BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 4 december 1996 inzake een procedure op grond van artikel 85 van het EG-Verdrag en artikel 53 van de EER-Overeenkomst (IV/35.679 - Novalliance/Systemform GmbH) (Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek) (Voor de EER relevante tekst) (97/123/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte,

Gelet op Verordening nr. 17 van de Raad van 6 februari 1962, Eerste verordening over de toepassing van de artikelen 85 en 86 van het Verdrag (1), laatstelijk gewijzigd bij de Akte van Toetreding van Oostenrijk, Finland en Zweden, inzonderheid op artikel 15, lid 2,

Gelet op het besluit van de Commissie van 16 augustus 1996 om in deze zaak de procedure in te leiden,

Gelet op de klacht overeenkomstig artikel 3 van Verordening nr. 17,

Na de betrokken onderneming, overeenkomstig artikel 19, lid 1, van Verordening nr. 17 juncto Verordening nr. 99/63/EEG van de Commissie van 25 juli 1963 over het horen van belanghebbenden en derden overeenkomstig artikel 19, leden 1 en 2, van Verordening nr. 17 van de Raad (2), in de gelegenheid te hebben gesteld haar opmerkingen ten aanzien van de door de Commissie gemaakte bezwaren kenbaar te maken,

Na raadpleging van het Adviescomité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities,

Overwegende hetgeen volgt:

I. DE FEITEN

A. Inleiding en achtergrond

(1) Op 4 augustus 1995 ontving de Commissie een klacht van een Franse onderneming, Novalliance, over gedragingen van een Duitse onderneming, Systemform GmbH (hierna "Systemform" genoemd). Een verzoek om inlichtingen werd zowel naar Novalliance als naar Systemform verzonden. Op beide verzoeken werd geantwoord; Systemform maakte ook opmerkingen ten aanzien van de klacht en zij verschafte inlichtingen die volgens haar relevant zijn voor de beoordeling door de Commissie van de door klaagster aangevoerde punten. De laatste inlichtingen van Systemform werden op 12 april 1996 ontvangen. Op 12 augustus 1996 werd Systemform een mededeling van punten van bezwaar gezonden. In haar antwoord van 2 oktober 1996 maakte Systemform enkele opmerkingen en zag zij af van het recht mondeling te worden gehoord.

(2) In de klacht werd aangevoerd, dat sommige bepalingen in tussen Systemform en haar distributeurs gesloten overeenkomsten en sommige handelingen van Systemform om de naleving van deze bepalingen door Novapost, een Griekse onderneming die aan Novalliance Systemform-producten leverde, af te dwingen, in strijd waren met artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst. De klacht had ook betrekking op andere handelingen van Systemform met betrekking tot andere distributeurs en er werd aangevoerd, dat bepaalde gedragingen van Systemform als misbruik van machtspositie in de zin van artikel 86 van het EG-Verdrag en artikel 54 van de EER-Overeenkomst konden worden aangemerkt.

(3) Na de klacht en de daaraanvolgend ontvangen inlichtingen te hebben onderzocht, wenst de Commissie tegen Systemform een procedure in te leiden wegens inbreuken op artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst in haar overeenkomsten met distributeurs. Deze beschikking heeft derhalve betrekking op inbreuken op die artikelen in de distributieovereenkomsten tussen Systemform en haar distributeurs.

(4) De door de Commissie ingeleide procedure heeft geen betrekking op de bewering dat Systemform op onwettige wijze zou hebben gehandeld om af te dwingen dat haar distributeur Novapost een uitvoerverbod zou naleven. Novalliance en Novapost vormen één eenheid, waarin Eurinvest een meerderheidszeggenschap heeft en Novapost heeft Novalliance aangewezen als distributeur. Derhalve is elk optreden van Systemform om haar alleenverkoper te verhinderen buiten het contractgebied actief goederen te verkopen door middel van een andere onderneming van hetzelfde concern of door de aanwijzing van distributeurs, gerechtvaardigd.

B. De partijen

Novalliance

(5) De oorspronkelijke klaagster, Novalliance, is een Franse verkoper van kantooruitrusting, die is gespecialiseerd in systemen voor computerafdruk en voor postverwerking. Volgens haar "Présentation et programme" (3) werd deze onderneming op 17 juni 1994 opgericht en ving zij haar bedrijf in september 1994 aan. Volgens dit document is 68,44 % van haar aandelenkapitaal in handen van een onderneming met de naam Eurinvest. De vertegenwoordiger van Eurinvest in de raad van bestuur van Novalliance is de heer Bruno Vitali, die ook directeur en bedrijfsleider van Novalliance is. Volgens de gegevens van Eurinvest (4) bezit zij thans 76 % van het aandelenkapitaal van Novalliance.

Systemform

(6) Systemform is een Duitse onderneming die werkzaam is op de volgende gebieden: drukken van standaardformulieren en productie van apparatuur voor de verwerking van computeruitdraaien en de afwikkeling van loterijen. Volgens de klacht zijn er ongeveer 400 werknemers werkzaam en maakt de onderneming deel uit van het PWA-concern. Volgens inlichtingen van Systemform (5) werd de onderneming in september 1995 verkocht aan ECV Edition Cantor Verlag. In antwoord op de mededeling van punten van bezwaar van de Commissie deelde Systemform mee, dat haar eigenaar thans de heer René Enderle is, een zelfstandige ondernemer. Blijkens haar jaarrekening voor 1994 (6) bedroeg haar totale omzet [. . .] (7). Van dit cijfer kwam [. . .] voor rekening van de "Data-Technik"-afdeling, de afdeling waarom het in deze zaak gaat.

Novapost

(7) Novapost is een Griekse onderneming die een distributieovereenkomst met Systemform heeft gesloten. Volgens de door Eurinvest ter beschikking gestelde inlichtingen (8) bezit zij 99 % van de aandelen van Novapost. In dezelfde brief wordt gesteld dat Eurinvest de helft bezit van de stemrechten in Novapost. Volgens een "Business Information Report" dat Systemform heeft verkregen en doorgegeven aan de Commissie (9), is Mw. Noëlle Gaigne de enige andere aandeelhoudster van Novapost. Blijkens de brief van Eurinvest van 5 februari 1996 is Mw. Noëlle Gaigne de enige bestuurster/directrice van Eurinvest. Volgens de klacht heeft Novapost Novalliance aangewezen als haar distributeur in Frankrijk; een afschrift van een overeenkomst tussen hen is bij de klacht gevoegd (10).

C. De relevante markten

Productmarkt

(8) De producten waarop de klacht betrekking heeft, zijn toestellen voor de behandeling en verwerking van omvangrijke computeruitdraaien. Omvangrijke computeruitdraaien, zoals een reeks loonformulieren of een gedetailleerd managementverslag, worden vaak gedrukt op kettingformulieren, m.a.w. de uitdraai wordt gemaakt op één lang stuk papier dat op regelmatige afstanden is geperforeerd, zodat het in handzame vellen kan worden gescheiden. Deze kettingformulieren zijn vaak samengesteld uit verscheidene lagen zelfschrijvend papier op elkaar, zodat automatisch meer exemplaren van een verslag kunnen worden gemaakt. Kettingformulieren zijn ook aan beide zijden geperforeerd, zodat zij snel kunnen worden doorgevoerd in een printer. De toestellen waarom het hier gaat, zorgen voor de automatische omzetting van deze uitdraaien in gemakkelijk te gebruiken formulieren. Zij beschikken over alle of verscheidene van de volgende functies: het splitsen van de rollen bedrukt papier in afzonderlijke vellen, het verwijderen van de geperforeerde stroken van de zijkanten van het papier en het scheiden en vergaren van de doorslagen die de printer aflevert.

(9) De gebruikers van dit type toestellen hebben zeer uiteenlopende behoeften. Een grote onderneming zoals een elektriciteitsbedrijf kan bijzonder omvangrijke uitdraaien moeten verwerken, bijvoorbeeld om voor al haar werknemers regelmatig salarisstroken te produceren. Andere gebruikers verwerken veel kleinere hoeveelheden uitdraaien, wensen niet dat de geperforeerde stroken worden verwijderd of produceren slechts één exemplaar van de uitdraai, zodat zij geen scheidings- of vergaringsfunctie nodig hebben. Deze gebruikers kunnen relatief eenvoudige, voor kleine hoeveelheden bestemde en monofunctionele toestellen gebruiken. Systemform brengt een assortiment toestellen op de markt dat tussen deze twee uitersten ligt. Haar assortiment "V" (V4000, V5000, V8000 en V9000) bestaat uit draagbare gecombineerde machines, die marges verwijderen, bladzijden scheiden en uitdraaien scheiden en sorteren, en die tussen 2 500 en 8 200 documenten van 30 cm (12 inch) per uur kunnen verwerken.

(10) De door Systemform verkochte machines vormen geen vervangproducten voor de grootschalige toestellen die worden gebruikt voor toepassingen met grote hoeveelheden, en vallen derhalve onder een voor die machines afzonderlijke productmarkt (11). De door Systemform verkochte combinatiemachines concurreren zelfs voor toepassingen voor geringe of gemiddelde hoeveelheden niet met de kleinere monofunctionele machines en vormen dus een afgescheiden markt. De eenvoudiger, monofunctionele machines zijn nuttig voor ondernemingen die niet alle functies van de combinatiemachines nodig hebben, bijvoorbeeld omdat zij slechts één exemplaar van hun uitdraaien produceren of omdat de kantstroken niet moeten worden verwijderd. De producenten van deze nieuwe combinatiemachines voor geringe tot gemiddelde hoeveelheden hebben voor zichzelf een nieuwe markt afgebakend, daar deze nieuwe machines de enige praktische keuze vormen voor gebruikers van geringe tot gemiddelde hoeveelheden uitdraaien die verlangen dat alle functies mogelijk zijn.

Geografische markt

(11) Systemform produceert deze machines in Duitsland en de verkoop in Duitsland geschiedt door een net van verkopers. Zoals hierna nader wordt uiteengezet, verkoopt Systemform buiten Duitsland door middel van alleenverkopers die voor verscheidene Lidstaten zijn aangesteld. De marketing en de distributie van deze goederen blijken in bepaalde opzichten op nationale basis plaats te vinden. Uit de gebeurtenissen die tot de klacht hebben geleid blijkt echter, dat prijsvergelijking en handel soms plaatsvinden binnen de EER, over de nationale grenzen heen. Bijgevolg zou de geografische markt voor deze machines zich over de gehele EER kunnen uitstrekken. Deze vraag kan echter open worden gelaten, omdat de beoordeling van de beperkingen niet wordt beïnvloed door de vraag of het hier een zich over geheel Europa uitstrekkende markt betreft of een verzameling van nationale markten.

Marktstructuur

(12) Volgens Systemform zijn er geen onafhankelijke onderzoeken over deze markt beschikbaar. De onderneming heeft aan de Commissie echter haar eigen ramingen van marktvolumes en marktaandelen verstrekt.

(13) Systemform heeft de Commissie een schatting verstrekt van de totale Europese verkopen van machines voor de verwerking van computeruitdraaien. Zij schatte de waarde van de in Europa verkochte machines op [. . .]. Zoals hierboven is opgemerkt, gaat de Commissie ervan uit dat de relevante productmarkt de markt voor machines is die kleine tot middelgrote volumes uitdraaien kunnen verwerken en verscheidene handelingen op deze uitdraaien kunnen uitvoeren. De klaagster heeft schattingen van het aandeel van de verkopen van deze machines in de totale verkopen van machines voor de verwerking van uitdraaien verstrekt. Na toepassing van deze aandelen op de door Systemform verstrekte informatie schatte de Commissie, dat Systemform een marktaandeel van meer dan [. . .] in de relevante productmarkt had. Deze schatting werd in de punten van bezwaar van de Commissie vermeld en werd door Systemform niet bestreden.

D. De distributieovereenkomsten

Inleiding

(14) Vóór 1994 had Systemform in Duitsland eigen verkopers voor de afzet van de machines. Van 1986 tot 1993 sloot zij voor de verkoop van die machines in Duitsland ook overeenkomsten van het OEM-type met Digital-Kienzle, Mannesmann en Siemens-Nixdorf. Sinds begin 1994 werken zes van de voormalige verkopers als zelfstandige verkopers van Systemform-machines, met een dealerovereenkomst tussen henzelf en Systemform. Buiten Duitsland beschikt Systemform over een net van alleenverkopers waarmee zij een formele schriftelijke distributieovereenkomst heeft of van wederverkopers waarmee zij een mondelinge overeenkomst heeft. Op verzoek van de Commissie heeft Systemform kopieën verschaft van alle overeenkomsten die van kracht zijn of geweest zijn tussen haarzelf en de zelfstandige distributeurs. In die overeenkomsten werden behalve de hiervoor genoemde exclusiviteit, de volgende beperkingen vastgesteld:

Territoriale beperkingen

(15) Aan de thans buiten Duitsland werkzame alleenverkopers werden de volgende territoriale beperkingen opgelegd:

(16) a) SECAP, Frankrijk (overeenkomst ondertekend op 4 april 1984)

Paragraaf 4. "Alle bij SECAP binnenkomende verzoeken, voorstellen of bestellingen die afkomstig zijn van buiten het contractgebied gevestigde klanten of van klanten waarvan bekend is dat zij wensen te leveren aan buiten het contractgebied gevestigde kopers, dienen onmiddellijk te worden doorgegeven aan Systemform, die hieraan het gevolg geeft dat haar wenselijk dunkt. In ieder geval, en voor zover dit verbod niet in strijd is met enige in het contractgebied toepasselijke nationale of supranationale regeling, verbindt SECAP zich ertoe, noch rechtstreeks noch zijdeling aan die verzoeken, voorstellen of bestellingen gevolg te geven, zonder hiervoor vooraf uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van Systemform te hebben verkregen.".

(17) b) NV Geha SA, Luxemburg (overeenkomst ondertekend op 28 januari 1987): gelijk aan a).

(18) c) Kondator AB, Zweden (overeenkomst ondertekend op 29 december 1989)

Paragraaf 3. "De distributeur zal de in paragraaf 1 genoemde contractproducten niet verkopen aan klanten wier hoofdkantoor is gevestigd buiten het contractgebied. Verzoeken afkomstig van buiten het contractgebied gevestigde ondernemingen zullen door de distributeur aan Systemform worden doorgegeven. Bovendien zal hij de betrokken producten niet verkopen aan klanten waarvan bekend is dat het hun bedoeling is deze producten in gebieden te leveren die buiten het contractgebied vallen. In gerechtvaardigde uitzonderingsgevallen moet hij toestemming van Systemform vragen.".

(19) d) Scani A/S, Denemarken (overeenkomst ondertekend voor 31 december 1991): gelijk aan c).

(20) e) Linetex SA, Spanje (overeenkomst ondertekend voor 31 december 1991): gelijk aan c).

(21) f) Moore Gesellschaft mbH, Oostenrijk (overeenkomst ondertekend op 29 april 1991)

Paragraaf 3. ". . . De distributeur mag de contractgoederen enkel verkopen aan klanten die in het contractgebied zijn gevestigd. Verzoeken afkomstig van buiten het contractgebied gevestigde klanten zullen door de distributeur aan Systemform worden doorgegeven. Wanneer het de distributeur bekend is dat een klant de bedoeling heeft deze producten te leveren in gebieden buiten het contractgebied, zal hij de contractgoederen aanbieden met de opmerking dat de garantie en het onderhoud van de contractgoederen noch door de distributeur, noch door Systemform of een andere voor Systemform werkende onderneming kan worden verleend.".

(22) g) Novapost, Griekenland (overeenkomst ondertekend op 22 juni 1994)

Paragraaf 3. "De distributeur zal de in paragraaf 1 genoemde contractproducten niet verkopen aan klanten wier hoofdkantoor buiten het contractgebied is gevestigd. Verzoeken afkomstig van buiten het contractgebied gevestigde ondernemingen zullen door de distributeur aan Systemform worden doorgegeven.".

(23) h) Speciaaldrukkerij Lijnco Groningen BV, Nederland (overeenkomst ondertekend op 16 januari 1995)

Paragraaf 3. ". . . De distributeur mag de contractproducten enkel verkopen aan klanten die in het contractgebied zijn gevestigd. Verzoeken afkomstig van buiten het contractgebied gevestigde klanten moeten door de distributeur aan Systemform worden doorgegeven.".

(24) Alle zes in Duitsland werkzame verkopers hebben een exclusieve relatie met Systemform en zijn onderworpen aan de volgende bepaling: "De verkoper mag de contractproducten enkel verkopen of leveren aan klanten die in het contractgebied zijn gevestigd. Verzoeken afkomstig van klanten uit de Bondsrepubliek Duitsland die hun hoofdkantoor buiten het contractgebied hebben, moeten door de verkoper aan de in dat gebied bevoegde verkoper worden doorgegeven. Verzoeken van buitenlandse klanten moeten aan Systemform worden doorgegeven.".

(25) Systemform heeft ook territoriale beperkingen opgenomen in andere exclusieve distributieovereenkomsten, die niet langer van kracht zijn. Deze luiden als volgt:

(26) i) Computermail, Verenigd Koninkrijk (overeenkomst ondertekend op 2 april 1984)

Paragraaf 3. ". . . De verkoper verbindt zich ertoe, de in paragraaf 1 genoemde contractproducten niet te verkopen aan klanten die buiten het contractgebied zijn gevestigd. Verzoeken van potentiële klanten die buiten het contractgebied zijn gevestigd, dienen door de verkoper aan Systemform te worden doorgegeven. Voorts verplicht de verkoper zich ertoe, de genoemde producten niet te leveren aan klanten waarvan het hem bekend is, dat zij de producten buiten het contractgebied willen doorleveren. In bepaalde gevallen waarin een uitzondering gerechtvaardigd is, kan de verkoper van deze regel afwijken na toestemming van Systemform te hebben gekregen.".

(27) j) Schleicher & Co., Verenigd Koninkrijk (overeenkomst ondertekend voor 31 december 1991): gelijk aan c).

(28) k) Børge Andersen, Denemarken (overeenkomst ondertekend op 15 juni 1984): gelijk aan i).

(29) l) Berthom Groep BV, Nederland (overeenkomst ondertekend op 9 november 1993): gelijk aan h).

Prijsbeperkingen

(30) De volgende bepalingen betreffende de prijzen zijn opgenomen in de overeenkomsten met de alleenverkopers die thans buiten Duitsland werkzaam zijn:

(31) a) Kondator AB, Zweden (overeenkomst ondertekend op 29 december 1989)

Paragraaf 14. "De prijzen worden vastgesteld op basis van de geldende kostprijs. Er wordt van uitgegaan, dat de prijzen fob fabriek Prien-am-Chiemsee zijn, verpakking niet inbegrepen. Prijswijzigingen worden binnen drie maanden naar de distributeur gezonden. . . De verkoopprijzen voor het contractgebied worden vastgesteld door Systemform en de distributeur, waarbij rekening wordt gehouden met de marktvoorwaarden. De distributeur moet ervoor zorgen dat deze vastgestelde prijzen concurrerend zijn. Van de distributeur wordt verwacht, dat deze de door Systemform geboden voorwaarden inzake leveringstermijnen en garantie aan zijn klanten doorgeeft.". De prijzen waarnaar wordt verwezen zijn opgenomen in de prijslijsten in DM die Systemform toepast voor de verkoop aan alle distributeurs. De "verkoopprijzen" zijn de wederverkoopprijzen van de distributeurs.

(32) b) Scani A/S, Denemarken (overeenkomst ondertekend voor 31 december 1991): gelijk aan a).

(33) c) Linetex SA, Spanje (overeenkomst ondertekend voor 31 december 1991): gelijk aan a).

(34) d) Moore Gesellschaft mbH, Oostenrijk (overeenkomst ondertekend op 29 april 1991)

Paragraaf 14. ". . . De verkoopprijzen voor het contractgebied worden vastgesteld door Systemform en de distributeur, met inachtneming van de marktvoorwaarden. De distributeur zorgt ervoor dat die prijzen concurrerend zijn.".

(35) e) Novapost, Griekenland (overeenkomst ondertekend op 22 juni 1994)

Paragraaf 15. ". . . De verkoopprijs in het contractgebied wordt vastgesteld door de distributeur met inachtneming van de mededingingssituatie. Desgevraagd zal de distributeur Systemform inlichten over de vastgestelde prijzen/kortingen.".

(36) f) Speciaaldrukkerij Lijnco Groningen BV, Nederland (overeenkomst ondertekend op 16 januari 1995): gelijk aan d).

(37) De zes in Duitsland werkzame verkopers zijn allen door de volgende bepaling gebonden:

Paragraaf 12: ". . . De niet-bindende richtprijzen voor de eindgebruikers worden samen met de verkoper vastgesteld. De winstmarge van de verkoper bedraagt 35 % (uitzonderingen worden in gemeen overleg bepaald). De plaatsing van de machines geschiedt gratis.".

(38) Systemform heeft ook prijsbeperkingen opgenomen in andere exclusieve distributieovereenkomsten, die niet langer van kracht zijn. Deze luiden als volgt:

(39) g) Computermail, Verenigd Koninkrijk (overeenkomst ondertekend op 2 april 1984).

Paragraaf 14. ". . . De verkoopprijzen in het contractgebied worden door Systemform en de distributeurs vastgesteld, met inachtneming van de marktvoorwaarden. Daarbij zorgt de distributeur ervoor dat de verkoopprijzen concurrerend zijn. Er bestaat overeenstemming over het feit dat de verkoper de door Systemform geboden voorwaarden inzake leveringstermijnen en garantie ook aan zijn klanten biedt.".

(40) h) Schleicher & Co., Verenigd Koninkrijk (overeenkomst ondertekend voor 31 december 1991): gelijk aan a).

(41) i) Børge Andersen, Denemarken (overeenkomst ondertekend op 15 juni 1984): gelijk aan g).

(42) j) Berthom Groep BV, Nederland (overeenkomst ondertekend op 9 november 1993): gelijk aan d).

(43) In antwoord op de mededeling van punten van bezwaar van de Commissie deelden de raadslieden van Systemform mede, dat de naleving van deze bepalingen niet werd afgedwongen en dat het hun bedoeling was ervoor te zorgen, dat Systemform in kennis zou worden gesteld van de marktvoorwaarden in verschillende landen.

E. De klacht van Novalliance

(44) Na zes maanden overleg per fax en na een bijeenkomst werd Novapost op 22 juni 1994 aangewezen als alleenverkoper van Systemform. Uit de briefwisseling tussen Systemform en Novapost bleek dat, aangezien Novapost nog geen bevredigende bankgarantie had verschaft, zij voor alle bestelde goederen zou moeten vooruitbetalen, en dat werd verwacht dat zij werknemers zou laten deelnemen aan commerciële en technische opleidingen met betrekking tot de Systemform-producten.

(45) Op 19 mei 1995 nam Novalliance, de klaagster in deze zaak, voor de eerste keer contact op met Systemform. Zij verklaarde een "distributeur" van Novapost in Frankrijk te zijn. Volgens haar klacht hadden de vertragingen bij de levering door Systemform van goederen aan Novapost tot gevolg dat die goederen niet door Novapost aan haar werden geleverd. Novalliance bestempelde dit als een door Systemform aan Novapost opgelegd uitvoerverbod en zij beschuldigde Systemform ervan, hierdoor inbreuk te maken op de communautaire mededingingsregels.

(46) Op 11 juli 1995 vond in Parijs een door Novalliance georganiseerde vergadering plaats, waaraan werd deelgenomen door Novalliance, Systemform en Eurinvest. Novalliance overhandigde Systemform een ontwerp van haar klacht bij de Commissie. Novalliance verklaarde dat Systemform haars inziens een boete zou krijgen van 10 % van haar omzet [. . .] indien de klacht zou worden ingediend.

(47) Op 20 juli 1995 zond Systemform een circulaire naar al haar distributeurs, met inbegrip van Novapost. In de brief werd gesteld dat zij door een onderneming, Novalliance, erop was gewezen, dat haar distributieovereenkomsten bepalingen bevatten die als uitvoerverboden zouden kunnen worden uitgelegd. Systemform verklaarde vervolgens dat zij nooit een dergelijk verbod had willen afdwingen en dat een dergelijk verbod strijdig zou zijn met het Gemeenschapsrecht. Zij besloot met de verklaring dat zij van al haar distributeurs verwachtte dat deze eventuele bestellingen van buiten hun grondgebied volgens normale voorwaarden zouden behandelen, en dat zulks eventuele bestellingen van Novalliance diende te omvatten.

(48) Op 4 augustus 1995 diende Novalliance haar klacht bij de Commissie in. In haar klacht stelde zij een distributeur van Novapost te zijn; voorts legde zij een distributieovereenkomst tussen Novalliance en Novapost over.

(49) Na deze klacht wijzigde Systemform de standaardovereenkomst die zij voor de aanstelling van distributeurs gebruikt. Met een Portugese distributeur werd een overeenkomst gesloten volgens de herziene voorwaarden. De nieuwe overeenkomst valt onder Verordening (EEG) nr. 1983/83 van de Commissie van 22 juni 1983 betreffende de toepassing van artikel 85, lid 3, van het Verdrag op groepen alleenverkoopovereenkomsten (12). Daarnaast schreef zij op 2 april 1996 aan haar distributeurs dat zij als gevolg van een onderzoek door de Commissie haar lopende overeenkomsten zou wijzigen. De door Systemform ondertekende wijziging die bij die brieven was gevoegd, verving de beperkingen door een bepaling die onder de groepsvrijstelling voor alleenverkoopovereenkomsten viel.

(50) Op 28 juni 1996 schreef de Commissie aan Novalliance, dat zij een onderzoek naar de overeenkomsten van Systemform met haar distributeurs instelde en dat haar voorlopige zienswijze was dat, ofschoon de overeenkomsten onwettige bepalingen bevatten, Novalliance geen gronden had om te klagen dat deze bepalingen op haar waren toegepast. Deze zienswijze was gebaseerd op de volgende voorlopige vaststellingen:

i) Er was geen sprake van een expliciete weigering tot levering door Systemform geweest, noch van ander optreden om het Novapost opgelegde verbod van verkopen voor de uitvoer af te dwingen.

ii) Tussen Novapost en Novalliance gold een distributieovereenkomst, zodat elke verkoop van Novapost aan Novalliance als actieve verkoop buiten een toegewezen contractgebied moet worden beschouwd.

iii) De klacht van Novalliance was gebaseerd op de bewering dat zij bij Novapost, de alleenverkoper van Systemform in Griekenland goederen had besteld, zonder dat Novapost hiertoe het initiatief had genomen. Het staat vast dat, hoewel Systemform Novapost zou kunnen verhinderen, actief de producten van Systemform te verkopen buiten het aan Novapost toegewezen gebied, het Novapost moet zijn toegestaan aan niet gevraagde orders te voldoen, die van buiten het haar toegewezen gebied komen. Novapost en Novalliance stonden echter, naar is gebleken, onder gezamenlijke zeggenschap van een derde onderneming, Eurinvest. Een dergelijke groep ondernemingen vormt een economische eenheid en elke poging van deze economische eenheid, via elk van haar samenstellende delen, goederen op de markt te brengen buiten het haar toegewezen gebied zou een actieve poging tot uitvoer zijn. Indien Systemform had geweigerd aan Novapost te leveren, had zij slechts voorkomen dat de economische eenheid waarvan Novapost deel uitmaakt, de goederen actief zou uitvoeren buiten het haar toegewezen gebied. Elke verkoop door Novalliance in Frankrijk zou een actieve verkoop door deze groep van ondernemingen zijn buiten het haar toegewezen gebied.

II. JURIDISCHE BEOORDELING

A. Artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst

(51) Artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst verbieden alle overeenkomsten tussen ondernemingen, alle besluiten van ondernemersverenigingen en alle onderling afgestemde feitelijke gedragingen welke de handel tussen Lidstaten of tussen overeenkomstsluitende partijen ongunstig kunnen beïnvloeden en ertoe strekken of ten gevolge hebben dat de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt of het EER-grondgebied wordt verhinderd, beperkt of vervalst.

(52) Systemform en haar verkopers en distributeurs zijn ondernemingen in de zin van de bovengenoemde artikelen en de tussen hen gesloten distributieovereenkomsten vormen overeenkomsten in de zin van deze artikelen. Zoals hierna uiteengezet, strekken deze overeenkomsten ertoe en hebben zij ten gevolge dat de mededinging merkbaar wordt beperkt en de handel tussen Lidstaten of tussen overeenkomstsluitende partijen ongunstig wordt beïnvloed, en derhalve zijn zij in strijd met artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst.

(53) Systemform behaalt niet meer dan 33 % van haar omzet binnen de EER in de Lidstaten van de EVA. Overeenkomstig artikel 56 van de EER-Overeenkomst is de Commissie van de Europese Gemeenschappen derhalve bevoegd terzake van de distributieovereenkomsten tussen Systemform en haar distributeurs en verkopers.

Het bestaan van beperkingen in de door Systemform gesloten overeenkomsten

a) Exclusiviteit

(54) Alle overeenkomsten tussen Systemform en SECAP, NV Geha SA, Kondator AB, Scani A/S, Linetex SA, Moore Gesellschaft mbH, Novapost en Speciaaldrukkerij Groningen BV zijn alleenverkoopovereenkomsten. Aan de distributeur wordt een grondgebied toegewezen waarbinnen geen andere distributeurs zullen worden aangesteld en Systemform zelf geen verkoop zal verrichten. In ruil zal de distributeur de betrokken producten of substitutieproducten daarvan alleen bij Systemform afnemen. Terwijl dergelijke beperkingen vaak automatisch kunnen worden vrijgesteld ingevolge Verordening (EEG) nr. 1983/83, sluit de aanwezigheid van andere, hieronder beschreven beperkingen in deze overeenkomsten ze van het toepassingsgebied van deze groepsvrijstelling uit.

(55) Ook de niet langer van kracht zijnde distributieovereenkomsten, te weten die tussen Systemform en Computermail Ltd, Schleicher & Co, Børge Andersen en Berthom Groep BV waren alleenverkoopovereenkomsten.

b) Uitvoerverboden

(56) Alle thans van kracht zijnde overeenkomsten tussen Systemform en Kondator AB, Scani A/S, Linetex SA, Moore Gesellschaft mbH, Novapost en Speciaaldrukkerij Groningen BV bevatten oorspronkelijk een bepaling met de volgende of soortgelijke bewoordingen: "De distributeur zal de in paragraaf 1 genoemde contractproducten niet verkopen aan klanten wier hoofdkantoor buiten het contractgebied is gevestigd. Verzoeken afkomstig van gevestigde ondernemingen zullen door de distributeur aan Systemform worden doorgegeven" (dit voorbeeld is ontleend aan de overeenkomst met Novapost). De meeste overeenkomsten bevatten eveneens een verbod binnen het contractgebied te verkopen aan klanten die de bedoeling hebben de producten uit te voeren. Deze beperkingen bleven ten minste tot de door Systemform in april 1996 aangebrachte wijzigingen van kracht.

(57) Oorspronkelijk waren in de overeenkomsten met SECAP en NV Geha SA soortgelijke verboden opgenomen, met de toevoeging dat de verplichting niet van kracht was indien zij wettelijk was verboden. In de overeenkomst met SECAP wordt bij voorbeeld vermeld: "In ieder geval, en voor zover deze verplichting niet in strijd is met enige in het contractgebied toepasselijke nationale of supranationale regeling, verbindt SECAP zich ertoe noch rechtstreeks noch zijdelings aan die verzoeken, voorstellen of vragen, gevolg te geven zonder hiervoor vooraf uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van Systemform te hebben verkregen". Deze duidelijke toevoeging wijzigt de bedoeling noch het gevolg van de beperkende bepaling, daar het louter gaat om een vermelding van de rechtstoestand die voortvloeit uit artikel 85, lid 2, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 2, van de EER-Overeenkomst, dat beperkingen van het hier onderzochte type nietig zijn. Het is duidelijk dat de invoeging van deze woorden tot doel heeft de uitvoer te verhinderen; zij maakt deel uit van een gedragspatroon dat ook in de andere overeenkomsten kan worden vastgesteld. Indien de bedoeling niet aanwezig was geweest, zou de overeenkomst eenvoudig niet naar een beperking van de uitvoer hebben verwezen of hiervan een omschrijving hebben gegeven. Voorts is het onwaarschijnlijk dat deze "omschrijving" van de beperking de gevolgen ervan voor de distributeur wijzigt, tenzij deze buitengewoon vertrouwd zou zijn met het recht van de Gemeenschap en dat van de Economische Ruimte. Ook deze beperkingen golden ten minste tot april 1996.

(58) De alleenverkoopovereenkomsten die wel in het verleden golden maar thans niet meer van kracht zijn, te weten die met Computermail Ltd, Schleicher & Co, Børge Andersen en Berthom Groep BV, omvatten eveneens een verbod tot verkoop aan klanten buiten het toegewezen gebied en de meeste bevatten de bijkomende verplichting niet te leveren aan klanten waarvan bekend was dat het hun bedoeling was uit te voeren.

(59) De overeenkomsten met de Duitse verkopers bevatten eveneens een verbod tot verkoop aan klanten buiten Duitsland of aan klanten waarvan bekend is dat zij de bedoeling hebben buiten Duitsland uit te voeren.

(60) Alle hierboven beschreven overeenkomsten bevatten beperkingen op de vrijheid voor distributeurs van Systemform om met de klanten van hun keuze te handelen. De distributeurs mogen binnen hun contractgebied enkel handelen met klanten waarvan zij aannemen dat zij de goederen niet buiten het gebied zullen uitvoeren. Het verbod om te verkopen aan ondernemingen buiten het grondgebied omvat zowel actieve verkopen voor de uitvoer, waarbij de distributeur actief optreedt om producten van Systemform buiten zijn contractgebied te verkopen, als "passieve" verkopen, waarbij de distributeur probeert te voldoen aan niet gevraagde bestellingen van buiten zijn contractgebied. Het is duidelijk dat deze bepalingen ertoe strekken, de mededinging in verband met de verkoop van Systemform-producten te beperken. Bovendien zullen deze bepalingen, ongeacht of Systemform de naleving ervan heeft afgedwongen, tot gevolg hebben gehad, dat deze mededinging wordt beperkt. Individuele distributeurs die deze overeenkomsten zijn aangegaan, zullen ervoor zijn teruggeschrokken in strijd met de overeenkomst verkopen te verrichten, ongeacht of Systemform actief toezicht uitoefent op de naleving van deze bepaling.

c) Beperking van de vrijheid van de distributeurs hun eigen wederverkoopprijzen vast te stellen

(61) In alle exclusieve distributieovereenkomsten die tussen Systemform en haar Europese distributeurs van kracht zijn, wordt de vrijheid van de distributeurs om hun eigen verkoopprijzen vast te stellen in mindere of meerdere mate beperkt. In de overeenkomsten tussen Systemform en Kondator AB, Scani A/S, Linetex SA, Moore Gesellschaft mbH en Speciaaldrukkerij Lijnco Groningen BV wordt bepaald, dat de wederverkoopprijzen in de contractgebieden door Systemform en de betrokken distributeur gezamenlijk zullen worden vastgesteld. Volgens de overeenkomst met Novapost zal deze desgevraagd Systemform inlichten over haar prijzen en kortingen. Alle oude overeenkomsten bevatten bepalingen waarin een gezamenlijke prijsvaststelling verplicht was. Bovendien, hoe weinig actie Systemform ook heeft ondernomen om de naleving van deze bepalingen af te dwingen, toch kunnen zij het gedrag van haar distributeurs beïnvloed hebben. Zelfs als Systemform bijvoorbeeld geen controle op de "gezamenlijke" prijsvaststelling zou hebben uitgeoefend en nooit prijsinformatie zou hebben opgevraagd, heeft de aanwezigheid van deze bepalingen in overeenkomsten druk kunnen uitoefenen op de distributeurs van Systemform om hun prijsbeleid aan de vermeende wensen van Systemform aan te passen.

d) Beweerde maatregelen van Systemform om deze uitvoerverboden af te dwingen

(62) In de klacht van Novalliance die de aanleiding tot de onderhavige zaak vormde, wordt gesteld dat Systemform deze uitvoerbeperkingen van haar distributeur Novapost heeft afgedwongen, zodat Novalliance van haar toeleveringsbron voor Systemform-producten werd afgesneden. Uit de feiten blijkt echter niet, dat het optreden van Systemform jegens Novalliance en Novapost strijdig is met de mededingingsregels. De relatie tussen Novalliance en Novapost is zodanig, dat Novalliance niet de rechten geniet die zij beweert te hebben en dat in elk geval geen uitdrukkelijke weigering tot levering heeft plaatsgevonden.

Gevolgen voor de handel tussen Lidstaten en/of overeenkomstsluitende partijen

(63) Gelet op de aard van de vastgestelde beperkingen (opdeling van de EER-markt en invloed op de wederverkoopprijzen), het marktaandeel van Systemform en de aanwezigheid van de beperkingen in verscheidene overeenkomsten die een groot gedeelte van de EER-markt dekken, zijn de beperkingen van merkbare aard.

(64) Het is en het was waarschijnlijk, dat door deze overeenkomsten de handel tussen Lidstaten en/of overeenkomstsluitende partijen merkbaar ongunstig wordt en werd beïnvloed, gelet op het marktaandeel van Systemform en het feit dat de goederen in de gehele EER worden verhandeld.

(65) Uit het aantal van deze distributieovereenkomsten blijkt, dat de producten van Systemform in de hele EER worden verhandeld. Aangezien Systemform binnen de EER verschillende alleenverkoopgebieden heeft afgebakend, zal de meerderheid van de potentiële klanten van deze machines in de EER hun aankoop verrichten bij distributeurs die krachtens deze overeenkomsten werden aangesteld. Bovendien bevatten de overeenkomsten bepalingen die uitdrukkelijk de mogelijkheid van de distributeurs beperken, de betrokken producten buiten hun contractgebieden te verkopen.

B. De verordeningen van de Commissie en de besluiten van de EER betreffende groepsvrijstellingen

(66) Deze distributieovereenkomsten vallen niet onder de toepassing van Verordening (EEG) nr. 1983/83 noch onder Besluit nr. 383 R 1983 van de EER, daar zij beperkingen bevatten die bij deze verordening en dit besluit niet uitdrukkelijk zijn vrijgesteld.

(67) Artikel 2 van de verordening en van het besluit bevat een uitputtende lijst van verplichtingen waarvoor deze groepsvrijstelling geldt. Deze lijst bevat niet een beperking van de vrijheid van de distributeur om te voldoen aan niet gevraagde bestellingen van buiten zijn contractgebied, of aan bestellingen vanuit zijn grondgebied wanneer deze goederen achteraf buiten het toegewezen grondgebied zouden kunnen worden verkocht; evenmin bevat de lijst enige controle of toezicht door de producent van de contractgoederen op de door de distributeur vastgestelde verkoopprijzen. Bedoelde controle komt echter wel voor in de hiervoor beschreven overeenkomsten.

C. Artikel 85, lid 3, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 3, van de EER-Overeenkomst

(68) De betrokken overeenkomsten werden niet aangemeld en vallen niet onder de uitzonderingen bedoeld in artikel 4, lid 2, van Verordening nr. 17 en artikel 4, lid 2, van Protocol 21 bij de EER-Overeenkomst. Volgens artikel 4, lid 1, van Verordening nr. 17 en artikel 4, lid 1, van Protocol 21 bij de EER-Overeenkomst is een aanmelding een voorafgaande voorwaarde voor een ontheffingsbeschikking uit hoofde van artikel 85, lid 3, en artikel 53, lid 3.

(69) Voorts zou voor de overeenkomsten, zelfs indien zij zouden zijn aangemeld, geen ontheffing worden verleend van de toepassing van artikel 85, lid 1, en artikel 53, lid 1, daar niet is voldaan aan alle in die artikelen vastgestelde voorwaarden voor het verlenen van een ontheffing.

Mogelijke voordelen van de alleenverkoopovereenkomsten

(70) Algemeen wordt aanvaard, dat alleenverkoopovereenkomsten een bijdrage tot de technische en economische vooruitgang kunnen leveren, doordat zij de verdeling van goederen kunnen verbeteren. Zo wordt in de vijfde considerans van de groepsvrijstellingsverordening voor die overeenkomsten gesteld dat "alleenverkoopovereenkomsten over het algemeen een verbetering van de distributie tot gevolg hebben, omdat de ondernemer aldus zijn verkoopactiviteit kan concentreren, niet een groot aantal zakelijke relaties met betrekkelijk veel handelaren behoeft aan te houden en door met slechts één handelaar zaken te doen moeilijkheden die zich in het grensoverschrijdend verkeer als gevolg van taalkundige, juridische of andere verschillen kunnen voordoen, gemakkelijker kan overwinnen". Het is waarschijnlijk dat de hier onderzochte distributieovereenkomsten de voordelen hebben die aan de bij Verordening (EEG) nr. 1983/83 vrijgestelde alleenverkoopovereenkomsten zijn verbonden, doch zij bevatten bijkomende beperkingen die tot gevolg hebben dat de mededinging wordt vervalst en de EER-markt wordt opgedeeld. Zoals verder wordt toegelicht, is bovendien niet voldaan aan de andere voorwaarden voor een ontheffing.

De overeenkomsten geven de gebruikers een billijk aandeel in de mogelijke voordelen

(71) Gelet op het marktaandeel van Systemform en de mededinging waarmee zij wordt geconfronteerd, zouden eventuele kostenbesparingen of andere voordelen die uit deze overeenkomsten voortvloeien, door de werking van de concurrentiedruk aan de klanten worden doorgegeven.

Onmisbaarheid van de beperkingen

(72) De hiervoor genoemde beperkingen (het absolute verbod voor de alleenverkopers en de Duitse verkopers om buiten het hun toegewezen gebied te verkopen, het verbod om te verkopen aan klanten waarvan bekend is dat zij de goederen voornemens zijn uit te voeren en de controle op de door de distributeurs vastgestelde prijzen) zijn echter niet onmisbaar ter verwezenlijking van de hierboven omschreven voordelen.

a) Uitvoerverbod

(73) Vele van de hiervoor beschreven voordelen komen tot stand wanneer een producent een distributeur voor zijn producten aanwijst die in een ander gebied van de EER is gevestigd dan de producent. De prikkel voor de distributeur om te investeren in de verkoopbevordering en de distributie van het product in zijn EER-gebied wordt vergroot, wanneer de producent hem voor zijn gebied exclusieve rechten verleent. De doelmatigheid van deze bescherming wordt vergroot doordat de andere aangestelde distributeurs worden belet, de exclusiviteit van het gebied te ondermijnen door de producten van de producent actief te verhandelen in gebieden die hun niet zijn toegewezen.

(74) Het staat echter vast, dat het voor de verwezenlijking van de potentiële voordelen van een alleenverkoopstelsel niet onmisbaar is, deze bescherming van exclusieve gebieden uit te breiden door een volledig verbod voor de distributeurs om buiten de hun toegewezen gebieden te verkopen of zelfs aan klanten te verkopen van wie bekend is dat zij de bedoeling hebben de goederen uit te voeren. De bijkomende controle leidt niet tot bijkomende voordelen uit de distributieovereenkomst en heeft tot gevolg dat de EER-markt voor de betrokken goederen wordt opgedeeld, waardoor de consumenten worden benadeeld. Zulks is vastgesteld in een lange reeks zaken, te beginnen met het arrest van het Hof van Justitie in de gevoegde zaken 56 en 58/64, Consten en Grundig (13). Deze zienswijze wordt ook weergegeven in de reglementering inzake groepsvrijstellingen voor alleenverkoopovereenkomsten, waar dergelijke beperkingen van de vrijstelling zijn uitgesloten.

b) Prijscontrole

(75) De controle op de door een distributeur aangerekende prijzen houdt op geen enkele wijze verband met de mogelijke voordelen van een exclusieve distributieovereeenkomst, zodat de vraag of die beperkingen op enigerlei wijze noodzakelijk zijn, buiten beschouwing kan blijven.

Geen uitschakeling van de mededinging in de sector

(76) Gelet op het marktaandeel van Systemform lijkt er geen mogelijkheid te bestaan dat de overeenkomsten tot gevolg zouden kunnen hebben, dat de mededinging in deze industriesector wordt uitgeschakeld.

D. Artikel 3, lid 1, van Verordening nr. 17

(77) Volgens artikel 3, lid 1, van Verordening nr. 17 kan de Commissie, indien zij een inbreuk op artikel 85 van het Verdrag vaststelt, de betrokken ondernemingen verplichten aan de vastgestelde inbreuk een einde te maken. Volgens de inlichtingen waarover de Commissie beschikt, heeft Systemform thans zekere stappen gedaan om haar inbreuk op artikel 85 te beëindigen.

(78) Zoals vermeld in punt 48, heeft Systemform op 2 april 1996 wijzigingen aangebracht in de territoriale beperkingen in haar distributieovereenkomsten.

(79) Wat de prijsbeperkingen betreft heeft Systemform in haar antwoord op de mededeling van punten van bezwaar van de Commissie haar bereidheid getoond deze inbreuk te beëindigen.

E. Boete

(80) Krachtens artikel 15, lid 2, van Verordening nr. 17 en artikel 3, lid 3, van Protocol 21 bij de EER-Overeenkomst, kan de Commissie wanneer ondernemingen opzettelijk of uit onachtzaamheid inbreuk maken op artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag of artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst geldboeten opleggen van 1 000 tot 1 000 000 ecu of van ten hoogste 10 % van de omzet van de betrokken ondernemingen in het voorafgaande jaar. Bij de vaststelling van het bedrag van de geldboete moet rekening worden gehouden met de zwaarte en de duur van de inbreuk.

(81) Om de volgende redenen is de Commissie van mening dat Systemform een geldboete moet worden opgelegd:

1. De territoriale beperkingen strekken er duidelijk toe en hebben ten gevolge dat de EER-markt wordt opgedeeld.

2. De territoriale en prijsbeperkingen zijn soorten beperkingen die de Commissie in het verleden reeds herhaaldelijk heeft veroordeeld, te beginnen met vorengenoemde zaken Consten en Grundig.

3. Althans enige van de betrokken beperkingen zijn in alle door Systemform gesloten distributieovereenkomsten aangetroffen, wat erop wijst dat zij onderdeel waren van een consistent beleid dat werd gevoerd sinds Systemform een aanvang maakte met de aanstelling van distributeurs.

4. De inbreuken op de artikelen 85 en 53 hebben gedurende een lange periode bestaan. De eerste betrokken overeenkomst werd ondertekend in november 1983 (met Berthom Groep BV) en overeenkomsten die de betrokken beperkingen bevatten werden gesloten met alle nieuwe distributeurs, totdat Systemform in november 1995 een herzien standaardcontract gebruikte (bij de aanstelling van Copidata-Ind. Grafica e Equipamentos, SA, als haar distributeur in Portugal). De overeenkomsten met distributeurs in Zweden en Oostenrijk vielen op 1 januari 1994 onder de artikelen 85 en 53. De territoriale beperking is tot 2 april 1996 van kracht gebleven, zoals in punt 48 is toegelicht. De prijsbeperkingen zijn van kracht gebleven, hoewel Systemform zich in haar antwoord op de mededeling van punten van bezwaar van de Commissie bereid heeft verklaard deze aan het Gemeenschapsrecht aan te passen.

5. Hoewel Systemform de Commissie heeft medegedeeld, dat de betrokken overeenkomsten waren opgesteld in onwetendheid van het toepasselijke Gemeenschapsrecht en dat de mate waarin zij een inbreuk op het Gemeenschapsrecht heeft gepleegd daarom onachtzaamheid betreft en geen doelbewuste poging de mededinging te beperken, is het oogmerk om de gemeenschappelijke markt op te delen of op zijn minst de wederverkoopprijzen te controleren, duidelijk.

(82) Bij de vaststelling van de hoogte van de boete heeft de Commissie ook rekening gehouden met het volgende:

1. De enige beweerde afdwinging van het verbod inzake verkoop voor de uitvoer betrof de verkoop van Novapost aan Novalliance. Deze is echter niet vastgesteld, en zelfs ingeval zij plaats zou hebben gevonden, lijkt het een incident geweest te zijn waarbij een producent is opgetreden om actieve verkopen voor de uitvoer te verhinderen. Een overeenkomst waarin een dergelijk verbod op "actieve" uitvoer is opgenomen kan in aanmerking komen voor de toepassing van de groepsvrijstelling inzake alleenverkoop.

2. Systemform heeft de bevindingen van de Commissie in deze zaak niet bestreden. Met name in haar antwoord op de mededeling van punten van bezwaar door de Commissie heeft zij toegegeven dat inbreuken op de gemeenschappelijke mededingingsregels hebben plaatsgevonden.

3. De territoriale beperkingen in de overeenkomsten zijn nu gewijzigd en zijn thans van een type dat krachtens de groepsvrijstelling inzake alleenverkoop kan worden vrijgesteld. Systemform heeft met name een aanvang gemaakt met de wijziging van haar overeenkomsten, voordat haar een mededeling van punten van bezwaar was toegezonden.

4. Na ontvangst van de mededeling van punten van bezwaar van de Commissie heeft Systemform zich bereid verklaard de prijsbeperkingen in haar overeenkomsten te wijzigen. Voorts heeft de Commissie geen enkel bewijs gevonden, dat Systemform maatregelen heeft genomen om deze bepalingen af te dwingen of om op enige andere wijze controle op de wederverkoopprijzen van haar distributeurs uit te oefenen.

5. De omzet van Systemform bedroeg voor het op 31 december 1994 gesloten boekjaar [. . .]. De verkoop van machines voor het verwerken van computeruitdraaien bedroeg in die periode [. . .],

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

Systemform GmbH heeft inbreuk gemaakt op artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst door in haar overeenkomsten met distributeurs een uitvoerverbod en beperkingen inzake wederverkoopprijzen op te nemen.

Artikel 2

Hierbij wordt aan Systemform GmbH in verband met de in artikel 1 genoemde inbreuk een geldboete opgelegd van 100 000 ecu.

De geldboete moet binnen drie maanden na de datum van kennisgeving van deze beschikking in ecu worden betaald aan de Commissie van de Europese Gemeenschappen, rekeningnummer 310-0933000-43, Bank Brussel-Lambert, Europees Agentschap, Schumanplein 5, B-1040 Brussel.

Na het verstrijken van genoemde betalingstermijn is van rechtswege rente verschuldigd ter hoogte van de door het Europees Monetair Instituut voor zijn verrichtingen in ecu berekende rente op de eerste werkdag van de maand waarin deze beschikking is gegeven, vermeerderd met 3,5 procent.

Artikel 3

Systemform maakt, voor zover zij dit nog niet gedaan heeft, een einde aan de in artikel 1 vermelde inbreuken.

Artikel 4

Deze beschikking is gericht tot:

Systemform GmbH,

Geithstraße 18,

D-83209 Prien.

Deze beschikking vormt een executoriale titel overeenkomstig artikel 192 van het EG-Verdrag.

Gedaan te Brussel, 4 december 1996.

Voor de Commissie

Karel VAN MIERT

Lid van de Commissie

(1) PB nr. 13 van 21. 2. 1962, blz. 204/62.

(2) PB nr. 127 van 20. 8. 1963, blz. 2268/63.

(3) Bijlage 14 bij de brief van 30 november 1995 van Cleary, Gottlieb, Steen & Hamilton, namens Systemform.

(4) Brief van Eurinvest aan DG IV van 5 februari 1996.

(5) Brief van Cleary, Gottlieb, Steen & Hamilton aan DG IV namens Systemform van 3 oktober 1995.

(6) Bijlage 4 bij de brief van Cleary, Gottlieb, Steen & Hamilton aan de Commissie namens Systemform van 30 november 1995.

(7) In de gepubliceerde versie van deze beschikking zijn hierna bepaalde gegevens weggelaten overeenkomstig artikel 21, lid 2, van Verordening nr. 17 betreffende de niet-bekendmaking van zakengeheimen.

(8) Brief van Eurinvest aan de Commissie van 5 februari 1996.

(9) Bijlage 1 bij de brief van 10 april 1996 van Cleary, Gottlieb, Steen & Hamilton aan de Commissie namens Systemform.

(10) Bijlage 6 bij de klacht.

(11) In de klacht werd gesteld dat toestellen voor grote hoeveelheden en die voor kleine hoeveelheden afzonderlijke markten vormen, en in haar brief van 30 november 1995 aan de Commissie stemde Systemform hiermee in. De verdere analyse is gebaseerd op productinformatie van zowel Novalliance als Systemform.

(12) PB nr. L 173 van 30. 6. 1983, blz. 1.

(13) Jurispr. 1966, blz. 449.