BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 16 februari 1994 inzake een procedure op grond van artikel 65 van het EGKS-Verdrag betreffende overeenkomsten en onderling samenhangende gedragingen van Europese balkenproducenten (Slechts de teksten in de Spaanse, Duitse, Engelse, Franse en Italiaanse taal zijn authentiek) (94/215/EGKS)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, inzonderheid op artikel 65,

Gezien de door de Commissie verkregen inlichtingen en de overeenkomstig artikel 47 van het EGKS-Verdrag door ambtenaren van de Commissie verrichte inspecties,

Gezien de overeenkomstig artikel 36 van het EGKS-Verdrag namens de partijen gemaakte schriftelijke en mondelinge opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I. DE FEITEN

A. KORT OVERZICHT VAN DE CONCURRENTIEBEPERKINGEN

(1) De concurrentiebeperkingen waartegen de Commissie bezwaar maakt, vloeien voort uit een reeks overeenkomsten, besluiten en onderling samenhangende gedragingen, die het vaststellen van prijzen, het toewijzen van quota en een uitgebreide uitwisseling van informatie op de markt voor balken in de Gemeenschap tot doel of tot gevolg hebben. Sommige van deze overeenkomsten of onderling samenhangende gedragingen dateren ten minste van 1984.

(2) Deze samenwerking tussen Europese producenten en wederverkopers van balken en sommige van hun verenigingen vond op verschillende niveaus plaats, hetgeen, beknopt weergegeven, het volgende beeld biedt:

a) GEMEENSCHAP

Op het niveau van de Gemeenschap kwam deze samenwerking vooral tot stand tijdens de vergaderingen van een groep die als het "Poutrelles Committee", een van de comités van Eurofer, bekendstaat. De over Eurofer lopende uitwisseling van informatie moet in dit verband eveneens worden vermeld.

b) AFZONDERLIJKE MARKTEN

Buiten de vergaderingen van het "Poutrelles Committee" kwamen ondernemingen en verenigingen van ondernemingen ook op onregelmatiger basis bijeen om de markten van afzonderlijke Lid-Staten - namelijk Italië, Frankrijk en Duitsland - te bespreken en om hun gedrag op deze markten te cooerdineren.

c) AFZONDERLIJKE OVEREENKOMSTEN

Naast de hierboven beschreven samenwerking zijn sommige ondernemingen afzonderlijke marktverdelingsregelingen en/of prijsvaststellingsregelingen aangegaan.

d) EUROFER/SCANDINAVIË

Ondernemingen en verenigingen van ondernemingen uit de Gemeenschap troffen regelmatig hun tegenhangers uit Noorwegen, Zweden en Finland in de zogenoemde "Eurofer/Scandinavië"-vergaderingen, waarin de Scandinavische markten (met inbegrip van de Deense markt) werden besproken.

B. DE BETROKKEN PRODUKTEN

(3) De produkten waarop deze procedure betrekking heeft, zijn breedflensbalken en andere I-, H- en U-balken met een diameter van 80 mm en meer (met uitzondering van mijnstutten). Al deze produkten worden in de onderhavige beschikking "balken" genoemd. Het zijn warmgewalste lange eindprodukten die voornamelijk in de bouwnijverheid worden gebruikt. Balken zijn EGKS-produkten in de zin van artikel 81 van het EGKS-Verdrag.

De betrokken ondernemingen en verenigingen delen balken in verschillende categorieën in. In Duitsland werd in juli 1987 de volgende indeling ingevoerd:

"" ID="1">1> ID="2">IPN 80 - 220

UPN 80 - 220"> ID="1">2a> ID="2">IPE 80 - 220"> ID="1">2b1> ID="2">HE 100 - 180"> ID="1">2b2> ID="2">UPN 240 - 300

IPE 240 - 330

HE 200 - 220"> ID="1">2b3> ID="2">IPN 240 - 300

IPE 360 - 400

HE 240 - 300"> ID="1">2c> ID="2">IPN 320 - 500

UPN 320 - 400

IPE 450 - 600

HE 320 - 600"> ID="1">3> ID="2">IPN 550 - 600

IPE 750

HE 650 - 1 000">

Per 1 juli 1990 werd in Duitsland een nieuwe categorie 2d (UPN 320-400) ingevoerd.

Alle betrokken partijen hanteren met betrekking tot de EGKS-markten op het continent dezelfde categorieën (met geringe veranderingen).

Omdat in het Verenigd Koninkrijk nog steeds afmetingen volgens het "imperiale" stelsel worden gebruikt, geldt daar een afwijkende indeling. De betrokken produkten worden geclassificeerd als dwarsbalken, balken/kolommen en U-profielstaal. In het vierde kwartaal van 1990, bij voorbeeld, werden de volgende categorieën gehanteerd:

"" ID="1">A 1> ID="2">203 × 133 alle kg-gewichten

152 × 152 alle kg-gewichten"> ID="1">A 2> ID="2">203 × 102

254 × 102 × 22 alleen

254 × 146 alle kg-gewichten

305 × 165 alle kg-gewichten

356 × 171 alle kg-gewichten

406 × 178 × 54

406 × 178 × 60alleen

457 × 191 × 67

457 × 191 × 74alleen

533 × 210 × 82

533 × 210 × 92alleen

203 × 203 × 46

203 × 203 × 52

203 × 203 × 60

alleen

254 × 254 × 73

254 × 254 × 89alleen"> ID="1">A 3> ID="2">Overige balken en kolommen">

(4) In het kader van de verschillende maatregelen die door de Commissie vanaf 1980 werden getroffen om de crisis in de ijzer- en staalindustrie te bestrijden (zie afdeling G hierna), werden balken - te zamen met mijnstutten - in "categorie III" ingedeeld. Hoewel die maatregelen niet langer van kracht zijn, is in de bedrijfstak deze term nog steeds gangbaar.

C. DE MARKT

(5) Zoals uit tabel 1 blijkt, is de produktie van balken in de EGKS tot 1990 aanzienlijk toegenomen (1):

Tabel 1 EGKS-produktie "(in 1 000 ton)>

"> ID="1">1984> ID="2">4 769"> ID="1">1985> ID="2">5 218"> ID="1">1986> ID="2">6 508"> ID="1">1987> ID="2">6 618"> ID="1">1988> ID="2">7 580"> ID="1">1989> ID="2">7 944"> ID="1">1990> ID="2">8 003""(Bron: Eurostat)

>

(6) De belangrijkste EGKS-producenten bevinden zich in het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Spanje en Luxemburg. Tabel 2 geeft een beeld van de produktie van balken per Lid-Staat in de periode van 1986 tot en met 1990:

Tabel 2 Produktie "(in ton)>

"> ID="1">Duitsland> ID="2">1 266 587> ID="3">1 279 870> ID="4">1 480 212> ID="5">1 529 624> ID="6">1 552 923"> ID="1">België> ID="2">320 294> ID="3">260 964> ID="4">309 830> ID="5">334 362> ID="6">357 879"> ID="1">Frankrijk> ID="2">560 076> ID="3">541 985> ID="4">619 810> ID="5">568 153> ID="6">571 734"> ID="1">Italië> ID="2">573 148> ID="3">635 723> ID="4">733 699> ID="5">836 150> ID="6">926 494"> ID="1">Luxemburg> ID="2">1 002 647> ID="3">928 279> ID="4">1 096 178> ID="5">1 195 990> ID="6">1 189 903"> ID="1">Verenigd

Koninkrijk> ID="2">1 321 718> ID="3">1 528 223> ID="4">1 721 151> ID="5">1 787 280> ID="6">1 770 252"> ID="1">Spanje> ID="2">1 284 330> ID="3">1 243 093> ID="4">1 379 117> ID="5">1 379 805> ID="6">1 336 744"> ID="1">Portugal> ID="2">22 703> ID="3">20 262> ID="4">26 172> ID="5">28 383> ID="6">20 810"> ID="1">Ierland> ID="2">156 626> ID="3">179 239> ID="4">213 505> ID="5">283 762> ID="6">276 636"> ID="1">Totaal> ID="2">6 508 129> ID="3">6 617 638> ID="4">7 579 674> ID="5">7 943 509> ID="6">8 003 375""(Bron: Eurostat-Databasis Staal)

>

(7) Het handelsverkeer tussen de Lid-Staten van de EGKS is zeer aanzienlijk. In 1990 bij voorbeeld bedroeg de invoer uit andere Lid-Staten meer dan 36 % van de totale produktie. Een belangrijk gedeelte van de produktie van de Gemeenschap (over het algemeen rond 25 %) wordt naar derde landen uitgevoerd. De invoer van balken uit derde landen is minder belangrijk.

Tabel 3 Handelsverkeer tussen de Lid-Staten en met derde landen "(in 1 000 ton)>

"> ID="1">1988> ID="2">2 349> ID="3">640> ID="4">2 989> ID="5">2 302> ID="6">1 853> ID="7">4 155"> ID="1">1989> ID="2">2 635> ID="3">655> ID="4">3 290> ID="5">2 604> ID="6">1 863> ID="7">4 467"> ID="1">1990> ID="2">2 895> ID="3">619> ID="4">3 514> ID="5">2 877> ID="6">1 939> ID="7">4 816""(Bron: Eurostat)

>

(8) Het verbruik van balken in de EGKS valt moeilijk nauwkeurig te bepalen, omdat er geen voldoende nauwkeurige en gedetailleerde statistieken bestaan over de mutaties van voorraden van de betrokken produkten op het niveau van de verschillende schakels in de distributieketen (producent, voorraadhoudende handelaar en gebruiker). Het is echter mogelijk het zichtbare verbruik te berekenen door de invoer uit derde landen bij de produktie op te tellen en de uitvoer naar die landen daarvan af te trekken. Deze approximatieve cijfers geven een indruk van het belang van de betrokken produkten:

Tabel 4 Zichtbaar verbruik in de EGKS "(in 1 000 ton)>

"> ID="1">1988> ID="2">7 580> ID="3">640> ID="4">1 853> ID="5">6 367"> ID="1">1989> ID="2">7 943> ID="3">655> ID="4">1 863> ID="5">6 735"> ID="1">1990> ID="2">8 003> ID="3">619> ID="4">1 939> ID="5">6 683""(Bron: Eurostat)

>

(9) Aangezien sommige van de overeenkomsten en onderling samenhangende gedragingen de markten van afzonderlijke Lid-Staten betreffen, moeten deze deelmarkten in aanmerking worden genomen:

Tabel 5 Duitse markt "(in 1 000 ton)>

"> ID="1">1988> ID="2">1 480> ID="3">440> ID="4">254> ID="5">694> ID="6">578> ID="7">213> ID="8">791> ID="9">1 577"> ID="1">1989> ID="2">1 530> ID="3">490> ID="4">378> ID="5">868> ID="6">633> ID="7">218> ID="8">851> ID="9">1 513"> ID="1">1990> ID="2">1 553> ID="3">560> ID="4">343> ID="5">903> ID="6">715> ID="7">204> ID="8">919> ID="9">1 569""(Bron: Eurostat)

>

Tabel 6 Italiaanse mark "(in 1 000 ton)>

"> ID="1">1988> ID="2">734> ID="3">212> ID="4">64> ID="5">276> ID="6">181> ID="7">142> ID="8">323> ID="9">781"> ID="1">1989> ID="2">836> ID="3">254> ID="4">81> ID="5">335> ID="6">192> ID="7">115> ID="8">307> ID="9">808"> ID="1">1990> ID="2">926> ID="3">276> ID="4">60> ID="5">336> ID="6">206> ID="7">104> ID="8">310> ID="9">900""(Bron: Eurostat)

>

Tabel 7 Franse markt "(in 1 000 ton)>

"> ID="1">1988> ID="2">620> ID="3">148> ID="4">151> ID="5">299> ID="6">594> ID="7">60> ID="8">654> ID="9">973"> ID="1">1989> ID="2">568> ID="3">165> ID="4">144> ID="5">309> ID="6">645> ID="7">54> ID="8">699> ID="9">958"> ID="1">1990> ID="2">572> ID="3">179> ID="4">130> ID="5">309> ID="6">754> ID="7">39> ID="8">793> ID="9">1 056""(Bron: Eurostat)

>

Tabel 8 Spaanse markt "(in 1 000 ton)>

"> ID="1">1988> ID="2">1 379> ID="3">348> ID="4">324> ID="5">672> ID="6">46> ID="7">9> ID="8">55> ID="9">762"> ID="1">1989> ID="2">1 380> ID="3">331> ID="4">265> ID="5">596> ID="6">70> ID="7">13> ID="8">83> ID="9">867"> ID="1">1990> ID="2">1 337> ID="3">341> ID="4">258> ID="5">599> ID="6">152> ID="7">34> ID="8">186> ID="9">924""(Bron: Eurostat)

>

Tabel 9 Deense markt "(in 1 000 ton)>

"> ID="1">1988> ID="2">-> ID="3">12> ID="4">1> ID="5">13> ID="6">31> ID="7">54> ID="8">85> ID="9">72"> ID="1">1989> ID="2">-> ID="3">2> ID="4">1> ID="5">3> ID="6">40> ID="7">41> ID="8">81> ID="9">78"> ID="1">1990> ID="2">-> ID="3">4> ID="4">3> ID="5">7> ID="6">52> ID="7">51> ID="8">103> ID="9">96""(Bron: Eurostat)

>

Tabel 10 Markt van het Verenigd Koninkrijk "(in 1 000 ton)>

"> ID="1">1988> ID="2">1 721> ID="3">148> ID="4">472> ID="5">620> ID="6">234> ID="7">53> ID="8">287> ID="9">1 388"> ID="1">1989> ID="2">1 787> ID="3">229> ID="4">316> ID="5">545> ID="6">266> ID="7">43> ID="8">309> ID="9">1 551"> ID="1">1990> ID="2">1 770> ID="3">313> ID="4">490> ID="5">803> ID="6">217> ID="7">29> ID="8">246> ID="9">1 213""(Bron: Eurostat)

>

D. DE BETROKKEN ONDERNEMINGEN EN VERENIGINGEN VAN ONDERNEMINGEN

(10) De volgende ondernemingen en verenigingen van ondernemingen hebben aan de inbreuken deelgenomen:

1. Peine-Salzgitter AG

2. Thyssen Stahl AG

3. Saarstahl AG

4. Walzstahl-Vereinigung

5. TradeARBED SA

6. Cockerill Sambre NV

7. Unimétal, Société Francaise des Aciers Longs SA

8. British Steel plc

9. Empresa Nacional Siderúrgica SA

10. José María Aristrain, Madrid SA and José María Aristrain SA

11. Ferdofin SpA

12. Acciaierie e Ferriere Stefana F.lli fu Girolamo SpA

13. Eurofer VZW

14. Hoesch Stahl AG

15. Neue Maxhuette Stahlwerke GmbH

16. Norsk Jernverk AS

17. SSAB - Svenskt Staal AB

18. Ovako Profiler AB

19. Smedjebacken/Fundia Steel AB.

Deze lijst valt niet samen met die van de adressaten van deze beschikking.

E. GEGEVENS BETREFFENDE DE BETROKKEN ONDRERNEMINGEN EN VERENIGINGEN VAN ONDERNEMINGEN

(11) DUITSLAND

a) Stahlwerke Peine-Salzgitter AG, hierna "Peine-Salzgitter" genoemd, is een naamloze vennootschap met een aandelenkapitaal van 312 miljoen DM. Vrijwel alle aandelen (99,48 %) zijn in handen van Salzgitter Huettenwerk GmbH, een volle dochteronderneming van Salzgitter GmbH, die op haar beurt een volle dochteronderneming van Preussag AG is. Zij is een van de grootste staalproducenten in Duitsland en behaalde in 1989/1990 een geconsolideerde omzet van 3,225 miljard DM. In 1990 bedroeg haar omzet op het gebied van balken [...] (2). Zij heeft in 1992 haar naam veranderd in Preussag Stahl AG.

b) Thyssen Stahl AG, hierna "Thyssen" genoemd, is een naamloze vennootschap met een aandelenkapitaal van ongeveer 2 miljard DM. Zij is een volle dochteronderneming van Thyssen AG (voorheen August Thyssen-Huette) en het belangrijkste staalproducerende bedrijf van het Thyssen-concern. Zij behaalde in 1989/1990 een omzet van 8,241 miljard DM. In 1990 bedroeg haar omzet op het gebied van balken [...].

c) Saarstahl AG, hierna "Saarstahl" genoemd, is de opvolgster van Saarstahl Voelklingen GmbH. Deze laatste onderneming was op 15 juni 1989 omgevormd tot een naamloze vennootschap onder de naam DHS-Dillinger Huette Saarstahl AG, hierna "DHS" genoemd.

Vervolgens werd de kern van het bedrijf van de vroegere onderneming Saarstahl Voelklingen GmbH overgedragen aan een nieuw opgerichte onderneming, Saarstahl AG, die een volle dochteronderneming van DHS is. Saarstahl, een producent van lange produkten, is dus in economische zin de opvolgster van Saarstahl Voelklingen GmbH; zij heeft aanvaard om alle door Saarstahl Voelklingen GmbH aangegane verplichtingen over te nemen. Met "Saarstahl" wordt bijgevolg, wat de periode vóór juni 1989 betreft, Saarstahl Voelklingen GmbH bedoeld.

Het concern Usinor Sacilor heeft 70 % van de aandelen van DHS in zijn bezit, en de Duitse deelstaat Saarland 27,5 %. De overige 2,5 % is in handen van ARBED SA.

Saarstahl behaalde in 1989 een omzet van 2,438 miljard DM, waarvan [...] op het gebied van balken. Zij is op 18 mei 1993 failliet verklaard en op 31 juli 1993 onder gerechtelijk beheer gesteld.

d) Hoesch Stahl AG, hierna "Hoesch" genoemd, te Dortmund, is een naamloze vennootschap met een aandelenkapitaal van 210 miljoen DM. Alle aandelen waren eigendom van Hoesch AG, die in 1989 een geconsolideerde omzet van 10,679 miljard DM behaalde. Zij is in 1992 met Krupp gefuseerd tot Krupp-Hoesch AG.

e) Kloeckner Stahl GmbH, hierna "Kloeckner" genoemd, is een volle dochteronderneming van het staal-, plastic- en weg- en waterbouwconcern Kloeckner-Werke AG. Kloeckner-Werke AG behaalde in 1989/1990 een geconsolideerde omzet van bijna 7,5 miljard DM. Haar produktie van gewalste staalprodukten bedroeg in dezelfde periode meer dan 3,6 miljoen ton. Kloeckner Stahl GmbH heeft in mei 1993 een akkoordprocedure ingeleid en heeft op 3 juni 1993 een overeenkomst bereikt met haar schuldeisers, onder wie de Commissie (zie overweging 29).

f) Neue Maxhuette Stahlwerke GmbH, hierna "Neue Maxhuette" genoemd, werd in 1988 opgericht door de Duitse deelstaat Beieren (die in de beschouwde periode 45 % van de aandelen in zijn bezit had), Thyssen Stahl AG (5,5 %), Thyssen Edelstahlwerke AG (5,5 %), Lech-Stahlwerke GmbH (11 %), Krupp Stahl AG (11 %), Kloeckner Stahl GmbH (11 %) en Mannesmannroehren-Werke AG (11 %). Deze laatste onderneming nam de belangrijkste activa van Eisenwerk-Gesellschaft Maximilianshuette mbH over, die op 16 april 1987 failliet was verklaard. Zij behaalde in 1991 een omzet van 226 miljoen DM. De onderneming draagt nu de naam NMH Stahlwerke GmbH.

g) De Walzstahl-Vereinigung is een vereniging van producenten van gewalste staalprodukten in Duitsland, maar telt ook enkele leden in het buitenland. Zij behoort tot de "Wirtschaftsvereinigung Stahl", de Duitse vereniging van staalproducenten.

(12) LUXEMBURG

a) SA TradeARBED, hierna "TradeARBED" genoemd, is een naamloze vennootschap waarvan alle aandelen (direct of indirect) in handen zijn van ARBED SA, hierna "ARBED" genoemd. TradeARBED verkoopt de staalprodukten van ARBED. ARBED behaalde in 1990 een geconsolideerde omzet van 208,760 miljard Lfr., waarvan [...] op het gebied van balken.

Wat balken en andere lange produkten betreft, heeft ARBED met twee van haar concurrenten, Cockerill Sambre en Unimétal, samenwerkings- en marketingregelingen aangegaan.

De Commissie heeft op 28 mei 1984 voor een periode van ongeveer tien jaar ontheffing verleend voor een overeenkomst tussen ARBED en Cockerill Sambre tot rationalisatie en specialisatie van de produktie van de partijen op het gebied van zowel platte als lange produkten. Volgens de overeenkomst zou ARBED zich in lange produkten specialiseren en Cockerill Sambre in platte. De overeenkomst is in 1989/1990 gewijzigd. Als gevolg hiervan wordt een deel van de door TradeARBED verkochte balken thans gewalst door Cockerill Sambre, die zich uit deze markt heeft teruggetrokken.

Op 14 juli 1988 heeft de Commissie tot eind 1992 ontheffing verleend voor een specialisatieovereenkomst tussen ARBED en Unimétal op het gebied van lange produkten.

Op 9 september 1991 heeft de Commissie ontheffing verleend voor een overeenkomst tot gemeenschappelijke verkoop van balken tussen ARBED en Usinor Sacilor (Beschikking 91/551/EGKS) (3).

Op 23 juli 1993 heeft de Commissie goedkeuring verleend voor de concentratie van bepaalde activiteiten van Usinor Sacilor en ARBED, waaronder de produktie en verkoop van balken, in ProfilARBED SA, een dochteronderneming van ARBED.

b) Eurofer VZW, hierna "Eurofer" genoemd, de Europese Vereniging van IJzer- en Staalproducerende Industrieën, is een vereniging. De meeste van haar leden zijn verenigingen van ondernemingen, maar er zijn ook enkele ondernemingen die lid van Eurofer zijn (bij voorbeeld Det Danske Staalvalsevaerk A/S en Britisch Steel in de periode waarop deze beschikking betrekking heeft).

(13) BELGIË

Cockerill Sambre NV, hierna "Cockerill Sambre" genoemd, is de grootste Belgische staalproducent. SA Steelinter, hierna "Steelinter" genoemd, is de belangrijkste verkoper van Cockerill Sambre, die - direct of indirect - al haar aandelen in handen heeft. Het concern Cockerill Sambre behaalde in 1990 een omzet van 203 miljard Bfr. In 1989, het laatste jaar warrin Cockerill Sambre balken produceerde, bedroeg haar omzet op dit gebied [...].

(14) FRANKRIJK

Unimétal, Société Française des Aciers Longs SA, hierna "Unimétal" genoemd, is de belangrijkste producent van lange produkten van het concern Usinor Sacilor, waarvan zij een volle dochteronderneming is. Zij behaalde in 1990 een omzet van 6,896 miljard Ffr., waarvan het aandeel van de balken een som van [...] beliep.

Usinor Sacilor SA, hierna "Usinor Sacilor" genoemd, is een staatsholding die het merendeel van de Franse staalbedrijven controleert. Zij kwam tot stand door de fusie tussen Usinor SA en Sacilor SA, die op 18 november 1987 haar beslag kreeg. De twee ondernemingen waren in feite al sinds 1982 geconcentreerd. De Commissie had voor deze concentratie op 2 april 1982 goedkeuring verleend.

Usinor Sacilor is de op een na grootste staalproducent ter wereld. Zij behaalde in 1990 een geconsolideerde omzet van 96,053 miljard Ffr.

(15) VERENIGD KONINKRIJK

British Steel plc, hierna "British Steel" genoemd, is de grootste Britse staalproducent. Zij is de opvolgster van British Steel Corporation, die in 1988 werd geprivatiseerd. British Steel behaalde in het op 31 maart 1990 eindigende boekjaar een geconsolideerde omzet van 5,113 miljard pond sterling. In 1990 beliep haar omzet op het gebied van balken: [...].

(16) SPANJE

a) Empresa Nacional Siderúrgica SA, hierna "Ensidesa" genoemd, is een grote Spaanse staalproducent. Het "Instituto Nacional de Industria" (een staatsinstelling) heeft 99,9997 % van haar aandelen in zijn bezit. Ensidesa behaalde in 1990 een geconsolideerde omzet van 1,437 miljard ecu waarvan [...] voor rekening van balken komt.

b) José María Aristrain Madrid SA en José María Aristrain SA, hierna te zamen "Aristrain" genoemd, zijn staalproducerende ondernemingen van het Aristrain-concern, waarvan de aandelen in het bezit van leden van de familie Aristrain zijn. Het concern behaalde in 1990 een omzet van 73,216 miljard pta, waarvan [...] voor rekening van balken komt. José María Aristrain Madrid SA en José Maria Aristrain SA hebben thans als naam Siderúrgica Aristrain Madrid, SL, respectievelijk Siderúrgica Aristrain Olaberria, SL.

c) De Commissie heeft op 6 januari 1993 ontheffing verleend voor een overeenkomst tot specialisatie en gemeenschappelijke verkoop op het gebied van balken tussen Aristrain en Ensidesa.

(17) ITALIË

a) Ferdofin SpA, hierna "Ferdofin" genoemd, is een holding die - via haar dochterondernemingen - in lange produkten is gespecialiseerd. Een van deze dochterondernemingen is Eurocolfer Acciai SpA, waarvan Ferdofin 99,99 % van de aandelen in haar bezit heeft. ILVA heeft een participatie van 20 % in Ferdofin. Ferdofin behaalde in 1990 een geconsolideerde omzet van 773 miljard lire, waarvan het aandeel van balken een som van [...] uitmaakt.

b) Acciaierie e Ferriere Stefana F.lli fu Girolamo SpA, hierna "Stefana" genoemd, is een producent van lange produkten. Zij behaalde in 1990 een omzet van 215,914 miljard lire.

(18) SCANDINAVIË

a) Fundia Norsk Jernverk AS, hierna "Norsk Jernverk" genoemd, kwam tot stand in 1989, toen Norsk Jernverk AS werd gesplitst in Fundia Norsk Jernverk AS en Norsk Jern Eiendom AS. Norsk Jernverk AS was een naamloze vennootschap naar Noors recht met een aandelenkapitaal van 300 miljoen Nkr. Haar totale omzet in 1990 bedroeg 1,450 miljard Nkr. (180 miljoen ecu). Norsk Jernverk is onder meer via dochterondernemingen in Duitsland en het Verenigd Koninkrijk op de EGKS-markt werkzaam. Met "Norsk Jernverk" wordt, wat de periode vóór 1989 betreft, Norsk Jernverk AS bedoeld.

b) SSAB Svenskt Staal AB, hierna "SSAB" genoemd, werd in 1987 opgericht. Zij is een naamloze vennootschap naar Zweeds recht met een aandelenkapitaal van 2,650 miljard Zkr. Zij behaalde in 1990 in de staalsector een geconsolideerde omzet van 15,619 miljard Zkr. (2,094 miljard ecu). In 1990 werd ongeveer 53 % van de staalproduktie van de onderneming naar landen buiten Scandinavië uitgevoerd. Zij beschikt in verschillende landen van de Gemeenschap over verkoopondernemingen.

SSAB heeft op 1 september 1988 haar constructiestaalbedrijf (met inbegrip van de produktie van balken) aan Ovako verkocht en heeft zich zodoende uit de markt voor de produktie van balken teruggetrokken.

c) Ovako AB ontstond in 1986 uit een fusie tussen de twee leidende producenten van bouwstaal in Scandinavië, de Zweedse onderneming SKF Steel en de Finse onderneming Ovako. Ovako AB voert naar de EGKS uit via volle dochterondernemingen in een aantal EGKS-landen.

Ovako Profiler AB, hierna "Ovako" genoemd, was een volle dochteronderneming van Ovako AB, waarin de van SSAB overgenomen afdeling balken was ondergebracht. Zij maakte deel uit van de staaldivisie van het Ovako-concern. Het Ovako-concern behaalde in 1990 een omzet van 6,006 miljard Zkr. (805 miljoen ecu). De omzet van de staaldivisie alleen bedroeg 3,355 miljard Zkr. (450 miljoen ecu), ofwel 56 % van de totale omzet.

Op 14 mei 1992 kocht Inexa AB, een nieuw opgerichte vennootschap, alle aandelen van Ovako. Vervolgens bewerkte Inexa AB dat Ovako haar bedrijf en alle activa en passiva aan haar dochteronderneming Ovako Pretech AB overdroeg, waarna Inexa AB de volledige participatie van Ovako in Ovako Pretech AB overnam, zodat nu zowel Ovako als Ovako Pretech AB direct door Inexa AB werden gecontroleerd. Inexa AB verkocht daarop haar volledige participatie in Ovako aan de gemeente Luleaa, die de naam Ovako in Svartoen Foervaltnings AB veranderde. Daarna zorgde Inexa AB ervoor dat Ovako Pretech AB haar naam in Inexa Profil AB veranderde.

d) Fundia Steel AB, een volle dochteronderneming van Fundia AB, ontstond in 1988 uit een fusie tussen Smedjebacken-Boxholm Staa AB, hierna "Smedjebacken" genoemd, en de Zweedse ondernemingen Halmstad Jaernwerk en Forsbacka. Fundia AB behaalde in 1990 een totale omzet van 2,607 miljard Zkr. (349 miljoen ecu), waarvan Fundia Steel AB 1,360 miljard Zkr. (182 miljoen ecu) voor haar rekening nam.

Fundia AB beschikt in sommige landen van de Gemeenschap over verkoopkantoren die haar produkten op deze markten verhandelen.

F. POSITIE VAN DE BETROKKEN ONDERNEMINGEN OP DE MARKT VOOR BALKEN

(19) Onderstaande tabel geeft een overzicht van de leveringen van de tien belangrijkste betrokken ondernemingen - British Steel, Aristrain (waarvoor enkel de cijfers betreffende 1989 beschikbaar waren), TradeARBED, Peine-Salzgitter, Unimétal, Cockerill Sambre, Ferdofin, Ensidesa, Saarstahl en Thyssen - in de EGKS van 1986 tot 1989. In 1989, bij voorbeeld, maakten de leveringen van deze ondernemingen twee derde van het zichtbare verbruik van balken in de EGKS uit.

Tabel 11 Leveringen in de EGKS "(in ton)>

"> ID="1">Peine-

Salzgitter> ID="2">262 664> ID="3">301 288> ID="4">380 082> ID="5">440 455"> ID="1">Thyssen> ID="2">174 756> ID="3">150 940> ID="4">185 932> ID="5">192 430"> ID="1">Saarstahl> ID="2">123 792> ID="3">159 100> ID="4">225 140> ID="5">229 602"> ID="1">Unimétal> ID="2">387 628> ID="3">392 756> ID="4">460 068> ID="5">418 887"> ID="1">Ferdofin> ID="2">234 540> ID="3">291 104> ID="4">307 680> ID="5">350 420"> ID="1">Cockerill Sambre> ID="2">309 368> ID="3">296 092> ID="4">326 172> ID="5">353 830"> ID="1">ARBED> ID="2">408 248> ID="3">367 220> ID="4">464 576> ID="5">506 463"> ID="1">British Steel> ID="2">578 092> ID="3">730 284> ID="4">1 008 622> ID="5">1 189 287"> ID="1">Ensidesa> ID="2">209 744> ID="3">217 556> ID="4">233 204> ID="5">283 226"> ID="1">Aristrain> ID="2">(1)()> ID="3">(2)()> ID="4">(3)()> ID="5">512 123"> ID="1">Totaal

(zonder Aristrain)> ID="2">2 688 832> ID="3">2 906 340> ID="4">3 591 476> ID="5">3 964 600"> ID="1">Totaal> ID="2">(4)()> ID="3">(5)()> ID="4">(6)()> ID="5">4 476 723""(Bron: Eurofer/Monitoring Poutrelles (Aristrain))

>

G. DE CRISIS IN DE IJZER- EN STAALINDUSTRIE

(20) Een scherpe daling van de vraag zorgde van het midden van de jaren zeventig tot 1988 voor problemen in de Europese ijzer- en staalindustrie: overproduktie, en overcapaciteit en daardoor lage prijzen. De situatie was niet voor alle staalprodukten dezelfde.

(21) Op 1 januari 1977 nam de Commissie op grond van artikel 46 van het EGKS-Verdrag het zogenoemde "Plan Simonet" aan: elke onderneming ging tegenover de Commissie eenzijdig en vrijwillig verbintenissen aan om haar leveringen te beperken tot de niveaus die de Commissie elk kwartaal voor het volgende kwartaal voorstelde. Dit systeem bleek ontoereikend om de markt te stabiliseren, en zo trad in 1978 het "Eerste Plan Davignon" in werking. Ingevolge deze nieuwe regeling kwamen er - naast de eenzijdige, vrijwillige verbintenissen - richtprijzen en minimumprijzen.

(22) Ondanks al deze maatregelen bleef de situatie op de staalmarkt verslechteren, en op 31 oktober 1980 stelde de Commissie Beschikking nr. 2794/80/EGKS (4) vast, waarin overeenkomstig artikel 58 van het EGKS-Verdrag werd verklaard dat de Gemeenschap zich in een "uitgesproken crisisperiode" bevond. De Commissie legde bij deze beschikking voor de meeste staalprodukten, waaronder balken, verbindende produktiequota op. Deze maatregelen werden verlengd bij de Beschikkingen nr. 1831/81/EGKS (5), nr. 1696/82/EGKS (6), nr. 2177/83/EGKS (7), nr. 234/84/EGKS (8), nr. 3485/85/EGKS (9) en nr. 194/88/EGKS (10).

(23) Deze anti-crisisregeling kan als volgt worden samengevat: de Commissie legde elk kwartaal voor verschillende categorieën van produkten een algemeen streefdoel voor de produktie in de Gemeenschap vast, en aan elke onderneming werd een verbindend produktiequotum toegewezen alsook een quotum voor leveringen op de markt van de Gemeenschap, dat bekendstond als haar aandeel van "Big I", dit wil zeggen de markt van de Gemeenschap. Ter ondersteuning van het quotastelsel gold van 1984 tot 1986 een systeem van minimumprijzen voor balken en andere produkten (11). Voorts voerde de Commissie bij Beschikking nr. 3483/82/EGKS (12) een zogenoemd "stelsel van toezicht" in, ingevolge hetwelk elke onderneming verplicht was aan de Commissie per land opgave van haar leveringen te doen.

(24) De Commissie ging aanvankelijk ervan uit dat de stabiliteit van de traditionele handelsstromen van ijzer- en staalprodukten een essentiële factor was waaraan niet mocht worden geraakt, wilde de noodzakelijke herstructurering van de ijzer- en staalindustrie tot stand komen (zie overweging 5 van Beschikking nr. 234/84/EGKS. In haar mededeling betreffende het ijzer- en staalbeleid van 1987 (13) verklaarde de Commissie echter tot de conclusie te zijn gekomen dat handhaving van de traditionele handelsstromen niet met de totstandbrenging van de gemeenschappelijke markt voor ijzer en staal te verenigen was.

(25) Wat balken betreft, nam de anti-crisisregeling een einde op 30 juni 1988. De Commissie voerde echter bij Beschikking nr. 2448/88/EGKS (14) een stelsel van toezicht op de produktie en op de leveringen van de producenten in de Gemeenschap en in derde landen in. Ingevolge dit stelsel was elke onderneming verplicht aan de Commissie opgave van haar leveringen te doen. Het stelsel trad in 1990 buiten werking.

(26) Vanaf de opheffing van de anti-crisisregeling tot eind 1990 waren de marktomstandigheden voor de producenten van balken in de EGKS zeer gunstig. Sindsdien is de markt sterk achteruitgegaan.

H. INSPECTIES

(27) De Commissie heeft op 16, 17 en 18 januari 1991 inspecties uitgevoerd ten kantore van zeven ondernemingen en twee verenigingen van ondernemingen, namelijk British Steel, Peine-Salzgitter, Thyssen, Usinor Sacilor, Unimétal, Valor, TradeARBED, de "Walzstahl-Vereinigung" en het "Centre professionnel des statistiques de l'acier" (CPS) (15). Deze inspecties werden uitgevoerd krachtens individuele beschikkingen van de Commissie op grond van artikel 47 van het EGKS-Verdrag. Er zijn aanvullende inspecties uitgevoerd op 5 maart (CPS), 7 maart (Ferdofin) en 25 maart 1991 (Ferrosider SpA). De inspecteurs van de Commissie hebben tijdens deze inspecties afschriften van een aantal documenten gemaakt.

(28) Sommige van de betrokken ondernemingen en verenigingen hebben in antwoord op verzoeken op grond van artikel 47 van het EGKS-Verdrag nog nadere informatie verstrekt.

I. HET HOREN VAN DE PARTIJEN

(29) De partijen hebben de gelegenheid gehad hun standpunt uiteen te zetten tijdens de hoorzitting te Brussel van 11 tot 14 januari 1993. Het verslag van de hoorzitting is op 8 september 1993 aan de partijen en hun raadslieden verstrekt.

Er is ook een afschrift van de mededeling van punten van bezwaar toegezonden aan Irish Steel Ltd, Nuova Sidercamuna SpA, Boliden Intertrade Srl, Aciers d'Usinor et Sacilor (Valor), het CPS, Usinor Sacilor, Federazione Imprese Siderurgiche Italiane (Federacciai), Unesid, Jernkontoret, Kloeckner en ILVA SpA. De Commissie heeft na bestudering van de opmerkingen van deze ondernemingen en verenigingen besloten de procedure te hunnen aanzien te beëindigen, en wel om de volgende redenen:

- Irish Steel heeft informeel maar één Eurofer/Scandinavië-vergadering bijgewoond; er is voor het overige geen bewijs van betrokkenheid van deze onderneming;

- het enige bewijs tegen Nuova Sedercamuna SpA en Boliden Intertrade Srl is een kort verslag van de Italiaanse vertegenwoordiger van Peine-Salzgitter;

- Valor was geen rechtstreeks betrokkene (zie overweging 38, onder g));

- CPS en Usinor Sacilor waren betrokken bij administratieve taken; met het gedrag van Usinor Sacilor wordt bij het bepalen van de aan Unimétal opgelegde geldboete rekening gehouden;

- er is geen bewijs van rechtstreekse betrokkenheid van Federacciai, Unesid en Jernkontoret, enkel van sommige van hun leden;

- Kloeckner produceert geen balken als omschreven in de overwegingen 3 en 4;

- er is geen bewijs dat de heer Traverso namens ILVA optrad.

J. GEDETAILLEERDE BESCHRIJVING VAN DE INBREUKEN OP DE MEDEDINGINGSREGELS

1. HET "POUTRELLES COMMITTEE" EN DE DAARMEE VERBAND HOUDENDE ACTIVITEITEN

1.1. Algemeen

(30) Het "Poutrelles Committee" (ook bekend onder de Frans naam "Commission Poutrelles" en in het verleden soms "Commission des Produits Longs" of "Long Products Committee" genoemd) is een van de zogenoemde "Product Committees" van Eurofer. Elk van deze comités houdt zich - zoals uit de naam blijkt - bezig met een specifiek produkt of een specifieke groep van produkten (bij voorbeeld balken, staafstaal of walsdraad). De vergaderingen van al deze comités worden geregeld door Eurofer, die ook logistieke bijstand verleent (bij voorbeeld terbeschikkingstelling van tolken).

(31) Een ander Eurofer-comité dat in dit verband moet worden vermeld, is het zogenoemde "CDE". In dit comité ontmoeten de commercieel directeuren van de Eurofer-ondernemingen - dit wil zeggen de ondernemingen die lid van Eurofer zijn of die zijn aangesloten bij verenigingen welke lid van Eurofer zijn - elkaar ter bespreking van de markt. Er worden ook regelmatig vergaderingen van de president-directeuren, respectievelijk adjunct-president-directeuren van deze ondernemingen gehouden. Daarnaast vinden op een meer technisch niveau bijeenkomsten van deskundigen plaats.

(32) Al deze comités werden ten tijde van de crisis in de ijzer- en staalindustrie (zie hoofdstuk G, hierboven) opgericht. Vanuit het aldus in het leven geroepen structurele kader werd de Commissie gesteund in haar pogingen om oplossingen voor de door de crisis veroorzaakte problemen te vinden. Daarnaast diende het als discussieforum voor de staalproducenten, waar algemene onderwerpen zoals omvang en weerslag van de invoer uit derde landen, mogelijke markttendensen en maatregelen ter bevordering van de verkoop van staal in derde landen ter sprake kwamen. Geen van deze activiteiten zal hier aan de orde komen. Deze beschikking heeft uitsluitend betrekking op die aspecten van de samenwerking tussen de betrokken partijen welke de grenzen van hetgeen op grond van de mededingingsregels van het EGKS-Verdrag is toegestaan, te buiten gingen.

(33) De opzet van en de deelneming aan het "Poutrelles Committee" worden beschreven in een korte nota van 4 oktober 1990 die door de heer Vygen van de "Walzstahl-Vereinigung" werd opgesteld voor de heer Everard van TradeARBED, toen deze laatste voorzitter van het comité werd. Volgens deze nota had sinds medio 1985 de heer J. Meyer van Peine-Salzgitter het comité voorgezeten. Het secretariaat van het comité is, naar wordt gezegd, jarenlang in handen van het concern Usinor Sacilor geweest. Toentertijd fungeerde een werkneemster van Usinor Sacilor (mevrouw S.) als secretaresse. Het secretariaat bereidde de vergaderingen voor, stelde de notulen op, die aan de leden van het "Poutrelles Committee" werden toegezonden, en verstrekte (regelmatig of op verzoek) bepaalde documenten. Tot de regelmatig verstrekte documenten behoorden die betreffende de "Monitoring Poutrelles" (zie hierna).

Voorts blijkt dat de "Walzstahl-Vereinigung" haar leden regelmatig documenten (notulen, statistieken en prijsinformatie) verschafte vóór de vergaderingen van het "Poutrelles Committee".

(34) Uit de nota blijkt dat de afzonderlijke groepen gewoonlijk door de volgende personen op de vergaderingen werden vertegenwoordigd:

"" ID="1">Luxemburg (België): > ID="2">H. Becker (TradeARBED)"> ID="1" ASSV="2">Frankrijk: > ID="2">G. (Unimétal)

Mevr. S. (secretariaat)"> ID="1">Verenigd Koninkrijk: > ID="2">Cooper, Legge, mevr. Ross (British Steel)"> ID="1" ASSV="2">Italië: > ID="2">Dr. Arnuzzo (Ferdofin)

Dr. Masserdotti (Ferrosider)"> ID="1" ASSV="3">Spanje: > ID="2">Alvarez (Ensidesa)

Naegele (Aristrain)

Izquierdo (Unesid)"> ID="1" ASSV="4">Duitsland: > ID="2">Engel, Knuefermann (Thyssen)

Dr. v. Engelhardt, Schuh (Saarstahl)

Kroell, Mette (Peine-Salzgitter)

Vygen (Walzstahl-Vereinigung">

In de nota wordt verklaard dat de heer Masserdotti gewoonlijk het standpunt van de kleine Italiaanse producenten vertolkt.

(35) Hoewel het "Poutrelles Committee" een Eurofer-comité is, zijn (of waren) sommige van de aan de vergaderingen deelnemende ondernemingen of verenigingen van ondernemingen geen (direct noch indirect) lid van Eurofer.

(36) Het "Poutrelles Committee" vergaderde zeer vaak. In 1989 en 1990, bij voorbeeld, werd het comité negen respectievelijk zeven keer bijeengeroepen. In een brief van 5 oktober 1990 deelde Eurofer haar leden en andere belanghebbenden mee dat voor vergaderingen betreffende balken in 1991 een frequentie van "eens om de twee maanden" was voorzien.

De Commissie heeft kennis van de volgende vergaderingen van het "Poutrelles Committee":

"" ID="1">7 april 1987 > ID="2">Duesseldorf"> ID="1">19 mei 1987 > ID="2">Stresa"> ID="1">28 oktober 1987 > ID="2">Parijs"> ID="1">25 november 1987 > ID="2">Duesseldorf"> ID="1">3 mei 1988 > ID="2">Madrid"> ID="1">19 juli 1988 > ID="2">Parijs"> ID="1">18 oktober 1988 > ID="2">Duesseldorf"> ID="1">15 november 1988 > ID="2">Brussel"> ID="1">13 december 1988 > ID="2">Parijs"> ID="1">10 januari 1989 > ID="2">Duesseldorf"> ID="1">7 februari 1989 > ID="2">Parijs"> ID="1">19 april 1989 > ID="2">Parijs"> ID="1">6 juni 1989 > ID="2">Parijs"> ID="1">11 juli 1989 > ID="2">Parijs"> ID="1">3 augustus 1989 > ID="2">Duesseldorf"> ID="1">21 september 1989 > ID="2">Taormina"> ID="1">7 november 1989 > ID="2">Teesside"> ID="1">12 december 1989 > ID="2">Duesseldorf"> ID="1">14 februari 1990 > ID="2">Berlijn"> ID="1">21 maart 1990 > ID="2">Duesseldorf"> ID="1">16 mei 1990 > ID="2">Milaan"> ID="1">10 juli 1990 > ID="2">Duesseldorf"> ID="1">11 september 1990 > ID="2">Luxemburg"> ID="1">9 oktober 1990 > ID="2">Madrid"> ID="1">4 december 1990 > ID="2">Brussel.">

(37) Met betrekking tot sommige vergaderingen van het "Poutrelles Committee" heeft de Commissie twee stellen notulen ontdekt, met een licht verschillende inhoud. Dit schijnt hiermee te maken te hebben dat het Franse secretariaat dat deze notulen opstelde, het ontwerp ter goedkeuring aan de voorzitter van het "Poutrelles Committee" (en voor commentaar aan Eurofer) voorlegde, en tegelijkertijd met het oog op de vertaling in het Duits een kopie aan de "Walzstahl-Vereinigung" toezond.

Er zijn aanwijzingen dat de "Walzstahl-Vereinigung" soms haar vertaling van de ontwerp-notulen liet circuleren alvorens deze door de voorzitter van het "Poutrelles Committee" waren goedgekeurd.

De definitieve versie van de notulen getuigt doorgaans van een grotere omzichtigheid. Dit kan verband houden met een vergadering van de secretariaten van de produktencomité's van Eurofer die op 23 november 1988 werd gehouden. Een van de twee agendapunten voor die vergadering luidde: "Andere aanpak voor de opstelling van de notulen".

1.2. Deelneming van de betrokken ondernemingen en verenigingen

(38) Uit de onder overweging 33 aangehaalde nota van de heer Vygen blijkt dat de daarin genoemde ondernemingen of personen regelmatig aan de vergaderingen van het "Poutrelles Committee" deelnamen. In de loop van de procedure hebben de betrokken ondernemingen en verenigingen meer bepaald de volgende informatie verstrekt:

a) Peine-Salzgitter bevestigde dat zij alle hierboven opgesomde vergaderingen had bijgewoond.

b) De "Walzstahl-Vereinigung" deelde de Commissie mee dat zij aan alle hierboven opgesomde vergaderingen had deelgenomen met uitzondering van die van 3 mei 1988.

c) British Steel bevestigde dat zij alle hierboven opgesomde vergaderingen had bijgewoond, behalve die van 10 januari 1989 en die van 6 juni 1989. Er zijn echter bewijzen dat British Steel ook op de vergadering van 10 januari 1989 aanwezig was (een deelnemerslijst en een memo van British Steel betreffende de resultaten van die vergadering).

d) ARBED deelde de Commissie mee dat haar dochteronderneming TradeARBED in principe alle hierboven opgesomde vergaderingen had bijgewoond.

e) Ensidesa bevestigde dat zij via haar dochteronderneming Infisa GmbH (een in Duitsland gevestigde handelsonderneming) alle hierboven opgesomde vergaderingen had bijgewoond, behalve die van 21 september 1989 en van 7 november 1989.

f) Thyssen bevestigde dat zij alle hierboven opgesomde vergaderingen vanaf 25 november 1987 had bijgewoond, behalve die van 7 november 1989.

g) Unimétal deelde de Commissie mee dat zij op alle hierboven opgesomde vergaderingen tot eind 1989 vertegenwoordigd was geweest. Degene die Unimétal op deze vergaderingen had vertegenwoordigd, ging begin 1990 over naar Aciers d'Usinor et Sacilor (Valor) (16). Valor bevestigde aanvankelijk dat vanaf begin 1990 Valor deze vergaderingen bijwoonde. Er zijn echter bewijzen dat de bewuste persoon namens Unimétal bleef handelen (zie bij voorbeeld een ongedateerde nota van Unimétal voor het secretariaat van het Poutrelles Committee, die op of voor 18 mei 1990 werd geschreven, en nota's waarin staat dat Unimétal de laatste vergadering van het comité niet had kunnen bijwonen, hetgeen duidelijk impliceert dat Unimétal deze vergaderingen normaal wel bijwoonde). Unimétal heeft dit tijdens de hoorzitting bevestigd.

h) Saarstahl bevestigde dat zij had deelgenomen aan de vergaderingen van 19 mei 1987, 3 mei 1988, 18 oktober 1988, 15 november 1988, 13 december 1988, alle vergaderingen in 1989 en de vergaderingen van 14 februari 1990, 16 mei 1990, 11 september 1990 en 4 december 1990. Er zijn bewijzen dat zij ook op de vergadering van 25 november 1987 aanwezig was (een nota van Peine-Salzgitter betreffende die vergadering).

i) Cockerill Sambre en Steelinter lieten de Commissie weten dat zij hadden deelgenomen aan de vergaderingen van 19 juli 1988, 18 oktober 1988, 15 november 1988, 10 januari 1989, 7 februari 1989 en 3 augustus 1989, en waarschijnlijk ook aan de vergadering van 6 juni 1989. Er zijn bewijzen dat Cockerill Sambre ook op de vergadering van 11 juni 1989 was (zie de notulen van die vergadering).

j) Ferdofin bevestigde dat zij sommige vergaderingen had bijgewoond, maar verklaarde geen precieze data te kunnen opgeven. Er zijn echter bewijzen dat Ferdofin ten minste vanaf 1987 regelmatig deze vergaderingen bijwoonde. Dit wordt bevestigd door de nota van de "Walzstahl-Vereinigung" betreffende het "Poutrelles Committee" (zie overweging 33). Wat sommige van de hierboven opgesomde vergaderingen betreft, heeft Ferdofin in haar antwoord op de mededeling van de punten van bezwaar gesteld dat de Commissie de deelneming van Ferdofin niet had bewezen. Uit de notulen van de vergadering van 19 april 1989, de deelnemerslijst van de vergadering van 14 februari 1990 en correspondentie betreffende de vergadering van 7 februari 1989 (ontwerp van brief van Ferdofin aan de heer Meyer en antwoord van de heer Meyer van 29 maart 1989) blijkt echter dat Ferdofin aan deze vergaderingen heeft deelgenomen.

k) Aristrain verklaarde dat zij alle vergaderingen in 1989 en 1990 had bijgewoond, behalve die van 21 september 1989, 12 december 1989, 21 maart 1990, 10 juli 1990 en 4 december 1990. De verwijzing naar "een Spaanse walserij" in de notulen van de vergadering van 21 september 1989 (waarop Ensidesa niet vertegenwoordigd was) toont echter aan dat Aristrain die vergadering had bijgewoond. Uit de nota van de "Walzstahl-Vereinigung" betreffende het "Poutrelles Committee" in samenhang met de nota van Peine-Salzgitter betreffende de vergadering van 25 november 1987 kan worden afgeleid dat Aristrain ten minste vanaf 1987 regelmatig deze vergaderingen bijwoonde.

1.3. Toezicht

1.1.3. Toezicht op de orders tot medio 1990

(39) Ten minste vanaf het derde kwartaal van 1984 heeft een stelsel van toezicht gefunctioneerd in het kader waarvan de deelnemende ondernemingen elkaar regelmatig inlichtten over de bij hen geplaatste orders voor leveringen in een bepaald kwartaal. British Steel, Peine-Salzgitter, TradeARBED, Thyssen, Cockerill Sambre en Unimétal namen reeds in een zeer vroeg stadium, ten minste vanaf 1987, aan dit stelsel deel. Dit blijkt uit een intern memo van Peine-Salzgitter van 24 november 1987 en uit een door Peine-Salzgitter opgestelde tabel van 5 december 1989 (zie bijlage I, nr. 16).

Ferdofin nam vanaf het tweede kwartaal van 1987 aan het stelsel deel en Saarstahl begon in het tweede kwartaal van 1988 met het meedelen van haar cijfers. Dit wordt bevestigd door een intern memo van Peine-Salzgitter van 9 november 1987 en een bij Peine-Salzgitter aangetroffen document van 9 december 1988 met de vermelding "Marktentwicklung" en - met de hand geschreven - "Buchungsmonitoring".

Ensidesa en Aristrain namen vanaf begin 1989 aan het stelsel deel. Aanvankelijk deelden zij hun cijfers slechts op maandbasis mee. Aristrain heeft in haar antwoord op de mededeling van punten van bezwaar gesteld dat zij enkel cijfers betreffende leveringen en geen cijfers betreffende orders had meegedeeld. Dit wordt tegengesproken door de documenten die de Commissie heeft ontdekt (zie bij voorbeeld de notulen van de vergadering van 10 januari 1989 en de door het secretariaat op 1 maart 1990 verspreide monitoringtabellen, bijlage I, nr. 13).

Neue Maxhuette en Hoesch namen ten minste vanaf het eerste kwartaal van 1988 respectievelijk het eerste kwartaal van 1989 aan het stelsel deel.

In het eerste kwartaal van 1990 begon Federacciai (Federazione Imprese Siderurgiche Italiane, een Italiaanse vereniging van staalproducenten en -verkopers) met het meedelen van globale cijfers betreffende andere Italiaanse staalproducenten dan Ferdofin.

Cockerill Sambre beëindigde tegen eind 1989 haar deelneming aan het stelsel.

(40) De meegedeelde en uitgewisselde cijfers (met uitzondering van die van Federacciai) laten zien welke orders elke onderneming afzonderlijk had ontvangen voor leveringen in Frankrijk, Duitsland, België/Luxemburg, Nederland, het Verenigd Koninkrijk, Italië, Spanje, Portugal en Griekenland/Ierland/Denemarken.

Ten minste vanaf begin 1989 werden deze cijfers door Usinor Sacilor op weekbasis verzameld en onder de deelnemers verspreid.

Wat 1989 en 1990 betreft, heeft de Commissie een aanzienlijk aantal documenten ontdekt waaruit blijkt hoe het stelsel van toezicht werkte. Bijlage I bevat een lijst van deze documenten.

1.3.2.Toezicht op de leveringen tot medio 1990

(41) In 1988 werd op verzoek van de Franse groep een stelsel van toezicht op de leveringen ingevoerd (zie de notulen van de vergadering van het "Poutrelles Committee" van 18 oktobr 1988). Peine-Salzgitter, Thyssen, Saarstahl, TradeARBED, Cockerill Sambre, Unimétal, British Steel, Ferdofin, Ensidesa, Aristrain, Neue Maxhuette en Hoesch wisselden vanaf begin 1989 op kwartaalbasis informatie over hun leveringen op markten in de EGKS uit, te beginnen met de cijfers betreffende de leveringen in het vierde kwartaal van 1988. Cockerill Sambre zette begin 1990 haar deelneming aan het stelsel stop, nadat zij zich uit de markt had teruggetrokken.

(42) Er werden individuele cijfers betreffende de volgende markten uitgewisseld: de EGKS-markt in haar geheel, Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Benelux, Italië, Griekenland/Ierland/Denemarken, Portugal en Spanje. Deze cijfers werden een maand of twee na het einde van het betrokken kwartaal verspreid. Vanaf eind 1989 deelde Federacciai totalen betreffende de leveringen van andere Italiaanse producenten dan Ferdofin mee.

Bijlage I bevat eveneens een lijst van de belangrijkste documenten betreffende het stelsel van toezicht op de leveringen.

1.3.3.Toezicht na medio 1990

(43) Op 18 juli 1990 gaf de Commissie op grond van artikel 65 van het EGKS-Verdrag Beschikking 90/417/EGKS (17) betreffende een overeenkomst en onderling samenhangende gedragingen van Europese producenten van koudgewalste platte produkten van roestvrij staal. In deze beschikking stelde de Commissie vast dat een aantal ondernemingen inbreuk op artikel 65, lid 1, van het EGKS-Verdrag had gemaakt, en legde zij aan sommige van die ondernemingen geldboeten op.

(44) Op 30 juli 1990 zond Eurofer onder meer aan de voorzitter en het secretariaat van het "Poutrelles Committee" een brief met het hoofd "Uitwisseling en verspreiding van statistieken" toe. De relevante passages van deze brief luiden als volgt (18):

"De recente beschikking van de Commissie betreffende roestvrije platte produkten en bepaalde contacten van DG IV met het algemeen bestuur van Eurofer hebben de aandacht gevestigd op de uitwisseling of verspreiding van statistieken door ons bureau of door de secretariaten van de comités en op de verenigbaarheid daarvan met artikel 65 van het EGKS-Verdrag.

In afwachting van een grondig juridisch onderzoek hebben wij besloten elke verspreiding waarbij individuele cijfers inzake produktie, leveringen of orders worden bekendgemaakt op te schorten, en wij verzoeken u vriendelijk u in het kader van uw comité van elke uitwisseling of verspreiding van dien aard te willen onthouden.

Dit verzoek heeft vanzelfsprekend geen gevolgen voor het verzamelen van individuele cijfers door één neutraal centrum, namelijk het bureau van Eurofer, en het verspreiden van globale resultaten zonder vermelding van individuele gegevens, zoals wij gewoonlijk doen. Dergelijke statistieken zijn volstrekt legaal, omdat zij duidelijk erop gericht zijn algemene informatie betreffende de economische ontwikkeling en de marktontwikkeling te verstrekken. Wij zullen daar zoals voorheen mee doorgaan, en u kunt hetzelfde doen."

Het "Poutrelles Committee" ging op het verzoek van Eurofer van 30 juli 1990 in. De (individuele) cijfers van alle betrokken ondernemingen behalve British Steel betreffende de leveringen in het tweede kwartaal van 1990 werden echter nog verspreid.

Vanaf augustus 1990 weigerde British Steel informatie over haar orders en leveringen te verstrekken.

(45) Uit een interne memo van British Steel van 19 november 1990 blijkt dat de verspreiding van individuele gegevens spoedig werd hervat, zij het zonder medewerking van British Steel:

"Na overleg tussen de president-directeuren heeft het bestuur van Eurofer besloten opnieuw te beginnen met het verspreiden van cijfers inzake leveringen en produktie per onderneming (na eerder de verspreiding te hebben beperkt tot totalen van alle ondernemingen).

Het is duidelijk dat British Steel nog steeds geen cijfers aan Eurofer verstrekt, en daarom is met even grote duidelijkheid gesteld dat British Steel geen cijfers van andere ondernemingen zal ontvangen."

Er zijn bewijzen dat deze beslissing niet enkel voor Eurofer maar ook voor de produktencomité's van Eurofer gold.

(46) De Commissie heeft tabellen, gedateerd 3 december 1990, ontdekt (zie bijlage I, nr. 36) die individuele cijfers betreffende leveringen in het derde kwartaal van 1990 en orders voor leveringen in hetzelfde kwartaal bevatten welke betrekking hebben op TradeARBED, Unimétal, Ensidesa, Aristrain en Ferdofin (enkel orders). Blijkens de documenten moet de uitwisseling van individuele informatie uiterlijk in oktober 1990 - tussen TradeARBED, Ensidesa, Unimétal, Ferdofin en Aristrain - zijn hervat. In december 1990 en januari 1991 werden individuele gegevens betreffende orders voor leveringen van Thyssen, Saarstahl, Peine-Salzgitter, Neue Maxhuette en Hoesch aan het secretariaat toegezonden en door de "Walzstahl-Vereinigung" verspreid (zie bijlage I, nr. 28).

1.3.4.Uitwisseling van informatie via de "Walzstahl-Vereinigung"

(47) Naast het door het secretariaat van het "Poutrelles Committee" georganiseerde toezicht gebeurde uitwisseling van informatie via de "Walzstahl-Vereinigung".

(48) De Commissie is in het bezit van een door de "Walzstahl-Vereinigung" met het oog op de vergadering van het "Poutrelles Committee" van 9 oktober 1990 samengestelde documentatiemap. Deze map bevat - benevens andere documenten - tabellen, gedateerd 1 oktober 1990, met een overzicht van de leveringen en orders voor leveringen van Thyssen, Peine-Salzgitter, Hoesch, Neue Maxhuette, Saarstahl en TradeARBED.

De leveringen worden per maand vermeld van januari 1990 tot en met juli 1990. Wat de orders voor het derde kwartaal van 1990 betreft, bevatten de tabellen voor elke onderneming de cijfers op weekbasis, te beginnen met de stand op 2 juni 1990 en eindigend met de stand op 22 september 1990. De orders voor leveringen in het vierde kwartaal van 1990 worden eveneens vermeld per 1 september, 8 september, 15 september en 22 september 1990. Uit het feit dat de door het Franse secretariaat in de beschouwde periode opgestelde monitoringtabellen enkel totalen en geen individuele cijfers per onderneming bevatten, valt af te leiden dat de bovenbedoelde tabellen deel uitmaken van de bijgewerkte statistieken die de "Walzstahl-Vereinigung" - volgens de memo van 4 oktober 1990 van de heer Vygen voor de heer Everard - aan haar leden verstrekte (zie overweging 33). Dit wordt bevestigd door de begeleidende nota bij deze memo, waaruit blijkt dat de "Walzstahl-Vereinigung" op 2 oktober 1990 een exemplaar van de documentatiemap aan TradeARBED had toegezonden.

De Commissie heeft een soortgelijk stel documenten van de "Walzstahl-Vereinigung" voor de vergadering van het "Poutrelles Committee" van 4 december 1990 aangetroffen.

1.3.5.Doel en gevolg van de uitwisseling van informatie

(49) Uit verschillende documenten blijkt hoe belangrijk de in het kader van het stelsel van toezicht uitgewisselde cijfers waren en welk gebruik ervan werd gemaakt.

(50) Op de vergadering van 6 juni 1989 klaagden de Duitse producenten over de grote omvang van de uitvoer van Spanje naar Duitsland. De Spaanse producenten beloofden in de toekomst hun leveringen te spreiden.

(51) Op de vergadering van 11 juli 1989 wees Unimétal erop dat blijkens de monitoringcijfers de Eurofer-ondernemingen met uitzondering van Ensidesa hun leveringen in Frankrijk met 25 % hadden verminderd, terwijl de leveringen van de Spanjaarden waren toegenomen. In de notulen wordt laconiek aangetekend:

"Er werd gehoopt op een zekere matiging in de toekomst."

Er werd eveneens op gewezen dat in het tweede kwartaal van 1989 de orders voor leveringen op de Belgisch/Luxemburgse markt - in tegenstelling tot de situatie op de andere markten van de Gemeenschap - hoger waren geweest dan de orders voor leveringen in het eerste kwartaal van 1989. Daardoor, zo werd gezegd,

"dreigden via Belgische staalhandelaren aangrenzende markten te worden verstoord".

Cockerill Sambre voerde te harer verdediging aan dat haar leveringen voor haar dochteronderneming (Steelinter) waren bestemd, waarvan de voorraden zeer klein waren.

In de notulen wordt ook vermeld dat van gedachten werd gewisseld over de invoer vanuit Spanje:

"Het niveau van de invoer vanuit Spanje bleef hoog. Ensidesa verklaarde dat zij haar gewoon volume niet had vergroot."

(52) Uit de kopie van de notulen van de vergadering van 21 september 1989 die de Commissie bij Thyssen heeft aangetroffen - een Duitse vertaling van de Franse notulen - blijkt dat aan TradeARBED werd verweten dat zij de Franse markt verstoorde:

"De Luxemburgse walserij ontkende ook elke vorm van ontwrichtend gedrag in Frankrijk, aangezien zij vijf weken lang niet op de markt was geweest."

(53) In de Franse versie van de notulen van de vergadering van 12 december 1989 wordt naar een gedachtenwisseling over de handel tussen het Verenigd Koninkrijk en Duitsland/Frankrijk verwezen. De Duitse versie is veel explicieter:

"De Duitse en Franse walserijen gewaagden echter van een zekere "agressiviteit" van de Britse walserij op hun thuismarkten, hetgeen door de statistieken van het Poutrelles Committee werd bevestigd. De Britse walserij legde uit dat zij zich beperkte tot de hoeveelheden die zij gewoonlijk op deze markten leverde, en dat haar opgaven voor de statistieken van het Poutrelles Committee mede de verwerking omvatten. Zij wees evenwel erop dat sinds januari 1989 vanuit Duitsland 21 000 ton in het Verenigd Koninkrijk waren geleverd."

(54) Uit een interne nota van 19 maart met instructies voor de heer Meyer (Peine-Salzgitter) komt aan het licht dat op de vergadering van het "Poutrelles Committee" van 14 februari 1990 onenigheid was gerezen:

"In Berlijn is overeengekomen dat een verklaring zal moeten worden gegeven voor ernstige afwijkingen tussen ordermonitoring en daadwerkelijke leveringen. Ferdofin en Saarstahl verschilden op dit punt van mening."

(55) Een begin maart 1990 door British Steel aan Peine-Salzgitter toegezonden tabel geeft voor de laatste twee kwartalen van 1988 en voor elk kwartaal van 1989 een overzicht van de leveringen vanuit het Verenigd Koninkrijk in Duitsland en de leveringen van Peine-Salzgitter, Thyssen en Saarstahl in het Verenigd Koninkrijk. Twee andere kolommen geven het "surplus" van het Verenigd Koninkrijk rspectievelijk Duitsland te zien, dit wil zeggen het verschil tussen de leveringen van de Britse producent in Duitsland en de leveringen van de Duitse producenten in het Verenigd Koninkrijk. Op de bij British Steel aangetroffen kopie van deze tabel is de volgende, met de hand geschreven notitie van Peine-Salzgitter te lezen:

"Volgens deze cijfers is er - vrees ik - geen achterstand door het toedoen van BS plc!"

Uit de Duitse versie van de notulen van de vergadering van 21 maart 1990 blijkt dat de Spaanse producenten de uitvoer van British Steel en TradeARBED naar Spanje te hoog vonden.

(56) Uit een brief van 10 mei 1990 van Peine-Salzgitter aan TradeARBED blijkt dat TradeARBED Peine-Salzgitter ervan beschuldigd had haar cijfers betreffende de leveringen in Nederland tijdens het eerste kwartaal van 1990 te hebben gemanipuleerd. Peine-Salzgitter trachte in haar antwoord de verschillen te verklaren.

(57) In een verslag over de resultaten van de vergadering van 16 mei 1990 (opgesteld door de "Walzstahl-Vereinigung") wordt gezegd:

"De interpenetrerende leveringen, die de markt ernstig verstoren, vormden zoals altijd een centraal thema. Verantwoordelijk gedrag zou hier helpen deze verstoringen te verminderen."

Dit wordt bevestigd door een nota van 18 mei 1990 betreffende de resultaten van deze vergadering, opgesteld door het secretariaat van het "Poutrelles Committee" en toegezonden aan Unimétal:

"Er zijn gevallen van marktinterpenetratie gemeld. Iedereen wenst een terugkeer naar het traditionele leveringspatroon."

(58) Op de vergadering van 10 juli 1990 stonden de leveringen andermaal ter discussie. In een intern memo van 20 juli 1990 van British Steel komt de volgende passage voor:

"Er was een gezamenlijke aanval op de afzet van BS in Noord-Europa door de Fransen en de Duitsers (ARBED liet niet van zich horen), die te verstaan gaven dat wij er enkel door het "kopen" van marktaandeel in zijn geslaagd onze afzet op deze markten te verhogen. Er waren wat bedekte dreigementen van Mette van Peine dat Peine in het VK zal reageren, indien er geen vermindering komt van de tien kT of zo van BS naar Duitsland elk kwartaal."

(59) Uit een interne nota van 10 september 1990 met instructies van Peine-Salzgitter voor de heer Meyer met het oog op de volgende vergadering van het "Poutrelles Committee" op 11 september 1990 blijkt dat het stelsel van toezicht tot doel had de deelnemers in staat te stellen na te gaan hoe hun concurrenten zich op de markt gedroegen:

"Uitwisseling van alleen totaalcijfers is voor ons (zo goed als) nutteloos (standpunt van de Duits-Luxemburgse groep op 30. 8. 90), omdat het marktgedrag van individuele leveranciers niet langer kan worden nagegaan. Eerst wanneer officiële douanestatistieken beschikbaar zijn - en de ondervinding leert dat dit pas een paar maanden achteraf het geval is - kunnen de cijfers worden geïndividualiseerd, en dan nog alleen in het geval van landen met maar één producent."

Daaruit blijkt ook dat de partijen zich van de mededingingsrechtelijke aspecten van het systeem bewust waren:

"Een systeem van wederzijdse uitwisseling van statistieken waarbij ook geïndividualiseerde gegevens betreffende ondernemingen aan concurrenten worden doorgespeeld, wekt op zijn minst de gedachte aan concurrentiebeperkende effecten."

(60) Op de vergadering van 4 december 1990 werd door TradeARBED (in de notulen de "vertegenwoordiger van Luxemburg" genoemd) opgemerkt dat de toename van het marktaandeel van Ferdofin - en andere ondernemingen - andere producenten zorgen baarde.

Uit een memo van TradeARBED van 3 december 1990 (met de tekst van de toespraak die de vertegenwoordiger van TradeARBED op de vergadering van 4 december 1990 zou houden) blijkt dat TradeARBED - indien nodig - maatregelen zou treffen om deze situatie te verhelpen:

"Ik zou echter erop willen wijzen dat wij niet langer werkeloos kunnen toezien, nu bepaalde walserijen hun hoeveelheden dit jaar aanzienlijk hebben verhoogd, vooral in België, onze thuismarkt, nl. (. . .)."

1.4. De marktverdelingsregelingen en de "Traverso-methodologie"

1.4.1. Ferdofin

(61) In de notulen van de vergadering van het "Poutrelles Committee" van 19 juli 1988 (waarvan de Commissie een uittreksel in haar bezit heeft) zijn de door het CDE op 14 juli 1988 aangenomen marktramingen voor het vierde kwartaal van 1988 opgenomen. Hieronder volgen de cijfers voor Duitsland:

"Duitsland 189 000 ton/kwartaal

waarvan Eurofer 159 000 ton/kwartaal

Ferdofin 30 000 ton/kwartaal."

Er worden (voor Eurofer respectievelijk Ferdofin) soortgelijke cijfers voor de Benelux, Frankrijk en Denemarken/Ierland/Griekenland vermeld.

(62) Hadden de marktramingen uitsluitend tot doel gehad de vermoedelijke omvang van de markten in de toekomst te bepalen, dan zou het vanzelfsprekend niet nodig zijn geweest afzonderlijke cijfers voor Ferdofin te vermelden. Bijgevolg moet worden aangenomen dat het in de bedoeling lag quota voor de leveringen van Ferdofin op de hierboven vermelde markten vast te stellen. Ferdofin voert aan dat deze cijfers door haar concurrenten waren voorgesteld, zonder dat Ferdofin daarin was gekend. Dat Ferdofin desondanks de facto ermee instemde zich aan quota te houden (zij het dat deze misschien verschilden van de cijfers in voornoemde notulen), wordt echter bevestigd door een telexbericht van 4 augustus 1988 van Ferdofin aan Peine-Salzgitter:

"Wij willen u erop attent maken dat Ferdofin heeft ingestemd met een beperking van haar afzet in de Bondsrepubliek Duitsland, Frankrijk en Benelux op basis van de oude quota."

1.4.2. Frankrijk

(63) Op 13 september 1989 kwamen vertegenwoordigers van Peine Salzgitter, Thyssen, Saarstahl, British Steel, Unimétal, TradeARBED en Cockerill Sambre/Steelinter bijeen in de kantoren van de "Walzstahl-Vereinigung".

Het punt van de leveringen van balken op de Franse markt in het vierde kwartaal van 1989 vormde op deze vergadering het centrale gespreksthema.

De Commissie heeft bij Peine-Salzgitter een door de "Walzstahl-Vereinigung" opgesteld document ontdekt. De tweede bladzijde van dit document draagt het opschrift "Franse markt - balken - vierde kwartaal 1989". In dit document staat dat de markttraming voor Frankrijk in het vierde kwartaal van 1989 75 000 ton per maand bedroeg en dat 60 000 ton per maand door Eurofer-ondernemingen zouden worden geleverd. Van dit cijfer worden voor Unimétal 27 000 ton per maand en voor Kloeckner en Ensidesa 375 ton per maand respectievelijk 750 ton per maand afgetrokken. De resterende 31 875 ton per maand worden dan verdeeld op basis van twee percentages betreffende leveringen in het verleden (zie bladzijde 1 van het document):

"

"" ID="1">P + S> ID="2"> 11,6/11,4 %> ID="3"> 3 696/3 634 ton/maand"> ID="1">Thyssen> ID="2"> 2,0/ 2,1 %> ID="3"> 638/ 669 ton/maand"> ID="1">Saarstahl> ID="2"> 14,3/13,9 %> ID="3"> 4 558/4 431 ton/maand"> ID="1">Ferdofin> ID="2"> 16,8/17,4 %> ID="3"> 5 355/5 546 ton/maand"> ID="1">Cock.-S.> ID="2"> 21,4/20,5 %> ID="3"> 6 821/6 534 ton/maand"> ID="1">ARBED> ID="2"> 28,4/28,8 %> ID="3"> 9 052/9 180 ton/maand"> ID="1">BSC> ID="2"> 5,5/ 5,9 %> ID="3"> 1 753/1 881 ton/maand.">

"

De derde bladzijde van het document draagt het opschrift "Alternatief G.". Hier worden van de hierboven genoemde 31 875 ton per maand nog eens 7 000 ton per maand afgetrokken voor zogenoemde "indirecte leveringen." De resterende 24 875 ton per maand worden dan op dezelfde wijze als in bovenstaande tabel onder de zeven ondernemingen verdeeld.

In de met de hand geschreven begeleidende nota van Peine-Salzgitter bij deze documenten staat vermeld dat laatstgenoemd alternatief het resultaat van de door de heer G. (Unimétal) ondernomen stappen is.

(64) Een intern memo van 19 september 1989 van Peine-Salzgitter bevestigt dat de Eurofer-ondernemingen naar een marktverdelingsregeling voor leveringen op de Franse markt streefden:

"Plan voor Frankrijk

De basis voor de toewijzing aan Eurofer-leveranciers is het door WAV opgestelde document betreffende de voorbije twaalf of achttien maanden. Peine-Salzgitter gaat akkoord met het percentage. De basis moet echter 33 000 ton per maand zijn."

(65) Blijkens de notulen van de vergadering van het "Poutrelles Committee" van 21 september 1989 wees Unimétal erop dat zij voor het vierde kwartaal van 1989 een marktraming van 75 000 ton per maand realistisch achtte, waarna zij de hoeveelheden als volgt specificeerde:

"De Franse walserij is voornemens in dit kwartaal 27 000 ton per maand te leveren. Zij ging ervan uit dat de hoeveelheden van communautaire ondernemingen buiten Eurofer rond 10 000 ton per maand zouden liggen. De penetratie vanuit derde landen blijft redelijk en zou bij ongeveer 5 000 ton per maand moeten blijven."

(66) Uit een korte nota van de "Walzstahl-Vereinigung" van 25 september 1989 betreffende de resultaten van deze vergadering blijkt dat een compromis was bereikt:

"Een aangepast leveringsgedrag op de Franse markt in het vierde kwartaal van 1989 zou ook hier moeten bijdragen tot een snelle oplossing van kwantiteitsproblemen. Zowel Eurofer-ondernemingen als ander walserijen hadden plannen bekendgemaakt om hun leveringen te beperken."

(67) Dit wordt bevestigd door een telexbericht van 26 september 1989 van de "Walzstahl-Vereinigung" aan Peine-Salzgitter, Thyssen, Saarstahl, Ferdofin, TradeARBED, British Steel, Ensidesa en Unimétal:

"Leveringen van balken op de Franse markt in het vierde kwartaal van 1989

Uit het in het kader van het toezicht op de leveringen verrichte onderzoek bleek dat voor het vierde kwartaal van 1989 de volgende leveringen op de Franse markt werden verwacht (approximatietonnage):

"" ID="1">P+S > ID="2">9 950 ton/kwartaal"> ID="1">Thyssen > ID="2">1 800 ton/kwartaal"> ID="1">Saarstahl > ID="2">12 200 ton/kwartaal"> ID="1">Ferdofin > ID="2">14 800 ton/kwartaal"> ID="1">Cockerill-S. > ID="2">18 100 ton/kwartaal"> ID="1">ARBED > ID="2">24 750 ton/kwartaal"> ID="1">BSC > ID="2">4 950 ton/kwartaal"> ID="1">Ensidesa > ID="2">2 250 ton/kwartaal"> ID="1">Unimétal > ID="2">72 000 ton/kwartaal.">

"

(68) Een beknopt verslag van de resultaten van de vergadering van het "Poutrelles Committee" van 7 november 1989, opgesteld door het secretariaat en op 10 november 1989 naar de "Walzstahl-Vereinigung" gefaxt, bevestigt het bestaan van een akkoord met betrekking tot de leveringen op de Franse markt in het vierde kwartaal van 1989:

"Hopen dat het "systeem van leveringen voor de Franse markt in het vierde kwartaal van 1989" tot het eerste kwartaal van 1990 en tot alle EGKS-markten wordt uitgebreid."

(69) Uit het toezicht op de leveringen in het vierde kwartaal van 1989 blijkt dat slechts drie ondernemingen aanzienlijk meer dan voorzien op de Franse markt leverden:

"" ID="1">Thyssen > ID="2">4 164 ton"> ID="1">Ferdofin > ID="2">18 347 ton"> ID="1">British Steel > ID="2">11 623 ton.">

(70) Ensidesa woonde de vergaderingen van 13 en 21 september 1989 niet bij. Ook al is het mogelijk dat, zoals Ensidesa beweert, het cijfer van 750 ton per maand voor de leveringen van Ensidesa in Frankrijk oorspronkelijk door de andere ondernemingen zonder instemming van Ensidesa was vastgesteld, blijft het een feit dat Ensidesa dit cijfer kende en zich daaraan hield (haar daadwerkelijke leveringen bedroegen 2 317 ton, dit wil zeggen iets meer dan 770 ton per maand).

(71) De notulen van de vergadering van 7 november 1989 tonen aan dat de gezamenlijke inspanningen om de leveringen op de Franse markt te beperken als succesvol werden beschouwd en dat Unimétal hoopte dat zij zouden worden voortgezet.

1.4.3. De "Traverso-methodologie"

(72) De notulen van de vergadering van het "Poutrelles Committee" van 19 juli 1988 behelzen een beschrijving van een ingesteld systeem van aanpassing van het aanbod aan de vraag:

"De ondernemingen zullen hun voornemens inzake afzet bekendmaken aan Eurofer, die deze in hun geheel in het licht van de door het CDE opgestelde marktramingen zal beoordelen. Mocht blijken dat sommige van deze voornemens aanzienlijk van vroegere cijfers afwijken, dan zullen de voorzitter van het CDE en het bestuur van Eurofer contact met de betrokken onderneming opnemen en haar vragen een beleid te voeren dat beter ertoe bijdraagt het noodzakelijke evenwicht te bereiken."

(73) De voorzitter van het CDE was op dat ogenblik en voor de rest van de beschouwde periode (namelijk tot eind 1990) de heer Traverso, een bestuurder van Nuova Italsider SpA en later van ILVA (beide Italiaanse staalproducenten).

(74) Het in de notulen van de vergadering van 19 juli beschreven systeem werd doorgaans de "Traverso-methode" of "Traverso-methodologie" genoemd (zie bij voorbeeld een intern memo van British Steel van 11 januari 1990).

Het eerste document dat enig licht werpt op de wijze waarop het systeem functioneerde, is een fax (nr. 1017) betreffende de voornemens inzake leveringen voor het vierde kwartaal van 1988, die door Eurofer aan ARBED/TradeARBED, British Steel, Cockerill Sambre, Usinor Sacilor, Ferdofin, Kloeckner (zie overweging 29), Peine-Salzgitter, Saarstahl, Thyssen en anderen werd toegezonden. De kopie in het bezit van de Commissie werd aangetroffen bij Peine-Salzgitter, waar deze op 4 augustus 1988 was ingekomen. In de fax wordt gewag gemaakt van een "tabel met een overzicht van de definitieve voornemens inzake leveringen volgens de gegevens ingezameld aan het slot van de laatste CDE-vergadering op 27/28 juli 1988 te Parijs", waarna wordt vervolgd:

"Onze voorzitter verwacht van alle ondernemingen dat zij deze voornemens inzake leveringen, die verband houden met de prijsstabiliteit, niet overschrijden."

(75) De Commissie heeft bij Peine-Salzgitter een (ongedateerd) intern memo van Peine-Salzgitter gevonden waarin de voornemens inzake leveringen voor het vierde kwartaal van 1988 met de daadwerkelijke leveringen worden vergeleken. Aan deze in het Duits gestelde nota is een tabel in het Engels gehecht met het opschrift "Categorie III ... (onleesbaar) Voornemens inzake leveringen". Het is niet betwist dat het hier de tabel betreft waarvan in de fax van Eurofer sprake is. De ondernemingen waarvan de voornemens inzake leveringen in de tabel zijn opgenomen, zijn Peine-Salzgitter, Thyssen, Kloeckner (zie overweging 29), Saarstahl, Usinor Sacilor (Unimétal), Ferdofin, Cockerill Sambre, TradeARBED en British Steel.

Alle ondernemingen behalve Kloeckner blijken in werkelijkheid meer te hebben geleverd dan zij eerder hadden aangekondigd. Het verschil tussen de twee cijfers is tamelijk gering bij Peine-Salzgitter, Cockerill Sambre en Saarstahl, maar vrij aanzienlijk bij de anderen (vooral bij British Steel).

(76) Dit lijkt erop te wijzen dat het systeem niet erg doeltreffend werkte. Dit was wellicht vooral te wijten aan het feit dat het systeem blijkbaar niet voorzag in sancties voor ondernemingen waarvan de leveringen de eerder door hen aan de heer Traverso gemelde orders of de door deze laatste voorgestelde hoeveelheden overschreden.

(77) Het vrijwillige karakter van het systeem wordt bevestigd door een telexbericht van 28 november 1988 van Unimétal aan British Steel en het antwoord van British Steel van 6 december 1988. Uit deze correspondentie blijkt echter ook dat de deelnemende ondernemingen niettemin aan het systeem groot belang hechtten en dat de betrokken ondernemingen de door de voorzitter van het CDE voorgestelde hoeveelheden althans in beginsel beschouwden als cijfers waaraan zij zich hadden te houden. Ondernemingen die deze voorstellen naast zich neerlegden, konden verwachten dat de andere deelnemers op hun eigen markten retorsiemaatregelen zouden treffen.

(78) Het systeem werd begin 1989 opgeschort. Het werd begin 1990 hervat (met betrekking tot de leveringen in het eerste kwartaal van 1990). British Steel heeft dit bevestigd, en het wordt bewezen door een nota van 20 juli 1990 van British Steel en door het feit dat Peine-Salzgitter op 31 januari 1990 een brief aan de voorzitter van het CDE zond waarin zij hem haar voornemens inzake leveringen voor het eerste en het tweede kwartaal van 1990 meedeelde.

(79) Al bij al echter schijnt dit systeem om vraag en aanbod met elkaar in evenwicht te brengen niet zo goed te hebben gefunctioneerd, noch lang te zijn volgehouden.

Een ongedateerde nota in het archief van British Steel met een samenvatting van de resultaten van de vergadering van het "Poutrelles Committee" van 21 maart 1990 vermeldt de volgende opmerking van de heer G. (Unimétal) met betrekking tot de Franse markt:

"G. gaf als zijn opvatting te kennen dat de Traverso-procedure was mislukt door de "obstructie" van sommige producenten."

1.5. De prijsvaststellingsregelingen

1.5.1. Richtprijzen

(80) In de notulen van de Eurofer/Scandinavië-vergadering van 30 juli 1986 wordt met betrekking tot de markt voor balken in de Gemeenschap aangetekend:

"De Eurofer-walserijen doen pogingen om de prijzen te stabiliseren en de invoer te beveiligen. Beslissingen betreffende met name prijzen zullen op een vergadering over enkele dagen worden genomen."

(81) Aan de door de Commissie bij de "Walzstahl-Vereinigung" ontdekte kopie van deze notulen was een document met de "prijzen voor kwartaal 4/86" voor de Scandinavische markten gehecht. Met betrekking tot balken op de Deense markt wordt vermeld:

"Informatie wordt verstrekt na nieuwe vaststelling van prijzen in EEG-landen."

In de notulen van andere Eurofer/Scandinavië-vergaderingen zijn soortgelijke verwijzingen te vinden.

(82) In een fax van 27 maart 1987 aan het CPS zette de "Walzstahl-Vereinigung" uiteen dat de voorzitter van het "Poutrelles Committee" voortgang wenste te maken met de bespreking van twee bijzondere onderwerpen vóór de volgende vergadering op 7 april 1987. Een van deze thema's was de harmonisatie van de prijzen in de EGKS:

"Het tot stand brengen van vergelijkbare prijsniveaus in de EG, en meer bepaald hoe snel de Franse prijzen kunnen worden verhoogd tot niveaus die grosso modo met die in aangrenzende landen overeenstemmen (bepaalde afwijkingen kunnen worden gedoogd, voor zover zij de markt niet ontwrichten)."

(83) De volgende vergadering vond op 3 juni 1987 plaats. In een interne nota van 2 juni 1987 van Peine-Salzgitter met instructies voor de voorzitter van het "Poutrelles Committee" staat:

"Het doel op korte termijn van de vergadering van 3 juni zou echter moeten zijn bindende prijzen voor balken voor het derde kwartaal van 1987 vast te stellen."

(84) Op deze vergadering of een van de volgende vergaderingen werd inderdaad een beslissing over de prijzen voor het derde kwartaal van 1987 genomen. Dit blijkt uit de notulen van de Eurofer/Scandinavië-vergadering van 4 augustus 1987, waarin met betrekking tot de markt voor balken in de EGKS wordt vermeld dat de voor het derde kwartaal van 1987 geplande prijzen waren verwezenlijkt.

(85) Het "Poutrelles Committee" besliste vervolgens prijsverhogingen voor de verkoop in het vierde kwartaal van 1987 vast te stellen. Dit komt naar voren uit een intern memo van Peine-Salzgitter van 9 november 1987:

"Met het oog op verdere consolidatie of implementatie van de op 1 oktober 1987 ingevoerde prijsverhogingen is tijdens de vergadering van het "Poutrelles Committee" in Parijs op 28 oktober 1987 overeengekomen de prijzen op 1 januari 1988 niet opnieuw te verhogen. Dit moet echter worden gezien in de context van het voorstel om de prijzen in elk geval op 1 april 1988 te verhogen. Er moet tijdig van gedachten worden gewisseld over de omvang van die verhoging."

(86) Dit verslag wordt - althans wat de Duitse markt betreft - bevestigd door de notulen van de Eurofer/Scandinavië-vergadering van 4 november 1987, waarin staat:

"Duitsland: prijzen zullen tijdens kw4 richtniveau bereiken. Geen prijsverhoging gepland voor kwartaal 1/88."

(87) In de notulen van de Eurofer/Scandinavië-vergadering van 2 februari 1988 komt de volgende passage voor:

"Besloten is de prijzen op 1 april als volgt te verhogen: op de Duitse markt met 20 DM voor de categorieën 1, 2A, 2B2 en 2B3, en met 10 DM voor categorie 2B1; op de Franse markt met 50 Ffr. voor alle categorieën behalve 2C.

Het ligt ook in de bedoeling de prijzen op de Britse markt per 1 april 1988 te verhogen, maar met hoeveel is nog niet beslist."

(88) Wat de resultaten van de vergadering van 19 juli 1988 waren, wordt aangetoond door een tabel die als bijlage bij de notulen van de Eurofer/Scandinavië-vergadering van 25 juli 1988 is gevoegd, waarvan bij Usinor Sacilor een kopie is aangetroffen. Deze tabel laat de zogenoemde "prix de marché T4-88" voor balken in de EGKS zien. Er worden voor elke categorie (1, 2a, 2b1, 2b2, 2b3 en 2c basisprijzen in, respectievelijk, Duitsland, Frankrijk en België/Luxemburg vermeld.

(89) In de notulen van de vergadering van 18 oktober 1988 wordt aangetekend dat de voor het vierde kwartaal van 1988 geplande prijsverhoging op de markten was verwezenlijkt. De notulen bevatten ook een lijst van zogenoemde "prijsramingen" voor het eerste kwartaal van 1989:

"

Prijsramingen voor het eerste kwartaal van 1989 De prijsverhogingen worden op 25-40 DM in Duitsland, 50-100 Ffr. in Frankrijk en 200-800 Bfr. in Benelux geraamd. Zij zullen de volgende prijsniveaus opleveren: "" ID="1">Cat. 1 januari:

2 250 Ffr.

Basis> ID="2">630 DM

Basis> ID="3">13 500 Bfr.

Basis> ID="4">480 000 lire

Basis"> ID="1">Cat. 2a januari:

2 350 Ffr.

Basis> ID="2">670 DM

Basis> ID="3">14 000 Bfr.

Basis> ID="4">530 000 lire

Basis"> ID="1">Cat. 2b1

2 350 Ffr.

Basis> ID="2">670 DM

Basis> ID="3">14 000 Bfr.

Basis> ID="4">530 000 lire

Basis"> ID="1">Cat. 2b2

2 450 Ffr.

Basis> ID="2">720 DM

Basis> ID="3">15 000 Bfr.

Basis> ID="4">540 000 lire

Basis"> ID="1">Cat. 2b3

2 600 Ffr.

Basis> ID="2">760 DM

Basis> ID="3">15 700 Bfr.

Basis> ID="4">560 000 lire

Basis"> ID="1">Cat. 2c

2 650 Ffr.

Basis> ID="2">795 DM

Basis> ID="3">16 500 Bfr.

Basis> ID="4">600 000 lire

Basis""Duitsland: min "handelaars"-korting van 2,5 %

plus 20 DM voor kleine handelaren

plus 80 DM voor gebruikers

Frankrijk: plus 100 Ffr. voor gebruikers

Italië: plus 30 000 lire voor gebruikers

Er worden ook nieuwe prijsverhogingen voor Spanje voor het eerste kwartaal van 1989 gepland.>

"

(90) Uit een vergelijking van deze tabel met de aan de notulen van de Eurofer/Scandinavië-vergadering van 25 juli 1988 gehechte tabel blijkt dat, wat de markten van Frankrijk, Duitsland en België/Luxemburg betreft (de aan de notulen van de Eurofer/Scandinavië-vergadering gehechte tabel bevat geen cijfer betreffende de Italiaanse markt), het verschil tussen de prijzen voor het vierde kwartaal van 1988 en die voor het eerste kwartaal van 1989 inderdaad voor de verschillende categorieën tussen 25 en 40 DM, 50 en 100 Ffr. en 200 en 800 Bfr. bedraagt. De enige uitzondering betreft categorie 1 in Frankrijk (verhoging van 150 Ffr.) en in België/Luxemburg (verhoging van 1 000 Bfr.).

(91) De bewoordingen van de hierboven aangehaalde passage uit de notulen van de vergadering van 18 oktober (zie overweging 89) laten vermoeden dat de in deze tabel vermelde prijzen niet die zijn welke de betrokken ondernemingen als resultaat van de prijsvorming op de markt verwachtten, maar de prijzen die zij waren overeengekomen toe te passen. Dit wordt bevestigd door een door Thyssen op 22 september 1988 aan TradeARBED toegezonden telex-bericht:

"In feite zou het meest nuttige moment voor de discussie na de Eurofer/Scandinavië-vergadering zijn. Maar omdat dit vrij laat is, zouden wij mijns inziens onze vrienden van onze algemene intentie voor de EG op de hoogte moeten brengen en parallelle actie bepleiten, dit wil zeggen verhogingen vor het Scandinavische programma van:

Zweden 100 Zkr.

Noorwegen 100 Nkr.

Finland 40 FM

Er kan dan op 29 september over categorie 2c worden beslist."

(92) Het blijkt dat de Eurofer-ondernemingen over de toekomstige prijzen hadden gesproken en dat zij voornemens waren, wat balken binnen het "Scandinavische programma" (d.w.z. de categorieën 1, 2a, 2b1, 2b2 en 2b3) betreft, prijsverhogingen van ongeveer 40 FM toe te passen.

(93) In de notulen van de Eurofer/Scandinavië-vergadering van 3 november 1988 wordt met betrekking tot de markten voor balken in de EGKS vermeld:

"Er worden nieuwe prijsverhogingen gepland voor het eerste kwartaal van 1989, en de sector verwacht deze. Het gaat om verhogingen van 25-40 DM in Duitsland, 50-100 Ffr. in Frankrijk en 200-800 Bfr. in Benelux."

(94) In de notulen van de vergadering van 13 december 1988 staat dat de prijsverhogingen voor de leveringen in het eerste kwartaal van 1989 (abusievelijk als "1988" vermeld) in Duitsland en Frankrijk zonder problemen door de afnemers werden aanvaard en dat nieuwe verhogingen werden overwogen.

(95) In de notulen van de vergadering van 10 januari 1989 wordt aangetekend dat de voor het eerste kwartaal van 1989 "geplande" prijzen op de markten van Duitsland, Frankrijk, Benelux, Italië, Spanje en het Verenigd Koninkrijk waren verwezenlijkt. In de notulen worden ook de in het tweede kwartaal van 1989 "verwachte" prijsverhogingen en de uit die verhogingen voortvloeiende prijzen vermeld.

(96) In een ongedateerde archiefnota van British Steel betreffende de resultaten van deze vergadering is sprake van "prijsvoornemens". Deze worden vermeld in een bij die nota gevoegde tabel met het opschrift "Europese prijsvoornemens april/juni - verhogingen". De tabel geeft een overzicht van de verhogingen per categorie op de respectieve markten (tussen 10 en 20 DM in Duitsland, tussen 30 en 50 Ffr. in Frankrijk, tussen 200 en 400 Bfr. in België en 20 000 lire in Italië) en van de "resulterende nieuwe niveaus april 1989".

De cijfers voor Frankrijk, Duitsland en Benelux zijn identiek met die in de notulen van de vergadering van 10 januari 1989. De prijzen voor Italië zijn 20 000 lire per ton hoger dan de overeenkomstige cijfers in de notulen. Deze afwijking is blijkbaar het gevolg van een misverstand bij British Steel.

Een intern memo van 13 januari 1989 van Peine-Salzgitter bevat overeenkomstige gegevens:

"Tijdens de vergadering van het Poutrelles Committee op 10 januari 1989 werden de reeds voor 1 april geplande prijsverhogingen als volgt vastgesteld (. . .)."

(97) De notulen van de Eurofer/Scandinavië-vergadering van 1 februari 1989 verschaffen nadere informatie betreffende de prijsafstemming in het "Poutrelles Committee":

"Er werd ook op gewezen dat gedurende drie kwartalen "harmonische" basisprijzen (een verschil van ongeveer 10 DM tussen de verschillende markten in de Gemeenschap) waren gerealiseerd."

(98) Blijkens de notulen van de vergadering van 7 februari 1989 gaven de deelnemers te kennen dat de voor het tweede kwartaal van 1989 geplande prijzen op alle betrokken markten (Duitsland, Frankrijk, Benelux, Italië en Spanje) zonder problemen waren of zouden worden verwezenlijkt. De in de notulen van de vergadering van 10 januari vermelde prijzen werden aangevuld met die voor twee categorieën in Italië en met prijzen voor Spanje.

(99) In de notulen van de vergadering van 19 april 1989 wordt aangetekend dat de verwachte prijzen in Duitsland, Frankrijk en Italië werden verwezenlijkt en dat British Steel voornemens was haar prijzen te verhogen. De in de notulen vermelde prijzen voor het derde kwartaal van 1989 zijn in wezen identiek met die voor het tweede kwartaal van 1989, zoals vermeld in de notulen van de vergaderingen van 10 januari 1989 en 7 februari 1989.

(100) Een memo van 24 april 1989 van British Steel verschaft nadere informatie betreffende de in het Verenigd Koninkrijk toegepaste prijzen:

"Ik heb het comité meegedeeld dat BS begin juni haar prijzen met 4 à 5 % zou verhogen, en voorgesteld dat ondernemingen in het VK tegen de "price ruling" van BS verkopen, om te vermijden dat die verhoging wordt ondermijnd."

Het memo wijst ook op het bestaan van een conflict tussen de Spaanse producenten en British Steel:

"De Spaanse groep klaagde over de agressieve verkoop van British Steel in Spanje en meer bepaald over de lage prijzen. British Steel leverde commentaar op de grote hoeveelheid (21 kT in januari en februari) die vanuit Spanje in het VK werd ingevoerd, en op de ontwrichtende prijzen waartegen deze werd verkocht."

In een beknopt verslag van de "Walzstahl-Vereinigung" betreffende de resultaten van de vergadering wordt gezegd dat door middel van bilaterale gesprekken een oplossing voor dit bijzondere probleem moest worden gevonden.

(101) Blijkens de notulen van de vergadering van 6 juni 1989 deden zich moeilijkheden voor in verband met kleinere balken (categorieën 1 en 2) in Frankrijk en Italië, maar verklaarden zowel Unimétal als de Italiaanse producenten vastbesloten te zijn hun prijzen te handhaven. British Steel (die de vergadering niet bijwoonde) liet haar concurrenten weten dat de prijsverhogingen op de Britse markt zonder problemen werden aanvaard.

(102) Op de vergadering van 11 juli 1989 werd meegedeeld dat de geplande prijzen op de Franse markt werden verwezenlijkt, behalve wat de categorieën 1 en 2a betreft, waarvan de prijzen zwak waren. Op de Benelux-markten waren aanbiedingen genoteerd tegen beneden de geplande niveaus liggende prijzen:

"Niettemin zijn de geplande prijzen gehaald en moeten deze worden gehandhaafd."

Met betrekking tot de Britse markt werd bevestigd dat de prijsverhoging van rond 4,25 % door de afnemers was aanvaard.

Bij de bespreking van de prijzen voor het vierde kwartaal van 1989 kwam aan het licht dat, gezien de verhoging van de toeslagen volgens grootte en kwaliteit (zie punt 1.5.2 hierna), de Duitse producenten niet het voornemen hadden hun prijzen te verhogen. Daarom werden de geplande en verwezenlijkte prijzen van het derde kwartaal van 1989 gehandhaafd.

(103) In de notulen van de vergadering van 3 augustus 1989 komt de volgende passage (betreffende de Franse markt) voor, die licht werpt op de ideeën en intenties van de leden van het "Poutrelles Committee":

"De staalhandelaren zijn op het ogenblik ietwat terughoudend om orders te plaatsen, in de "hoop" dat de prijzen spoedig zullen dalen."

De aanhalingstekens laten vermoeden dat de leden van het "Poutrelles Committee" niet dachten dat die hoop gewettigd was.

(104) Vermeld werd dat de prijsniveaus voor de categorieën 1 en 2a intussen door de afnemers in Italië waren aanvaard. In Groot-Brittannië waren de prijzen, die begin juni waren verhoogd, naar verluidt stabiel. De notulen wekken de indruk dat op geen van de betrokken markten een verhoging van de basisprijzen (19) in het vierde kwartaal van 1989 werd gepland.

(105) De Commissie heeft bij Valor een ongedateerd document ontdekt dat volgens Valor deel uitmaakte van een intern memorandum dat Usinor Sacilor voor de vergadering van 21 september 1989 had opgesteld. Het gaat in het document over de verhouding tussen artikel 60 en artikel 65 van het EGKS-Verdrag. Nadat is opgemerkt dat artikel 60 een onderneming niet belet toekomstige prijzen bekend te maken lang voordat zij van kracht moeten worden, vervolgt het document:

"6. Artikel 65 verbiedt echter uitdrukkelijk alle overeenkomsten tussen ondernemingen die erop gericht zijn "prijzen vast te leggen of te bepalen". Het lijkt evident dat het met deze bepaling in strijd zou zijn dat verschillende ondernemingen hun beslissing bekend maken om hun prijzen op dezelfde dag in dezelfde mate te verhogen.

7. Er zijn twee oplossingen mogelijk:

a) vage bewoordingen die impliceren dat ingevolge de gesteldheid van de markt binnen onbepaalde tijd een prijswijziging mogelijk zou moeten zijn,

b) "prijsleiderschap", een door Amerikaanse ondernemingen toegepaste methode. Eén onderneming maakt haar voornemen kenbaar om op een bepaalde dag haar prijzen te verhogen of te verlagen. De andere ondernemingen maken enkele dagen later bekend dat zij het voornemen hebben het voorbeeld van hun concurrent te volgen."

Hieruit blijkt dat Usinor Sacilor naar wegen zocht om de mededingingsregels van het EGKS-Verdrag te ontgaan.

(106) In de notulen van de vergadering van 7 november 1989 wordt vermeld dat voor het eerste kwartaal van 1990 geen prijsverhogingen waren gepland. De enige uitzondering betrof Frankrijk, waar Unimétal hoopte de prijzen van kleinere balken met 50 Ffr. te verhogen.

(107) De volgende vergadering vond op 12 december 1989 plaats. Wat de resultaten van die vergadering waren, blijkt uit een "speaking note" van de vertegenwoordiger van TradeARBED (welke toen de Eurofer/Scandinavië-vergaderingen voorzat) met het oog op de Eurofer/Scandinavië-vergadering van 31 januari 1990, die ook een goed inzicht geeft in de ideeën en intenties van de Eurofer-ondernemingen:

"Het is bijgevolg absoluut noodzakelijk dat de Eurofer-walserijen en onze Scandinavische vrienden de markt niet onder druk zetten.

(. . .)

De prijzen voor het vierde kwartaal van 1989 zijn in principe in het eerste kwartaal van 1990 gehandhaafd. De nieuwe toeslagen volgens grootte vormen niet langer een probleem. Het valt echter, met name wat de categorieën 1, 2a en 2b1 betreft, te betreuren dat sommige walserijen het de voorbije twee of drie weken nodig hebben geacht beneden de geprogrammeerde prijzen te gaan en zo grijze zones van 15-20 DM te creëren. Hieraan moet onmiddellijk een einde komen.

Het is duidelijk dat deze grijze zone in het tweede kwartaal moet verdwijnen en dat de geprogrammeerde prijzen over de gehele linie moeten worden toegepast, vooral omdat het tweede kwartaal waarschijnlijk de vereiste vraag zal genereren. Ik doe op iedereen hier een beroep om deze regel strikt in acht te nemen."

(108) In de notulen van de vergadering van 14 februari 1990 wordt met betrekking tot de prijzen voor het tweede kwartaal van 1990 opgemerkt dat de producenten hoopten terug te keren naar de prijsniveaus die zij in het vierde kwartaal van 1989 hadden bereikt:

"Op het stuk van de prijzen hoopten de plaatselijke walserijen ten zeerste het huidige tekort (van ongeveer 20 DM) weg te werken en snel terug te keren naar de niveaus die, wat elk van hen betreft, in het vierde kwartaal van 1989 waren bereikt."

(109) Enkel Unimétal verklaarde dat zij voornemens was de prijs van categorie 2c met 45 Ffr. te verhogen. Dit is geen toeval. In een brief van 6 november 1989 aan Unimétal (met een kopie voor TradeARBED) had de voorzitter van het "Poutrelles Committee" als zijn opvatting te kennen gegeven dat het van het allergrootste belang was de prijzen in de EGKS te harmoniseren om, wat hij "distorsies" van de handelsstromen noemde, te voorkomen.

De heer Meyer wees erop dat zijns inziens categorie 2c in dit verband voor een ernstig probleem zorgde, omdat de prijzen in Frankrijk enerzijds en Duitsland anderzijds sinds enige tijd met ongeveer 30 DM per ton verschilden. De voorzitter van het "Poutrelles Committee" achtte de tijd rijp om deze kloof te dichten:

"Dit is een goed moment om de kloof met de Duitse prijs te dichten. Ik ben ervan overtuigd dat dit reeds enige tijd nodig is, en volgens mij is het nu haalbaar."

(110) Peine-Salzgitter herhaalde haar verzoek in een brief van 19 december 1989. Op 7 februari 1990 zond TradeARBED een fax naar Unimétal (met een kopie voor Peine-Salzgitter), waarin zij bij de Franse producent erop aandrong zijn prijs van categorie 2c te verhogen om, ondanks wat zij een nogal moeilijke positie op de markten noemde, deze "distorsie" recht te trekken:

"Deze distorsie zet een aantal Franse handelaren ertoe aan om nog verder op de Duitse markt door te stoten, waardoor de prijsstructuur in Duitsland wordt verstoord (. . .). Ook al zijn de omstandigheden niet gunstig voor een prijsverhoging, de prijzen van deze categorie zouden met 100 Ffr./ton moeten stijgen, uiterlijk bij de leveringen in het tweede kwartaal."

(111) Kort na de vergadering van het "Poutrelles Committee" van 14 februari 1990 zond British Steel een fax naar TradeARBED, Peine-Salzgitter, Thyssen, Saarstahl en Unimétal/Valor (de heer G.), waarin werd uiteengezet welke omschrijving van de categorieën A1, A2 en A3 British Steel op dat ogenblik hanteerde. Op 19 februari zouden telefonisch nadere toelichtingen worden verstrekt.

(112) Op het origineel van deze fax dat de Commissie bij British Steel heeft gevonden, zijn met de hand notities aangebracht. Onder het opschrift "Suggested £/t interpen. allowances" zijn voor elke categorie cijfers voor, voorraadhoudende handelaren respectievelijk andere handelaren bijgeschreven. De betekenis van deze cijfers wordt verduidelijkt door een interne memo van British Steel van 20 februari 1990:

"Aan G. is meegedeeld welke prijzen kunnen worden gevraagd zonder dat zij door ons als verstorend worden beschouwd. Ik ben er niet in geslaagd contact op te nemen met Saarstahl - (Baron Dr. Von Engelhard) maar ik heb vorige week tegenover hem zeer nadrukkelijk ons ongenoegen geuit over de overdreven lage prijzen die hij in het VK aanbiedt. Het zou niet onredelijk zijn indien wij Unimétal duidelijk maakten dat de gevolgen van de zonden van Saarstahl niet zozeer in Duitsland als wel in Frankrijk voelbaar zouden moeten zijn."

Uit dit alles blijkt dat British Steel haar belangrijkste concurrenten liet weten welke prijzen (of "interpenetration allowances") zij zou tolereren.

(113) Blijkens de notulen van de vergadering van 21 maart 1990 betreurde British Steel het feit dat op de Britse markt bepaalde aanbiedingen waren gedaan tegen prijzen die 55 tot 70 pond sterling lager waren dan die in de prijslijst van British Steel. In een ongedateerde archiefnota van British Steel betreffende de resultaten van deze vergadering staat:

"Boodschap van BS voor EG-producenten is deze kortingen niet te steunen."

(114) Het memo van British Steel behelst ook informatie betreffende de Duitse markt:

"Duitse groep wenste verhoging van 20 DM toe te passen op basisprijzen om positie te heroveren zoals voorzien in oktober laatstleden, toen toeslagen met 20/25 DM omhooggingen (basisprijzen zijn sindsdien afgegleden)."

(115) Blijkens de notulen van de vergadering van 16 mei 1990 maakte British Steel bekend dat zij overwoog de prijzen in het Verenigd Koninkrijk voor het derde kwartaal van 1990 te verhogen, en dat in mei een beslissing zou worden genomen. In een door Usinor Sacilor overgelegde nota van 18 mei 1990 wordt vermeld dat British Steel de andere producenten had gevraagd tot eind mei te wachten vooraleer bindende aanbiedingen voor leveringen in het Verenigd Koninkrijk te doen.

Op 7 juni 1990 zond British Steel een fax naar TradeARBED, Peine-Salzgitter, Saarstahl, Thyssen, Ensidesa, Unimétal en Aristrain:

"Bijgaand details betreffende nieuwe wijzigingen van Prijslijst 5 van British Steel per 1 juli 1990 voor constructiebalken.

(. . .)

Er is over de gehele lijn een verhoging van ongeveer 5 % ten opzichte van onze vorige lijst. Gelieve ervoor te zorgen dat bij aanbiedingen voor het derde kwartaal ten volle met deze verhoging rekening wordt gehouden."

(116) Een interne nota (gedateerd 9 juli 1990) van Peine-Salzgitter met instructies voor de voorzitter van het "Poutrelles Committee" met het oog op de vergadering van 10 juli 1990 bevat een opsomming van de toen besproken beleidsthema's. De auteur stelt voor om, gezien de gedeeltelijke verhoging van de toeslagen volgens grootte, niet tot een "officiële verhoging" van de prijzen met ingang van het vierde kwartaal van 1990 over te gaan. Bij de deelnemers moest echter erop worden aangedrongen de nieuwe toeslagen volgens grootte en de overeengekomen prijzen toe te passen:

"Oproep aan alle deelnemers met betrekking tot het derde en het vierde kwartaal:

- implementatie van de nieuwe toeslagen volgens grootte;

- implementatie van de overeengekomen prijsniveaus/afbraak van grijze kortingen."

(117) In een intern memo van British Steel van 17 juli 1990 wordt gezegd dat de andere producenten tot dusver "weinig acht hadden geslagen" op de richtsnoeren van British Steel inzake prijsniveaus voor verkoop in het Verenigd Koninkrijk. Blijkens het memo van British Steel van 20 juli 1990 maakte British Steel van de vergadering van 10 juli 1990 gebruik om haar concurrenten andermaal ertoe aan te zetten de nieuwe prijzen van British Steel in acht te nemen.

Een ander memo van British Steel van 30 juli 1990 brengt aan het licht dat British Steel het gedrag van TradeARBED bijzonder irritant vond:

"Het lijdt weinig twijfel dat ARBED, die als de grootste EEG-importeur wordt beschouwd, een onverantwoordelijk prijsbeleid heeft gevoerd en zich niet aan het akkoord heeft gehouden dat wij tijdens onze ontmoeting met Everard en Sevening hadden bereikt. Belangrijk, zij bieden op het gehele assortiment grote kortingen aan."

(118) Blijkens de notulen van de vergadering van 11 september 1990 was aan de deelnemers meegedeeld dat de afnemers in het Verenigd Koninkrijk de verhoging van de prijslijst van British Steel aanvaardden. Met betrekking tot de andere markten wordt in de notulen vermeld dat een prijsverhoging van 25 tot 30 DM "voorzienbaar" was.

(119) In een memo van British Steel van 25 september 1990, waarin verslag wordt uitgebracht van de resultaten van deze vergadering, worden er minder doekjes om gewonden:

"Het algemene gevoelen is dat de prijzen met mate - ongeveer 30 DM/t - omhoog zouden moeten. Enige discussie of dit bij de basis zou moeten komen of nog eens bij de toeslagen. Waarschijnlijk tijdstip voor de verhoging is 1 januari."

Uit deze memo blijkt ook dat British Steel niet aan de prijsdiscussie deelnam:

"British Steel heeft zich buiten de prijsdiscussie gehouden. Gewoon gebleven in de geest van transparantie. Voorzitter nadrukkelijk geadviseerd de markt niet te laten weten dat "de Eurofer-producenten tot een verhoging hadden besloten"."

(120) In de notulen van de vergadering van 9 oktober 1990 wordt vermeld dat over de prijzen voor het eerste kwartaal van 1991 was gesproken en dat een verhoging van 20 tot 30 DM voor de afnemers op het continent aanvaardbaar zou zijn. Er werd voor de Britse markt geen "voorspelling" gedaan.

(121) Een fax van 19 december 1990 van de "Walzstahl-Vereinigung" aan Ferdofin laat zien dat de betrokken ondernemingen hoopten een prijsverhoging van 20 DM per ton te bewerkstelligen door nieuwe toeslagen toe te passen (zie punt 1.5.2 hierna):

"Er moet aan worden herinnerd dat werd verwacht dat de in het vierde kwartaal van 1990 geldende prijsniveaus in het eerste kwartaal van 1991 zouden worden gehandhaafd, zij het gepaard gaande met een voortdurende verbetering van de opbrengst uit verkoop met 20 DM per ton gemiddeld tegen het einde van het kwartaal door toepassing van de nieuwe toeslagen."

1.5.2. Harmonisatie van toeslagen

(122) Op de vergadering van 18 oktober 1988 werd een voorstel van Usinor Sacilor tot harmonisatie van de toeslagen volgens kwaliteit voorgelegd. Blijkens de notulen van de vergadering van 15 november 1988 werden de in Duitsland toegepaste toeslagen volgens kwaliteit als streefdoel ( "Zielpreis") gekozen.

British Steel maakte op die vergadering bekend dat zij bij het bepalen van haar prijzen met de resultaten van deze harmonisatie rekening zou houden.

(123) In de notulen van de vergadering van 10 januari 1989 wordt vermeld dat een "Italiaanse vertegenwoordiger" op die vergadering een voorstel tot harmonisatie van de toeslagen volgens grootte voor IPE-, HEB- en HEA-balken had voorgelegd. Men was overeengekomen dit voorstel te bestuderen en een project inzake harmonisatie van de toeslagen volgens grootte uit te werken dat in het derde of vierde kwartaal van 1989 zou worden uitgevoerd.

(124) Verhoging van de toesl