LITOUWEN: PARTNERSCHAP VOOR TOETREDING (98/C 202/06)

1. INLEIDING

In het advies dat de Commissie in juli 1997 aan de Raad heeft voorgelegd overeenkomstig de bepalingen van artikel O van het Verdrag, doet de Commissie haar aanbeveling betreffende de aanvraag van Litouwen voor lidmaatschap van de Europese Unie. De Commissie is van mening dat de onderhandelingen met Litouwen inzake toetreding tot de Europese Unie moeten worden geopend zodra het land voldoende vooruitgang heeft geboekt met betrekking tot de door de Europese Raad van Kopenhagen gedefinieerde voorwaarden voor lidmaatschap. Deze aanbeveling vloeit voort uit de analyse die in het advies is opgenomen, waarin de Commissie van mening is dat i) Litouwen stabiele instellingen kent, en de rechtsstaat, de mensenrechten en de bescherming van minderheden garandeert, ii) de vooruitgang op weg naar het instellen van een markteconomie aanzienlijk is, maar Litouwen toch voor grote problemen zou komen te staan indien het op middellange termijn het hoofd zou moeten bieden aan de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie, en iii) Litouwen enige vooruitgang heeft geboekt bij het overnemen en uitvoeren van het acquis, vooral wat de interne markt betreft, en met aanzienlijke inspanningen in staat zou moeten zijn op middellange termijn volledig deel te nemen aan de interne markt.

De Europa-Overeenkomst blijft de basis voor de betrekkingen van de Unie met Litouwen. De pretoetredingsstrategie zal echter worden versterkt zodat de steun gericht kan worden op de specifieke behoeften van elke kandidaat zodat de in het advies genoemde problemen kunnen worden overwonnen. Dit werd door de Commissie in Agenda 2000 als volgt omschreven: "De voornaamste doelstellingen van de versterkte voorbereidingsstrategie zijn tweeërlei: de verschillende vormen van door de Unie verstrekte hulp in te passen in een kader, de partnerschappen voor de toetreding, en binnen dit kader met de kandidaat-landen samen te werken op basis van een duidelijk omlijnd programma ter voorbereiding op het lidmaatschap, waarbij de kandidaat-landen verbintenissen aangaan met betrekking tot bepaalde prioriteiten en een tijdschema voor het nakomen van die verbintenissen aanvaarden; ten tweede, de kandidaat-landen met het beleid en de procedures van de Unie vertrouwd maken, door hun de mogelijkheid te geven aan communautaire programma's deel te nemen.".

Op de vergadering in Luxemburg van december 1997 besloot de Europese Raad dat de partnerschappen voor toetreding de spil zouden vormen van de versterkte pretoetredingsstrategie, waarbij alle vormen van steun aan de kandidaat-landen in één enkel kader worden ondergebracht. Tot dit partnerschap voor toetreding werd besloten door de Commissie, na raadpleging van Litouwen en op basis van de door de Raad vastgestelde beginselen, prioriteiten, tussentijdse doelstellingen en voorwaarden.

2. DOELSTELLINGEN

Het partnerschap voor toetreding heeft als doel in een alomvattend kader de prioritaire gebieden te omschrijven voor verdere werkzaamheden zoals die zijn vastgelegd in het advies van de Commissie inzake het verzoek van Litouwen om toetreding tot de Europese Unie, de beschikbare financiële middelen om Litouwen te helpen bij de tenuitvoerlegging van deze prioriteiten, en de aan deze bijstand verbonden voorwaarden. Het partnerschap voor toetreding biedt een kader voor een aantal beleidsinstrumenten die gebruikt zullen worden om de kandidaat-landen te helpen bij de voorbereidingen op het lidmaatschap. Hiertoe behoren onder andere het nationale programma voor overname van het acquis, dat door Litouwen moet worden vastgesteld, de gezamenlijke beoordeling van economische beleidsprioriteiten, het pact tegen de georganiseerde misdaad en het parcours voor de interne markt. Deze instrumenten zijn alle verschillend van aard en zullen worden opgezet en aangewend volgens specifieke procedures. Zij vormen geen integrerend onderdeel van dit partnerschap, maar de erin opgenomen prioriteiten zijn met het partnerschap verenigbaar.

3. BEGINSELEN

De belangrijkste prioriteiten voor de kandidaat-landen hebben betrekking op hun vermogen te voldoen aan de criteria van Kopenhagen, waarin is vastgelegd dat voor het lidmaatschap het volgende vereist is:

- het kandidaat-land heeft stabiele instellingen die de democratie, de rechtsstaat, de mensenrechten, en het respect voor en de bescherming van minderheden garanderen;

- het kandidaat-land heeft een functionerende markteconomie, en kan het hoofd bieden aan de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie;

- het kandidaat-land is in staat de verplichtingen van het lidmaatschap aan te gaan, met inbegrip van de doelstellingen van een politieke, economische en monetaire unie.

Op de bijeenkomst in Madrid benadrukte de Europese Raad dat de kandidaat-landen hun administratieve structuren moeten aanpassen om na de toetreding een harmonieus functioneren van het beleid van de Gemeenschap te garanderen; in Luxemburg benadrukte de Europese Raad dat de opname van het acquis in de wetgeving noodzakelijk is, maar op zich niet afdoende; het acquis moet ook daadwerkelijk worden toegepast.

4. PRIORITEITEN EN TUSSENTIJDSE DOELSTELLINGEN

De adviezen van de Commissie en de bestudering ervan door de Raad hebben duidelijk gemaakt dat op bepaalde terreinen nog aanzienlijke inspanningen van de kandidaat-landen vereist zijn bij de voorbereiding op de toetreding, en dat geen van deze landen op dit moment volledig aan alle criteria van Kopenhagen voldoet. Deze situatie vereist een definitie van tussenfasen in termen van prioriteiten, waarbij voor elke prioriteit exacte doelstellingen worden opgesteld in samenwerking met de betrokken landen; het bereiken van deze doelstellingen bepaalt het niveau van de toegekende steun, de vooruitgang in de lopende onderhandelingen met bepaalde landen, en de opening van onderhandelingen met de andere landen. De prioriteiten en tussentijdse doelstellingen zijn in twee groepen verdeeld: korte en middellange termijn. Met betrekking tot de in de categorie "korte termijn" opgenomen prioriteiten en tussentijdse doelstellingen wordt het realistisch geacht dat Litouwen ze eind 1998 kan verwezenlijken of er aanzienlijke vooruitgang mee kan hebben geboekt. Met het oog op het korte tijdsinterval en de benodigde administratieve capaciteit is het aantal prioriteiten voor de korte termijn beperkt gehouden. Van de onder "middellange termijn" opgenomen prioriteiten wordt aangenomen dat de verwezenlijking langer dan een jaar zal vergen, hoewel in de loop van 1998 met de werkzaamheden kan en moet worden begonnen.

Litouwen zal gevraagd worden eind maart een nationaal programma voor de overname van het acquis (National Programme for the adoption of the acquis - NPAA) op te stellen, waarin zijn opgenomen een tijdschema voor het verwezenlijken van deze prioriteiten en de tussentijdse doelstellingen en, indien mogelijk en relevant, de nodige personele en financiële middelen.

In het partnerschap voor toetreding zal worden opgenomen dat Litouwen alle in het advies genoemde zaken moet aanpakken. Ook zal erop worden gewezen dat de opname van het acquis in de wetgeving op zich niet voldoende is, en dat het acquis ook daadwerkelijk moet worden toegepast volgens de normen die binnen de Unie worden gehanteerd. Op alle onderstaande terreinen bestaat behoefte aan geloofwaardige en daadwerkelijke toepassing en handhaving van het acquis.

Aan de hand van de analyse van het advies van de Commissie en de bestudering ervan door de Raad zijn voor Litouwen de volgende prioriteiten op korte en middellange termijn en tussentijdse doelstellingen vastgesteld.

4.1. Korte termijn (1998)

- Economische hervorming: het vaststellen van de economische beleidsprioriteiten voor de middellange termijn en een gezamenlijke beoordeling binnen het kader van de Europa-Overeenkomst; snellere grootschalige privatisering en vooruitgang bij herstructurering banksector, energiesector en agrovoedingssector; handhaving van financiële discipline van ondernemingen.

- Versterking van institutionele en administratieve capaciteit: vooral grote inspanningen op het gebied van hervorming overheidsapparaat, grenscontrole, douane, belasting en financiën; het opzetten van opleiding ambtenaren en gerechtelijk apparaat; versterking van de fytosanitaire en veterinaire structuren, vooral met betrekking tot faciliteiten aan de buitengrenzen; een begin maken met het opzetten van structuren voor regionaal en structuurbeleid.

- Interne markt: onder andere verdere aanpassing op het gebied van intellectuele en industriële eigendom, overheidsopdrachten, financiële diensten, fytosanitaire en veterinaire diensten; modernisering van structuren voor standaardisering en conformiteitsbeoordeling; vaststelling nieuwe mededingingswet en het opstellen van een transparante inventarisatie staatssteun.

- Justitie en binnenlandse zaken: vooral verdere inspanningen om maatregelen uit te voeren ter bestrijding van de corruptie en georganiseerde misdaad, beter grensbeheer en betere omstandigheden in de faciliteiten voor de opvang van vluchtelingen.

- Milieu: verdere omzetting van de kaderwetgeving, het vaststellen van en beginnen met de uitvoering van uitvoerige harmonisatieprogramma's en uitvoeringsstrategieën die verband houden met individuele wetten; planning en aanvang van de uitvoering van deze programma's en strategieën.

- Energie: vooral het uitstippelen van een algemene energiestrategie voor de lange termijn, en een ontmantelingsplan voor de Ignalina-kerncentrale overeenkomstig de verbintenissen die zijn vastgelegd in het "Nuclear Safety Account Agreement".

4.2. Middellange termijn

- Economische hervorming: consolidering privatisering en herstructurering banksector, energiesector en agrovoedingssector; aanpassing wettelijk kader (faillissement, mededinging, vereenvoudiging regelgeving bedrijfsleven, met inbegrip van vergunningen).

- Economisch beleid: regelmatige herziening van de gezamenlijke beoordeling van de economische beleidsprioriteiten, binnen het kader van de Europa-Overeenkomst, gericht op het voldoen aan de criteria van Kopenhagen voor lidmaatschap van de Unie en het acquis op het gebied van economisch en monetair beleid (coördinatie van economisch beleid, het indienen van convergentieprogramma's, het vermijden van excessieve tekorten); hoewel van Litouwen niet wordt verwacht dat het de euro onmiddellijk na de toetreding overneemt, wordt een beleid verwacht dat is gericht op daadwerkelijke convergentie overeenkomstig de doelstellingen van de Unie inzake economische en sociale cohesie en een nominale convergentie die verenigbaar is met het uiteindelijke doel van het overnemen van de euro.

- Versterking van institutionele en administratieve capaciteit: ontwikkeling antifraude-eenheid en auditbureau overheid en instelling van controlemechanismen begroting en financiën; verbeterde werking van justitie, opleiding personeel justitie in Gemeenschapsrecht en de toepassing ervan; versterking van de instellingen voor justitie en binnenlandse zaken (zorgen voor voldoende en goed opgeleid personeel, vooral politie, grenswachten, ministeries en rechtbanken); versterking van de nucleaire veiligheidsautoriteit; hervorming douane- en belastingdiensten zodat deze klaar zijn voor overname van het acquis; versterking van instanties voor voedselcontrole.

- Interne markt: onder andere aanpassing liberalisering kapitaal, wetgeving overheidsopdrachten, audiovisueel beleid, indirecte belastingen en statistiek: verdere aanpassing en daadwerkelijke toepassing mededingingsrecht, vooral controle op staatssteun; versterking mededingingsautoriteiten; modernisering structuren voor standaardisering en conformiteitsbeoordeling; het instellen van een systeem voor markttoezicht; aanpassing horizontale technische wetgeving industrieproducten; ontwikkeling bedrijfsleven met inbegrip van midden- en kleinbedrijf; aanpassing aan het acquis op het gebied van telecommunicatie, consumentenbescherming en de interne energiemarkt.

- Justitie en binnenlandse zaken: ontwikkeling van een doeltreffend grensbeheer, de strijd tegen georganiseerde misdaad (vooral witwassen, drugs, mensenhandel), en corruptie, tenuitvoerlegging van asielbeleid en asielprocedures; aanpassing van het visumbeleid aan dat van de Europese Unie, voltooiing van de aanpassing aan internationale verdragen, met name met het oog op de toepassing van het acquis van Schengen.

- Landbouw: onder andere aanpassing aan het landbouwacquis (onder andere veterinaire en fytosanitaire zaken, vooral controle aan de buitengrens), aandacht voor de milieuaspecten van landbouw en biodiversiteit; voltooiing landregistratie en instelling van functionerende grondmarkt; vergroting van de capaciteit om het SAP uit te voeren en te handhaven, vooral de fundamentele beheermechanismen en bestuurlijke structuren om toezicht te houden op de landbouwmarkten en de maatregelen voor structurele en plattelandsontwikkeling uit te voeren; het vaststellen en uitvoeren van de veterinaire en fytosanitaire voorschriften; het moderniseren van bepaalde voedselverwerkende bedrijven en test- en diagnosefaciliteiten; herstructurering van de agrovoedingssector.

- Visserij: ontwikkeling van de capaciteit voor de tenuitvoerlegging en handhaving van het gemeenschappelijk visserijbeleid.

- Energie: tenuitvoerlegging van een alomvattende, efficiënte en gediversifieerde energiestrategie, met inbegrip van eerbiediging normen kernveiligheid en realistische verbintenissen voor sluiting kerncentrales (NSA).

- Vervoer: verdere aanpassing aan het acquis, vooral wat betreft het zeevervoer (veiligheid) en weg- en spoorvervoer en de noodzakelijke investeringen voor de vervoersinfrastructuur, vooral de uitbreiding van de trans-Europese netwerken.

- Werkgelegenheid en sociale zaken: ontwikkeling van de gepaste arbeidsmarktstructuren en een gezamenlijke herziening van het werkgelegenheidsbeleid ter voorbereiding op deelname aan EU-coördinatie van het werkgelegenheidsbeleid; aanpassing van arbeidswetgeving en wetgeving op het gebied van de gezondheid en veiligheid op het werk; verdere ontwikkeling van een actieve sociale dialoog; verdere ontwikkeling van sociale bescherming; waarborgen van gelijke kansen voor mannen en vrouwen; stappen om de normen voor de volksgezondheid op Gemeenschapsniveau te brengen.

- Milieu: onder andere ontwikkeling van controlestructuren en capaciteiten voor toezicht en uitvoering, continue planning en tenuitvoerlegging van aanpassingsprogramma's die verband houden met specifieke wetten. Drinkwater, afval, luchtvervuiling en nucleaire veiligheid verdienen bijzondere aandacht. Milieubeschermingseisen en de noodzaak van duurzame ontwikkeling moeten worden opgenomen in de definitie en de implementatie van nationaal en sectoraal beleid.

- Regionaal beleid en cohesie: invoering van een wettelijk, bestuurlijk en budgettair kader voor een nationaal beleid om de regionale verschillen aan te pakken via een geïntegreerde benadering, teneinde na toetreding deel te nemen aan de structuurprogramma's van de Europese Unie.

5. BELANGRIJKSTE INSTRUMENTEN VOOR DE TECHNISCHE EN FINANCIËLE BIJSTAND VAN DE GEMEENSCHAP

5.1. Programmering van de financiële middelen

In de periode 1995-1997 is in het kader van Phare 145 miljoen ECU toegewezen. Onder voorbehoud van de goedkeuring van het Phare-budget voor de resterende periode, zal de Commissie de toewijzingen voor 1998 en 1999 bevestigen. Bovendien komt Litouwen in aanmerking voor steun uit hoofde van de voor 1998 geplande inhaalfaciliteit ("catch-up facility") voor de financiering van projecten in verband met privatisering en herstructurering, bevordering van directe buitenlandse investeringen, en de bestrijding van de corruptie. Financiële voorstellen worden ingediend bij het Phare-beheerscomité, zoals bepaald in Verordening (EEG) nr. 3906/89 van de Raad. Voor alle investeringsprojecten zal systematisch gemeenschappelijke financiering door de kandidaat-landen worden vereist. De Commissie zal samenwerken met Litouwen, de Europese Investeringsbank (EIB) en de internationale financiële instellingen, in het bijzonder de Europese Bank voor wederopbouw en ontwikkeling (EBWO) en de Wereldbank, ter bevordering van de cofinanciering van projecten in verband met de pretoetredingsprioriteiten. Financiële bijstand na het jaar 2000 zal hulp voor de landbouw omvatten en een structureel instrument dat prioriteit zal geven aan soortgelijke maatregelen als die van het Cohesiefonds. Bovendien zal Litouwen toegang hebben tot financiering uit meerlandenprogramma's die direct verband houden met het acquis.

Het Phare-programma is het belangrijkste financiële instrument van de versterkte pretoetredingsstrategie. Het hoofddoel van Phare is de landen van Midden- en Oost-Europa te helpen bij de voorbereiding op de toetreding door de bijstand te concentreren op de overname van het acquis van de Gemeenschap, en in het bijzonder op de prioriteiten zoals omschreven in het partnerschap voor de toetreding en in het nationale programma voor overname van het acquis (National Programme for the adoption of the acquis - NPAA). Elk jaar zal de Commissie een financieringsmemorandum met Litouwen ondertekenen waarin Litouwen zich ertoe verbindt een aantal in dit partnerschap voor toetreding omschreven prioriteiten te verwezenlijken; de Commissie zal zich ertoe verbinden financieel aan deze verwezenlijking bij te dragen. Bij de programmering van de financiële bijstand van de Gemeenschap zal rekening worden gehouden met de prioriteiten en het tijdschema van het nationale programma voor overname van het acquis.

De daaropvolgende toewijzing van financiële steun zal nauw verband houden met de naleving door de Litouwse regering van verbintenissen in het NPAA. Bepaalde toetredingsactiviteiten kunnen nu worden versterkt (bijvoorbeeld steun voor institutionele versterking), maar andere, zoals de financiering van belangrijke investeringsprojecten die gericht zijn op overname van het acquis op terreinen als milieu en kernveiligheid, zullen over een periode van vijf tot zes jaar moeten worden geprogrammeerd, wanneer meer middelen beschikbaar komen.

Na 1998 zal de bijstand van Phare via de volgende soorten activiteiten worden gekanaliseerd:

- Institutionele versterking (ongeveer 30 %): versterking van de democratische instellingen, rechtsstaat, overheidsapparaat en alle organen die verantwoordelijk zijn voor openbare diensten, teneinde de nodige institutionele en bestuurlijke structuren op te zetten en de mensen op te leiden die het acquis moeten toepassen. Steun voor institutionele versterking zal onder andere vorm krijgen in opleidingsactiviteiten, technische bijstand en het smeden van nauwe banden tussen instellingen en bestuurlijke eenheden in Litouwen met de desbetreffende organen in de lidstaten. Aanvankelijk zal deze steun geconcentreerd worden op prioritaire gebieden als financiën, landbouw, milieu, justitie en binnenlandse zaken.

- Investeringssteun (ongeveer 70 %): voor de aanpassing van de Litouwse infrastructuur aan het acquis van de Gemeenschap. Deze steun zal geconcentreerd zijn op: i) structurele maatregelen, vooral herstructurering van de landbouw, regionale ontwikkeling en investering in menselijk en intellectueel kapitaal, waaronder Phare-bijdragen zouden kunnen vallen voor deelname aan het kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling, ii) het voldoen aan de normen van de Gemeenschap, met name wat betreft milieu, landbouw, industrie, veiligheid en gezondheid op het werk, vervoer en telecommunicatie, iii) medefinanciering van grootschalige infrastructuur (1) en iv) de ontwikkeling van kleine en middelgrote ondernemingen (2).

5.2. De rol van de internationale financiële instellingen

De samenwerking tussen Litouwen en de internationale financiële instellingen (IFI) krijgt door het partnerschap voor toetreding nieuwe richting en een nieuw elan. De subsidies in het kader van het partnerschap voor toetreding zullen dienen als startkapitaal en als katalysator voor grotere hoeveelheden ontwikkelingskapitaal van de IFI. Dit proces zal door de Commissie worden ontwikkeld in overleg met de kandidaat-landen, de EIB en de IFI, in het bijzonder de EBWO en de Wereldbank, teneinde de medefinanciering van projecten in verband met de pretoetredingsprioriteiten te bevorderen.

Krachtens een nieuw leenmandaat over de periode 1997-1999 kan de EIB 3,52 miljoen ECU beschikbaar stellen voor Midden- en Oost-Europa. Met de nieuwe pretoetredingsfaciliteit die begin 1998 door de gouverneurs van de EIB werd goedgekeurd, werd dit bedrag verhoogd tot 7 miljard ECU. EIB-leningen zullen in alle sectoren worden gebruikt die in aanmerking komen voor EIB-financiering om het toetredingsproces te vergemakkelijken.

6. CONDITIONALITEIT

Aan de bijstand van de Gemeenschap zijn voor Litouwen voorwaarden verbonden in verband met het nakomen van de verbintenissen krachtens de Europa-Overeenkomst, en verdere vooruitgang bij het voldoen aan de criteria van Kopenhagen en bij de tenuitvoerlegging van dit partnerschap voor toetreding. Het niet-naleven van deze algemene voorwaarden kan leiden tot een besluit van de Raad inzake opschorting van de financiële bijstand op basis van artikel 4 van Verordening (EG) nr. 622/98 van de Raad.

7. TENUITVOERLEGGING VAN DE PRETOETREDINGSSTEUN

Het verlenen van financiële bijstand aan Litouwen is afhankelijk van de "rijpheid" van de projecten waarvan de Litouwse regering opname in een financieringsmemorandum voorstelt. Bij aanbesteding zal de Commissie alleen die projecten financieren die bij de ondertekening van het financieringsmemorandum gereed zijn voor aanbesteding. Bovendien moeten voor alle voorgaande of bestaande verbintenissen in dezelfde sector contracten zijn afgerond of op schema liggen. Met het oog op een efficiënte uitvoering mogen projecten in principe niet onder een drempel van 2 tot 3 miljoen ECU vallen, vooral waar het infrastructuur betreft. Als deze principes ertoe leiden dat Litouwen zijn indicatieve toewijzing niet volledig kan absorberen, zal de toewijzing dienovereenkomstig worden verminderd. Het verschil tussen de indicatieve en uiteindelijke toewijzing zal worden overgemaakt naar de horizontale MKB-faciliteit en/of de grootschalige infrastructuurfaciliteit. Dit bedrag wordt naderhand niet gecompenseerd.

De regering van Litouwen wordt verzocht een implementatiestructuur op te zetten die samenhang een complementariteit tussen alle soorten financiële bijstand van de Europese Unie en de nationale middelen garandeert. Een nationale coördinator zorgt voor een nauwe samenhang tussen het algemene toetredingsproces en de programmering van de financiële bijstand van de Gemeenschap.

De regering van Litouwen zal (bij voorkeur in het Ministerie van Financiën) in de loop van 1998 een Nationaal Fonds voor bevordering van investeringen en versterking van de capaciteit opzetten, onder verantwoordelijkheid van een nationaal ordonnateur. Dit Nationaal Fonds zal, als centrale eenheid via welke de financiële bijstand van Phare of andere vormen van financiering door de Gemeenschap gekanaliseerd worden, verantwoordelijk zijn voor het beheer van deze fondsen door middel van gedecentraliseerde tenuitvoerlegging, om de transparantie te vergroten en versnippering van middelen tegen te gaan. Het fonds zal de algemene verantwoordelijkheid dragen voor het fondsenbeheer, waartoe ook de naleving van de bepalingen van het financieringsmemorandum behoort, en moet aan de Commissie rekenschap afleggen over het gebruik van de fondsen. Het fonds ziet ook toe op de stroom van nationale middelen en andere cofinancieringsmiddelen zoals omschreven in het financieringsmemorandum. De taken en verantwoordelijkheden van het Nationaal Fonds zullen gedetailleerd omschreven worden in de individuele financieringsmemoranda.

Samen met de regering van Litouwen zal de Commissie streven naar verdere decentralisatie van de implementatie van de financiële bijstand indien aan bepaalde voorwaarden is voldaan, en voorzover het Financieel Reglement van de Europese Gemeenschappen dat toelaat, met name artikel 105, lid 3. Doel hiervan is binnen bepaalde grenzen en geleidelijk een relatie van gedeelde verantwoordelijkheid te creëren tussen de Commissie en Litouwen, analoog aan de bestaande betrekkingen met de lidstaten bij de tenuitvoerlegging van de Structuurfondsen.

In dit kader kan de Commissie onderzoeken of de nationale aanbestedingsprocedures bij de aanbesteding en gunning van Phare-projecten kunnen worden toegepast, indien de regering van Litouwen hierom vraagt, vooral waar het investeringen betreft. Het besluit van de Commissie over deze zaak zal worden genomen nadat - onder andere - is bestudeerd in hoeverre de Litouwse nationale aanbestedingswetgeving voldoet aan en verenigbaar is met de basisbepalingen van de communautaire aanbestedingsregels voor overheidsopdrachten en het Financieel Reglement, met inbegrip van gelijke voorwaarden voor deelneming aan aanbestedingen en de bepalingen van artikel 118. Besluiten over het gebruik van de nationale aanbestedingsregels worden door de Commissie van geval tot geval genomen en worden bevestigd in de individuele financieringsmemoranda.

Het toezicht op de uitvoering van het programma wordt samen met de Commissie uitgevoerd via procedures die zijn vastgelegd in de individuele financieringsmemoranda. Met het oog op een effectief toezicht op de uitvoering van de bijstand in het Phare-programma zal elk Phare-programma gekwantificeerde fysieke en financiële doelstellingen hebben, die in het financieringsmemorandum worden gespecificeerd. Voor een beoordeling van de effectiviteit worden alle in het kader van Phare geplande operaties onderworpen aan een ex post-evaluatie om hun effect in relatie tot hun doelstellingen te beoordelen.

8. TOEZICHT

Op de uitvoering van het partnerschap voor toetreding wordt toezicht gehouden in het kader van de Europa-Overeenkomst. Dit neemt een aanvang in 1998, voordat de Commissie haar eerste periodieke evaluatierapport over de voortgang van Litouwen bij de uitvoering van het partnerschap voor toetreding bij de Raad indient.

De relevante onderdelen van het partnerschap voor toetreding zullen in het desbetreffende subcomité worden besproken. Het Associatiecomité bespreekt de algemene ontwikkelingen, de vooruitgang en de problemen bij het verwezenlijken van de prioriteiten en de tussentijdse doelstellingen, en specifiekere zaken die door de subcomités worden doorverwezen. Het Associatiecomité brengt verslag uit aan de Associatieraad over de tenuitvoerlegging van het partnerschap voor toetreding.

Het Phare-beheerscomité zorgt ervoor dat financieringsbesluiten verenigbaar zijn met de partnerschappen voor toetreding.

Het partnerschap voor toetreding wordt zodanig gewijzigd dat het voldoet aan artikel 2 van Verordening (EG) nr. 622/98. De Commissie zal voorstellen dit partnerschap voor eind 1999, en daarna periodiek, te evalueren. Bij deze evaluaties wordt onder andere nagegaan of er behoefte is aan verdere specificatie van tussentijdse doelstellingen in het licht van de vooruitgang van Litouwen bij de verwezenlijking van de in dit partnerschap opgenomen doelstellingen.

(1) Met betrekking tot investeringsprojecten in het algemeen zal Litouwen moeten voldoen aan het principe van de complementariteit door minimaal 25 % bij te dragen aan gemeenschappelijk gefinancierde projecten.

(2) Een horizontale faciliteit voor het midden- en kleinbedrijf zal beschikbaar zijn om het tekort aan investeringskapitaal voor kleinschalige bedrijven op te vangen.

BIJLAGE

Litouwen zal oplossingen moeten zoeken voor alle in het advies vermelde problemen. Doel van deze bijlage is het verstrekken van een beknopt overzicht van die problemen, welke worden omschreven in de vorm van aanbevelingen tot optreden. Voor de volgorde werd uitgegaan van die waarin zij worden vermeld in het advies en werd geen rangschikking naar relatief belang of urgentie in aanmerking genomen. De prioritaire gebieden waarop elk kandidaat-land maatregelen dient te nemen, werden reeds als prioriteiten en tussentijdse doelstellingen opgenomen in het partnerschap voor toetreding zelf.

1. Politieke criteria

Er dienen maatregelen te worden genomen om de werking van het gerechtelijk apparaat te verbeteren, de corruptiebestrijding te intensiveren en de levensomstandigheden in de gevangenissen te verbeteren.

2. Economische criteria

Het liberalisatieproces moet worden vervolledigd met name door het wegwerken van de nog resterende prijscontroles en commerciële staatsmonopolies, en voortgang op het gebied van relatieve prijsaanpassingen, grootschalige privatisering, de faillissementsprocedures alsook de handhaving van financiële discipline voor ondernemingen. Er is nog aanzienlijke bedrijfsherstructurering nodig. De hervorming van de energiesector moet worden voltooid, de landbouw gemoderniseerd en de banksector geconsolideerd. Met betrekking tot de aanpassing van het wettelijk kader zijn nog verdere maatregelen nodig op het gebied van de wetgeving inzake faillissementen en concurrentie, eigendomsregisters en de vereenvoudiging van de regelgeving voor het bedrijfsleven, met inbegrip van de voorwaarden voor het verkrijgen van vergunningen.

Er dient speciale aandacht te worden besteed aan de voltooiing van het herstructureringsplan van de regering voor de banksector (dat in hoofdzaak de herstructurering, privatisering en herkapitalisatie van de staatsbanken alsook de liquidatie van insolvente banken omvat), de voltooiing van de grootschalige privatisering en de totstandbrenging van geschikte voorwaarden voor investeringen op het gebied van de milieubescherming, de energievoorziening, het vervoer, en onderzoek en ontwikkeling.

Het economisch beleid moet de opleiding van de beroepsbevolking stimuleren met het oog op een toenemende flexibiliteit en afstemming op een markteconomie.

3. Vermogen om de verplichtingen van het lidmaatschap na te komen

3.1. Interne markt zonder grenzen

De vier vrijheden

Algemeen kader - Aanzienlijke inspanningen zijn nodig in verband met de zwakke punten in het overheidsapparaat, met name ter versterking van de capaciteit van verschillende diensten die erop moeten toezien dat de wetgeving inzake de interne markt - met inbegrip van de voorschriften betreffende strengere controles aan de buitengrenzen van de Europese Unie - wordt ten uitvoer gelegd en nageleefd. Er dienen maatregelen te worden genomen ter bespoediging van de aanpassingen op het gebied van de overheidsopdrachten, vooral met betrekking tot de sectoren telecommunicatie, transport, energie en watervoorziening. De goedkeuring en tenuitvoerlegging van de wetgeving inzake intellectuele en industriële eigendom met het oog op de aanpassing ervan aan het acquis is eveneens een dringende aangelegenheid. Met betrekking tot de boekhouding en de financiële controle dienen maatregelen te worden genomen om de beroepskwalificaties van de financieel controleurs in overeenstemming te brengen met de achtste richtlijn, terwijl eveneens dient te worden voorzien in het tekort aan boekhouders en financiële controleurs. De persoonsgegevens dienen beter te worden beschermd, met name door de oprichting van een onafhankelijke toezichthoudende instantie en door het met de kaderrichtlijn in overeenstemming brengen van het afgeleid recht.

Vrij verkeer van goederen - De invoering van de kaderwetgeving waarin Litouwen de grondbeginselen van het EU-systeem opneemt, moet worden voltooid. Er dient te worden voorzien in infrastructuur met betrekking tot onafhankelijke standaardisatie en conformiteitsbeoordeling, alsook in de verdere aanpassing van de sectorale wetgeving aan zowel de nieuwe aanpak als aan de voorschriften betreffende levensmiddelen, farmaceutische producten, scheikundige stoffen en motorvoertuigen. Een regeling voor markttoezicht dient te worden opgezet en volledig operationeel te zijn zodra de technische wetgeving volkomen in overeenstemming is gebracht met de EG-richtlijnen.

Vrij verkeer van kapitaal - Verdere inspanningen zijn vereist om de liberalisering van de Litouwse kapitaalmarkten te voltooien, met name ten aanzien van beperkingen op grensoverschrijdende transacties van beleggingsmaatschappijen.

Vrij verkeer van diensten - Volledig vrije vestiging voor het bankwezen, de effectenmarkt en het verzekeringswezen moet nog adequaat worden ingevoerd en geïmplementeerd.

Vrij verkeer van personen - Met betrekking tot de wederzijdse erkenning van beroepskwalificaties dienen de noodzakelijke wetgevings- en handhavingsmaatregelen te worden genomen. Er dienen eveneens nog inspanningen te worden geleverd om te voorzien in de nodige wetgevings- en handhavingsmaatregelen met betrekking tot de coördinatie van de socialezekerheidsstelsels.

Mededinging

De procedures voor de vaststelling van een nieuwe mededingingswet waardoor de concurrentievoorschriften verder met die van de Europese Unie worden geharmoniseerd, dienen tot een goed einde te worden gebracht. Met betrekking tot de overheidssteun moet een aanzienlijke inspanning worden geleverd met het oog op volledige doorzichtigheid, door het opstellen en bijhouden van een inventaris van de daarop betrekking hebbende maatregelen in overeenstemming met de praktijk in de Gemeenschap. Alle bestaande steunmaatregelen dienen te worden herzien en de niet met de Europa-Overeenkomst verenigbare maatregelen moeten worden gewijzigd of afgeschaft. Er moeten procedures worden ingevoerd en praktische middelen beschikbaar komen voor het houden van systematisch toezicht op nieuwe overheidssteun en het aldus op betrouwbare wijze doen naleven van het overheidssteundecreet. Een aantal exclusieve rechten en staatsmonopolies welke niet verenigbaar zijn met het communautair acquis moeten geleidelijk worden aangepast en/of afgeschaft.

3.2. Innovatie

Onderwijs, opleiding en jeugdzaken

De institutionele hervormingen en de ontwikkeling van leerprogramma's dienen het onderwijs te ondersteunen in de vakgebieden die rechtstreeks bijdragen tot de toetreding. Er zijn inspanningen nodig met betrekking tot de ontwikkeling van Europese studies, de invoering van nieuwe cursussen op het gebied van de gereglementeerde beroepen, de toepassing van moderne technologieën en de totstandbrenging van systemen voor kwaliteitswaarborging.

Onderzoek en technologische ontwikkeling

De verbeteringen moeten gericht zijn op de reorganisatie van instellingen en vervanging van overheidsfinanciering door een door concurrentie op basis van merites gekenmerkt financieringssysteem.

Telecommunicatie

De wetgeving dient in aanzienlijke mate te worden uitgebreid met het oog op de bestaande geliberaliseerde markt, ter bevordering van de concurrentie en de investeringen en met het oog op harmonisatie met de EU-richtlijnen. Bovendien dienen, op grond van het acquis, de regeringen erop toe te zien dat tegen een betaalbare prijs overal moderne telefonie beschikbaar is. In verband met deze verplichting zullen aanzienlijke investeringen in het telefoniesysteem nodig zijn.

Audiovisuele sector

De bestaande wetgeving moet worden aangepast, vooral met betrekking tot de vrijheid van ontvangst, rechtsbevoegdheid, het promoten van Europese werken, de regels voor reclame en sponsorbijdragen, de bescherming van minderjarigen en het recht van antwoord.

3.3. Economische en fiscale aspecten

Economische en Monetaire Unie

Het macro-economisch beleid moet gericht zijn op het laag houden van inflatie en rentevoeten, en het wekken van vertrouwen in de economie.

Belastingen

Belangrijke aanpassingen zijn nodig om de BTW-wetgeving in overeenstemming te brengen met de EU-vereisten. Een speciale inspanning moet worden geleverd met betrekking tot de strekking van de BTW-vrijstellingen en de regeling voor het terugbetalen van BTW aan buitenlandse belastingplichtigen.

De aanzienlijke verschillen tussen het Litouwse accijnsstelsel en de EU-vereisten dienen te worden weggewerkt. Met betrekking tot de accijnswetgeving dient bijzondere aandacht te worden besteed aan het opzetten van een systeem voor het opschorten van accijns op goederen die zonder betaling van rechten tussen erkende belastingentrepots worden vervoerd. De belasting- en accijnstarieven moeten aan het communautair model worden aangepast. De registratie van handelaars voor accijnsdoeleinden dient te worden herzien.

Statistieken

Er dienen inspanningen te worden geleverd op het gebied van de officiële statistieken, vooral met betrekking tot de bedrijfsstatistieken, de kapitaalrekeningen, de financiële rekeningen en de regionale gegevens.

3.4. Sectoraal beleid

Industrie

Met het oog op verbetering van de concurrentiepositie moeten beleidsmaatregelen worden genomen ter bevordering van een vrije, concurrerende markt en het overnemen van de instrumenten van het EG-industriebeleid die betrekking hebben op zowel het functioneren van de markten (productspecificaties en markttoegang, handelsbeleid, staatssteun en mededingingsbeleid) als maatregelen gericht op het verhogen van het potentieel van de industrie om zich aan veranderingen aan te passen (een stabiel macro-economisch klimaat, technologie, opleiding, enz.).

Landbouw

Aanzienlijke inspanningen zijn nodig om de Litouwse wetgeving op de EU-vereisten af te stemmen. Met betrekking tot de veterinaire en fytosanitaire vereisten dient speciale aandacht te worden besteed aan de modernisering van inrichtingen en aan de keuringen en controles in het kader van de bescherming van de buitengrenzen van de Europese Unie. Het administratief apparaat dient te worden versterkt om te bereiken dat de instrumenten van het gemeenschappelijk landbouwbeleid kunnen worden toegepast en dat toezicht kan worden gehouden op de naleving van de voorschriften. De agrovoedingssector dient verder te worden geherstructureerd met het oog op een verbetering van het concurrentievermogen. Teneinde in een functionerende grondmarkt en toereikende faciliteiten inzake hypothecair krediet te kunnen voorzien, is het belangrijk dat het grondregistratieproces wordt voltooid.

Visserij

De visserijdienst moet worden versterkt met het oog op een daadwerkelijke tenuitvoerlegging van het gemeenschappelijk visserijbeleid, vooral met betrekking tot het in stand houden en het beheer van de bestanden, het opzetten van een toezicht- en controlesysteem, het beheer van de gemeenschappelijke marktregeling in de visserij- en aquacultuursector, de tenuitvoerlegging van een structuurbeleid in de visserij- en aquacultuursector, het bijhouden van een register van vissersvaartuigen, het verzamelen van statistische gegevens en het ten uitvoer leggen van de op milieubescherming gerichte maatregelen van het EU-visserijbeleid.

Energie

De huidige inspanningen dienen te worden geïntensiveerd, vooral met betrekking tot de harmonisatie van de wetgeving, de aanpassing van monopolies aan de richtlijnen betreffende de interne energiemarkt in combinatie met de concurrentievoorschriften van de Europese Unie, ook op het gebied van de in- en uitvoer, toegang tot netwerken en energietarieven. Speciale aandacht dient te worden besteed aan energie-efficiëntie, milieunormen en voorzorgsmaatregelen voor noodsituaties, inclusief het verplicht aanhouden van olievoorraden.

Er dienen belangrijke steunmaatregelen te worden genomen om de instantie verantwoordelijk voor de nucleaire regelgeving (Vatesi) in staat te stellen Westerse criteria toe te passen voor het verlenen van vergunningen aan de kerncentrale van Ignalina. Het is nodig werk te maken van een algemene energiestrategie op lange termijn en bij het uitwerken van de tariefstructuur voor elektriciteit rekening te houden met de middelen die nodig zijn voor de behandeling van verbruikte splijtstof en voor het buiten werking stellen van genoemde kerncentrale. Er dient een realistisch plan voor het buiten werking stellen en sluiten van de kerncentrale van Ignalina en voor het verwijderen van de afval te worden opgesteld.

Bij de bevolking dient het bewustzijn inzake milieuaangelegenheden en nucleaire veiligheid te worden gestimuleerd.

Vervoer

Maatregelen dienen te worden genomen met het oog op de verbetering van de veiligheid (met name in het zeevervoer), de harmonisatie van de milieunormen inzake luchtverontreiniging en geluidshinder, en de tenuitvoerlegging van het acquis betreffende goederenvervoer over de weg en vervoer per spoor. Er dienen stappen te worden ondernomen met het oog op de toekomstige uitbreiding van de trans-Europese netwerken. De controle-instanties, vooral die welke bevoegd zijn voor de veiligheid, moeten worden versterkt. Op nationaal niveau moeten speciale strategieën voor de ontwikkeling en financiering van de vervoersinfrastructuur worden uitgewerkt.

Midden- en kleinbedrijf

Er is behoefte aan verdere verfijning en grotere samenhang in het MKB-beleid, vereenvoudiging van de wetgeving en van de administratieve procedures met het oog op een grotere MKB-vriendelijkheid, uitbreiding van de ondersteunende infrastructuur en meer toegang tot kredietfaciliteiten voor het MKB.

3.5. Economische en sociale cohesie

Werkgelegenheid en sociale zaken

De wetgeving dient in overeenstemming te worden gebracht met de EG-vereisten op gebieden als gezondheidszorg en veiligheid, arbeidsrecht en gelijke kansen. De sociale hervormingen dienen te worden voortgezet en het openbaregezondheidszorgstelsel moet aanzienlijk worden verbeterd. Er dient verder te worden gewerkt aan het tot stand brengen van ingrijpend sociaal overleg. Het administratief apparaat dient met het oog op een doeltreffende tenuitvoerlegging van de wetgeving te worden versterkt.

Regionaal beleid en cohesie

Als onderdeel van een algemeen kader voor een geïntegreerde ontwikkelingsstrategie moet een gedifferentieerd ontwikkelingsbeleid worden ingevoerd om de regionale verschillen aan te pakken. Bovendien moeten de administratieve en begrotingsprocedures worden ingevoerd met het oog op het beheer van de geïntegreerde EG-structuurmaatregelen na verkrijging van het lidmaatschap.

3.6. Levenskwaliteit en milieu

Milieu

Litouwen dient stappen te ondernemen met het oog op de volledige overneming van het milieuacquis evenals het boeken van aanzienlijke vooruitgang met betrekking tot de werkelijke naleving ervan. Speciale inspanningen zullen nodig zijn om de wetgeving op het gebied van afval, water en natuur volledig verenigbaar te maken met de EU-wetgeving en de kaderrichtlijnen op het gebied van lucht, afval en water, evenals de richtlijn inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van vervuiling om te zetten. De investeringen moeten worden opgevoerd, vooral met betrekking tot grote verbrandingsinstallaties, de watersector, de industrie, stedelijke luchtvervuiling, het beheer van vast en gevaarlijk afval, en het beheer van gemeentelijk afval. De onlangs goedgekeurde kaderwet inzake nucleaire veiligheid dient te worden aangevuld met wetgeving inzake stralingsbescherming, de behandeling van radioactief afval en planning voor noodgevallen. Adequate structuren voor de tenuitvoerlegging en de naleving moeten worden ontwikkeld.

Consumentenbeleid

De wetgeving moet worden aangepast op belangrijke gebieden zoals de productveiligheid in het algemeen, de verkoop buiten normale verkoopruimten, televerkoop, pakketreizen, timesharing, oneerlijke voorwaarden in consumentencontracten, misleidende reclame, consumentenkrediet en prijsaanduiding. Er is behoefte aan een sterke en onafhankelijke, door de overheid gesteunde, consumentenbeweging.

3.7. Justitie en binnenlandse zaken (JBZ)

Er dienen stappen te worden ondernomen om de illegale immigratie tegen te gaan. Aanzienlijke vooruitgang is nodig met betrekking tot de grensbewaking en -controle, met inbegrip van een vervollediging van de grensafbakening. De bestrijding van de georganiseerde misdaad, transnationale financiële fraude en institutionele corruptie moet worden geïntensiveerd met betrekking tot met name de illegale drugshandel, mensenhandel, het witwassen van geld, autodiefstal, veiligheidsdiensten en fraude. Het is nodig dat de internationale overeenkomsten op JBZ-gebied worden geratificeerd. Speciale aandacht dient te worden geschonken aan het beschikbaar maken van voldoende financiële en personele middelen voor de institutionele ontwikkeling en aan het bevorderen van de samenwerking van de ambtenaren van politie en justitie met hun EU-ambtsgenoten.

3.8. Buitenlands beleid

Handel en internationale economische betrekkingen

Er dienen voorbereidingen te worden getroffen om na de toetreding in staat te zijn uitvoering te geven aan de diverse samenwerkingsovereenkomsten en preferentiële akkoorden van de Gemeenschap, de multilaterale en bilaterale verbintenissen in het kader van het EU-handelsbeleid na te komen, en de autonome instrumenten ter bescherming van het handelsverkeer aan te wenden.

Ontwikkeling

Litouwen dient zich tegen de toetreding voor te bereiden op het toepassen van de Lomé-handelsregeling op de ACS-staten en op het tezamen met de andere lidstaten deelnemen aan de financiering van het Europees Ontwikkelingsfonds.

Douane

De douanewetgeving dient te worden aangepast aan die van de Europese Unie, en de organisatie en taken van het personeel moeten worden aangepast aan die van een moderne douaneadministratie. Het zal nodig zijn gecomputeriseerde systemen in te voeren om een volwaardige rol in de douane-unie en de interne markt te kunnen vervullen. Speciale aandacht dient te worden besteed aan het voorbereiden van de douaneadministraties op de toepassing van alle douaneprocedures die een economisch effect hebben, het tariefschorsingensysteem en het beheer van tariefcontingenten en plafonds. Bij het bepalen van de douanestrategie moet - voor de periode die volgt op de toetreding - rekening worden gehouden met de middelen die nodig zijn voor de versterking van de grensposten aan de grenzen met andere staten dan de lidstaten van de Europese Unie.

3.9. Financiële aspecten

Er dient te worden voorzien in de nodige financiële beheer- en controlemechanismen om het EU-beleid correct te kunnen toepassen. Het is nodig speciale aandacht te besteden aan het opzetten van efficiënte interne controlemechanismen en -instellingen en met name te voorzien in een toereikend aantal financieel controleurs met de nodige kwalificaties alsook in degelijke boekhoudkundige procedures. Het bestaande boekhoudsysteem evenals het douanesysteem dienen te worden gewijzigd met het oog op een efficiënt beheer van de "eigen middelen". In verband met een nauwkeurige berekening van het BNP en de BTW moet ook de betrouwbaarheid van de nationale rekeningen en officiële statistieken worden verzekerd.

4. Administratieve mogelijkheden om het acquis toe te passen

Teneinde een efficiënte tenuitvoerlegging en handhaving van het acquis te verzekeren zal het in Litouwen nodig zijn het administratief apparaat in nagenoeg alle voor de Europese Unie relevante sectoren te versterken. Speciale maatregelen dienen te worden genomen met betrekking tot de capaciteit van de instanties verantwoordelijk voor een correcte toepassing van de communautaire voorschriften betreffende de interne markt en de douaneautoriteiten. Er is een versterking nodig van de organen belast met de regelgeving en de controle op het gebied van met name de concurrentie, de effectenhandel, de verzekeringen, het bankwezen, het witwassen van geld, overheidsopdrachten, landbouw, financiële controle, consumentenbescherming, de verkeersveiligheid maar ook normen en certificatie, veterinaire en fytosanitaire controles en de voedselcontrole, alsook de arbeidsinspectie.

Er zijn nog grotere inspanningen nodig om de kwalificaties van personeel op te voeren met betrekking tot alle met de Europese Unie verband houdende aangelegenheden en een efficiënt overheidsbeheer in het algemeen. Een en ander omvat de uitwerking van een algemene nationale opleidingsstrategie voor overheidsambtenaren.

Het gerechtelijk apparaat moet worden versterkt op het gebied van zowel de middelen als de relevante bekwaamheid. De kwalificaties van rechters dienen, met name op alle voor de Europese Unie-relevante gebieden, te worden verhoogd.