BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 29 oktober 1997 inzake een procedure op grond van artikel 85 van het EG-Verdrag en artikel 53 van de EER-Overeenkomst (IV/35.738 - Uniworld) (Slechts de teksten in de Franse en de Nederlandse taal zijn authentiek) (Voor de EER relevante tekst) (97/781/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte,

Gelet op Verordening nr. 17 van de Raad van 6 februari 1962, eerste verordening over de toepassing van de artikelen 85 en 86 van het Verdrag (1), laatstelijk gewijzigd bij de Akte van Toetreding van Oostenrijk, Finland en Zweden, en met name op de artikelen 6 en 8,

Gezien de aanmelding ter verkrijging van een ontheffing die op 29 september 1995 overeenkomstig artikel 4 van Verordening nr. 17 is ingediend,

Gezien de samenvatting van de aanvang en de aanmelding, die overeenkomstig artikel 19, lid 3, van Verordening nr. 17 en artikel 3 van Protocol nr. 21 van de EER-Overeenkomst is bekendgemaakt (2),

Na raadpleging van het Raadgevend Comité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities,

Overwegende hetgeen volgt:

I. DE FEITEN

A. Inleiding

(1) Op 29 september 1995 heeft de Commissie overeenkomstig artikel 4 van Verordening nr. 17 een aanmelding ontvangen van een door Unisource Pan-European Services BV (3), een dochteronderneming van Unisource NV, en door AT& T Pan-European Services Inc., een dochteronderneming van AT& T Corp., onder de naam "Uniworld" opgerichte gemeenschappelijke onderneming.

(2) Deze transactie houdt verband met de oprichting van Unisource. Bij afzonderlijke Beschikking 97/780/EG (zaak IV/35.830 - Unisource) (4), hierna "de Unisource-beschikking" genoemd, is voor de oprichting van Unisource ontheffing van artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst verleend.

(3) Zoals hierna uiteen wordt gezet, is Uniworld (thans AT& T - Unisource Communication Services) opgericht om op de Europese zakelijke markt pan-Europese telecommunicatiediensten met mondiale aansluitingsmogelijkheden aan te bieden.

(4) Op 2 juli 1997 is de Commissie in kennis gesteld van de strategische alliantie die AT& T, Unisource en de Italiaanse onderneming STET voor activiteiten in Zuid-Amerika en Europa zullen vormen. Als onderdeel van deze alliantie zal STET in de nabije toekomst volledig tot Uniworld toetreden. In de onderhavige beschikking wordt ten aanzien van de toetreding van STET tot Uniworld geen standpunt ingenomen. Voorts zal de Commissie, indien de alliantie uiteindelijk tot stand komt de gevolgen van die toetreding voor het bestaande Uniworld beoordelen en eventueel de onderhavige beschikking in het licht van artikel 8 van Verordening nr. 17 moeten herzien.

B. De moedermaatschappijen

(5) Zoals nader uiteen is gezet in de Unisource-beschikking, is Unisource NV, hierna "Unisource" genoemd, een gemeenschappelijke onderneming, waarvan Telia AB, PTT Telecom BV en Schweizerische PTT-Betriebe aandeelhouder zijn. Unisource is een houdstermaatschappij die actief is in de telecommunicatiesector en zeven werkmaatschappijen heeft. De totale omzet van de groep bedroeg in 1994 933 miljoen Hfl. (443 miljoen ecu). Het nettoresultaat was 41,072 miljoen Hfl. (20 miljoen ecu) negatief.

(6) AT& T is een telecommunicatie-exploitant in de Verenigde Staten van Amerika, die een brede verscheidenheid van binnenlandse en internationale telecommunicatiediensten en -infrastructuur van en naar de Verenigde Staten aanbiedt. Haar omzet in 1996 bedroeg 50,5 miljard US-dollar.

Op 9 mei 1996 heeft de Amerikaanse "Federal Communications Commission" (FCC) beschikt dat AT& T voor internationale spraakdiensten een niet-dominant telecommunicatiebedrijf is (5).

In 1995 bedroegen de directe inkomsten van AT& T in de EER samen met Zwitserland (bilaterale diensten en telefoonkaarten uitgezonderd): AT& T Easylink (berichtendiensten) [. . .] US-dollar ([. . .] ecu), AT& T Istel (dienstverlening aan bedrijven) [. . .] pond sterling ([. . .] ecu) en Business Communications Europe (BCS-E) [. . .] pond sterling ([. . .] ecu) (6a).

C. De gemeenschappelijke onderneming: Uniworld

1. Structuur van Uniworld

(7) Uniworld bestaat uit twee ondernemingen: Uniworld VOF en Uniworld NV.

(8) Uniworld VOF is een vennootschap onder firma naar Nederlands recht, waarin de Unisource-dochteronderneming een belang van 59,94 %, de AT& T-dochteronderneming een belang van 39,96 % en Uniworld NV de resterende 0,1 % heeft. Uniworld VOF is geen, van haar eigenaren onderscheiden, rechtspersoon. De inkomsten ervan gaan rechtstreeks naar de moederondernemingen en worden bij laatstbedoelde belast. Binnen het werkterrein van Uniworld zal Uniworld VOF de feitelijke telecommunicatiediensten aanbieden.

De raad van commissarissen en de president-directeur van Uniworld NV zijn rechtstreeks verantwoordelijk voor de vennootschap onder firma.

(9) Uniworld NV is opgericht om toezicht te houden op en te fungeren als beherend vennoot van Uniworld VOF. Uniworld NV is daarmee de enige vennoot die de vennootschap onder firma bestuurt en deze kan binden en die de juridische eigendom heeft van alle materiële en immateriële activa die het ten behoeve van Uniworld VOF onder zich houdt. Ook heeft Uniworld NV de bevoegdheid de dagelijkse gang van zaken bij en activiteiten van Uniworld VOF te beheren en beschikt zij over alle middelen die voor het beheer en de exploitatie van de bedrijfsactiviteiten van Uniworld VOF noodzakelijk zijn. Unisource heeft via Unisource Pan-European Services een belang van 60 % in het aandelenkapitaal van Uniworld NV, AT& T heeft via AT& T Pan-European Services de overige 40 %. Uniworld NV ontvangt voor haar werkzaamheden als beherend vennoot van Uniworld VOF jaarlijks een beheervergoeding.

Uniworld NV wordt bestuurd door een raad van bestuur, bestaande uit een door Unisource aangewezen president-directeur (AT& T wijst de uitvoerend directeur aan), die belast is met de leiding van de onderneming, en een raad van commissarissen van vijf leden, waarvan er drie worden aangewezen door Unisource en twee door AT& T. De raad van commissarissen keurt met eenparigheid van de stemmen van de aanwezige of vertegenwoordigde leden de begroting en het ondernemingsplan goed. In alle belangrijke aangelegenheden is aan AT& T een vetorecht toegekend.

(10) Alle navolgende verwijzingen naar "Uniworld" hebben zowel op Uniworld VOF als Uniworld NV betrekking.

2. Inbreng van de moedermaatschappijen in Uniworld

(11) Unisource brengt in Uniworld de navolgende ondernemingen of de relevante internationale activa daarvan in: een aantal Unisource Business Networks (UBN)-ondernemingen, Unisource Voice Services (UVS), Unisource France SA, Unisource USA Inc., Unisource Business Services Inc. en Unisource World Partners Company Inc.

Voorts zal Unisource haar rechten in WorldPartners Company en WorldPartners Association (7) aan Uniworld overdragen. AT& T UK zal hetzelfde doen met haar rechten in de WorldPartners Association. Hierdoor zal Uniworld in de EER plus Zwitserland exclusieve distributeur van de telecommunicatiediensten onder het merk Worldsource (8) worden.

(12) AT& T brengt van de navolgende ondernemingen de relevante activa in: AT& T Europe SA, het grootste deel van AT& T Istel Ltd, BCS-E en de AT& T-ondernemingen in de lidstaten.

Na de Uniworld-transactie zal AT& T in de EER plus Zwitserland onder eigen naam de volgende diensten blijven aanbieden: nieuwe toepassingen met hoge toegevoegde waarde (zoals "network notes" van AT& T), consumentenkaart- en telefoonkaartdiensten, "outsourcing" (AT& T Solutions) en het volledige scala spraaktelefoniediensten voor zakelijke en particuliere cliënten in het Verenigd Koninkrijk, zulks op basis van de Britse exploitatievergunning van AT& T die ook internationale gewone doorverkoop naar de Verenigde Staten van Amerika toestaat.

3. Werkterrein van de onderneming

(13) Het werkterrein van Uniworld is het aanbieden van naadloze (9) multilaterale (10) pan-Europese telecommunicatiediensten met mondiale verbindingsmogelijkheden voor de zakelijke markt in Europa. Voor mondiale verbindingsmogelijkheden buiten de EER plus Zwitserland wordt hoofdzakelijk gezorgd door de deelname van Uniworld aan WorldPartners Company en WorldPartners Association. Het is mogelijk dat Uniworld in de toekomst ook zelf bilaterale overeenkomsten zal sluiten.

(14) Uitgangspunt voor de diensten van Uniworld is dat Uniworld de dienstverlening aan cliënten, inclusief de nationale verbindingen van dergelijke diensten, van het begin- tot het eindpunt controleert. Aanvankelijk zullen de diensten bestaan uit "internationale "virtual private network"" (IVPN)-spraakdiensten, pakketgeschakelde, "frame relay-" en andere datadiensten, berichtendiensten en "outsourcing" in verband met netwerken. De eigen landen (11), Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, België en Italië vormen de belangrijkste doelgroep. Uniworld zal echter geen zuiver binnenlandse diensten (12) aanbieden.

(15) Uniworld is eigenaar en/of exploitant van alle activa op het gebied van frame relay-diensten, berichtendiensten, X.25-ruggengraat ("backbone")-netwerkdiensten, binnenlandse X.25-schakelingen die uitsluitend of voornamelijk voor internationaal gebruik bestemd zijn, X.25-netwerken buiten de eigen landen van de deelnemers en diensten voor variabele bandbreedte. De selectie van de activa geschiedt op basis van een reeks regels, waarover partijen overeenstemming bereikt hebben, overeenkomstig de vermelde beginselen voor de selectie van activa.

Het huidige ruggengraatnetwerk voor dataverkeer - Unidata -, dat de binnenlandse datanetwerken van de aandeelhouders van Unisource met elkaar verbindt, zal ook bij Uniworld worden ondergebracht.

4. De operationele taken van Uniworld: verkoop, marketing en dienstverlening

a) Verkoop

(16) Uniworld wordt verantwoordelijk voor de onderhandelingen over distributie-overeenkomsten en over verkoopovereenkomsten met derden. Voorts gaat Uniworld nauw samenwerken met de distributeurs om ervoor te zorgen dat de offertes aan cliënten van voldoende niveau en kwaliteit zijn en zal zij Uniworld-personeel en -distributeurs verkooptraining geven. Ook bevordert Uniworld de ontwikkeling van één geïntegreerd verkoopproces, dat technische ondersteuning, beheer van offertes, ondersteuning van contracten en orders voor diensten omvat.

Bij complexe offertes geeft Uniworld de leider ondersteuning of neemt zij zelf rechtstreeks de leiding waar en draagt zij de daaraan verbonden verantwoordelijkheid.

b) Marketing

(17) Uniworld wordt verantwoordelijk voor de ontwikkeling van de marketingstrategie voor het dienstenpakket, waaronder het algemene prijsbeleid (de detailhandelsprijzen zijn evenwel een zaak van de distributeurs). Ook voert Uniworld beoordelingen van de concurrentiepositie en analyses van de afnemers uit en geeft zij ondersteuning aan productmanagers bij het ontwikkelen van strategieën voor de afzonderlijke diensten. Uniworld ontwikkelt marketingcommunicatieproducten, waaronder reclame. Ook geeft het ondersteuning bij het beheer van offertes naar aanleiding van aanvragen die van de geijkte aanvragen afwijken en integratie van verscheidene diensten vergen.

c) Diensten

(18) Dienstendefinities, de dienstenplatforms (dat wil zeggen de in apparatuur geïnstalleerde programmatuur die het spraak- en dataverkeer over het ruggengraatnetwerk bestuurt) en de klantenzorg worden door Uniworld bepaald en gecontroleerd en de eigendom ervan berust bij Uniworld. Ook is Uniworld verantwoordelijk voor het beheer van de levenscyclus van alle diensten in het pakket. Voorts bepaalt Uniworld de algemene ontwikkeling van architectuur/technologie/platforms, die de diensten qua voorzieningen, functionaliteit, kwaliteitscriteria van afnemers en kosten concurrerend en efficiënt moeten maken. Daarbij moet Uniworld ernaar streven tegemoet te komen aan redelijke wensen van de verbonden ondernemingen en van andere belangrijke leveranciers die geen verbonden onderneming zijn. De daaruit voortkomende plannen moeten door de raad van commissarissen met eenparigheid van de stemmen van de aanwezige en vertegenwoordigde leden worden goedgekeurd.

D. Strategische adviesorganen

(19) Na de oprichting als vennootschap zal Uniworld drie strategische adviesorganen ("Strategic Advisory boards") instellen, die de volgende zaken dienen te behandelen:

- ontwikkeling van het dienstenpakket en -aanbod;

- marketing en verkoop (de "international sales board", die belast is met het plan voor mondiaal relatiebeheer), en

- architectuur en technologie.

Alle deelnemers aan de Uniworld-transactie, ook de vertegenwoordigers van de aandeelhouders van Unisource, zullen in deze organen vertegenwoordigd zijn.

De adviesorganen zijn bedoeld om te zorgen voor samenhang in de aanpak van een probleem en als werkcomités die het besluitvormingsproces efficiënter moeten maken. Ook verschaffen zij een forum voor het beslechten van geschillen tussen de moederondernemingen, welke op Uniworld van invloed kunnen zijn. Uniworld kan ervan gebruik maken om tot een consensus te komen voor initiatieven van Uniworld, alvorens deze door de raad van commissarissen behandeld worden.

E. De aangemelde overeenkomsten

1. Overeenkomsten

(20) De oorspronkelijke aanmelding had betrekking op de overeenkomst betreffende de gemeenschappelijke onderneming en de aandeelhouders ervan, alsmede op de navolgende overeenkomsten en bijbehorende overige documenten.

- de akte van oprichting en de statuten van Uniworld NV;

- de overeenkomst inzake de commanditaire vennootschap Uniworld CV (thans Uniworld VOF);

- het huishoudelijk reglement van Uniworld NV en Uniworld CV (thans Uniworld VOF);

- de overeenkomst inzake ondersteuning door de moederondernemingen;

- de beginselen voor de selectie van de activa;

- de leveringsovereenkomst tussen Uniworld en Unisource Carrier Services (UCS);

- de hoofddistributieovereenkomst;

- de beginselen voor onderhandelingen over intellectuele-eigendomsrechten, en

- het plan voor de ontwikkeling van het netwerk.

2. Contractuele bepalingen

a) De leveringsovereenkomst met Unisource Carrier Services (UCS)

(21) Uniworld wordt een dienstverrichter en ontwikkelt of exploiteert derhalve geen eigen basissystemen voor schakelingen en transmissie; zij neemt deze af van de leveranciers. De te prefereren leverancier (13) is UCS, een dochteronderneming van Unisource NV die belast is met het beheer van de internationale netwerken van de aandeelhouders van Unisource NV.

UCS levert aan Uniworld interconnectie- en transmissiecapaciteit, die bestaat uit internationale, binnenlandse interlokale en lokale huurlijnen en uit binnenlandse PSTN-eindbestemmingen.

Op UCS rust contractueel de verplichting de capaciteit te leveren die nodig is om bij overeengekomen kwaliteitsniveaus in het geraamde telecommunicatieverkeer van Uniworld te voorzien. De prijs voor de diensten van UCS wordt gedurende vijf jaar gegarandeerd. De door UCS in rekening gebrachte gemiddelde prijs per minuut wordt verlaagd, als Uniworld het overeengekomen totale volume internationale verbindingen tot stand brengt en de overeengekomen capaciteit voor de internationale bandbreedte gebruikt. Is dat niet het geval, dan worden de door UCS in rekening gebrachte prijzen dienovereenkomstig aangepast.

Partijen zijn voornemens voor alle behoeften van Uniworld-diensten op het gebied van internodale bandbreedte het pan-Europese netwerk van UCS te gebruiken.

Uniworld verzamelt cliëntinformatie met het oog op facturering, rekeninggegevens, enzovoort. Voorts is Uniworld eigenaar van de dienstbesturingspunten, die de "real time"-definitie en realisatie van Uniworld-diensten in stand houden. Deze punten krijgen een verbinding met het UCS-netwerk.

De president-directeur van Uniworld is - zonder stemrecht - aanwezig op de vergaderingen van de raad van bestuur van Uniworld waarop netwerkplanning en andere zaken betreffende de leveringsovereenkomst behandeld worden.

b) De commerciële relatie tussen Uniworld en haar moederondernemingen

(22) De commerciële relatie tussen Uniworld en haar moederondernemingen wordt beheerst door de bepalingen van artikel 10 van de overeenkomst inzake de gemeenschappelijke onderneming. Zo zal Uniworld:

- inkopen op de "gunstigst mogelijke" voorwaarden. "Gunstigst mogelijk" heeft betrekking op prijs, kwaliteit, voorzieningen en functies, capaciteit en geografisch bereik bij afname van verbonden partijen die de betrokken diensten al dan niet aan derden leveren. Hoe dan ook zullen die inkopen in overeenstemming zijn met de regelgeving en richtsnoeren van de Europese Commissie en de relevante nationale regelgevende instanties;

- toegang krijgen tot netwerken en onderliggende faciliteiten van alle ondernemingen die rechtstreeks of onrechtstreeks bij Uniworld betrokken zijn, niet-discriminerende concurrerende prijzen. Die aan Uniworld in rekening gebrachte prijzen moeten concurrerend zijn ten opzichte van die voor soortgelijke diensten welke door concurrenten van de verbonden ondernemingen in rekening worden gebracht, en moeten consistent zijn met het toepasselijke nationale en Europese recht, waaronder non-discriminatieverplichtingen en verbod van kruissubsidies. Ook mogen de prijzen niet voordeliger zijn dan die welke voor soortgelijke diensten in vergelijkbare omstandigheden aan andere afnemers van die verbonden ondernemingen in rekening worden gebracht;

- de status van "geprivilegieerde dochteronderneming" hebben met betrekking tot de voorwaarden voor transacties tussen partijen op het gebied van middelen en diensten van genoemde ondernemingen. In dit verband zal zij voor diensten behandeld worden als ware zij een dochteronderneming van Unisource, van de aandeelhouders daarvan of van AT& T, in zoverre er geen met derden overeengekomen contractuele beperkingen zijn die zulks verbieden;

- bij Unisource, bij de aandeelhouders daarvan, bij de verbonden ondernemingen en bij AT& T de status van "meestbegunstigde afnemer" hebben met betrekking tot de levering van andere gerelateerde commerciële diensten, zoals het afnemen van capaciteit. Uniworld zal "beste afnemer"-prijzen aangeboden krijgen voor diensten die in beginsel zowel voor Uniworld als voor niet-verbonden afnemers op de markt verkrijgbaar zijn.

c) Non-concurrentiebeding

(23) Ingevolge artikel 12 van de overeenkomst inzake de gemeenschappelijke onderneming komen de moederondernemingen met Uniworld VOF overeen dat zij geen onderneming zullen oprichten, noch actief zullen worden op het gebied van exclusieve Uniworld-diensten (14) (zoals hierboven beschreven) en dat zij niet zullen deelnemen in gemeenschappelijke ondernemingen of andere samenwerkingsverbanden die zich bezighouden met het leveren van exclusieve Uniworld-diensten.

(24) De navolgende activiteiten zijn uitgesloten van de non-concurrentiebedingen:

- het ontwikkelen en het aan cliënten aanbieden van binnenlandse en van op bilaterale afspraken berustende internationale diensten van een moederonderneming;

- diensten die concurreren met niet-exclusieve Uniworld-diensten, en

- concurrerend dienstenaanbod van derden (in hoofdzaak diensten van Infonet, maar ook die van Concert en Atlas) die besloten hebben hun diensten via de aandeelhouders van Unisource op de markt te brengen.

Het non-concurrentiebeding mag niet van invloed zijn op de toegang van derden tot concessie- en basisnetwerken van de partijen en de met hen verbonden ondernemingen en mag evenmin van invloed zijn op de verplichting voor de moederondernemingen om concessie- en basisdiensten ter beschikking te stellen.

(25) Alle non-concurrentiebedingen voor de moederondernemingen en de daarmee verbonden ondernemingen vervallen bij afloop van de geldigheidsduur van de overeenkomst inzake de gemeenschappelijke onderneming. Daarna mag geen enkele deelnemer tijdens de oorspronkelijke looptijd van een contract met een afnemer die afnemer als cliënt werven, met betrekking waartoe het recht Uniworld-diensten te leveren op grond van de opzeggingsregels is toegekend aan de andere partij (artikel 16.1.3.F van de overeenkomst inzake de gemeenschappelijke onderneming). Voorts is in artikel 16.3.2.B onder ii (15), van de overeenkomst inzake de gemeenschappelijke onderneming bepaald dat artikel 12 van die overeenkomst op een onderneming die Uniworld verlaat, gedurende twaalf maanden na de niet-toegestane uittreding van toepassing blijft.

d) Distributie van diensten

(26) Uniworld distribueert haar diensten via plaatselijke distributeurs. Deze distributeurs zullen in de meeste gevallen aan Uniworld toebehoren of onder haar zeggenschap staan. De distributeurs zijn verantwoordelijk voor het beheer van lokale/binnenlandse netwerken (en kunnen eigenaar ervan zijn). Uniworld moet echter haar goedkeuring hechten aan de platforms die de distributeurs voor het leveren van Uniworld-diensten gebruiken, alsmede aan de architectuur van het gecombineerde netwerk van de distributeur en Uniworld en aan de lokatie en capaciteit van de "gateways" die als "interface" tussen de netwerken van de distributeur en Uniworld gebruikt worden.

In de eigen landen treedt de aldaar gevestigde Unisource-aandeelhouder als exclusieve distributeur op. AT& T UK wordt de exclusieve distributeur in het Verenigd Koninkrijk en AT& T treedt in de Verenigde Staten op als exclusieve distributeur van Uniworld-diensten met bestemming Europa. Voorts mag AT& T Uniworld-diensten verkopen aan ondernemingen met hoofdkantoor in Europa, indien deze hun besluitvorming over Europese en/of mondiale telecommunicatie in handen van dochterondernemingen of vestigingen in de Verenigde Staten hebben gelegd.

In andere landen waar Unisource, AT& T, de aandeelhouders van Unisource of ermee verbonden ondernemingen een nationale partner hebben gekozen, is deze de te prefereren distributeur.

(27) De distributeurs betalen aan Uniworld de vastgestelde overdrachtsprijs voor elke dienst. Uniworld geeft de distributeurs lijsten met advies-detailhandelsprijzen. Het staat de distributeurs evenwel vrij zelf hun detailhandelsprijzen vast te stellen. Zij kunnen deze informatie aan Uniworld verstrekken, indien zij volledig de voordelen van het centrale factureringsysteem van Uniworld willen genieten.

(28) Op basis van de lokaties van de besluitvormende organen ("decision making units" - DMU) van de top van de doelgroep cliënten waarop Uniworld zich richt, is een eerste verdeling van de potentiële afnemers gemaakt. De definitieve toewijzing van een cliënt aan een distributeur hangt echter van de keuze van de cliënt af (16). Verwacht wordt dat bij het grootste deel van de verkoop een leidende distributeur, een of meer ondersteunende distributeurs en Uniworld betrokken zullen zijn.

(29) Voorts is Uniworld voornemens naar het model van de Worldsource Association een "Uniworld Association" op te zetten. Deze krijgt een lichte structuur, die bestaat uit een permanent secretariaat en een uitvoerend orgaan dat wordt voorgezeten door de president-directeur van Uniworld. De "Uniworld Association" dient als forum voor besprekingen tussen Uniworld en haar distributeurs, zodat laatstgenoemden de mogelijkheid krijgen de ontwikkeling van diensten, processen en technologie (dat wil zeggen de groei van het net) van Uniworld te beïnvloeden. De "Association" zal fungeren als centrale coördinator van de distributeurs om ervoor te zorgen dat in de Europese behoeften van cliënten zo efficiënt mogelijk wordt voorzien.

(30) De distributievergunningen strekken zich uit tot de Uniworld- en Worldsource-diensten op het grondgebied waarvoor de vergunning geldt.

(31) De exclusiviteitsbepalingen verplichten Uniworld en distributeur ertoe, wat Uniworld aangaat, op het aan de distributeur toegekende gebied voor exclusieve diensten van Uniworld niet actief cliënten te werven en wat de distributeurs aangaat, dat daarbuiten niet te doen.

(32) Uniworld zet voorts een internationale organisatie op, die ondersteuning moet geven voor een mondiaal relatiebeheerprogramma dat bedoeld is om de zakelijke relaties met multinationale cliënten te bevorderen. Die organisatie richt zich op mogelijke toekomstige cliënten, die vanwege hun omvang en/of strategisch belang door de "international sales board" van Uniworld geselecteerd zijn. Dergelijke cliënten worden niet overeenkomstig de gebruikelijke procedures aan een bepaalde distributeur toegewezen, maar voor elk van hen wordt een mondiaal relatiebeheerteam gevormd, dat bestaat uit een mondiale relatiebeheerder die als teamleider optreedt, en ten minste één regionale of nationale relatiebeheerder.

Het mondiale relatiebeheerteam coördineert de mondiale middelen van Uniworld, AT& T Business Solutions, WorldPartners, Unisource en de aandeelhouders daarvan en betrekt deze erbij, zodat op basis van "one-stop-shopping" beter in de behoeften van die groep van topcliënten kan worden voorzien. In verband hiermee vraagt het mondiale relatiebeheerteam de steun van verbonden en partnerondernemingen via een vastgesteld proces voor mondiale verkoopondersteuning, dat eenvoudige coördinatie van verkoopondersteuning tegen geringe kosten mogelijk moet maken.

F. Relevante markt

1. De markt voor niet-concessiediensten voor bedrijfstelecommunicatie (17)

a) Aanbod

(33) Uniworld zal op deze markt de volgende categorieën diensten aanbieden:

- IVPN-spraakdiensten

(34) Een IVPN-dienst (Uniworld VNS), die uit verschillende pakketten met uiteenlopende mogelijkheden is samengesteld, zal aan cliënten worden aangeboden om in hun intra-Europese behoeften te voorzien (18). Het te gebruiken ruggengraatnetwerk (basistransmissiecapaciteit) is dat van UCS en in een aantal gevallen dat van derde leveranciers. De Uniworld VNS-dienst (19) wordt gedefinieerd als "multilateraal" (20), in tegenstelling tot de huidige VPN (21)-diensten die de aandeelhouders van Unisource aan hun nationale cliëntbestand aanbieden. VPN-diensten kunnen buitenlandse vestigingen van een cliënt omvatten. De beschikbaarheid (en de voorzieningen) van de aldus uitgebreide VPN-dienst is evenwel afhankelijk van de bilaterale overeenkomsten die door elke telecommunicatie-exploitant (TO-"telecommunications operator") met TO's in andere landen zijn gesloten.

- Datadiensten en -netwerken

(35) De datadiensten van Uniworld zullen aanvankelijk gebaseerd zijn op het huidige pan-Europese aanbod van Unisource en BCS-E van AT& T, maar zullen in vergelijking daarmee een groter geografisch bereik bieden, gezien de verschillende punten waar de bestaande datanetwerken van de moederondernemingen aanwezig (POP's - "points of presence") zijn.

Voorts zal Uniworld nieuwe datadiensten opzetten, zoals LAN (22)-interconnectie met hoge snelheid, bandbreedtediensten met hoge snelheid, "interworking" en toegang tot Internet voor grote zakelijke gebruikers (met hogere kwaliteit en beter beveiligd).

Naast deze diensten zullen geïntegreerde (spraak- en data-)diensten (23), zoals videoconferentie, geïntegreerde vaste en mobiele voorzieningen, werken op afstand, bandbreedte op verzoek en oproepcentra met automatische "real time"-herroutering (24), op de markt worden gebracht, alsmede netwerkbeheer op afstand voor de datanetwerken van afnemers.

Uniworld zal de bestaande, door de moederondernemingen overgedragen internationale datanetwerken integreren. Aangezien "interworking" van deze netwerken thans nog niet mogelijk is, bestaat de integratie voor een belangrijk deel uit de standaardisering van de verbindingenplatforms voor de onderscheiden diensten. Het geïntegreerde netwerk wordt uitgebreid door uitbreiding van het aantal punten waar het aanwezig is (POP's), met name op cruciale markten als Duitsland en Italië waar het bereik thans nog zeer gering is. Geïntegreerde verbindingen maken het haalbaar POP's te installeren in landen waar het economisch niet zinvol zou zijn om dat voor slechts één type verbinding te doen.

(36) De binnenlandse datadiensten en -netwerken in de landen van de deelnemers en het Verenigd Koninkrijk worden niet in Uniworld ingebracht, maar blijven in handen van Unisource, respectievelijk AT& T UK. Elke betrokken Unisource-aandeelhouder fungeert voor deze binnenlandse producten in zijn eigen land als distributeur van Unisource.

- Berichtendiensten

(37) Berichtendiensten omvatten elektronische post en EDI ("electronic data interchange" - elektronische gegevensuitwisseling). Volgens de huidige plannen gaat Uniworld van het berichtenplatform van AT& T (Easylink) in plaats van het bestaande platform van Unisource (400Net) gebruik maken.

b) Vraag

(38) Aan diensten in die markt bestaat voornamelijk behoefte bij multinationale ondernemingen, ondernemingen met verspreide vestigingsplaatsen, alsmede andere intensieve telecommunicatiegebruikers, vaak als andere oplossing voor het zelf in deze behoeften voorzien. In dit verband hebben partijen een aantal mondiale en Europese multinationale ondernemingen met zeer aanzienlijke uitgaven aan internationale telecommunicatie als initiële doelgroep voor Uniworld uitgekozen. Dit belet echter niet dat Uniworld-diensten ook aan iedere andere cliënt met vergelijkbare behoeften worden aangeboden.

Zeer grote ondernemingen met vestigingen in veel landen verlangen dat geografisch, over verschillende grondgebieden gespreide vestigingen een verbinding met elkaar krijgen. De hiertoe noodzakelijke diensten vereisen een zeer specifiek geheel van voorzieningen die aan specifieke eisen van de cliënt beantwoorden. Die eisen zijn, meer in het bijzonder, het leveren van diensten over vele grenzen heen bij constante kwaliteit, waarbij mogelijke onvolkomenheden van plaatselijke infrastructuren worden verholpen, regelmatige beschikbaarheid, en het niet meer van belang zijn van tijdzones, talen en munteenheden.

Voorts verlangen cliënten van dienstverrichters dat zij de volledige verantwoordelijkheid op zich nemen voor alle "end to end"-diensten en één contactpunt instellen voor alle problemen die zich bij het verrichten van de diensten kunnen voordoen.

De dienstverrichters hebben reeds veel gedaan om aan deze eisen tegemoet te komen. Het aanbieden van naadloze diensten bevindt zich echter nog in het beginstadium, met name wat betreft cliëntenzorg en mondiale facturering en het opzetten van infrastructuur in het buitenland, dit laatste vanwege de van land tot land verschillende regelgeving.

2. Geografische markt

(39) De Uniworld-diensten zijn bedoeld om in de pan-Europese behoeften van cliënten te voorzien. Uniworld zal geen zuiver binnenlandse diensten aanbieden (buiten de nationale verlengstukken van haar pan-Europese diensten). Zoals voorts in overweging 13 is opgemerkt, is bereik buiten Europa slechts mogelijk op basis van de bilaterale overeenkomsten die de moedermaatschappijen hebben gesloten. In dit verband moet de EER met Zwitserland als de relevante geografische markt worden beschouwd (25).

Zoals vermeld, houdt Uniworld zich niet bezig met het aanbieden van zuiver binnenlandse diensten. Gezien de banden tussen Uniworld, Unisource en de aandeelhouders daarvan, heeft Uniworld evenwel ook gevolgen voor de respectieve binnenlandse markten van de aandeelhouders van aandeelhouder Unisource, waarop elk ervan een machtspositie inneemt.

3. Marktaandelen van partijen

De markt voor niet-concessiediensten voor bedrijfstelecommunicatie op pan-Europese schaal

(40) Het huidige gecombineerde marktaandeel van partijen in de EER en Zwitserland bedraagt ongeveer 10 % voor datadiensten en 10 % voor berichtendiensten. Met betrekking tot IVPN-spraakdiensten en "outsourcing" in verband met netwerken zijn geen gegevens beschikbaar.

4. Mededinging op de markten

De markt voor niet-concessiediensten voor bedrijfstelecommunicatie op pan-Europese schaal

(41) Volgens partijen zal de omvang van de markt waarop zij zich in Europa zullen richten, toenemen van 1,9 miljard US-dollar in 1995 tot 4,2 miljard US-dollar in 2005 voor IVPN en van 2,9 miljard US-dollar in 1995 tot 4 miljard US-dollar in 2005 voor datadiensten.

Verwacht wordt dat Concert van BT-MCI en Atlas/Global One op mondiaal niveau belangrijke marktdeelnemers zullen worden. Hierbij moeten ook enige andere belangrijke marktpartijen als Sita of IPSP ("International Private Satellite Partners") worden gevoegd.

G. Naar aanleiding van opmerkingen van de Commissie aangebrachte wijzigingen en aangegane verbintenissen

(42) Enkele aspecten van de aangemelde transactie bleken in strijd te zijn met de mededingingsregels van de Gemeenschap. Bijgevolg heeft de Commissie partijen bij schrijven van 7 mei 1996 van haar bezwaren op de hoogte gesteld. In de loop van de aanmeldingsprocedure hebben partijen hun oorspronkelijke overeenkomsten gewijzigd en zijn zij jegens de Commissie verbintenissen aangegaan.

1. Wijzigingen in de overeenkomsten inzake het mededelen van detailhandelsprijzen aan Uniworld

(43) Partijen zullen de aangemelde overeenkomsten wijzigen, zodat het beding dat de distributeurs verplicht Uniworld over aan specifieke cliënten in rekening gebrachte prijzen gegevens te verstrekken, geschrapt wordt. Indien evenwel een distributeur ervoor kiest zijn detailhandelsprijzen niet aan Uniworld mede te delen, zouden de cliënten van deze distributeur niet volledig van de gecentraliseerde factureringfaciliteiten van Uniworld kunnen profiteren.

2. Door partijen aangegane verbintenissen: aan deze beschikking verbonden voorwaarden

(44) Daarenboven zijn partijen de volgende verbintenissen aangegaan. De naleving van elk van deze verbintenissen is overeenkomstig artikel 8, lid 1, van Verordening nr. 17 voorwaarde voor de geldigheid van deze beschikking.

a) Non-discriminatie

(45) Elke aandeelhouder van Unisource alsmede Unisource zelf verbindt zich ertoe dat zijn/haar dochterondernemingen Uniworld geen voorwaarden zullen aanbieden die, wat interconnectie met de PSTN-, ISDN- en PSDN-netwerken en wat huurlijnen in de eigen landen van de Unisource-aandeelhouders betreft, ten gunste van Uniworld discrimineren.

(46) Elke aandeelhouder van Unisource verbindt zich ertoe alle transacties betreffende bilateraal correspondentverkeer met i) AT& T, en ii) enige andere aandeelhouder, op voorwaarden te sluiten die ten aanzien van concessiefaciliteiten en -diensten en van faciliteiten en diensten waarvoor zij na de volledige en daadwerkelijke liberalisering van telecommunicatie-infrastructuur en -diensten in elk van hun respectieve landen, een machtspositie in de zin van artikel 86 van het EG-Verdrag behouden, vergelijkbaar zijn met de aan derden geboden voorwaarden.

b) Verbod op misbruik van vertrouwelijke informatie

(47) Unisource en alle aandeelhouders van Unisource verbinden zich ertoe vertrouwelijke informatie die van derden ontvangen is, niet ten gunste van Uniworld te misbruiken en zullen in verband met Uniworld de nakoming van de verbintenissen inzake de voorkoming van misbruik van vertrouwelijke informatie in de Unisource-beschikking garanderen en bevorderen.

c) Voorkoming van kruissubsidiëring

(48) Alle aandeelhouders van Unisource verbinden zich ertoe bedrijven die ingevolge de Uniworld-overeenkomsten worden opgericht, niet te subsidiëren met behulp van inkomsten uit activiteiten die zij op grond van uitsluitende rechten exploiteren of met betrekking waartoe zij in een machtspositie in de zin van artikel 86 van het EG-Verdrag verkeren.

d) Voorkoming van bundeling

(49) Elke aandeelhouder van Unisource verbindt zich ertoe de verkoop van een Uniworld-dienst niet met een door elk van hen aangeboden eigen dienst te bundelen. Zolang elke aandeelhouder ten aanzien van het aanbieden van telecommunicatiediensten en/of -infrastructuur in een machtspositie in de zin van artikel 86 van het EG-Verdrag verkeert, zal deze voorts alleen zodanige gecombineerde offertes van Uniworld- en van eigen diensten opstellen dat de afnemer uit de contracten de in rekening gebrachte prijs en de andere voorwaarden voor deze diensten kan opmaken. De aandeelhouder moet ervoor zorg dragen dat elk van deze onderdelen op gelijkwaardige voorwaarden afzonderlijk beschikbaar is.

3. Positie van AT& T

(50) Tijdens het onderzoek van de zaak heeft de Commissie AT& T in kennis gesteld van haar bezwaren met betrekking tot de toegang voor de niet bij de onderhavige transactie betrokken Europese telecommunicatie-exploitanten ("telecommunications operators" (TO's)) tot de markt van de Verenigde Staten van Amerika via de infrastructuur van AT& T, die nog steeds de grootste dekking in dat land heeft. Tijdens de daaropvolgende besprekingen heeft AT& T een uitvoerige beschrijving gegeven van de verplichtingen die voor deze onderneming krachtens de regelgeving van de Verenigde Staten gelden met betrekking tot haar internationale faciliteiten en diensten, en met name op het gebied van interconnectie met haar netwerken. Voorts heeft AT& T bevestigd voornemens te zijn alle toepasselijke Amerikaanse wetgeving en alle regels van de FCC waaraan AT& T voor haar internationale faciliteiten en diensten op enig tijdstip onderworpen is, te zullen naleven.

(51) Om verdere garanties voor de toegang van niet bij de onderhavige transactie betrokken Europese telecommunicatie-exploitanten te geven en negatieve gevolgen van de transactie voor deze exploitanten te vermijden, heeft AT& T de volgende verbintenissen aangeboden, die door de Commissie zijn aanvaard:

1. AT& T verbindt zich ertoe de Commissie zo snel mogelijk op de hoogte te brengen van eventuele klachten die over toegang tot of interconnectie met de internationale faciliteiten van AT& T bij de FCC worden ingediend; dit betreft ook door telecommunicatie-exploitanten of dienstverleners uit de EER of uit Zwitserland bij de FCC ingediende klachten over bilaterale correspondentregelingen. Voorts verbindt AT& T zich ertoe de Europese Commissie van eventuele eindbeslissingen van de FCC over dergelijke klachten op de hoogte te stellen.

2. Met betrekking tot exploitanten met vergunning voor internationale faciliteiten in de EER en in Zwitserland waarmee AT& T thans een verrekeningsregeling heeft, en voor verbindingen die over bilaterale correspondentregelingen lopen, verbindt AT& T zich ertoe op de kostprijs gebaseerde verrekeningstarieven aan te bieden, die nooit hoger mogen zijn dan het laagste verrekeningstarief dat op het betrokken tijdstip tussen AT& T en een Unisource-aandeelhouder is overeengekomen.

3. Met betrekking tot exploitanten met vergunning voor internationale faciliteiten in de EER en in Zwitserland, waarmee AT& T in de toekomst wellicht een verrekeningsovereenkomst sluit, verbindt AT& T zich ertoe op de kostprijs gebaseerde verrekeningstarieven aan te bieden, die nooit hoger mogen zijn dan het laagste, op het betrokken tijdstip tussen AT& T en een Unisource-aandeelhouder van kracht zijnde verrekeningstarief.

H. Opmerkingen van derden

(52) Naar aanleiding van de bekendmaking op grond van artikel 19, lid 3, van Verordening nr. 17 en artikel 3 van Protocol nr. 21 van de EER-Overeenkomst (26) hebben drie belanghebbende derden bij de Commissie specifieke opmerkingen betreffende Uniworld ingediend. Deze opmerkingen hadden met name betrekking op de door partijen aangebrachte wijzigingen en aangegane verbintenissen. In het algemeen waren de opmerkingen hierover positief. Sommige belanghebbenden merkten echter op dat een bijkomende voorwaarde diende te worden opgelegd betreffende de afwezigheid van discriminatie door Unisource-aandeelhouders ten aanzien van AT& T en ten aanzien van elkaar bij bilaterale correspondentregelingen. Een algemene opmerking werd gemaakt over de noodzaak verplichtingen inzake accountantscontroles, boekhouding en verslaglegging inzake de activiteiten van Uniworld op te leggen als een middel om naleving van de voorwaarden te waarborgen. Ten slotte werd in bepaalde opmerkingen gewezen op het belang dat de Commissie alle allianties op gelijke voet behandelt, dat wil zeggen dat de Commissie voor deze allianties gelijke mededingingsvoorwaarden (een "level playing field") tot stand moet brengen.

(53) De Commissie heeft alle ontvangen opmerkingen nauwkeurig onderzocht en is tot de slotsom gekomen dat de daarin vervatte bezwaren reeds door haar waren opgeworpen en in bijzonderheden waren besproken met de partijen, die toereikende antwoorden en waarborgen hebben verstrekt. De opmerkingen hebben derhalve niet geleid tot enige wijziging van het inhoudelijke standpunt dat de Commissie in de bekendmaking op grond van artikel 19, lid 3, ten aanzien van de aangemelde overeenkomsten had ingenomen. In het belang van de rechtszekerheid neemt de Commissie echter een aanvullende voorwaarde op betreffende de afwezigheid van discriminatie door Unisource-aandeelhouders ten aanzien van AT& T en ten aanzien van elkaar en laat zij de bij de Unisource-beschikking opgelegde verplichtingen inzake accountantscontroles, boekhouding en verslaglegging ook voor de Uniworld-activiteiten gelden.

II. JURIDISCHE BEOORDELING

A. Artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst

1. Structurele gemeenschappelijke onderneming met het karakter van een samenwerkingsverband

(54) Uniworld combineert de activiteiten van haar moedermaatschappijen op een aantal Europese markten en markten van derde landen voor geliberaliseerde telecommunicatiediensten en zal op deze markten ook nieuwe diensten ontwikkelen. Deze gemeenschappelijke onderneming brengt ingrijpende wijzigingen in de structuren van de moedermaatschappijen met zich mee, omdat deze hiermee een beslissende stap hebben gezet tot het aanbieden van diensten van een dusdanige aard en schaal dat daarmee hun huidige nationale activiteiten ver worden overtroffen. Hiertoe hebben de moedermaatschappijen een groot aantal activa in verband met het aanbieden en de commercialisering van telecommunicatiediensten in Uniworld gebundeld.

a) Gezamenlijke zeggenschap

(55) De structuur van Uniworld betekent dat geen van de moedermaatschappijen in een positie verkeert afzonderlijk op de besluitvorming van Uniworld een beslissende invloed uit te oefenen. Uit het feit dat de meeste beslissingen met eenparigheid van stemmen moeten worden genomen, alsmede op de aan AT& T verleende vetorechten, blijkt dat beide moedermaatschappijen gezamenlijk de zeggenschap over Uniworld uitoefenen.

b) Coördinatie van het mededingingsgedrag

(56) Voorafgaand aan de Uniworld-transactie waren haar moedermaatschappijen daadwerkelijk concurrenten voor het verrichten van datadiensten en ten minste potentiële concurrenten bij het verrichten van IVPN/spraakdiensten. Na de transactie blijven de moedermaatschappijen ten minste potentiële concurrenten van elkaar op de relevante markt voor alle diensten die als "niet-exclusieve diensten" (27) zijn gedefinieerd. Deze diensten zijn immers, zoals reeds opgemerkt, van het non-concurrentiebeding uitgesloten.

(57) Concluderend is de Commissie van mening dat Uniworld een gemeenschappelijke onderneming met het karakter van een samenwerkingsverband is.

2. Toepasselijkheid van artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst op Uniworld

(58) De overeenkomsten tussen Unisource en AT& T vallen onder artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst, aangezien zij de mededinging beperken tussen de moedermaatschappijen bij bepaalde categorieën diensten die in de markt voor niet-concessiediensten voor bedrijfstelecommunicatie zijn begrepen. Deze beperking van de mededinging heeft een ongunstige invloed op de handel tussen lidstaten.

a) Datadiensten en -netwerken

(59) AT& T en Unisource zijn daadwerkelijke concurrenten bij het aanbieden van datadiensten en -netwerken. Elk van beide ondernemingen heeft thans een eigen internationaal Europees datanetwerk en datadiensten. Volgens hun eigen schattingen (gebaseerd op een onafhankelijke studie) hebben zij een gecombineerd marktaandeel van ongeveer 10 % op de pan-Europese zakelijke datamarkt (ongeveer 6,5 % voor Unisource en minder dan 5 % voor AT& T). Hierbij hebben partijen echter de cijfers buiten beschouwing gelaten met betrekking tot de verrichting van openbare datanetwerkdiensten (X.25 en "frame relay") waarin Unisource thans actief is en na de transactie actief zal blijven, voor eigen rekening (zuiver binnenlandse diensten in de eigen landen en vermoedelijk in andere landen binnen het gebied) en als Uniworld-distributeur in de eigen landen (28), en waarin AT& T actief is en zal blijven. De marktaandelen in de eigen landen en het Verenigd Koninkrijk zijn aanzienlijk groter.

Voorts hebben beide moedermaatschappijen reeds met een groot aantal cliënten in verscheidene landen binnen de EER contracten gesloten voor de verrichting van diensten.

(60) De dekking en de voorzieningen van beide netwerken komen in hoge mate overeen, hoewel de afzonderlijke aanwezigheidspunten van de netwerken zich soms op verschillende locaties binnen hoofdzakelijk dezelfde landen bevinden. Unisource biedt een brede dekking in de eigen landen van haar aandeelhouders en AT& T heeft een uitgebreid netwerk in het Verenigd Koninkrijk. De dekking die door beide op andere grote markten (zoals Frankrijk, Duitsland of Italië) wordt geboden, is vergelijkbaar en beperkt tot enkele knooppunten in enkele grote steden.

(61) Met betrekking tot datadiensten zal Uniworld aanvankelijk de bestaande diensten van de moedermaatschappijen verkopen. In dit opzicht zullen de Uniworld-diensten althans in een eerste fase uit technisch oogpunt niet nieuw zijn, maar slechts een betere geografische dekking in Europa bieden.

b) IVPN/spraakdiensten

(62) Om de navolgende redenen moeten AT& T, Unisource en de aandeelhouders van Unisource ten minste als potentiële concurrenten bij de verrichting van deze diensten worden beschouwd.

Voorafgaand aan de onderhavige transactie hadden AT& T en Unisource afzonderlijke plannen om IVPN-diensten op de markt de brengen.

- Unisource was zelfs begonnen met de verkoop van een beperkt IVPN-aanbod op basis van technologie van PTT Telecom en op die van de netwerken en platforms van de afzonderlijke Unisource-aandeelhouders (het zogenoemde Fase-I-netwerk).

- AT& T bood haar cliënten in de Verenigde Staten sinds 1985 een VPN-dienst onder de merknaam SDN ("Software Defined Network") aan. Eén voorziening van de dienst (het "Global Software Defined Network" of "GSDN") biedt cliënten in de Verenigde Staten de mogelijkheid locaties buiten de Verenigde Staten aan hun SDN-netwerkomgeving toe te voegen. GSDN biedt voor gesprekken vanuit de Verenigde Staten dezelfde bronvoorzieningen als voor een gesprek binnen de Verenigde Staten. De voorzieningen bij verbindingen naar de Verenigde Staten zijn echter afhankelijk van die welke de betrokken buitenlandse (niet-Verenigde Staten) dienst biedt. GSDN wordt aangeboden op basis van bilaterale overeenkomsten tussen AT& T en buitenlandse telecommunicatie-exploitanten.

- Voorts hebben Unisource, in het kader van haar deelname aan de WorldPartners Company en WorldPartners Association, en AT& T UK rond eind 1995 in veertien Europese landen de WorldPartners VNS-dienst geïntroduceerd. Deze dienst wordt eerst aangeboden aan een beperkte groep cliënten. De IVPN-dienst van Uniworld (Uniworld VNS) en de WorldSource VNS-dienst zijn substitueerbaar voor i) elke potentiële Europese cliënt van de VNS-dienst van Uniworld, en ii) elke cliënt met intra-Europese behoeften (dat wil zeggen, met in ten minste twee Europese landen te verbinden locaties). Voorts zullen beide diensten via hetzelfde ruggengraatnetwerk worden aangeboden.

c) Berichtendiensten

(63) Zowel Unisource als AT& T zijn op de Europese markt voor berichtendiensten actief, waarvoor zij zichzelf een marktaandeel van 10 % in de gehele Gemeenschap toeschrijven (Unisource (29) 5 % met haar 400Net-platform en -diensten, en AT& T 5 % met het Easylink Messaging Network).

3. Toepasselijkheid van artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst op de contractuele bepalingen

(64) De overeenkomsten bevatten bepalingen die de mededinging tussen AT& T, Unisource en de aandeelhouders van Unisource verder beperken:

1. de commerciële relatie tussen Uniworld en haar moedermaatschappijen betreffende aankopen van of leveringen aan Unisource, overeenkomstig artikel 10 van de overeenkomst betreffende de gemeenschappelijke onderneming,

2. het non-concurrentiebeding op grond van artikel 12 van genoemde overeenkomst, en

3. de exclusievedistributieregelingen voor de landen van de Unisource-aandeelhouders, zoals vervat in de raamovereenkomsten inzake distributie.

(65) Van die bepalingen moeten de commerciële relatie tussen Uniworld en haar moedermaatschappijen betreffende aankopen van of leveringen aan Unisource, overeenkomstig artikel 10 van de overeenkomst betreffende de gemeenschappelijke onderneming, en het non-concurrentiebeding op grond van artikel 12 van die overeenkomst als nevenrestricties worden beschouwd. Deze restricties worden derhalve in het licht van artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst niet afzonderlijk van Uniworld beoordeeld.

- De commerciële relatie tussen Uniworld en haar moedermaatschappijen die in de overeenkomsten is vastgelegd, waarborgt dat Uniworld voor ten minste vijf jaar op de best mogelijke voorwaarden voortdurende toegang krijgt tot de diensten en infrastructuren van de moedermaatschappijen die zij nodig heeft. Deze toegang en voorwaarden zijn nodig voor een succesvol betreden van de markt door Uniworld.

- Het non-concurrentiebeding is een uiting van de hechte betrokkenheid van elk der moedermaatschappijen bij de gemeenschappelijke onderneming. Het is een blijk van de realiteit van de duurzame terugtrekking van de moedermaatschappijen wat althans die diensten betreft die in de relevante markt als exclusief zijn gedefinieerd.

(66) Anderzijds vallen de exclusievedistributieregelingen met betrekking tot de landen van de Unisource-aandeelhouders onder artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst, omdat zij tot doel of gevolg hebben dat elke nationale markt, waarop de respectieve Unisource-aandeelhouders in een machtspositie voor het aanbieden van de meeste telecommunicatienetwerken en -diensten verkeren, voor invoer van deze diensten uit andere EER-landen wordt afgeschermd. Dit kan ongunstige gevolgen hebben voor de mededingingsvoorwaarden binnen de EER. Anders dan de andere beperkende bepalingen kan de Commissie deze exclusievedistributieovereenkomsten niet als nevenrestricties bij de oprichting van de gemeenschappelijke onderneming beschouwen, omdat ook niet-exclusieve vormen van distributie mogelijk zijn die niet ten koste van de kwaliteit of de commercialisering van de diensten gaan.

4. Gevolgen voor de handel tussen lidstaten

(67) Gelet op de reikwijdte van de activiteiten heeft de oprichting van Uniworld naar de aard der zaak belangrijke gevolgen voor de handel tussen lidstaten, omdat Uniworld aan klanten die behoefte hebben aan pan-Europese diensten niet-concessiediensten tussen twee lidstaten en binnen elke lidstaat zal aanbieden.

Deze zienswijze strookt voorts met de in de telecommunicatierichtsnoeren van de Commissie (30) verwoorde zienswijze dat overeenkomsten betreffende niet-concessiediensten, uitrustingen en ruimte-infrastructuur potentieel de handel tussen lidstaten beïnvloeden.

Bovendien beschermt de bepaling betreffende exclusieve distributie voor de landen van de Unisource-aandeelhouders, die onder artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst valt, de moedermaatschappijen op hun respectieve thuismarkt en draagt daarmee bij tot de opsplitsing van de interne markt volgens nationale grenzen. Deze bepaling, die geen nevenrestrictie is, beïnvloedt derhalve de handel tussen lidstaten en tussen lidstaten en de EVA-staten ongunstig.

B. Artikel 85, lid 3, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 3, van de EER-Overeenkomst

1. Technische en economische vooruitgang

(68) Uniworld zal leiden tot een aanbod van diensten die ten opzichte van de bestaande diensten van de moedermaatschappijen een verbetering vormen. Hierdoor zal Uniworld voor grote cliënten een levensvatbaarder alternatief vormen dan Unisource en AT& T afzonderlijk.

(69) De bundeling van krachten van Unisource en AT& T in Uniworld maakt een goedkoper gebruik in een eerder stadium mogelijk van diensten die, omdat zij kwalitatief beter zijn, een bredere dekking bieden en naadloos worden verricht, geavanceerder zijn dan de beide moedermaatschappijen afzonderlijk kunnen bieden. Uniworld vergemakkelijkt de structuur die nodig is voor een eenvormig aanbod van de naadloze pan-Europese diensten die tot haar werkterrein behoren, omdat de elementen van deze diensten worden gedefinieerd en wordt gegarandeerd dat de kwaliteit van de dienst in de gehele structuur van hetzelfde hoge niveau is. Voorts organiseert Uniworld de distributie van IVPN-spraakdiensten en andere diensten ook voor cliënten die niet tot de EVUA ("European Virtual Private Network Users Association") behoren en verbetert zij de dekking die aan de vestigingen van Europese cliënten in de Verenigde Staten geboden wordt.

Nieuwe dienstverrichters, waaronder bestaande allianties als Unisource, zijn nog niet in staat om het dienstenpakket, het geografische bereik of de kwaliteit te bieden die multinationale ondernemingen nodig hebben om hun steeds complexere en steeds nauwer met elkaar gerelateerde zakelijke activiteiten te ontplooien. Eveneens volgens partijen zijn de bestaande internationale (pan-Europese) diensten voor zakelijke cliënten nog niet werkelijk naadloos. Het huidige aanbod van de dienstverrichters is nog steeds weinig betrouwbaar, in verband met de kosten en de moeilijkheden van het tot stand brengen van de noodzakelijke infrastructuur in het buitenland, en zijn de cliëntenbeheersystemen en de mondiale factureringplatforms nog rudimentair, hoewel deze van cruciaal belang zijn om aan de vereisten van grote ondernemingen te voldoen teneinde deze in staat te stellen hun steeds internationaler wordende bedrijfsactiviteiten te beheren.

(70) De verrichting van IVPN-diensten betekent een verbetering van de bestaande situatie. IVPN-diensten worden ontwikkeld op verzoek van de grootste cliënten, die ook over de grenzen heen over de voorzieningen wensen te beschikken die de nationale VPN-diensten van de telecommunicatie-exploitanten in het eigen land bieden. Tot dusver is het niet mogelijk gebleken via een enkele exploitant een multilaterale internationale VPN-oplossing te regelen. In dit verband is van de EVUA een verzoek om informatie uitgegaan aan potentiële aanbieders van deze diensten, omdat het niet mogelijk was IVPN-diensten in Europa te kopen. Het IVPN-aanbod was gebaseerd op bilaterale regelingen met andere telecommunicatie-exploitanten, hetgeen nadelige gevolgen had voor het naadloze karakter van deze diensten en voor de beschikbaarheid van voorzieningen in het buitenland.

Unisource en AT& T zijn voornemens een multilaterale IVPN-dienst op basis van het eigen netwerk aan te bieden. Deze dienst zal werkelijk naadloos zijn en op "one-stop-shopping"-basis worden verricht.

AT& T levert een zeer belangrijke bijdrage aan deze dienst en dit netwerk, omdat deze onderneming knowhow, intellectuele-eigendomsrechten en deskundigheid inbrengt, waaronder met name het eigen cliëntenbeheersysteem en mondiale factureringplatforms, die niet commercieel verkrijgbaar zijn en door AT& T aan geen enkele andere onderneming in licentie zijn gegeven, ook niet aan de overige leden van de WorldPartners Company en WorldPartners Association. De materiële en immateriële bijdragen van AT& T verminderen bijvoorbeeld de doorlooptijd van de Fase-II-dienst met bijna twaalf maanden.

(71) Met betrekking tot datanetwerken en -diensten zal Uniworld eerst de netwerken integreren en rationaliseren en de verschillende platforms voor de verschillende diensten homogeniseren en deze vervolgens verbeteren door nieuwe transmissietechnieken in te voeren.

Voorts zal de overdracht van internationale activa op datagebied aan Uniworld leiden tot een verbetering van de geografische dekking van de aanwezigheidspunten van de afzonderlijke netwerken leiden: voor AT& T in de eigen landen van de Unisource-aandeelhouders en voor Unisource in het Verenigd Koninkrijk. Op korte tot middellange termijn zullen meer aanwezigheidspunten worden geïnstalleerd om de dekking in cruciale markten als Italië of Duitsland te verbeteren, waar de gecombineerde dekking zeer gering is. De combinatie zal kostenbesparingen opleveren, omdat hoe meer aanwezigheidspunten er zijn, des te groter de mogelijkheden zijn om de kosten van toegang tot derde landen te verminderen. De kosten van toegang maken nog immer het grootste deel uit van de directe kosten van alternatieve verrichters van telecommunicatiediensten.

(72) Op het gebied van diensten (31) zullen nieuwe datadiensten worden ontwikkeld, die in hoge mate op de technologie en knowhow van AT& T zijn gebaseerd. Ook zullen er andere categorieën nieuwe diensten - met name geïntegreerde (spraak- en data-)diensten - worden geïntroduceerd om aan de wensen van grote cliënten (of verenigingen daarvan als de EVUA) tegemoet te komen. Deze diensten kunnen momenteel nog niet bij een enkele aanbieder worden verkregen, zoals blijkt uit de offerteaanvraag die de EVUA voornemens is te doen.

(73) Met betrekking tot berichtendiensten biedt het huidige platform van Unisource (400Net) een ruime dekking in Europa, maar beschikt over weinig locaties daarbuiten. Voorts biedt het niet een aantal voorzieningen die klanten wensen, zoals een goedkope en gemakkelijke verbinding met andere LAN-platforms, elektronische gegevensuitwisseling (EDI), lage kosten van tekst naar fax, tekst naar telex enz. Volgens partijen zou het verbeteren van de dekking en de ontwikkeling van deze voorzieningen duur en tijdrovend zijn. Volgens de huidige plannen zal Uniworld het berichtenplatform Easylink van AT& T gaan gebruiken, omdat dit platform genoemde voorzieningen op mondiaal niveau biedt. AT& T zal hiertoe de relevante platformactiva in Europa overdragen. Over het lot van 400Net is niets vermeld, maar gelet op het voorgaande zal dit waarschijnlijk worden opgeheven.

(74) Concluderend zal door de bundeling van krachten van Unisource en AT& T in Uniworld op de Europese telecommunicatiemarkt een levensvatbare concurrent kunnen ontstaan, die de noodzakelijke geloofwaardigheid geniet om zeer belangrijke concurrenten als Concert of Atlas/Global One te beconcurreren.

(75) De exclusievedistributieregelingen zullen tot een verbetering van de distributie leiden, omdat de distributeurs hierdoor hun marketinginspanningen op hun respectieve grondgebieden zullen concentreren. In elk geval staat de exclusiviteit niet in de weg aan passieve verkoop - cliënten zullen altijd in staat zijn te kiezen wie zij als hoofddistributeur wensen - en blijft deze beperkt tot de exclusieve diensten van Uniworld. De benoeming van AT& T tot distributeur voor de Verenigde Staten van de Uniworld-diensten zal bijdragen tot de verbetering van de dekking en de diensten van Uniworld voor de vestigingen van Europese cliënten in de Verenigde Staten.

2. Voordelen voor de eindgebruiker

(76) Uniworld betekent dat de eindgebruikers - in de eerste plaats grote gebruikers van telecommunicatiediensten - spoediger de mogelijkheid krijgen te profiteren van een verbeterd pakket nieuwe geavanceerde diensten dan de moedermaatschappijen elk afzonderlijk zouden kunnen bieden. Opmerking verdient in dit verband dat enkele van deze diensten, zoals de geïntegreerde diensten die de EVUA zal verlangen, in Europa nog niet verkrijgbaar zijn.

Daarnaast zullen zakelijke cliënten door de beschikbaarheid van het verbeterde dienstenpakket effectiever op Europees en op mondiaal niveau kunnen opereren en beter kunnen concurreren met hun concurrenten in de EER en elders ter wereld.

Ten slotte zal voor cliënten de vestiging van Uniworld als levensvatbaar alternatief de keuze aan levensvatbare dienstverrichters vergroten.

(77) Het exclusievedistributiemechanisme garandeert, zoals in het voorgaande is uiteengezet, dat er voor elk contract één contactpersoon is voor ongeacht welke moeilijkheden bij de verrichting van de diensten, waar deze zich ook binnen het gebied voordoen.

3. Onmisbaarheid

(78) Uniworld is onmisbaar om bovengenoemde voordelen te verwezenlijken.

- AT& T's pakket van niet-concessiediensten voor bedrijfstelecommunicatie in Europa was onvolledig, omdat AT& T geen IVPN-spraakdienst via een geschikt netwerk bood. AT& T schatte in 1993 de kosten van een eenzijdige toetreding tot de IVPN-markt in Europa op 1 miljard US-dollar in tien jaar. De huidige GSDN-dienst van AT& T in de Verenigde Staten stelt de onderneming niet in staat in Europa een consistent dienstenniveau te bieden, noch om de onvolkomenheden van lokale infrastructuur op te lossen of naadloze of uniforme voorzieningen/functionaliteit in het gehele geografische gebied te garanderen.

- De huidige Fase-I-dienst van Unisource was een tussenoplossing die de vastgestelde reeks gemeenschappelijke minimumkarakteristieken van WorldSource niet haalde. De Fase-II-dienst, zoals in het voorgaande beschreven, was slechts mogelijk door de aanzienlijke bijdragen van AT& T, met name haar eigen cliëntenbeheersysteem en mondiale factureringplatform. AT& T's bijdrage heeft ook ertoe geleid dat de Fase-II-dienst twaalf maanden eerder dan gepland operationeel werd.

(79) In dit specifieke geval zijn minder beperkende oplossingen zoals de team-overeenkomsten die oorspronkelijk door de moedermaatschappijen waren gesloten, ontoereikend om de voordelen te verwezenlijken, omdat deze overeenkomsten geen stabiel raamwerk bieden waarin de relatie kan ontwikkelen.

(80) Overigens, de deelname van Unisource in Worldpartners als alternatief voor de oprichting van Uniworld is niet genoeg, omdat Worldpartners geen diensten verleent, maar de globale verbindingen tussen haar leden vergemakkelijkt. Zij brengt slechts gemeenschappelijke voorzieningen wat specifieke diensten betreft tot stand. Nogmaals, het biedt geen stabiel raamwerk dat toelaat dat de relatie zich ontwikkelt.

Voorts biedt Uniworld een completer dienstenpakket aan dan WorldPartners, waarvan de diensten zich tot IVPN, "frame relay" en particuliere lijnen beperken.

(81) Wat exclusieve distributie betreft, behouden investeerders zich in allianties als deze zeer dikwijls als tegenprestatie voor de verrichte investering het recht van distributie op de eigen markt voor. In de onderhavige zaak worden de aan de distributeurs toebedeelde gebieden niet volledig afgesloten, omdat de cliënt bij de keuze van de distributeur het laatste woord heeft en bij de meeste contracten met cliënten hoe dan ook meer dan één distributeur is betrokken (als hoofd- of als ondersteunende distributeur). Deze distributierechten kunnen onmisbaar worden geacht om de hechte betrokkenheid van de distributeurs bij Uniworld te waarborgen.

Bovendien heeft de Commissie ten aanzien van andere, vergelijkbare allianties erkend dat exclusieve distributie beter de intellectuele-eigendomsrechten van de moedermaatschappijen beschermt dan andere regelingen (32).

4. Geen uitschakeling van de mededinging

(82) De Commissie heeft onderzocht of op het grensoverschrijdend regionaal en op het binnenlands niveau van de in het voorgaande omschreven relevante markten aan deze voorwaarde wordt voldaan.

a) Pan-Europese markt

(83) Uniworld ondervindt aanzienlijke concurrentie op de grensoverschrijdende regionale markt voor niet-concessiediensten voor bedrijfstelecommunicatie. Vrijwel alle allianties in de telecommunicatiesector trachten deze markten te betreden.

Voorts bestaat de aanvankelijke doelgroep per definitie uit grote cliënten met een sterke onderhandelingspositie. Het lijkt uiterst belangrijk om enkele zeer belangrijke klanten in dit segment te werven als bron van inkomsten, maar bovenal betekent dit een sprong voorwaarts voor de staat van dienst en de geloofwaardigheid van de alliantie.

Deze klanten zijn goed op de hoogte en kunnen druk op allianties uitoefenen om beter in hun behoeften te voorzien (en de prijzen te verlagen). De EVUA is een duidelijk voorbeeld van deze tendens onder grote klanten. De totale uitgaven van de EVUA-leden voor hun behoeften aan spraaktelecommunicatie bedraagt 2 miljard US-dollar per jaar.

b) Nationale markten van de Unisource-aandeelhouders

(84) De bezwaren van de Commissie ten aanzien van de positie van de Unisource-aandeelhouders op hun respectieve nationale markten zijn ondervangen door de opgelegde voorwaarden en verplichtingen en de wijzigingen van de regelgeving, die in de Unisource-beschikking (33) zijn uiteengezet. In de onderhavige beschikking heeft de Commissie aan partijen evenwel voorwaarden en verplichtingen opgelegd betreffende het voorkomen van discriminatie, misbruik van vertrouwelijke informatie, kruissubsidiëring en bundeling, voornamelijk om de reikwijdte van vergelijkbare voorwaarden en verplichtingen die aan de moedermaatschappijen van Unisource zijn opgelegd, tot de activiteiten van Uniworld uit de breiden.

(85) Met betrekking tot exclusieve distributie heeft de Commissie geconcludeerd dat passieve verkoop de cliënten met een sterke onderhandelingspositie gelegenheid biedt gebruik te maken van de concurrentiemarge tussen de Uniworld-moedermaatschappij die als exclusieve distributeur op haar grondgebied optreedt en de andere moedermaatschappij die dezelfde Uniworld-dienst wellicht tegen een lagere prijs aanbiedt. Belangrijker is dat de beperkende gevolgen van de exclusievedistributieovereenkomsten in toenemende mate zullen worden gecompenseerd door de beschikbaarheid van alternatieve infrastructuur en de niet-discriminerende voorwaarden voor interconnectie met het nationale PSTN, waardoor voor Uniworld en voor de moedermaatschappijen als distributeur van Uniworld-diensten concurrentie zal ontstaan.

5. Conclusie

(86) De Commissie is tot de slotsom gekomen dat ten aanzien van de oprichting van Uniworld en de in het voorgaande besproken afzonderlijke beperkingen aan alle voorwaarden voor een ontheffing op grond van artikel 85, lid 3, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 3, van de EER-Overeenkomst wordt voldaan.

C. Duur van de uitzondering, voorwaarden en verplichtingen

(87) Overeenkomstig artikel 8 van Verordening nr. 17 en van Protocol nr. 21 bij de EER-Overeenkomst wordt een beschikking op grond van artikel 85, lid 3, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 3, van de EER-Overeenkomst voor een bepaalde termijn gegeven en kunnen hieraan voorwaarden en verplichtingen worden verbonden. Op grond van artikel 6 van Verordening nr. 17 kan de datum waarop de beschikking in werking treedt, niet vroeger zijn dan die van de aanmelding. In dit opzicht gaat de geldigheidsduur van de beschikking in de onderhavige zaak ten aanzien van de in het voorgaande beschreven oprichting van Uniworld en de daarmee verbonden overeenkomsten, voorzover hierbij ontheffing wordt verleend, in op de begindatum van de geldigheid van de Unisource-beschikking en eindigt tegelijk met de geldigheid van die beschikking. Bij deze conclusie heeft de Commissie rekening gehouden met het verband tussen de beide zaken, en met name met het feit dat Unisource een van de moedermaatschappijen van Uniworld is.

(88) Aan deze beschikking zijn de in de overwegingen 45 tot en met 49 beschreven voorwaarden verbonden. Voorts zijn aan deze beschikking een aantal verplichtingen verbonden. Deze voorwaarden en verplichtingen zijn onmisbaar om te voorkomen dat de mededinging op de relevante markten in de EER wordt uitgeschakeld. Op verzoek van partijen zal de Commissie indien de omstandigheden zich vóór het verstrijken van de ontheffingsduur ingrijpend wijzigen, opnieuw onderzoeken of enige aan deze beschikking verbonden specifieke voorwaarde of verplichting noodzakelijk is.

(89) De in het onderstaande beschreven verplichtingen zijn, voorzover zij verband houden met bestaande verplichtingen krachtens het nationale of het Gemeenschapsrecht, bedoeld om te waarborgen dat partijen zich stellig verbinden tot naleving van de toepasselijke regelgeving. Deze verplichtingen blijven voor de duur van de ontheffing van kracht. Overeenkomstig artikel 8, lid 3, onder b), van Verordening nr. 17 kan de Commissie deze beschikking intrekken wanneer partijen welke van deze verplichtingen dan ook niet nakomen.

1. Accountantscontroles

De boekhouding van alle op grond van de onderhavige transactie opgerichte bedrijven wordt jaarlijks aan een accountantscontrole onderworpen. Deze controle dient in boekhoudkundig opzicht te bevestigen dat:

a) de transacties tussen deze bedrijven enerzijds en de aandeelhouders van Unisource anderzijds op voorwaarden zijn gesloten die tussen onafhankelijke ondernemingen gebruikelijk zijn;

b) de berekeningen accuraat zijn.

De eerste controleverslagen, die betrekking hebben op het kalenderjaar, dienen binnen zes maanden na afloop van 1997 aan de Commissie te worden voorgelegd.

2. Verplichtingen inzake boeken en bescheiden

Elke aandeelhouder van Unisource en elk krachtens de Uniworld-overeenkomsten opgericht bedrijf houdt alle boeken en bescheiden, die dienstig zijn om aan te tonen dat de eerder genoemde voorwaarden zijn nageleefd, voor de Commissie ter inzage beschikbaar.

3. Inzage van boeken en bescheiden

Om de Commissie in staat te stellen de naleving van de genoemde voorwaarden door de aandeelhouders van Unisource en door Unisource zelf te waarborgen en te beoordelen, verschaft elke aandeelhouder en elk krachtens de Uniworld-overeenkomst opgericht bedrijf op een redelijke termijn, gedurende de kantooruren, en zonder dat de Commissie een beroep behoeft te doen op haar verificatiebevoegdheid ingevolge Verordening nr. 17 de Commissie toegang tot zijn bedrijfspanden en -terreinen voor inspectie van de boeken en bescheiden die onder de eerdergenoemde verplichtingen vallen, alsmede om mondelinge uitleg met betrekking tot deze documenten te verkrijgen.

4. Verplichtingen inzake verslaglegging

Elke aandeelhouder van Unisource en elk krachtens de Uniworld-overeenkomsten opgericht bedrijf verstrekt de Commissie met het oog op de beoordeling of zij aan de eerdergenoemde verplichtingen hebben voldaan:

a) alle voor deze beoordeling benodigde boeken en bescheiden die in het bezit zijn of onder de zeggenschap vallen van de aandeelhouders of van de krachtens de Uniworld-overeenkomsten opgerichte bedrijven, zulks halfjaarlijks en met ingang van één jaar na de datum van de ontheffing uit hoofde van artikel 1, en

b) aanvullende schriftelijke of mondelinge uitleg.

(90) Deze beschikking laat de toepassing van artikel 86 van het EG-Verdrag en van artikel 54 van de EER-Overeenkomst onverlet,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

Overeenkomstig artikel 85, lid 3, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 3, van de EER-Overeenkomst worden artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst hierbij voor de geldigheidsduur van de Unisource-beschikking, buiten toepassing verklaard voor:

1. de gemeenschappelijke onderneming Uniworld, zoals aangemeld bij de Commissie, met inbegrip van de bijkomende verplichtingen inzake i) de relatie tussen Uniworld en haar moedermaatschappijen met betrekking tot aankopen van of leveringen aan Uniworld, en ii) ten aanzien van het non-concurrentiebeding op grond van artikel 12 van de overeenkomst betreffende de gemeenschappelijke onderneming;

2. de exclusievedistributieregelingen voor de landen van de aandeelhouders van Unisource.

Artikel 2

Aan de in artikel 1 vervatte ontheffing van de toepassing van artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag en van artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst worden de volgende voorwaarden verbonden:

1. Non-discriminatie

a) Alle aandeelhouders van Unisource en Unisource zelf verbinden zich ertoe dat zij, noch hun dochterondernemingen voor interconnectie met de PSTN-, ISDN- en PSDN-netwerken en huurlijnen in de landen van de Unisource-aandeelhouders, aan Uniworld voorwaarden zullen aanbieden die ten gunste van Uniworld discrimineren.

b) Alle aandeelhouders van Unisource verbinden zich ertoe alle transacties betreffende bilateraal correspondentverkeer met i) AT& T, en ii) enige andere aandeelhouder, op voorwaarden te sluiten die vergelijkbaar zijn met die welke aan derden worden geboden, ten aanzien van concessiefaciliteiten en -diensten en van faciliteiten en diensten waarvoor zij na de volledige en daadwerkelijke liberalisering van telecommunicatie-infrastructuur en -diensten in elk van hun respectieve landen een machtspositie behouden.

2. Verbod op misbruik van vertrouwelijke informatie

Unisource en al haar aandeelhouders verbinden zich ertoe vertrouwelijke informatie die van derden is verkregen, niet ten gunste van Uniworld te misbruiken en garanderen en bevorderen in verband met Uniworld de nakoming van de in het raam van de Unisource-beschikking aangegane verbintenissen inzake de voorkoming van misbruik van vertrouwelijke informatie.

3. Voorkoming van kruissubsidiëring

Elke aandeelhouder van Unisource verbindt zich ertoe bedrijven die ingevolge de Uniworld-overeenkomsten worden opgericht, niet met behulp van inkomsten uit activiteiten die zij in op grond van uitsluitende rechten exploiteren of met betrekking waartoe zij in een machtspositie verkeren, te subsidiëren.

4. Voorkoming van bundeling

Elke aandeelhouder van Unisource verbindt zich ertoe de verkoop van Uniworld- en eigen diensten niet te bundelen. Zolang elke aandeelhouder ten aanzien van het aanbieden van telecommunicatiediensten en/of -infrastructuren in een machtspositie verkeert, stelt hij slechts gecombineerde offertes van Uniworld- en eigen diensten op op een zodanige wijze dat de afnemer uit de contracten de in rekening gebrachte prijs en de overige voorwaarden voor deze diensten kan opmaken, en draagt ervoor zorg dat elk van deze onderdelen op gelijkwaardige voorwaarden afzonderlijk beschikbaar is.

Inbreuken op de in de punten 1 tot en met 4 vervatte vereisten worden niet als een schending van de in dit artikel vervatte voorwaarden beschouwd, tenzij die inbreuken ingrijpende gevolgen voor de markt hebben.

Artikel 3

Aan deze beschikking zijn de volgende verplichtingen verbonden:

1. Accountantscontroles

De boekhouding van alle op grond van de Uniworld-transactie opgerichte bedrijven wordt jaarlijks aan een accountantscontrole onderworpen. Deze controle dient in boekhoudkundig opzicht te bevestigen dat:

a) de transacties tussen deze bedrijven enerzijds en de aandeelhouders van Unisource anderzijds op voorwaarden zijn gesloten die tussen onafhankelijke ondernemingen gebruikelijk zijn;

b) de berekende cijfers accuraat zijn.

De eerste controleverslagen, die betrekking hebben op het kalenderjaar 1997, dienen binnen zes maanden na afloop van 1997 aan de Commissie te worden voorgelegd.

2. Verplichtingen inzake boeken en bescheiden

Elke aandeelhouder van Unisource en elk krachtens de Uniworld-overeenkomsten opgericht bedrijf houdt alle boeken en bescheiden, waaruit blijkt dat de voorwaarden van artikel 2 zijn nageleefd, voor de Commissie ter inzage beschikbaar.

3. Inzage van boeken en bescheiden

Om de Commissie in staat te stellen de naleving van de voorwaarden van artikel 2 door de aandeelhouders van Unisource en door Unisource zelf te waarborgen en te beoordelen, verschaft elke aandeelhouder en elk krachtens de Uniworld-overeenkomst opgericht bedrijf op een redelijke termijn, gedurende de kantooruren, en zonder dat de Commissie een beroep behoeft te doen op haar verificatiebevoegdheid ingevolge Verordening nr. 17, de Commissie toegang tot zijn bedrijfspanden en -terreinen voor inspectie van de boeken en bescheiden die onder de bovengenoemde verplichtingen vallen, alsmede om mondelinge uitleg over deze boeken en bescheiden te verkrijgen.

4. Verplichtingen inzake verslaglegging

Elke aandeelhouder van Unisource en elk krachtens de Uniworld-overeenkomsten opgericht bedrijf verstrekt de Commissie met het oog op de beoordeling of zij aan de in de punten 1, 2 en 3 genoemde verplichtingen hebben voldaan:

a) alle voor deze beoordeling benodigde boeken en bescheiden die in het bezit zijn of onder de zeggenschap vallen van de aandeelhouders of van de krachtens de Uniworld-overeenkomsten opgerichte bedrijven, zulks halfjaarlijks en met ingang van één jaar na de datum van de ontheffing uit hoofde van artikel 1, en

b) aanvullende schriftelijke of mondelinge uitleg.

Artikel 4

Deze beschikking is gericht tot:

Unisource NV

Transpolis

Polarisavenue 97

Postbus 2042

NL-2132 JH Hoofddorp

AT& T NV

Waversesteenweg 1945

B-1160 Brussel.

Gedaan te Brussel, 29 oktober 1997.

Voor de Commissie

Karel VAN MIERT

Lid van de Commissie

(1) PB 13 van 21. 2. 1962, blz. 204/62.

(2) PB C 44 van 12. 2. 1997, blz. 4.

(3) Unisource Pan-European Services en AT& T Pan-European Services zijn speciaal als dochterondernemingen opgericht om namens de moedermaatschappijen het belang in Uniworld VOF te houden.

(4) Zie bladzijde 1 van dit Publicatieblad.

(5) Bij beschikking van 23. 10. 1995 heeft de FCC AT& T heromschreven als niet-dominant telecommunicatiebedrijf voor, binnen de Verenigde Staten, interstatelijke telecommunicatiediensten tussen verschillende centrales.

(6a) "[. . .]": zakengeheimen.

(7) WorldPartners is een samenwerkingsverband met beperkte aansprakelijkheid dat door AT& T wordt gepromoot, voornamelijk om normen vast te stellen voor bepaalde telecommunicatiediensten die door de leden van het samenwerkingsverband zijn vastgesteld en door deze worden nageleefd. Die normen vormen een mogelijkheid om de aansluitingen voor die diensten tot buiten de grenzen van de leden van het samenwerkingsverband uit te breiden. De leden van WorldPartners Company hebben in het samenwerkingsverband geïnvesteerd en nemen onder meer deel aan de vaststelling van de normen. De leden van WorldPartners Association zijn distributeurs van de diensten in bepaalde gebieden. De overeenkomsten betreffende de toetreding van Unisource en AT& T UK tot WorldPartners zijn afzonderlijk bij de Commissie aangemeld (zaak IV/35.490 - WorldPartners).

(8) Het WorldPartners-pakket van Worldsource-diensten is beperkt tot "virtual network" (VNS)-diensten, "frame relay" en particuliere lijnen. Voor elk ervan worden gemeenschappelijke minimumkarakteristieken vastgesteld. Deze karakteristieken worden door elk lid of partner van WorldPartners geboden. Diensten die aan de gemeenschappelijke karakteristieken beantwoorden, mogen het Worldsource-merk dragen.

(9) "Naadloos" betekent dat, vanuit het gezichtspunt van de gebruiker, de dienst samenhangend en homogeen is. De cliënt ziet derhalve niet de onderliggende complexiteit van het aanbieden van de dienst.

(10) "Multilateraal" omvat zowel verbindingen tussen twee derde landen als verbindingen tussen het eigen land en het buitenland "Bilaterale" diensten kunnen geen verbindingen tussen twee derde landen omvatten. Voorts worden de voorzieningen voor verbindingen van een derde land naar het grondgebied van de dienstverrichter bij een IVPN ("international virtual private network")-dienst, die wordt aangeboden op basis van bilaterale overeenkomsten met buitenlandse telecommunicatie-exploitanten, bepaald door de voorzieningen die in dat derde land beschikbaar zijn. Het is daarom mogelijk dat niet alle voorzieningen die op het grondgebied van de dienstverrichter worden geboden, voor het verkeer met derde landen beschikbaar zijn.

(11) Nederland, Zweden en Zwitserland.

(12) In dit opzicht zal, volgens partijen, een cliënt die internationale en nationale diensten van een Uniworld-distributeur afneemt, duidelijk vaststellen dat hij twee verschillende soorten diensten ontvangst.

(13) Onder "te prefereren" wordt verstaan dat Uniworld met andere leveranciers contracten kan sluiten, als de gevraagde diensten buiten het werkterrein van UCS liggen of als UCS met de voorwaarden van andere leveranciers niet wil of kan concurreren.

(14) Voorbeelden van exclusieve diensten zijn: virtual network-diensten zoals VNS/IVPN/spraakdiensten voor gesloten gebruikersgroepen-, X.25-dragerdiensten, "frame relay"-diensten, diensten met variabele bandbreedte en X.400-dragerdiensten. Voorbeelden van niet-exclusieve diensten zijn: diensten van oproepcentra, diensten voor LAN-interconnectie, berichtendiensten, VSAT-satellietdiensten, "outsourcing" in verband met netwerken, beheer van netwerkfaciliteiten, levering van particuliere netwerken, diensten voor toegang tot Internet en VPN-datadiensten.

(15) Op grond van artikel 16.3.1 mag geen van de moederondernemingen van Uniworld de overeenkomst vóór 1 januari 2000 opzeggen. Opzeggingen vóór die datum, met name ernstige inbreuken op de overeenkomst, niet-toegestane overdracht van aandelen of het zich terugtrekken, het faillissement of het staken van betalingen door een partij, worden als niet-toegestane uittreding aangemerkt.

(16) Dezelfde regel zal worden toegepast met betrekking tot de toewijzing van bestaande klantencontracten.

(17) Deze marktomschrijving komt overeen met die welke werd gebruikt in zaak BT-MCI (Beschikking 94/579/EG van de Commissie, PB L 223 van 27. 8. 1994, blz. 36, overweging 5) en in de Atlas- en Global One-zaken (Beschikkingen 96/546/EG en 96/547/EG van de Commissie, PB L 239 van 19. 9. 1996, blz. 23, respectievelijk blz. 57, overwegingen 4 t/m 15, respectievelijk 5 t/m 16).

(18) In wezen is deze dienst dezelfde als de Fase-II-dienst die Unisource en AT& T in het kader van de EVUA ("European Virtual Private Network Users Association") gezamenlijk ontwikkeld hebben.

(19) Voorts biedt Uniworld VNS (in vergelijking met de minimale gemeenschappelijke reeks voorzieningen) meer mogelijkheden, doch heeft het een geringer geografisch bereik (beperkt tot Europa) dan de Worldsource VNS-dienst waarmee Unisource en AT& T UK op het vasteland van Europa, respectievelijk in het Verenigd Koninkrijk gaan aanvangen.

(20) Zie voetnoot 9 voor een definitie van dit begrip.

(21) "Virtual Private Networks" (VPN) werden ontwikkeld zodat de telecommunicatie-exploitanten de zakelijke gebruiker de functionaliteit van een fysiek privé-net zouden kunnen aanbieden zonder in huurlijnen te moeten investeren. Een deel van een publiek net wordt voor de klant gereserveerd die het gebruikt alsof het een afzonderlijk net betreft.

(22) Lokaal netwerk (LAN - "Local area network").

(23) De EVUA heeft in 1996 voor geïntegreerde spraak- en datadiensten een nieuwe aanbesteding uitgeschreven.

(24) Toepassingen zijn onder meer reserveringscentra, ondersteuningscentra voor dienstverlening aan afnemers en garantie-ondersteuningscentra. Voor deze diensten zijn in geheel Europa gratis telefoonnummers (0800) nodig.

(25) Deze afbakening strookt met de grensoverschrijdende regionale markt zoals omschreven in Beschikking 96/546/EG (Atlas) (overweging 12) (zie voetnoot 16) en de Unisource-beschikking (overweging 30).

(26) PB C 44 van 12. 2. 1997, blz. 4.

(27) Voorbeelden van exclusieve diensten zijn: virtual network-diensten zoals VNS/IVPN/spraakdiensten voor gesloten gebruikersgroepen-, X.25-dragerdiensten, "frame relay"-diensten, diensten met variabele bandbreedte en X.400-dragerdiensten. Voorbeelden van niet-exclusieve diensten zijn: diensten van oproepcentra, diensten voor LAN-interconnectie, berichtendiensten, VSAT-satellietdiensten, "outsourcing" in verband met netwerken, beheer van netwerkfaciliteiten, levering van particuliere netwerken, diensten voor toegang tot Internet en VPN-datadiensten.

(28) In beide gevallen via hun aandeelhouders.

(29) Unisource heeft een marktaandeel van 45 % in Nederland, van 25 % in Zweden, van 20 % in Zwitserland en van minder dan 5 % in Denemarken, Portugal en Finland. Het marktaandeel in de overige landen van de EER is minder dan 1 %. AT& T heeft een marktaandeel van 10 % in het Verenigd Koninkrijk en van minder dan 1 % in de rest van de EER.

(30) Zie punt 39 van de richtsnoeren.

(31) Onafhankelijke bronnen duiden erop dat het creatief combineren van basisdiensten (die iedereen kan aanbieden) tot nieuwe "value added"-diensten een belangrijk concurrentievoordeel kan opleveren.

(32) Zie Beschikking 96/546/EG (Atlas), overweging 58.

(33) Zie overwegingen 39 tot en met 71.