BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 14 mei 1997 inzake een procedure op grond van artikel 86 van het EG-Verdrag (IV/34.621,35.059/F-3 - Irish Sugar plc) (Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek) (97/624/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening nr. 17 van de Raad van 6 februari 1962, eerste verordening over de toepassing van de artikelen 85 en 86 van het Verdrag (1), laatstelijk gewijzigd bij de Akte van Toetreding van Oostenrijk, Finland en Zweden, inzonderheid op artikel 3, op artikel 15, lid 2, en op artikel 16, lid 1,

Gezien het besluit van de Commissie van 22 april 1993 om in deze zaak de procedure in te leiden.

Na de betrokken onderneming overeenkomstig artikel 19, lid 1, van Verordening nr. 17 in samenhang met Verordening nr. 99/63/EEG van de Commissie van 25 juli 1963 over het horen van belanghebbenden en derden overeenkomstig artikel 19, leden 1 en 2, van Verordening nr. 17 van de Raad (2) in de gelegenheid te hebben gesteld met betrekking tot de bezwaren van de Commissie te worden gehoord,

Na raadpleging van het Raadgevend Comité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities,

Overwegende hetgeen volgt:

DE FEITEN

A. Het voorwerp van de procedure

(1) Deze procedure heeft betrekking op bepaalde praktijken van Irish Sugar plc, hierna "Irish Sugar" genoemd, in verband met de verhandeling van suiker in Ierland sinds 1985.

(2) De procedure werd ingeleid door een mededeling van punten van bezwaar die in april 1993 tot Irish Sugar en een aantal andere partijen was gericht. Op basis van de door de partijen aangevoerde argumenten en nieuwe klachten van concurrenten van Irish Sugar in Ierland, heeft de Commissie nader onderzoek verricht en heeft zij in maart 1996 een herziene mededeling van punten van bezwaar tot Irish Sugar gericht.

B. Het betrokken product

(3) Het betrokken product in deze zaak is suiker. Suiker wordt verkregen uit suikerbieten of uit suikerriet. Met uitzondering van een deel van Zuid-Spanje en de Franse overzeese departementen (DOM), wordt suikerriet voornamelijk in tropische en subtropische gebieden buiten de Gemeenschap verbouwd. De ACS-landen zijn gerechtigd om met vrijstelling van invoerheffing een bepaald quotum rietsuiker naar de Gemeenschap te exporteren.

(4) Met het oog op de onderhavige beschikking kunnen drie soorten suiker worden onderscheiden: witte kristalsuiker, vloeibare suiker en specialiteitssuiker.

(5) Witte kristalsuiker is het eindproduct dat wordt verkregen door de verwerking van suikerbieten en de raffinage van suikerriet. In de relevante verordeningen van de Gemeenschap worden verschillende kwaliteiten omschreven (3). De standaardkwaliteit is de EG II-suiker. In de Gemeenschap wordt voornamelijk witte kristalsuiker geproduceerd en verbruikt. Die suiker wordt verkocht aan de industrie en aan de kleinhandel. In de industrie wordt witte kristalsuiker als een ingrediënt gebruikt. Industriesuiker wordt voornamelijk geleverd in zakken of in bulk. In de kleinhandel wordt de witte kristalsuiker aan de consument doorverkocht, hoofdzakelijk in pakken van een kilo.

(6) Vloeibare suiker wordt voornamelijk gebruikt in de voedingsverwerkende nijverheid. De hoogste kwaliteit wordt verkregen door het oplossen van witte kristalsuiker. De mindere kwaliteiten worden uitsluitend uit suikerriet vervaardigd, door het mengen van sappen die in de verschillende stadia van de raffinage van suikerriet worden verkregen.

(7) Specialiteitssuikers omvatten alle andere droge suikers dan de witte kristalsuiker. Deze categorie omvat de ruwe ACS-suiker voor direct verbruik, de bruine suikers, griessuiker, glazuursuiker en ander poedersuikers, alsmede stroop en melasse (4).

(8) Suiker is een zoetstof. Andere zoetstoffen zijn zetmeel en kunstmatige zoetmiddelen. Deze omvatten een uitgebreid assortiment van producten, gaande van isoglucose tot sorbitol, sacharine, cyclamaat en aspartaam. Elk van deze producten heeft zijn eigen specifieke eigenschappen en kan in verschillende industriële bereidingen als vervangmiddel voor suiker dienen. Om een aantal van product tot product verschillende redenen, dit wil zeggen communautaire quota, geen mogelijkheid om in bulk te leveren of hogere prijzen, hebben zij slechts een beperkt effect gehad op de totale afzet van de natuurlijke suiker die uit suikerriet en suikerbieten wordt bereid.

C. De regeling voor suiker onder het gemeenschappelijk landbouwbeleid

(9) De suikerregeling onder het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) (5) heeft tot doel de productie van suiker binnen de Gemeenschap te steunen. De suikerregeling werd voor het laatst gewijzigd in mei 1995 toen de Raad besliste (6) om de regeling met een periode van zes jaar (derhalve tot en met het seizoen 2000/2001) te verlengen. Aan elke lidstaat worden twee quota toegekend; een "A" - en een "B" - quotum. Het totale A-quotum moet in beginsel overeenstemmen met het jaarlijkse verbruik in de Gemeenschap. Met het B-quotum moet een overschot worden gecreëerd, zodat aan de vraag kan worden voldaan indien de oogst in bepaalde geografische gebieden mislukt.

(10) Er bestaat een systeem van prijsondersteuning, doch enkel voor A- en B-suiker. De suiker die door communautaire ondernemingen wordt geproduceerd bovenop hun A- en B-quota wordt C-suiker genoemd en moet hetzij op de wereldmarkt worden verkocht zonder ondersteuning, hetzij worden opgeslagen en gebruikt als een gedeelte van het A/B-quotum van het volgende jaar.

(11) De Raad beslist over de totale A- en B-quota die aan elke lidstaat worden toegewezen. De aan elke lidstaat toegewezen quota worden dan door de betrokken regering onder de nationale suikerproducenten verdeeld.

(12) Ieder jaar stelt de Raad een aantal gemeenschappelijke prijzen vast in verband met de aankoop, de verwerking en de verkoop van suikerbieten, waarvan de belangrijkste de interventieprijs is: de prijs waartegen de producenten A- en B-suiker aan de nationale interventiebureaus kunnen verkopen. Ondernemingen die gebruik maken van de interventieregeling ontvangen voor hun verwerkte suiker de interventieprijs. Om te verzekeren dat de suikerregeling zelffinancierend is, wordt onder meer een productieheffing geheven op alle A- en B-suiker. De interventieprijs vormt samen met de vereveningsregeling voor opslagkosten de gegarandeerde minimumprijs voor A- en B-suiker. Dit is de daadwerkelijke steunprijs. Ook de opslagregeling is zelffinancierend.

(13) In het kader van de Uruguay Round werd de vorige invoerregeling met een drempelprijs en variabele heffingen vervangen door vaste tarieven die in de loop van zes jaar met 20 % zullen worden verminderd.

(14) De Raad stelt ook de minimumprijzen voor suikerbieten vast die de verwerkende bedrijven aan de suikerbietentelers moeten betalen.

(15) De producenten van bietsuiker kunnen de A- en B-suiker vrij binnen de Gemeenschap verkopen. Indien zij niet al hun suiker op die wijze kunnen verkopen, kunnen zij hetzij een beroep doen op de interventieregeling, hetzij de suiker op de wereldmarkt exporteren. Indien zij voor dit laatste kiezen ontvangen zij een exportvergoeding die wordt berekend op basis van een aanbestedingsregeling.

(16) Naast de A- en B-suiker ondersteunt de Gemeenschap ook de prijzen voor een beperkte hoeveelheid suiker die uit hoofde van de Lomé-overeenkomst wordt ingevoerd (7).

D. De markt voor suiker in Ierland

(17) Irish Sugar is de enige suikerraffinaderij voor suikerbieten in Ierland en Noord-Ierland.

(18) Irish Sugar werd in 1993 door de Ierse regering opgericht onder de naam "Comhlucht Siuicre Eireann, Teo". Gedurende de eerste helft van de jaren tachtig werden zware verliezen geboekt en waren aanzienlijke bijdragen van de regering noodzakelijk. In de tweede helft van de jaren tachtig werd een algemene rationalisering doorgevoerd, als gevolg waarvan Irish Sugar geleidelijk aan winstgevend werd. In april 1991 werd Irish Sugar geprivatiseerd. Het mechanisme voor de vermindering van het onderdeel van de staat in Irish Sugar omvatte de oprichting van een nieuwe houdstermaatschappij, Greencore Plc, hierna "Greencore" genoemd, die Irish Sugar verwierf. In het jaar dat op 27 september 1996 eindigde bedroeg de omzet van Irish Sugar 134,7 miljoen Ierse pond (IEP) en was de exploitatiewinst 27,2 miljoen IEP, terwijl de gezamenlijke omzet van Greencore 459,0 miljoen IEP bedroeg en de exploitatiewinst 49,1 miljoen IEP.

(19) Na de toetreding van Ierland tot de Gemeenschap werden de A- en B-suikerquota voor Ierland volledig aan Irish Sugar toegewezen; die quota, ten belope van 200 200 ton per jaar, zijn nog steeds in haar handen. Deze quota overtreffen de nationale consumptie.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(20) Het suikerverbruik per hoofd van de bevolking is in Ierland hoger dan het gemiddelde voor de Gemeenschap (8), hetwelk een weergave is van de rol van suiker als ingrediënt in de relatief belangrijke voedings- en drankenindustrie van het land (die tezamen met andere met de landbouw verband houdende sectoren in 1995 instond voor 16 % van de totale werkgelegenheid (9)) alsmede op de kleinhandelsmarkt.

(21) Irish Sugar is de belangrijkste leverancier van suiker in Ierland, met een totaal marktaandeel van meer dan 90 % in de periode 1985-1995. Suiker werd in Ierland ingevoerd vanuit Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk (voornamelijk Noord-Ierland) en in beperkte mate vanuit Duitsland en België. De invoer vanuit het Verenigd Koninkrijk betreft in hoofdzaak ingevoerde suiker van Irish Sugar. In 1993/1994 vertegenwoordigde de invoer van niet van Irish Sugar afkomstige suiker ongeveer [. . .] (10) van de markt.

(22) De invoer van de industriële sector sinds 1985 betreft voornamelijk Franse suiker ingevoerd via ASI International Trading Ltd en diens opvolger ASI International Foods, hierna "ASI" genoemd. De verkoop aan de industriële sector geschiedt in zakken van 50 kg. De invoer in Ierland van suiker in bulk vanuit Frankrijk is duurder dan het vervoer van suiker in zakken, met name indien het schip met een lege container terug moet varen (11). In het bedrijfsplan van het Greencore-concern van juni 1994 wordt opgemerkt dat "de invoer grotendeels in zakken van 50 kg geschiedt, terwijl vervoer van suiker in bulk relatief duur is wegens de noodzaak van speciale containers". In de loop van de jaren zijn de industriële gebruikers steeds meer gebruik gaan maken van silo's voor de opslag van hun suiker, waardoor de markt voor suiker in zakken steeds meer aan belang heeft ingeboet (12).

(23) Het aandeel van Irish Sugar op de kleinhandelsmarkt voor suiker, die ongeveer 25 % van de totale suikermarkt vertegenwoordigt, is sinds 1985 meer dan 85 % en haar belangrijkste merk "Siucra" geniet op ruime schaal bekendheid bij de consument (13). Er is voornamelijk concurrentie van kleine binnenlandse bedrijven Afhankelijk van de relatieve prijsverschillen werd op bepaalde tijdstippen suiker voor de kleinhandel ingevoerd vanuit Noord-Ierland, ofschoon een belangrijk gedeelte van die invoer werd gefabriceerd door Irish Sugar. In interne documenten van Irish Sugar wordt opgemerkt dat haar afnemers van kleinhandelssuiker van oudsher voor de helft uit groothandelaars en voor de helft uit kleinhandelsgroepen ("grootwinkelbedrijven") bestaan, maar dat de grootwinkelbedrijven recentelijk aan belang hebben gewonnen. Een aantal van deze grootwinkelbedrijven verkopen kleinhandelssuiker onder hun eigen merk. Het is echter zo dat "op het ogenblik alle suiker die onder eigen merk wordt verkocht, afkomstig is van Irish Sugar aangezien de Ierse herkomst door de consument als een pluspunt wordt beschouwd" (14).

(24) In de jaren tachtig waren de belangrijkste binnenlandse concurrenten van Irish Sugar voor kleinhandelssuiker Round Tower Foods Ltd, hierna "Round Tower" genoemd, en ASI, die tot ver in 1988 het merk "Eurolux" van Compagnie française de Sucrerie, hierna "CFS" genoemd, invoerde. In de periode van 1984/1985 tot 1986/1987 betrok Round Tower haar suiker voornamelijk uit invoer. Gedurende die periode handelde zij als parallelimporteur van suiker van Irish Sugar van Noord-Ierland naar Ierland. Zij importeerde ook rechtstreeks suiker vanuit bepaalde plaatsen en kocht van ASI uit Frankrijk ingevoerde suiker. Sinds 1987/1988 heeft zij haar suiker voornamelijk bij Irish Sugar gekocht.

(25) In het begin van de jaren negentig was Round Tower de enige binnenlandse concurrent voor Irish Sugar op de kleinhandelsmarkt voor witte kristalsuiker, met een aandeel van 4 à 5 % op de kleinhandelsmarkt.

(26) In 1993 brachten vier Ierse voedingsmiddelenverpakkers merken van witte kristalsuiker in verpakkingen van 1 kg op de markt, namelijk Gem Pack Ltd, hierna "Gem Pack" genoemd, Burcom Ltd, hierna "Burcom" genoemd, Tara Foods Ltd en P. J. Lumley Ltd. Deze ondernemingen bezaten midden 1994 op de kleinhandelsmarkt een gezamenlijk marktaandeel van rond 7,5 % waarbij Gem Pack het succesvolst was (ongeveer 5 % van de totale markt). Burcom stopte de handel midden december 1994. Ook ASI lanceerde in 1993 haar eigen kleinhandelsverpakking, met gebruikmaking van ingevoerde Franse suiker, maar midden 1994 trok zij zich voor de tweede maal uit de kleinhandelsmarkt terug.

(27) Aanvankelijk verpakte Burcom zowel suiker van Irish Sugar als ingevoerde suiker die van ASI werd betrokken, terwijl de overige verpakkers hun industriesuiker bij Irish Sugar kochten. Nadat Burcom en ASI zich uit de markt hadden teruggetrokken, heeft Irish Sugar "vrijwel alle" (15) witte kristalsuiker die door haar binnenlandse concurrenten voor de kleinhandelsmarkt worden verpakt, in bulk geleverd.

(28) In september 1994 werd door Irish Sugar het merk "Castle" gelanceerd, kleinhandelssuiker in pakken van 1 kg, tegen een lagere groothandelsprijs dan Siucra.

(29) De suiker van Irish Sugar wordt in Ierland verdeeld door Sugar Distributors Limited, hierna "SDL" genoemd. Tot februari 1990 bezat Irish Sugar 51 % van het aandelenkapitaal (in de vorm van "B-aandelen") van de moedermaatschappij van SDL, Sugar Distributors (Holdings) Ltd, hierna "SDH" genoemd. De overblijvende 49 % (in de vorm van "A-aandelen") was tot 1988 in handen van de ondernemingen Musgraves en Punch en van de heren Garavan en Keleghan, en vanaf 1988 in handen van vier bestuursleden van SDH, namelijk de heren Lyons, Keleghan, Tully en Garavan. Op dat ogenblik hadden de A- en B-aandeelhouders een gelijk aantal directeuren terwijl de voorzitter onafhankelijk was. De directeur van Irish Sugar en een aantal andere bestuursleden van Irish Sugar maakten deel uit van de raad van bestuur van SDH en van SDL. Een andere onderneming, J C. Cole Ltd, hierna "JCC" genoemd, was verantwoordelijk voor de distributie van suiker in het westelijk deel van Ierland tot zij in maart 1988 werd geliquideerd en haar zakelijke activiteiten in SDL werden geïntegreerd.

(30) Irish Sugar heeft beklemtoond dat zij vóór 1990 de juridische zeggenschap over SDH uitoefende maar geen over het bestuur ervan (16). Vanaf juli 1982 (17) werd de verantwoordelijkheid voor de technische diensten en de marketing, met onder meer de marketingstrategie, promoties voor consumenten en kortingen, toegewezen aan Irish Sugar, terwijl SDL verantwoordelijk werd voor de verkoop, de handelspromoties, de merchandising en de distributie van de producten van Irish Sugar in de zuidelijke en noordelijke markten. Deze verantwoordelijkheden werden binnen de aangewezen gebieden verdeeld tussen SDL, JCC en William McKinney (1975) Ltd, hierna "McKinney" genoemd, waarbij SDL verantwoordelijk werd voor beslissingen in verband met de verkoop met inbegrip van de vaststelling van prijzen voor de drie ondernemingen. Deze beslissingen dienden echter "te worden genomen in overeenstemming met het beleid zoals vastgelegd door het hoofd van de Afdeling Suiker" van Irish Sugar dat, zoals gezegd, de basis vormde voor eventuele kortingen voor afnemers. Afhankelijk van de beschikbaarheid van de producten was SDL verplicht om haar behoeften aan suiker uitsluitend door aankopen bij Irish Sugar te dekken en het was haar verboden om aan producten van Irish Sugar "identieke of gelijksoortige" producten te kopen, weder te verkopen of hiervoor reclame te maken. De tussen SDL en Irish Sugar gedeelde verantwoordelijkheden omvatten "het advies over en de herziening van prijs- en promotiebeleid" en "de onderlinge mededeling van de nodige informatie met betrekking tot alle aspecten inzake marketing, verkoop, verhandeling, reclame, promoties voor consumenten en financiën in verband met suiker". Om te verzekeren dat onderling, tussen Irish Sugar en SDL, "alle aspecten van de suikerhandel daadwerkelijk medegedeeld" zouden worden en dat de gebieden waarvoor gezamenlijke verantwoordelijkheid gold, terdege zouden worden bestreken, werd een maandelijkse vergadering ingesteld tussen de Afdeling "Suiker" van Irish Sugar en SDL. Deze vergaderingen werden voorgezeten door het hoofd ("Chief Executive") van de Afdeling Suiker van Irish Sugar.

(31) In februari 1990 verwierf Irish Sugar alle resterende aandelen in SDH en werd bijgevolg de enige eigenaar van SDL.

(32) Irish Sugar is niet alleen belangrijkste leverancier van suiker in Ierland maar is ook nog steeds via McKinney een belangrijke leverancier van suiker in Noord-Ierland. Op het ogenblik van de oprichting van die onderneming in 1976 was zij voor 51 % eigendom van SDL. In 1980 verhoogde SDL haar deelneming tot 60 %. In de periode tussen 1985 en 1989 bezaten SDL en haar moedermaatschappij SDH een duidelijke meerderheid in de bestuursraad van William McKinney met zeven van de tien directeuren (18). Twee van de vier overblijvende minderheidsaandeelhouders in McKinney hadden elk een vertegenwoordiger in het bestuur werd beslist. Op de vergaderingen van de directieraad van McKinney, waar over het commercieel beleid werd beslist, waren gewoonlijk echter alleen de heren Lyons, Hogan en Keleghan van SDH/SDL en de heer Wood van McKinney aanwezig (19). In 1989 verhoogde SDL haar aandeel in McKinney tot 70 %.

(33) Het verbruik van kristalsuiker in Noord-Ierland schommelt sedert 1984 tussen 35 000 en 39 000 ton, en de belangrijkste leveranciers zijn Irish Sugar, British Sugar PLC en Tate & Lyle PLC. In de periode tussen 1984 en 1994 had Irish Sugar op de suikermarkt in Noord-Ierland een aandeel tussen [. . .], British Sugar nam [. . .] voor haar rekening en Tate & Lyle tussen [. . .]. In 1994 werd in het bedrijfsplan van het Greencore-concern opgemerkt dat "wij thans ongeveer [. . .] bezitten van de kleinhandelsmarkt voor merken en ongeveer [. . .] van de industriemarkt" in Noord-Ierland.

Prijzen voor industriesuiker

(34) Volgens Irish Sugar zijn de prijzen voor industriesuiker in Ierland en Noord-Ierland in de periode tussen 1985 en 1994 als volgt geëvolueerd.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(35) Volgens Caobisco/Committee of Industrial Sugar Users bedroegen de gemiddelde indicatieve verkoopprijzen in IEP voor industriesuiker in bulk af fabriek in Ierland gedurende de volgende maanden tussen 1986 en 1994:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(36) Opgemerkt zij dat de cijfers van Caobisco betrekking hebben op welbepaalde maanden, terwijl die van Irish Sugar jaargemiddelden zijn.

(37) Irish Sugar verkoop ook regelmatig tussen [. . .] en [. . .] ton industriesuiker in Groot-Brittannië. In de periode tussen 1985 en 1994 bieden de prijzen voor industriesuiker in het Verenigd Koninkrijk (Noord-Ierland inbegrepen) het volgende beeld:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(38) Ofschoon zulks niet uit haar eigen cijfers in tabel 2 blijkt, heeft Irish Sugar verklaard (20) dat in de periode van 1984 tot 1993 "de prijzen in Noord-Ierland en Groot-Brittannië in het algemeen lager waren dan die in Ierland en dat zij met name voor suiker in Noord-Ierland soms tot 18 % lager waren". Het verschil tussen haar eigen cijfers en de prijstendens die werd vastgesteld in een vertrouwelijk verslag dat namens de onderneming werd opgesteld, wordt door Irish Sugar verklaard door het feit dat "gedurende die periode de industriële afnemers van Irish Sugar voldoende machtig waren om de algemene prijstendens om te keren". Er zij op gewezen dat de gemiddelde prijs voor industriesuiker in Ierland rekening houdt met het feit dat de twee belangrijkste klanten van Irish Sugar (21), die ongeveer [. . .] van haar afzet van industriesuiker vertegenwoordigen, beiden een prijs betalen die beduidend lager ligt dan het gemiddelde. Zoals in tabel 6 wordt aangetoond betaalde midden 1994 geen enkele andere industriële afnemer een nettoprijs van minder dan [. . .], de gemiddelde prijs die Irish Sugar voor de periode 1993/1994 aangeeft. Het door Irish Sugar toegepaste systeem van "kortingen voor suiker die voor uitvoer is bestemd", betekent bovendien dat die industriële afnemers die hun eindproduct buiten Ierland verkopen kortingen ontvangen van [. . .] IEP per ton, hetwelk wordt weergegeven in de gemiddelde verkoopprijs (22). De louter "binnenlandse" afnemers komen niet voor deze kortingen in aanmerking.

(39) In het bedrijfsplan 1993/1994-1997/1998 van het Greencore-concern van juni 1994 wordt de onder de titel "Volume Pricing Implications" het volgende opgemerkt:

"Verschuivingen van de industriële binnenlandse markt naar de voor uitvoer naar Noord-Ierland of het Verenigd Koninkrijk markt zouden tot de volgende margeverliezen leiden:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Prijzen voor kleinhandelssuiker

(40) Volgens Irish Sugar vertoonden de prijzen voor kleinhandelssuiker in Ierland en in Noord-Ierland in de periode tussen 1985 en 1994 het volgende beeld:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(41) In een handgeschreven notitie op een "Sugar Plan"-transparant die, tezamen met het bedrijfsplan van Greencore van juni 1994, door de Commissie in de kantoren van Greencore werd gekopieerd, wordt verwezen naar de "premie voor de binnenlandse markt" op de suikerprijs. In een andere met de hand geschreven notitie onder het kopje "Sugar Plan" wordt ook opgemerkt dat op grond van verschillende hypothesen inzake verkoopprijzen de "premie voor de binnenlandse markt wordt gehandhaafd" (23).

E. De feiten die aan de inbreuk op de mededelingsregelen ten grondslag liggen

I. Maatregelen om de binnenlandse markt af te schermen tegen mededinging door invoer uit andere lidstaten

i) Invoer uit Frankrijk

(42) Zoals reeds opgemerkt is de in Ierland ingevoerde suiker sinds 1985 voor een groot deel afkomstig uit Frankrijk.

Transportbeperking

(43) Uit de documenten in het dossier blijkt dat Irish Sugar in het midden van de jaren tachtig is opgetreden om de transportmogelijkheden van haar concurrenten te beperken. In dit verband kan worden verwezen naar de notulen van de vergadering van het Comité Irish Sugar/SDL/JCC van 28 juni 1985:

"De huidige situatie op de binnenlandse kleinhandelsmarkt. . . In verband met de door Round Tower geproduceerde suiker in pakken werd opgemerkt dat er tussen hun gemiddelde verkoopprijs en de prijs van het product "Siucra" [Irish Sugar] een verschil is van ongeveer [. . .] per ton. In verband met dit probleem werd overeengekomen dat CSET [Irish Sugar] ervoor zou zorgen dat Round Tower vanwege haar leverancier of verlader geen voordelige regelingen zou verkrijgen. . ." (24).

(44) Met name heeft Irish Sugar midden 1985 gepoogd om ASI te belemmeren bij het invoeren van suiker uit Frankrijk, door het overheidsbedrijf "British and Irish Shipping Line Company", hierna "B& I" genoemd, ermee te dreigen dat zij alle activiteiten van Irish Sugar naar andere ondernemingen zou overbrengen indien zij ermee zouden doorgaan om voor ASI Franse suiker te vervoeren, geleverd door de Franse raffinaderij CFS. B& I gaf toe en stemde ermee in niet langer suiker voor ASI te vervoeren. Als gevolg hiervan heeft ASI een rechtsvordering tegen B& I en Irish Sugar ingesteld. De gedragingen van Irish Sugar in dit verband worden vermeld in een reeks van met de hand geschreven notities in de kantooragenda van de heer Keleghan:

"17 juli 1985 - Chris Comerford (directeur van Irish Sugar) - Brendan Byrd (vertegenwoordiger B& I) - B& I zal vanaf maandag 22 juli geen Franse suiker meer verschepen. Tonnage afgelopen jaar 228 × 20 = 4 560 - dit jaar tot nog toe 91 × 20 = 1 820 - 1420 tot april. . ., Charles Lyons beloofde Brendan Byrd dat Tanktrans (dochteronderneming van Irish Sugar) meer zaken zou doen met B& I. . ."

"1 augustus 1985 - B& I berichtte P. C. (Peter Cunningham van ASI) dat CSET (Irish Sguar) druk op hen heeft uitgeoefend om niet aan PC te leveren - Grove en oneerlijke poging om druk uit te oefenen op PC vóór de besprekingen. PC had vergadering met Alex Spain (directeur van B& I)." (25)

De vordering van B& I werd buiten de rechtbank om geregeld. Er werd overeengekomen dat Irish Sugar aan CFS een bepaalde vergoeding zou betalen. Irish Sugar heeft toegegeven dat zij aan B& I "had voorgehouden" dat zij haar als klant zou verliezen indien B& I voort zou gaan met het verschepen van CFS-suiker van Frankrijk naar Ierland.

Selectieve prijsvaststelling

(45) In een nota van 8 maart 1988 tot de leden van het bestuur van CSET (Irish Sugar)/SDL/JCC in verband met de invoer van Franse suiker, werd door de heer Keleghan (toen directeur verkoop van SDL) het volgende opgemerkt:

". . . Wij hebben vastgesteld dat het ongeveer £ [. . .] zou kosten om voor alle klanten tot een prijs van maximum £ [. . .] per ton te komen. (. . .) Het is niet mijn bedoeling om voor alle klanten de prijzen te doen dalen, hetgeen de bovenvermelde zware kosten met zich zou brengen, doch indien we worden geconfronteerd met nieuwe lage prijzen moeten wij hierop voorzichtig antwoorden en ervoor zorgen dat we de afnemers op alle niveaus, zelfs de laagste, behouden. Ik ben mij ervan bewust dat dit een enigszins riskante stap is, omdat er dan enkele kleine afnemers zouden kunnen zijn die dezelfde of betere voorwaarden genieten dan sommige grotere klanten. Volgens mij moeten wij dit risico echter nemen. Ondertussen zijn wij op het niveau van de industriële afnemers zeer waakzaam teneinde vast te stellen in hoeverre er sprake is van verhoogde activiteiten door ASI." (26)

Productruil en getrouwheidskorting

(46) Er werd hiervoor reeds op gewezen dat de kleinhandelsverkoop door ASI van witte suiker gewoonlijk via Round Tower gebeurde (27). Vanaf 1987/1988 ontving Round Tower echter bijna al haar suiker van SDL. Aangezien de bestaande activiteiten van ASI in de industriële sector zwaar onder druk kwamen te staan, besliste ASI in 1988 om op de Ierse markt CFS-suiker in pakken van 1 kg onder de merknaam "Eurolux" te lanceren.

(47) Deze zaak werd besproken op de bestuursvergadering van SDH van 28 juni 1988 en in de notulen werd het volgende opgetekend:

". . . Wat betreft de kleinhandelsmarkt deelde de heer Keleghan het bestuur mee dat, zoals hij had voorspeld op de vergadering van maart, ASI een kleinhandelspak op de markt heeft gelanceerd. Ofschoon dit initiatief tot nog toe geen succes heeft gehad, gelooft hij dat zij erin zouden slagen om aan een aantal onafhankelijke kleinhandelszaken kleine hoeveelheden suiker te leveren. . .

De heer Comerford (directeur van Irish Sugar) verklaarde dat de suikersector tevoren nooit met een uitdaging zoals deze werd geconfronteerd. Indien we er niet in zouden slagen om deze uitdaging te beantwoorden, dan zal de toekomst van de suikersector in Ierland zeer somber zijn. Hij was zeer verheugd met het antwoord dat tot nog toe op de uitdaging is gegeven maar toonde zich bezorgd over de zeer hoge kosten voor zowel (Irish Sugar) als (SDL). . ." (28).

(48) Nadat ASI "Eurolux" had voorgesteld en geïntroduceerd, nam SDL een aantal maatregelen die na een klacht door ASI op grond van het Ierse recht bij de Director of Consumer Affairs and Fair Trade aanhangig werden gemaakt en door de rechter werden behandeld. Deze maatregelen zijn beschreven in de "affidavit" (beëdigde verklaring) van de heer Anthony Brennan, optredend voor het Ierse Hooggerechtshof als Authorized Officer van de Director.

(49) Volgens de "affidavit" had ASI een overeenkomst gesloten met de Ierse groothandelsgroep Allied Distribution Merchants, hierna "ADM" genoemd, voor de levering van pakken van 1 kg kristalsuiker in of rond februari 1988. ADM stemde ermee in om 1 500 ton 1 kg-pakken Eurolux-suiker aan te kopen en de eerste partij van 24 ton hiervan werd midden april aan de ADM-opslagplaats geleverd met het oog op distributie aan de kleinhandelszaken van de winkelketen Londis. Op 15 april 1988 heeft ADM aan al haar leden, dat wil zeggen de kleinhandelszaken van de Londis-keten een circulaire gezonden, waarbij deze ervan in kennis werden gesteld dat de suiker beschikbaar was. Volgens de "affidavit" van de heer Brennan werd na de uitgifte van die circulaire een vergadering gehouden tussen de heer Keleghan van SDL en de heer Lane (hoofddirecteur van ADM). De "affidavit" vermeldt het volgende:

"Op deze vergadering heeft de heer Keleghan de heer Lane ervan in kennis gesteld dat indien de hoeveelheid suiker die van verweerster werd gekocht (ongeveer [. . .] ton per jaar) zou worden verminderd, verweerster (SDL) de kortingen voor haar suiker zou terugeisen. Dit betekende in feite dat ADM niet kon verkopen of concurreren en dat zij de kortingen aan verweerster zou verliezen. De heer Lane zei aan de heer Keleghan dat een grote hoeveelheid van de eerste levering van Eurolux kristalsuiker onverkocht in zijn opslagplaats stond. De heer Kelleghan bood aan om deze suiker te kopen voor verkoop aan de verwerkende industrie en hij stemde ermee in om de opbrengst hiervan op de rekening van ADM te storten. (. . .) De hoeveelheid Eurolux-suiker die door verweerster werd aangekocht bedroeg 21,01 ton." (29)

In zijn affidavit merkt de heer Brennan verder op:

"In antwoord op mijn vraag waarom niet meer suiker werd besteld, heeft de heer Lane geantwoord dat volgens hem de markt op dat ogenblik niet klaar was voor Eurolux-suiker. Hij voegde hieraan toe dat ADM met SDL een overeenkomst had waarbij ADM normalerwijs [x] ton suiker zou kopen tegen het tarief voor [3x] ton, hetwelk een voordeliger tarief is. Die overeenkomst zou haar geldigheid verliezen indien zij de hoeveelheid aangekochte suiker zouden verminderen en zij zouden de suiker van verweerster [SDL] niet kunnen verkrijgen tegen het tarief van [3x] ton." (30)

Uit het bewijsmateriaal in het dossier blijkt dat de bewuste 21 ton Eurolux-suiker op 22 april 1988 bij ADM werden afgehaald.

(50) Voor de Spar-supermarkt van kleinhandelaar Kelly werd op dezelfde wijze gehandeld. Volgens de affidavit van de heer Brennan had Kelly omstreeks midden mei 1988 een halve ton Eurolux-suiker gekocht van de vertegenwoordiger van ASI. De Eurolux-suiker werd in de rekken geplaatst en in het begin verkocht de suiker goed. In de affidavit wordt verder vastgesteld dat ongeveer vier weken later de winkel door SDL werd gebeld en werd gevraagd hoe het met de verkoop van Eurolux stond. De heer Kelly deelde SDL mee dat indien hij voor de suiker van Irish Sugar een betere prijs zou krijgen, hij de Eurolux-suiker niet zou verkopen. De heer Kelly verklaarde dat de persoon die verweerster (SDL) vertegenwoordigde, hem ervan in kennis stelde dat

"indien hij de suiker niet kon inruilen, zij dit voor hem zouden doen." (31)

In de affidavit wordt verder verklaard dat ongeveer twee uur later de Eurolux-suiker werd opgehaald en uitgewisseld voor een gelijke hoeveelheid suiker van Irish Sugar.

(51) In zijn "affidavit" die als antwoord diende, voert de heer Keleghan van SDL in wezen aan dat zowel ADM als Kelly zich zorgen maakten over de vraag of zij alle geleverde Eurolux-suiker zouden kunnen verkopen. Zowel ADM als Kelly zouden zich ervan bewust geweest zijn dat de Ierse markt niet rijp was voor Eurolux-suiker. In het geval van Kelly merkte SDL op dat de heer Kelly zelf had gevraagd om een regeling waarbij de Eurolux-suiker voor het merk Siucra zou worden omgeruild.

(52) Uit het bewijsmateriaal in het dossier blijkt dat ofschoon de acties in verband met de productruil door SDL werden ondernomen, Irish Sugar door ASI voldoende van de ondervonden moeilijkheden op de hoogte werd gebracht. In een brief van 18 juli 1988 schreef de heer Loane van ASI het volgende aan de heer Comerford, hoofddirecteur van Irish Sugar, op het adres van Irish Sugar in Dublin.

"Geachte Heer Comerford

Ik schrijf u om uw aandacht te vestigen op oneerlijke handelspraktijken die worden verricht, hetzij rechtstreeks door uw onderneming, hetzij door Sugar Distributors Limited waarin u zeggenschap heeft, in verband met onze inspanningen om onze 1 kg-pakken kleinhandelssuiker Eurolux in Ierland op de markt te brengen. Wij hebben de Director of Consumer Affairs and Fair Trading verzocht om de bijzondere moeilijkheden die wij ondervinden te onderzoeken.

In het bijzonder wil ik er u met deze brief op wijzen dat wij sterk bezwaar maken tegen de vervanging van onze producten door uw ondernemingen in de Sparwinkel Kelly in Boyle. Ongeacht of dit met of zonder toestemming van de eigenaar gebeurt, is dit optreden in strijd met de bestaande wetgeving en wij verzoeken u beleefd om ons product daar en op andere plaatsen waar deze praktijk is voorgevallen, terug te brengen.

Met name protesteren wij tegen de druk die wordt uitgeoefend op andere individuele kleinhandelaars die de voordelen genieten van Eurolux en dat verder zouden blijven doen indien zij niet zouden worden bedreigd.

Wij vragen dat u ons verzekert dat u deze restrictieve praktijken en oneerlijke handel zal stopzetten en met ons onder gelijke voorwaarden zal concurreren zoals wij gerechtigd zijn te verwachten overeenkomstig de regels van de Europese Gemeenschap." (32)

(53) De Director of Consumer Affairs and Fair Trade verzocht het Hooggerechtshof om een rechterlijk bevel waarbij het SDL zou worden verboden om de 1 kg-pakken Eurolux-suiker in groothandels- en kleinhandelszaken aan te kopen. Dit rechterlijk bevel werd echter afgewezen op grond dat er geen bewijs was "dat er sprake was van een voortdurende overtreding van de desbetreffende wetten of dat het waarschijnlijk was dat er verdere overtredingen zouden plaatsvinden."

ii) Invoer uit Noord-Ierland

(54) In de periode tussen 1985 en 1990, en met name gedurende een prijsoorlog tussen de Britse suikerproducenten British Sugar PLC en Tate & Lyle PLC, werd Irish Sugar geconfronteerd met het probleem van de grensoverschrijdende invoer van Noord-Ierland naar Ierland. In beginsel konden alle soorten suiker en Noord-Ierland, ongeacht hun oorsprong, voor de invoer worden gebruikt. Het ging hierbij zowel om suiker van concurrerende producenten zoals Silver Spoon van British Sugar als om de eigen suiker van Irish Sugar die opnieuw werd ingevoerd, hetzij in bulk, hetzij in kleinhandelsverpakking (onder het merk McKinney). Deze aangelegenheid werd op een aantal vergaderingen besproken, met als gevolg verschillende specifieke acties die werden aangeduid als verweer tegen die invoer.

Beperking van de levering

(55) Op een interne vergadering van 23 januari 1985 tussen Irish Sugar en SDL met betrekking tot suiker in pakken werd opgemerkt:

"Volume van over de grens ingevoerde suiker in november/december geraamd op 700 ton, met een snelle stijging in januari.

Verkoop aan groothandelaars in de grenszone gedurende de laatste twee maanden als volgt: (. . .)

De heer A. J. Hogan (algemeen directeur marketing van Irish Sugar) opperde dat wij de thans in Noord-Ierland toegepaste kortingen van [. . .] per ton zouden afschaffen. Dit zou een tweeledig voordeel hebben doordat de prijzen in het noorden zouden stijgen en de in het zuiden vereiste kortingen zouden dalen. Terzelfdertijd proberen om B.S.C. (British Sugar) en Tate & Lyle ertoe over te halen hetzelfde te doen maar onze prijs moet in elk geval worden verhoogd.

Volgens de heer Keleghan (directeur verkoop van SDL) waren er slechts twee alternatieven:

a) Nationale kortingen in het zuiden. Hij suggereerde [. . .] ton op nationale basis met voor de periode februari/maart [. . .] ton in de grensgebieden. Geraamde kostprijs [. . .] £.

b) De thans geldende kortingen van [. . .] £ in de grensgebieden af te schaffen aangezien het onmogelijk was om deze selectief te handhaven en de levering te beperken van McKinney-suiker aan de Noord-Ierse groothandelaars die thans aan de handelaars in het zuiden leveren.

Na een discussie werd besloten om het laatste uit te voeren. Intussentijd moeten de inspanningen worden verder gezet om B.S.C. en Tate & Lyle ertoe over te halen hun prijzen te verhogen." (33)

(56) Op de bestuursvergadering van McKinney van 6 februari 1985 werd door de heer P. Wood (directeur van McKinney) opgemerkt dat:

"Tate & Lyle meer verkochten wegens de beperking van de levering van McKinney-suiker in het grensgebied." (34)

Selectieve kortingen (prijsdiscriminatie) met inbegrip van kortingen voor de grensgebieden

(57) In een nota met als titel "SDL review of current (April 1986) competitive problems on domestic sugars and recommendations on pricing/promotional strategy" wordt het volgende vastgesteld:

"Sinds de laatste prijsstijging voor suiker in pakken in oktober 1984 (. . .) bestond er een aanzienlijk verschil tussen de prijzen op de binnenlandse markt en de prijs van de concurrerende ingevoerde producten, waaronder de heringevoerde pakken en suiker in zakken van McKinney. (. . .) De activiteiten van Round Tower Foods Limited die thans per week ongeveer 40 ton suiker verpakt en verkoopt (. . .) zijn een voortdurende bron van bezorgdheid en vormen in dit stadium slechts een element van de daadwerkelijke/potentiële concurrentie, die een bedreiging vormt voor de machtspositie inzake prijs en marktaandeel van de "Siucra"-suikerpakken op de markt van de Republiek Ierland." (35)

In dezelfde nota werden een aantal beleidsopties uiteengezet:

"i) niet optreden; ii) vermindering van de verkoopprijzen voor alle afnemers met 120,00 IEP/ton, zodat de verkoopprijzen in het noorden en het zuiden gelijk zijn; deze actie zou alle problemen in verband met invoer en concurrentie moeten uitschakelen maar zou vanuit financieel oogpunt zowel onnodig als onmogelijk zijn; iii) vermindering van de verkoopprijzen met [. . .] IEP, wat zou moeten volstaan om de grensoverschrijdende invoer te beperken tot de grensgebieden en de verpakkingsactiviteiten van Round Tower Foods Limited zou beperken tot het huidige niveau of lager, waarbij evenwel geen oplossing wordt geboden voor de vraag van grootwinkelbedrijven, enz., voor gelijke prijzen in het noorden en het zuiden; iv) uitvoering van een selectief gecoördineerd programma om rekening te houden met de meest kwetsbare gebieden, met als doelstelling de in de rekken aangeboden prijzen op het huidige niveau te handhaven. Dit is de aanbevolen strategie en SDL gelooft dat, gelet op de uitstekende betrekkingen die binnen deze markt bestaan, tezamen met het erkende voordeel voor de producten onder het merk Siucra, deze aangewezen is voor de rest van 1985/1986 en voor 1986/1987. Volgens SDL is dit de te verkiezen optie met de laagste kosten, ofschoon zij erkent dat niet kan worden gewaarborgd dat hiermee het hoofd kan worden geboden aan sterkere druk van importeurs van Round Tower Foods Limited. Indien die laatste situatie zich voordoet, dan moeten de opgesomde duurdere opties ernstig worden overwogen." (36)

De aanbevolen strategie wordt dan verder uitgewerkt:

"i) voortzetting van de promotie van [. . .] per partij [15 × 1 kg pakken] in het gebied rond Donegal en uitbreiding van de promotie tot het gebied Monaghan/Dundalk [grensgebied]; (. . .); iv) in verband met de aard van deze groepering zijn er bijzondere problemen gerezen met A.D.M. In bijlage E4 wordt de kostprijs van tijdelijke kortingregelingen met A.D.M. uiteengezet en er wordt verwacht dat voor deze klant bijkomende uitgaven van [. . .] IEP per jaar zullen nodig zijn." (37)

(58) Gedurende deze periode was de concurrerende suikerverpakker Round Tower Foods actief op het gebied van de parallelinvoer van suiker vanuit Noord-Ierland, die zij onder haar merk Gold Seal verkocht. In het kantoor van de heer Kelleghan werd een niet gedateerde, met de hand geschreven notitie gevonden, waarin het volgende werd gesteld:

"Aanbevelingen en implicaties betreffende Gold Seal-suiker: handhaving van de huidige toestand, dat wil zeggen kortingen wanneer nodig. Thans kortingen voor:[. . .]. Via [. . .] kennen we kortingen toe aan verschillende zelfstandige handelaars, met als belangrijkste [. . .]. Imp. [implicatie]. Deze methode is in toenemende mate gevaarlijk, zowel juridisch als commercieel. Juridisch op basis van de prijsdiscriminatie. Commercieel op dezelfde basis, met uitzondering dat de discriminatie onze kleinere klanten voordeel biedt, dat wil zeggen[. . .] . . . ex gebiedsleider [. . .] neemt minder dan [. . .] ton per jaar af en krijgt een nettoprijs van . . . terwijl [. . .] die jaarlijks tussen [. . .] en [. . .] ton of samen meer dan [. . .] ton aankopen. . ." (38)

(59) In de notulen van een vergadering tussen Irish Sugar en SDL van 5 juni 1986 wordt het volgende verklaard:

"De heer C. M. Lyons (directeur van SDL) zei dat, gelet op de reeds besproken zeer lage prijzen in Noord-Ierland, het van essentieel belang is om de promotie van IR£ [. . .] per partij voor de grensgebieden te handhaven. Er werd overeengekomen om deze promotie om de genoemde reden voort te zetten." (39)

(60) In een nota voor de heer Keleghan van 26 juni 1986 schreef de heer Lyons het volgende:

"[. . .]

Joe Lane heeft mij gisteren gebeld in verband met de positie betreffende de korting van [. . .] per partij voor juli. (. . .) Ik heb hem de raad gegeven om dezelfde situatie te verlengen voor juli. Hij gaf een opsomming van de individuele klanten die hij heeft teruggenomen en het gaat daarbij om [. . .] klanten op in totaal [. . .] waaraan hij kortingen heeft verleend. De overige zeven zijn loyaal en zijn steeds klant bij hem gebleven ofschoon zij in de betrokken gebieden onder druk staan." (40)

(61) Op een vergadering van het bestuur van McKinney op 19 september 1986 werd verklaard dat:

"ofschoon de daling in de verkoop van suikerpakken zorgwekkend is, rekening moet worden gehouden met het feit dat ongeveer [. . .] ton van de vermindering moet worden toegeschreven aan de daling van de grensoverschrijdende verkoop van McKinney-suiker." (41)

(62) In een nota met als titel "Points of discussion" (42) werden de problemen in verband met de grensoverschrijdende verkoop als volgt beschreven:

"2. BSC en Tate & Lyle hebben hun prijzen verlaagd (wij zijn niet gevolgd) met nog eens £ 12/13 in de kleine Cash & Carry's aan de grens (waarvan geen enkele een omzet van 300 ton suiker per jaar bereikt), die bijzonder verheugd waren om dit product te verkopen aangezien bij McKinneys de prijzen op de pakken staan vermeld en zij dus niet voor grensoverschrijdend verkeer kunnen worden gebruikt.

Bijgevolg hebben we een ernstig probleem met prijzen die in deze Cash & Carry's te laag zijn en met handelaars die over de grens hun aankopen verrichten en dan in het zuiden met dumpingprijzen werken, hetgeen nu aan C.S.E.T. (Irish Sugar) jaarlijks ongeveer £ [. . .] kost aan kortingen in de grensgebieden in het zuiden terwijl in Noord-Ierland een verlies moet worden opgetekend van [. . .] marktaandeel op de kleinhandelsmarkt voor verpakte suiker. Het probleem kan veel ernstiger worden aangezien de bedragen van de kortingen groter worden en dit zou kunnen leiden tot een nationale prijsverlaging die tot £ [. . .] miljoen zou kunnen gaan kosten. . ." (43)

(63) In de notulen van een vergadering van 7 januari 1987 van het Comité SE(Irish Sugar)/SDL/JCC wordt het volgende gesteld:

"De heer Keleghan heeft medegedeeld dat de korting van [. . .] IEP per partij in alle gebieden werd verlaagd tot [. . .] pence per partij, met uitzondering van Donegal. Er werd overeengekomen om met ingang van 1 december 1986 de korting in Donegal te verminderen tot [. . .] pence." (44)

(64) In de notulen van een vergadering van 12 januari 1987 tussen Irish Sugar en SDL wordt met betrekking tot grensoverschrijdende verkoop het volgende vastgesteld:

"De heer C.M. Lyons heeft gezegd dat de vermindering van de grensoverschrijdende korting van van [. . .] tot [. . .] per partij goed heeft gewerkt, zonder noemenswaardige problemen, en dat de vermindering niet heeft geleid tot verhoging van de geringe invoer van suiker van B.S.C. en T& L. De heer M. Leyden bevestigde dat in de westelijke zone de reactie identiek was." (45)

(65) Op een bestuursvergadering van McKinney van 21 januari 1987 werd door de heer Kelleghan erop gewezen dat de aanzienlijke daling van de verkoop aan James Finlay Ltd:

"zowel een weerspiegeling was van de vermindering van de grensoverschrijdende verkoop als van het verlies van een belangrijk Brits contract door deze afnemer." (46)

(66) In de notulen van een bestuursvergadering van SDH van 18 november 1987 wordt vermeld:

"De kortingen in de grenszones werden afgeschaft in juli 1987 maar het is mogelijk dat zij begin 1988 opnieuw moeten worden ingevoerd. Recentelijk lijkt Round Tower een rationeler beleid te hebben aangenomen. . ." (47)

(67) Volgens de notulen van de bestuursvergadering van SDH van 29 maart 1988: "hebben de recente stijging met £ 20 van de prijzen voor verpakte suiker in Noord-Ierland tezamen met de versterking van het pond sterling ten opzichte van de Ierse punt, de grensoverschrijdende invoer in aanzienlijke mate doen dalen. . ." (48)

(68) In de notulen van de vergadering van het bestuur van SDH van 28 juni 1988 wordt vermeld dat:

"de prijsstijgingen voor BSC- en Tate & Lyle-suiker ertoe hebben bijgedragen dat de markt is gestabiliseerd en dat de hoeveelheden suiker die over de grens worden gebracht, zijn gedaald." (49)

(69) In de notulen van een directievergadering van Irish Sugar en SDL van 27 juni 1990 wordt het volgende vermeld:

"De heer T. G. Keleghan stelde dat de grensoverschrijdende invoer uit het noorden een mogelijke bedreiging vormt voor de binnenlandse markt. Hij stelde dat indien deze dreiging werkelijkheid zou worden, het belangrijk zou zijn om snel met passende tegenmaatregelen uit te pakken. Deze maatregelen zouden omvatten: de aanduiding van prijzen op McKinney-suiker en passende promoties op de binnenlandse markt. . ." (50)

II. Prijsgedrag waarbij bepaalde categorieën van afnemers worden gediscrimineerd

i) Kortingen op voor de uitvoer bestemde suiker

(70) De prijzen van Irish Sugar voor industriesuiker variëren zowel naar gelang van normale commerciële criteria, zoals de aangekochte hoeveelheid en de betalingsvoorwaarden, als op grond van een aantal andere factoren. De belangrijkste daarvan, vooral op financieel gebied, is een korting op voor de uitvoer bestemde suiker die aan klanten wordt gegeven die hun eindproducten, zoals suikergoed of frisdranken, exporteren. Deze kortingen, waarnaar Irish Sugar ook verwijst als "Peripheral Factor Allowances", hierna "PFA's" genoemd, worden betaald naar gelang van het uiteindelijk uitgevoerde volume suiker en uit het bewijsmateriaal (51) blijkt dat een aantal klanten hun uitvoervolumes achteraf aanmelden om een korting te eisen; zo vorderde de confituurproducent Chivers [. . .] voor de periode van juli tot oktober 1994, waarvan [. . .] betrekking had op uitvoer naar "Groot-Brittannië en Europa". Volgens Irish Sugar is de korting voor een aantal klanten, zoals de suikergoedproducenten [. . .] (de belangrijkste klanten van Irish Sugar), ingecalculeerd in hun nettoprijs voor alle suikeraankopen, ofschoon de dochteronderneming van [. . .], een van de ondernemingen is die Irish Sugar op periodieke wijze verslag uitbrengt over de hoeveelheid suiker die voor de uitvoer werd gebruikt. Ofschoon het systeem van kortingen voor de uitvoer gelijk is aan het systeem dat binnen de gemeenschappelijke suikerregeling geldt voor uitvoer buiten de Gemeenschap, gaat het in de meeste gevallen om kortingen die worden uitgekeerd voor uitvoer naar andere lidstaten. Irish Sugar voert aan dat het systeem van kortingen zijn oorsprong vond in de jaren zeventig toen de regering de steun aan de uitvoer bevorderde. Het systeem is bijgevolg gedurende een aanzienlijke periode van kracht geweest en de kortingen op voor de uitvoer bestemde suiker werden vóór februari 1990 besproken op vergaderingen tussen vertegenwoordigers van Irish Sugar en SDL (52).

(71) In een brief van 24 februari 1994 naar het Office of Consumer Affairs verklaarde de heer Heaphy van Irish Sugar dat de uitvoerkorting "tussen [. . .] IEP en [. . .] IEP bedroeg voor elke ton suiker die bij de vervaardiging van het exportproduct werd gebruikt" (53). In een brief aan de Commissie heeft Irish Sugar verklaard dat de gemiddelde cijfers voor de exportkortingen in de verslagen van de onderneming slechts vanaf 1987 beschikbaar zijn, en heeft zij berekeningen getoond van de totale waarde van de kortingen op de totale hoeveelheid, waaruit blijkt dat tussen 1987 en 1995 de gemiddelde korting ongeveer [. . .] IEP/ton bedroeg, maar het is niet duidelijk in welke mate dit gemiddelde betrekking heeft op individuele klanten (54). In feite blijkt uit het bewijsmateriaal dat de exportkortingen meer dan [. . .] IEP/ton kunnen bedragen, dat klanten die dezelfde volumes uitvoeren verschillende kortingen per ton ontvangen en dat het bedrag van de korting in de loop van de tijd kan veranderen zonder dat dit verband houdt met wijzigingen van de aangekochte of uitgevoerde volumes, of zonder enig verband met wijzigende wisselkoersen. Irish Sugar heeft opgemerkt dat:

". . . wanneer gedurende een zekere periode PFA's aan een onderneming zijn toegekend de PFA in feite wordt ingecalculeerd in de aankoopprijs van de onderneming en derhalve zal de onderneming vragen om hetzelfde niveau van korting te ontvangen." (55)

(72) De kortingen kunnen ook verschillen naar gelang van de lidstaat waarnaar wordt geëxporteerd; de producent van suikergoed McKinney ontvangt bijvoorbeeld een korting van [. . .] IEP voor suiker die bestemd is voor het Verenigd Koninkrijk en een korting van [. . .] IEP voor uitvoer naar andere landen. Vervolgens wordt met de aankopen die bestemd zijn voor de "binnenlandse" markt een gemiddelde berekend om te komen tot een totale korting van [. . .] IEP/ton op alle door deze klant gekochte suiker. De drankenfabrikant Clintock anderzijds, ontvangt een korting van [. . .] IEP op alle aankopen aangezien "een zeer hoog percentage ervan wordt geëxporteerd" - er worden geen cijfers gegeven om precies aan te geven welke verhouding en waarheen. In vergaderingen met de Commissie heeft Irish Sugar toegelicht dat kortingen op ad hoc-basis aan individuele klanten worden toegekend en dat zij worden medegedeeld aan de onderneming die deze ontvangt. In een brief van 7 oktober 1993 aan het BSN-concern, stelt de heer Heaphy van SDL bijvoorbeeld een verlaging voor van [. . .] IEP/ton voor de prijs van suikerleveringen aan de dochteronderneming van BSN, Irish Biscuits (als onderdeel van de jaarlijkse prijsonderhandelingen met BSN), en hij voegt hieraan toe "wij voeren een overeenkomst uit met Irish Biscuits betreffende een exportkorting en afhankelijk van de uitkomst van verdere gesprekken met Irish Biscuits stellen wij een korting voor van [. . .] IEP/ton." (56) Er zijn geen vaste tarieven of drempels voor de exportkortingen en aan de regeling wordt geen algemene bekendheid gegeven.

ii) Discriminatie van concurrerende suikerverpakkers

(73) Begin van de jaren negentig heeft ASI haar leveringen aan de kleinhandelsmarkt van suiker stopgezet en het percentage van niet van Irish Sugar afkomstige producten was klein en vrijwel stabiel (het marktaandeel van Round Tower bleef rond [. . .] schommelen, waarbij hoofdzakelijk suiker van Irish Sugar werd gebruikt). In het midden van 1993 werd door vier verpakkers, waarvan de belangrijkste Gem Pack en Burcom waren, gebruik gemaakt van het grote prijsverschil tussen industrie- en kleinhandelssuiker en zij lanceerden pakken van 1 kg kleinhandelssuiker. Gem Pack kocht de suiker enkel bij Irish Sugar. Burcom maakte zowel gebruik van (door ASI) ingevoerde suiker als van Irish Sugar-suiker. ASI besloot in 1993 ook om met gebruikmaking van Franse suiker haar eigen kleinhandelspak te lanceren.

Prijzen voor industriesuiker

(74) Bovenop de exportkortingen kent Irish Sugar ook een aantal minder hoge kortingen (tussen [. . .] en [. . .] IEP/ton) toe, die geen verband houden met het volume. Deze zijn in het algemeen bestemd voor "binnenlandse" klanten, ofschoon vier ondernemingen deze bovenop de exportkortingen ontvangen. Er bestaan kortingen voor opstartende ondernemingen, ondernemingen die ver van hun markt zijn gevestigd en ondernemingen waarvan wordt of werd verwacht dat zij snel zouden groeien. Zoals blijkt uit de eigen prijslijst van Irish Sugar voor industriesuiker in bulk van 30 juni 1994, ontvangen in feite vrijwel alle klanten enige vorm van korting met uitzondering van concurrerende verpakkers van suiker.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(75) Uit de documenten van Irish Sugar blijkt dat in 1990 aan Gem Pack een PFA of exportkorting van [. . .] IEP per ton werd toegekend. Irish Sugar heeft hiervoor geen reden gegeven, maar heeft aangevoerd dat de korting van [. . .] IEP per ton voor Gem Pack bedoeld was om haar te helpen in de concurrentie tegen de invoer van suikerpakken in de periode tot 1993, toen zij geen concurrent was van Irish Sugar in de sector kleinhandelssuiker in pakken van 1 kg. Deze korting voor suikerpakken eindigde toen Gem Pack op die markt begon te concurreren met Irish Sugar. Irish Sugar heeft verklaard (57) dat achteraf aan Gem Pack in oktober 1995 een korting van [. . .] IEP per ton werd aangeboden, met terugwerkende kracht tot 1994. Irish Sugar heeft ook aangevoerd (58) dat de suikerverpakker Burcom in 1994 eveneens kortingen verkreeg op de prijs voor suiker, ofschoon dit niet blijkt uit haar antwoord van augustus 1994 omdat, tegen een prijs van [. . .] IEP de "factuur was opgesteld alsof zij een aankoop had verricht tussen [. . .] en [. . .] ton" (59) terwijl "Burcom in het eerste jaar van haar activiteiten (mei 1993-1994) [. . .] ton had aangekocht" (60). In dit verband zij erop gewezen dat op 30 juni 1994, na het verstrijken van haar eerste handelsjaar en ongeacht haar snelle groei aan Burcom nog steeds [. . .] IEP werd aangerekend. In het jaar dat eindigde in december 1994 kocht Burcom bijna [. . .] ton suiker. De producent van kauwgom, Topps Ireland Ltd, die in 1994 slechts [. . .] ton suiker kocht, betaalde bovendien een brutoprijs die slechts [. . .] IEP per ton hoger lag dan die van Burcom.

(76) Zoals de exportkortingen worden de overige kortingen volledig op ad hoc-basis geregeld en mondeling medegedeeld. Bijgevolg is het mogelijk dat ondernemingen die in dezelfde omstandigheden verkeren, volledig verschillende kortingen ontvangen. Gleeson, een producent van frisdranken, ontvangt bijvoorbeeld een korting van [. . .] IEP per ton wegens de afstand die haar van de markt van Dublin scheidt, ongeacht het feit dat zij dichterbij Dublin is gevestigd dan andere klanten. Batchelor's ontving een "promotionele korting" van [. . .] IEP per ton in 1994, ondanks het feit dat haar aankopen volgens Irish Sugar "aanzienlijk waren gedaald". Zelfs Topps ontving een korting van [. . .] IEP bovenop haar lage brutoprijs omdat, toen de onderneming een aantal jaren geleden werd opgericht, de verkoop "werd verwacht aanzienlijk te zijn". Er blijkt een aanzienlijke kloof te bestaan tussen de aangekochte hoeveelheden en eventuele aanpassingen van de kortingen, en blijkbaar zijn kortingen voor "opstartende" en "snel groeiende" ondernemingen beperkt tot ondernemingen buiten de suikersector.

(77) Zoals met de exportkortingen zijn de bedragen per ton voor deze "binnenlandse" kortingen niet alleen variabel, maar zijn ook de voorwaarden waaronder zij worden toegekend, dit wil zeggen of zij al dan niet op de factuur worden vermeld, voor alle aankopen gelden of retroactief (als forfaitair bedrag) worden toegepast indien bepaalde aankoopvolumes worden bereikt, van klant tot klant verschillend.

Streefcijferkortingen en selectieve prijspolitiek

(78) In de lente van 1994 (maart-mei) heeft Irish Sugar, naast een promotie in verband met de wereldbekervoetbal, waarbij het ging om gewone hoeveelheidskortingen, aan de belangrijkste voedingsgroothandels in Ierland ook streefcijferkortingen voorgesteld op de 1 kg-pakken van het merk Siucra.

(79) Volgens Irish Sugar werd aan de groothandelaars een bijkomende korting van [. . .] aangeboden op alle aankopen indien hun vorige gemiddelde wekelijkse aankopen met [. . .] zouden stijgen. De referentieperiode voor de berekening van de stijging omvatte de 26 weken van april tot september 1993. Uit documenten die bij de onderneming werden gevonden, blijkt dat verschillende groothandelsgroepen een hogere streefcijferkorting hebben verkregen, en dit werd door twee klanten bevestigd in hun antwoord op verzoeken om informatie. National Wholesalers Grocers Alliance Ltd, hierna "NWGA" genoemd, die ongeveer [. . .] van de groothandelsmarkt voor haar rekening neemt, ontving een streefcijferkorting van [. . .] en de groep Musgraves ontving een korting van [. . .] Volgens Irish Sugar (61) hebben deze ondernemingen aan de Commissie onjuiste inlichtingen verschaft met betrekking tot het percentage dat als streefcijferkorting werd ontvangen. Uit de eigen documenten van Irish Sugar (62) blijkt echter duidelijk dat voor Musgrave "streefcijfer [. . .]" wordt vermeld, hetwelk overeenstemt met de verklaring van Musgraves over de door haar ontvangen streefcijferkorting. Irish Sugar ontkent niet dat aan alle betrokken groothandelaars streefcijferkortingen in een of andere vorm werden aangeboden.

(80) In een handgeschreven interne nota "Operations Report" wordt met betrekking tot kleinhandelssuiker opgemerkt dat "de promotionele activiteiten in april en mei ertoe hebben bijgedragen dat voorraden werden aangelegd en aldus hebben geleid tot lagere verkopen in juni en waarschijnlijk ook in juli". (63)

(81) In oktober lanceerde Irish Sugar opnieuw streefcijferkortingen op Siucra gedurende twee weken, opnieuw in verhouding tot de weekgemiddelden gedurende de periode van april tot september 1993. De groothandelaars ontvingen een korting van [. . .] per ton (ongeveer 3 % op de gemiddelde groothandelprijs) indien hun verkoop met 8 % ten opzichte van dit weekgemiddelde steeg. Uit de facturen voor Siucra in pakken van 1 kg gedurende deze periode blijkt dat vele klanten aanzienlijk meer dan dit streefcijfer hebben gekocht.

(82) Streefcijferkortingen werden ook aangeboden op selectieve basis. In december 1994 heeft Irish Sugar aan de belangrijke kleinhandelsketen [. . .] een streefcijferkorting aangeboden voor 1995. In een interne nota van 15 december 1994 met als titel "[. . .] 1995 Proposal" wordt gesproken over een "groeistimulans" in de vorm van een korting van 1,5 % op de in 1995 aangekochte Siucra, op voorwaarde dat "de hoeveelheid Siucra met [. . .] ton stijgt". Aangezien de 1 kg-verpakkingen van Siucra-suiker in 1994/1995 een zeer groot gedeelte van de totale verkoop van het merk Siucra aan [. . .] vertegenwoordigden (64), zou een stijging in de aankoop van Siucra in ruime mate betrekking hebben op Siucra-suiker in pakken van 1 kg. Op dat ogenblik concurreerde Irish Sugar met Burcom op het gebied van de verkoop van het eigen merk "[. . .]" in pakken van 1 kg aan [. . .]. In het bedrijfsplan van Greencore van juni 1994 wordt opgemerkt dat [. . .] in april 1994 [. . .] opnieuw lanceerde, "voor de helft door Burcom en voor de helft door onszelf geleverd", en dat "[. . .] vast van plan is om [. . .] als merk te vestigen . . . [. . .] geeft op de rekken evenveel plaats aan [. . .] als aan Siucra". Het was waarschijnlijk dat de stijging van de door [. . .] aangekochte volumes Siucra-suiker ertoe zou leiden dat de aankopen van [. . .]-suiker in pakken van 1 kg zouden dalen, en dit was nu juist het product waarvoor Burcom als leverancier concurreerde.

(83) Irish Sugar heeft aangevoerd dat Burcom op 14 december 1993 met de handel is gestopt, zodat in de interne nota de stopzetting door Burcom wordt gepostdateerd en dat "Burcom op dat ogenblik op de markt in het algemeen of voor rekening van [. . .] in het bijzonder geen concurrent was" (65). Van de streefcijferkorting voor [. . .] wordt evenwel ook melding gemaakt in het uittreksel van het "Register of Supplementary Terms" van Irish Sugar, met betrekking tot hetwelk Irish Sugar heeft benadrukt dat het een volledige opsomming bevat van haar voorwaarden om aan de Irish Groceries Acts te voldoen (66). Uit dit uittreksel (67) blijkt duidelijk dat de korting "merk Siucra [. . .] Groeistimulans Siucra [. . .]" in het Register werd opgetekend op 8 december 1994 en derhalve op of vóór die datum werd vastgesteld. Bovendien is er in de interne ramingen van Irish Sugar betreffende winst en verlies na de lancering van het merk Castle aan het einde van 1994 sprake van de verdubbeling van de aankoop van suiker in bulk door Burcom van [. . .] ton in 1993/1994 tot [. . .] in 1994/1995 (68).

(84) Irish Sugar heeft verklaard dat in februari 1995 aan de groothandel [. . .] genoemd, voor aankopen van producten van Irish Sugar voor de periode tussen maart 1995 en februari 1996 zowel een streefcijferkorting als een niet met het streefcijfer verband houdende korting werd aangeboden. In het voorafgaande jaar kocht [. . .] producten van Irish Sugar voor een bedrag van ongeveer [. . .] miljoen IEP. De vastgestelde voorwaarden die door [. . .] zijn bevestigd, omvatten een onvoorwaardelijke korting van [. . .] op de waarde van de aankopen en daarnaast een korting van [. . .] die afhankelijk was van een stijging van de aankopen met [. . .] gedurende het jaar.

JURIDISCHE BEOORDELING

ARTIKEL 86

(85) Krachtens artikel 86 van het EG-Verdrag is het onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt en verboden, voorzover de handel tussen lidstaten daardoor ongunstig kan worden beïnvloed, dat een of meer ondernemingen misbruik maken van een machtspositie op de gemeenschappelijke markt of op een wezenlijk deel daarvan.

A. De betrokken markt

De betrokken productenmarkt

(86) In de zaak Hoffmann-La Roche tegen Commissie (69) heeft het Hof van de Europese Gemeenschappen als volgt geoordeeld:

"De term "betrokken markt" (relevant market) houdt in dat het tussen de van die markt deel uitmakende producten tot daadwerkelijke mededinging kan komen hetgeen medebrengt dat alle producten die deel van eenzelfde markt uitmaken, elkander voor eenzelfde gebruik in voldoende mate kunnen substitueren."

(87) In de Napier Brown-British Sugar-Beschikking 88/518/EEG (70) inzake bepaalde concurrentiebeperkende praktijken met betrekking tot de verkoop van kristalsuiker, was de Commissie van mening dat de markt voor witte kristalsuiker de relevante productenmarkt was.

(88) Specialiteitssuikers, vloeibare suikers en siropen worden voor andere doeleinden gebruikt dan kristalsuiker en vervullen niet dezelfde behoeften; zij maken derhalve geen deel uit van de productenmarkt van witte kristalsuiker aangezien zij vanuit het oogpunt van de afnemer niet vervangbaar zijn.

(89) Industrieel geproduceerde suikervervangende stoffen zoals isoglucose, sacharine, cyclamaten of aspartaam komen slechts in concurrentie met natuursuiker bij beperkte toepassingen, zoals "dieetproducten", en maken derhalve geen deel uit van dezelfde relevante productenmarkt als kristalsuiker.

(90) De Commissie aanvaardt echter het argument van Irish Sugar (71) dat de markt van witte kristalsuiker verder is onderverdeeld in twee deelmarkten: industriesuiker en kleinhandelssuiker. De twee markten hebben gemeenschappelijke kenmerken. Beide hebben betrekking op hetzelfde basisproduct, kristalsuiker, en het totale aanbod op beide markten is beperkt door de gemeenschappelijke suikerregeling. Hoewel er een zekere substitutie is aan de aanbodzijde wat het gebruik van de producten, de afgezette hoeveelheden en de typen afnemers betreft, zijn de markten evenwel verschillend. Industriesuiker wordt in bulk of in grote zakken (bijvoorbeeld 50 kg) verkocht en wordt verwerkt als ingrediënt van levensmiddelen en dranken of verpakt als kleinhandelssuiker. De afnemers van industriesuiker zijn derhalve voornamelijk levensmiddelen- en drankenproducenten en verpakkers. Bepaalde suikerhandelaren of tussenpersonen zijn eveneens op de industriële markt in bepaalde lidstaten actief. Kleinhandelssuiker wordt in kleinere hoeveelheden verkocht, onder meer in pakken van 1 kg of in zakjes en wordt voornamelijk thuis of in de horecasector gebruikt. De afnemers van kleinhandelssuiker zijn, wat de suikerproducent betreft, de groot- en de detailhandel. De verschillen inzake verpakking, distributie en afnemerprofielen de detailhandel. De verschillen inzake verpakking, distributie en afnemerprofielen tussen industrie- en kleinhandelssuiker leiden tot verschillende prijsstructuren op de twee markten in de gehele Gemeenschap.

De relevante geografische markt

(91) Het Hof heeft de relevante geografische markt als volgt gedefinieerd (72):

"een geografisch gebied waarin het [het betrokken product] in de handel wordt gebracht en waar de mededingingssituatie voldoende homogeen is om de invloed van de economische macht van de betrokken onderneming te kunnen beoordelen;".

(92) De relevante geografische markt waarop de economische macht van Irish Sugar dient te worden beoordeeld, is Ierland. Deze conclusie vloeit voort uit de onderstaande elementen.

(93) Zoals gezegd, is het feit dat elke lidstaat in de Gemeenschap een basishoeveelheid bietsuiker krijgt toegewezen die hij vervolgens in quota's onder de verschillende suikerbietverwerkende bedrijven verdeelt ("A- en B-suiker"), één van de belangrijkste onderdelen van de gemeenschappelijke marktordening voor suiker. Aangezien Irish Sugar de enige suikerbietverwerker is in Ierland, ontvangt zij het gehele A/B-suikerquotum voor dat land. Dit quotum dat momenteel 200 200 ton per jaar bedraagt, is veel groter dan de binnenlandse suikerconsumptie in Ierland. De productie van Irish Sugar volstond tot dusver om de gehele suikerconsumptie in Ierland te dekken. In de zaak Suiker Unie en anderen tegen Commissie heeft het Hof van Justitie erkend dat de gemeenschappelijke marktordening voor suiker een sterke invloed heeft op de productie en afzet van suiker in de Gemeenschap (73):

Overwegende dat vaststaat dat vermeld stelsel van nationale quota, dat een geleidelijke verlegging van de productie naar gebieden die zich in bijzondere mate voor de bietenteelt lenen alsook een belangrijke uitbreiding der productie heeft belet, ook de hoeveelheden die de producenten op de gemeenschappelijke markt kunnen afzetten heeft beperkt;

"dat die beperking, in samenhang met de naar verhouding hoge kosten van vervoer, een niet te onderschatten invloed kan hebben op een wezenlijk element der mededinging, te weten het aanbod, en langs die weg ook op de omvang en de structuur van het handelsverkeer tussen de lidstaten;"

"dat welke bezwaren men ook kan inbrengen tegen een stelsel dat een afscherming van de nationale markten, met name door middel van nationale quota, in de hand werkt - en waarvan de consequenties hierna zullen worden besproken - er anderzijds [echter] wel degelijk een beperkt domein is overgebleven waar de mededingingsregelen onverkort tot gelding komen.".

(94) Irish Sugar is de enige suikerproducent met een gevestigd distributiesysteem dat aan afnemers in het gehele land levert. De overgrote meerderheid van de industriële afnemers en de detailhandelaren in Ierland betrekken suiker in eigen land. Zij kopen suiker van Irish Sugar of van importeurs, maar importeren zelf niet rechtstreeks.

(95) Irish Sugar heeft betoogd dat het Hof van Justitie in het Suiker Unie-arrest heeft benadrukt dat het communautaire stelsel tevens elementen bevat die de ontwikkeling van de handel tussen de lidstaten en derhalve een daadwerkelijke mededinging bevorderen of die althans de negatieve gevolgen van de communautaire regeling kunnen afzwakken. Er is inzonderheid verwezen naar het feit dat het intracommunautaire verkeer van geraffineerde suiker in het communautaire stelsel is ingebouwd via de afbakening van gebieden met een overschot en gebieden met een tekort (74). Hoewel het Ierse A- en B-suikerquotum het binnenlands verbruik ruimschoots overschrijdt, is Ierland in de suikerregeling behandeld als een gebied met een tekort. Het belang hiervan is dat de interventieprijs voor suiker hoger is in gebieden met een tekort, zoals Ierland, teneinde de invoer in gebieden met een tekort uit gebieden met een overschot aan te moedigen. Verder betoogt Irish Sugar dat er in Frankrijk, Duitsland, Denemarken, België en Nederland aanzienlijke suikeroverschotten zijn, welke in beginsel in Ierland kunnen worden afgezet. Er dient evenwel te worden opgemerkt dat de suikerinvoer in Ierland tot dusver slechts een klein deel van het totale kristalsuikerverbruik in Ierland vertegenwoordigt (75). De vervoerkosten zijn een belangrijke belemmering van de suikerinvoer uit het continent voornamelijk bij gebrek aan een retourlading. Irish Sugar betoogt (76) dat, ondanks de bewering in Greencore's bedrijfsplan van juni 1994 inzake het gebruik van (bovengenoemde) speciale containers, het gebruik aan retourladingen niet langer een probleem is ("the absence of return loads is no longer an issue"), omdat de containers die worden gebruikt voor de suikervervoer voortaan voor retourladingen kunnen worden gebruikt. Ongeacht de huidige toestand blijkt uit de bewering van Irish Sugar dat de vervoerkosten een belemmering waren voor de invoer van ruwe suiker gedurende nagenoeg de gehele onderzochte periode. Bovendien heeft de invoer van in zakken verpakte suiker te kampen met de structurele handicap dat de industriële afnemers mettertijd tot het opslaan van suiker in silo's zijn overgegaan. Dientengevolge is de markt van in zakken verpakte suiker gestaag gekrompen en bedraagt momenteel minder dan 7 000 ton.

(96) Noord-Ierland maakt geen deel uit van dezelfde geografische markt als Ierland. Hoewel Irish Sugar een behoorlijk hoog marktaandeel [. . .] heeft in de provincie, verschillen de aldaar heersende mededingingsomstandigheden aanzienlijk van die in Ierland. In Noord-Ierland wordt geen suiker geproduceerd. De invoer van Irish Sugar geschiedt er via haar dochteronderneming McKinney, en de kleinhandelssuiker wordt er verkocht onder de merknaam McKinney. Bovendien concurreren twee producenten uit het Verenigd Koninkrijk, British Sugar PLC en Tate & Lyle PLC die niet actief zijn op de markt van Ierland op de Noord-Ierse markt, en vertegenwoordigen het overblijvende marktaandeel van [. . .]. Er is eveneens een aanzienlijk verschil aan de vraagzijde aangezien vele afnemers deel uitmaken van concerns welke eveneens in andere delen van het Verenigd Koninkrijk gevestigd zijn, en derhalve hun suiker waarschijnlijk bij producenten uit het Verenigd Koninkrijk betrekken. Bovendien bestaan er aanzienlijke prijsverschillen tussen Noord-Ierland en Ierland. Inzonderheid de kleinhandelssuiker is steeds aanzienlijk goedkoper geweest in Noord-Ierland dan in Ierland en in de door de Commissie gekopieerde interne documenten van Greencore wordt gewag gemaakt van een meerprijs op de binnenlandse suikermarkt ("home market premium"). In de periode waarin er een voldoende groot prijsverschil bestond tussen Noord-Ierland en Ierland op de markt voor kleinhandelssuiker teneinde invoer uit Noord-Ierland aan te trekken, was Irish Sugar in staat om aanvallen op haar positie op haar "thuismarkt" in Ierland af te slaan. Tijdens de prijzenoorlog in het Verenigd Koninkrijk, kon Irish Sugar een substantieel prijsverschil handhaven inzonderheid met betrekking tot de kleinhandelssuiker in Ierland. Wat de industriesuiker betreft, kon Irish Sugar aan de afnemers die alleen op de thuismarkt werkzaam waren, eveneens aanzienlijke hogere prijzen aanrekenen.

(97) Derhalve omvat de relevante geografische markt de gehele lidstaat Ierland. Dit is een wezenlijk deel van de gemeenschappelijke markt. Het totale suikerverbruik in Ierland bedroeg in 1993/1994 173 000 ton. Zoals reeds opgemerkt, is het per capita suikerverbruik in Ierland hoger dan het gemiddelde van de Gemeenschap hetgeen wijst op de rol van suiker in de economisch belangrijke levensmiddelen- en drankenproductie van het land alsook in de detailhandelmarkt.

(98) Op grond van de bovenstaande kenmerken concludeert de Commissie dat de relevante markten de markten zijn voor in de industrie en in de detailhandel afgezette kristalsuiker in Ierland. Bovendien concludeert zij op grond van de hoeveelheden suiker welke worden geproduceerd en verbruikt, dat dit een wezenlijk deel van de gemeenschappelijke markt is in de zin van artikel 86.

B. Machtspositie

(99) Irish Sugar neemt een machtspositie in op de kristalsuikermarkten welke in Ierland in de detailhandel en aan de industrie worden verkocht.

(100) In de zaak Hoffmann-La Roche tegen Commissie heeft het Hof van Justitie het begrip machtspositie als volgt gedefinieerd (77):

"Daarbij [in artikel 86] is gedacht aan een economische machtspositie welke een onderneming in staat stelt de instandhouding van een daadwerkelijke mededinging in de relevante markt te verhinderen, en het haar mogelijk maakt zich, jegens haar concurrenten, haar afnemers en, uiteindelijk, de consumenten in belangrijke mate onafhankelijk te gedragen.

Een machtspositie kan resulteren uit verscheidene factoren, die elk afzonderlijk niet per se beslissend behoeven te zijn, doch onder die factoren is het bezit van omvangrijke marktaandelen zeer significant;".

(101) De factoren waarmee rekening wordt gehouden om te besluiten dat Irish Sugar op de markten voor de industrie en in de detailhandel afgezette kristalsuiker in Ierland een machtspositie inneemt zijn de volgende:

(102) Van 1984 tot 1990 had Irish Sugar een marktaandeel van meer dan 90 % van de totale kristalsuikermarkt. Dientengevolge hadden de concurrenten van Irish Sugar op beide markten slechts marginale marktaandelen. ASI, de belangrijkste invoerder van industriesuiker en, in bepaalde periodes, van kleinhandelssuiker in Ierland, heeft een marktaandeel van hoogstens [. . .] in de periode 1985-1995. Round Tower had een aantal jaren een marktaandeel van [. . .] op de kleinere detailhandelmarkt, maar betrekt sinds 1988 het grootste deel van zijn industriesuiker bij Irish Sugar. Gem Pack had een marktaandeel van [. . .] op de markt van de kleinhandelssuiker in 1993/1994, maar betrekt zijn industriesuiker eveneens bij Irish Sugar.

(103) De relatief kleine omvang van Irish Sugar in termen van suikerproductie in vergelijking met suikerproducenten in andere lidstaten waarvan sommige, na de bevoorrading van hun eigen thuismarkt belangrijke suikeroverschotten hebben, is van geen belang voor de vaststelling van de plaats die Irish Sugar op de Ierse markt inneemt. Het feit dat Irish Sugar in de eerste helft van de jaren tachtig verliezen boekte is met het bestaan van een machtspositie niet in tegenspraak (78).

(104) De communautaire suikerregeling beperkt de afzet van in de Gemeenschap geproduceerde suiker in de Gemeenschap tot het totaal van de nationale productiequota. Irish Sugar is de enige suikerproducent op het eiland en krijgt jaarlijks het gehele Ierse suikerquotum toegewezen. Dit quotum volstaat om het gehele kristalsuikerverbruik in Ierland te dekken. Zij beschikt over een gevestigd distributiesysteem waarlangs zij industriële afnemers, groot- en detailhandelaars in het gehele land bevoorraadt.

(105) De concurrentie van ingevoerde suiker heeft Irish Sugar sinds 1985 niet belet haar hoge marktaandelen te handhaven en aldus een machtspositie in te nemen in de zin van artikel 86. De suikerinvoer in Ierland vertegenwoordigde slechts een klein deel van het totale kristalsuikerverbruik in Ierland. Meer bepaald de suikerinvoer uit Noord-Ierland en Frankrijk heeft op de concurrentiepositie van Irish Sugar slechts een marginale invloed gehad.

(106) Irish Sugar heeft betoogd (79) dat het geen machtspositie inneemt op de markt voor industriesuiker gezien de sterke positie van de grote industriële afnemers ten aanzien van Irish Sugar ("position of strength vis-à-vis Irish Sugar"), meer bepaald van de twee grootste afnemers, [. . .] en [. . .], die samen ongeveer [. . .] van de industriesuiker afnemen en betogen dat zij hun productie in Ierland volledig stop kunnen zetten indien de productiefactoren te duur worden. In dit geval zouden deze ondernemingen waarschijnlijk elders produceren en voor Irish Sugar derhalve als afnemer definitief verloren zijn ("could cease production in Ireland altogether if the factors of production become too expensive. In such an event these companies would be likely to produce elsewhere and therefore be lost to Irish Sugar for good.").

(107) Zelfs indien wordt aanvaard dat deze specifieke afnemers een bepaalde koopkracht uitoefenen, zijn zij eveneens aan Irish Sugar gebonden voor hun bevoorrading met bulksuiker. Zoals opgemerkt in overweging 94, heeft de suikerregeling tot gevolg dat het aantal andere mogelijke bevoorradingsbronnen beperkt is. Bovendien is de kostprijs van het vervoer van suiker over zee een belangrijke belemmering voor de invoer van suiker in Ierland. Zoals gezegd is de marktniche voor ingevoerde industriesuiker, met name voor in zakken verpakte suiker, de laatste tien jaar gestaag gekrompen omdat de industriële gebruikers voor het opslaan van suiker op silo's zijn overgeschakeld. Bovendien is het wegens de kleine omvang van de Ierse markt moeilijker voor suikerproducenten uit Benelux, Frankrijk, Duitsland of Denemarken om uit investeringen in de afzet op de Ierse markt voldoende rendement te halen. Het feit dat ondernemingen op lange termijn kunnen besluiten zich elders te vestigen, doet niets af aan het feit dat zij momenteel afhankelijk zijn van een bepaalde leverancier.

(108) Zoals de Commissie heeft betoogd in de Concentratiebeschikking 92/553/EEG (Nestlé/Perrier) (80), dient de concentratie van afnemers te worden vergeleken met de concentratie aan de aanbodzijde. In het geval van de Ierse markt voor industriesuiker waarop Irish Sugar in de betrokken periode meer dan 90 % van de afzet vertegenwoordigde (en meer dan [. . .] gedurende het grootste deel van de periode), is het overduidelijk dat ondanks de aanwezigheid van twee grote afnemers, de vraagzijde is samengesteld uit een aantal kopers die niet even sterk zijn en niet kunnen worden samengevoegd zodat niet kan worden geconcludeerd dat zij de macht van de leverancier die ruim 90 % van de markt in handen heeft, kunnen beperken. Het aandeel van de twee grootste afnemers in de afzet is geen tegengewicht voor de machtspositie van Irish Sugar. Bovendien moet de Commissie, zoals is betoogd in de zaak Nestlé/Perrier, bij de tenuitvoerlegging van de mededingingsvoorschriften tevens oog hebben voor de bescherming van de zwakkere afnemers. Zoals hieronder uiteengezet, heeft Irish Sugar bepaalde categorieën afnemers gediscrimineerd. Voorts zijn de gemiddelde prijzen af fabriek voor bulkkristalsuiker in Ierland bij de hoogste van de Gemeenschap. Zij zijn steeds hoger geweest dan de gemiddelde prijzen in het Verenigd Koninkrijk, de meest nabije lidstaat waarin eveneens suiker wordt geproduceerd.

(109) Hoewel Irish Sugar gedurende de betrokken periode een enigszins kleiner marktaandeel had op de kleinhandelssuikermarkt, neemt zij eveneens op deze markt een machtspositie in. Het feit dat grootwinkelbedrijven, zoals [. . .] en andere detailhandelketens, hun marktaandeel de jongste jaren hebben uitgebreid ten aanzien van de groothandelsgroepen, doet geen afbreuk aan de machtspositie. Zoals de Commissie heeft betoogd in de concentratiebeschikkingen Nestlé/Perrier en Procter & Gamble/VP Schickedanz (II) (81), dient rekening te worden gehouden met de sterkte van de merkgetrouwheid van de consument om de relatieve onderhandelingspositie van de detailhandelaren ten aanzien van de fabrikanten vast te stellen. Irish Sugar heeft zelf het merkvoordeel ("recognised branding advantage") van zijn Siucra-merkproducten erkend. Zelfs de weinige detailhandelaren die eigen-merksuiker aanbieden, betrekken hun suiker bij Irish Sugar wegens de merkgetrouwheid van de klant ten aanzien van een Iers merk. Hoewel er op de detailhandelmarkt de laatste tien jaren verschillende binnenlandse concurrenten zijn geweest, vertegenwoordigen deze ondernemingen zeer kleine marktaandelen en betrekken zij bijna al hun industriesuiker bij Irish Sugar.

(110) Uit het bovenstaande vloeit voort dat Irish Sugar op beide markten gedurende de relevante periode in staat is geweest zich in aanzienlijke mate onafhankelijk te gedragen van haar concurrenten, met inbegrip van ondernemingen in Ierland die kleinhandelssuiker verpakken voor de Ierse markt en suikerproducenten welke in andere lidstaten zijn gevestigd.

(111) Vóór 1990 had Irish Sugar een belang van 51 % in SDH (de moederonderneming van SDL) en stelde zij de helft van het aantal leden van de raad van bestuur van SDH aan. Irish Sugar heeft evenwel benadrukt dat zij in die periode geen zeggenschap over het bestuur van SDH uitoefende. De managing director en een aantal andere directeuren van Irish Sugar waren lid van de raad van bestuur van SDH en SDL. De afzonderlijke en de gezamenlijke verantwoordelijkheden van Irish Sugar en SDL zijn medio 1982 vastgesteld. SDL was bevoegd voor de verkoop en de prijsstelling. Uit het bovenstaande blijkt bovendien dat Irish Sugar op gezamenlijke maandelijkse bijeenkomsten met vertegenwoordigers van haar dochterondernemingen openlijk het commercieel beleid besprak, waaronder ook de problemen waarmee zowel Irish Sugar als SDL/SDH werden geconfronteerd wegens invoer alsmede de te treffen verweermaatregelen. Bijzonderheden inzake de prijzen voor individuele afnemers, met inbegrip van bijzonderheden inzake suikerexportkortingen, werden eveneens op bijeenkomsten tussen vertegenwoordigers van SDL/SDH en Irish Sugar besproken.

(112) Naast het belang van Irish Sugar in SDH, haar vertegenwoordiging in de raden van bestuur van SDH en SDL, de besluitvormingsstructuur van die twee ondernemingen en de procedures welke zijn ingevoerd om de communicatie vlotter te laten verlopen, waren er rechtstreekse economische banden tussen de ondernemingen. SDL had zich ertoe verplicht al haar suiker bij Irish Sugar te betrekken. Irish Sugar betaalde alle consumentgerichte reclame en de door SDL aan individuele afnemers aangeboden kortingen. Deze economische banden schiepen ten aanzien van derden duidelijk gelijklopende belangen van beide ondernemingen. In het arrest Italiaans vlakglas (82) wijst het Gerecht van eerste aanleg erop dat, wanneer twee onafhankelijke ondernemingen op een bepaalde markt door zodanige economische banden zijn verenigd, dat zij hierdoor tezamen ten opzichte van andere ondernemingen op de markt een machtspositie bezitten, er sprake is van een gezamenlijke economische machtspositie tussen de bedoelde ondernemingen.

(113) Derhalve moet worden geconcludeerd, dat Irish Sugar in de relevante periode een individuele, of vóór februari 1990 althans een gezamenlijke machtspositie innam op de kristalsuikermarkt met betrekking tot de afzet in de detailhandel en in de industrie in Ierland.

C. Misbruik van machtspositie

(114) Uit de hierboven uiteengezette feiten, welke zijn gebaseerd op schriftelijke bewijsstukken in het dossier, blijkt dat de afscherming van de Ierse thuismarkt tegen invoer uit andere lidstaten en concurrerende suikerverpakkers in Ierland sinds 1995 een belangrijk onderdeel was van het commercieel beleid van Irish Sugar. Bovendien behelsde het commercieel beleid van Irish Sugar gedurende ten minste de laatste tien jaar, dat op haar thuismarkt een discriminerend prijsbeleid werd opgelegd. Daarbij deed Irish Sugar een beroep op methoden die verschillen van die welke gebruikelijk zijn bij een normale concurrentie met producten of diensten op basis van de ondernemersprestaties, hetgeen tot gevolg had dat de handhaving of de ontwikkeling van de op de markt nog bestaande concurrentie werd belemmerd. Om die reden wordt geconcludeerd dat Irish Sugar misbruik heeft gemaakt van haar machtspositie op de suikermarkt in Ierland (83).

(115) De vaststelling dat een onderneming een machtspositie inneemt is op zichzelf geen beschuldiging, maar betekent eenvoudigweg dat de betrokken onderneming, ongeacht de oorzaken van haar machtspositie, een bijzondere verantwoordelijkheid draagt in die zin dat zij ervoor dient zorg te dragen dat haar gedrag de daadwerkelijke en onvervalste mededinging op de gemeenschappelijke markt niet schaadt (84). Aangezien Irish Sugar via de quotumproductie belast is met bepaalde verantwoordelijkheden krachtens de gemeenschappelijke marktordening voor suiker en gedeeltelijk dientengevolge een machtspositie inneemt op de Ierse markt, is de onderneming niet bevrijd van de verplichting hiervan geen misbruik te maken. In artikel 1 van Verordening nr. 26 van de Raad van 4 april 1962 inzake de toepassing van bepaalde regels betreffende de mededinging op de voortbrenging van en de handel in landbouwproducten (85), gewijzigd bij Verordening nr. 49 (86), is bepaald dat de artikelen 85 tot en met 90 van het Verdrag gelden voor alle in artikel 85, lid 1, en artikel 86 van het Verdrag bedoelde overeenkomsten, besluiten en gedragingen die betrekking hebben op de voortbrenging van of de handel in de in bijlage II bij het Verdrag vermelde producten. Hoewel de bovengenoemde regeling ten aanzien van de toepassing van artikel 85 in bepaalde uitzonderingen voorziet, is artikel 86 onverkort op landbouwgebied van toepassing.

(116) Teneinde haar markt te verdedigen, nam Irish Sugar zodra dit noodzakelijk werd geacht, haar toevlucht tot verschillende vormen van misbruik welke in de periode vanaf 1985 alternatief of in combinatie met elkaar werden gebruikt.

(117) De maatregelen welke door Irish Sugar vóór 1990 werden getroffen met betrekking tot de transportbeperking, die welke door beide ondernemingen werden getroffen met betrekking tot grenskortingen, exportkortingen en getrouwheidskortingen en die welke door SDL werden getroffen met betrekking tot productruil en prijsdiscriminatie, werden getroffen vanuit een gezamenlijke machtspositie.

(118) De Commissie concludeert op grond van de bewijsstukken in het dossier dat Irish Sugar en/of SDL betrokken zijn bij de onderstaande onrechtmatige praktijken die, zoals uiteengezet, deel uitmaken van een langdurig en alomvattend beleid tot bescherming van de thuismarkten van Irish Sugar voor industrie- en kleinhandelssuiker.

I. Maatregelen ter bescherming van de thuismarkt tegen concurrentie van invoer uit andere lidstaten

i) Invoer uit Frankrijk

(119) Vanaf 1985 troffen Irish Sugar en SDL maatregelen om concurrentie van uit Frankrijk ingevoerde industrie- en kleinhandelssuiker te verhinderen. De genomen maatregelen behelsden een beperking van het vervoer van Franse suiker naar Ierland, selectieve prijsstelling met inbegrip van het toekennen van een getrouwheidskorting en productruil.

Transportbeperking

(120) In 1985 trof Irish Sugar maatregelen om ASI te beletten Franse suiker naar Ierland te verschepen via B& I, een in handen van de staat zijnde scheepvaartmaatschappij. Irish Sugar oefende op deze vervoerder waarop ASI een beroep had gedaan, druk uit en de vervoerder gaf aan deze druk toe. Hoewel B& I op de routes tussen Frankrijk en Ierland op dat tijdstip niet de enige scheepvaartmaatschappij was, sloot ASI een overeenkomst met deze onderneming als geschikte scheepsbevrachter voor haar suiker. Het optreden van Irish Sugar beperkte onvermijdelijk de activiteiten van ASI op het gebied van de invoer van Franse suiker hetgeen tot gevolg had dat B& I en Irish Sugar door ASI voor de rechter werden gedaagd.

(121) Irish Sugar heeft aan de Commissie toegegeven dat zij B& I had laten weten niet langer een beroep te zullen doen op haar diensten indien B& I verder CFS-suiker uit Frankrijk naar Ierland zou vervoeren. Irish Sugar betoogt evenwel dat zij zich bedreigd voelde door CFS, een veel grotere suikerproducent. Voorts was Irish Sugar van mening dat de levering van transportdiensten door B& I aan CFS op dat tijdstip in strijd was met de verplichtingen van B& I ten aanzien van hun gemeenschappelijke aandeelhouder, meer bepaald de Ierse staat.

(122) De Commissie beschouwt dit niet als een valabele rechtvaardiging. Druk uitoefenen op een vervoerder om hem te beletten concurrerende goederen te vervoeren kan niet als een normale handelspraktijk worden beschouwd. Het oogmerk en het gevolg van dit optreden was de bescherming van de positie van Irish Sugar in Ierland en derhalve de beperking van de mededinging op die markt ten nadele van de consumenten. In deze omstandigheden wordt geconcludeerd dat Irish Sugar artikel 86 heeft geschonden door druk uit te oefenen op de scheepvaartmaatschappij B& I zodat zij ermee zou ophouden Franse suiker ten behoeve van ASI te vervoeren.

Selectieve prijsstelling

(123) In een nota van 8 maart 1988 aan de leden van het dagelijks bestuur van Irish Sugar/SDL/JCC inzake Franse suikerinvoer zet de heer Keleghan (destijds verkoopdirecteur van SDL) een beleid van selectieve lage prijzen uiteen ten behoeve van potentiële klanten van ASI. Deze lage prijzen dienden niet algemeen te worden aangeboden, zelfs niet aan grote afnemers. Een dergelijk beleid is in strijd met het beginsel dat is uiteengezet in het Michelin-arrest (87) volgens hetwelk op de onderneming die zich in een machtspositie bevindt, een bijzondere verantwoordelijkheid rust om de op de markt overblijvende mededinging niet verder af te bouwen.

Productenruil

(124) De Commissie beschikt over bewijzen dat SDL met één groothandelaar en één detailhandelaar is overeengekomen om haar suiker te ruilen voor Eurolux-suiker toen ASI in 1988 de Eurolux-kleinhandelssuiker van CFS in pakken van 1 kg op de markt bracht. Dit is door Irish Sugar ten overstaan van de Commissie bevestigd. In tegenstelling tot hetgeen is beweerd in de beëdigde verklaring van de heer Brennan, die namens de directeur Consumentenaangelegenheden en eerlijke handelspraktijken (Consumer Affairs and Fair Trade) voor het Ierse High Court optrad, was er volgens Irish Sugar geen sprake van een dreiging met een financiële sanctie. Voor Irish Sugar was de ruil een reactie op de ontoereikende vraag naar het Franse product dat op een weinig doelmatige manier op de markt was gebracht. Derhalve had de productenruil niet tot gevolg dat CFS werd verhinderd zich op de Ierse markt te nestelen.

(125) Het relaas van Irish Sugar van de omstandigheden waarin de productenruil plaatsvond, kan moeilijk worden aanvaard. In het geval van ADM gebeurde de ruil kort nadat ADM een bericht van 15 april 1988 aan al haar leden (meer bepaald de verkooppunten van de Londis-keten) had doen toekomen waarin zij van de beschikbaarheid van Eurolux-suiker op de hoogte werden gebracht. De partijen gunden het nieuwe product derhalve onvoldoende tijd om te worden gelanceerd, gepositioneerd en in de handel gebracht. Wat Kelly's betreft, blijkt uit de beëdigde verklaring van de heer Brennan dat het product in het begin goed verkocht. Er is geen verklaring voor de vraag waarom Kelly's plots de Eurolux-suiker moest ruilen voor een gelijkwaardige hoeveelheid van het overeenkomstige product van Irish Sugar. Derhalve concludeert de Commissie in beide gevallen dat Irish Sugar met de productenruil klaarblijkelijk ernaar streefde te verhinderen dat Eurolux een plaats op de Ierse markt zou veroveren en aldus de noodzakelijk commerciële goodwill zou winnen. De ruil zelf verhinderde dat een nieuw product op de Ierse markt zou worden gebracht dat met het Siucra-merk van Irish Sugar zou concurreren. Tevens dient te worden opgemerkt dat uit het optreden van de heer Comerford (General Manager van Irish Sugar) in de bijeenkomst van de raad van bestuur van SDL van 28 juli 1988 blijkt dat Irish Sugar de concurrentie van Eurolux niet als een zaak van gering belang beschouwde. Irish Sugar was door ASI op de hoogte gebracht van de maatregelen van SDL.

(126) Productenruil door een onderneming die een machtspositie inneemt, is een misbruik in de zin van artikel 86 voorzover het tot doel of als gevolg heeft de concurrentie van een nieuwkomer op de markt te beperken of uit te schakelen (88). Dit is hier het geval. De productenruil leidde in feite tot een versterking van de gezamenlijke positie van Irish Sugar en SDL als quasi-monopoliehouder aan de aanbodzijde van de suikermarkt.

Getrouwheidskorting

(127) Bij de overeenkomst tussen SDL en ADM waarbij ADM een voordelige prijs werd gegarandeerd indien het een bepaalde hoeveelheid afnam (voor de aankoop van [x] ton werd de prijs voor de aankoop van [xxx] ton aangerekend) was manifest geen sprake van een normale korting bij afname van een bepaalde hoeveelheid maar van een doel- of getrouwheidskorting welke tot gevolg had dat de afnemer aan de dominerende leverancier werd gebonden. Derhalve is er sprake van een schending van artikel 86 waarmee SDL instemde en welke door Irish Sugar is gefinancierd.

ii) Invoer uit Noord-Ierland

Selectieve kortingen (prijsdiscriminatie) met inbegrip van grenskortingen

(128) Irish Sugar en SDL troffen maatregelen om de invoer uit Noord-Ierland te beperken, met name in de periode 1985-1988, via een beleid van selectieve prijzen of prijsdiscriminatie op de Ierse suikermarkt. Dit beleid behelsde de toekenning van speciale premies aan bepaalde klanten. Met name werd een speciale korting toegekend aan bepaalde afnemers welke in het grensgebied met Noord-Ierland gevestigd zijn ("border rebate", grenskorting). Over deze korting werd tussen Irish Sugar en SDL openlijk van gedachten gewisseld en zij werd door Irish Sugar gefinancierd. De korting was erop gericht de invoer van goedkopere kleinhandelssuiker uit Noord-Ierland te beperken. De grenskorting hield geen verband met objectieve economische factoren zoals de aan de afnemers verkochte hoeveelheid. De korting werd gebruikt en aangepast zodra werd gevreesd dat het prijsverschil tussen Noord-Ierland en Ierland tot grensoverschrijdende verkoop zou leiden.

(129) De toepassing van de grenskorting is een misbruik van de gezamenlijke machtspositie van Irish Sugar en SDL in de zin van artikel 86. In feite betekent de korting dat Irish Sugar/SDL verschillende voorwaarden toepassen op gelijkwaardige transacties met andere handelspartners zodat die welke niet voor de korting in aanmerking komen, een concurrentienadeel lijden. Bovendien was deze korting bedoeld om invoer van suiker uit Noord-Ierland te beletten, hetgeen ook geschiedde, ongeacht of het suiker betrof die door concurrenten van Irish Sugar werd ingevoerd dan wel eigen suiker van Irish Sugar die door haar werd heringevoerd, zodat de korting aldus de markten ten nadele van de afnemers beperkte. De grenskorting maakt derhalve deel uit van een beleid dat erop gericht is de markten te verdelen en concurrenten uit te sluiten. De korting was niet gebaseerd op een objectieve economische reden, zoals de door de klant afgenomen hoeveelheden, reclame- en vervoerkosten of enige andere activiteit die door de betrokken afnemer op het gebied van promotie, opslag of dienstverlening zouden zijn verricht of andere functies die door de afnemer ten uitvoer zouden zijn gelegd. De korting werd uitsluitend toegekend op basis van de geografische ligging van de afnemer, meer bepaald op grond van de vraag of hij al dan niet in het grensgebied met Noord-Ierland gevestigd is. Dergelijke praktijken van selectieve prijsstelling of prijsdiscriminatie zijn door de Commissie en het Hof van Justitie in eerdere zaken veroordeeld (89).

(130) In het algemeen ontkent Irish Sugar niet dat zij samen met SDL goedkope invoer uit Noord-Ierland en Ierland beconcurreert. Irish Sugar betoogt dat de Commissie het betrokken gedrag dient te beoordelen in het kader van de economische en feitelijke context. Inzonderheid wordt verwezen naar het feit dat de betrokken praktijken voornamelijk plaatsvonden van 1984 tot 1986 toen er een prijzenoorlog woedde tussen British Sugar en Tate & Lyle, die eveneens werd uitgevochten in Noord-Ierland. Irish Sugar betoogt dat zij in die periode zware verliezen boekte en derhalve niet kon reageren op deze goedkope invoer door haar prijzen te laten zakken tot het niveau van de ingevoerde suiker.

(131) Verder betoogt Irish Sugar in haar antwoord op de mededeling van punten van bezwaar dat haar beleid van selectieve prijsstelling met betrekking tot Franse en Noord-Ierse invoer een defensieve maatregel was. Irish Sugar verwijst naar een bepaling in Beschikking 83/462/EEG van de Commissie inzake voorlopige maatregelen in de ECS/AKZO-zaak (90) om te betogen dat er geen sprake is van misbruik wanneer een dominerende leverancier zijn prijzen aanpast aan de concurrerende aanbiedingen welke aan zijn bestaande klanten worden gedaan (91). Irish Sugar voerde voornamelijk aan dat zij door deze gedragingen trachtte haar levensvatbaarheid als suikerleverancier veilig te stellen. Irish Sugar betoogt dat de gedragingen erop gericht waren haar in staat te stellen haar verplichtingen krachtens het gemeenschappelijk landbouwbeleid na te komen door te trachten de handel in haar eigen producten te beperken, die haar verliezen opdreef en haar levensvatbaarheid in het gedrang bracht. Bovendien was deze slechts mogelijk wegens de prijsverschillen welke niet toe te rekenen waren aan de betrokken onderneming en werden verergerd door het expansionistische prijsbeleid van grotere suikerproducenten in andere lidstaten.

(132) Irish Sugar verwees eveneens naar Beschikking 89/22/EEG van de Commissie in de zaak BPB Industries plc (92) waarin de prijsverlagingen welke door BPB Industries werden aangeboden aan afnemers in een bepaald geografisch gebied waarin BPB te kampen had met mededinging van Lafarge UK Ltd, niet als misbruik van een machtspositie werden aangemerkt aangezien zij neerkwamen op een kleine prijsverlaging (4-5,5 %) en op zichzelf niet extreem lager noch onderdeel waren van een systematische aanpassing.

(133) In de eerste plaats dient te worden opgemerkt dat de selectieve prijsstelling welke door Irish Sugar en SDL werd toegepast aanzienlijk verder ging dan de praktijken waarnaar de onderneming heeft verwezen. Zoals blijkt uit het voorgaande, werden de grenskortingen meer bepaald aan een groot aantal afnemers in verschillende grensgebieden in verschillende periodes aangeboden. Voorts betrof het kortingen van minstens [meer dan 5,5 %] (93). Bovendien was de aanrekening van selectieve prijzen in beide gevallen onderdeel van een systematisch beleid ter ontmoediging van invoer op de markt waarin zij een machtspositie innamen, hetgeen derhalve beperking van de nog aanwezige beperkte concurrentie verder afbouwde. De aanbiedingen ten aanzien van potentiële ASI-afnemers waren erop gericht de groei van één kleine onderneming die industrie- en kleinhandelssuiker op de Ierse markt invoerde, te belemmeren.

(134) Het lijdt geen twijfel dat een onderneming die zich in een machtspositie bevindt, deze positie mag verdedigen door andere ondernemingen op de markt te beconcurreren. De dominerende onderneming mag evenwel niet trachten de concurrenten opzettelijk en daadwerkelijk uit te sluiten. Op de onderneming rust een bijzondere verantwoordelijkheid om de op de markt overblijvende concurrentie niet verder af te bouwen (94). Ondernemingen die op één geografische markt sterk of zelfs dominerend kunnen zijn, bevinden zich in een andere positie op andere geografische markten waar zij met een locale dominerende onderneming worden geconfronteerd. De handhaving van een daadwerkelijke mededinging vereist evenwel da