BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 29 mei 1996 betreffende het voornemen van Duitsland tot verlening van steun aan Buna GmbH, Sächsische Olefinwerke GmbH, Leuna-Werke GmbH, Leuna-Polyolefine GmbH en BSL Polyolefinverbund GmbH (Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek) (Voor de EER relevante tekst) (96/545/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 93, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, inzonderheid op artikel 62, lid 1, onder a),

Na belanghebbenden overeenkomstig genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen kenbaar te maken (1),

Overwegende hetgeen volgt:

I

1. De chemische industrie, gegroepeerd in grote "Kombinate" (conglomeraten), behoorde tot de voornaamste industrietakken in de voormalige Duitse Democratische Republiek (DDR) en bood eertijds werk aan ruim 90 000 werknemers. Het centrum van deze chemische industrie lag in Saksen-Anhalt en in Saksen (het gebied rond Leipzig), waar de grootste vier ondernemingen Buna, Sächsische Olefinwerke, hierna "SOW" genoemd, Leuna en Chemie AG Bitterfeld alleen al 68 500 werknemers telden.

In juni 1990 richtte de Regering van de voormalige DDR de privatiseringsmaatschappij "Treuhandanstalt", hierna "THA" genoemd, op, die haar activiteiten na de Duitse eenwording voortzette. De THA veranderde de op de planeconomie gebaseerde bedrijven in ondernemingen met aandelenkapitaal, die echter voor de levering van grondstoffen, primaire produkten, halffabrikaten en energie afhankelijk van elkaar bleven. De daaruit voortvloeiende hindernissen voor een snelle herstructurering en privatisering werden nog eens vergroot doordat tegelijkertijd de traditionele afzetkanalen wegvielen.

De betrokken ondernemingen ontplooiden een groot aantal zeer verscheiden activiteiten. Een aanzienlijk deel van de fabrieken was sterk verouderd, volledig versleten of produceerde op een oneconomische schaal. De THA sloot deze produktie-eenheden en probeerde de resterende complexen in kleinere, gemakkelijker te verkopen eenheden op te delen.

Van de drie ondernemingen in de nabijheid van Leipzig, namelijk Buna (te Schkopau), SOW (te Böhlen), en Leuna-Werke GmbH, was Leuna de grootste produktielocatie. Na afsplitsing van een aantal bedrijfsactiviteiten, waaronder lage-dichtheid ("low density")-polyethyleen (LDPE), die in een zelfstandige Leuna-Polyolefine GmbH werden ondergebracht, werden de resterende activiteiten in een "industriepark" bijeengevoegd.

Buna was een op chloor en olefinen berustend geïntegreerd complex. Om milieuredenen zag de THA zich genoodzaakt aan de acetyleenproduktie een einde te stellen, waardoor Buna voor deze essentiële grondstof afhankelijk werd van de ethyleenkraker in Böhlen. SOW in Böhlen en Buna, evenals Leuna-Polyolefine als ethyleenverbruiker, waren door pijpleidingen verbonden.

Bijgevolg moest de THA, vanwege de sterke vervlechting van de drie bedrijven met de grondstoffenproduktie door de kraker in Böhlen (olefinen), die de activiteiten verderop in het produktieproces bij Buna in Schkopau en de LDPE-activiteiten in Leuna van ethyleen voorzag, de privatisering hiervan als één geheel nastreven.

2. Op basis van dit polyolefineplan, en nadat eerdere privatiseringspogingen spaak waren gelopen, kreeg de bank Goldman, Sachs & Co. de opdracht om te zoeken naar en te onderhandelen met potentiële kopers. Volgens de door Duitsland verstrekte informatie, presenteerde "Dow Chemical Company", hierna "Dow" genoemd, een overtuigend plan voor een volledige herstructurering van het olefinecomplex met uitzicht op een duurzame levensvatbaarheid, en Dow bleek uiteindelijk de enige bieder voor de privatisering van de drie gebundelde chemische ondernemingen.

Met oog op het opgaan in BSL Polyolefinverbund werden de aandelen van SOW en Leuna-Polyolefine aan Buna overgedragen. Op 3 en 4 april 1995 werd de privatiseringsovereenkomst tussen de opvolger van de THA, de Bundesanstalt für vereinigungsbedingte Sonderaufgaben, hierna "BvS" genoemd, en Dow notarieel verleden. Deze overeenkomst voorziet in aanzienlijke betalingen van BvS aan BSL, die de overnameprijs die Dow betaalde ver overtreffen.

3. Tussen 1990 en 1995 begon en financierde de THA/BvS enige dringende herstructureringsmaatregelen in deze drie produktielocaties en werd het aantal werknemers bij de drie ondernemingen van 26 029 tot 5 820 in januari 1995 teruggebracht. Ondanks deze inspanningen bleven in die periode de verliezen, die eveneens door de THA/BvS overgenomen werden, zeer hoog.

II

1. De Commissie beoordeelde de maatregelen van de THA in algemene zin in haar beschikking van 26 september 1991 en nadien nogmaals in die van 8 december 1992. Zij beoordeelde de maatregelen van de BvS en andere opvolgers van de THA in haar beschikking van 1 februari 1995. In deze beschikkingen bepaalde de Commissie welke van deze maatregelen mogelijk staatssteun vormden, en beoordeelde zij de verenigbaarheid van deze steun met de gemeenschappelijke markt. In het licht van de taak van de THA in het kader van de nog niet eerder voorgekomen omschakeling van een planeconomie naar een markteconomie, was de Commissie van oordeel dat de financiering van de bedrijven die in handen waren van de THA voorafgaande aan de privatisering ervan, weliswaar steun kon uitmaken, maar dat deze steun, zij het onder bepaalde voorwaarden, als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kon worden beschouwd. Evenzo zou de verkoop in het kader van een privatisering, aan een ander dan aan de hoogste bieder bij een openbare gunningsprocedure, of de verkoop tegen een negatieve prijs, steun kunnen inhouden. In de beschikkingen is bepaald dat door de THA en de BvS toegekende steun voor de financiering en de privatisering van grote ondernemingen overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het Verdrag met het oog op een individuele beoordeling dient te worden aangemeld. De omvang van zowel Buna, SOW als Leuna ligt ver boven de in de beschikkingen aangegeven drempels.

2. Duitsland heeft aan deze verplichting voldaan en deelde de Commissie mede dat de THA vóór privatisering de volgende steun verleende:

2.1. Buna

De Commissie heeft de eerste twee aanmeldingen goedgekeurd. De eerste (steunmaatregel N 199/93 (2)) betrof garanties ten belope van 445,5 miljoen DM voor aanvangsinvesteringen en infrastructuur en leningen voor een bedrag van 106,2 miljoen DM om de liquiditeit van de onderneming zeker te stellen.

De tweede goedgekeurde aanmelding (steunmaatregel N 449/93 (3)) betrof een lening van 220,2 miljoen DM voor milieu- en herstructureringsmaatregelen, en voor een sociaal aanvaardbare afvloeiing van werknemers.

Een derde aanmelding had betrekking op garanties ten belope van 1232,1 miljoen DM en leningen ten belope van 276,8 miljoen DM, alsook op de omzetting van garanties ter waarde van 288 miljoen DM in een aandeelhouderslening van hetzelfde bedrag, voor de financiering van investeringen en de dekking van verliezen uit 1994 (steunmaatregel N 375/94, na inleiding van de procedure C 61/94 (4)). De Commissie aanvaardde de omzetting van garanties in een aandeelhouderslening, alsook een lening van 259,4 miljoen DM en garanties voor in totaal 131,5 miljoen DM om de liquiditeit van de onderneming zeker te stellen en om milieutechnische investeringen te financieren, maar besloot met betrekking tot de resterende 1 143 miljoen DM investeringssteun de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag in te leiden.

2.2. SOW

De Commissie hechtte haar goedkeuring aan garanties voor 142,7 miljoen DM en een lening van 92,2 miljoen DM om SOW in staat te stellen aan de wettelijke milieuvereisten te voldoen, voor investeringen en infrastructuur en om verliezen uit 1993 ten gevolge van de overbezetting met personeel te dekken (steunmaatregel N 466/93 (5)).

Toen de Duitse Regering melding deed van aanvullende garanties ten belope van 266,7 miljoen DM en leningen van in totaal 400,1 miljoen DM om verliezen uit 1994 te dekken en om investeringen op milieugebied te financieren, besloot de Commissie geen bezwaar te maken tegen de steunverlening tot een beloop van 92,2 miljoen DM voor de dekking van verliezen en tot een beloop van 45,2 miljoen DM om aan milieunormen te kunnen voldoen, maar wel met betrekking tot 529,1 miljoen DM investeringssteun in de vorm van garanties ter waarde van 261,7 miljoen DM en leningen ter hoogte van 267,4 miljoen DM de procedure van artikel 93, lid 2, in te leiden (steunmaatregel N 376/94, na inleiding van de procedure C 62/94 (6)).

2.3. Leuna

De Commissie besloot geen bezwaar te maken tegen de garantie voor 30,1 miljoen DM voor de financiering van milieu-investeringen, maar wel met betrekking tot een aandeelhouderslening van 146,3 miljoen DM ter dekking van de verliezen uit het eerste halfjaar van 1993 en met betrekking tot garanties van in totaal 405,8 miljoen DM (230,5 miljoen DM voor de financiering van investeringen en 175,3 miljoen DM ter dekking van de verliezen in het tweede halfjaar van 1993) de procedure van artikel 93, lid 2, in te leiden (steunmaatregel NN 103/93, na inleiding van de procedure C 4/94 (7)).

De procedure werd uitgebreid tot de op een latere datum verstrekte garantie voor investeringskredieten voor 1994 ten belope van 266,2 miljoen DM. Terzelfder tijd hechtte de Commissie haar goedkeuring aan de omzetting van de in die fase gebruikte garanties in aandeelhoudersleningen en beëindigde zij de procedure met betrekking tot de aandeelhoudersleningen ten belope van 321,6 miljoen DM die waren gebruikt om de verliezen in 1993 te dekken (steunmaatregel NN 56/94, vervat in C 4/94 (8)).

3. De Commissie heeft de eerstgenoemde procedure ten aanzien van de investeringssteun voor Leuna ingeleid, omdat zij vastgesteld heeft dat de privatiseringsinspanningen van de THA voor deze onderneming nog steeds niet met succes waren bekroond. De Commissie erkende dat Buna, SOW en Leuna van elkaar afhankelijke ondernemingen zijn, die nooit gescheiden van elkaar geprivatiseerd zouden kunnen worden. De Commissie verlangde daarop dat een solide, alle drie de ondernemingen omvattend privatiseringsplan zou worden uitgewerkt. Tijdens de procedure werd een dergelijk privatiseringsplan, dat deel uitmaakte van de aanmelding van de derde steunmaatregel ten behoeve van Buna (N 375/94) en de tweede steunmaatregel voor SOW (N 376/94), door Duitsland overgelegd. Hoewel het plan op zichzelf genomen solide was en op verscheidene studies van onafhankelijke deskundigen berustte, vreesde de Commissie desalniettemin dat de steun slechts het in stand houden of zelfs creëren van niet-levensvatbare structuren tot gevolg zou hebben, waarvoor de THA nooit een koper zou kunnen vinden, en die vervolgens van steun afhankelijk zouden blijven. Om die reden werden procedures ingeleid ten aanzien van de bijkomende steun die door de THA voor Buna en SOW was voorgesteld en er werd een onderzoek door onafhankelijke consultants gelast, om de Commissie bij haar besluitvorming te ondersteunen. De Commissie nam hetzelfde standpunt in toen zij de tweede steunmaatregel voor Leuna (NN 56/94) beoordeelde.

Gedurende deze procedures verklaarde Duitsland dat levensvatbaarheid wel bereikt kon worden en demonstreerde dit, zoals in het bovenstaande vermeld, aan de hand van een alomvattend privatiseringsplan. Duitsland benadrukte ook dat vertraging in de uitvoering van de voor de herstructurering noodzakelijke investeringen de periode waarin verlies geleden wordt, zou verlengen, en bijgevolg een verhoging van het totaalbedrag aan steun zou meebrengen. Daarenboven wees Duitsland op de bijzondere situatie waarin die ondernemingen verkeerden wegens de voormalige deling van Duitsland.

De Commissie ontving geen opmerkingen van derden in het kader van de oorspronkelijke procedure ten aanzien van steun aan Leuna. In het kader van de procedures ten aanzien van steun aan Buna en aan SOW heeft de Commissie opmerkingen van drie andere chemicaliënproducenten en van een nationale organisatie van de chemische industrie ontvangen. In deze opmerkingen werd het door de Commissie bij de uitbreiding van de procedure ingenomen standpunt onderschreven en werd ook erop gewezen dat voor de privatisering van de drie ondernemingen bijkomende steun zou worden verstrekt (zie hierna). Zij werden aan Duitsland voor commentaar voorgelegd.

4. In mei 1995 stelde Duitsland de Commissie in kennis van de privatiseringssteun voor Buna, SOW en Leuna-Polyolefine (steunmaatregel N 467/95). Ook werd de Commissie ingelicht over enkele urgente investeringen bij Buna en bij SOW die geen vertraging duldden, maar waarvoor de financiering door de procedures C 61/94 en C 62/94 was geblokkeerd. Ten slotte werd de Commissie ervan in kennis gesteld dat Buna's en SOW's balans per 31 december 1994 zou worden gesaneerd (steunmaatregelen NN 2/95 en NN 3/95). In juni 1995 besloot de Commissie de procedures C 4/94, C 61/94 en C 62/94 uit te breiden tot de in het raam van de privatisering toegekende steunbedragen (zie hoofdstuk III voor een specificatie van de steun). De Commissie betwijfelde vooral of aan de beginselen die zij bij haar benadering van herstructureringssteun hanteert, te weten het herstel van de levensvatbaarheid op de lange termijn van de betrokken ondernemingen, het voorkomen van onnodige concurrentievervalsing en het beperken van de steun tot het strikt noodzakelijke, was voldaan.

De Commissie kon de procedure C 61/94 betreffende dringende milieutechnische investeringen ten belope van 67,7 miljoen DM bij Buna en de procedure C 62/94 betreffende soortgelijke investeringen voor 173,1 miljoen DM bij SOW beëindigen. Ook kon zij haar goedkeuring hechten aan de kwijtschelding van schulden aan de THA per 31 december 1994 ten bedrage van 1 441,4 miljoen DM ten behoeve van Buna en van 312 miljoen DM ten behoeve van SOW. Bijkomende kwijtscheldingen van 191,1 miljoen DM voor Buna en 74 miljoen DM voor SOW, alsmede kapitaalinjecties voor deze ondernemingen van 151 miljoen DM, respectievelijk 61 miljoen DM, werden bij de onder de procedures C 61/94 en C 62/94 (9) vallende bedragen gevoegd. Duitsland werd daarvan bij brief van 14 juli 1995 in kennis gesteld.

In het kader van de uitgebreide procedures heeft Duitsland informatie verstrekt bij schrijven van 30 juni, 14 juli, 8 augustus, 29 augustus, 5 september, 7 september en 10 oktober 1995 en in vergaderingen die plaatsvonden op 23 juni, 10 juli, 16 augustus en 30 augustus 1995.

Eén andere Lid-Staat en drie ondernemingen in nog andere Lid-Staten hebben in het kader van de uitgebreide procedures schriftelijke informatie gegeven ter staving van het standpunt van de Commissie zoals dit in de bekendmaking van de uitbreiding van de procedure was uiteengezet. Deze opmerkingen werden aan Duitsland voor commentaar medegedeeld. Dow heeft eveneens schriftelijke informatie verstrekt en heeft aan de tweede en de derde bovenbedoelde vergadering deelgenomen.

III

1. De op 3 en 4 april 1995 gesloten notariële privatiseringsovereenkomst tussen de BvS en Dow bestrijkt alle financiële middelen die de BvS beschikbaar stelt voor de privatisering van BSL. Deze werden in de bekendmaking inzake de uitbreiding van de procedure

(10) als volgt samengevat:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De totale financiering, afgezien van niet aan beperkingen gebonden compensaties, werd bijgevolg als 11 597,5 miljoen DM bij de procedure-uitbreiding aangegeven. De privatiseringsovereenkomst bevat als opschortende voorwaarde de goedkeuring van de Commissie overeenkomstig Verordening (EEG) nr. 4064/89 van de Raad van 21 december 1989 betreffende de controle op concentraties van ondernemingen (11) en overeenkomstig artikel 93 van het EG-Verdrag.

2. De procedure ging ook over de volgende steunmaatregelen:

2.1. Een garantie voor 266,2 miljoen DM ten gunste van Leuna voor investeringen in de eerste helft van 1994 en een aandeelhouderslening ten belope van 230,5 miljoen DM voor investeringen in 1993.

2.2. De 529,1 miljoen DM bedragende steun ten gunste van SOW in de vorm van garanties ter hoogte van 261,7 miljoen DM voor investeringskredieten en interestdragende leningen ten belope van 267,4 miljoen DM, ten aanzien waarvan de Commissie reeds eind 1994 de procedure van artikel 93, lid 2, heeft ingeleid (zie hoofdstuk II, punt 2.2), is in het raam van de privatisering bij de kwijtschelding van de uitstaande schuld inbegrepen (zie derde streepje van het overzicht in punt 1).

2.3. Hetzelfde geldt voor de 1 143 miljoen DM bedragende investeringssteun ten gunste van Buna (zie hoofdstuk II, punt 2.1), die in het raam van de privatisering eveneens werd kwijtgescholden.

2.4. Het deel van het bedrag voor de balanssanering van Buna en SOW per 31 december 1994 (zie hoofdstuk II, punt 4) waarmee de Commissie in de periode voorafgaand aan de privatisering niet akkoord ging, beloopt in totaal 477,1 miljoen DM; dit bedrag is eveneens inbegrepen bij de kwijtschelding in het raam van de privatisering.

3. In de loop van de procedure bracht Duitsland in het herstructureringsplan bepaalde verduidelijkingen en wijzigingen aan, die de steunbedragen ten behoeve van de privatisering in vergelijking met de situatie op het tijdstip dat de procedure werd ingeleid, als volgt hebben beïnvloed:

- De 44 miljoen DM voor de honoraria van consultants vormen geen steun voor een van de ondernemingen. Het betreft hier interne kosten van de BvS die met de privatiseringswerkzaamheden en met de afwikkeling van de overeenkomst door de BvS verband houden.

- De kosten voor het wegnemen van milieuschadevergoedingen kunnen ten hoogste tot 1 miljard DM oplopen. Indien dit plafond voor milieuschade die na 1 juli 1990 werd veroorzaakt, zou worden overschreden, zal Duitsland overeenkomstig artikel 93, lid 3, de Commissie daarvan tijdig in kennis stellen.

De Commissie heeft in haar algemene beschikkingen betreffende de maatregelen van de THA en de BvS (zie hoofdstuk II, punt 1) gesteld dat de vergoedingen voor milieuschade die vóór 1 juli 1990 ontstond, geen steun vormen. Zij was van oordeel dat de ondernemingen in de nieuwe Bundesländer niet aansprakelijk konden worden gesteld voor de door hen onder het voormalige DDR-regime veroorzaakte vervuiling, toen zij daarover geen enkele zeggenschap hadden. De Commissie is het met Duitsland eens dat de ondernemingen die in handen zijn van de BvS, verreweg de meeste milieuschade vóór 1 juli 1990 veroorzaakten en dat het grootste deel van de 1 miljard DM derhalve geen steun inhoudt. Zij aanvaardt ook de overweging van Duitsland dat het resterende bedrag, dat wel steun inhoudt, niet kan worden gekwantificeerd.

- Wat de eventuele onbepaalde bijkomende kosten voor een alternatieve pijpleiding betreft, waarvan in de oorspronkelijke aanmelding sprake is, berichtte Duitsland dat deze bijkomende kosten niet zullen worden gemaakt. Indien evenwel toch aanvullende steun zou moeten worden verleend, zal de Commissie daarvan, overeenkomstig artikel 93, lid 3, tijdig in kennis worden gesteld.

- Het Dow-investeringsprogramma zoals dat in de privatiseringsovereenkomst is opgenomen, voorziet in maximaal 3 436 miljoen DM voor de ten laste van de BvS komende investeringen. Hiervan werd echter reeds 201,5 miljoen DM door de Commissie in eerdere beschikkingen goedgekeurd. In het kader van de procedure werden bijkomende investeringen ter waarde van 459 miljoen DM in het herstructureringsprogramma opgenomen, te zamen met een daarmee corresponderende aanvullende investeringssteun van 384 miljoen DM. Anderzijds werd 150 miljoen DM voor de bouw van een anilinefabriek uit het door de BvS gefinancierde deel van het Dow-bedrijfsplan geschrapt. Van het overblijvende plafond voor investeringssteun die de BvS kan verlenen, moeten de subsidies worden afgetrokken die op grond van verschillende, door de Commissie goedgekeurde steunregelingen in Duitsland zullen worden verleend. Hoewel nog geen beslissingen zijn genomen, werd twee Länder steun ten belope van 483 miljoen DM in het raam van door de Commissie goedgekeurde steunregelingen in het vooruitzicht gesteld (12). De procedure betreft derhalve investeringssteun, in het kader van het Dow-programma, tot maximaal 2 985,5 miljoen DM, waarvan de verenigbaarheid met de gemeenschappelijke markt door de Commissie dient te worden onderzocht.

Het door Duitsland gewijzigde herstructureringsprogramma omvat thans de volgende investeringen:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Investeringen tot 2,65 miljard DM zijn gewaarborgd door een boetebeding van 20 % van het verschil tussen dit bedrag en het werkelijk geïnvesteerde bedrag.

- Het bedrag voor de lopende projecten, waarmee de BvS al was begonnen en die losstaan van het Dow-herstructureringsplan, zal - in tegenstelling tot eerdere ramingen - slechts 245 miljoen DM bedragen. Met uitzondering van een resterend bedrag ten belope van 33,8 miljoen DM voor Buna en van 16,4 miljoen DM voor Leuna werd deze som bij eerdere beschikkingen goedgekeurd.

- Op verzoek van de Commissie berichtte Duitsland dat in geval van opzegging van de overeenkomst, eventuele compensaties van maximaal 70 miljoen DM afzonderlijk zullen worden aangemeld, wanneer het zover zou komen.

- In verband met de onbeperkte steun voor elektriciteits- en stoomkosten deelde Duitsland in eerste instantie de Commissie mede dat deze steun enerzijds zou bestaan uit 162 miljoen DM als een onderdeel van de "cash flow"-compensatie en anderzijds uit 804 miljoen DM, zijnde de actuele waarde van de compensaties voor elektriciteits- en stoomkosten waarin artikel 15 van de privatiseringsovereenkomst voorziet. Na verscheidene besprekingen liet Duitsland de Commissie weten dat opnieuw met Dow over het contract zal worden onderhandeld om de "cash flow"-compensatie met 162 miljoen DM te verminderen en de bepalingen betreffende de elektriciteits- en stoomcompensaties te schrappen.

- Duitsland deelde de Commissie tevens mede dat de kwijtschelding, per 1 juni 1995, van uitstaande schulden 1 466,52 miljoen DM zou belopen, aangezien de Commissie op 31 december 1994 de verzochte kwijtschelding slechts gedeeltelijk had goedgekeurd.

- Duitsland stelde de Commissie ervan in kennis dat de 440,5 miljoen DM bedragende compensatie voor structurele tekorten na herstructurering zou worden teruggebracht tot 96 miljoen DM voor de inbedrijfstelling van een milieubewakingssysteem.

4. Het totaalbedrag van de door deze procedure bestreken steun aan BSL is derhalve teruggebracht tot 9 556,22 miljoen DM. Daarin is 1 miljard DM voor milieuschade begrepen, waarvan het grootste gedeelte geen steun inhoudt. Voor onbeperkte uitkeringen werden plafonds vastgesteld.

5. Er bestaat tussen de chemicaliënproducenten concurrentie en uit handelsstatistieken blijkt dat de chemicaliën tussen Lid-Staten worden verhandeld. BSL zal niet alleen de produktie van bepaalde door Buna, SOW en Leuna vervaardigde intermediaire produkten voortzetten, maar ook als onderdeel van de door de herstructurering ontstane geïntegreerde configuratie nieuwe afgeleide produkten vervaardigen. Het effect van het privatiseringsplan op de capaciteit van Dow voor de onderscheiden produkten en op het marktaandeel ervan wordt in hoofdstuk IV, punt 6.5, behandeld.

Wanneer financiële steun de concurrentiepositie van een onderneming ten opzichte van andere ondernemingen in de Gemeenschap en de Europese Economische Ruimte versterkt, wordt deze steun geacht de concurrentie met die andere ondernemingen te vervalsen.

Volgens artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst zijn steunmaatregelen met de in die artikelen genoemde kenmerken principieel onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt.

IV

1. Van de in artikel 92, lid 2, vastgelegde afwijkingen op het beginsel dat steun die de in artikel 92, lid 1, genoemde kenmerken vertoont, onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, zijn de onder a) en onder b) vermelde afwijkingen, gezien de aard en de doelstellingen van de steun, op dit geval niet van toepassing. Zij werden door Duitsland dan ook niet ingeroepen.

2. Duitsland deed echter wel een beroep op artikel 92, lid 2, onder c), betreffende steunmaatregelen ten behoeve van de economie van bepaalde streken van de Bondsrepubliek Duitsland, voor zover deze noodzakelijk zijn om de uit de deling van Duitsland voortvloeiende economische nadelen te compenseren. Hoewel Duitsland sinds 3 oktober 1990 is herenigd, lijdt de economie van de nieuwe Bundesländer nog onder de gevolgen van de vroegere deling, met name door het verlies van traditionele leveranciers en afzetmarkten, de ontoereikende vervoersinfrastructuur, en dergelijke. De Commissie is van mening dat de afwijking waarin artikel 92, lid 2, onder c), voorziet, strikt moet worden uitgelegd, met name wat de noodzakelijkheid van deze steun betreft, die derhalve beperkt moet blijven tot het minimum dat nodig is om de overblijvende, specifieke, door de vroegere scheiding veroorzaakte nadelen te ondervangen. De moeilijkheden waarmee de ondernemingen uit de voormalige DDR te kampen hebben omdat zij sinds de hereniging tegen de concurrenten in de Gemeenschap en in de EER moeten opboksen, kunnen niet worden beschouwd als nadelen die door de eertijdse deling van Duitsland veroorzaakt werden. Deze steun moet eerder beoordeeld worden op grond van de afwijkingen van artikel 92, lid 3, onder a) en c), waarop hierna zal worden ingegaan. De Commissie wijst ook erop dat Duitsland, hoewel het met betrekking tot de in hoofdstuk III beschreven staatssteun artikel 92, lid 2, onder c), inroept, niet afdoende heeft aangetoond dat deze steun als geheel, of een gedeelte ervan, zich tot het minimum beperkt om de economische nadelen van de eertijdse Duitse deling te compenseren (zie tevens punt 8.2).

3. In artikel 92, lid 3, is bepaald welke steunmaatregelen met de gemeenschappelijke markt verenigbaar kunnen zijn. De verenigbaarheid met het Verdrag dient te worden beoordeeld in het licht van de Gemeenschap en van de EER, en niet in dat van één enkele Lid-Staat. Teneinde een behoorlijke werking van de gemeenschappelijke markt te waarborgen en rekening te houden met de beginselen van artikel 3, onder g), dienen de afwijkingen op het beginsel van artikel 92, lid 1, waarin artikel 92, lid 3, voorziet, bij het onderzoek van alle steunregelingen of bij iedere individuele steunmaatregel strikt worden uitgelegd.

Meer bepaald komen de afwijkingen slechts dan in aanmerking wanneer de Commissie tot de overtuiging komt dat, indien geen steun wordt verleend of geen andere overheidsmaatregelen worden getroffen, de marktkrachten alleen niet toereikend zouden zijn om de potentiële begunstigden ertoe te bewegen zo te handelen dat een van de nagestreefde doelstellingen bereikt wordt.

Toepassing van de afwijkingen in de gevallen die niet tot de verwezenlijking van deze doelstellingen bijdragen, of waarin de steun niet daartoe noodzakelijk is, zou erop neerkomen dat bedrijfstakken of ondernemingen in bepaalde Lid-Staten onrechtmatig worden bevoordeeld, dat de handelsbetrekkingen tussen Lid-Staten worden beïnvloed en dat de mededinging wordt verstoord, zonder door een gemeenschappelijk belang in de zin van artikel 92, lid 3, gerechtvaardigd te zijn.

4. Ook de afwijkingen van artikel 92, lid 3, onder b, zijn in dit geval niet van toepassing. Het is weliswaar zo dat de eenmaking van Duitsland een ongunstig effect heeft gehad op de Duitse economie, maar dit is op zich geen grond om artikel 92, lid 3, onder b), toe te passen op een steunregeling, laat staan op een enkel geval van steun, omdat er een ernstige verstoring van de economie van een Lid-Staat moet zijn, hetgeen in het raam van de Gemeenschap moet worden beoordeeld. De Commissie oordeelde in 1991 voor het laatst dat een steunregeling een ernstige verstoring in de economie van een Lid-Staat kon opheffen, met name toen steun werd goedgekeurd voor een privatiseringsprogramma in Griekenland (13). In die beschikking merkte de Commissie op dat het privatiseringsprogramma een wezenlijk deel uitmaakte van de verbintenissen die werden aangegaan in het kader van Beschikking 91/136/EEG van de Raad (14) betreffende het herstel van de gehele nationale economie. Duitsland bevindt zich duidelijk in een geheel andere situatie.

De onderhavige steunmaatregelen kunnen ook niet worden beschouwd als steun ter bevordering van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang, noch heeft Duitsland beweerd dat dit het geval kon zijn.

5. De afwijkingen als bedoeld in artikel 92, lid 3, onder a), betreffende steunmaatregelen ter bevordering van de economische ontwikkeling van streken waarin de levensstandaard abnormaal laag is of waar een ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst, en in artikel 92, lid 3, onder c), betreffende steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën te vergemakkelijken, kunnen wel een rechtsgrond vormen voor de beoordeling van de verenigbaarheid van de betrokken steunmaatregelen met de gemeenschappelijke markt.

De Commissie besliste in januari 1994 dat de nieuwe Bundesländer gebieden vormen die voor steun uit hoofde van artikel 92, lid 3, onder a), in aanmerking komen (steunmaatregel N 464/93); de Commissie houdt hiermee in de onderhavige beschikking op passende wijze rekening.

Wat de toepasselijkheid van de afwijkingen van artikel 92, lid 3, onder c), betreft, dient eraan te worden herinnerd dat de Commissie, in haar in hoofdstuk II genoemde beschikkingen inzake de THA en haar opvolgers, oog had voor het feit dat de opdracht van de THA - met name de ondersteuning van de omschakeling van een planeconomie naar een markteconomie - nooit eerder in de Gemeenschap is voorgekomen. De Commissie schonk ook in gepaste mate aandacht aan de ernstige sociale en economische problemen in de vijf nieuwe deelstaten en in Oost-Berlijn.

De Commissie merkt op dat de betrokken ondernemingen en bedrijfsdivisies in 1990 volkomen onrendabel waren wegens het grote aantal verouderde installaties en de hoge exploitatiekosten. Door de produkt- en produktievervlechting en de onderlinge afhankelijkheid van de vestigingen, kon de chemische industrie daar slechts in stand worden gehouden indien de kernactiviteiten van Buna, SOW en Leuna-LDPE geprivatiseerd zouden worden als één enkele polyolefine-activiteit, en de andere activiteiten afgesplitst en apart geprivatiseerd zouden worden. Reeds bij het begin was het duidelijk dat grootschalige investeringen nodig waren en dat in de eerste bedrijfsjaren gerekend moest worden met zware verliezen die geen enkele particuliere investeerder alleen zou willen hebben dragen. Na moeizaam verlopende inschrijvingen was Dow de enige investeerder die een sluitend plan voor volledige privatisering van de polyolefine-activiteiten voorlegde met vooruitzicht op levensvatbaarheid voor de lange termijn, en daarmee bereid was de door de THA/BvS begonnen herstructurering voort te zetten.

De Commissie is van mening dat de investeringssteun en de compensaties voor verliezen die in de periode voorafgaand aan de privatisering eerst door de THA en later door de BvS werden verstrekt en die het voorwerp van de onderhavige procedure vormen, samen met de in samenhang met de privatisering verleende herstructureringssteun moeten worden beoordeeld. Voor beide groepen verlangt de Commissie een bevredigend herstructureringsplan. Het door Dow voorgelegde alomvattende privatiseringsplan, dat uitgaande van de bestaande kraker- en chloorcapaciteiten erop gericht is de toegevoegde waarde van de keten op basis van olefine uit te breiden, werd reeds in punt II van de mededeling betreffende de uitbreiding van de procedure (15) beschreven.

In opdracht van de Commissie werden het bedrijfsplan van Dow en de daaraan ten grondslag liggende voorwaarden door onafhankelijke deskundigen geanalyseerd en solide bevonden. In de onderhavige beschikking heeft de Commissie met de grondige uiteenzettingen van die deskundigen rekening gehouden.

De deskundigen hebben bevestigd dat Dow voor BSL een geschikte partner is, gezien haar ervaring en "know-how" op het gebied van de chloorproduktie en de produktie van olefinen en afgeleide produkten. Bovendien kan Dow aanzienlijke synergie-effecten op het gebied van marketing benutten en betekent de eigen behoefte van Dow aan aniline en acrylesters voor BSL een groot voordeel.

6. Investeringen

6.1. De THA en de BvS hadden reeds vóór de privatisering opdracht gegeven tot de concentratie van de kraakcapaciteit te Böhlen en de uitbreiding van de chloorcapaciteit naar een concurrerend niveau, hetgeen tevens aan het Dow-plan ten grondslag ligt. Het overblijvend probleem inzake de toevoer van grondstoffen voor de kraker tegen concurrerende prijzen werd door het plan voor een pijplijnaanleg van Rostock naar Böhlen opgelost. Dit vereiste tevens aanvullende opslagcapaciteit voor ethyleen, alsook nieuwe propeen- en hydrogeenpijpleidingen naar Buna.

6.2. Wat de derivaten betreft, was de vraag onvoldoende groot om de bestaande ethyleen-, propeen-, chloor- en benzolcapaciteiten van de geschikt voor vergroting geachte installaties te absorberen; alleen de butadieencapaciteit kon volledig worden gebruikt. Omdat het vervoer naar andere vestigingen te duur zou zijn geweest, zocht Dow naar mogelijkheden, onder andere in de vorm van nieuwe installaties, om de produktie en de verwerking van belangrijke grondstoffen tegen minimale logistieke kosten in evenwicht te brengen, zonder daarbij de voornaamste bestaande activiteiten van BSL en Dow uit het oog te verliezen. Deze algehele integratie, die wordt bereikt door de permanente verwerking van alle produkten uit de eerste bewerkingsfase, vormt een essentiële voorwaarde om de concurrentiekracht van een in het binnenland gelegen produktievestiging te waarborgen. Dit is ook de mening van de deskundigen. Alleen voor eindprodukten in vaste vorm, zoals rubber, PVC en polyethyleen is vervoer over de binnenwateren over een afstand van 200 tot 500 km gebruikelijk, zoals het nu volgens het nieuwe plan voor BSL zal gebeuren. Rekening houdend met de criteria inzake winstoptimalisering in een gekozen tijdvak van 13 jaar, en kostenminimalisering (kapitaal-, bedrijfs- en afzetkosten), heeft Dow volgens de deskundigen een optimale configuratie voor de drie vestigingen voorgesteld. Zo goed als geen enkel project kan uit het bedrijfsplan worden geschrapt zonder de beoogde winstgevendheid na herstructurering in gevaar te brengen. Alleen bij de anilineproduktie en de daarmee verbonden dealkyleringsfabriek kan volgens de deskundigen nog een vraagteken worden geplaatst. In de loop van de procedure had ook een derde bedenkingen bij de anilinefabriek.

Dow zelf merkte in het raam van de procedure op dat de produktie van aniline te Böhlen een essentieel en noodzakelijk onderdeel van het bedrijfsplan vormt. Voorts verklaarde deze onderneming dat zij de volledige anilineproduktie van BSL voor haar eigen verbruik te Stade nodig zal hebben. Dow verwachtte dat geen aniline aan derden zal worden verkocht en dat zij de aniline voor haar MDI-produktie te Estareja in Portugal zal blijven aankopen bij de Portugese onderneming Anilina, die bijgevolg van de nieuwe anilinefabriek in Duitsland geen nadeel zal ondervinden.

Duitsland door de Commissie om zijn standpunt inzake de anilineproduktie gevraagd, merkte op dat alle in Böhlen geproduceerde aniline naar de MDI-fabriek van Dow te Stade in Nedersaksen zal worden getransporteerd. Aangezien aniline een derivaat van benzol is, zou het in beginsel mogelijk zijn benzol naar Stade te vervoeren en daar een anilinefabriek te bouwen. Duitsland wees echter erop dat benzol meer explosiegevaar meebrengt dan aniline en dat het tot categorie 3 van de voor het grondwater gevaarlijke stoffen behoort, terwijl aniline tot de minder, zij het nog steeds gevaarlijke categorie 2 behoort. Gezien de hogere toegevoegde waarde van aniline, is het vervoer over lange afstand van dit produkt voordeliger dan het vervoer van benzol. Bovendien ligt de voor de anilineproduktie noodzakelijke ammoniakleveringsbron dichter bij Böhlen dan bij Stade. Alternatieven voor een anilinefabriek, bij voorbeeld een fenolfabriek, zijn niet mogelijk omdat er onvoldoende propeen ter beschikking staat en een fenol-produktie-eenheid niet zoals de anilineproduktie de beschikbare waterstof zou kunnen benutten. Het is bovendien niet zinvol aan derden te verkopen, aangezien er geen lokale vraag naar dit produkt bestaat en het bijgevolg naar Rotterdam of zelfs nog verder vervoerd zou moeten worden.

De deskundigen waren het eens met de argumenten van Duitsland en van Dow, in die zin dat elke andere mogelijkheid dan een anilinefabriek economisch minder aantrekkelijk zou zijn en de "cash flow" zou verminderen en derhalve gevolgen voor de levensvatbaarheid van het project zou hebben.

De Commissie deelde het standpunt van de deskundigen dat de dealkylerings- en de anilinefabriek een noodzakelijk onderdeel van het Dow-bedrijfsplan vormen, maar ook dat de anilinefabriek niet noodzakelijk in Böhlen moet worden gebouwd, zelfs indien andere locaties financieel minder aantrekkelijk zouden zijn. De Commissie kwam tot de slotsom dat door Duitsland niet overtuigend werd aangetoond dat voor de anilinefabriek meer steun nodig was in het Dow-bedrijfsplan dan hetgeen in het kader van de regionale stimuleringsmaatregelen in Duitsland wordt verkregen.

Bij schrijven van 10 oktober 1995 stelde Duitsland de Commissie ervan in kennis dat de kosten voor de anilinefabriek, ten belope van 150 miljoen DM, uit het door de BvS gesubsidieerde deel van het Dow-bedrijfsplan zou worden gelicht. Derhalve zou voor de bouw van een anilinefabriek geen steun of "cash flow"-compensatie in het kader van de privatisering worden verleend.

De Commissie wijst erop dat de kosten voor de anilinefabriek volgens bijlage 7 van de privatiseringsovereenkomst op 227 miljoen DM werden geraamd. Het verschil tussen dit bedrag en het door Duitsland geschrapte bedrag van 150 miljoen DM bestaat uit de volgende posten:

- 27 miljoen DM voor een salpeterzuurfabriek,

- 35 miljoen DM voor een nitrobenzolfabriek, en

- 15 miljoen DM voor een waterzuiveringsinstallatie.

Zowel de salpeterzuur- als de nitrobenzolfabriek zijn noodzakelijk voor de verwerking van benzol tot nitrobenzol, dat tot aniline kan worden verwerkt. Deze beide fabrieken hebben geen andere rol. De Commissie meent dat Duitsland heeft nagelaten aan te tonen dat deze beide fabrieken, in aanmerking nemende dat de anilinefabriek uit het Dow-bedrijfsplan werd geschrapt, voor het complex noodzakelijk en essentieel zijn. Derhalve is geen bevredigende rechtvaardiging gegeven voor de 62 miljoen DM belopende investeringssteun welke Duitsland voor deze fabrieken beoogt te verlenen.

De Commissie merkt op dat de waterzuiveringsinstallatie ook aan verscheidene andere fabrieken en niet alleen aan de anilineproduktie ten goede komt. Zij erkent derhalve de noodzaak van dit steunonderdeel van 15 miljoen DM.

In het kader van de procedure werd de investering in de VCM- en PVC-fabrieken eveneens door derden ter discussie gesteld.

De Commissie stelt vast dat de vernieuwing van de PVC-fabriek, waarvoor de kosten op 46 miljoen DM worden geraamd, de produktiecapaciteit niet zal doen stijgen. Zij merkt voorts op dat, volgens de verwachtingen van de deskundigen, deze capaciteit van 125 kt/j tegen het jaar 2000 slechts 1,9 % van de beschikbare PVC-capaciteit in West-Europa zal vertegenwoordigen en dat de bezettingsgraad in de komende tien jaar naar schatting meer dan 89 % zal bedragen.

Ook de investering in de VCM-fabriek zal niet tot bijkomende capaciteit leiden. Buna beschikte voordat haar acetyleenkraker werd stilgelegd over een relatief grote en concurrerende VCM-fabriek met een capaciteit van 330 kt/j. Deze sluiting verstoorde het evenwicht tussen de chloorproduktie- en de VCM-capaciteit; aan de zeer geringe produktiecapaciteit van de VCM-fabriek zal door de investering in een bijkomende EDC-produktielijn een einde komen. Voor de deskundigen van de Commissie is dit evenwicht uitermate belangrijk om de economische levensvatbaarheid van de chloorketen veilig te stellen. De Commissie verwacht dat Dow/BSL in het jaar 2000 goed zal zijn voor 4,8 % van de VCM-capaciteit in West-Europa en dat de bezettingsgraad in de komende tien jaar meer dan 89 % zal zijn.

6.3. De Commissie komt derhalve tot de conclusie dat het investeringsprogramma uit onderling verbonden elementen bestaat, waarvan elk element nodig is om het door Dow voorgestelde geïntegreerde en levensvatbare complex tot stand te brengen. Geen van deze elementen kan worden weggelaten of gewijzigd zonder het complex als geheel in gevaar te brengen.

6.4. De Commissie heeft ook de met het investeringsprogramma beoogde capaciteitsontwikkeling bekeken. In 1990, toen de THA met de herstructurering van de betrokken ondernemingen begon, zag de olefinecapaciteit in de nieuwe deelstaten er als volgt uit:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Sinds 1990 zijn deze olefinecapaciteiten gereduceerd tot 450 kt/j, als gevolg van de stillegging van de krakers in Buna en in Leuna (een vermindering met 37,5 %), ondanks de verhoging van het prestatievermogen van de kraker te Böhlen met 120 kt/j. De totale kraakcapaciteit (C2 tot en met C4 en secundaire kraakprodukten) zal voorts met 12 % van 918 kt/j tot 808 kt/j worden verminderd. Wegens de aard van de grondstoftoevoer (LPG, propaan, butaan) beschikken de fabrieken verderop in het produktieproces over minder aromaten en pyrolysebenzine. Deze capaciteitsvermindering vormt een zeker tegenwicht voor het verstorende effect van de steunmaatregelen in het belang van de concurrenten.

In Buna werden de oudere, minder efficiënte en sterker vervuilende fabrieken gesloten. Later zullen ook andere produktie-eenheden worden gesloten, zoals de bestaande ethyleenoxidefabriek (capaciteit 100 kt/j), de propeenoxidefabriek (40 kt/j) en de fabriek voor expandeerbaar polystyrol (12 kt/j).

De geplande opvoering van de capaciteit voor derivaten is, zoals hierboven aangegeven, nodig om basisprodukten te verwerken en zo de concurrentiekracht van de onderneming te bewerkstelligen en in stand te houden. Het is het onvermijdelijke gevolg van het geïntegreerde olefineconcept dat Dow voorstelt. Het gaat voornamelijk om de opvoering van de benzolcapaciteit van 75 kt/j tot 122 kt/j en de produktie van natronloog, alsook om het invoeren van nieuwe capaciteit via installaties voor de produktie van LLDPE (210 kt/j), PP (200 kt/j), VCM/EDC (300 kt/j), acrylzuur (90 kt/j), acrylester (93 kt/j), oxychloor en aniline (130 kt/j). Zoals reeds vermeld, werd de anilinefabriek uit het door de BvS te subsidiëren investeringsplan gelicht.

Door de bouw van een bijkomende oxychlorerings-produktielijn zal de capaciteit van de bestaande chloor- en VCM-fabrieken ten volle kunnen worden gebruikt.

De constructie van de nieuwe LLDPE-fabriek met behulp van Dows eigen technologie dient ter vervanging van de HDPE-fabriek, die de THA voornemens was te bouwen om de ethyleencapaciteit in Böhlen in evenwicht te brengen met de verwerkingscapaciteit in Leuna en in Buna. De keuze van Dow past beter in het produktgamma.

Zowel de propeencapaciteit als de behoefte aan en de produktie van ethyleen dienden te worden uitgebalanceerd. Dit zou gebeuren door de constructie van de polypropeen- en de acrylzuurfabriek. Teneinde ook de acrylzuurproduktie in de produktie van derivaten te integreren is Dow voornemens een nieuwe acrylesterfabriek daaraan toe te voegen.

Het Dow-programma voorziet verder in de vervanging van de bestaande aromatenfabriek door nieuwe C5-C9-fabrieken en een pyrolyse gasolie-distillatiefabriek, om de benzolproduktie te optimaliseren. De helft van de benzolproduktie zal door de nieuwe anilinefabriek die uit het door de BvS gesubsidieerde Dow-bedrijfsplan werd geschrapt, worden verbruikt.

Dank zij deze nieuwe capaciteiten zal Dow in staat zijn alle concurrentieel vervaardigde produkten uit de eerste verwerkingfase, namelijk ethyleen, propeen, butadieen en chloor, ter plaatse te verwerken. Deze produkten zouden anders slechts tegen aanzienlijke kosten, en bijgevolg niet concurrentieel, naar andere locaties kunnen worden vervoerd. De door Dow gekozen configuratie bevrijdt de op de markt gebrachte produkten van hun aanzienlijke logistieke handicap, dank zij de hogere toegevoegde waarde die zij hebben verkregen. De configuratie leidt tot concurrerende produkten dank zij een optimale integratie. Indien uit deze keten een schakel zou worden weggenomen, zouden capaciteiten in de eerste produktiefase onbenut blijven of zou het produkt naar andere locaties moeten worden vervoerd, hetgeen het draagvlak van het concept in gevaar zou brengen.

De Commissie heeft ook onderzocht of capaciteitsuitbreidingen of de totstandbrenging van nieuwe capaciteit tot overcapaciteit op de markt van de Gemeenschap leiden of zullen leiden in gebieden waar reeds structurele overcapaciteiten bestaan. Zij meent dat geen van de fabrieken overcapaciteit zal veroorzaken, en evenmin zijn de deskundigen van oordeel dat er in een van de betrokken produktgebieden structurele overcapaciteiten zullen optreden, met uitzondering wellicht van aniline. Zoals reeds werd vermeld, zal de anilinefabriek geen steun in het kader van de privatiseringsovereenkomst verkrijgen.

De onafhankelijke deskundigen verwachten voor de periode tussen 1994 en 2000 in West-Europa de volgende cijfers met betrekking tot de groei van de vraag en de bezettingsgraad aan het einde van dat tijdvak:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Voorts heeft ook geen enkele derde in het kader van de procedure aangetoond dat de onderhavige steun voor het creëren of uitbreiden van capaciteit zou dienen in gebieden waar structurele overcapaciteit bestaat.

6.5. De Commissie heeft ook de effecten van de voorgenomen rationalisatie en herstructurering op de Europese petrochemische markt onderzocht:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De Commissie heeft onderzocht of de concentratie verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt in het licht van Verordening (EEG) nr. 4064/89 en zij besloot daartegen geen bezwaar te maken (16).

6.6. Het totaal van de investeringen voor lopende projecten waarmee BvS reeds eerder was begonnen en die buiten het oorspronkelijke herstructureringsplan van Dow van 3 816 miljoen DM vallen, doch die in het Dow-bedrijfsplan zouden kunnen worden opgenomen, belopen wat Buna en SOW betreft, 245 miljoen DM. Deze som bestaat uit ruim 70 miljoen DM voor aankoop- en bouwkosten voor niet met Dow verenigbare investeringen, 159,6 miljoen DM voor de EPS- (expandeerbaar polystyrol) en oxychloreringsfabriek en 14,1 miljoen DM voor de fabriek voor de vervaardiging van onverzadigde polyesterharsen, en voor de dispersiefabriek. De Commissie had aan al deze bedragen, behalve een som van 33,8 miljoen DM, reeds in vorige beschikkingen (zie hoofdstuk II, punten 2.2 en 2.3) haar goedkeuring gehecht. Voor Leuna-Polyolefine is een bedrag van 16,4 miljoen DM nog niet door de Commissie goedgekeurd. Om de privatisering voor te bereiden, de veiligheid van werknemers en milieu te waarborgen en de hoge bedrijfskosten als gevolg van verouderde en onrendabele installaties te drukken, zagen de THA en de BvS zich genoodzaakt nog vóór een investeerder was gevonden, met een herstructurering te beginnen. De maatregelen waren tot het daartoe strikt noodzakelijke beperkt.

6.7. De Commissie heeft tevens nagegaan of het totale bedrag aan investeringssteun werkelijk noodzakelijk is voor de totstandbrenging van het project, wanneer in aanmerking wordt genomen dat ook investeringssteun in het kader van regionale steunprogramma's zal worden verleend.

Aangezien tevens verscheidene andere vormen van steun voor dit project zullen worden verstrekt, kan het punt van de noodzakelijkheid van alle investeringen niet op zichzelf worden beoordeeld. Het komt passend voor eerst de rechtvaardiging van elke steunvorm apart te bezien en vervolgens te beoordelen of het totale steunpakket wel noodzakelijk is.

6.8. In het kader van deze beschikking is het niet meer nodig de verenigbaarheid met de gemeenschappelijke markt van de in de privatiseringsovereenkomst voorziene 684,5 miljoen DM investeringssteun te beoordelen. Dit bedrag omvat 201,5 miljoen DM voor investeringen, die de Commissie in de vorm van garanties en leningen reeds in eerdere beschikkingen had goedgekeurd. Een totaal van 483 miljoen DM kan door steun in het kader van door de Commissie goedgekeurde regionale investeringsprogramma's worden vervangen. De Commissie is zich ervan bewust dat de deelstaten Saksen-Anhalt en Saksen nog geen eindbeslissing inzake toekenning van de steun hebben genomen. Zij is echter van mening dat investeringssteun in steungebieden in de eerste plaats moet worden toegekend in het raam van door de Commissie daartoe goedgekeurde steunregelingen. Aanvullende steun, zoals die welke de BvS verleent, mag niet in de plaats van dergelijke steunregelingen komen.

6.9. De Commissie heeft ook de mogelijkheid nagegaan dat Dow de voor de herstructurering benodigde investeringen te hoog geschat heeft. Zij wijst erop dat investeringssteun slechts wordt verleend voor werkelijk uitgevoerde investeringen. Aangezien de BvS echter een stimuleringspremie aan BSL zal betalen ter hoogte van 20 % van het deel van de potentiële bijdrage van de BvS dat niet wordt uitgegeven, zou Dow belang erbij kunnen hebben te dure plannen voor te leggen. In dit verband stelt de Commissie vast dat haar deskundigen van oordeel zijn dat de schattingen van Dow inderdaad aan de hoge kant liggen. Zij gaan ervan uit dat de ramingen voor de installaties ongeveer 10 à 20 % overtrokken zijn, waarbij zij erkennen dat er in de chemische industrie een algemene tendens bestaat om investeringen te hoog in te schatten.

In dit verband merkte Duitsland op dat de betrokken investering niet in het open veld zal gebeuren, maar geïntegreerd moet worden in een bestaande en onderling nauw afhankelijk geheel van fabrieken, waarbij het produktieproces voortgaat hetgeen ertoe kan leiden dat de investeringskosten hoger kunnen uitvallen. De ingewikkelde integratie van onderling verbonden elementen houdt risico's in die nauwelijks in de tot op heden bestaande planifiëring zijn in te schatten.

Berekeningsmarges zijn onvermijdelijk bij de planning van dergelijke installaties met een uiterst ingewikkelde procestechnologie en alle onzekerheden vandien. Om de werkelijk gemaakte kosten desalniettemin nauwkeurig te kunnen controleren, heeft de BvS de volgende controlemechanismen in de privatiseringsovereenkomst opgenomen:

- Overeenkomstig artikel 8, lid 3, eerste alinea, van de privatiseringsovereenkomst verstrekt de BvS haar bijdrage in het kapitaal als volgt: voor de periode tussen de datum van economische overdracht en 31 december 1995 betaalt BvS aan BSL een tranche van 250 miljoen DM voor specifieke omschreven projecten. Voor ieder jaar van de herstructureringsperiode, met ingang van 1996, legt BSL de BvS ten laatste op 7 november van het voorafgaande kalenderjaar een investeringsbegroting voor waarin een beschrijving wordt gegeven van de investeringen voor dat berekeningstijdvak, naar soort, kosten en financiering, en moeten in voorkomend geval alle wezenlijke afwijkingen van het herstructureringsprogramma kwalitatief en kwantitatief verklaard worden. De investeringsbegroting dient een financieringsplan te omvatten waarin de door de BvS te financieren bedragen zijn vermeld, alsmede de respectieve vervaldata voor alle afzonderlijke bedragen, een geactualiseerde totaalberekening en een geactualiseerd projectschema voor het herstructureringsprogramma.

- Overeenkomstig artikel 8, lid 3, tweede alinea, van de privatiseringsovereenkomst legt BSL aan de BvS uiterlijk op 7 november van elk berekeningstijdvak, te zamen met de investeringsbegroting, een voorlopig investeringsverslag voor, waarin voor de voorgenomen investering wordt vermeld welke bedragen in de eerste drie kwartalen van het betrokken berekeningstijdvak werkelijk werden uitgegeven en welke voor het vierde kwartaal zijn gepland. Het eventuele verschil tussen de kapitaalinjecties van de BvS en de sommen die daadwerkelijk voor in het voorlopige investeringsverslag opgenomen projecten werden uitgegeven, zal van de door de BvS voor het volgende berekeningstijdvak te betalen bijdragen worden afgetrokken.

- Bovendien dient BSL voor ieder berekeningstijdvak, te zamen met de financiële jaaroverzichten, een investeringsverslag in waarin de uitvoering van de in de investeringsbegroting opgenomen investeringen en de werkelijke uitgaven voor deze investeringen in bijzonderheden worden beschreven. Het investeringsverslag dient door accountants van BSL te worden gecontroleerd. Het verschil tussen de in het voorlopige investeringsverslag vermelde bedragen voor het betrokken berekeningstijdvak en de in het investeringsverslag vermelde bedragen zal op de door de BvS voor het volgende berekeningstijdvak te betalen investeringsbijdragen in mindering worden gebracht.

- Overeenkomstig artikel 8, lid 3, derde alinea, van de privatiseringsovereenkomst stelt BSL binnen drie maanden na afloop van de herstructureringsperiode aan de hand van de investeringsverslagen een eindverslag op.

- Overeenkomstig artikel 13, lid 2, van de privatiseringsovereenkomst wordt de jaarbegroting van BSL, te zamen met de investeringsbegroting en het geactualiseerde herstructureringsprogramma, in november aan de vergadering van aandeelhouders van BSL (met de BvS als aandeelhouder) voorgelegd met het oog op de definitieve goedkeuring als een bindende basis voor de uitvoering ervan en voor de investeringsbegroting van het volgende berekeningstijdvak (artikel 13, lid 4).

- Overeenkomstig artikel 14, lid 2, eerste alinea, van de privatiseringsovereenkomst, legt BSL haar aandeelhouders (waaronder dus ook de BvS) na afloop van elk kalenderkwartaal een controleerbaar kwartaalverslag voor, met inbegrip van onder andere de staat van de kapitaalbegroting, waaruit het gebruik van de door de BvS verstrekte middelen kan worden afgelezen.

- De accountantscontrole van de financiële jaaroverzichten van BSL worden gezamenlijk door een door Dow aangestelde en een door de BvS aangestelde accountant verricht (artikel 14, lid 2, tweede alinea).

- In artikel 14, lid 4, van de privatiseringsovereenkomst is bepaald dat het "Bundesrechnungshof" het recht heeft voor ieder berekeningstijdvak een bijzondere controle te verrichten krachtens artikel 104, lid 1, punt 3, in samenhang met artikel 88 en volgende van de "Bundeshaushaltsordnung".

Volgens de Commissie heeft de BvS, niet alleen als aandeelhouder maar ook als financier van de noodzakelijke investeringen, de mechanismen ingesteld die nodig zijn voor een veelomvattende, nauwkeurige en permanente controle van de omvang van die investeringen.

Ten slotte heeft de BvS een bijkomend controlemechanisme ingevoerd via haar stimuleringsregeling. Algemeen is de Commissie van oordeel dat stimulansen om investeringen - en derhalve de aan die investering verbonden steun - tot het strikt noodzakelijke te beperken, aanmoediging verdienen. In die zin heeft de Commissie in beginsel tegen deze stimulans geen bezwaar, te meer daar BSL krachtens de privatiseringsovereenkomst verplicht is financiële motivatieprikkels opnieuw in het petrochemische complex te investeren. De Commissie kan echter niet accepteren dat stimuleringsbetalingen plaatsvinden over een vermindering van de uitgaven met slechts 10 %, aangezien volgens het oordeel van de deskundigen van de Commissie de ramingen met ten minste dit bedrag werden overschat. Een stimulans van 20 % kan alleen gelden voor het deel van de vermindering van de investeringssom dat boven 10 % uitstijgt.

De Commissie heeft in dit verband ook kennis genomen van de interpretatie door Duitsland van bijlage 8.3.4 van de privatiseringsovereenkomst, die de mogelijkheid uitsluit dat aan BSL een stimuleringsbedrag voor de 483 miljoen DM wordt betaald, die de BvS wegens betalingen uit andere, door de Commissie reeds goedgekeurde steunprogramma's (zie punt 6.8) niet behoeft te betalen.

7. "Cash flow"-compensatie

7.1. Op grond van artikel 9 van de privatiseringsovereenkomst heeft de BvS zich ertoe verplicht een negatieve geaccumuleerde "cash flow" gedurende de herstructureringsfase tot een beloop van 2 650 miljoen DM geheel te compenseren. Verder zal de BvS nog het deel van de negatief geaccumuleerde "cash flow" dat meer is dan 2 650 miljoen DM maar niet meer dan 3 650 miljoen DM, voor de helft compenseren. De BvS kan op grond van deze clausule derhalve worden aangesproken voor een bedrag van maximaal 3 150 miljoen DM, waaraan Dow in dat geval eveneens 500 miljoen DM moet bijdragen.

Overeenkomstig artikel 15, lid 3, eerste alinea, van de privatiseringsovereenkomst wordt een deel van de "cash flow"-compensatie gebruikt om de prijs die BSL voor stroom betaalt, te subsidiëren. In het kader van de procedure becijferde Duitsland dit deel op 162 miljoen DM. Zoals in punt 8 van dit hoofdstuk in bijzonderheden werd uiteengezet, meent de Commissie dat de subsidiëring van energieprijzen, zelfs voor een beperkte periode, geen verband houdt met de tenuitvoerlegging van de herstructurering en dat deze steun in beginsel een exploitatiesteun vormt die onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt. Zoals in punt 3 van hoofdstuk III werd vermeld, besloot Duitsland tijdens de procedure van dit deel van de voorgenomen steun af te zien en kondigde het aan dat de privatiseringsovereenkomst dienovereenkomstig zal worden gewijzigd. De bovenbedoelde steunplafonds worden derhalve met 162 miljoen DM verminderd van 2 650 miljoen DM tot 2 488 miljoen DM, en van 3 150 miljoen DM tot 2 988 miljoen DM.

7.2. De Commissie heeft deze compensatie in het licht van het herstructureringsprogramma onderzocht. Zich baserend op haar ervaring met andere herstructureringszaken is de Commissie van mening dat een herstructureringsfase van vijf jaar, die in geval van onvoorziene omstandigheden tot zeven jaar kan worden verlengd, betrekkelijk lang is. Het onderhavige geval houdt echter belangrijke investeringen in voor verschillende schakels in het produktieproces, en dit op drie verschillende locaties, zodat bij de tijdplanning knelpunten bij de produktie zoveel mogelijk moeten worden voorkomen. Vanuit dit oogpunt is een herstructureringsduur van vijf jaar gerechtvaardigd. Wanneer onvoorziene omstandigheden optreden die een herstructureringsfase van meer dan vijf jaar vergen, moet dit de Commissie op grond van artikel 93, lid 3, van het EG-Verdrag vooraf ter kennis worden gebracht.

De complexiteit van de bovengenoemde herstructurering brengt ook een groot risico van buitengewone verliezen gedurende de herstructureringsfase met zich mee. Met name vertragingen bij de bouw van de pijpleiding naar Rostock zouden voor de duur van de vertraging hoge bijkomende transportkosten veroorzaken. Rekening houdend met het feit dat de afvloeiing van overtollig personeel geleidelijk zal gebeuren van 5 600 per 1 juni 1995 naar 2 200 per 1 juni 1999, zijn de kosten van het overtollig personeel een andere factor die mogelijk tot verliezen gedurende de herstructureringsfase kan leiden. Dat geldt ook voor de onrendabele exploitatie van bestaande fabrieken, tot aan hun verbetering of vervanging. Het risico, dat de maximale "cash flow"-compensatie overschreden wordt, wordt door Dow gedragen.

7.3. De Commissie heeft ook onderzocht of het risico bestaat dat BSL haar verliezen kunstmatig verhoogt om een zo groot mogelijk bedrag aan verliescompensatie te verkrijgen, of dat BSL delen van de compensatie aan haar moederonderneming Dow doorgeeft, of dat BSL de compensatie gebruikt om haar produkten tegen disproportioneel lage prijzen te verkopen.

De Commissie stelt vast dat de privatiseringsovereenkomst een systeem van kwartaalverslagen inhoudt, alsmede voorziet in de controle van de jaarrekening van BSL. Daarenboven is BSL verplicht de BvS jaarlijkse rapporten over haar financiële verhouding met Dow en de tot Dow behorende ondernemingen te overleggen. Het "Bundesrechnungshof" krijgt het recht een bijzondere controle uit te oefenen. Daarenboven stelt de Commissie vast dat de privatiseringsovereenkomst een stimuleringsregeling bevat, in de vorm van een premie van 33 % van de op het eind van de herstructureringsfase niet gebruikte ruimte, die BSL ertoe moet aanzetten niet de totale "cash flow"-compensatie ter hoogte van 2 650 miljoen DM te benutten.

Artikel 10 van de privatiseringsovereenkomst en de daarbij horende bijlagen, die alle aan de Commissie verstrekt zijn, houden de voorwaarden in waartegen produkten, dienstverlening, licenties, technische ondersteuning en leningen tussen de ondernemingen onderling beschikbaar worden gesteld. Aan deze voorwaarden is weliswaar op ongebruikelijke wijze vorm gegeven, maar zij zijn tussen verbonden ondernemingen niet volstrekt ongewoon. Dit werd ook door de deskundigen van de Commissie bevestigd. De marketing- en verkoopovereenkomst, die bij de privatiseringsovereenkomst gevoegd is, bevat een clausule die de mogelijkheid uitsluit dat Dow als verkoopagent van BSL de produkten van BSL tegen een disproportioneel lage prijs verkoopt.

8. Energie

8.1. In artikel 15, lid 1, van de privatiseringsovereenkomst is bepaald dat opnieuw onderhandeld moet worden over de bestaande elektriciteits- en stoomleveringsovereenkomsten tussen Buna enerzijds, en Veba Kraftwerk Ruhr AG en Kraftwerk Schkopau GmbH (samen "VKR") anderzijds, en dat hierin ingrijpende wijzigingen moeten worden aangebracht. Tot die tijd en voor zover veranderingen voor een winstgevende exploitatie van BSL niet volstaan, omvat de overeenkomst vier clausules op grond waarvan de prijs waartegen BSL haar elektriciteit en stoom koopt, door de BvS wordt gesubsidieerd: naast de in punt 7 van dit hoofdstuk besproken "cash flow"-compensatie voorziet artikel 15, lid 3, in een niet gekwantificeerde bijdrage voor elektriciteits- en stoomkosten gedurende de herstructureringsfase. Voor het tijdvak na de herstructurering tot 31 december 2014 voorziet artikel 15, lid 4, in de mogelijkheid van een bijkomende bijdrage in de elektriciteits- en stoomkosten, onder voorwaarde dat daarover nieuwe onderhandelingen plaatsvinden. Artikel 15, lid 3, in samenhang met artikel 9 voorziet erin, dat een niet gekwantificeerd deel van de in punt 7 van dit hoofdstuk besproken "cash flow"-compensatie eveneens als bijdrage in de energiekosten wordt gebruikt; artikel 15, lid 5, voorziet in bijkomende exploitatiekosten voor stoom.

8.2. In haar brief van 14 juli 1995, waarbij de Commissie de procedure uitgebreid heeft, en ook gedurende deze procedure, heeft de Commissie het standpunt ingenomen dat zij geen rechtvaardiging voor dergelijke energiesteun ziet. Energieovereenkomsten zijn het voorwerp van onderhandelingen tussen ondernemingen, zonder dat er staatssteun voorhanden is om het verschil tussen wat de koper bereid is te betalen en het bedrag dat de verkoper wenst te ontvangen, bij te passen. Duitsland heeft verder niet overtuigend aangetoond dat de steun voor energiekosten een gevolg van de herstructurering is, of daar zelfs ook maar mee is verbonden. Ook kon een dergelijke steun niet op grond van artikel 92, lid 2, onder c), als met de gemeenschappelijke markt verenigbaar worden verklaard, daar steun ter bestrijding van energiekosten niet noodzakelijk is om de door de voormalige deling van Duitsland veroorzaakte nadelen te compenseren. Dit standpunt wordt in het bijzonder bevestigd door het feit dat de bestaande energieovereenkomsten na de hereniging van Duitsland zijn afgesloten, dat de centrale van VKR in Schkopau na de hereniging gebouwd is, en dat Buna en Leuna reeds voordat de deling van Duitsland een feit werd, bestonden.

8.3. In het raam van de procedure heeft Duitsland medegedeeld dat geen steun op grond van artikel 15, lid 4, van de privatiseringsovereenkomst zou worden toegekend. Duitsland kwantificeerde de drie andere onder punt 8.1 beschreven, onbepaalde energiesubsidies als volgt: het deel van de "cash flow"-compensatie, dat de in artikel 15, lid 3, en artikel 9 van de privatiseringsovereenkomst bedoelde elektriciteitskosten dekt, zal 162 miljoen DM bedragen. De in artikel 15, leden 3 en 5, van de privatiseringsovereenkomst genoemde bijkomende compensatie voor elektriciteits- en stoomkosten zou een contante waarde van 804 miljoen DM hebben. Het totaalbedrag aan energiesteun zou derhalve 966 miljoen DM bedragen.

8.4. Na lange discussies, waaraan ook Dow en VKR deelnamen, stemde Duitsland ermee in zijn voorstel in te trekken en over dit onderdeel van de privatiseringsovereenkomst opnieuw te onderhandelen, met het doel de artikelen 15, leden 3 en 5, geheel te schrappen en de grenzen voor de "cash flow"-compensatie met 162 miljoen DM te verlagen, zodat de energiekostencompensatie uitgesloten wordt.

De Commissie komt tot de slotsom dat deze veranderingen, die zij in de gewijzigde privatiseringsovereenkomst zal kunnen controleren, al haar oorspronkelijke bezwaren volledig wegnemen.

9. Structurele tekorten

9.1. Artikel 9, lid 2, van de privatiseringsovereenkomst voorziet in een vooruitbetaling door de BvS aan BSL van 440,5 miljoen DM, die geboekt zal worden als kapitaalinbreng en zal dienen om de na de herstructurering overblijvende structurele tekorten te compenseren.

9.2. De Commissie heeft twee bezwaren tegen deze steunmaatregel: ten eerste, dat na beëindiging van de herstructurering steun ter compensatie van nadelen noodzakelijk zou zijn. Dat zou tot de conclusie leiden dat de geherstructureerde onderneming BSL nog steeds niet levensvatbaar is, en onder dergelijke omstandigheden zou de verenigbaarheid van het totale steunpakket met de gemeenschappelijke markt twijfelachtig zijn. Ten tweede, dat de steun voor de periode na de herstructureringsfase van vijf jaar bij het begin van de herstructurering betaald zou moeten worden, waardoor BSL gedurende een periode van vijf jaar de rente over dit bedrag verkrijgt.

9.3. Gedurende de procedure rechtvaardigde Duitsland 96 miljoen DM van de 440,5 miljoen DM. Het betreft de kosten voor de exploitatie van een milieubewakingssysteem na de herstructureringsfase. Dit bedrag en de rechtvaardiging ervan worden in punt 12 van dit hoofdstuk in bijzonderheden besproken.

Daarnaast werd een rechtvaardiging voor de kosten van de bouw van een bijkomend ketelsysteem gegeven, die aanvankelijk 129 miljoen DM zouden bedragen. Gedurende de procedure heeft Duitsland duidelijk gemaakt dat de bewuste kosten eerder investerings- dan exploitatiekosten zijn, en dat dit bedrag in de oorspronkelijke aanmelding niet als investeringssom opgegeven was, ofschoon deze investering binnen de herstructureringsfase zou worden uitgevoerd. Na gesprekken met de Commissie heeft Duitsland besloten het bedrag voor herstructureringsinvesteringen met 172 miljoen DM te verhogen. Op dezelfde wijze werd ook de overblijvende vooruitbetaling van 215,5 miljoen DM vervangen door bijkomende investeringen ten bedrage van 286 miljoen DM voor de kraker en de benzolfabriek, alsmede voor de bouw van propaantanks en een styrolfabriek. De bijkomende investeringen zullen exploitatiekosten vervangen die anders na de herstructurering noodzakelijk zouden zijn. De bovengrens voor investeringssteun wordt dienovereenkomstig met 384 miljoen DM verhoogd.

9.4. De Commissie is van oordeel dat er een belangrijk onderscheid bestaat tussen steun ter financiering van herstructureringsinvesteringen, die tot een winstgevend gebruik leiden, en exploitatiesteun ter compensatie van exploitatiekosten voor een langere tijd. Volgens de richtlijnen van de Commissie voor de beoordeling van reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (17) kan de eerste soort steun, in tegenstelling tot de tweede soort, met de gemeenschappelijke markt verenigbaar worden beschouwd mits aan bepaalde voorwaarden is voldaan.

9.5. De Commissie stelt vast dat van de 440,5 miljoen DM, slechts 96 miljoen DM aan steun ter compensatie van structurele nadelen overblijft. De verenigbaarheid van deze steun met de gemeenschappelijke markt wordt in punt 12 van dit hoofdstuk onderzocht. De overblijvende 344,5 miljoen DM wordt niet in de oorspronkelijk bepaalde vorm toegekend, maar een overeenkomstig bedrag, waarvan de verenigbaarheid met de gemeenschappelijke markt in punt 6 is besproken, zal als investeringssteun toegekend worden. Geen van deze bedragen zal als vooruitbetaling worden verstrekt, tenzij onder aftrek van rentebaten (zie hierover ook punt 13 van dit hoofdstuk).

10. Sociale kosten en verplichtingen

10.1. Zoals reeds in punt 7.2 van dit hoofdstuk werd aangegeven, zal BSL tegen 1 januari 1999 het aantal werknemers van 5 600 terugbrengen tot ten minste 2 200. Op grond van de privatiseringsovereenkomst is Dow verplicht 1 800 arbeidsplaatsen tot het jaar 2003 te behouden. Voor de ontslagen werknemers werd een afvloeiingsregeling, voor een bedrag van 110 miljoen DM, uitgewerkt. In overeenstemming met punt 3.2.5 van de bovengenoemde communautaire kaderregeling voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden, staat de Commissie positief tegenover dergelijke steun.

10.2. De aansprakelijkheid van de BvS op grond van niet uitdrukkelijk in de privatiseringsovereenkomst bepaalde rechtsgronden wordt in artikel 29 daarvan tot een totaalbedrag van 110 miljoen DM beperkt. Een bedrag van maximaal 10 miljoen DM is, in samenhang met het genoemde ontslag van werknemers, voor proceskosten beschikbaar.

De Commissie stelt vast dat het bedrag van 110 miljoen DM geen schenking aan BSL of aan Dow is, maar als zekerheid voor nog onbekende aanspraken geldt, hetgeen bij de overdracht van ondernemingen niet ongebruikelijk is. De Commissie accepteert dat dit een conditio sine qua non voor de privatisering is, en daarmee ook voor de uitvoering van de herstructurering.

11. Kwijtschelding van schuld

11.1. Duitsland heeft de Commissie in vorige mededelingen (zie hoofdstuk II, punt 4) op de hoogte gesteld van eerdere kwijtscheldingen. Voor een succesvolle herstructurering, overeenkomstig het bedrijfsplan van Dow, is volledige kwijtschelding van langlopende schulden op de dag van de economische overdracht (31 mei 1995) vereist. De Commissie heeft in haar beschikking van 25 november 1992 betreffende de activiteiten van de THA erkend dat hoe langer een onderneming in handen van de THA blijft en hoe hoger de schulden van een onderneming aan de THA of het door de THA gegarandeerde bedrag zijn, des te onwaarschijnlijker het wordt dat een koper kan worden gevonden die bereid is de schulden of garanties over te nemen; met het verstrijken van de tijd neemt ook de kans toe dat dergelijke schulden of garanties de vorm van subsidies aannemen.

In het onderhavige geval weerspiegelt het kwijtschelden van leningen, die destijds in overeenstemming met het Gemeenschapsrecht zijn toegekend, de situatie die de Commissie reeds in 1992 heeft onderkend. Om de ondernemingen opnieuw een kans op een duurzame winstgevendheid te geven, moest Duitsland afzien van zijn aanspraak op terugbetaling van de leningen. Alleen op deze wijze kon een overmatige belasting, voortvloeiend uit de radicale ombouw van de chemische industrie in de voormalige DDR (van 1990 tot 1995), vermeden worden.

De Commissie stelt in dit verband vast dat het ten aanzien van de controle op staatssteun, geen verschil maakt of BSL vrij van schuld tegen een passende koopprijs wordt overgenomen, dan wel inclusief schulden tegen een negatieve koopprijs wordt verkocht. In het laatste geval zou de hogere schuldenlast echter een hogere negatieve "cash flow", en bijgevolg ook hogere compensatiebetalingen gedurende de herstructureringsfase tot gevolg hebben.

Het bedrag aan kwijtscheldingen per 31 mei 1995 was voor Buna 765,98 miljoen DM en voor SOW 700,54 miljoen DM, derhalve in totaal 1 466,52 miljoen DM.

11.2. De Commissie heeft ook onderzocht, of de positie van BSL na de in artikel 3 van de privatiseringsovereenkomst vastgelegde kwijtschelding beter is dan die van andere Europese, en met name Duitse, ondernemingen in de chemiesector, en of alle schulden worden kwijtgescholden. Duitsland heeft aangegeven dat van een totale schuldkwijtschelding geen sprake is, daar slechts bepaalde leningen kwijtgescholden worden en niet de overige verplichtingen die uit lopende zaken voortvloeien. De kwijtschelding valt samen met het afromen op dat tijdstip van het positieve werkkapitaal van BSL.

De na de kwijtschelding resterende verhouding eigen vermogen/totale activa (eigen-vermogensratio) van 33 % zal onder het nieuwste, door de Duitse Bundesbank gehanteerde gemiddelde (1991) voor de bedrijfstak liggen, dat in Duitsland 39 % bedraagt. De Duitse Vereniging voor de chemische industrie berekende een gemiddelde van 36,5 % voor 1994. Uit balansvergelijkingen, die door Goldman Sachs werden uitgevoerd, blijkt de eigen-vermogensratio bij Europese en Amerikaanse concurrenten tussen de 32 % en de 42 % te liggen. Derhalve is de eigen-vermogensratio van BSL niet gunstiger dan die van haar concurrenten.

Een tweede mogelijkheid om de proportionaliteit van de schuldkwijtschelding bij BSL te toetsen, is de financiële kosten van de onderneming in verhouding tot de jaarlijkse omzet te berekenen. De Commissie stelt vast dat de rentelast van BSL 2 % van de gemiddelde geplande jaarlijkse omzet bedraagt, terwijl de gemiddelde rentelast voor Duitse chemische ondernemingen, zoals door de Bundesbank opgegeven, voor het jaar 1991 1,3 %, en voor het jaar 1992 1,6 % bedroeg. Concurrenten binnen de Gemeenschap hadden in 1994 een rentelast van, in doorsnee, 1,6 %.

Bij de berekening van de rentelast van BSL van 2 % is rekening gehouden met de financiering van het eerste gedeelte van de koopprijs (300 miljoen DM), maar niet met de toekomstige verkoop van de overige 20 % van de aandelen, noch met Dows bijdrage in de investeringen of haar "cash flow"-compensatiebetalingen.

De Commissie concludeert daaruit dat de kwijtschelding BSL niet in een gunstiger positie brengt ten opzichte van haar concurrenten. De Commissie stelt voorts vast dat Dow ook had kunnen besluiten slechts de activa van de drie ondernemingen te verwerven, waardoor alle verplichtingen bij de BvS gebleven zouden zijn.

11.3. Zoals reeds in hoofdstuk II, punt 3, aangegeven, heeft de Commissie de procedure op grond van artikel 93, lid 2, ten aanzien van steun voor Leuna uitgebreid, om ervoor te zorgen dat die aan Leuna op dezelfde wijze behandeld zou worden als die steun aan Buna en SOW, aangezien alle drie de ondernemingen dezelfde herstructurering moesten ondergaan. Leuna-Polyolefine GmbH werd van Leuna afgesplitst en schuldvrij gemaakt, terwijl de verplichtingen bij Leuna-Werke GmbH bleven. De nog onder de procedure vallende steun betreft een garantie van 266,2 miljoen DM voor investeringen in het eerste halfjaar van 1994, alsmede een aandeelhouderslening van 230,5 miljoen DM voor investeringen in 1993. Van deze steun heeft 33,8 miljoen DM betrekking op investeringsplannen voor Leuna-LDPE, waarvan intussen 17,4 miljoen DM werd teruggetrokken. Daarmee blijft een goed te keuren bedrag van 16,4 miljoen DM over, waarvan Leuna-Polyolefine GmbH de eigenlijke begunstigde is.

De overblijvende garanties en de aandeelhouderslening voor een totaal bedrag van 462,9 miljoen DM aan Leuna-Werke GmbH waren noodzakelijk voor de uitvoering van de plannen voor de privatisering van afgesplitste bedrijfsonderdelen, waaronder Leuna-Tenside GmbH (70 werknemers), Leuna-Katalysatoren GmbH (157 werknemers), en Leuna Chemtec GmbH (92 werknemers). De maatregelen die voor het behoud van de locatie en voor het voldoen aan wettelijke milieu- en veiligheidsnormen nodig zijn, waren tot het absoluut noodzakelijke beperkt en hebben geen nieuwe capaciteit tot gevolg gehad, maar slechts bestaande produktie gestabiliseerd.

In de in hoofdstuk II, punt 1, genoemde beschikking van 18 september 1991 betreffende de activiteiten van de THA, heeft de Commissie vastgesteld dat de THA, voor de periode voorafgaand aan de privatisering, garanties en kredieten aan de door haar beheerde ondernemingen mocht verstrekken om hen in staat te stellen in bedrijf te blijven. De Commissie heeft in 1991 besloten dat deze steun met de gemeenschappelijke markt verenigbaar kan zijn, wanneer zij tot het absoluut noodzakelijke ter verzekering van het voortbestaan van de onderneming wordt beperkt. Zoals in het bovenstaande is aangegeven, waren de maatregelen ter voorbereiding van de privatisering en ter vermijding van milieu- en andere schade, absoluut noodzakelijk. Aangezien zij bovendien niet tot een capaciteitsuitbreiding leidden, acht de Commissie deze maatregelen verenigbaar met de gemeenschappelijke markt, op grond van de beschikkingen van de Commissie betreffende de activiteiten van de THA van 1991 en 1992, en de nieuwe regeling voor de opvolgers van de THA van 1995.

11.4. Overeenkomstig punt 3.2.2, onder iii), van de bovengenoemde communautaire kaderregeling voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden, moeten, wanneer deze steun voor de kwijtschelding van schulden die ontstaan zijn uit vroegere verliezen, wordt gebruikt, belastingvoordelen in verband met die verliezen aangemeld worden.

12. Sloopkosten en milieubeschermingsmaatregelen

12.1. In artikel 21 voorziet de privatiseringsovereenkomst in de volledige vergoeding, door de BvS, van milieuschade die al voor de dag van de economische overdracht bestond, of die ontstaat gedurende de herstructureringsfase als gevolg van bedrijfsactiviteiten die reeds op de dag van de economische overdracht bestonden, zonder dat de hiervoor door de BvS over te nemen kosten worden gekwantificeerd. In de loop van de procedure heeft Duitsland de Commissie medegedeeld dat deze kosten volgens zorgvuldige schattingen niet hoger zouden zijn dan 1 miljard DM, en dat Duitsland de Commissie op grond van artikel 93, lid 3, ervan in kennis zou stellen, wanneer dit plafond ontoereikend zou zijn. In artikel 21, lid 11, van de privatiseringsovereenkomst is bepaald dat de bovengenoemde milieuschade wordt opgenomen door een deskundige die door de partijen bij de overeenkomst gezamenlijk wordt aangesteld.

Zoals in hoofdstuk III, punt 3, is aangegeven, vormt het grootste deel van de 1 miljard DM geen steun en is het niet mogelijk het resterende deel, dat wel steun vormt, te kwantificeren. De Commissie erkent ook dat het voor de ondernemingen van de nieuwe Bundesländer inderdaad onmogelijk was, hun fabrieken per 1 juli 1990 aan de standaard van de oude Bundesländer aan te passen. De THA, en later de BvS, hebben de meest milieuvervuilende fabrieken gesloten en de resterende fabrieken aan de wettelijke normen, zoals in hoofdstuk II, punten 2, 3, en 4, is aangegeven, aangepast. Hiervoor was tijd nodig, gedurende welke de vervuiling doorging. De Commissie is van oordeel dat in een dergelijke situatie kan worden afgeweken van het in artikel 130 R, lid 2, vervatte beginsel dat de vervuiler betaalt, in overeenstemming met de communautaire kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu (18), waarin in punt 3.4 exploitatiesteun voor milieudoeleinden onder bepaalde, nader omschreven voorwaarden wordt toegestaan.

12.2. De chloor- en kwikzilververvuiling tot op grote diepte van het bedrijfsterrein van Buna vormt een permanente bedreiging voor het grondwater. Het is daarom noodzakelijk voor langere tijd een bewakingssysteem te ontwikkelen en in te stellen, om vat op dit gevaar te krijgen. De kosten van de ontwikkeling van een dergelijk bewakingssysteem werden op 75 miljoen DM geraamd. Deze ontwikkeling, alsmede de toepassing van het systeem gedurende de herstructureringsfase, zullen door de in punt 7 behandelde "cash flow"-compensatie worden bekostigd. Geschat wordt dat de bedrijfskosten van dit systeem, na de herstructureringsfase, de in punt 9.3 genoemde contante waarde van 96 miljoen DM vertegenwoordigen. De Commissie stelt vast dat het bewakingssysteem uitsluitend ontworpen is voor de controle van de kwikzilververvuiling, die in het verleden veroorzaakt werd en ondertussen is beëindigd. Onder deze omstandigheden accepteert de Commissie dat het bedrag van 96 miljoen DM geen effect zal hebben op de eigen activiteiten van BSL, en daarom als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt beschouwd kan worden.

12.3. Gedurende de herstructureringsfase zal BSL alle op haar terreinen gelegen verouderde of overbodige fabrieken, installaties en andere eigendom volledig ontmantelen, afbreken, ontruimen en verwijderen. Overeenkomstig artikel 22, lid 5, van de privatiseringsovereenkomst zal de BvS de hieraan verbonden kosten tot een maximum van 750 miljoen DM op zich nemen.

De Commissie stelt vast dat de meeste gebouwen sterk vervuild zijn en dat de sloop tevens het afgraven van de vervuilde bodem omvat. De Commissie is van mening dat deze sloopmaatregelen, waarmee de THA en de BvS reeds begonnen waren, een noodzakelijke basisvoorwaarde voor de uitvoering van de herstructurering zijn. Zoals hierboven in punt 12.1 beschreven, zijn er in dit geval goede gronden om van het beginsel dat de vervuiler betaalt, af te wijken, en het de staat toe te staan de sloop te financieren, wat bovendien op de eigen activiteiten van BSL geen weerslag heeft.

12.4. De Commissie heeft ook onderzocht of BSL mogelijkerwijs voordeel kan halen uit de verkoop van gereinigde stukken grond. Zij stelt vast dat een dergelijke verkoop voor een som van meer dan 1 miljoen DM gedurende de periode waarin de BvS aandeelhouder is, door de BvS goedgekeurd moet worden. Daarenboven zou iedere opbrengst van deze verkoop gedurende de herstructureringsfase het door de BvS te compenseren bedrag aan "cash flow" verminderen. De Commissie heeft ook kennis genomen van de verzekering door Duitsland, dat Dow niet van plan is stukken grond te verkopen, maar voornemens is een onbebouwde zone ("green belt") rondom de chemische fabrieken te behouden.

13. Algemene opmerkingen

13.1. De deskundigen van de Commissie zijn het eens met Duitsland dat het door Dow gepresenteerde herstructureringsplan BSL tot een winstgevende onderneming zal maken. De oorspronkelijke beduchtheid van de Commissie, dat na de herstructurering permanente exploitatiesteun nodig zou blijven, is ongegrond gebleken.

Daarnaast heeft de Commissie de deskundigen gevraagd, aan te geven of het steunpakket aan BSL, waarvan de bijzonderheden in de punten 6-12 zijn beschreven, meer steun omvat dan het strikt noodzakelijke om van BSL een winstgevende onderneming te maken. Op basis van verschillende berekeningen van de "cash flow"-verwachtingen hebben de deskundigen geconcludeerd dat Dow voor dit project een meer dan gemiddelde winstverwachting heeft, en dat bijgevolg de eigen bijdrage van Dow met 380-760 miljoen DM verhoogd zou kunnen worden, voordat het punt zou worden bereikt waar van een gemiddelde winstverwachting sprake is.

De Commissie stelt vast dat deze berekeningen op basis van het oorspronkelijke steunpakket gemaakt werden, dat de in punt 8 genoemde energiesteun ter hoogte van 966 miljoen DM, alsmede de in punt 6 beschreven steun voor de anilinefabriek ten belope van 150 miljoen DM omvatte. De Commissie stelt voorts vast dat deze steunmaatregelen voor in totaal 1 116 miljoen DM nu niet zullen worden toegekend. Eveneens in aanmerking nemend dat de niet-toegekende energiesteun verdeeld zal worden tussen BSL en haar energieleverancier VKR in een verhouding waarover de beide ondernemingen nog moeten onderhandelen, concludeert de Commissie dat de eigen bijdrage van BSL boven een in de bovengenoemde marge liggend bedrag zal uitstijgen, en dat dientengevolge de winstverwachting van BSL, en daarmee ook die van Dow, in vergelijking met die van concurrenten niet te hoog is. In verband hiermee stelt de Commissie tevens vast dat het project op grond van zijn ongewone natuur zeer veel verborgen risico's inhoudt, en dat ondanks de privatiseringsinspanningen van de THA en de BvS, Dow als enige onderneming bereid was om Buna, SOW en Leuna over te nemen. De Commissie is het derhalve met de deskundigen eens dat het punt waarop Dow haar interesse voor het project zou verliezen, zeer snel bereikt kan worden.

Toen de Commissie de procedure inleidde, ging zij ervan uit dat de totale steun zeer hoog zou zijn, zowel in absolute termen als in verhouding tot de totale arbeidsplaatsen die behouden zouden kunnen worden. In verband hiermee stelt de Commissie vast dat de BvS de sociale kosten en verplichtingen (zie punt 10), de kwijtschelding (zie punt 11), en de milieu- en sloopkosten (zie punt 12) ook zou hebben moeten financieren wanneer de ondernemingen onmiddellijk gesloten zouden zijn. De milieu- en sloopkosten, alsmede de sociale kosten, zouden in het geval van onmiddellijke sluiting zelfs aanzienlijk hoger zijn geweest.

13.2. De Commissie heeft ook de prijs van 250 miljoen DM onderzocht, die Dow voor de overblijvende 20 % van de BSL-aandelen zal betalen wanneer Dow gebruik maakt van de optie om deze aandelen van BvS te kopen. Op dit punt lichtten de autoriteiten van Duitsland toe dat de BvS en Dow over de vastgestelde prijs onderhandeld hebben op basis van de koers/winstverhouding van vergelijkbare ondernemingen, en deze parameter op de geherstructureerde onderneming BSL hebben toegepast. De Commissie stelt vast dat de prijs van 250 miljoen DM tegen de bovengrens van de aldus vastgestelde marge aanzit, en dat na de uitvoering van de herstructurering een jaarlijkse rentevergoeding van 8 % aan de prijs toegevoegd zal worden. Op basis hiervan concludeert de Commissie dat bedoelde prijs geen bijkomende steun inhoudt.

13.3. Tot slot heeft de Commissie ook onderzocht of Dows bijdrage in de herstructurering afdoende is. De Commissie stelt vast dat wanneer de totale steun, zoals in de punten 6-12 is beschreven, toegekend wordt, Dow de volgende bijdragen zal leveren:

- 300 miljoen DM: koopprijs voor 80 % van de BSL-aandelen;

- 250 miljoen DM: voor de koop van de resterende 20 %;

- 380 miljoen DM: minimum aan investeringen;

- 75 miljoen DM: bijkomende investeringen;

- 500 miljoen DM: bijdrage voor compensatie negatieve "cash flow",

hetgeen tot een totaalbedrag van 1 505 miljoen DM leidt. Zou Dow besluiten de voorgenomen bouw van een anilinefabriek en de noodzakelijke nevenfabriek te verwezenlijken, dan dient Dow zelf deze investering van 212 miljoen DM te financieren.

In het licht van deze aanzienlijke som en de in punt 13.1 gemaakte vaststelling dat de steun beperkt is tot het voor het slagen van de herstructurering strikt noodzakelijke, is de Commissie van oordeel dat de bijdrage van Dow voldoende is. De Commissie heeft, voordat zij tot deze conclusie kwam, ook rekening gehouden met de verscheidene bedrijfsrisico's gedurende de herstructureringsfase, die ertoe zouden kunnen leiden dat de in punt 7 genoemde gewijzigde plafonds voor de "cash flow"-compensatie overschreden worden, hetgeen tot bijkomende betalingen van Dow zou leiden. Dows verplichting de bedrijfsvestigingen Buna en Böhlen, alsmede alle in de privatiseringsovereenkomst opgesomde fabrieken, voor exact bepaalde periodes na de beëindiging van de herstructureringsfase verder te exploiteren, brengt risico's met zich, temeer daar aan deze verplichting contractuele boetes verbonden zijn. Zoals in punt 6.4 aangegeven, vindt er geen capaciteitsuitbreiding plaats, tenzij dat voor de levensvatbaarheid van de onderneming strikt noodzakelijk is.

13.4. De Commissie heeft ook in aanmerking genomen dat de steun de industriële basis van de regio veilig stelt, met alle positieve uitwerkingen van dien op de arbeidsmarktsituatie en de regio. In artikel 8, lid 4, van de privatiseringsovereenkomst is vastgelegd dat Dow en BSL, naast de investeringsplannen verbonden met het herstructureringsprogramma, tot het jaar 2010 verdere investeringen ten bedrage van 1 250 miljoen DM nastreven, teneinde de duurzame economische levensvatbaarheid, groei en concurrentiekracht van het chemische complex te waarborgen. Volgens informatie van Duitsland heeft Dow zich ingespannen om verwante producenten, in het bijzonder kunststofproducenten, voor deze locatie aan te trekken. Verscheidene producenten hebben reeds schriftelijk hun voornemen bevestigd om samen met Dow de locatie te ontwikkelen.

Het falen van de privatisering zou daarentegen de nieuwe Bundesländer die basis voor een chemische industrie ontnemen. Dow was, zoals reeds aangegeven, de enige geïnteresseerde die bereid was het privatiseringsplan van de THA/BvS in haar herstructureringsconcept voor alle drie de ondernemingen voort te zetten. Daar de ondernemingen op het ogenblik niet concurrerend zijn en niet verwacht wordt dat zich een andere investeerder aandient, zouden de ondernemingen gesloten moeten worden, aangezien zij niet voor onbepaalde tijd gesubsidieerd kunnen worden. De sluiting op haar beurt zou tot gevolg hebben dat bepaalde activiteiten en ondernemingen in de nieuwe Bundesländer, die van de produkten van het petrochemische complex afhankelijk zijn, op zijn minst in gevaar zouden komen. Dit geldt onder meer voor het caprolactambedrijf van Domofin NV, dat met name voor de leverantie van waterstof afhankelijk is van Leuna. Hetzelfde geldt voor Stickstoffwerke Piesteritz AG, dat zelf deel uitmaakt van het waterstofnetwerk Leuna, Buna en Bitterfeld, en dat een deel van haar produktie, waaronder ammoniak, aan het petrochemische complex levert, alsmede voor de raffinaderij Leuna 2000.

In haar overwegingen heeft de Commissie er ook rekening mee gehouden dat de nieuwe Bundesländer behoren tot de regio's die steunbehoevend zijn in de zin van artikel 92, lid 3, onder a), en dat de bewuste steunmaatregelen de economische ontwikkeling in Saksen en in Saksen-Anhalt zullen bevorderen.

13.5. Bij haar beoordeling betreffende de verenigbaarheid van de steun aan BSL met de gemeenschappelijke markt houdt de Commissie ten volle rekening met de nog nimmer eerder voorgekomen problemen die in de nieuwe Bundesländer bestaan. De Commissie heeft bij herhaling de betekenis van deze problemen in haar algemene beschikkingen over de door de THA en de BvS toegekende steun erkend, zoals in hoofdstuk II, punt 1, van de onderhavige beschikking werd aangegeven.

In verband hiermee merkt de Commissie het volgende op: op basis van het aan de Commissie per brief van 21 juni 1994 meegedeelde polyolefineplan, en nadat eerdere privatiseringspogingen hadden gefaald, werd Goldman, Sachs & Co. belast met het zoeken naar, en het onderhandelen met potentiële kopers door middel van een openbare en onvoorwaardelijke inschrijvingsprocedure. In 1994 legde de THA, na presentaties en concrete gesprekken, aan drie potentiële investeerders een intentieverklaring ("letter of intent" (LOI)) voor. Twee van de drie gegadigden weigerden deze LOI, omdat zij slechts belangstelling hadden voor bepaalde produktieonderdelen. Dow ondertekende in september 1994 een LOI. Alleen deze investeerder presenteerde volgens Duitsland een sluitend concept voor een complete privatisering van het olefinecomplex, voor alle drie de ondernemingen (wat Leuna betreft beperkt tot een deel) met vooruitzichten op langdurige levensvatbaarheid. Een door Duitsland aan de Commissie verstrekt rapport over de privatiseringsinspanningen door Goldman, Sachs & Co. laat zien dat Dow uiteindelijk de enige was die in het kader van de privatisering op de drie gebundelde chemische ondernemingen (BSL) een bod heeft uitgebracht.

De Commissie stelt vast dat het herstructureringsplan dat Dow voor BSL ontwikkeld heeft, de voorwaarden vervult die in de communautaire kaderregeling voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden gesteld zijn: de levensvatbaarheid zal hersteld worden, buitensporige mededingingsdistorsies als gevolg van de steun worden vermeden, de steun is tot het voor de herstructurering strikt noodzakelijke beperkt, de steun staat in verhouding tot de daaruit vanuit Gemeenschapsoogpunt voortvloeiende voordelen, de koper levert een aanzienlijke bijdrage in het herstructureringsplan uit eigen middelen, geen investering wordt gefinancierd die niet voor de herstructurering noodzakelijk is, de steun voor de financiële sanering neemt niet overmatig de financiële lasten van de onderneming weg, het herstructureringsplan wordt volledig uitgevoerd en wordt door de Commissie gecontroleerd. In dit verband merkt de Commissie op dat het herstructureringsplan de drie voormalige ondernemingen Buna, SOW en Leuna in een geïntegreerd, levensvatbaar complex zal veranderen. Het pakket steunmaatregelen, zoals gewijzigd gedurende de procedure en getoetst door de deskundigen van de Commissie, bestaat uit het voor het te bereiken doel noodzakelijke minimum; steunbedragen, waarvoor geen rechtvaardiging kon worden gevonden of die het noodzakelijke minimum overschreden, werden geschrapt. Terwijl de olefinecapaciteit verminderd wordt, zal de capaciteit voor bepaalde activiteiten lager in de bedrijfskolom worden uitgebreid, nieuw opgericht worden, of als vervanging van andere fabrieken worden gebruikt. De Commissie heeft nagegaan of iedere uitbreiding een onontbeerlijk en noodzakelijk element van het geïntegreerde plan vormt en geen overcapaciteit met zich brengt. Het enige element dat vragen opriep, de anilinefabriek met nevenfabrieken, werd van investeringssteun uitgesloten. Afgezien van de instandhouding van arbeidsplaatsen bij BSL zelf, zal de herstructurering ook het behoud en de schepping van arbeidsplaatsen in deze regio van artikel 92, lid 3, onder a), ten gevolge hebben, zowel bij ondernemingen die ten opzichte van BSL hoger, als ondernemingen die ten opzichte van BSL lager in de bedrijfskolom staan. De Commissie komt op bovengenoemde gronden tot de conclusie dat er voor de steun een tegenprestatie in het belang van de Gemeenschap bestaat, en dat de positieve effecten van de steun zwaarder wegen dan de daaraan verbonden negatieve gevolgen voor de concurrenten.

V Conclusie

1. De Commissie is van oordeel dat van de diverse, onder de procedure vallende maatregelen, de 44 miljoen DM voor interne advieskosten voor de BvS geen steun aan de betrokken ondernemingen vormt. Een aanzienlijk, maar niet exact te kwantificeren deel van de 1 miljard DM voor milieukosten vormt evenmin steun.

2. De Commissie heeft een bedrag van maximaal 9 556,22 miljoen DM geïdentificeerd, dat nieuwe steun aan BSL uitmaakt en aan de voorwaarden van artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst voldoet. Daarenboven heeft de Commissie een bedrag van 462,9 miljoen DM geïdentificeerd als nieuwe steun aan Leuna-Werke AG.

3. Van de steun aan BSL zijn de volgende elementen overeenkomstig artikel 92, lid 3, onder a) en c), met de gemeenschappelijke markt verenigbaar, voor zover aan de in punt 4 uiteengezette voorwaarden is voldaan:

- Een bedrag van maximaal 2 985,5 miljoen DM investeringssteun van de in de privatiseringsovereenkomst vastgestelde 3 436 miljoen DM, plus 50,2 miljoen DM voor investeringen buiten het kader van het Dow-herstructureringsprogramma, minus 62 miljoen DM voor de salpeterzuur- en nitrobenzolfabrieken (hoofdstuk V, punt 6);

- Een bedrag van maximaal 2 988 miljoen DM van de 3 150 miljoen DM "cash flow"-compensatie gedurende de herstructureringsfase (hoofdstuk IV, punt 7);

- Een bedrag van maximaal 220 miljoen DM voor sociale steunmaatregelen (hoofdstuk IV, punt 10);

- Een schuldkwijtschelding ten belope van 1 466,52 miljoen DM (hoofdstuk IV, punt 1);

- Het resterende deel van de milieukosten ter hoogte van 1 miljard DM en sloopkosten van 750 miljoen DM (hoofdstuk IV, punt 12), alsmede 96 miljoen DM voor het instellen van een milieubewakingssysteem.

De steun ten bedrage van 462,9 miljoen DM aan Leuna-Werke is eveneens verenigbaar met de gemeenschappelijke markt, mits aan de in punt 4 gestelde voorwaarden wordt voldaan.

4. De volgende voorwaarden moeten zijn vervuld om de in punt 3 genoemde steunmaatregelen verenigbaar met de gemeenschappelijke markt te doen zijn:

- De privatiseringsovereenkomst moet worden aangepast om de in hoofdstuk IV, punt 6, genoemde veranderingen in de investeringssteun aan te brengen, in het bijzonder de uitsluiting van investeringssteun voor de aniline-, salpeterzuur- en nitrobenzolfabrieken; artikel 8, lid 3, vierde alinea, van de privatiseringsovereenkomst moet zodanig gewijzigd worden dat stimuleringsbetalingen in verband met de bespaarde investeringskosten voor de eerste 10 % uitgesloten zijn, zoals in punt 6.9 uiteengezet.

- De privatiseringsovereenkomst moet voorts gewijzigd worden, teneinde betalingen ter compensatie van structurele tekorten na de herstructureringsfase uit te sluiten (zie hoofdstuk IV, punt 9), met uitzondering van de 96 miljoen DM voor het instellen van het in hoofdstuk IV, punt 12.2, genoemde milieubewakingssysteem.

- Zoals in hoofdstuk IV, punt 8, is uiteengezet, dient artikel 15, leden 3 en 5, van de privatiseringsovereenkomst te worden geschrapt.

- In de privatiseringsovereenkomst dient tevens een verplichting van voorafgaande aanmelding op grond van artikel 93, lid 3, te worden opgenomen voor de volgende, in de privatiseringsovereenkomst bepaalde gevallen: bijkomende kosten in verband met een ander mogelijk tracé voor de pijpleiding, milieukosten voor zover deze meer dan 1 miljard DM bedragen, en betalingen aan Dow in geval van ontbinding van de overeenkomst.

- Wanneer de herstructurering vertraging oploopt door omstandigheden die buiten de controle of verantwoordelijkheid van BSL, Dow of hun verbonden ondernemingen liggen, en Dow en de BvS in dat geval besluiten de herstructureringsfase, zoals bepaald in artikel 7 van de overeenkomst, met twee jaar te verlengen, moet deze verlenging overeenkomstig artikel 93, lid 3, aan de Commissie worden meegedeeld en moet de privatiseringsovereenkomst dienovereenkomstig worden gewijzigd.

- Om te voorkomen dat onverenigbare steun wordt toegekend, moeten eventuele belastingvoordelen die in verband staan met in het verleden ontstane verliezen welke tot kwijtschelding van schulden geleid hebben, overeenkomstig punt 3.2.2, onder iii), van de communautaire kaderregeling voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden, bij de Commissie worden aangemeld.

- Een kopie van de gewijzigde privatiseringsovereenkomst moet, binnen een maand na het sluiten ervan, aan de Commissie worden verstrekt.

- Bij de Commissie moeten halfjaarlijkse voortgangsverslagen worden ingediend inzake de herstructurering en de stand van de onder de verschillende posten werkelijk toegekende steun, zodat de Commissie in staat is de nakoming van deze beschikking te controleren. Deze rapporten moeten in de eerste helft van het jaar na de verslagperiode overgelegd worden. Om dezelfde reden wenst de Commissie ook de in artikel 8 van de privatiseringsovereenkomst genoemde investeringsverslagen, het in artikel 14, lid 2, vierde alinea, van de privatiseringsovereenkomst genoemde jaarlijks controleverslag, en het in artikel 8, lid 3, derde alinea, van de privatiseringsovereenkomst genoemd eindverslag, te ontvangen. Indien de Commissie vaststelt dat de steun voor andere doelen dan die welke in de gewijzigde privatiseringsovereenkomst zijn vastgesteld, wordt toegekend, of wanneer de steun op een andere wijze wordt misbruikt, of wanneer meer steun wordt toegekend dan overeenkomstig deze beschikking is toegestaan, kan de Commissie op grond van artikel 93 besluiten dat deze steunbedragen moeten worden terugbetaald, verhoogd met de rente vanaf de dag van betaling van de betrokken steun,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

Van de nieuwe steun die Duitsland voornemens is aan BSL Olefineverbund GmbH te verlenen, zijn de volgende bedragen verenigbaar me