*****

BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

van 15 december 1981

betreffende het preferentieel tarief voor aardgas ten behoeve van de Nederlandse tuinbouw

(Slechts de tekst in de Nederlandse taal is authentiek)

(82/73/EEG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE

GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, en met name op artikel 93, lid 2, eerste alinea,

Gelet op Verordening (EEG) nr. 1035/72 van de Raad van 18 mei 1972 houdende een gemeenschappelijke ordening der markten in de sector groenten en fruit (1) en op Verordening (EEG) nr. 234/68 van de Raad van 27 februari 1968 houdende de totstandbrenging van een gemeenschappelijke ordening der markten in de sector levende planten en produkten van de bloementeelt (2),

Na alle belanghebbenden overeenkomstig het bepaalde in artikel 93, lid 2, eerste alinea, te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken, en gelet op deze opmerkingen,

I

Overwegende dat in de noordelijk gelegen landen van de Europese Gemeenschap groenten en bloemen voor een groot deel in verwarmde kassen worden geteeld; dat Nederland alleen van al de in de Gemeenschap in stookkassen geteelde hoeveelheden tomaten, sla, augurken en bloemen respectievelijk 31 %, 36 %, 65 % en circa 30 % produceert en zijn in kassen geteelde produkten grotendeels exporteert;

Overwegende dat de verwarmingskosten een belangrijk kostenelement zijn voor de produktie van groenten en bloemen in stookkassen en dat deze kosten van Lid-Staat tot Lid-Staat sterk verschillen naar gelang van de in de tuinbouwsector van de Lid-Staat gebruikte brandstof en de verschillen die in de Lid-Staten bestaan ten aanzien van de prijsvorming van aardolieprodukten;

Overwegende met name dat de door de tuinders betaalde en in ERE (3) uitgedrukte brandstofprijzen, exclusief belastingen en overeenkomend met de hoeveelheid energie van 1 000 m3 gas (4), in november 1981 als volgt waren:

Tuinbouw (5)

1.2.3.4 // // // // // // Gas // Zware stookolie // Lichte stookolie // // // // // Nederland // 117,9 // 152,0 // // Verenigd Koninkrijk // // 157,1 // // Italië // // 141,8 // 231,4 // België // // 141,4 // 247,4 // Denemarken // // 154,0 // 254,3 // Ierland // // // 266,8 // Duitsland // // m3/jaar.

Overwegende dat bovendien in Nederland de toepassing van een bijzonder tarief voor aardgas dat aan de tuinbouw wordt geleverd een specifieke distorsie vormt;

Overwegende dat de Nederlandse Regering heeft geconstateerd dat het gebruik van zware stookolie in de tuinbouw een hoge mate van luchtverontreiniging tot gevolg heeft; dat zij daarom de omschakeling op een andere energiebron noodzakelijk achtte en om die reden het gebruik van aardgas in deze sector heeft gestimuleerd; dat, om deze omschakeling aantrekkelijker te maken, twee maatregelen zijn genomen: enerzijds, op administratief niveau, de toekenning van nationale steun om de noodzakelijke investeringen te vergemakkelijken en anderzijds, op het niveau van de betrekkingen tussen de tuinders en het gasdistributiebedrijf, het sluiten van een overeenkomst om de aardgasprijzen in zekere mate stabiel te houden; dat daardoor voor de tuinbouw een specifiek tarief is tot stand gekomen;

Overwegende dat de in de tuinbouw verbruikte energie momenteel voor 95 % verkregen wordt uit aardgas;

Overwegende dat bij de beoordeling van deze specifieke situatie ermee rekening dient te worden gehouden dat in Nederland:

1. aardgas wordt geproduceerd door de Nederlandse aardgasmaatschappij (NAM);

2. de NV Nederlandse Gasunie van Groningen, hierna de Gasunie genoemd, zorgt voor transport, invoer en verkoop aan op het transportnet aangesloten grootverbruikers;

3. de distributie aan kleinverbruikers geschiedt via de plaatselijke maatschappijen die gegroepeerd zijn in de Vereniging van exploitanten van gasbedrijven, hierna VEGIN genomd;

Overwegende dat het aandeel van de Gasunie in de directe verkoop ongeveer 45 % van het gedistribueerde gasvolume bedraagt; dat de Gasunie gas levert aan 136 distributiebedrijven, 29 elektrische centrales en 389 grote industriële bedrijven, alsmede aan de tuinbouw die als sector door het Landbouwschap wordt vertegenwoordigd;

Overwegende dat de Gasunie individuele standaardcontracten afsluit met grote afnemers, ongeacht de categorie van verbruikers waartoe zij behoren; dat de directe en indirecte gasleveringen aan de grote afnemers betrekking hebben op meer dan 170 000 m3 per jaar per afnemer; dat de Gasunie, om de tarieven die niet voor alle verbruikers dezelfde zijn regelmatig te kunnen aanpassen, rekening houdt met de specifieke situatie van de betrokken bedrijfstak en in beginsel buiten de standaardcontracten om over de tariefovereenkomsten onderhandelt;

Overwegende dat de Gasunie met VEGIN contracten heeft gesloten waarin onder meer is bepaald dat op de aankopen van 30 000 tot 170 000 m3 hetzelfde tarief zal worden toegepast als op de aankoop van meer dan 170 000 m3 per jaar; dat voor de tuinbouw van deze mogelijkheid gebruik is gemaakt en dat de tuinders bijgevolg met een verbruik vanaf 30 000 m3 in aanmerking komen voor een goedkoop tarief terwijl het goedkope tarief voor de industriële sector slechts van toepassing is vanaf een gebruik van 170 000 m3 per jaar;

Overwegende dat op 1 december 1981 de op grond van de hierboven omschreven voorwaarden overeenge- komen gastarieven voor de industriële kleinverbruikers die ten hoogste 170 000 m3 per jaar verbruiken, 39,930 ct per m3 bedroegen; dat op grond van het contract tussen VEGIN en de Gasunie deze prijs voor de periode van de 15 voorafgaande maanden is gerelateerd aan de stookolieprijs; dat de prijs eenmaal per jaar wordt aangepast en dat met ingang van 1 januari 1982 de prijsovereenkomst zal worden gewijzigd; dat het tarief naar alle waarschijnlijkheid dan 46 à 50 ct per m3 zal bedragen;

Overwegende bovendien dat in de raamovereenkomst VEGIN-Gasunie is bepaald dat eens in de vijf jaar opnieuw wordt onderhandeld over de aanpassing van de diverse overeenkomsten; dat het resultaat van deze onderhandelingen door VEGIN aan haar ledenvergadering moet worden voorgelegd en dat de Gasunie de prijsafspraak ter goedkeuring aan de Minister van Economische Zaken moet voorleggen;

Overwegende dat voor de tarieven aan industriële grootverbruikers een onderscheid moet worden gemaakt tussen oude contracten en nieuwe contracten; dat voor de nieuwe industriële contracten de tarieven per 1 juli 1981 als volgt zijn vastgesteld:

170 000 - 1 000 000 m3: 42,5 ct/m3,

1 miljoen - 10 miljoen m3: 41,5 ct/m3,

10 miljoen - 50 miljoen m3: 41,1 ct/m3,

meer dan 50 miljoen m3: 39,7 ct/m3;

dat deze tarieven per 1 oktober 1981 zijn aangepast; dat het tarief voor leveringen van 170 000 - 1 miljoen m3 is verhoogd van 42,5 ct/m3 tot 43,5 ct/m3;

Overwegende dat de voor de grootverbruikers geldende tarieven elk kwartaal worden aangepast op grond van een paritaire prijs voor zware stookolie; dat deze prijs wordt berekend op grond van de maximumprijs voor zware stookolie bij levering franco gebruiker exclusief belastingen ingevolge de Prijzenbeschikking aardolieprodukten van de Minister van Economische Zaken; dat bij de berekening is uitgegaan van de kalorische equivalentie 1 000 kg zware stookolie (3 500 sec Redwood is gelijk aan 1 283 m3 aardgas; dat de marktprijs voor zware stookolie beneden deze wettelijk vastgestelde maximumprijs kan liggen; dat de voor de berekening gebruikte maximumprijs is vastgesteld voor zware stookolie met een zwavelgehalte van 2 %, dat deze prijs 33 gulden per ton hoger ligt dan de prijs voor de elders gewoonlijk gebruikte zware stookolie met 3,5 % zwavel dat als gevolg hiervan de voor gas berekende paritaire prijs ten minste 2,5 cent hoger is dan de prijs op basis van hoogzwavelige stookolie; Overwegende dat het industrieel tarief voor de oude contracten per 1 april 1981 is vastgesteld op:

- 31,025 ct/m3 voor leveringen tot 1 miljoen m3,

- 30,755 ct/m3 voor leveringen van 1 tot circa 8,8 miljoen m3,

- 30,495 ct/m3 voor leveringen van meer dan 8,8 miljoen m3;

dat voor de oude contracten de gasprijs de stookolieprijs volgt; dat de vast te stellen paritaire prijs in geen enkel jaar hoger mag zijn dan het gemiddelde van de voorgaande twee jaar vermeerderd met 25 %; dat, aangezien de Nederlandse Regering geen nadere informatie heeft verstrekt, geen gegevens beschikbaar zijn over het aantal nog lopende contracten, de hoeveelheid gas waarop deze betrekking hebben en de totale looptijd van deze contracten; dat deze tariefstelling in ieder geval slechts geldig blijft tot het einde van de contractsduur en dat in 1982 alle oude contracten zullen zijn afgelopen;

Overwegende dat in de laatste overeenkomst tussen de Gasunie en het Landbouwschap van 13 mei 1981 het tarief voor de tuinbouw per 1 juli 1981 is vastgesteld op 27,9 ct/m3; dat in deze overeenkomst is bepaald dat deze prijs per 28 december 1981 met 2,5 ct/m3 wordt verhoogd, wat het tarief op 30,4 ct/m3 brengt; dat deze prijs geldt voor afname boven 30 000 m3; dat voor leveringen tot 30 000 m3 dezelfde prijs wordt betaald als door de industriële kleinverbruikers, namelijk 39,930 ct/m3;

Overwegende dat volgens de bestaande overeenkomst het verschil tussen het tarief voor de tuinbouw en het tarief voor de industrie met ingang van 1 april 1982 in vijf halfjaarlijkse termijnen gelijkelijk zal worden verminderd; dat vanaf 1 oktober 1982 het tarief ook zal worden geïndexeerd aan de paritaire prijs voor stookolie die als grondslag dient voor de herziening van het tarief voor industriële grootverbruikers;

Overwegende dat het contract tussen het Landbouwschap en de Gasunie betrekking heeft op de afname van ongeveer 3,5 miljard m3 aardgas per jaar; dat er 14 000 tuinbouwbedrijven zijn en dat bijgevolg het gemiddelde aardgasverbruik per bedrijf 250 000 m3 per jaar bedraagt; dat de gemiddelde prijs voor aardgasleveringen voor een verbruik van 250 000 m3 per jaar, gezien de verschillende tarieven per verbruikstranche, momenteel bedraagt:

- voor de tuinbouw: 31,5 ct/m3,

- voor de industrie: 41,1 ct/m3;

dat daaruit voor een tuinbouwbedrijf een voordeel voortkomt van 9,6 ct/m3, dat wil zeggen 23 % van de waarde van het industriële tarief met een voordeel van 24 000 gulden per jaar en per bedrijf;

Overwegende dat dit voordeel nog groter kan worden, omdat per 1 januari 1982 een nieuw tarief voor de kleinverbruikers wordt vastgesteld dat naar verwachting tussen 46 en 50 ct/m3 zal liggen;

Overwegende dat, voor gas dat wordt geleverd op het grondgebied van de provincies Groningen, Friesland en Drenthe en in het gebied van de provincie Overijssel, een korting van 0,75 cent op de prijs per verbruikte m3 wordt toegepast waarmede in bovengenoemde tarieven geen rekening wordt gehouden; dat het een commerciële tariefverlaging betreft, waartoe door het aardgasdistributiebedrijf is besloten en die wordt toegekend aan de verbruikers die in de onmiddellijke nabijheid van het gasveld van Groningen zijn gevestigd;

Overwegende dat de Gasunie een privaatrechtelijke onderneming is, waarvan het kapitaal voor 40 % toebehoort aan de Staatsmijnen (die krachtens de wet hun activiteiten uitsluitend op basis van vraag en aanbod moeten beoefenen en waarvan het kapitaal voor 100 % in handen is van de Nederlandse Staat), voor 10 % aan de Nederlandse Staat, voor 25 % aan de Bataafsche Petroleummaatschappij (Royal Dutch Shell) en voor 25 % aan Esso Nederland NV (Standard Oil Company - New Jersey); dat de standaardcontracten en de prijsovereenkomsten van deze onderneming privaatrechtelijke contracten zijn; dat het voordeel dat de Staat haalt uit de activiteiten van de Gasunie bestaat uit twee elementen: de belastingen op de brutowinst en de deelneming in de nettowinst na aftrek van belastingen; dat de belastingen 45 % bedragen, zodat de ontvangsten van de Staat uit de activiteiten van de Gasunie op ongeveer 72,5 % van de totale winst kunnen worden geraamd; dat de Gasunie wordt beheerd door een Raad van Commissarissen die kan bestaan uit 8 of 12 leden, waarvan de Minister van Economische Zaken 1 of 2 leden benoemt terwijl de overige leden door de algemene vergadering van aandeelhouders worden verkozen; dat de Directeur wordt verkozen door de Algemene Vergadering uit een dubbele lijst die door de Raad wordt voorgedragen en die door de Minister van Economische Zaken is goedgekeurd; dat de Raad momenteel bestaat uit 8 leden, waarvan de Staat er één heeft aangewezen terwijl de Staatsmijnen door 3 leden worden vertegenwoordigd en elke petroleummaatschappij door 2 leden; dat de besluiten met betrekking tot de prijzen in de Raad moeten worden genomen met een meerderheid van 3/4 van de stemmen en dat de ondernemingen Shell en Esso zich derhalve kunnen verzetten tegen besluiten die tegen hun belangen ingaan;

Overwegende evenwel dat de Minister van Economische Zaken sedert 1963 op grond van de overeenkomst met de Gasunie het recht heeft de verkoopprijzen en de leveringsvoorwaarden voor leveranties aan Nederlandse openbare distributiebedrijven al dan niet goed te keuren terwijl dit voor de overige leveringen alleen voor de prijs geldt; dat aan de Minister eveneens het recht werd voorbehouden de investeringen in pijpleidingen en andere transport- en opslagvoorzieningen, alsmede het programma voor de afzet van het gas goed te keuren; dat de Nederlandse Regering namelijk heeft medegedeeld dat voorwaarden en tarieven van de Gasunie moeten worden goedge keurd door de Minister van Economische Zaken en dat de Gasunie zich verplicht om geen overeenkomsten aan te gaan voor de levering van gas welke niet in overeenstemming zijn met het door de Minister ten tijde van het aangaan van die overeenkomsten laatstelijk voor de betrokken groep van afnemers goedgekeurde prijsniveau; dat dit goedkeuringsrecht van de Minister past binnen het kader van de normale controle op het gebied van de prijzen;

Overwegende bovendien dat de Minister van Economische Zaken een zekere bevoegdheid bezit inzake aardgasprijzen; dat op grond van artikel 2 van de wet van 19 december 1974 (1) houdende regelen met betrekking tot de prijzen en de tarieven voor het leveren van aardgas (wet aardgasprijzen) de Minister van Economische Zaken kan verbieden aardgas binnen of buiten Nederland te leveren of te doen leveren tegen een lagere dan een door hem vastgestelde prijs indien aardgas wordt geleverd tegen een prijs, die naar zijn oordeel achterblijft bij de waarde daarvan; dat volgens artikel 2, lid 3, van voornoemde wet, de Minister van Economische Zaken afzonderlijke prijzen kan vaststellen voor afzonderlijke categorieën van gevallen; dat volgens de gegevens van de Nederlandse Regering deze wet, die nog steeds van kracht is, tot op heden evenwel nog niet is toegepast;

Overwegende dat Nederland

a) van de in de Gemeenschap in stookkassen geteelde hoeveelheden

- 65 % produceert voor augurken en komkommers,

- 36 % voor sla en

- 31 % voor tomaten

b) en van de betreffende produktie

- 81 % exporteert wat tomaten betreft,

- 76 % wat augurken en komkommers betreft, en

- 80 % wat snijbloemen betreft;

dat de Bondsrepubliek Duitsland van de Nederlandse uitvoer

- 78 % afneemt wat tomaten betreft,

- 88 % wat augurken en komkommers betreft, en

- 85 % wat bloemen en bloemknoppen betreft;

dat de uitvoer van bloemen sedert 1975 steeds sterker op de Duitse markt is gaan drukken; dat de uitvoer van deze produkten naar het Verenigd Koninkrijk, Denemarken, België en Frankrijk sedert 1974 aanzienlijk is gestegen; dat in deze landen de tuinbouwbedrijven die produkten telen in stookkassen, met verdwijning worden bedreigd;

II

Overwegende dat de Commissie bij een door haar ingesteld onderzoek naar de concurrentiedistorsies bij de tuinbouw in stookkassen (2) heeft geconstateerd dat het bestaan van een preferentieel tarief voor aardgas ten behoeve van de tuinbouw in Nederland voor deze sector een blijvend voordeel betekent waardoor het handelsverkeer tussen de Lid-Staten ongunstig wordt beïnvloed en concurrentievervalsing ontstaat zodat de Commissie besloten heeft overeenkomstig de procedure van artikel 93, lid 1, van het Verdrag dat tarief te toetsen aan artikel 92 van het Verdrag; dat op grond van dit onderzoek de Commissie van mening was dat via de Gasunie in de vorm van goedkope tarieven toegekende specifieke voordelen een met de gemeenschappelijke markt onverenigbare steunmaatregel vormen in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag en dat zij daarom op 7 november 1980 ten aanzien van deze steunmaatregel de in artikel 93, lid 2, van het Verdrag bedoelde procedure heeft ingeleid;

Overwegende dat de Nederlandse Regering op 24 december 1980 aan de Commissie heeft geantwoord dat het speciale tuindersaardgastarief tot stand is gekomen via een contract waarover door de Gasunie en het Landbouwschap vrijelijk is onderhandeld en dat het niet kan worden gelijkgesteld met een nationale steunmaatregel; dat er onderhandelingen werden gevoerd om het speciale tuinderstarief te verhogen;

Overwegende dat eind mei 1981 de Nederlandse Regering de Commissie ervan in kennis heeft gesteld dat het tuinderstarief in het kader van een nieuwe overeenkomst tussen Gasunie en het Landbouwschap vóór 28 december 1981 met 5,5 cent zou worden verhoogd en dat het resterende verschil tussen het tuinderstarief en het industrieel tarief geleidelijk zou worden ingelopen over de periode van 1 april 1982 tot 1 april 1984; dat op 25 juni 1981 (3) de Commissie aan de Nederlandse Regering heeft medegedeeld dat zij de procedure ex artikel 93, lid 2, van het Verdrag slechts kon beëindigen indien de periode voor het optrekken van het tuinderstarief tot het industrieel tarief aanzienlijk zou worden verkort, welk standpunt de Commissie opnieuw heeft ingenomen in haar schrijven van 29 oktober 1981 waarin zij de Nederlandse Regering bovendien verzocht haar de verzekering te geven dat het verschil tussen de twee tarieven niet nog groter zou worden dan het nu al is;

Overwegende dat de Nederlandse Regering op deze twee punten geen duidelijk antwoord heeft gegeven;

Overwegende dat verschillende Lid-Staten en andere belanghebbenden hun opmerkingen aan de Commissie hebben medegedeeld; dat zij allen, behalve het Landbouwschap, van mening zijn dat het preferentieel tarief voor aardgas ten behoeve van de Nederlandse tuinbouw een steunmaatregel vormt in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag, die onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt omdat zij het handelsverkeer tussen de Lid-Staten ongunstig

beïnvloedt en de concurrentie vervalst door bepaalde ondernemingen te begunstigen; dat bovendien uiting is gegeven aan een grote bezorgdheid in verband met de nefaste gevolgen die deze maatregelen kunnen hebben voor de tuinbouw in andere Lid-Staten; dat verschillende Lid-Staten tijdens de zittingen van de Raad in juli, september en oktober 1981 opnieuw uiting hebben gegeven aan hun bezorgdheid en hebben medegedeeld dat zij onder een steeds sterkere druk komen te staan van hun eigen tuinders wegens de deloyaal geachte concurrentie van de Nederlandse tuinders;

III

Overwegende dat krachtens artikel 31 van Verordening (EEG) nr. 1035/72 en artikel 11 van Verordening (EEG) nr. 234/68 de artikelen 92 tot en met 94 van het Verdrag van toepassing zijn op de tuinbouw;

Overwegende dat in artikel 92, lid 1, van het Verdrag is bepaald dat een steunmaatregel van de Staat of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde produkties vervalst of dreigt te vervalsen, onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de Lid-Staten ongunstig beïnvloedt;

Overegende dat de prijs waartegen aan de Nederlandse tuinders aardgas wordt geleverd, als een preferentieel tarief moet worden beschouwd;

Overwegende dat naar het oordeel van de Commissie een preferentieel tarief onder de verbodsbepalingen van artikel 92, lid 1, van het Verdrag valt wanneer aan de drie volgende voorwaarden is voldaan:

1. het tarief moet voordelig zijn voor bepaalde bedrijven of produktietakken die met bedrijven in andere Lid-Staten concurreren en waarvan de produkten in het internationale handelsverkeer terecht komen;

2. het tarief moet door de overheid zijn opgelegd;

3. het tarief moet aanleiding geven tot de betaling van een compensatie aan de distributiemaatschappij door de Staat of het moet resulteren in een inkomstenderving voor de Staat;

Overwegende dat met het preferentieel tarief voor aardgas ten behoeve van de Nederlandse tuinbouw in drieërlei opzicht aan deze sector een permanent voordeel wordt toegekend:

- inzake vastgestelde prijzen: de prijs is voor de tuinders lager dan voor de industrie (oude en nieuwe contracten);

- inzake leveringsvoorwaarden: het goedkope tarief geldt voor de tuinders vanaf 30 000 m3, terwijl het voor de industrie slechts geldt vanaf 170 000 m3;

- inzake de herzieningsclausule van de contracten: voor de nieuwe industriële contracten gebeurt de aanpassing aan de stookolieprijzen om het kwartaal en voor de kleinverbruikers gebeurt de aanpassing eenmaal per jaar op grond van een gemiddelde van de stookolieprijzen gedurende een periode van 15 maanden, terwijl voor de tuinder de herziening gebeurt onder de bijzondere, hierboven omschreven voorwaarden;

Overwegende dat het argument als zou het tussen het Landbouwschap en de Gasunie gesloten contract betrekking hebben op een hoeveelheid van ongeveer 3,5 miljard m3 per jaar, niet kan worden aanvaard indien men het tuinderstarief vergelijkt met dat van de individuele industriële afnemers die min of meer 250 000 m3 per jaar verbruiken, doordat het leveringscontract uiteindelijk door elke particuliere tuinder afzonderlijk wordt gesloten; dat bovendien het argument als zouden er minder kosten ontstaan door de tuinbouwproduktie te concentreren in bepaalde gebieden die dichtbij de gasvelden zijn gelegen, waardoor de distributiekosten lager worden, evenmin kan worden aanvaard aangezien in deze gebieden op de gasprijs een extra korting wordt gegeven van 0,75 cent;

Overwegende dat in geen enkele andere Lid-Staat voor de tuinbouw noch voor enige andere beroepstak een specifiek tarief bestaat voor gas dat als brandstof wordt gebruikt noch voor andere energiebronnen die in de tuinbouw worden aangewend;

Overwegende dat voor de beoordeling uiteindelijk moet worden nagegaan of de steun wordt bekostigd uit staatsmiddelen; dat te dien einde de juiste aard van de staatssteun moet worden bepaald;

Overwegende dat de Staat - deels via de Staatsmijnen, een openbaar bedrijf dat op commerciële grondslag werkt - 50 % van het kapitaal van de Gasunie in handen heeft; dat de Staat evenwel niet in de meerderheid is en evenmin beschikt over de vereiste meerderheid van stemmen wanneer prijsbesluiten moeten worden genomen; dat de Gasunie voor het tuinderstarief evenwel rekening houdt met de economische vereisten die haar door de Nederlandse Staat worden gesuggereerd;

Overwegende dat men tot deze conclusie is gekomen op grond van het onderzoek van de door deze onderneming toegepaste aardgastarieven; dat er namelijk bij een normale economische benadering geen redenen zijn voor dergelijke gunstige tuinderstarieven; dat natuurlijk niets belet dat een privaatrechtelijk of publiekrechtelijk bedrijf verschillende tarieven toepast naar gelang van het gebruik dat van de door haar verkochte goederen wordt gemaakt; dat dergelijke verschillen evenwel moeten stoelen op gezonde en begrijpelijke economische redenen; dat dergelijke verschillen in de aardgastarieven alleen maar kunnen worden gerechtvaardigd door de noodzaak in een vrije markteconomie het concurrentievermogen van gas op de verschillende verbruikersmarkten te garanderen, welke noodzaak de Nederlandse autoriteiten tot op heden niet hebben kunnen aantonen; dat als er al een onderscheid wordt gemaakt, in ieder geval het beginsel in acht moet worden genomen dat de prijzen niet op een kunstmatig laag peil mogen worden gehouden waardoor de verbruikers geen betrouwbare aanwijzingen meer krijgen; dat deze tarieven voor de Gasunie in feite resulteren in een winstderving die gezien de belangen van de Gasunie als commerciële onderneming niet verantwoord is, maar wel wordt aanvaard omdat de Nederlandse Staat die voor 50 % participeert in het kapitaal, onder bepaalde omstandigheden de commerciële besluiten van de Gasunie kan beïnvloeden en in het onderhavige geval bewust afziet van bepaalde inkomsten ten einde de tuinders een financieel voordeel toe te kennen; dat om deze reden, en ook omdat er geen economische redenen in het kader van de markteconomie zijn aan te geven, het betrokken voordeel indirect uit staatsmiddelen wordt bekostigd;

Overwegende dat een tweede element in aanmerking moet worden genomen, namelijk het feit dat de tarieven slechts na goedkeuring door de Minister van Economische Zaken van toepassing worden; dat, zelfs indien deze goedkeuring in het algemene kader van de bevoegdheden van de Minister wordt gegeven, de Staat daarom niet minder de tarieven kan beïnvloeden; dat namelijk uit de verklaring van de Nederlandse Regering blijkt dat de Gasunie zich via een overeenkomst verplicht heeft om geen overeenkomsten aan te gaan voor de levering van gas welke niet in overeenstemming zijn met het door de Minister ten tijde van het aangaan van die overeenkomsten laatstelijk voor de betrokken groep van afnemers goedgekeurde prijsniveau; dat daaruit moet worden afgeleid dat uiteindelijk de Staat, alleen al door een veto, een beslissende invloed kan laten gelden om het voordeel te bepalen dat aan de tuinders wordt gegeven;

Overwegende dat in deze context een derde element in aanmerking dient te worden genomen, namelijk het feit dat, om de in april 1980 en in mei 1981 vastgestelde tariefverhogingen voor de bedrijven draaglijker te maken, de overheid besloten heeft een groot deel van de extra inkomsten uit de tariefverhoging opnieuw in deze sector te injecteren, wat erop wijst dat een deel van de ontvangsten van de Gasunie inderdaad inkomsten zijn voor de Nederlandse Staat; dat de Nederlandse Regering te dien einde een programma van steunmaatregelen (270 miljoen gulden in 1981 en 30 miljoen gulden in 1980) heeft goedgekeurd met het oog op de installatie van energiebesparende apparatuur;

Overwegende dat op grond van de voorafgaande overwegingen kan worden gesteld dat de Nederlandse Staat, om redenen die alleen hij kent, via de Gasunie voordelige tarieven toepast voor de Nederlandse tuinbouw en op deze wijze aan deze sector financiële voordelen toekent die een steunmaatregel vormen in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag;

IV

Overwegende dat in artikel 92, lid 1, van het Verdrag is bepaald dat steunmaatregelen die aan de in dat artikel bepaalde criteria beantwoorden, in beginsel onverenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt; dat voor de in lid 3 van genoemd artikel bedoelde afwijkingen op deze onverenigbaarheid de doeleinden zijn aangegeven die moeten worden nagestreefd in het belang van de Gemeenschap en niet alleen in het belang van bepaalde sectoren van de nationale economie; dat deze afwijkingen stricto sensu moeten worden geïnterpreteerd bij de beoordeling van elk steunprogramma dat beperkt is tot een bepaald gebied of een bepaalde sector, of van elk afzonderlijk geval waarin algemene steunregelingen worden toegepast; dat zij met name alleen mogen worden toegestaan in gevallen waarvoor de Commissie kan constateren dat de steun noodzakelijk is voor de verwezenlijking van een van de in deze bepalingen genoemde doeleinden;

Overwegende dat het toestaan van afwijkingen voor steunmaatregelen die geen dergelijke tegenprestatie inhouden, zou betekenen dat belemmeringen van het handelsverkeer tussen de Lid-Staten en uit communautair oogpunt niet te verantwoorden concurrentiedistorsies, en dus ook ongewettigde voordelen voor bepaalde Lid-Staten zouden worden toegestaan;

Overwegende dat in het onderhavige geval niet kan worden geconstateerd dat er een dergelijke tegenprestatie voor de betrokken steunregeling bestaat;

Overwegende dat de Nederlandse Regering namelijk geen enkel afdoend bewijs heeft kunnen aanvoeren om aan te tonen dat de betrokken steunmaatregel voldoet aan de voorwaarden om in aanmerking te komen voor een van de in artikel 92, lid 3, van het Verdrag bedoelde afwijkingen en dat ook de Commissie een dergelijk bewijs niet heeft kunnen vinden;

Overwegende dat de maatregel duidelijk niet ten doel heeft de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang te bevorderen in de zin van artikel 92, lid 3, sub b), aangezien het bedoelde tarief in strijd is met de doelstellingen van het gemeenschappelijk energiebeleid dat met name gericht is op energiebesparing en rationeel energiegebruik; dat in haar mededeling aan de Raad van 1 oktober 1981 betreffende de door de Gemeenschap te volgen strategie op energiebeleid, de Commissie er bovendien op gewezen heeft dat deze doelstellingen in de landbouw moeten worden verwezenlijkt, wat impliceert dat geen directe of indirecte steun mag worden verleend voor het verbruik van energie; dat het evenmin een maatregel betreft om een ernstige verstoring in de economie van de betrokken Lid-Staat op te heffen in de zin van de hierboven genoemde bepaling; Overwegende dat met betrekking tot de in artikel 92, lid 3, sub a) en c), bedoelde afwijkingen voor steunmaatregelen ter bevordering van de economische ontwikkeling van bepaalde streken en voor steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid te vergemakkelijken, moet worden geconstateerd dat de steun uitsluitend wordt toegekend op grond van de aangekochte hoeveelheid gas met uitsluiting van criteria als aanpassing of verbetering van de structuur van de bedrijven of energiebesparing of regionale ontwikkeling; dat bijgevolg de tariefsteun moet worden beschouwd als een steun voor de bedrijfsvoering aan de betrokken bedrijven, waartegen de Commissie zich in beginsel steeds heeft verzet omdat de toekenning daarvan niet gekoppeld is aan voorwaarden waardoor zij in aanmerking kunnen komen voor een van de in artikel 92, lid 3, sub a) en c), bedoelde afwijkingen;

Overwegende dat, gelet op het voorafgaande, de betrokken steunmaatregel niet voldoet aan de voorwaarden om in aanmerking te komen voor een van de in artikel 92, lid 3, van het Verdrag bedoelde afwijzingen; dat hij derhalve vóór 1 oktober 1982 moet worden opgeheven; dat daaruit voortvloeit dat het tuinderstarief zowel qua prijspeil als qua leveringsvoorwaarden en herzieningsclausule moet worden aangepast aan het industrieel tarief,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

Het Koninkrijk der Nederlanden neemt de nodige maatregelen om ervoor te zorgen dat

1. de steun in de vorm van een preferentieel tarief voor de tuinbouw vóór 1 oktober 1982 wordt opgeheven door aanpassing van het tuinderstarief aan het industrieel tarief;

2. het verschil tussen het tuinderstarief en het industrieel tarief ondertussen niet nog groter wordt ten opzichte van de situatie per 1 december 1981.

Artikel 2

Het Koninkrijk der Nederlanden doet aan de Commissie vóór 15 januari 1982 mededeling van de maatregelen die zijn genomen om deze beschikking na te komen.

Artikel 3

Deze beschikking is gericht tot het Koninkrijk der Nederlanden.

Gedaan te Brussel, 15 december 1981.

Voor de Commissie

Poul DALSAGER

Lid van de Commissie // 238,3 // Frankrijk // // // 241,3 // // // //

(1) PB nr. L 118 van 20. 5. 1972, blz. 1. (2) PB nr. L 55 van 2. 3. 1968, blz. 1. (3) Omrekeningskoers van 17 november 1981 (PB nr. C 299 van 18. 11. 1981, blz. 1). (4) Equivalentie: - 1 000 l lichte stookolie = 1 144 m3 aardgas; - 1 000 kg zware stookolie = 1 283 m3 aardgas. (5) Gemiddeld verbruik: 250 000

(1) Staatsblad nr. 765.

(2) Verslag COM (80) 306 def.

(3) SG (81) D/8684.