NL Publicatieblad van de Europese Unie L 280/26

BESLUIT VAN DE COMMISSIE

van 6 juli 2010

betreffende steunmaatregel C 40/07 (ex NN 48/07) door roemenië ten uitvoer gelegd ten behoeve van ArcelorMittal Tubular Products Roman SA (voorheen Petrotub Roman SA)

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2010) 4492)

(Slechts de tekst in de Roemeense taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2013/516/EU)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 108, lid 2, eerste alinea,

Gezien de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name artikel 62, lid 1, onder a),

Gezien de bepalingen van Bijlage VII en Aanhangsel A bij Bijlage VII bij het Protocol betreffende de overgangsmaatregelen bij de Toetredingsakte voor Roemenië,

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken (1), en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I. DE PROCEDURE

(1) Bij schrijven van 2 februari 2007 heeft de Commissie Roemenië verzocht informatie te verschaffen over de, in het kader van de privatisering van Petrotub Roman SA (hierna "Petrotub" genoemd) in 2003, aan die onderneming verleende kwijtschelding en herschikking van schulden aan de overheid. (Na de privatisering werd de naam van de onderneming veranderd in Mittal Steel Roman en vervolgens in ArcelorMittal Tubular Products Roman SA (2) (hierna "AM Roman" genoemd).)

(2) Bij schrijven van 25 september 2007 heeft de Commissie Roemenië in kennis gesteld van haar besluit tot inleiding van de procedure van artikel 108, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (3) ten aanzien van de steun die mogelijk met de privatisering van Petrotub gemoeid was. Dit besluit is bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie (4). De Commissie verzocht belanghebbenden hun opmerkingen over de maatregel kenbaar te maken.

(3) Roemenië heeft zijn opmerkingen gemaakt bij brief van 26 november 2007, die nog diezelfde dag werd geregistreerd. Bij brieven van 28 januari 2008, die op 29 januari 2008 werden geregistreerd, hebben ArcelorMittal (de moedermaatschappij) en AM Roman (de betrokken dochteronderneming) hun opmerkingen gemaakt, die op 12 februari 2008 naar Roemenië zijn doorgeleid. Roemenië heeft zijn opmerkingen gemaakt bij brief van 11 maart 2008, die nog diezelfde dag werd geregistreerd.

(4) Bij brieven van 26 februari 2009, 8 oktober 2009 en 29 januari 2010 heeft de Commissie om nadere inlichtingen verzocht. Roemenië heeft geantwoord bij brieven van 27 april 2009, 19 oktober 2009 en 3 februari 2010, die telkens diezelfde dag nog werden geregistreerd.

II. BESCHRIJVING VAN DE FEITEN

1. De onderneming

(5) AM Roman is een producent van naadloze stalen buizen in Roman, een Roemeens steungebied ex artikel 107, lid 3, onder a), VWEU (5). Voordat de onderneming (die toen Petrotub heette) in 2003 werd geprivatiseerd, produceerde zij naadloze stalen buizen: warmgewalste en koudgewalste stalen buizen met een diameter van 6 tot 620 mm en een wanddikte van 0,5 tot 70 mm. Deze producten vinden diverse toepassingen in de energiesector (olie, gas, chemie, nucleaire en conventionele energie) en in de machinebouw en het bouwbedrijf. Na de privatisering bleef de onderneming op dezelfde productmarkt actief. Momenteel heeft ArcelorMittal Tubular Products Holding BV uit het Nederlandse Rotterdam (een onderdeel van de ArcerlorMittal-groep) een 69,76%-belang in de onderneming (6).

2. De betrokken maatregel

(6) Op 23 juli 2003 heeft het Roemeense privatiseringsagentschap APAPS (thans AVAS geheten) (7) zijn voornemen aangekondigd om zijn 70%-belang in Petrotub van de hand te doen. De privatisering vond plaats via een publieke tender. Op 28 oktober 2003 werd een verkoopovereenkomst met LNM Holdings (thans ArcelorMittal) gesloten, tegen een verkoopprijs van 6 miljoen USD (5,1 miljoen EUR (8)).

(7) In het kader van de privatisering heeft APAPS, namens de Roemeense overheid, ingestemd met de afschrijving van 22,5 miljoen EUR schulden aan de overheid, en een herschikking van de resterende schulden aan de overheid.

(8) In 1998 had Petrotub met de Duitse ontwikkelingsbank Kreditanstalt für Wiederaufbau (hierna "KfW" genoemd) een tot 2011 lopende commerciële lening van [30-50] (9) miljoen DEM ([15-25] miljoen EUR) gesloten met het oog op de aankoop van een nieuwe walserij bij Mannesmann AG. Het KfW-financieringspakket werd voor zijn verschillende onderdelen afgedekt door staatsgaranties van Duitsland en Oostenrijk en door een bankgarantie van de Roemeense bank Banca Comercială Română (BCR). Voor de Duitse staatsgarantie werd een tegengarantie afgegeven door de Roemeense Staat. De Roemeense tegengarantie dekte 85% van de volledige KfW-lening van [30-50] miljoen DEM. Roemenië berekende Petrotub hiervoor een eenmalige premie van [3-7]%.

III. HET BESLUIT TOT INLEIDING VAN DE PROCEDURE

(9) In haar besluit tot inleiding van de procedure deelde de Commissie Roemenië mee dat de grondslag voor de inleiding van de formele onderzoeksprocedure werd gevormd door bijlage VII, hoofdstuk 4, Afdeling B, bij het Protocol bij het Toetredingsverdrag voor Roemenië (hierna "bijlage VII" genoemd), en dat de Commissie, bij gebreke van specifieke bepalingen in die bijlage VII ten aanzien van de rechtspositie van Roemeense buizenproducenten op het tijdstip van privatisering, op die grondslag zou onderzoeken of er sprake was van staatssteun voor AM Roman en zo ja, of die verenigbaar was.

(10) De Commissie tekende aan dat de overnameprijs (5,1 miljoen EUR) niet het verlies dekte dat de Staat liep door afstand te doen van 22,5 miljoen EUR aan vorderingen van de overheid waarmee het Roemeense privatiseringsagentschap APAPS in het kader van de privatisering had ingestemd.

(11) Voordat de formele onderzoeksprocedure was ingeleid, had Roemenië een rapport van een externe consultant (10) meegedeeld waaruit moest blijken dat privatisering op de vastgestelde voorwaarden de gunstigste oplossing voor de Staat was geweest.

(12) Het rapport noemde privatisering als de oplossing die de voor de Roemeense voordeligste situatie creëerde. In de onderstaande tabel worden ramingen gegeven van de bedragen die elk van publieke schuldeisers in een privatiseringsscenario en in een liquidatiescenario zou ontvangen (11). Privatisering Liquidatie Sociale zekerheid […] miljoen EUR […] miljoen EUR Werkloosheidsverzekering […] miljoen EUR […] miljoen EUR Ziektekostenverzekering […] miljoen EUR […] miljoen EUR APAPS […] miljoen EUR (incl. verkoopprijs van 5,1 miljoen EUR) 0 Totale overheid [4-9] miljoen EUR [19-26] miljoen EUR

(13) Het rapport was gebaseerd op de aanname dat bij een liquidatie de garantie van 1998 zou worden aangesproken en dat de Staat (via het ministerie van Financiën) aansprakelijk zou worden voor het uitstaande bedrag van de lening die Petrotub in 1998 bij KfW was aangegaan (dus voor een bedrag van [15-25] miljoen EUR). Met andere woorden, bij een liquidatie zou de Staat uiteindelijk slechts [2-9] miljoen EUR hebben ontvangen, hetgeen lager ligt dan de in totaal [4-9] miljoen EUR die hij via privatisering zou ontvangen.

(14) In haar besluit tot inleiding van de procedure vroeg de Commissie zich af of de uitkomsten van de privatiserings- en liquidatiescenario hadden moeten worden geraamd voor de totale overheid (zoals door het deskundigenverslag werd gesuggereerd) of (in lijn met het HAMSA-arrest (12)) voor elk van de publieke schuldeisers afzonderlijk.

(15) De Commissie had onder meer ook twijfel of het door de uitwinning van de garantie van 1998 veroorzaakte verlies van [15-25] miljoen EUR in rekening mocht worden genomen bij de raming van de uitkomsten van een liquidatie. In lijn met de arresten in de zaak-HYTASA (13) en de zaak-Gröditzer Stahlwerke (14) moet onderscheid worden gemaakt tussen de verplichtingen die de Staat als aandeelhouder van een onderneming heeft, en de verplichtingen die op hem als overheid kunnen rusten. Hieruit volgt dat de kosten in verband met een besluit van een overheidsinstantie niet in aanmerking kunnen worden genomen bij de raming van de kosten die een particuliere aandeelhouder had kunnen en willen dragen. De Commissie beschouwt het feit dat het Roemeense ministerie van Financiën in 1998 een staatsgarantie voor Petrotub heeft afgegeven, als een aanwijzing dat een particuliere aandeelhouder niet in staat was geweest dit soort garantie af te geven. Een andere aanwijzing in die zin is het feit dat de garantie van 1998 werd afgegeven tegen voorwaarden die voor een particuliere markdeelnemer misschien niet acceptabel waren geweest.

IV. OPMERKINGEN VAN ROEMENIË EN BELANGHEBBENDEN

(16) In zijn verklaring van 27 november 2007 voerde Roemenië vooral aan dat de privatisering van Petrotub in oktober 2003 geen voordeel inhield voor Petrotub of voor de koper - en dat met de operatie dus geen staatssteun gemoeid was in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU.

(17) Roemenië beklemtoonde in de eerste plaats dat Petrotub via een open, transparante en onvoorwaardelijke biedprocedure was verkocht, een gegeven dat, volgens de Roemeense autoriteiten, liet zien dat Petrotub tegen de marktprijs was verkocht en dat de koper uit die verkoop geen voordeel haalde. In de tweede plaats was Roemenië van mening dat het op dezelfde wijze had gehandeld als iedere particuliere verkoper zou hebben gedaan: bij de keuze tussen het privatiserings- en het liquidatiescenario had de Staat gekozen voor het scenario dat uit zuiver financieel oogpunt het voordeligst was, zonder rekening te houden met niet-commerciële overwegingen of beleidsoverwegingen die, naar hun aard, kenmerkend zijn voor de uitoefening van overheidsgezag.

(18) Met betrekking tot dit tweede argument maakte Roemenië duidelijk dat, volgens het nationale recht, het privatiseringsagentschap AVAS verplicht én bevoegd was om ramingen en vergelijkingen te maken van de totale privatiserings- en liquidatieopbrengsten voor de totale overheidsbegroting. Met andere woorden, het privatiseringsagentschap kiest het scenario dat het voordeligst is voor de overheidsbegroting als geheel, evenals een grote holdingmaatschappij bestaande uit meerdere schuldeisers zou doen. Uit dit oogpunt bezien, zou de Staat, anders dan de Commissie meent, geen ramingen kunnen maken noch hebben gemaakt van de privatiserings- en liquidatieopbrengsten voor elk van de betrokken overheidsinstanties.

(19) Bovendien mocht de Staat bij de raming van de liquidatieopbrengsten rekening houden met het verlies als gevolg van de uitwinning van de garantie van 1998, omdat die garantie, onder die omstandigheden, ook door een particuliere investeerder aan Petrotub zou zijn afgegeven. De onderneming verkeerde niet in moeilijkheden op het tijdstip dat de garantie werd afgegeven, en de risicopremie die Petrotub voor die garantie werd berekend, was een passende vergoeding voor een garantie van een aandeelhouder ten behoeve van een onderneming die er op dat tijdstip goed voor stond.

(20) Voorts dient de garantie van 1998 te worden getoetst aan de betreffende staatssteunregels die toentertijd van kracht waren. In de toen van kracht zijnde mededeling van de Commissie betreffende kortlopende exportkredietverzekeringsgaranties werden langlopende exportkredietverzekeringsgaranties uitgesloten van de toetsing aan artikel 107, lid 1, VWEU (toentertijd artikel 87, lid 1, VEG) (15). Roemenië beklemtoonde ook dat Petrotub, toen in 1998 de garantie werd afgegeven, een buizenproducent was en als dusdanig niet viel onder de EGKS-definitie van ijzer- en staalproducten of de bepalingen van Protocol nr. 2 betreffende EGKS-ijzer- en staalproducten bij de Europa-overeenkomst.

(21) AM Roman en haar moedermaatschappij ArcelorMittal sloten zich volledig aan bij de argumenten van Roemenië. De ondernemingen beklemtoonden dat, volgens de toentertijd geldende Roemeense wetgeving en volgens de staatssteunregels uit de Europa-overeenkomst, de staatsgarantie die in 1998 aan Petrotub was afgegeven, geen staatssteun behelsde. Voorts vormde de garantie van 1998 een duidelijk afdwingbare zakelijke verplichting die de Staat als meerderheidsaandeelhouder van de betrokken onderneming was aangegaan, en kon deze dus worden meegenomen in de raming van de kosten van een liquidatie. ArcelorMittal beklemtoonde dat zij voor de overname van Petrotub een marktprijs had betaald en dat, mocht er al sprake zijn van een uit de privatisering resulterend voordeel - quod non - dat hoe dan ook bij de Staat als verkoper zou zijn gebleven.

V. BEOORDELING

1. Toepasselijk recht en bevoegdheid van de Commissie

(22) Deze procedure ziet op gebeurtenissen die plaatsvonden vóór de toetreding van Roemenië tot de Europese Unie (per 1 januari 2007). Petrotub werd in oktober 2003 geprivatiseerd. Voorts had de Roemeense Staat in 1998 een garantie afgegeven aan Petrotub in verband met een door KfW ten behoeve van de aanschaf van een nieuwe walserij verstrekte lening van [30-50] miljoen DEM. De garantie van 1998 houdt verband met de privatisering van 2003 voor zover Roemenië betoogde dat zijn kosten bij een liquidatie in aanmerking moeten worden genomen bij de toetsing van de privatiseringsoperatie van 2003 aan het criterium van de particuliere investeerder handelend in een markteconomie.

(23) Als algemene regel geldt dat de artikelen 107 en 108 VWEU niet van toepassing zijn op maatregelen die werden toegekend vóór de toetreding en die nadien niet meer van toepassing zijn (16). In afwijking op deze algemene regel - en dus bij wijze van uitzondering - beschikt de Commissie, krachtens bijlage VII bij het Toetredingsverdrag van Roemenië (17), over een controlebevoegdheid inzake de staatssteun die Roemenië vóór zijn toetreding verleende in het kader van de herstructurering van zijn ijzer- en staalindustrie.

(24) Bijlage VII bevat bepalingen waardoor Roemenië de herstructurering van zijn ijzer- en staalindustrie kan afronden zoals die was aangevangen vóór de toetreding. De herstructurering van de Roemeense ijzer- en staalindustrie in de periode vóór de toetreding vond plaats op basis van Protocol nr. 2 betreffende EGKS-ijzer- en staalproducten bij de Europa-overeenkomst (hierna "Protocol nr. 2" genoemd), als verlengd door het aanvullende protocol dat op 23 oktober 2002 werd ondertekend (hierna "het aanvullende protocol" genoemd).

(25) Met Protocol nr. 2 kreeg Roemenië een "overgangsperiode" van vijf jaar - van 1993 tot en met eind 1998 - om haar EGKS-ijzer- en staalindustrie te herstructureren met het oog op de toetreding. Die "overgangsperiode" werd tot eind 2004 verlengd door een aanvullend protocol dat op 29 juli 2002 bij besluit van de Raad werd goedgekeurd en op 23 oktober 2002 werd ondertekend. Gedurende die hele "overgangsperiode" - dus van 1993 tot en met eind 2004 - mocht Roemenië aan de ijzer- en staalindustrie herstructureringssteun verlenen op de voorwaarden voortvloeiend uit Protocol nr. 2 (als verlengd door het aanvullende protocol) en op basis van het met de Gemeenschap overeengekomen nationale hervormingsprogramma. Het Roemeense nationale hervormingsprogramma werd op 18 juli 2005 door de Raad goedgekeurd (18).

(26) Bijlage VII is een "vrijwaringsmechanisme" waardoor de Commissie na 1 januari 2007 (de datum van toetreding) de steun kan monitoren die Roemenië vóór de toetreding heeft verleend op grond van Protocol nr. 2 (als verlengd door het aanvullende protocol) en van het nationale hervormingsprogramma. Voorts wordt de Commissie door Bijlage VII gemachtigd om steun te doen terugvorderen die in strijd met Protocol nr. 2 en het nationale hervormingsprogramma is verleend. Zodoende is Bijlage VII een lex specialis die het mogelijk maakt om bij wijze van uitzondering en in afwijking van de algemene regeling retroactief staatssteun te monitoren en te controleren die Roemenië vóór de toetreding aan zijn ijzer- en staalindustrie heeft verleend. In recente arresten met betrekking tot staatssteun die vóór de toetreding aan Poolse ijzer- en staalbedrijven is verleend, (19) heeft het Gerecht bevestigd dat Protocol nr. 8 bij het Toetredingsverdrag voor Polen, dat bepalingen bevat die gelijkwaardig zijn met die uit Bijlage VII, het karakter heeft van een lex specialis.

(27) In het kader van deze procedure moet de Commissie nagaan of de uitzonderlijke retroactieve controlebevoegdheid zoals die hier in de overwegingen 23 tot en met 26 is beschreven, ook ziet op maatregelen die Roemenië vóór de toetreding aan buizenproducenten heeft verleend. Met het oog daarop dienen de op deze zaak toepasselijke rechtsgrondslagen, bestaande uit Bijlage VII, gelezen in samenhang met Protocol nr. 2 en het aanvullende protocol, te worden uitgelegd om te kunnen bepalen of het daarin bepaalde ziet op maatregelen die vóór de toetreding aan Roemeense buizenproducenten zijn verleend.

(28) Het is een algemeen erkend rechtsbeginsel dat de bepalingen van een lex specialis, die afwijkt van de algemene regeling, restrictief dienen te worden uitgelegd. Een restrictieve uitlegging van de genoemde rechtsgrondslagen (zie de overwegingen 29 tot en met 43) leidt tot de conclusie dat de uitzonderlijke retroactieve controlebevoegdheid van de Commissie beperkt is tot (potentiële) vóór de toetreding verleende steun aan EGKS-producten, zodat (potentiële) steun aan buizenproducten is uitgesloten.

(29) In de punten 12 en 17 van Bijlage VII worden de bevoegdheden van de Commissie vastgelegd inzake toezicht en retroactieve controle ten aanzien van vóór de toetreding aan de Roemeense ijzer- en staalindustrie verleende steun. In punt 12 van die bijlage worden de Commissie en de Raad gemachtigd om toe te zien op de uitvoering van het Roemeense nationale herstructureringsprogramma vóór en na de toetreding, en zulks tot 2009. Krachtens punt 17 is de Commissie gemachtigd om de terugbetaling te eisen van staatssteun die werd verleend in strijd met de punten 1, 2 en 3 van Bijlage VII (zoals hier aangegeven in de overwegingen 30, 31 en 32).

(30) In punt 1 van Bijlage VII is bepaald dat staatssteun die in de periode 1993-2004 door Roemenië wordt verleend voor de herstructurering van "nader bepaalde delen van [zijn] ijzer- en staalindustrie", als verenigbaar met de interne markt wordt beschouwd, mits: a) "de periode waarin is voorzien in artikel 9, lid 4, van Protocol nr. 2 betreffende EGKS-producten bij de Europa-overeenkomst […], is verlengd tot en met 31 december 2005"; b) de voorwaarden van het nationale herstructureringsprogramma worden nageleefd; c) ná 1 januari 2005 geen verdere staatssteun wordt toegekend of uitbetaald aan staalfabrieken die onder het nationale herstructureringsprogramma vallen, en d) "na 31 december 2004 aan de Roemeense staalsector geen herstructureringssteun meer [wordt] toegekend of uitbetaald". Voorts is in datzelfde punt bepaald: "In deze bepalingen en aanhangsel A wordt onder overheidssteun voor herstructurering verstaan, elke op staalbedrijven betrekking hebbende maatregel die overheidssteun vormt in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag en, niet kan worden beschouwd als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de zin van de normale in de Gemeenschap geldende voorschriften."

(31) In punt 2 van Bijlage VII is bepaald dat uitsluitend de (in aanhangsel A, deel I, bij Bijlage VII vermelde) ondernemingen die onder het nationale herstructureringsprogramma vallen, tijdens de periode 1993-2004 in aanmerking komen voor staatssteun.

(32) Volgens punt 6 van Bijlage VII "komen" ondernemingen die niet onder het nationale herstructureringsprogramma vallen, "niet in aanmerking voor overheidssteun voor herstructurering of enige andere steun" en zal van deze ondernemingen geen capaciteitsvermindering worden geëist.

(33) In punt 1, eerste streepje, van Bijlage VII wordt uitdrukkelijk verwezen naar artikel 9, lid 4, van Protocol nr. 2, als verlengd door het op 23 oktober 2002 verlengde aanvullende protocol. Protocol nr. 2 zag alleen op EGKS-ijzer- en staalproducten en bevatte in de bijlage zelfs een lijst van EGKS-ijzer- en staalproducten. Die bijlage bevatte dezelfde lijst van EGKS-ijzer- en staalproducten als die in Bijlage I bij het EGKS-Verdrag, waar van de definitie van "EGKS-ijzer- en staalproducten" expliciet stalen buizen waren uitgesloten ("stalen buizen (naadloos of gelast), […] blanke staven en ijzergietwerk (buizen, pijpen en hulpstukken, gietstukken)").

(34) Het EGKS-Verdrag is op 23 juli 2002 afgelopen. Vanaf die datum werd staatssteun aan de ijzer- en staalindustrie onder de algemene EG-regeling gebracht. Bij die gelegenheid werd besloten om de definitie van de Europese ijzer- en staalindustrie te verruimen zodat deze ook buizenproducenten omvatte. Dit werd vastgelegd in punt 27 van en bijlage B bij de multisectorale kaderregeling betreffende regionale steun voor grote investeringsprojecten (20), waarin de EU-ijzer- en staalindustrie ook wordt verruimd tot gelaste buizen en pijpen (met een uitwendige diameter van meer dan 406,4 mm). Deze verruimde definitie werd nadien overgenomen in bijlage I bij de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen 2007-2013 (21) en in artikel 2, punt 29, van de algemene groepsvrijstellingsverordening, Verordening (EG) nr. 800/2008 (22).

(35) Niettemin zijn noch Protocol nr. 2 noch het aanvullende protocol expliciet gewijzigd zodat daarin de verruimde definitie van de EU-ijzer- en staalindustrie is opgenomen die ook buizenproducenten omvat. Protocol nr. 2 is per 31 december 1997 afgelopen. Het aanvullende protocol verlengde de geldigheidsduur van Protocol nr. 2 met nog eens acht jaar vanaf 1 januari 1998 of tot het tijdstip van toetreding van Roemenië (wat er ook eerst kwam). Het aanvullende protocol heeft het over "ijzer- en staalproducten" in het algemeen, maar het toepassingsgebied ervan is ook specifiek gekoppeld aan artikel 9, lid 4, van Protocol nr. 2, dat uitsluitend op EGKS-ijzer- en staalproducten zag. Met name werd, in artikel 2 van het aanvullende protocol, de verlenging van Protocol nr. 2 afhankelijk gesteld van de indiening door Roemenië bij de Commissie van een nationaal herstructureringsprogramma en van bedrijfsplannen voor de onder dat programma vallende ondernemingen, die beide "voldoen aan de vereisten van artikel 9, lid 4, van Protocol nr. 2 bij de Europa-overeenkomst en zijn onderzocht en goedgekeurd door de nationale toezichthoudende instantie voor overheidssteun (de Mededingingsraad)".

(36) Daarom dient te worden geconcludeerd dat punt 17 van Bijlage VII, als uitgelegd in het licht van de punten 1, 2 en 6 van Bijlage VII, gelezen in samenhang met Protocol nr. 2 en het aanvullende protocol, de Commissie geen controlebevoegdheid verleent voor steun die vóór de toetreding, met name in de periode 1993-2004, aan Roemeense buizenproducenten is verleend.

(37) Naast de juridische uitlegging van de reikwijdte van de relevante rechtsgrondslagen (d.w.z. Bijlage VII, Protocol nr. 2 en het aanvullende protocol - zie de overwegingen 29 tot en met 36), heeft de Commissie ook onderzocht of de voorschriften voor de uitvoering van de bepalingen inzake staatssteun van de Europa-overeenkomst en Protocol nr. 2, zoals die welke in 2001 zijn aangenomen door de Gemeenschap en Roemenië (hierna "de uitvoeringsvoorschriften" genoemd), (23) relevant zijn voor de vaststelling van de retroactieve controlebevoegdheid van de Commissie met betrekking tot maatregelen ten behoeve van vóór de toetreding verleende (potentiële) steun aan Roemeense buizenproducenten.

(38) In beginsel bevatten de uitvoeringsvoorschriften procedureregels die moeten worden onderscheiden van de materiële bepalingen inzake staatssteun in de Europa-overeenkomst en in Protocol nr. 2. Hierbij dient echter te worden aangetekend dat de uitvoeringsvoorschriften ook specifieke bepalingen bevatten over de criteria ter beoordeling van de verenigbaarheid van steun met, respectievelijk, de Europa-overeenkomst en Protocol nr. 2.

(39) De eerste alinea van artikel 2, lid 1, van de uitvoeringsvoorschriften luidt als volgt: "De verenigbaarheid van afzonderlijke gevallen van steunverlening en van steunprogramma's met de Europa-overeenkomst, als bedoeld in artikel 1, wordt beoordeeld aan de hand van de criteria die voortvloeien uit de toepassing van de bepalingen van artikel 87 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, dat wil zeggen het huidige en toekomstige afgeleide recht, kaders, richtsnoeren en andere in de Gemeenschap geldende administratieve besluiten, alsmede de jurisprudentie van het Gerecht van Eerste Aanleg en het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen en elk eventueel besluit van de Associatieraad overeenkomstig artikel 4, lid 3." Deze alinea legt het algemene beginsel vast dat de materiële criteria voor de beoordeling of staatssteun in het algemeen in overeenstemming is met de Europa-overeenkomst, "evolutief" zijn, in die zin dat zij allengs de wijzigingen/ontwikkelingen in het recht en de rechtspraak van de Europese Unie incorporeren.

(40) De tweede alinea van artikel 2, lid 1, heeft het met name over de in Protocol nr. 2 vastgestelde verenigbaarheidscriteria: "Indien de steun of de steunprogramma's bestemd zijn voor producten die onder Protocol nr. 2 bij de Europa-overeenkomst vallen, is de eerste zin van dit lid geheel van toepassing, echter met dien verstande dat de verenigbaarheid niet wordt beoordeeld aan de hand van de criteria die voortvloeien uit de toepassing van de bepalingen van artikel 87 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, maar aan de hand van de criteria die voortvloeien uit de toepassing van de bepalingen inzake overheidssteun, vervat in het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal." De formulering van deze alinea geeft duidelijk aan dat, in tegenstelling tot het geval van algemene steun waarop de eerste alinea van artikel 2, lid 1, van toepassing is (zie overweging 41), in het geval van steun die onder Protocol nr. 2 valt, de verenigbaarheidscriteria evolueren ten opzichte van het EGKS-Verdrag. Er worden geen specifieke aanwijzingen gegeven over de ontwikkeling van de verenigbaarheidscriteria na het verstrijken van het EGKS-Verdrag in 2002.

(41) In artikel 2, leden 2 en 3, van de uitvoeringsvoorschriften wordt het mechanisme uiteengezet waarmee Roemenië veranderingen van de EU-verenigbaarheidscriteria moet incorporeren. Met name dient Roemenië op de hoogte worden gesteld van alle wijzigingen in de communautaire verenigbaarheidscriteria die niet worden gepubliceerd en "[i]ndien Roemenië niet binnen drie maanden na de datum van ontvangst van de officiële informatie over de wĳzigingen bezwaar aantekent daartegen, krĳgen deze de status van criteria voor de verenigbaarheid als bedoeld in lid 1. Indien de wijzigingen stuiten op bezwaren van Roemenië, wordt, met het oog op de harmonisatie van de wetgeving, als bedoeld in de Europa-overeenkomst, overleg gepleegd overeenkomstig de in artikel 7 en 8 van deze uitvoeringsbepalingen vervatte voorschriften."

(42) Ook al maakte Roemenië niet binnen drie maanden bezwaar tegen de verruiming in 2002 van de communautaire definitie van de ijzer- en staalindustrie tot buizenproducenten, dan nog zouden deze wijzigingen in het Gemeenschapsrecht niet van toepassing hebben kunnen worden op maatregelen die buiten het toepassingsgebied van de Europa-overeenkomst vallen, namelijk maatregelen waarop het EGKS-Verdrag niet van toepassing was. Aangezien Bijlage VII een lex specialis is kan de Commissie, bij het bepalen van het toepassingsgebied ervan, zich niet verlaten op de verruiming van de Uniedefinitie van de ijzer- en staalindustrie na het verstrijken van het EGKS-Verdrag. Derhalve moet worden geconcludeerd dat er een duidelijk onderscheid moet worden gemaakt tussen, enerzijds, het "evolutieve" karakter van het recht dat, krachtens de Europa-overeenkomst, van toepassing is op staatssteun voor de ijzer- en staalindustrie in Roemenië vóór de toetreding en, anderzijds, de noodzakelijkerwijze restrictieve uitlegging van de reikwijdte van de retroactieve controlebevoegdheid van de Commissie zoals deze voortvloeit uit Bijlage VII, Protocol nr. 2 en het aanvullende protocol.

VI. CONCLUSIE

(43) In het licht van de voorgaande overwegingen (zie met name de overwegingen 36 en 42) concludeert de Commissie dat zij, op grond van Bijlage VII, geen controlebevoegdheid heeft ten aanzien van maatregelen die Roemeense buizenproducenten zijn verleend vóór de toetreding van het land, met name in de periode 1993-2004. Deze procedure wordt afgesloten, waarbij nota wordt genomen van het feit dat de Commissie niet bevoegd is om de betrokken handelingen te beoordelen,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

De formele onderzoeksprocedure van artikel 108, lid 2, VWEU die werd ingeleid met de op 25 september 2007 aan Roemenië gerichte brief, wordt afgesloten omdat de Commissie, op grond van de bepalingen van Bijlage VII, Hoofdstuk 4, Afdeling B, bij het Toetredingsverdrag van Roemenië, niet bevoegd is om de maatregelen te controleren die Roemenië heeft verleend in het kader van de privatisering van Petrotub Roman SA in 2003.

Artikel 2

Dit besluit is gericht tot Roemenië.

Gedaan te Brussel, 6 juli 2010. Voor de Commissie Joaquín ALMUNIA Vicevoorzitter

(1) PB C 287 van 29.11.2007, blz. 29.

(2) Petrotub werd in 2003 overgenomen door LNM Holdings, dat in 2004 zelf is samengegaan met ISPAT International om de Mittal Steel-groep te vormen. In 2006 is Mittal Steel met Arcelor gefuseerd tot de ArcelorMittal-groep. Sinds 31.12.2009 heeft ArcelorMittal Tubular Products Holding BV uit Rotterdam (Nederland) een belang van 69,7684 % in ArcelorMittal Tubular Products Roman SA.

(3) Met ingang van 1.12.2009 zijn de artikelen 87 en 88 VEG respectievelijk de artikelen 107 en 108 VWEU geworden. De bepalingen in beide Verdragen zijn inhoudelijk identiek. In het kader van dit besluit moeten verwijzingen naar de artikelen 107 en 108 VWEU waar nodig worden begrepen als verwijzingen naar, respectievelijk, de artikelen 87 en 88 VEG.

(4) Zie voetnoot 1.

(5) Roman is de op één na grootste stad van de Roemeense regio Noord-Oost die een steungebied ex artikel 107, lid 3, onder a), VWEU is krachtens het besluit van de Commissie van 24 januari 2007 betreffende steunmaatregel N 2/07 - Roemenië - Regionale-steunkaart (PB C 73 van 30.3.2007, blz. 17).

(6) Meer informatie over het huidige ondernemingsprofiel is te vinden op de website van ArcelorMittal; zie http://www.arcelormittal.com/tubular/roman-54.html

(7) In mei 2004 fuseerde het Roemeense privatiseringsagentschap APAPS (Autoritatea pentru Privatizare și Administrarea Participațiilor Statulu) met de AVAB (Autoritatea pentru Valorificarea Activelor Bancare) tot de AVAS (Autoritatea pentru Valorificarea Activelor Statului).

(8) De bedragen in EUR zijn berekend tegen de wisselkoers ROL/EUR per 30.9.2003, van 1 EUR = 38 185 ROL.

(9) Zakengeheim.

(10) BDO Conti Audit SA, rapport van oktober 2007.

(11) De in ROL luidende bedragen zijn omgerekend in EUR tegen de ROL/EUR-wisselkoers die op 30.9.2003 van toepassing was; zie voetnoot 8.

(12) Arrest van 11 juli 2002, zaak T-152/99, Hijos de Andrés Molina SA (HAMSA) / Commissie, Jurispr. 2002, blz. II-3049.

(13) Arrest van 14 september 1994, gevoegde zaken C-278/92, C-279/92 en C-280/92, Spanje/Commissie, Jurispr. 1994, blz. I-4103.

(14) Arrest van 28 januari 2003, zaak C-334/99, Duitsland/Commissie (Gröditzer Stahlwerke), Jurispr. 2003, blz. I-1139.

(15) Mededeling van de Commissie aan de lidstaten ingevolge artikel 93, lid 1, van het EG-Verdrag inzake de toepassing van de artikelen 92 en 93 van het Verdrag op kortlopende exportkredietverzekering (PB C 281 van 17.9.1997, blz. 4). Tekst ook beschikbaar via: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:31997Y0917(01):NL:NOT

(16) In zijn arrest van 1 juli 2009, gevoegde zaken T-273/06 en T-297/06, ISD Polska sp. z o.o. en Industrial Union of Donbass Corp. / Commissie (Jurispr. 2009, blz. II-2181) bevestigde het Gerecht (in punt 90) dat "[vast] staat (…) dat de artikelen 87 EG en 88 EG in beginsel niet van toepassing zijn op vóór de toetreding verleende steun die na de toetreding niet langer van toepassing is". Zie ook Beschikking 2006/937/EG van de Commissie van 5 juli 2005 betreffende de staatssteun nr. C 20/04 (ex NN 25/04) ten gunste van Huta Częstochowa SA (PB L 366 van 21.12.2006, blz. 1, overweging 108).

(17) PB L 157 van 21.6.2005.

(18) Besluit van de Raad van 18 juli 2005 inzake de vervulling van de voorwaarden van artikel 3 van het aanvullend protocol bij de Europa-overeenkomst waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschappen en hun lidstaten, enerzijds, en Roemenië, anderzijds, met betrekking tot de verlenging van de periode bedoeld in artikel 9, lid 4, van Protocol nr. 2 bij de Europa-overeenkomst (PB L 195 van 27.7.2005, blz. 22).

(19) Arrest van 1 juli 2009, zaak T-288/06, Regionalny Fundusz Gospodarczy SA / Commissie, Jurispr. 2009, blz. II-2247, punten 40 t/m 44, en arrest-ISD Polska e.a., reeds aangehaald, punten 91 t/m 97.

(20) PB C 70 van 19.3.2002, blz. 8.

(21) PB C 54 van 4.3.2006, blz. 13.

(22) PB L 214 van 9.8.2008, blz. 3.

(23) PB L 138 van 22.5.2001, blz. 16.