van de omsnoeringsmachines en ingebouwde omsnoeringssystemen die het verpakkingsband spannen en samenbinden. Handinstrumenten hebben geen bindkoppen; hierbij wordt het verpakkingsband met de hand ingevoerd en samengevoegd. Bindkoppen kunnen van de rest van de machine worden onderscheiden, omdat zij vaak afzonderlijk worden verkocht aan onafhankelijke machinefabrikanten die deze bindkoppen niet zelf produceren of slechts een beperkt aantal of beperkt assortiment bindkoppen vervaardigen (16). In de periode 1995-1997 maakte het aantal afzonderlijke bindkoppen dat aan onafhankelijke fabrikanten en concurrenten werd verkocht, tussen 15 en 25 % van de totale productie van bindkoppen van het ITW-concern en tussen 80 en 90 % van de bindkoppenproductie van Titan uit.

(43) Vanuit het oogpunt van de vraagzijde kunnen bindkoppen voor staalband niet worden vervangen door die voor plasticband en omgekeerd wegens de specifieke kenmerken van de typen verpakkingsband en de verschillende wijze waarop zij worden samengebonden: door het stampen van staalband of door verhitting van plasticband. De technische basiskenmerken van bindkoppen en de voor de productie benodigde technische kennis zijn in het algemeen echter vergelijkbaar. Bovendien vervaardigen de meeste producenten van bindkoppen beide typen, zij het in verschillende mate. Om deze redenen is de Commissie, wat de aanbodzijde betreft, tot de slotsom gekomen dat beide typen bindkoppen tot dezelfde relevante productmarkt behoren.

B. RELEVANTE GEOGRAFISCHE MARKTEN

B.1. De markt voor stalen en plastic verpakkingsband

1. De relevante markt is ruimer dan nationaal

(44) De relevante geografische markt voor verpakkingsband is ruimer dan de geografische grenzen van de afzonderlijke lidstaten van de Gemeenschap en de EVA-staten, daar verpakkingsband in al deze landen grensoverschrijdend wordt aangeboden. Zowel ITW Signode als Titan levert aan afnemers in alle lidstaten van de Gemeenschap. Voorts zijn er, met uitzondering van specifieke situaties in Zweden, Finland en Noorwegen, geen grote verschillen in de marktaandelen van de partijen tussen de belangrijkste lidstaten van de Gemeenschap en de EVA-staten (17).

(45) Verpakkingsband is onderworpen aan diverse internationaal aanvaarde normen en gestandaardiseerde specificaties of aan gevestigde selectiegidsen en verpakkings- en laadvereisten (18). De aanmeldende partijen zijn derhalve van mening dat er in aard en kenmerken van de betrokken producten, geen relevante verschillen zijn.

2. De relevante markt is niet ruimer dan de EER plus Zwitserland

Nabijheid bij eindgebruikers en voorkeur van de gebruikers voor West-Europese leveranciers

(46) Verpakkingsband wordt door de eindgebruikers naargelang het feitelijke gebruik in de loop van het jaar in verschillende tranches besteld. Aangezien onderbrekingen in de levering van verpakkingsband zeer schadelijke gevolgen voor het productieproces van de eindgebruiker hebben, rekenen afnemers bij de keuze van een leverancier de betrouwbaarheid en de zekerheid van levering tot de belangrijkste criteria. Om deze redenen lijken afnemers blijkens de resultaten van het marktonderzoek van de Commissie de buiten de EER en Zwitserland gevestigde aanbieders niet als onmiddellijk beschikbare andere mogelijkheden voor hun huidige leveranciers te beschouwen. Geen van de eindgebruikers die de vragenlijst van de Commissie heeft beantwoord, heeft van leveranciers buiten West-Europa verpakkingsband ingevoerd.

Vervoerskosten

(47) Volgens de partijen zouden de kosten van het vervoer van de Verenigde Staten naar Europa ongeveer 5-10 % van de eindprijs van staalband bedragen, waarbij het juiste aandeel afhankelijk is van de waarde van het product en van de wijze van vervoer. De vervoerskosten voor plasticband zouden minder dan 5 % bedragen. Uit de door ITW Signode verstrekte informatie blijkt bovendien dat in het geval van vervoer over lange afstanden of over zee de totale vracht- en verzekeringskosten in het algemeen meer dan 10 % van de verkoopprijs van staalband belopen. Hoewel de vervoers- en verzekeringskosten bescheiden lijken, moet worden bedacht dat verpakkingsband een laagwaardig product is waarvoor de aan het ruwe materiaal toegevoegde waarde 15-30 % bedraagt. Tegen deze achtergrond zullen de leveringen sterk worden beïnvloed door de vervoerskosten.

Invoerrechten en andere niet-tarifaire handelsbelemmeringen

(48) De invoerrechten van de Gemeenschap voor leden van de WTO (conventionele rechten) die sinds 1 januari 1998 van toepassing zijn, bedragen 3,2 % voor staalband, 10,1 % voor PP-band en 10,4 % voor PET-band. Voor andere landen bedragen de invoerrechten (autonome rechten) respectievelijk 10 %, 23 % en 20 %. Althans voor plasticband zijn de invoerrechten aanzienlijk, gelet op de geringe toegevoegde waarde van deze producten, waardoor het onwaarschijnlijk is dat de invoer sterk zou toenemen als reactie op een kleine, doch merkbare stijging van de betrokken prijzen in West-Europa.

Handelsstromen en invoer

(49) Over de handelsstromen van verpakkingsband zijn geen officiële cijfers beschikbaar, omdat de tarief- en statistieknomenclatuur van de Gemeenschap geen aparte GN-code voor verpakkingsband bevat (19). Volgens de partijen werd echter in 1996 ongeveer 20 000 ton staalband en ongeveer 2 000 ton plasticband in de EER ingevoerd, hetgeen overeenkomt met, respectievelijk, ongeveer 6 % en 3 % van de totale afzet in de EER. Aangenomen wordt dat deze invoer in totaal neerkomt op ongeveer 5 % van de totale markt voor verpakkingsband. Wegens de geringe hoeveelheid heeft de invoer van verpakkingsband geen invloed van belang gehad op de mededingingsvoorwaarden in West-Europa, en met name niet op de prijsstelling van de belangrijkste aanbieders in deze sector.

3. Conclusie

(50) In het licht van deze bevindingen is de Commissie tot de gevolgtrekking gekomen dat de relevante geografische markt voor stalen en plastic verpakkingsband tot het EER-gebied en Zwitserland, hierna "West-Europa" genoemd, beperkt is, omdat de mededingingsvooorwaarden in dit gebied voldoende homogeen zijn en van naburige gebieden kunnen worden onderscheiden en omdat aan invoer, wegens de ermee gemoeide vervoerskosten en invoerheffingen, voor de producenten in de EER aanzienlijke nadelen zijn verbonden.

B.2. De markt voor bindkoppen voor omsnoeringsmachines

(51) De geografische omvang van de markten voor bindkoppen is wereldwijd. Er zijn geen aanzienlijke belemmeringen voor invoer in de Gemeenschap, en aangezien bindkoppen producten met een betrekkelijk hoge toegevoegde waarde zijn, zijn de vervoerskosten niet van invloed op het bereik van de aanbieders of de aankoopbeslissingen van de afnemers. Voorts verkopen zowel ITW Signode als Titan bindkoppen aan afnemers over de gehele wereld. In de periode 1995-1997 behaalde Titan tussen 50 en 80 % van de totale omzet van afzonderlijke bindkoppen buiten de EER.

C. BEOORDELING

(52) De grondslag voor deze beoordeling is de verklaring van de partijen in hun aanmelding, dat zodra zij de gezamenlijke zeggenschap over Titan zouden verwerven, Titan ingevolge de koop- en leveringsovereenkomst haar activiteiten op het gebied van omsnoeringsmachines en -uitrustingen aan de onafhankelijke onderneming Lenzen zou verkopen (zie overweging 7). Volgens de partijen zal hun toekomstige gemeenschappelijke onderneming, gelet op de in 1996 behaalde omzet, naar verwachting een totale omzet in de EER van ongeveer [. . .] miljoen ECU behalen, uitgaande van ongewijzigde hoeveelheden. Van deze omzet zal ongeveer [. . .] miljoen ECU voor rekening van het huidige Titan komen en [. . .] miljoen ECU voor rekening van de door ITW Signode in te brengen productie-installaties.

Doel van de aangemelde transactie

(53) De voorgenomen concentratie is het resultaat van het voornemen van het Krupp-Hoesch-concern zich uit de productie en distributie van verpakkingsband en verpakkingsuitrustingen terug te trekken. Krupp-Hoesch was aanvankelijk voornemens de zakelijke activiteiten van Titan, haar dochteronderneming op dit gebied, te verdelen tussen ITW Signode, die alle activiteiten buiten Duitsland zou overnemen, en de Duitse onderneming Lenzen, die het Duitse gedeelte van het bedrijf zou overnemen. Van dit plan, dat op grond van het Duitse mededingingsrecht was aangemeld, werd in april 1997 afgezien nadat de Bundeskartellamt in een waarschuwingsbrief te kennen had gegeven hiertegen ernstige mededingingsbezwaren te hebben.

(54) De onderhavige operatie is anders opgezet, waarbij ITW Signode slechts een gedeelde zeggenschap over de activiteiten van Titan op het gebied van verpakkingsband verwerft (zie overweging 7). Voor ITW Signode is de voorgenomen gemeenschappelijke onderneming een weerspiegeling van de huidige veranderingen op de Duitse en Europese markten voor staal en verpakkingsband. In het kader van de gemeenschappelijke onderneming zal ITW Signode haar productie-installaties in Duitsland aanvullen met de bestaande productielijnen van Titan, die deels complementair zijn aan haar productielijnen in Dinslaken.

C.1. De belangrijkste leveranciers van verpakkingsband in West-Europa

(55) Het ITW-concern is de grootste aanbieder van verpakkingsband en daarmee verbonden uitrustingen ter wereld en is in West-Europa actief via haar dochterondernemingen Burseryds Bruk AB (Zweden), Signode Systems GmbH (Duitsland) en Orgapack Holding AG (Zwitserland), met dochterondernemingen in Frankrijk, Schotland en de Verenigde Staten. Burseryds en Orgapack zijn in 1995, respectievelijk 1996 door ITW overgenomen. ITW is ook werkzaam op de aanverwante markten van verpakkingsproducten en beschouwt zichzelf als wereldwijd marktleidster, omdat zij haar afnemers zowel machines voor "stretch"-verpakkingen als "stretch"-folie kan leveren (20). Het ITW -concern behaalde in 1996 een totale wereldomzet van 3 935 miljoen ECU.

(56) Titan heeft twee productie-installaties in Duitsland: een fabriek voor staalband en sluitingen in Hagen-Kabel en een te Schwelm voor het ontwerp en de productie van omsnoeringsapparatuur (21). Slechts de productiefaciliteiten te Hagen-Kabel zijn bij de concentratie betrokken, omdat de vestiging te Schwelm aan het Lenzen-concern zal worden verkocht. Titan heeft voor haar octrooi op een methode om band om katoenbalen te snoeren zowel het ITW-concern als Lenzen een licentie verleend.

(57) Behalve de partijen is de belangrijkste aanbieder van staalband de familieonderneming M. J. Maillis SA, hierna "Maillis" genoemd, die drie productielijnen voor staalband in Griekenland in bedrijf heeft. Sinds 1996 heeft de onderneming ook een productielijn voor PP- en PET-band in bedrijf. In 1997 is een nieuwe warmtebehandelingsinstallatie, waardoor het bedrijf staalband met hoge sterkte kan produceren, en een productielijn voor "stretch"-folie geïnstalleerd. Aangezien Maillis buiten Griekenland geen eigen distributieorganisatie heeft, wordt het grootste deel van de productie via onafhankelijke distributeurs verkocht. Maillis behaalde in 1996 een totale wereldomzet van ongeveer 35 miljoen ECU.

(58) Cyklop International is een belangrijke aanbieder van plastic verpakkingsband en vervaardigt ook omsnoeringsapparaten. Cyklops grootste leveranciers voor staalband zijn thans ITW Signode en Titan. Cyklop is ook de exclusieve distributeur in Zweden en Finland voor bindkoppen en omsnoeringsmachines voor staalband van Orgapack, een onderneming die tot het ITW-concern behoort, en verkoopt ook in andere lidstaten Orgapack-instrumenten op niet-exclusieve basis. Bovendien hebben Cyklop en ITW onlangs een gemeenschappelijke onderneming, CS Packaging Corporation, opgericht als uitvalsbasis voor potentiële markten in het Verre Oosten. Het Cyklop-concern behaalde in 1996 een totale wereldomzet van ongeveer 150 miljoen ECU.

(59) Brevetti Signode Labea SpA is een producent van zowel stalen als plastic verpakkingsband en van omsnoeringsappartuur, waarvoor zij de productietechnologie van ITW in licentie heeft. Het ITW-concern heeft geen belangen in Brevetti, maar heeft Brevetti het exclusieve distributierecht voor de Italiaanse markt verleend. Brevetti behaalde in 1996 een totale wereldomzet van ongeveer 30 miljoen ECU.

(60) Samuel Strapping Systems Company, onderdeel van Samuel Manu-Tech Inc. of Canada, hierna "Samuel" genoemd, is een belangrijke aanbieder van stalen en plastic verpakkingsband en omsnoeringsapparatuur in Noord-Amerika. In West-Europa is Samuel op de markten voor staalband en plasticband actief via haar dochterondernemingen in het Verenigd Koninkrijk Acme Gerrard Ltd en Pakseal Industries Ltd. Het Samuel-concern behaalde in 1996 een totale wereldomzet van ongeveer 304 miljoen ECU.

(61) Lenzen, een Duits familieonderneming, produceert staalband en ontwerpt omsnoeringsmachines. In 1996 behaalde zij een totale wereldomzet van ongeveer 21 miljoen ECU. Brockhaus en Theis zijn middelgrote familieondernemingen die in Duitsland koudwalserijen exploiteren. Etilam/Sollac behoort tot de Franse staalproducent Usinor SA.

C.2. De markt voor stalen en plastic verpakkingsband

1. De huidige marktpositie van de partijen

Omvang van de markt

(62) Met betrekking tot de omvang van de markt voor verpakkingsband zijn de Commissie geen officiële of onofficiële (dit wil zeggen door handelsorganisaties en dergelijke verzamelde) statistieken bekend. Bovendien laten de afzetcijfers van de grote producenten van verpakkingsband zich niet gemakkelijk vergelijken, omdat een aantal aanbieders niet over een eigen verkooporganisatie beschikt, maar van onafhankelijke distributeurs en wederverkopers gebruikmaakt. De Commissie heeft derhalve diverse berekeningen moeten maken om een eigen raming van de omvang van de markt op basis van de afzetcijfers van alle grote producenten in West-Europa te kunnen maken. Voorts heeft de Commissie de mogelijkheid van dubbeltelling van de afzet door leveringen tussen aanbieders onderling uitgesloten en de afzet van onafhankelijke distributeurs en wederverkopers buiten beschouwing gelaten, omdat zij hun materiaal vrijwel uitsluitend van West-Europese producenten kopen. De Commissie heeft de afzet van kleinere producenten geschat en ook rekening gehouden met de door de aanmeldende partijen geraamde omvang van de invoer (zie overweging 49). Op basis hiervan raamt de Commissie de totale verkoop van stalen en plastic verpakkingsband in West-Europa voor 1997 op ongeveer 489,4 miljoen ECU (22), waarbij de marges van de onafhankelijke distributeurs en wederverkopers buiten beschouwing zijn gelaten. Hiervan had ongeveer 267,4 miljoen ECU betrekking op staalband, 56,3 miljoen ECU op PET-band en ongeveer 165,7 miljoen ECU op PP-band.

Marktaandelen

(63) De totale verkoop van verpakkingsband door ITW Signode bedroeg in 1997 ongeveer [. . .] miljoen ECU, waarvan [. . .] miljoen ECU (74,2 %) staalband was, [. . .] miljoen ECU (8,2 %) PET-band en [. . .] miljoen ECU (15,6 %) PP-band. Dit komt neer op een marktaandeel van ongeveer [30-35 %] van de totale markt voor stalen en plastic verpakkingsband in West-Europa. Titan behaalde een totale omzet van ongeveer [. . .] miljoen ECU (uitsluitend staalband), hetgeen overeenkomt met een marktaandeel van ongeveer [5-10 %]. De hierna grootste aanbieders van verpakkingsband in West-Europa zijn in onderstaande tabel 1 vermeld. De marktaandelen van elk van deze aanbieders bedragen niet meer dan 10 % en in de meeste gevallen minder dan 5 %.

(64) >RUIMTE VOOR DE TABEL>

Capaciteit en product

(65) De aanmeldende partijen ramen de totale capaciteit voor staalband in West-Europa gedurende de laatste drie jaar op 410 000 à 450 000 ton per jaar. Dit is bevestigd door het marktonderzoek van de Commissie, dat voor 1997 een totale capaciteit voor staalband van ongeveer 437 300 ton opleverde. Hiervan is het aandeel van de productielijnen van de partijen ongeveer [45-55 %]. De grootste concurrent, Maillis, breidde zijn capaciteit onlangs uit van 60 000 ton tot 80 000 ton per jaar of ongeveer 18 % van de totale capaciteit. De totale bezettingsgraad van de capaciteit in West-Europa bedroeg in 1997 ongeveer 84 %. Aangezien wordt verwacht dat de vraag naar staalband in de komende twee tot vier jaar zal stagneren, lijkt er geen ruime reservecapaciteit voorhanden te zijn die het concurrentiegedrag van de partijen na de concentratie daadwerkelijk zal intomen.

(66) De totale capaciteit voor plasticband bedroeg in 1996 ongeveer 100 000 ton. Het aandeel van de productielijnen van ITW Signode in dit totaal bedroeg ongeveer 15-20 %. Ten gevolge van de recente capaciteitsuitbreiding van concurrenten bedraagt het huidige capaciteitsaandeel van de partijen waarschijnlijk minder dan 15 %. De grootste concurrenten voor plasticband, Strapex en Cyklop, zijn tezamen goed voor ongeveer 20 tot 30 % van de totale productiecapaciteit. De totale productiecapaciteit voor PET-band bedroeg ongeveer 20 000-25 000 ton, waarvan de bezettingsgraad op 60 tot 70 % lag. Maillis is onlangs begonnen met de productie van PET- en PP-band en Brevetti heeft concrete plannen om in nieuwe productielijnen voor PET-band te investeren.

2. De marktpositie van de betrokken partijen na de concentratie

Marktaandelen

(67) Uitgaande van de ramingen van de omvang van de markt door de Commissie zouden ITW Signode en de gemeenschappelijke onderneming door de concentratie een gecombineerd marktaandeel in waarde van ten hoogste [35-45 %] op de totale markt voor stalen en plastic verpakkingsband behalen. ITW Signode verwacht echter tussen [. . .] en [. . .]% van de huidige omzet die Titan met staalband behaalt, te verliezen, omdat de verkooporganisatie en handelsmerken van Titan aan Lenzen worden overgedragen. Dit percentage lijkt veel te hoog, omdat Titan geen gevestigde verkooporganisatie buiten Duitsland bezit. De Commissie verwacht dat het Lenzen-concern erin zal slagen leveringscontracten met een aantal voormalige klanten van Titan in Duitsland te sluiten. In het licht van de bijzondere omstandigheden van dit geval zal de omzet die de toekomstige gemeenschappelijke onderneming aan Lenzen zal verliezen naar verwachting [. . .]% van de huidige omzet van Titan bedragen. Door dit verlies aan marktaandeel zou het gecombineerde marktaandeel waarschijnlijk [minder dan 40 %] bedragen. Het gecombineerde marktaandeel van de partijen bij de concentratie zou ongeveer vijf à zes maal hoger zijn dan het marktaandeel van hun grootste concurrent. Bovendien zullen de aanmeldende partijen na de concentratie de grootste aanbieder van verpakkingsband ter wereld worden.

(68) Hoewel de partijen een groot marktaandeel zullen bezitten, is er nog een aantal andere aanbieders, met name in het segment plasticband. Aangezien de totale markt voor verpakkingsband met ongeveer 3 % per jaar groeit en het staalsegment een relatieve neergang doormaakt (zie overweging 30), wordt verwacht dat het marktaandeel van de partijen bij de concentratie zal dalen, omdat hun positie in het segment plasticband relatief zwakker is. Bovendien worden de materialen en de technologie voortdurend verbeterd, met name in het geval van plasticband en apparatuur daarvoor, zodat het waarschijnlijk is dat de kleinere concurrenten in staat zullen zijn zich te ontwikkelen. Diverse concurrenten hebben hun capaciteit uitgebreid, in de laatste jaren met name Maillis, Lenzen, Teufelberger Strapex, Sander en Plastic Extruders. Zelfs in het segment staalband, waar de consumptie op lange termijn een neerwaartse trend vertoont, hebben ten minste twee concurrenten hun capaciteit uitgebreid.

(69) Geen van de concurrenten van ITW is in staat zijn afnemers een zodanig ruim productassortiment van stalen en plastic verpakkingsband te bieden als de aanmeldende partijen. Het concern Samuel/Acme en Maillis zijn echter onlangs tot de markt voor plasticband toegetreden; Samuel heeft de activiteiten van Interlake Corp. op het gebied van plasticband overgenomen, waarvan het zwaartepunt op de markt van de Verenigde Staten ligt, en Maillis is eind 1996 met de productie van plasticband begonnen. Beide ondernemingen hebben beklemtoond dat zij actief ernaar zullen streven hun marktaandelen op het gebied van plasticband, en met name van PET-band, de komende jaren uit te breiden.

(70) ITW Signode is een van de grootste aanbieders van omsnoeringsapparatuur en heeft ook een uniek productassortiment van omsnoeringsgereedschap en -machines voor zowel staal- als plasticband. De belangrijkste concurrenten op de markten voor omsnoeringspapparatuur zijn echter de ondernemingen op het gebied van plasticband Cyklop en Strapex en de machinebouwondernemingen Fromm en Mosca. Deze ondernemingen worden algemeen geacht de gebruikers van verpakkingsband een voldoende ruime selectie verpakkingsapparatuur te kunnen bieden en over de benodigde kennis en technische ervaring te beschikken om zich als een betrouwbare andere mogelijkheid voor ITW Signode op de markt voor omsnoeringsuitrustingen te kunnen vestigen. Aangezien het onderzoek van de Commissie heeft uitgewezen dat de afnemers voor hun omsnoeringsapparatuur redelijk gemakkelijk omsnoeringsmateriaal van andere producenten kunnen gebruiken, kan de sterke positie op de markten voor omsnoeringsapparatuur niet als een belangrijk voordeel voor de verkoop van omsnoeringsmateriaal worden beschouwd.

Potentiële concurrentie

(71) Toetreding tot het staalbandsegment van de relevante productmarkt lijkt moeilijk, althans voor nieuwkomers die geen toegang tot de staalverwerkingstechnologie hebben. Aangezien het bovendien waarschijnlijk is dat de vraag naar staalband op de lange termijn zal dalen, zou een nieuwkomer omzet op de huidige aanbieders moeten veroveren. Volgens de partijen zijn de laatste vijf jaar geen nieuwe marktdeelnemers tot het staalbandsegment toegetreden. Volgens de informatie waarover de Commissie thans beschikt, is daadwerkelijke potentiële mededinging, door de vestiging van nieuwe productie-installaties in West-Europa of door een toegenomen invoer in dit marktsegment, in de nabije toekomst niet waarschijnlijk.

(72) Voor het segment plasticband lijken de toetredingsdrempels echter in vergelijking bescheiden. De partijen ramen de totale investeringskosten voor een nieuwe productielijn voor PET-band met hoge sterkte op ongeveer 1,1 miljoen ECU (exclusief de installatiekosten, het terrein en de gebouwen). De kosten van een gecombineerde PP/PET-lijn zouden niet veel hoger liggen. De sterke stijging van de vraag naar plasticband, met name PP-band, zouden investeringen in nieuwe extrusielijnen rechtvaardigen en kansen voor een winstgevend toetredingsplan bieden. Dit is reeds aangetoond door de recente investeringen van Maillis. Voorts moet worden bedacht dat de kapitaalkosten voor het ombouwen van gespecialiseerde PP-lijnen tot gecombineerde PP/PET-extrusielijnen nog onder de eerdergenoemde bedragen lijken te liggen. De huidige producenten van PP-band zijn derhalve de eerste om in de nieuwe PET-productielijnen te investeren.

Huidige afnemers

(73) Sterke marktposities van aanbieders kunnen ook worden gecompenseerd door machtige afnemers die door de hoeveelheden die zij afnemen, hun omvang en hun middelen kunnen beletten dat een producent met een sterke marktpositie zijn positie misbruikt. Dit is met name het geval wanneer de producten in grote mate homogeen zijn en een groot deel van de afzet via distributeurs verloopt. Distributeurs bedienen een grote verscheidenheid van klanten en maken het aanbieders zoals ITW Signode/Titan moeilijker om tussen verschillende categorieën afnemers te discrimineren.

(74) De grote afnemers van omsnoeringsmaterialen zijn geconcentreerd in industriesectoren zoals de staal- en metaalindustrie, de glasindustrie, de sector bouwmaterialen, papier, drukwerk en synthetische vezels, welke worden gekenmerkt door grote, geavanceerde kopers, die vanuit een betrekkelijk sterke positie kunnen onderhandelen en over de middelen en ervaring beschikken om andere aanbieders te vinden. Aangezien verpakkingsband thans geen grote kostenpost vormt, kunnen de inkoopbeslissingen op een betrekkelijk laag niveau binnen de organisatie worden genomen. Indien zich echter aanzienlijke prijsverhogingen zouden voordoen, zouden deze afnemers hun omvang en ervaring tegen de aanbieders gebruiken. De afnemers in de staalindustrie hebben bijkomende voordelen. Zij leveren de grondstof voor de productie van staalband en beschikken daarom over gedetailleerde kennis van de belangrijkste kostencomponenten van de producenten van staalband. Bovendien houden ook zij zich bezig met de versnijding, warmtebehandeling en bekleding van bandstaal, de andere belangrijke activiteiten van de producenten van stalen verpakkingsband.

Slotsom

(75) De in het voorgaande uiteengezette resultaten van het marktonderzoek van de Commissie wijzen uit, dat de voorgenomen concentratie niet tot het ontstaan of versterken van een machtspositie op de relevante markt voor stalen en plastic verpakkingsband zou leiden.

C.3. De markt voor bindkoppen voor omsnoeringsmachines

(76) De aangemelde concentratie zal niet leiden tot een uitbreiding van de marktaandelen op de markt voor bindkoppen voor omsnoeringsmachines. De huidige activiteiten van Titan zullen onmiddellijk na de totstandkoming van de concentraties aan de onafhankelijke Duitse onderneming Lenzen worden verkocht. De positie van Lenzen op een gecombineerde markt voor bindkoppen voor plastic- en staalband zou sterker zijn dan haar positie op een markt voor bindkoppen voor staalband alleen, zodat Lenzen een belangrijke concurrent van de partijen zal zijn. Het kan daarom uitgesloten worden geacht, dat de concentratie tot het ontstaan of versterken van een machtspositie van ITW Signode op de markt voor bindkoppen zou leiden.

VI. SLOTCONCLUSIE

(77) In het licht van de hiervoor uiteengezette resultaten van het onderzoek is de Commissie tot de slotsom gekomen dat de voorgenomen concentratie op de relevante productmarkt voor stalen en plastic verpakkingsband en de relevante productmarkt voor bindkoppen niet tot het ontstaan of versterken van een machtspositie zal leiden waardoor de daadwerkelijke mededinging in de Gemeenschap of de EER in aanmerkelijke mate zou worden belemmerd,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De aangemelde verwerving van de gezamenlijke zeggenschap over Titan Umreifungstechnik GmbH door ITW Signode Holding GmbH en Thyssen Krupp Stahl GmbH wordt verenigbaar met de gemeenschappelijke markt en met de werking van de EER-Overeenkomst verklaard.

Artikel 2

Deze beschikking is gericht tot:

1. Thyssen Krupp Stahl GmbH

Kaiser-Wilhelm-Straße 100

D-47166 Duisburg

2. ITW Signode Holding GmbH

Magnusstraße 18

D-46535 Dinslaken

Gedaan te Brussel, 6 mei 1998.

Voor de Commissie

Karel VAN MIERT

Lid van de Commissie

(1) PB L 395 van 30.12.1989, blz. 1. Verordening gerectificeerd in PB L 257 van 21.9.1990, blz. 13.

(2) PB L 180 van 9.7.1997, blz. 1.

(3) PB C 363 van 25.11.1998.

(4) De oprichting van deze gemeenschappelijke dochteronderneming gaf aanleiding tot procedures uit hoofde van de concentratieverordening en artikel 66 van het EGKS-Verdrag; zie de beschikkingen van de Commissie in respectievelijk zaak nr. IV/M.925 - Krupp Hoesch/Thyssen (PB C 285 van 20.9.1997, blz. 14) en zaak nr. IV/EGKS.1243.

(5) Deze versie van de onderhavige beschikking is bewerkt om ervoor te zorgen dat vertrouwelijke gegevens niet openbaar worden gemaakt.

(6) De productie van omsnoeringsmachines werd eind 1993 aan onafhankelijke producenten uitbesteed.

(7) Zie de beschikking van de Commissie in zaak nr. IV/M.897 - Stinnes/Haniel Reederei, PB C 289 van 24.9.1997, blz. 3, punten 7-17.

(8) Mededeling van de Commissie inzake het onderscheid tussen gemeenschappelijke ondernemingen met het karakter van een concentratie of een samenwerkingsverband in de zin van Verordening (EEG) nr. 4064/89, PB C 385 van 31.12.1994, blz. 1, punt 16. Zie voorts de beschikking van de Commissie van 7 oktober 1996 in zaak nr. IV/M.823 - John Deere Capital Corp./Lombard North Central plc., PB C 359 van 28.11.1996, blz. 11, punt 9.

(9) Volgens de partijen wordt, van de totale geschatte omzet in de EER van 808 miljoen ECU, ongeveer 15 % van alle stretchfolie en 20 % van alle krimpfolie gebruikt voor toepassingen die rechtstreeks concurreren met verpakkingsband.

(10) Zie Verband Deutscher Ingenieure: Richtlinienarbeit VDI nr. 3968; punt 3.2, "Kunststoff-Verpackungsbänder". De door de partijen ingediende studies van deskundigen behandelen geen fysische eigenschappen zoals kruipeffect en spanningsrelaxatie in de tijd.

(11) Titan Umreifungstechnik GmbH: Technische Spezifikationen - Kunststoffverpackungsband.

(12) Zie Beschikking 93/9/EEG van de Commissie in zaak nr. IV/M.214 - Du Pont/ICI,PB L 7 van 13.1.1993, blz. 13, punten 21 en 22 en Beschikking 97/610/EG van de Commissie in zaak nr. IV/M.774 - Saint-Gobain/Wacker Chemie/NOM, PB L 247 van 10.9.1997, blz. 1, punt 83.

(13) Zie de bekendmaking van de Commissie inzake de bepaling van de relevante markt voor het gemeenschappelijke mededingingsrecht, PB C 372 van 9.12.1997, blz. 5, punt 36.

(14) De fabriek voor vertind blik van [. . .] te [. . .] gebruikt slechts kleine hoeveelheden PET-band voor de interne goederenverwerking tussen processen. Het gaat hierbij om één band om de rollen blik en twee verticale banden op partijen vertind blik op pallets. Voor de verpakking voor verzending is nog steeds staalband nodig; het polyesterband wordt voorafgaand aan deze verpakking verwijderd.

(15) Zie Richtlinie VDI nr. 3968, tabel "Bandeigenschaften im Vergleich (Allgemeine Übersicht)".

(16) Tot de belangrijke klanten voor afzonderlijke bindkoppen voor omsnoeringsmachines behoren Itipack (Italië), AmCa Machinery Inc. (Verenigde Staten), Sorsa (Spanje) en Samuel Strapping Systems (Canada).

(17) De aanzienlijk grotere marktaandelen van ITW Signode, tot 70 %, in de Scandinavische landen zijn het resultaat van de verwerving van Burseryds door ITW in 1995 en de voortgaande grensoverschrijdende verkoop aan de onafhankelijke wederverkoper Cyklop, de voormalige eigenaar van Burseryds.

(18) Bijvoorbeeld de ontwerp-Europese norm CEN TC261/SC3/WG3 (januari 1998) en de overeenkomstige normen "Verpakking - Specificatie voor staalband onder spanning" en "Verpakking - specificatie voor niet-metalen verpakkingsband onder spanning".

(19) De partijen hebben GN-codes genoemd die huns inziens betrekking hebben op de handelsstromen van de betrokken producten: staalband - 7212 40 98, PP-band - 3920 20 79, PET-band - 3920 62 90. Deze GN-codes hebben evenwel niet uitsluitend betrekking op verpakkingsband.

(20) Zie het jaarverslag over 1996 van ITW, blz. 19.

(21) De productie van omsnoeringsmachines werd eind 1993 aan onafhankelijke producenten uitbesteed.

(22) Volgens de aanmeldende partijen bedroeg het totale gebruik van verpakkingsband in West-Europa in 1997 593,2 miljoen ECU. Hiervan kwam 290,3 miljoen ECU omzet voor rekening van staalband en 302,9 miljoen ECU voor rekening van plasticband. Op basis hiervan zou het marktaandeel van de partijen [30-35 %] bedragen.