Beschikking van de Commissie

van 17 oktober 2001

betreffende staatssteun van Duitsland ten gunste van Deckel Maho Seebach GmbH

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2001) 3062)

(Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2002/346/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, inzonderheid op artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken(1), en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

1. PROCEDURE

(1) Op 12 februari 1998 meldde Duitsland een borgstelling en een lening ten gunste van Deckel Maho Seebach GmbH (hierna: "DMS") aan. De Commissie ontving de volledige aanmelding op 27 februari 1998. Aangezien die aanmelding ook informatie over andere, reeds toegekende maatregelen bevatte, werd de zaak als een geval van niet-aangemelde steun geregistreerd. Op 16 april en 14 augustus 1998 richtte de Commissie verzoeken om inlichtingen tot Duitsland, die door Duitsland bij brieven van 30 juni en 17 september 1998 werden beantwoord. Op 15 oktober 1998 vond in deze zaak een eerste bijeenkomst van vertegenwoordigers van Duitsland en van de Commissie plaats. Bij brief van 23 december 1998 stelde de Commissie Duitsland op uitvoerige wijze van haar bezwaren in kennis en verzocht zij Duitsland zijn standpunt daaromtrent kenbaar te maken. Daarop poogde Duitsland bij brief van 5 maart 1999 de aanmelding van de borgstelling en de lening in te trekken. Op 23 september 1999 vond een tweede bespreking plaats en op 2 november 1999 werd nadere informatie verstrekt.

(2) Bij brief van 17 mei 2000 stelde de Commissie Duitsland in kennis van haar besluit om in verband met de betrokken steun de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden. Tegelijkertijd gaf zij een bevel tot het verstrekken van informatie overeenkomstig artikel 10, lid 3, van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag(2).

(3) Duitsland reageerde bij brief van 14 juli 2000 op de inleiding van de procedure en het bevel tot het verstrekken van informatie.

(4) Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure werd in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen(3) bekendgemaakt. Tegelijkertijd maande de Commissie de belanghebbenden aan hun opmerkingen te maken.

(5) De door de belanghebbenden ingediende opmerkingen werden meegedeeld aan Duitsland, dat daarop bij brief van 10 augustus 2001 reageerde.

2. UITVOERIGE BESCHRIJVING VAN DE STEUN

2.1. Begunstigde van de steun

(6) In artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag wordt verwezen naar het begrip "onderneming", omschreven als de begunstigde van steun. Zoals door het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen bevestigd(4), is het niet vereist dat het bij een onderneming in de zin van deze bepaling om één enkele rechtspersoon gaat, maar valt ook een groep van vennootschappen onder dit begrip. Beslissend voor de vraag of er van een onderneming in de zin van deze bepaling sprake is, is of het om een "economische eenheid" gaat. Een economische eenheid kan uit meerdere rechtspersonen bestaan. In casu is DMS de rechtspersoon die door een aantal financiële maatregelen wordt begunstigd. Er zijn echter aanwijzingen dat de betrokken onderneming meer omvat dan de rechtspersoon DMS.

2.1.1. Oprichting van DMS en eigendomsverhoudingen

(7) DMS is gevestigd te Seebach in Thuringen. Zij werd op 6 juni 1994 als het vennootschapsrechtelijke vehikel "Vermögensverwaltung SIDEED GmbH" opgericht en was oorspronkelijk te Frankfurt am Main gevestigd. Op 11 mei 1995 werd de naam van de vennootschap in Deckel Maho Seebach GmbH veranderd en werd haar zetel naar Seebach overgebracht.

(8) DMS was aanvankelijk een dochteronderneming van Deckel Maho GmbH te Pfronten, die sinds eind 1994 aan Gildemeister AG toebehoorde. DMS nam een aanzienlijke hoeveelheid activa over van Maho Seebach GmbH i.L. (hierna: "MS"), een vennootschap die zich in staat van liquidatie bevond. MS was de dochteronderneming van een vennootschap die zich in staat van faillissement bevond, Deckel Maho Aktiengesellschaft i.K. (hierna: "DM"). MS zelf bevond zich niet in staat van faillissement, maar maakte deel uit van de failliete boedel van haar moedermaatschappij. De aankoop van de vermogensbestanddelen van MS door DMS geschiedde onder het toezicht van de curator van DM; de goederen werden door een onafhankelijke veilingmeester getaxeerd.

(9) In oktober 1996 nam Thüringer Industriebeteiligungsgesellschaft GmbH & Co. KG (hierna: "TIB") in het kader van een kapitaalverhoging een participatie van 6 miljoen DEM in DMS en werd zij met 37,5 % van de aandelen de op één na grootste aandeelhouder. In december 1998 nam Gildemeister AG een participatie van 62,5 % in DMS, die een directe dochtervennootschap van Gildemeister AG werd.

2.1.2. Integratie van DMS in het Gildemeister-concern

(10) DMS behoort sinds haar oprichting tot het Gildemeister-concern. De ondernemingen van het Gildemeister-concern worden gecontroleerd door Gildemeister AG, gevestigd te Bielefeld in Duitsland. Het Gildemeister-concern houdt zich bezig met het ontwerp, de bouw en de export van precisiewerktuigmachines. Tot eind 1997 vond een herstructurering van het concern plaats. In het kader van deze herstructurering ontving het concern staatssteun, waarover de Commissie bij beschikking van 18 november 1997(5) (hierna: "de beschikking van 1997") heeft beslist. In 1998 had het concern 2500 werknemers en behaalde het een omzet van meer van 1 miljard DEM.

(11) Volgens het jaarverslag van 1998 bestond het concern uit Gildemeister AG en de volgende ondernemingen met hun dochterondernemingen:

- Gildemeister Drehmaschinen GmbH te Bielefeld (voor 100 % eigendom van Gildemeister AG);

- Deckel Maho GmbH te Pfronten (voor 100 % eigendom van Gildemeister AG);

- Deckel Maho Geretsried GmbH te Geretsried (voor 100 % eigendom van Gildemeister AG);

- DMS te Seebach (voor 62,5 % eigendom van Gildemeister AG);

- DMG Vertriebs und Service GmbH Deckel Maho Gildemeister te Bielefeld (voor 100 % eigendom van Gildemeister AG);

- a & f Stahl und Maschinenbau GmbH te Würzburg (voor 51 % eigendom van Gildemeister AG).

(12) Daarnaast zijn er nog zes distributie- en serviceondernemingen in Duitsland, negen in de rest van Europa, zeven in Azië en drie in de Verenigde Staten. Bovendien verrichten vijf ondernemingen verschillende "technische diensten".

(13) Tot 1997 was DMS totaal van de andere ondernemingen van het Gildemeister-concern afhankelijk, omdat zij haar producten niet zelf verkocht en distribueerde. Volgens de informatie waarover de Commissie beschikt, werden geen overeenkomsten gesloten met ondernemingen die niet tot het concern behoorden. DMS handelde in het kader van leverings- en dienstverrichtingsovereenkomsten als "verlengde werkbank" van Deckel Maho GmbH te Pfronten. Naar Duitsland heeft verklaard, werd bij de verkoop van de producten van DMS het beginsel van de vergelijking met vreemde producten toegepast.

(14) Eén van de maatregelen die deel uitmaakten van het herstructureringsplan van het Gildemeister-concern en die ook ten uitvoer werden gelegd, was de omvorming van de Deckel Maho-vennootschappen tot een zelfstandig "winstcentrum". Eind 1997 kreeg DMS een grotere zelfstandigheid. Uit de informatie betreffende het jaar 1998 in het jaarverslag van het Gildemeister-concern blijkt dat DMS in economisch opzicht nog steeds sterk in het concern geïntegreerd is.

(15) In het jaarverslag van het Gildemeister-concern wordt het concern beschreven als bestaande uit vier productie-installaties, waarvan DMS er één is. DMS wordt tezamen met Deckel Maho Geretsried GmbH en Gildemeister Drehmaschinen GmbH ook beschreven als productievestiging voor draaibanken en freesmachines. Uit het jaarverslag blijkt ook dat, om een maximale productiviteit te bereiken, alle ondernemingen strikt als "winstcentrum" worden bestuurd. Opdat de ondernemingen zich ten volle op hun kernactiviteiten zouden kunnen toeleggen, maakt Gildemeister voor alles wat met de administratie te maken heeft, gebruik van een geïntegreerde en zo eenvormig mogelijke EDP-structuur. Interdisciplinaire sleutelfuncties worden door gecentraliseerde diensten verricht. Hiertoe behoren functies op het gebied van controlling en financiën, de personeelsadministratie en de marketing.

(16) Bovendien moet DMS aan andere ondernemingen van het Gildemeister-concern tegen normale marktprijzen kwalitatief hoogwaardige producten leveren en ook zorg dragen voor de knowhow van het concern in de sector van de bewerking. De organisatie van het concern berust op het concept van de interne productie van bepaalde hoeveelheden. Hieruit blijkt dat DMS, hoewel zij als zelfstandig winstcentrum handelt, in sterke mate in het Gildemeister-concern verankerd is. Bovendien worden op grond van een overeenkomst inzake de overdracht van winst alle winst en verlies van DMS direct aan Gildemeister AG overgedragen.

(17) Op grond van het bovenstaande concludeert de Commissie dat het gehele Gildemeister-concern als begunstigde van de steun dient te worden beschouwd. Gezien de eigendomsstructuur en de economische integratie van DMS in het Gildemeister-concern, kan DMS niet als een zelfstandige economische eenheid worden beschouwd; het is veeleer het Gildemeister-concern dat één enkele economische eenheid vormt. DMS kan op grond van haar integratie in het concern niet als op zichzelf staand worden beschouwd. Er moet bijgevolg van worden uitgegaan dat het gehele Gildemeister-concern de begunstigde is. Dit is ook in overeenstemming met de beschikking van 1997.

2.1.3. Economische situatie van de begunstigde van de steun

(18) De financiële situatie van het Gildemeister-concern tussen 1994 en 1999 kan als volgt worden samengevat:

Tabel 1

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(19) Vanaf 1991 werd het Gildemeister-concern geconfronteerd met de zware crisis in de sector van de werktuigmachines. In 1992 leed het Gildemeister-concern meer dan 70 miljoen DEM verlies; in 1991 had het concern 29 miljoen DEM verloren. De omzet bedroeg 378 miljoen DEM in 1992 en 254 miljoen DEM in 1993. In 1993 was het concern nog steeds verliesgevend, zodat een groep van banken, waaronder een aandeelhouder van Gildemeister AG, de Westdeutsche Landesbank (hierna: "WestLB"), afstand van haar vorderingen deed en het Gildemeister-concern nieuwe kredieten verleende. Deze maatregelen ten gunste van het gehele Gildemeister-concern vormden het onderwerp van de beschikking van 1997. De in deze beschikking in aanmerking genomen herstructureringsperiode omvatte de jaren 1994 tot en met 1997. Duitsland heeft verklaard dat de herstructurering, zoals voorzien, eind 1997 werd voltooid. Hieruit kan de Commissie reeds concluderen dat het Gildemeister-concern tot eind 1997 als een onderneming in moeilijkheden kan worden beschouwd, aangezien het zich in een herstructureringsfase bevond.

(20) Vanaf 1998 kan het concern niet langer als een onderneming in moeilijkheden worden beschouwd. De herstructurering was succesvol en heeft tot herstel van de levensvatbaarheid van de onderneming geleid.

2.1.4. Herstructurering van het concern

(21) Zoals reeds in de beschikking van 1997 uiteengezet, was het herstructureringsplan van het Gildemeister-concern gericht op een concentratie van de activiteiten en productieprogramma's, van de vestigingen en ondernemingen en op een drastische personeelsreductie. De doelstellingen waren:

- een productievermindering,

- de samenvoeging van de verschillende productievestigingen tot één fabriek voor draaibanken te Bielefeld,

- een reorganisatie van de distributie,

- de stillegging van de productie in bepaalde ondernemingen,

- een aanzienlijke personeelsinkrimping.

(22) Het plan bestond uit drie fasen. Tijdens de eerste fase van de consolidatiestrategie werd de productie in de vestiging te Hannover stilgelegd en de productie-installatie daar gesloten. Als gevolg hiervan werd de markt verminderd met een bedrijfsruimte met een oppervlakte van ongeveer 20000 m2 en een omzet van 90 miljoen DEM. Begin 1993 werd de divisie zware machines in het kader van een management buy-out aan de vroegere leidende producent in de sector verkocht. Hierdoor konden in 1992 in de winst- en verliesrekening van Gildemeister AG uitgaven ten bedrage van ongeveer 4 miljoen DEM worden vermeden. De resterende activiteiten van het Gildemeister-concern op het gebied van draaibanken werden in een nieuw opgerichte vennootschap - Gildemeister Drehmaschinen GmbH - ingebracht. Tegelijkertijd werd overgegaan tot een aanzienlijke vermindering van de productiecapaciteit en het personeelsbestand.

(23) In november 1992 verkocht Gildemeister AG haar aandelen in Witzig & Frank Turmatic GmbH (hierna: "WFT"). Deze verkoop bracht een bedrag van 25 miljoen DEM op, dat werd gebruikt om de herstructurering te financieren.

(24) Naast voornoemde maatregelen richtte Gildemeister tezamen met Friedrich Deckel AG een nieuwe distributieonderneming, Deckel Gildemeister Vertriebs GmbH, op.

(25) De tweede fase van het herstructureringsprogramma omvatte de tenuitvoerlegging van de volgende maatregelen:

- optimalisering van het productieproces binnen de onderneming; dit leidde tot overschakeling naar een moderne, procesgerichte teamorganisatie;

- vernieuwing van het productaanbod;

- de productie, die voor de relevante productgroepen in winstcentra was georganiseerd, werd efficiënter opgezet, afgeslankt en beter op de markt afgestemd;

- door optimalisering van de inkoop en logistiek werden verdere kostenbesparingen gerealiseerd.

(26) De derde fase van het herstructureringsproces omvatte de reorganisatie van het gegevensverwerkingssysteem, verdere maatregelen op het gebied van de logistiek en de verkoop van overbodige vermogensbestanddelen in 1997.

(27) De herstructurering van het Gildemeister-concern omvatte ook de reorganisatie van de daartoe behorende Deckel Maho-groep. Met name werd DMS als onafhankelijk "winstcentrum" met een eigen productengamma en een eigen comptabiliteit georganiseerd.

(28) De herstructurering van het Gildemeister-concern leidde tot een aanzienlijke vermindering van de productiecapaciteit van het concern. De voor de productie van draaibanken bestemde oppervlakte werd in totaal van 42500 m2 tot 29400 m2 verminderd (een reductie met 31 %). De consolidatiemaatregelen gingen gepaard met een aanzienlijke personeelsinkrimping. Het totale aantal werknemers op het gebied van de productie van draaibanken werd verminderd, zodat de capaciteitsreductie op dit gebied in vergelijking met 1991 meer dan 75 % bedroeg.

(29) De herstructurering van het Gildemeister-concern werd, zoals voorzien, eind 1997 voltooid.

2.2. Beschrijving van de overheidsmaatregelen

2.2.1. Ten gunste van MS ("maatregel A")

(30) Ten tijde van de inleiding van de procedure ontbrak het de Commissie volledig aan informatie over de aard, de bedragen en de herkomst van de injecties van financiële middelen in MS. In zijn antwoord op het besluit tot inleiding van de procedure en het bevel tot het verstrekken van informatie verklaarde Duitsland dat deze injecties van financiële middelen afkomstig waren van de moedermaatschappij van MS, namelijk Deckel Maho AG, in de vorm van verschillende kapitaalverhogingen.

(31) Duitsland heeft verklaard dat MS naast de investeringssteun die onder de goedgekeurde steunregelingen viel, geen verdere staatssteun heeft ontvangen.

2.2.2. Ten gunste van DMS

(32) De relevante maatregelen gingen uit van TIB en de Thüringer Aufbaubank (hierna: "TAB")(6), die beide overheidsinstellingen zijn. Er moet hier onderscheid worden gemaakt tussen de maatregelen die werden genomen tussen 1994 en 1996, toen het Gildemeister-concern zich in de herstructureringsfase bevond (de "herstructureringsmaatregelen") en de "nieuwe" maatregelen, die door Duitsland ter vervanging en als verlenging van de "herstructureringsmaatregelen" werden gepland. Bij de maatregelen B en C gaat het om verlengingen van twee door TAB in 1994 toegekende leningen, die door de Commissie in haar beschikking van 1997 niet als steun werden aangemerkt. Bij de relevante maatregelen gaat het om:

(33)

Tabel 2

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(34) Zoals uit tabel 2 blijkt, heeft TAB in de jaren 1994 - 1995 kredieten ten bedrage van 34 miljoen DEM verleend. Naar Duitsland heeft verklaard, geschiedde dit onder normale marktvoorwaarden, hetgeen ook voor de verlenging van de kredieten zou gelden. Duitsland heeft erop gewezen dat DMS aan TAB reeds rente ten bedrage van 13,4 miljoen DEM heeft betaald en dat haar bij de verlenging behandelingskosten onder de normale marktvoorwaarden zijn aangerekend.

(35) Wat de maatregelen van TIB betreft, heeft Duitsland in zijn brief ter rechtvaardiging van het verzoek van DMS om een participatie door TIB in DMS aangevoerd dat tijdens de uitbreiding van de activiteiten van DMS door een grotere behoefte aan bedrijfskapitaal een gebrek aan liquide middelen was ontstaan. Voordat zij een participatie in DMS nam, belastte TIB een accountantsbureau met een onderzoek naar de rentabiliteit van de onderneming en de perspectieven van een dergelijke participatie. PME Projekt Management Eschbach GmbH (hierna: "PME") legde haar verslag in juni 1996 voor. Volgens dit verslag had DMS vanwege haar oprichting als nieuwe onderneming en haar gebrek aan economische zelfstandigheid met een aantal moeilijkheden te kampen. PME constateert met name dat belangrijke functies, die ervoor zorgen dat een onderneming onafhankelijk kan handelen, ontbreken. Een participatie zou slechts economisch rendabel zijn, wanneer de onderneming over een zekere mate van onafhankelijkheid beschikt. Volgens PME kan deze voorwaarde als vervuld worden beschouwd, wanneer de aandeelhouders van DMS zich ertoe verbinden DMS tot een onafhankelijk "winstcentrum" om te vormen, en wanneer zij kunnen garanderen dat de onderneming zelfstandig kan beslissen over belangrijke aspecten van de bedrijfsvoering, zoals bijvoorbeeld de productontwikkeling. Volgens Duitsland is aan deze voorwaarden voldaan, aangezien sinds eind 1996 verschillende maatregelen zijn getroffen om DMS tot een onafhankelijke onderneming om te vormen.

(36) Naast een aandeel van 37,5 % in het kapitaal van DMS nam TIB ook een participatie als stille vennoot ten bedrage van 4 miljoen DEM. Bij een rentevoet van 6,5 % 's jaars heeft TIB ook recht op een deel van de winst van de onderneming, wanneer deze meer dan 500000 DEM bedraagt.

(37)

Tabel 3

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(38) Volgens Duitsland werd lening I tegen normale marktvoorwaarden toegekend. De partners van het consortium hebben tot zekerheidstelling van de lening een poolingovereenkomst gesloten. Daarbij werd het bedrag van de tot zekerheid strekkende hypotheek van 35 miljoen DEM tot 45 miljoen DEM verhoogd.

(39) Maatregel J heeft tot doel de door TAB verstrekte lening ten bedrage van 34 miljoen DEM te vervangen. Het ligt in de bedoeling het totale bedrag van de TAB-kredieten onder dezelfde voorwaarden toe te kennen als voor maatregel I gelden. Deze vervanging moet leiden tot een verlaging van de boven het gemiddelde liggende rentevoet van de door TAB in 1994 en 1995 verleende kredieten. Volgens Duitsland heeft DMS/Gildemeister AG deze hoge rentevoet slechts wegens deze nieuwe financieringsmogelijkheid geaccepteerd.

(40) Het verzoek om maatregel K werd op 17 juli 2000 ingetrokken.

(41) Bovenop deze maatregelen is aan DMS een bedrag van 8,3 miljoen DEM toegekend in de vorm van investeringssubsidies en investeringsbijlagen in het kader van goedgekeurde steunregelingen(7)

2.3. Relevante markt

(42) De relevante productmarkt is in casu de markt voor de ontwikkeling en de bouw van frees- en boormachines. De relevante geografische markt is de wereldmarkt en omvat bijgevolg alle lidstaten.

(43) De sector van de machinebouw is in sterkere mate dan de meeste andere industrietakken aan conjuncturele schommelingen blootgesteld, omdat hij in hoge mate afhankelijk is van de investeringen van ondernemingen, die op hun beurt op uiterst gevoelige wijze op de algemene economische ontwikkeling reageren.

(44) Na in de jaren 1989 en 1990 een hoogtepunt te hebben bereikt, liepen de investeringen tussen 1991 en 1993 duidelijk terug, waardoor ook de vraag naar machines drastisch afnam. De sector van de machinebouw werd door de tot in 1993 durende recessie zwaar getroffen. Om zich te kunnen handhaven, gingen de ondernemingen in deze sector over tot rationaliseringsmaatregelen om hun kosten te doen dalen; het belangrijkste gevolg hiervan was een toegenomen automatisering.

(45) Vanaf 1994 verbeterde de marktsituatie. Terwijl de investeringen buiten Europa reeds in 1993 weer aantrokken, stabiliseerde de vraag zich in de lidstaten en de overige West-Europese landen vanaf het begin van 1994, zodat het aantal nieuwe bestellingen voor machines en uitrusting opnieuw toenam.

(46) In het tweede halfjaar van 1995 deed zich in de meeste lidstaten echter een verbazingwekkend abrupte teruggang van de investerings- en consumptiebereidheid voor, ten gevolge waarvan ook de bestellingen vanuit de Gemeenschap afnamen. Tegelijkertijd verslapte duidelijk de vraag vanuit derde landen. Tegen het einde van de jaren negentig voerden de producenten van machines en uitrusting hun pogingen tot automatisering op en zetten zij daarmee het rationaliseringsproces voort.

(47) Volgens de door Duitsland verstrekte gegevens werd de concurrentiesituatie op de voor DMS relevante markten in 1998 door een steeds fellere prijzenoorlog gekenmerkt en vertoonde de marktontwikkeling in het eerste halfjaar van 1997 een lichtjes negatieve tendens.

2.4. Redenen voor de inleiding van de procedure

(48) Ondanks verschillende verzoeken om inlichtingen had Duitsland verzuimd voldoende informatie te verstrekken om de Commissie in staat te stellen over de aard van de financiële maatregelen ten gunste van DMS te beslissen. Met name bleven een aantal vragen met betrekking tot de identiteit en de financiële situatie van de begunstigde van de steun en met betrekking tot de aan MS en DMS toegekende maatregelen onbeantwoord.

(49) De Commissie had in het bijzonder de indruk dat het bij DMS, zowel vanwege haar verhouding tot een eerder opgerichte rechtspersoon - MS - als vanwege haar verhouding tot andere onderdelen van het Gildemeister-concern, in casu wel eens niet om de gehele betrokken onderneming kon gaan.

(50) Omdat de volledige omvang van de betrokken onderneming onduidelijk was, was het ook onduidelijk in welke mate gegevens die alleen op de resultaten van DMS betrekking hadden, als relevant voor de gehele betrokken onderneming konden worden beschouwd. Bovendien was de informatie over DMS beperkt en selectief.

(51) De Commissie had ook twijfel omtrent de verenigbaarheid van de verschillende maatregelen met de gemeenschappelijke markt. De gegevens betreffende de aan MS en DMS toegekende maatregelen waren onvolledig. Vaak was niet uiteengezet wat het doel van een bepaalde maatregel was en welke voorwaarden eraan verbonden waren, en het was niet altijd duidelijk of de betrokken maatregelen al dan niet reeds waren toegekend.

(52) De Commissie kwam tot de conclusie dat, omdat de door Duitsland verstrekte informatie ontoereikend was, de maatregelen op een aantal punten moeilijk konden worden beoordeeld. Uit verschillende verklaringen van Duitsland had de Commissie afgeleid dat de begunstigde tijdens de relevante periode misschien in moeilijkheden verkeerde en dat er sprake kon zijn van staatssteun. De Commissie besloot daarop met betrekking tot de maatregelen A tot en met K een procedure in te leiden en een bevel tot het verstrekken van informatie aan Duitsland te richten.

3. OPMERKINGEN VAN DE BELANGHEBBENDEN

(53) De Commissie ontving op 24 augustus 2000 een brief van Gildemeister AG, waarin deze haar standpunt ten aanzien van de inleiding van de procedure kenbaar maakte. De moedermaatschappij van DMS verwees naar het door Duitsland ingenomen standpunt en wenste te herinneren aan bepaalde feiten betreffende DMS, haar economische situatie en de maatregelen ten gunste van DMS.

(54) Met betrekking tot DMS stelde Gildemeister AG in haar brief dat DMS rechtens zowel van MS als van Deckel Maho AG i.K. onafhankelijk is. Gildemeister AG is de mening toegedaan dat aan DMS geen steun is verleend die diende te worden aangemeld.

(55) Gildemeister AG wees er ook op dat DMS slechts bij het begin van haar activiteit verlies had geleden. Reeds na twee jaar zou zij enige winst hebben geboekt en in 1998 zou zij een rendement van 8 % op haar omzet hebben behaald.

(56) Volgens Gildemeister AG zijn de verschillende maatregelen slechts aan DMS en aan geen enkele andere vennootschap van het Gildemeister-concern ten goede gekomen. Alle ondernemingen van het concern zouden als onafhankelijke winstcentra met een eigen comptabiliteit zijn georganiseerd. Kruissubsidiëring ten gunste van Gildemeister AG zou bijgevolg uitgesloten zijn.

(57) Gildemeister AG heeft aangevoerd dat TIB eerst na een onderzoek naar de rentabiliteit van de investering in DMS heeft geparticipeerd. De leningen van TAB zouden onder normale marktvoorwaarden zijn toegekend. Omdat de onderneming niet als een onderneming in moeilijkheden kan worden beschouwd, aldus Gildemeister AG, vormden deze maatregelen geen steun.

4. OPMERKINGEN VAN DUITSLAND

(58) In zijn opmerkingen van 14 juli 2000 naar aanleiding van de inleiding van de procedure bleef Duitsland erbij dat DMS als een nieuw opgerichte onderneming moet worden beschouwd. Het deelde details mee betreffende de oprichting en ontwikkeling van DMS en betreffende haar juridische band met MS, met Deckel Maho Pfronten GmbH en met Gildemeister AG. Het verstrekte nadere gegevens betreffende de economische situatie van DMS en stelde als slotsom dat DMS geen onderneming in moeilijkheden is.

(59) Op verzoek van de Commissie lichtte Duitsland de verschillende maatregelen ten gunste van MS en DMS toe. Volgens zijn verklaringen vormen de maatregelen van TAB en TIB ten gunste van DMS geen staatssteun, omdat ze onder normale marktvoorwaarden zijn toegekend aan een onderneming die niet in moeilijkheden verkeerde. Voorts verstrekte Duitsland informatie betreffende de reeds door DMS aan TAB en TIB betaalde rente.

(60) Duitsland herinnerde eraan dat Gildemeister AG, ten tijde van de oprichting van DMS als nieuwe onderneming, was geherstructureerd. De Commissie zou toentertijd tot de bevinding zijn gekomen dat de herstructureringssteun ten gunste van Gildemeister met de gemeenschappelijke markt verenigbaar was. De herstructurering zou volgens schema eind 1997 zijn voltooid.

(61) Duitsland stelde met klem dat er van een doorgifte, ten gevolge van de financiële maatregelen ten gunste van DMS, van geldelijke voordelen aan andere ondernemingen van het Gildemeister-concern ("spill-over") geen sprake kon zijn. De overheidsmaatregelen ten gunste van DMS zouden slechts aan DMS ten goede hebben kunnen komen, aangezien ze als interventies ten gunste van ondernemingen in Thüringen golden. De overheid van Thüringen zou de nodige voorzorgsmaatregelen hebben getroffen om ervoor te zorgen dat de maatregelen hun doel bereikten. Bovendien zouden met de toenemende verzelfstandiging van DMS alle transacties tussen DMS en de andere vennootschappen van het Gildemeister-concern onder normale marktvoorwaarden zijn getroffen. Alle vennootschappen van het Gildemeister-concern zouden als onafhankelijke winstcentra zijn georganiseerd.

(62) Ten slotte voerde Duitsland in zijn brief aan dat het succes van DMS aan het sterke engagement van het Gildemeister-concern te danken was. Tussen 1994 en eind 1999 zou het Gildemeister-concern 41,3 miljoen DEM in DMS geïnvesteerd hebben en zou het in belangrijke mate bij de ontwikkeling van het bedrijfsconcept en bij de ontwikkeling van nieuwe producten betrokken zijn geweest.

5. BEOORDELING VAN DE STEUN

5.1. Gaat het bij een van de maatregelen A tot en met K om steun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag?

(63) Artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag luidt als volgt: "Behoudens de afwijkingen waarin dit Verdrag voorziet, zijn steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, voorzover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.".

5.1.1. "Steunmaatregelen met staatsmiddelen bekostigd"

(64) Maatregel A bestond in injecties van liquide middelen door Gildemeister AG in MS. Aangezien deze maatregel niet met staatsmiddelen werd bekostigd, vormt hij geen steun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag.

(65) De maatregelen B tot en met F respectievelijk G en H werden toegekend door TAB en TIB, die beide in handen van de overheid zijn. Maatregel I werd door een consortium van banken toegekend. TAB en de Landesbank Hessen-Thüringen (hierna: "Landesbank") zijn openbare financiële instellingen. De Deutsche Genossenschaftsbank (hierna: "DG Bank") is sinds 1998 een naamloze vennootschap. Op het ogenblik worden haar aandelen niet verhandeld en zijn ze ook niet beursgenoteerd. Meer dan 90 % van het aandelenkapitaal van de bank is direct of indirect in handen van coöperaties of holdings. De lening van de DG Bank kan bijgevolg niet als met staatsmiddelen bekostigd worden beschouwd. Maatregel J moet door hetzelfde consortium worden toegekend. Van de 34 miljoen DEM zijn 29 miljoen DEM van staatsmiddelen afkomstig.

(66) Het verzoek om maatregel K werd ingetrokken en vormt bijgevolg niet langer het voorwerp van deze beschikking.

5.1.2. "De mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen" en "het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden"

(67) Er dient van te worden uitgegaan dat de ontvanger van de steun het gehele Gildemeister-concern is, omdat het concern blijkbaar op modulaire wijze is opgebouwd en geen enkel onderdeel ervan als een zelfstandige economische eenheid kan functioneren.

(68) Om te kunnen beslissen of de door TIB, TAB en de Landesbank toegekende maatregelen diegenen voor wie ze bestemd zijn, in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag begunstigen, moet worden onderzocht in welke economische situatie dezen op het ogenblik van de steunverlening verkeerden. De Commissie neemt er kennis van dat TIB, TAB en de Landesbank openbare instellingen zijn; dit belet hun echter geenszins als particuliere ondernemer te handelen. Om te beslissen of dit in casu het geval was, moet eerst worden onderzocht of de ontvangende onderneming in moeilijkheden verkeerde. Zo ja, dan kan de maatregel als steun worden beschouwd. Zo nee, vormt een maatregel slechts dan steun wanneer hij van de normale marktvoorwaarden afwijkt.

(69) Van 1994 tot 1997 bevond het Gildemeister-concern zich in een herstructureringsfase. In 1994 en 1995 had het verlies gemaakt. Hoewel het concern sinds 1996 een positief resultaat boekt, moet worden aangenomen dat het in moeilijkheden verkeerde zolang de ten dele met staatssteun gefinancierde herstructurering niet was voltooid; dit was eerst eind 1997 het geval. Sinds 1998 kan het concern niet langer worden geacht in moeilijkheden te verkeren.

(70) Wat het handelsverkeer tussen de lidstaten betreft, dit zou als ongunstig beïnvloed kunnen worden beschouwd, omdat het Gildemeister-concern op een grensoverschrijdende markt werkzaam is.

5.1.2.1. Maatregelen B tot en met F

(71) Bij de maatregelen B en C gaat het om verlengingen van twee oorspronkelijk in 1994 toegekende leningen. De oorspronkelijke leningen bedroegen 23,5 miljoen DEM. De rentevoet was vastgesteld op 8 %, en het bedrijfsterrein en het totale machinepark dienden als zekerheid. De leningen moesten uiterlijk op 31 maart 1995 worden terugbetaald. In haar besluit tot inleiding van de procedure wegens staatssteun ten gunste van het Gildemeister-concern (hierna: "besluit van 1996")(8) oordeelde de Commissie dat de oorspronkelijke leningen geen steun vormden maar in overeenstemming waren met het gedrag van particuliere ondernemers. Volgens Duitsland zijn ook de verlenging van de oorspronkelijke leningen en de toekenning van bijkomende leningen (maatregelen D tot en met F) in overeenstemming met het gedrag van een particuliere ondernemer.

(72) De Commissie kwam in haar besluit van 1996 weliswaar tot de conclusie dat het bij maatregelen B en C niet om steun ging, maar de verlenging van de looptijd van de betrokken leningen kan een bijkomend economisch voordeel opleveren dat verder reikt dan de oorspronkelijke lening. Wanneer dit bijkomend voordeel door een openbare instelling wordt verstrekt, zonder dat een normaal rendement gewaarborgd is, kan de verlenging steun vormen, ook wanneer de oorspronkelijke lening niet als steun werd gekwalificeerd. Gelijkaardige overwegingen gelden voor de toekenning van bijkomende leningen.

(73) Met de maatregelen B tot en met F is een bedrag van 34 miljoen DEM gemoeid. Ze werden alle sinds 1995 van jaar tot jaar verlengd. Duitsland heeft geen redenen opgegeven waarom de twee oorspronkelijke leningen moesten worden verlengd en bijkomende leningen moesten worden toegekend. Het heeft slechts verklaard dat de leningen ter financiering van investeringen, als bedrijfsmiddelen en ter financiering van de opzet van een distributiestelsel werden toegekend en daarbij als langlopende leningen werden geconcipieerd. Ondanks de verlenging en de terbeschikkingstelling van bijkomende financiële middelen aan de begunstigde bleven de voorwaarden waaronder het krediet werd verleend, en inzonderheid de rentevoet (tussen 6,50 en 8,50 %), grotendeels gelijk.

(74) De maatregelen B tot en met F werden aan DMS toegekend op een ogenblik waarop de begunstigde in moeilijkheden verkeerde en er een herstructurering aan de gang was. De voorwaarden waaronder de betrokken leningen werden toegekend, komen overeen met de normale marktvoorwaarden, zoals ze bij gezonde ondernemingen worden toegepast. De Commissie wijst erop dat volgens haar Mededeling over de methode waarmee de referentie- en disconteringspercentages worden vastgesteld(9), het referentiepercentage bij ondernemingen in moeilijkheden minstens 4 % hoger moet zijn, wil het uitgesloten zijn dat er sprake is van steun.

Tabel 4

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(75) Blijkens tabel 4 lagen de rentevoeten van de leningen beneden of iets boven het referentiepercentage voor gezonde ondernemingen. De Commissie kan niet aannemen dat een ondernemer in een markteconomie een onderneming in moeilijkheden onder normale marktvoorwaarden op dergelijke wijze financieel zou hebben ondersteund. Gezien de economische situatie van de ontvanger, moet worden geconcludeerd dat de maatregelen B tot en met F niet met het gedrag van een ondernemer in een markteconomie in overeenstemming zijn en bijgevolg de ontvanger begunstigen. Ze vormen derhalve steun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag.

5.1.2.2. Maatregelen G en H

(76) De maatregelen G en H werden beide door TIB toegekend. Toen TIB een participatie in DMS nam, liquide middelen ten bedrage van 6 miljoen DEM in DMS inbracht en in juni 1996 DMS een lening van 4 miljoen DEM verstrekte, verkeerde de betrokken onderneming in moeilijkheden. In haar positieve beschikking van 8 augustus 1994 betreffende programma N 183/94 betreffende de activiteiten van TIB kwam de Commissie tot de conclusie dat de participatie in een onderneming in moeilijkheden staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag vormt. Deze steun kan als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden beschouwd, indien aan bepaalde voorwaarden is voldaan. In het geval van DMS is Duitsland zijn verplichting om participaties in grote ondernemingen vooraf aan te melden, niet nagekomen. De betrokken steunmaatregelen en hun verenigbaarheid met de gemeenschappelijke markt dienen bijgevolg ad hoc te worden beoordeeld.

(77) Duitsland heeft een door PME opgesteld verslag overgelegd waarin een participatie in DMS op haar rentabiliteit moest worden getoetst. Volgens Duitsland blijkt uit dit verslag dat het bij DMS niet om een onderneming in moeilijkheden in de zin van de Communautaire Kaderregeling voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (hierna: "kaderregeling van 1994")(10) ging en dat het gedrag van TIB in overeenstemming was met het op winst gerichte gedrag van een particuliere investeerder.

(78) De Commissie stelt vast dat het in bedoeld verslag slechts om DMS en haar toenmalige moedermaatschappij Deckel Maho Pfronten ging. In het verslag werd niet in bijzonderheden op de algemene situatie van het Gildemeister-concern ingegaan. Bij de beschrijving van de moeilijkheden waarmee DMS te kampen had, benadrukte PME dat DMS geen onafhankelijke, autonome onderneming was en dat één van haar problemen was gelegen in haar gebrek aan zelfstandigheid en het gevaar dat voor haar voortvloeide uit de moeilijkheden die zusterondernemingen ondervonden. Deze problemen zouden bovenop de interne moeilijkheden zijn gekomen waarmee DMS zelf werd geconfronteerd. Inzonderheid werd in het verslag de conclusie getrokken dat in verband met een participatie in DMS slechts dan van een uit economisch opzicht verstandige beslissing kon worden gesproken, indien gegarandeerd was dat DMS zelf zeggenschap over haar ontwikkeling zou hebben.

(79) De conclusie van voornoemd verslag sterkt de Commissie in haar opvatting dat DMS niet los van het Gildemeister-concern kan worden gezien en dat de onderneming op het ogenblik van de kapitaalinbreng door TIB als een onderneming in moeilijkheden moet worden gekwalificeerd. De kapitaalinbreng door TIB vormt derhalve steun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag.

5.1.2.3. Maatregelen I en J

(80) Maatregel I werd toegekend in 1998, op een ogenblik waarop de ontvanger niet in moeilijkheden verkeerde. De voorwaarden waaronder deze lening werd verstrekt, komen overeen met de normale marktvoorwaarden, aangezien de rentevoet boven het referentiepercentage voor 1998 ligt en het bedrijfsterrein en de machines en uitrusting als een toereikende zekerheid voor de lening kunnen worden beschouwd. De Commissie leidt hieruit af dat de ontvanger hierdoor niet werd begunstigd in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag en dat deze maatregel derhalve geen staatssteun in de zin van deze bepaling vormt.

(81) Maatregel J is nog niet toegekend. De voorwaarden voor het verstrekken van de lening zijn dezelfde als bij maatregel I. De rentevoet ligt boven het referentierpercentage. Aangezien de ontvanger niet langer als een onderneming in moeilijkheden kan worden gekwalificeerd, kan worden geconcludeerd dat de banken van het consortium die zich in handen van de overheid bevinden, als particuliere ondernemers handelen en dat maatregel J derhalve geen steun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag vormt.

5.2. Uitzonderingsbepaling in artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag

(82) De steun dient door de Commissie als steun ad hoc te worden beoordeeld. De leden 2 en 3 van artikel 87 van het EG-Verdrag voorzien in uitzonderingen op het algemene steunverbod in lid 1.

(83) De uitzonderingen in artikel 87, lid 2, van het EG-Verdrag zijn in casu niet van toepassing. De steunmaatregelen zijn namelijk niet van sociale aard en komen niet ten goede aan individuele verbruikers; ze dienen evenmin tot het herstel van schade, veroorzaakt door natuurrampen of andere buitengewone gebeurtenissen, noch tot ondersteuning van de economie van bepaalde streken van de Bondsrepubliek Duitsland die nadeel ondervinden van de deling van Duitsland.

(84) Andere uitzonderingen zijn in artikel 87, lid 3, onder a) en c), van het EG-Verdrag geregeld. Aangezien het hoofddoel van de steun er niet in bestaat de economische ontwikkeling van een bepaalde streek te bevorderen, maar de levensvatbaarheid van een onderneming in moeilijkheden te herstellen, zijn slechts de uitzonderingen in artikel 87, lid 3, onder c), relevant. Volgens artikel 87, lid 3, onder c), kunnen steunmaatregelen ter vergemakkelijking van de ontwikkeling van bepaalde economieën worden goedgekeurd, mits dergelijke steunmaatregelen de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt, niet zodanig veranderen dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. De Commissie heeft met het oog op de beoordeling van steunmaatregelen voor de redding en herstructurering van ondernemingen een bijzondere kaderregeling vastgesteld. Na onderzoek is de Commissie van oordeel dat de overige communautaire kaderregelingen, zoals die voor onderzoek en ontwikkeling, voor milieusteun, voor het midden- en kleinbedrijf of voor de bevordering van de werkgelegenheid en opleiding, in casu niet voor toepassing in aanmerking komen.

(85) Volgens paragraaf 101 van de Communautaire Richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (hierna: "richtsnoeren van 1999")(11) onderzoekt de Commissie de verenigbaarheid met de gemeenschappelijke markt van alle zonder haar toestemming toegekende reddings- en herstructureringssteun als volgt: "a) op de grondslag van deze richtsnoeren indien de steun, of een gedeelte daarvan, na de bekendmaking van de richtsnoeren in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen is toegekend; b) op de grondslag van de ten tijde van de toekenning van de steun geldende richtsnoeren in alle andere gevallen". Aangezien volgens de beschikbare informatie in casu alle steun vóór de bekendmaking van de richtsnoeren van 1999 werd verleend, is de kaderregeling van 1994 van toepassing.

(86) De verlening van steun aan DMS vond plaats in samenhang met de herstructurering van het gehele Gildemeister-concern. Het betrokken herstructureringsplan was in 1996 door Duitsland voorgelegd.

5.2.1. Herstel van de levensvatbaarheid

(87) De verlening van herstructureringssteun onderstelt het bestaan van een realistisch, coherent en verreikend herstructureringsplan door middel waarvan de levensvatbaarheid van de onderneming op lange termijn binnen een redelijk tijdsbestek op grond van realistische veronderstellingen kan worden hersteld. De verlening van herstructureringssteun mag normaliter slechts één keer noodzakelijk zijn.

(88) De Commissie kwam reeds in haar beschikking van 1997 tot de conclusie dat het plan de levensvatbaarheid van het concern op lange termijn kon herstellen. De herstructurering berustte zowel op interne als op externe maatregelen, zoals in afdeling 2.1.4 beschreven. De gegevens in de door Duitsland overgelegde jaarverslagen bevestigen dat het herstructureringsplan volledig en met succes is uitgevoerd. Dat de financiële maatregelen waarin het plan voorzag, een positief effect hebben gehad, blijkt uit de resultaten die sinds de succesvolle voltooiing van de herstructurering eind 1997 zijn behaald. Het Gildemeister-concern is thans winstgevend.

5.2.2. Vermijding van buitensporige vervalsing van de mededinging ten gevolge van de steun

(89) De herstructurering moet gepaard gaan met maatregelen om nadelige gevolgen voor concurrenten zoveel mogelijk te compenseren, aangezien de steun anders het gemeenschappelijk belang schaadt en niet voor een vrijstelling op grond van artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag in aanmerking komt.

(90) Wanneer de onderneming werkzaam is op een markt in de Gemeenschap waarop uit een objectieve beoordeling van vraag en aanbod blijkt dat er sprake is van een structureel overschot van de productiecapaciteit, moet het herstructureringsplan, in evenredigheid met de hoogte van het ontvangen steunbedrag, door middel van een onomkeerbare vermindering of opheffing van capaciteit een wezenlijke bijdrage tot de herstructurering van de op die markt actieve ondernemingen leveren.

(91) In de jaren negentig werd de sector van de werktuigmachines door een dalende conjunctuur en een geringe overcapaciteit gekenmerkt. Met de herstructurering van het Gildemeister-concern ging een merkbare vermindering van de productiecapaciteit van het concern gepaard.

(92) De Commissie stelde in haar beschikking van 1997 vast dat de steunmaatregelen ten gunste van het Gildemeister-concern geen buitensporige vervalsing van de mededinging tot gevolg hadden. De beschikking van 1997 heeft betrekking op de herstructurering van het gehele Gildemeister-concern, met inbegrip van DMS. Bij de in de beschikking van 1997 beoordeelde capaciteitsvermindering gaat het om de vermindering van de capaciteit van het gehele concern. Bijgevolg kan worden geconcludeerd dat door de bijkomende steunmaatregelen niets aan de constatering in de beschikking van 1997 wordt veranderd, aangezien de herstructurering tot een belangrijke capaciteitsvermindering leidt.

5.2.3. Tot het noodzakelijke minimum beperkte steun

(93) De steun moet beperkt blijven tot het strikte minimum dat noodzakelijk is om een herstructurering op grond van de beschikbare financiële middelen van de onderneming en haar vennoten mogelijk te maken. Bovendien moet de begunstigde met eigen middelen of door externe financiering tegen normale marktvoorwaarden in belangrijke mate in de kosten van de herstructurering bijdragen. Voorts moet de steun in zodanige vorm worden verleend dat de onderneming niet de beschikking krijgt over extra liquide middelen die zouden kunnen worden gebruikt voor agressieve, concurrentievervalsende activiteiten die geen verband houden met het herstructureringsproces.

(94) In haar beschikking van 1997 werden door de Commissie de volgende maatregelen als steunmaatregelen aangemerkt:

1. een borgstelling door de deelstaat Noord-Rijnland-Westfalen voor een lening ten bedrage van 20 miljoen DEM, die werd gekwalificeerd als vallend onder een eerder goedgekeurde regeling;

2. de toekenning door de deelstaat Beieren van een rentesubsidie van 1 procentpunt op een tegen een rentevoet van 9,25 % voor vijf jaar verstrekte achtergestelde lening van meer dan 15 miljoen DEM(12), mogelijk gemaakt door de Bayerische Landesanstalt für Aufbaufinanzierung (hierna: "LfA");

3. borgstellingen door LfA en TIB ten gunste van WestLB in verband met de door deze laatste op zich genomen plaatsingsgarantie bij de verhoging met 34 miljoen DEM van het kapitaal van Gildemeister AG in oktober 1994.

(95) Bovendien werden in de onderhavige procedure de volgende maatregelen als steunmaatregelen aangemerkt:

1. de verlenging van de eerder verstrekte leningen en de toekenning van bijkomende leningen door TAB ten bedrage van 34 miljoen DEM (maatregelen B tot en met F); en

2. de inbreng van liquide middelen en de participatie als stille vennoot door TIB ten bedrage van 10 miljoen DEM (maatregelen G en H).

(96) In de beschikking van 1997 werd vastgesteld dat de ontvangen steun tot het noodzakelijke minimum beperkt was, omdat de herstructurering grotendeels met door het concern zelf bijeengebrachte middelen werd gefinancierd. Bij de door het Gildemeister-concern bijeengebrachte middelen werd in de beschikking van 1997 melding gemaakt van een bijdrage van 126 miljoen DEM door een particuliere investeerder(13). Wanneer de bijkomende steunmaatregelen ten bedrage van 44 miljoen DEM bij de reeds in de beschikking van 1997 beoordeelde steunmaatregelen worden opgeteld, levert dit als resultaat een totaal steunbedrag van 98,4 miljoen DEM op. De bijkomende maatregelen veranderen niets aan de beoordeling in de beschikking van 1997, aangezien de particuliere bijdrage aan de herstructurering nog steeds op meer dan 55 % van de totale financiering kan worden geraamd.

5.2.4. Volledige uitvoering van het herstructureringsplan

(97) Een onderneming die herstructureringssteun ontvangt, moet het bij de Commissie ingediende en door deze laatste goedgekeurde plan volledig uitvoeren. Duitsland heeft jaarverslagen aan de Commissie overgelegd en bevestigd dat de herstructurering eind 1997 met succes was voltooid.

6. CONCLUSIES

(98) De Commissie stelt vast dat Duitsland de betrokken steunmaatregelen in strijd met artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag op onwettige wijze ten uitvoer heeft gelegd. Op grond van bovenstaande overwegingen komt de Commissie echter tot de conclusie dat de betrokken steunmaatregelen met de gemeenschappelijke markt verenigbaar zijn, omdat ze in overeenstemming zijn met de kaderregeling van 1994,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

1. De lening ten bedrage van 10 miljoen DEM (hierboven als maatregel I aangeduid), door Duitsland in 1998 aan Deckel Maho Seebach GmbH (hierna: "DMS") toegekend, vormt geen steun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag.

2. De lening ten bedrage van 34 miljoen DEM (hierboven als maatregel J aangeduid), die Duitsland aan DMS zal toekennen, vormt geen steun in de zin van artikel 87, lid 1.

3. De in de volgende maatregelen bestaande steunmaatregelen ten bedrage van 44 miljoen DEM, door Duitsland aan DMS toegekend, zijn overeenkomstig artikel 87, lid 3, onder c), met de gemeenschappelijke markt verenigbaar:

a) de verlenging (hierboven als maatregel B aangeduid) van de lening van meer dan 8,5 miljoen DEM, door de Thüringer Aufbaubank op 31 augustus 1994 ter dekking van bedrijfskosten aan DMS toegekend;

b) de verlenging (hierboven als maatregel C aangeduid) van de lening van meer dan 15 miljoen DEM, door de Thüringer Aufbaubank op 30 november 1994 ter financiering van een koopprijs aan DMS toegekend;

c) de lening ten bedrage van 5 miljoen DEM (hierboven als maatregel D aangeduid), door de Thüringer Aufbaubank op 13 juni 1995 ter financiering van bedrijfsmiddelen aan DMS toegekend;

d) de lening ten bedrage van 3,5 miljoen DEM (hierboven als maatregel E aangeduid), door de Thüringer Aufbaubank op 15 augustus 1995 ter financiering van bedrijfsmiddelen aan DMS toegekend;

e) de lening ten bedrage van 2 miljoen DEM (hierboven als maatregel F aangeduid), door de Thüringer Aufbaubank op 30 november 1995 ter financiering van bedrijfsmiddelen aan DMS toegekend;

f) de inbreng van liquide middelen ten bedrage van 6 miljoen DEM (hierboven als maatregel G aangeduid) door de Thüringer Industriebeteiligungsgesellschaft ten gunste van DMS in juni 1996;

g) de lening ten bedrage van 4 miljoen DEM (lening met winstdeelneming) (hierboven als maatregel H aangeduid), door de Thüringer Industriebeteiligungsgesellschaft in juni 1996 aan DMS toegekend.

Artikel 2

Deze beschikking is gericht tot de Bondsrepubliek Duitsland.

Gedaan te Brussel, 17 oktober 2001.

Voor de Commissie

Mario Monti

Lid van de Commissie

(1) PB C 217 van 29.7.2000, blz. 20.

(2) PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1.

(3) Zie voetnoot 1.

(4) Arrest van het Hof van Justitie van 14 november 1984 in zaak 323/82, Intermills/Commissie, Jurispr. 1984, blz. 3808.

(5) PB C 181 van 12.6.1998, blz. 4.

(6) De activiteiten van TAB en TIB werden toentertijd door de Commissie onderzocht onder de dossiernummers N 529/99 (TAB) en C 17/99 (TIB) (ex NN 120/98 resp. N 804/97).

(7) Gemeinschaftsaufgabe "Verbesserung der regionalen Wirtschaftsstruktur"; Sonderprogramm "Aufschwung Ost"; Thüringen Förderprogramm für Forschung.

(8) PB C 101 van 3.4.1996, blz. 7.

(9) PB C 273 van 9.9.1997, blz. 3.

(10) PB C 368 van 23.12.1994, blz. 12.

(11) PB C 288 van 9.10.1999, blz. 2.

(12) Het steunelement moet op ongeveer 361500 DEM worden vastgesteld

(13) Voor nadere bijzonderheden, zie de beschikking van 1997.