GEMEENSCHAPPELIJK OPTREDEN 2004/495/GBVB VAN DE RAAD

van 17 mei 2004

ter ondersteuning van het nucleair veiligheidsfonds van de IAEA en ter uitvoering van maatregelen van de strategie van de EU tegen de verspreiding van massavernietigingswapens

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag betreffende de Europese Unie, en met name op artikel 14,

Overwegende hetgeen volgt:

Op 12 december 2003 heeft de Europese Raad de strategie van de EU ter bestrijding van de verspreiding van massavernietigingswapens aangenomen, met in hoofdstuk III een lijst van maatregelen die zowel in de EU als in derde landen moeten worden getroffen.

De Unie geeft momenteel actief uitvoering aan deze strategie en aan de in hoofdstuk III ervan genoemde maatregelen, met name via de financiering van specifieke projecten die uitgevoerd worden door multilaterale instellingen zoals de IAEA.

Wat de Europese Unie betreft, heeft de Raad op 22 december 2003 Richtlijn 2003/122/EURATOM (1) inzake de controle op hoogactieve ingekapselde radioactieve bronnen en weesbronnen in de Europese Unie aangenomen; het aanscherpen van de controle op hoogactieve radioactieve bronnen in alle derde landen overeenkomstig de verklaring en het actieplan van de G8 betreffende de beveiliging van radioactieve bronnen blijft dus een belangrijke nog na te streven doelstelling.

De in de overwegingen 3 en 4 genoemde doelstellingen zijn dezelfde als die welke de IAEA nastreeft. Dat gebeurt in het kader van de herziene gedragscode voor de veiligheid en zekerheid van radioactieve bronnen die in september 2003 door de Raad van Bestuur van de IAEA werd aangenomen en de uitvoering van zijn nucleair veiligheidsplan, dat uit vrijwillige bijdragen aan zijn nucleair veiligheidsfonds wordt gefinancierd. De IAEA richt zich ook op de versterking van het Verdrag inzake de fysische bescherming van nucleair materiaal.

HEEFT HET VOLGENDE GEMEENSCHAPPELIJK OPTREDEN VASTGESTELD:

Artikel 1

1. Om onverwijld praktische uitvoering te geven aan sommige elementen van de EU-strategie ter bestrijding van de verspreiding van massavernietigingswapens zal de EU steun verlenen aan de activiteiten van de IAEA in het kader van het nucleair veiligheidsplan, dat ten doel heeft:

2. IAEA-projecten sluiten aan bij de maatregelen van de EU-strategie wanneer zij gericht zijn op de verbetering van:

Deze projecten worden uitgevoerd in landen die bijstand op het gebied van nucleaire veiligheid behoeven.

In de bijlage staat een nadere omschrijving van bovenbedoelde projecten.

Artikel 2

1. Het financieel referentiebedrag voor de uitvoering van de drie in artikel 1, lid 2, bedoelde projecten bedraagt 3 329 000 euro.

2. Voor het beheer van de in lid 1 genoemde uitgaven uit de begroting van de EU gelden de procedures en voorschriften van de Gemeenschap die van toepassing zijn op begrotingsaangelegenheden, met dien verstande dat een eventuele voorfinanciering niet het eigendom van de Europese Gemeenschap blijft.

3. Voor de uitvoering van de in artikel 1 bedoelde projecten sluit de Commissie een financieringsovereenkomst met de IAEA over het gebruik van de EU-bijdrage, die als schenking wordt verstrekt. Die financieringsovereenkomst bepaalt dat de IAEA er zorg voor draagt dat de EU-bijdrage zichtbaar is in een mate die overeenstemt met haar omvang.

4. De Commissie brengt, samen met het voorzitterschap, bij de Raad verslag uit over de uitvoering van de EU-bijdrage.

Artikel 3

Het voorzitterschap is, in volledige samenwerking met de Commissie, verantwoordelijk voor de uitvoering van dit gemeenschappelijk optreden. De Commissie ziet toe op de supervisie van de juiste uitvoering van de in artikel 2 bedoelde bijdrage.

Artikel 4

Dit gemeenschappelijk optreden wordt van kracht op de dag waarop het wordt aangenomen.

Het verstrijkt 15 maanden na de aanneming ervan.

Artikel 5

Dit gemeenschappelijk optreden wordt in het Publicatieblad van de Europese Unie bekendgemaakt.

(1) PB L 346 van 31.12.2003, blz. 57.

BIJLAGE

EU-steun ter ondersteuning van het nucleair veiligheidsfonds van de IAEA en ter uitvoering van maatregelen van de strategie van de EU tegen de verspreiding van massavernietigingswapens

1. Omschrijving

De Raad van Beheer van de Internationale Organisatie voor Atoomenergie (IAEA) heeft in maart 2002 een activiteitenplan tot bescherming tegen nucleair terrorisme goedgekeurd. Het plan voorziet in een alomvattende benadering van nucleaire veiligheid, vanuit het inzicht dat kernmateriaal en andere radioactieve stoffen moeten worden beschermd „van de wieg tot het graf”. De bescherming en beveiliging van het materiaal tijdens gebruik, opslag en vervoer is van cruciaal belang voor het verbeteren van de beveiliging en het bestendigen van de resultaten daarvan op de lange termijn. Ingeval beveiliging evenwel faalt, of materiaal nog niet is beveiligd op de plaats waar het zich bevindt, moeten er maatregelen worden getroffen ter ontdekking van diefstal of pogingen om het materiaal te smokkelen.

In alle lidstaten van de organisatie alsook in staten die nog geen lid van de IAEA zijn is er grote vraag naar steun voor deze inspanningen. De projecten zijn evenwel in eerste instantie toegespitst op landen in Zuidoost-Europa: Bulgarije, Turkije, Albanië, Bosnië en Herzegovina, Kroatië, Servië en Montenegro, de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië, Moldovië en Roemenië, en in landen in de Centraal-Aziatische regio: Kazachstan, Kirgizstan, Oezbekistan, Tadzjikistan en Turkmenistan. Er zijn ook activiteiten gepland in Armenië, Azerbeidzjan en Georgië.

In eerste instantie zal een internationale adviesverlenende evaluatiemissie inzake nucleaire veiligheid — International Nuclear Security Mission — worden uitgezonden om de prioriteiten te bepalen. Te dien einde zal een groep van erkende experts de huidige stand van de in de bovengenoemde landen reeds bestaande nucleaire beveiligingsmaatregelen beoordelen en aanbevelingen tot verbetering doen. De aanbevelingen zullen een basis bieden voor het bepalen van de latere bijstand en betrekking hebben op zowel de huidige toestand als de vereiste verbeteringen ter zake van voorkoming of ontdekking alsmede bestrijding van kwaadwillige handelingen in verband met kernmateriaal en andere radioactieve stoffen — met inbegrip van stoffen voor niet-nucleair gebruik — en kerninstallaties.

Op grond van deze evaluatiemissie zullen prioriteiten worden bepaald, waarbij ten hoogste zes landen worden aangewezen voor elk project dat wordt gefinancierd uit de middelen die via de EU-steun ter beschikking worden gesteld.

Vervolgens zullen in de geselecteerde landen projecten op drie gebieden worden uitgevoerd.

1. Betere fysieke bescherming van kernmateriaal en andere radioactieve stoffen tijdens gebruik, opslag en vervoer, en van kerninstallaties In kerninstallaties en faciliteiten gebruikte en opgeslagen materialen moeten op passende wijze worden beheerd en beschermd om diefstal of sabotage te voorkomen. In een doeltreffende regeling moet de taakverdeling tussen overheid en exploitant worden aangegeven.

2. Verbetering van de beveiliging van radioactieve stofffen in niet-nucleaire toepassingen Radioactieve stoffen — en in sommige gevallen nucleair bronmateriaal — worden vaak in „niet-nucleaire” toepassingen gebruikt, bijvoorbeeld in medische of industriële toepassingen. Sommige van deze bronnen zijn hoogradioactief en behoren tot de categorieën 1 tot en met 3 van de TECDOC-indeling van radioactieve bronnen van de IAEA. Als deze bronnen niet op passende wijze worden gecontroleerd en beschermd, kunnen zij in verkeerde handen vallen en met kwade opzet worden gebruikt. De regelingen voor gebruik, opslag en vervoer van radioactieve stoffen moeten doeltreffend zijn en goed werken. Krachtige, kwetsbare radioactieve bronnen moeten bij gebruik of opslag worden beschermd tegen kwaadwillige handelingen, en wanneer zij niet langer nodig zijn, worden ontmanteld en op een veilige opslagplaats opgeborgen.

3. Versterking van het vermogen van staten om illegale handel op te sporen en te bestrijden Onder illegale handel valt het ongeoorloofd in ontvangst nemen, leveren, gebruiken, vervoeren of verwijderen van kernmateriaal en andere radioactieve stoffen, zulks al dan niet opzettelijk en ongeacht of daarbij internationale grenzen worden overschreden. Een door terroristen gemaakt primitief nucleair ontploffingstuig of tuig voor radiologische straling kan niet worden vervaardigd zonder door illegale handel verkregen materiaal. Voorts is mogelijk ook gevoelige apparatuur en technologie voor het produceren van gevoelig materiaal voor (het vervaardigen van) een primitief kernwapentuig door illegale handel verkregen. Aan te nemen valt dat grensoverschrijdend verkeer van materiaal of technologie noodzakelijk is opdat het materiaal zijn bestemming bereikt. Om illegale handel te bestrijden, moeten de staten dus voorzien in de nodige regelingen en technische systemen (met inbegrip van gebruiksvriendelijke instrumenten) alsmede in procedures en informatie aan de grensposten waarmee pogingen om radioactieve stoffen (met inbegrip van radioactieve splijtstoffen) te smokkelen of ongeoorloofde handel in gevoelige apparatuur en technologie kunnen worden opgespoord. Tevens moeten er doeltreffende maatregelen worden getroffen om op zulke acties te reageren en eventuele radioactieve stoffen in beslag te nemen. Het personeel van de ordehandhavingsdiensten (douane, politie enz.) is vaak niet opgeleid in het gebruik van opsporingsapparatuur en is dus mogelijk niet vertrouwd met gevoelige uitrusting en apparatuur. Opleiding van deze functionarissen is dan ook van cruciaal belang voor het welslagen van maatregelen voor de opsporing van illegale handel. Voor verschillende personeelscategorieën zouden verschillende opleidingen beschikbaar moeten zijn, zowel voor het gebruik van opsporingsinstrumenten als voor het interpreteren van de meetresultaten van die instrumenten, zodat een besluit over de follow-upactiviteiten kan worden genomen.

2. Doelstellingen

Algemene doelstelling: de nucleaire veiligheid in de geselecteerde landen verhogen.

2.1. Evaluatiemissie: de financiering van de INSServ

De IAEA zal INSServ-missies uitvoeren om te bepalen waar in elk van de 17 sub 1 genoemde landen de nucleaire veiligheid moet worden verhoogd. Deze missies zullen betrekking hebben op de fysieke bescherming en de veiligheid van nucleaire en niet-nucleaire toepassingen, met inbegrip van de nodige regelingen, alsmede op de getroffen maatregelen ter bestrijding van illegale handel.

Als onderdeel van de breed opgezette bovengenoemde ruime missie inzake nucleaire veiligheid zal het project:

— aanvangen met een beoordeling van de stand van de fysieke bescherming van kernmateriaal en andere radioactieve stoffen, en de bescherming van nucleaire of onderzoeksinstallaties of faciliteiten waar dergelijke stoffen worden gebruikt of opgeslagen. In de 17 landen bestaan er in totaal 26 kerninstallaties of faciliteiten. Een aantal installaties en faciliteiten waar dergelijke materiaal aanwezig is, zal worden geselecteerd voor aansluitende verbetering en steun;

— de dringende behoeften aangeven wat betreft de verbetering van de regelgevingsinfrastructuur in de 17 landen en tevens aangeven in welke mate er moet worden voorzien in aanvullende bescherming voor krachtige, kwetsbare bronnen. Als uitvloeisel van de missie zal ook de voor de bescherming vereiste specifieke apparatuur worden omschreven;

— een beoordeling inhouden van de huidige stand van de vermogens alsmede een evaluatie van wat nodig is om de nationale maatregelen ter bestrijding van illegale handel aan te scherpen.

2.2. Uitvoering van specifieke acties die naar aanleiding van de evaluatiemissie als prioritair worden aangemerkt

Project 1

Verbetering van de fysieke bescherming van kernmateriaal en andere radioactieve stoffen bij gebruik, opslag en vervoer en in nucleaire installaties

Doel van het project: verbetering van de fysieke bescherming van kernmateriaal en andere radioactieve stoffen in geselecteerde landen.

Projectresultaten

— Fysieke bescherming van geselecteerde installaties en verbetering van prioritaire faciliteiten

— Verbetering, met behulp van deskundigen van de nationale regelgevingsinfrastructuur voor fysieke bescherming

— Opleiding van personeel in de geselecteerde landen

Project 2

Verbetering van de veiligheid van radioactieve stoffen in niet-nucleaire toepassingen

Doel van het project: verbetering van de beveiliging van radioactieve stoffen in niet-nucleaire toepassingen in geselecteerde landen.

Projectresultaten

— Verbetering, met behulp van deskundigen, van de nationale regelgevingsinfrastructuur voor de beveiliging van radioactieve stoffen

— Bescherming of, zo nodig, ontmanteling of verwijdering van tot 30 kwetsbare bronnen

— Opleiding van personeel in de geselecteerde landen

Project 3

Vergroting van het vermogen van staten om illegale handel op te sporen en te bestrijden

Projectdoelstelling: verhoging van de vermogens van de staten om in geselecteerde landen illegale handel op te sporen en te bestrijden.

Projectresultaten

— Verbetering van het inzamelen en evalueren van informatie over illegale nucleaire handel uit open bronnen en uit de contactpunten van de landen, ter verbetering van de kennis van de illegale nucleaire handel en van de omstandigheden waarin deze plaatsvindt. Deze informatie zal ook bijdragen tot het selecteren van prioriteiten uit de diverse activiteiten ter bestrijding van illegale handel.

— Instelling van nationale regelingen met behulp van deskundigen ter bestrijding van illegale handel en ter verbetering van de nationale coördinatie van grensoverschrijdend verkeer van radioactieve stoffen en van gevoelige nucleaire apparatuur en technologie in de geselecteerde landen.

— Verbetering van de grenscontroleapparatuur in geselecteerde grensposten.

— Opleiding van het personeel van ordehandhavingsdiensten.

3. Duur

De evaluatiemissie zal plaatsvinden in een periode van drie maanden na de ondertekening van de financieringsovereenkomst tussen de Commissie en de IAEA. De drie projecten worden gelijktijdig uitgevoerd in de loop van de 12 daaropvolgende maanden.

De totale duur van de uitvoering van het gemeenschappelijk optreden wordt op 15 maanden geraamd.

4. Begunstigden

Begunstigden zijn de landen waar de evaluatie en de daaropvolgende projecten plaatsvinden. Hun autoriteiten zullen worden geholpen bij het aangeven van de zwakke punten en steun krijgen om een oplossing te vinden en de veiligheid te verhogen.

5. Uitvoeringsorgaan

De IAEA wordt met de uitvoering van het project belast. De INSServ-missies zullen worden uitgevoerd volgens de standaardwerkwijze voor IAEA-missies, die door deskundigen van de IAEA-lidstaten zullen worden uitgevoerd. De drie projecten worden rechtstreeks uitgevoerd door het personeel van de IAEA en door de lidstaten geselecteerde deskundigen of contractanten. In het geval van contractanten moet de levering van goederen, werken of diensten door de IAEA in het kader van de actie geschieden volgens de desbetreffende regels en procedures van de IAEA, als omschreven in de bijdrageovereenkomst tussen de Europese Gemeenschap en een internationale organisatie.

6. Deelnemende derde partijen

Dit project wordt volledig gefinancierd uit dit gemeenschappelijk optreden van de EU. Deskundigen van de IAEA-lidstaten mogen als deelnemende derde partijen worden beschouwd. Zij zullen hun werkzaamheden verrichten volgens de standaardwerkwijze voor IAEA-deskundigen.

7. Raming van de benodigde middelen

De bijdrage van de EU dekt de evaluatiemissie en de uitvoering van de drie in punt 2.2 omschreven projecten. De kosten worden als volgt geraamd:

missies inzake nucleaire veiligheid (17 landen): 303 000 euro Project 1 (6 landen): 854 200 euro Project 2 (6 landen): 1 136 700 euro Project 3 (6 landen): 946 600 euro

Verder is er voor onvoorziene kosten een reserve ten belope van ongeveer 3 % (ten belope van 88 500 euro) van de in aanmerking komende kosten.

8. Financieel referentiebedrag voor de kosten van de projecten

De totale kosten van het project bedragen 3 329 000 euro.