Speciaal verslag nr. 1/2000

over klassieke varkenspest, vergezeld van de antwoorden van de Commissie

(krachtens artikel 248, lid 4, tweede alinea, EG)

(2000/C 85/01)

INHOUD

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Samenvatting

Het beheer van de Commissie

In de begrotingen van 1997 en 1998 werd in totaal 570 Mio ECU uitgetrokken voor buitengewone maatregelen ter ondersteuning van de markt en nog eens 80,5 Mio ECU voor veterinaire maatregelen (zie tabel 1).

Op veterinair gebied bestaat het optreden van de Commissie hoofdzakelijk uit het zorgen voor een correcte toepassing van de communautaire voorschriften, met name van Richtlijn 80/217/EEG. Maar de recente epidemie heeft aangetoond dat die richtlijn moet worden aangepast om rekening te houden met de ervaring en de veranderingen in de wetenschappelijke kennis.

Met de uitroeiings- en bewakingsplannen op veterinair gebied kon de Gemeenschap niet vrij van klassieke varkenspest (KVP) worden gehouden en de Commissie heeft er niet voor gezorgd dat de lidstaten na de epidemie van 1993 - 1995 noodplannen ter bestrijding van KVP voorlegden. Het communautair meldingssysteem voor dierenvervoer (Animo) heeft op cruciale momenten nagelaten essentiële informatie te verstrekken en moet worden gewijzigd zodat het voor de lidstaten bruikbaar wordt bij de bestrijding van epidemieën. Het beleid van de Gemeenschap van niet-inenting, dat is gebaseerd op de aard van de vaccins en op de kosten van een vaccinatieprogramma in vergelijking met die van uitroeiing, wordt in twijfel getrokken wegens de ontwikkeling van markeervaccins (die eind 1998 nog niet op de markt waren) en de zeer hoge kosten in verband met de epidemie van 1997 - 1998. De Commissie zou haar kosten-batenanalyse moeten actualiseren en ze gebruiken bij de bespreking van beleidswijzigingen.

De eenheid die bevoegd is inzake het beheer van de landbouwuitgaven verrichtte verschillende inspecties in de lidstaten; op grond daarvan werden de betalingen aan Nederland verminderd met 20 Mio ECU wegens vermeende inbreuk op de communautaire wetgeving (zie paragraaf 39) en zal het aan Spanje te betalen saldo wellicht met 6,6 Mio ECU worden verminderd in verband met niet-subsidiabele uitgaven (zie paragraaf 41). De eenheid voor de goedkeuring van de rekeningen heeft eveneens controles in de lidstaten verricht maar daaraan nog geen financiële gevolgen op grond van niet-naleving verbonden.

In het kader van buitengewone maatregelen ter ondersteuning van de markt stemde het beheerscomité in met opeenvolgende verhogingen van het aanvankelijke maximum van 1,1 tot 10,8 miljoen dieren (zie paragraaf 31). Op verzoek van de betrokken lidstaten werden een aantal varkenscategorieën en gewichtsklassen ingevoerd alsook specifieke regelingen (inblikken en inseminatieverbod).

Tenuitvoerlegging door de lidstaten

Er werden bijzondere problemen ondervonden in verband met de preventieve slacht. Aangenomen wordt dat de tijdelijke opschorting ervan in Nederland heeft bijgedragen tot de verspreiding van de ziekte, met de daaruit voortvloeiende kosten voor de communautaire begroting, die ten minste 135 Mio ECU belopen (zie paragraaf 49). De "gedeeltelijke" preventieve slacht in Spanje kan niet als een veterinaire maatregel worden beschouwd (zie paragraaf 51).

De Nederlandse overnameregeling werd slecht beheerd (zie paragraaf 56). Wegens de gezondheid van de betrokken varkens en de vrijwilligheid en onvolledigheid van de regeling werd 70 Mio ECU, die was opgenomen in het verzoek om communautaire financiering in het kader van veterinaire maatregelen, door de Commissie als niet-subsidiabel afgewezen (zie de paragrafen 63 - 65).

De betalingen aan de producenten kunnen in een groot aantal gevallen niet worden geverifieerd omdat de schattingen niet behoorlijk werden onderbouwd (zie paragraaf 53), het gewicht van de dieren vaak werd geschat en op de boerderij begraven dieren niet werden gewogen (zie paragraaf 59). De schadeloosstellingstarieven voor bepaalde categorieën van dieren, zoals gelten en zeugen, waren niet altijd met bewijsstukken gestaafd (zie paragraaf 61).

Door het gebruik van gemeentelijke kuilen om 140000 varkens te begraven in Spanje (zie paragraaf 50) en door het gebruik van koelhuizen in Nederland was het niet altijd mogelijk partijen varkens te volgen van de boerderij tot in de destructiebedrijven/koelhuizen. Het probleem om partijen dieren te volgen tot de uiteindelijke destructie doet zich bij alle marktmaatregelen voor, maar het is hier ernstiger omdat er zo'n groot aantal dieren mee gemoeid is (zie paragraaf 57).

Conclusie

Sinds de epidemie van 1993 - 1995 werd slechts langzaam werk gemaakt van een specifieke strategie ter bestrijding van latere besmettingen. Intussen werd de Gemeenschap geconfronteerd met de ergste KVP-epidemie uit haar geschiedenis. Door de aandacht voor andere problemen op veterinair gebied (totstandbrenging van de vrije binnenlandse markt en BSE) kregen de KVP-noodplannen niet de prioriteit die ze blijkens de epidemie van 1997 - 1998 verdienden. De Kamer dringt erop aan dat de Commissie zo spoedig mogelijk de nodige middelen uittrekt om de herziening van het communautair beleid en de communautaire wetgeving op dit gebied te voltooien. Ook de lidstaten moeten hun verantwoordelijkheid nemen voor een doeltreffende tenuitvoerlegging van de voorschriften van de Gemeenschap teneinde het gevaar te beperken dat latere KVP-gevallen nog zulke grote epidemieën veroorzaken.

Inleiding

Voornaamste marktkenmerken

1. De gemeenschappelijke marktordening voor varkensvlees biedt de sector traditioneel slechts een beperkte marktondersteuning, maar bij een epidemie van klassieke varkenspest (KVP) leiden de communautaire uitgaven voor buitengewone maatregelen ter ondersteuning van de markt en van veterinaire maatregelen tot een spectaculaire stijging van de begrotingslasten (zie paragraaf 37). In de begrotingen voor 1997 en 1998 werd in totaal 570 Mio ECU opgenomen voor buitengewone maatregelen ter ondersteuning van de markt en 80,5 Mio ECU voor veterinaire maatregelen (zie tabel 1).

2. De totale EU-productie beloopt ongeveer 16,6 miljoen ton per jaar. In de jaren negentig bleef de varkenspopulatie vrij stabiel op ongeveer 119 miljoen stuks. Het uit de markt nemen van 12 miljoen varkens (zie tabel 2) in verband met de KVP-epidemie van 1997 - 1998 betekende een vermindering van de aanvoer van varkensvlees met 1 miljoen ton. Hierdoor kende de eerste helft van 1997 aanzienlijke prijsstijgingen en bleef de gemiddelde communautaire marktprijs voor varkenskadavers gedurende heel 1997 zeer hoog (164 ECU/100 kg).

3. Het verbruik per hoofd is steeds gestegen en zal dit naar verwachting blijven doen (zie tabel 3). De EU produceert voldoende varkensvlees om in de eigen behoeften te voorzien (1994 = 106 %(1)) en is de grootste exporteur ter wereld. Om toegang te krijgen tot de wereldmarkt moet het varkensvlees afkomstig zijn uit een gebied met een hoge gezondheidsstatus volgens de definitie van het Internationaal Bureau voor besmettelijke veeziekten, dus onder meer vrij zijn van KVP.

4. De prijzen kenden een spectaculaire stijging in 1996 (13 %), deels ten gevolge van de BSE-crisis (de consument schakelde over van rund- op varkensvlees). In 1997 deed ook de verminderde aanvoer wegens KVP de prijzen stijgen. In 1998 volgde een even sterke daling door een combinatie van factoren - een sterk toegenomen binnenlandse aanvoer en een afname van de uitvoer naar derde landen - die de aanzet gaven tot steun voor particuliere opslag(2).

5. De communautaire productie is sterk geconcentreerd: 70 % van de varkenspopulatie bevindt zich in vijf lidstaten, in Duitsland alleen al 21 % (zie tabel 4). Binnen deze lidstaten leidt regionale concentratie ertoe dat enorme aantallen varkens op een gering areaal worden gehouden. Een derde van de totale varkenspopulatie in Spanje bevindt zich bijvoorbeeld in Catalonië; in België zit 95 % in het Vlaams Gewest, in Nederland 90 % in het oosten en het zuiden, in Duitsland 65 % in de drie deelstaten Beieren, Neder-saksen en Noord-Rijnland-Westfalen (zie tabel 5). In al deze gebieden behalve Catalonië is de veedichtheid hoger dan hetgeen ecologisch verantwoord wordt geacht (1,4 stuks/ha)(3).

6. Meer in het algemeen kan worden gezegd dat de varkensproductie een sterk gespecialiseerde activiteit is geworden: de biggen worden zo goedkoop mogelijk ingekocht, binnen scherp afgebakende productiecycli met een standaard voederpatroon tot een specifiek gewicht gemest en dan op de vrije markt verkocht voor verbruik binnen de EU of voor de uitvoer. Om rendabel te zijn moet deze werkwijze op steeds grotere schaal worden toegepast, want de binnen- en buitenlandse concurrentie zet de winstmarges steeds meer onder druk. Dit heeft tot aanzienlijke verhogingen van het gemiddelde aantal dieren per bedrijf en van het percentage grote bedrijven geleid. In het tijdvak 1990 - 1995 steeg het gemiddelde aantal dieren per bedrijf in België met 68 %, in Spanje met 59 % en in Nederland met 36 %. In Duitsland was de toename minder groot (19 %) wegens de herstructurering die volgde op de hereniging (zie tabel 5).

7. De specialisatie in lidstaten als Nederland leidt ertoe dat biggen van de ene boerderij naar de andere worden overgebracht, terwijl in een gesloten systeem - zoals het systeem dat in Denemarken domineert - het aantal verplaatsingen en daardoor het risico van ziekteverspreiding wordt beperkt. De Nederlandse autoriteiten zijn zich wel bewust van de gevolgen van de intensieve varkensteelt en hebben onlangs een wet uitgevaardigd om het aantal varkens in zulke gebieden te verlagen. In 1998 werd een systeem van varkensrechten ingevoerd, waarbij het aantal dieren per bedrijf globaal met 10 % moest worden verminderd. Vanaf 1 januari 2000 zouden de voor 1998 toegekende varkensrechten met 15 % moeten worden verminderd. Bovendien zouden de financiële gevolgen voor de staat van het uitbreken van KVP voortaan worden verlicht door een in 1998 ingevoerde heffing voor varkenskwekers ter dekking van de kosten voor de bestrijding van dierziekten in varkensbedrijven. Deze wet werd door de organisaties van varkensproducenten echter met succes bij de rechter aangevochten. Begin 2000 zal de Nederlandse regering het Nederlandse parlement een nieuw wetsontwerp ter goedkeuring voorleggen. Volgens de Nederlandse autoriteiten zal in dit nieuwe voorstel rekening worden gehouden met het resultaat van de gerechtelijke procedure.

Reikwijdte van de controle van de Kamer

8. In het jaarverslag over 1995 besprak de Kamer de maatregelen die door de Duitse en Belgische autoriteiten waren getroffen ter bestrijding van de KVP-epidemie van 1993 - 1995. Met betrekking tot de epidemie in 1997 - 1998 was het de voornaamste doelstelling van de Kamer, het crisisbeheer in de vier getroffen lidstaten en bij de Commissie te evalueren.

Tabel 1

Uitgaven 1997 - 1998

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Tabel 2

Aantal varkens geslacht krachtens buitengewone marktondersteunende maatregelen en veterinaire maatregelen

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Tabel 3

Voorzieningsbalans varkensvlees in de Europese Unie (EU)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Tabel 4

Totale varkenspopulatie in de EU (1993 - 1997) in december

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Tabel 5

Regionale concentratie van de varkensvleesproductie in België, Duitsland, Spanje en Nederland

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Tabel 6

Controles ter plaatse betreffende KVP-maatregelen (1997 - 1998)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

9. De Kamer bezocht niet alleen de lidstaten, maar ook het communautair referentielaboratorium voor klassieke varkenspest te Hannover. Vele opmerkingen van de Kamer in dit verslag berusten op bevindingen van de eigen controlediensten van de Commissie, waarmee de Kamer nauw heeft samengewerkt. In tabel 6 zijn alle bezoeken vermeld die in dit verband in 1997 en 1998 door de Commissie en de Kamer werden afgelegd.

Het beheer van de Commissie

De bestrijding van de klassieke varkenspest

10. Het varken is de enige natuurlijke gastheer voor het KVP-virus. De ziekte is nooit bij mensen geconstateerd. Sommige virusstammen kunnen bij de besmette dieren een hoog sterftecijfer veroorzaken. De voornaamste symptomen zijn: verhoogde lichaamstemperatuur, depressie, eetlustverlies, conjunctivitis, stijve loop, ongecoördineerde bewegingen en diarree. KVP heeft een gemiddelde incubatietijd van zeven dagen, is zeer besmettelijk en gemakkelijk overdraagbaar. Eind jaren tachtig was de everzwijnpopulatie in de EU vrij van KVP, maar ze werd later opnieuw besmet, mogelijk door het eten van besmet afval. Bij evers verdwijnt KVP niet spontaan; ze is nu endemisch bij de everpopulaties in Duitsland, Italië en een deel van Frankrijk. Everzwijnen brengen het virus over op tamme varkens.

11. De ziekte kan op twee manieren worden aangepakt: door preventie en door bestrijding nadat ze is uitgebroken. Op preventief vlak beschikt de Gemeenschap over drie basisinstrumenten: uitroeiings- en bewakingsprogramma's, waarmee vooral wordt beoogd de verspreiding van de ziekte bij everzwijnen te beheersen, noodplannen en eventueel vaccinatie. Is KVP eenmaal uitgebroken, dan worden beschermings- en toezichtsgebieden afgebakend, de varkens op het besmette bedrijf worden afgemaakt en er blijven voor bepaalde periodes vervoerbeperkingen van kracht. Als KVP op meerdere plaatsen is uitgebroken kunnen de vervoerbeperkingen betrekkelijk lang van kracht blijven, zodat de fokkers hun varkens niet kunnen verkopen. In deze omstandigheden worden de varkens aangekocht krachtens buitengewone maatregelen ter ondersteuning van de markt. Toezicht op het wegbrengen van varkens uit boerderijen die verdacht gebied kunnen blijken te zijn is van essentieel belang om te voorkomen dat de epidemie zich zo verspreidt; daarvoor wordt het Animal Movement (Animo)-systeem gebruikt. De veterinaire en marktondersteunende maatregelen worden door diverse Commissiediensten ter plaatse gecontroleerd.

12. Sinds 1990 is KVP in de EU 1445 - maal uitgebroken (zie tabel 7). Dit gebeurde steeds vaker in gebieden met een hoge varkensconcentratie. De traditionele beheersingsmiddelen, die zijn ontworpen om het probleem aan te pakken in gebieden met een lage concentratie, zijn minder doeltreffend in gebieden met een hoge concentratie. Hoge concentratie en specialisatie vormen samen een bedreiging voor het milieu en verhogen het besmettingsgevaar bij epidemieën zoals KVP. De Commissie meent dat de mogelijkheid van een effectieve ziektebestrijding in zulke situaties waarschijnlijk kleiner zal worden tenzij de veedichtheid wordt verminderd(4).

Tabel 7

Aantal KVP-gevallen

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Uitroeiings- en bewakingsprogramma's

13. De meest recente programma's hadden betrekking op de uitroeiing van KVP bij wilde varkens in Varese en in Brandenburg, Mecklenburg-Voorpommeren en Nedersaksen(5). Oostenrijk, Duitsland en Italië zijn de enige lidstaten die de laatste jaren programma's hadden ter uitroeiing en bewaking van KVP bij tamme varkens. Nederland had zo'n programma niet; tot de epidemie in 1997 waren sinds 1992 geen gevallen meer geconstateerd.

Noodplannen

14. De Commissie heeft verklaard dat bij het uitbreken van ernstige ziekten zoals KVP de verantwoordelijkheid voor het voorbereid zijn in de eerste plaats berust bij de centrale veterinaire administratie van de lidstaten, die er met goed ingeoefende noodplannen voor moet zorgen dat zij elke uitdaging aankan(6).

15. Krachtens Richtlijn 80/217/EEG van de Raad(7) (artikel 14) moesten de lidstaten tegen 1 januari 1993 noodplannen ter goedkeuring bij de Commissie indienen. Deze "onderzoekt de plannen teneinde na te gaan of zij toereikend zijn om het gestelde doel te bereiken en... om te garanderen dat de plannen verenigbaar zijn met die van de andere lidstaten". De plannen van België, Spanje en Nederland werden pas in december 1997 bij de Commissie ingediend en werden pas in maart 1999(8) goedgekeurd. De Commissie had ervoor moeten zorgen dat de lidstaten onmiddellijk na de epidemie van 1993 - 1995 programma's voorstelden en dat er proeven werden verricht, vooral in die staten waar de ziekte recent was voorgekomen. Het feit dat dit niet is gebeurd moet worden beschouwd als een van de redenen waarom de tekortkomingen van het Animo-systeem (zie paragraaf 24) niet eerder werden ontdekt en waarom de maatregelen van de lidstaten zo uiteenlopen.

Vaccinatie

16. In 1977 publiceerde de Commissie een studie van P. R. Ellis e.a. met de titel "Studies on the Epidemiology and Economics of Swine Fever Eradication in the EEC"(9) die leidde tot het besluit van 1980 om KVP uit te roeien door een gemeenschappelijk slachtbeleid gekoppeld aan een geleidelijke afschaffing van routinematige vaccinaties. In Richtlijn 80/217/EEG van de Raad(10) werd de procedure vastgelegd die bij het uitbreken van KVP moest worden gevolgd. Tegen 1990 werd nergens meer gevaccineerd.

17. Destijds waren de voornaamste argumenten tegen vaccinatie de aard van de vaccins zelf (vaccins met levende virussen moeten voorzichtig worden gehanteerd) en de kosten van vaccinatie, gezien de snelle evolutie van de varkenspopulatie (reproductiecyclus).

18. Het probleem met traditionele levende entstoffen is dat gevaccineerde dieren serologisch niet te onderscheiden zijn van dieren die herstellen na een natuurlijke infectie. Dit betekende dat, als een derde land varkensvlees invoerde uit een lidstaat die vaccins had gebruikt, een positieve KVP-test kon wijzen op infectie of simpelweg op vaccinatie. Door de ontwikkeling van markeervaccins kan dit fundamentele probleem misschien worden verholpen. Hoewel het Wetenschappelijk Veterinair Comité het EU-beleid van niet-vaccinatie volledig bijtreedt, keurt het een beperkt gebruik van markeervaccins in gebieden met een grote varkensdichtheid goed als een middel om de verspreiding van het virus en de daaraan verbonden economische verliezen te beperken. Markeervaccinatie moet een der middelen ter uitroeiing van de ziekte zijn en mag niet preventief worden gebruikt. Als zodanig zou het een alternatief bieden voor de preventieve slacht en destructie van dieren in schijnbaar niet-geïnfecteerde aangrenzende boerderijen (massale slacht is duur, ethisch aanvechtbaar, houdt verspilling van voedsel in en kan leiden tot vernietiging van genetisch waardevolle dieren)(11). Een recente test met twee markeervaccins, waarvoor bij het Europees Bureau voor de geneesmiddelenbeoordeling (EMEA) een verkoopvergunning was aangevraagd, wordt momenteel geëvalueerd.

19. Sinds 1977 werd op communautair niveau geen kosten-batenanalyse betreffende vaccinatie meer verricht. Sindsdien is de uitroeiing veel duurder geworden, vooral in gebieden met een hoge veedichtheid. De Kamer heeft berekend dat de totale directe kosten (communautair en nationaal) van de epidemie in Nederland (exclusief de ten tijde van de controle nog niet gevorderde veterinaire kosten voor 1998) 1075 Mio ECU belopen. In België waren de kosten per geslacht varken ongeveer 115 ECU, nagenoeg hetzelfde als bij de vorige epidemie (100 ECU), terwijl ze voor Nederland 157 ECU per geslacht varken beliepen. De Commissie moet een nieuwe en complete analyse van de kosten en baten van alternatieve controle- en uitroeiingsstrategieën verrichten.

Werkwijze bij het uitbreken van KVP

20. Krachtens Richtlijn 80/217/EEG van de Raad van 22 januari 1980 (zoals laatstelijk gewijzigd bij Beschikking 93/384/EEG van de Raad)(12) ter vaststelling van gemeenschappelijke maatregelen ter bestrijding van klassieke varkenspest moeten de lidstaten iedere verdenking dat de ziekte is uitgebroken melden. Het Permanent Veterinair Comité beslist wat moet worden gedaan bij een potentiële epidemie. Meestal gebeurt dat in de vorm van een beschikking van de Commissie waarbij wordt verboden varkens uit bepaalde gebieden van de getroffen lidstaat weg te voeren. Deze beschikkingen worden gewijzigd en ingetrokken naarmate de situatie verandert.

21. De verdenking van KVP moet aan de bevoegde instantie worden gemeld en het bedrijf moet onder officiële bewaking worden geplaatst: er mogen geen varkens in of uit het bedrijf. De bewaking mag pas worden opgeheven als KVP officieel is uitgesloten. Wordt de ziekte echter bevestigd, dan moeten alle varkens op het bedrijf onverwijld worden geslacht en gedestrueerd. Al het materiaal dat besmet kan zijn, moet worden behandeld om zeker te zijn dat het virus is vernietigd. De boerderij moet worden gereinigd en ontsmet en mag 15 dagen later van nieuwe dieren worden voorzien. Over elk geval moet een gedetailleerd epizoötiologisch verslag worden opgesteld. Zodra op een bedrijf KVP wordt vastgesteld, moet rond de ziektehaard een beschermingsgebied met een straal van ten minste 3 kilometer worden ingesteld. Dit beschermingsgebied maakt deel uit van de bewakingszone die tegelijkertijd wordt ingesteld en een straal van ten minste 10 kilometer rond de besmettingshaard moet hebben.

22. Binnen het beschermingsgebied mogen varkens pas 21 dagen na de ontsmetting van het geïnfecteerde bedrijf worden verplaatst. In de bewakingszone gelden gelijksoortige maatregelen, maar dan slechts tot zeven dagen na de ontsmetting. Dertig dagen na de volledige reiniging van het besmette bedrijf kan het beschermingsgebied worden opgeheven.

23. De tenuitvoerlegging van deze maatregelen valt onder de verantwoordelijkheid van de lidstaten maar is van meet af aan goeddeels afhankelijk van het vermogen van de lidstaten, ladingen biggen of varkens die afkomstig kunnen zijn uit met KVP besmette gebieden op te sporen om deze te onderzoeken en eventueel te vernietigen om een epidemie te voorkomen.

Kennisgeving van verplaatsingen van dieren

24. Richtlijn 90/425/EEG van de Raad van 26 juni 1990(13) betreft veterinaire en zoötechnische controles in het intracommunautaire handelsverkeer in bepaalde levende dieren (waaronder varkens in het algemeen) en producten in het vooruitzicht van de totstandbrenging van de interne markt. Deze richtlijn vormt de rechtsgrond voor het computersysteem Animo (Animal Movement), dat uiteindelijk bedoeld is om ervoor te zorgen dat veterinaire controles alleen op de plaats van verzending worden verricht. Zolang dit niet is gerealiseerd, mogen de lidstaten steekproeven nemen op de plaats van bestemming. Hoewel de Gemeenschap de lidstaten financiële hulp verstrekt voor de aankoop van de noodzakelijke computeruitrusting, wordt het systeem niet beheerd door de Commissie maar door een particuliere onderneming.

25. Krachtens artikel 3 moet de lidstaat van oorsprong er onder meer zorg voor dragen dat dieren die in het kader van een nationaal uitroeiingsprogramma bestemd zijn voor destructie of die om redenen van gezondheid of om veterinaire redenen op het eigen grondgebied niet in de handel mogen worden gebracht, niet naar een andere lidstaat worden gezonden. De steekproeven op de plaats van bestemming zijn bedoeld om na te gaan of aan alle eisen van artikel 3 is voldaan.

26. Volgens een analyse van de oorzaken van infectie tijdens de epidemie van 1993 - 1995 in Duitsland(14) was meer dan de helft van de primaire KVP-gevallen te wijten aan contacten met everzwijnen en meer dan een kwart van de secundaire KVP-gevallen aan de handel in varkens. De Spaanse autoriteiten hebben verklaard dat een van de voornaamste oorzaken van de verspreiding van de ziekte in Spanje het falen van het Animo-systeem was.

27. In België maakte de veterinaire dienst een vergelijking tussen de gegevens in het Animo-systeem en die uit andere bronnen. Daaruit bleek dat het Animo-systeem drie belangrijke tekortkomingen vertoont:

a) onvolledigheid van de geregistreerde importen: slechts 81 % werd via Animo gemeld;

b) vertragingen: voor een snel optreden in gevallen van bijvoorbeeld van KVP verdachte varkens moet de melding uiterlijk op de dag van de levering plaatsvinden, maar slechts 7 % van de Animo-meldingen werd binnen die termijn ontvangen;

c) onnauwkeurigheid: het in de Animo-melding genoemde aantal varkens verschilde in 26 % van de gevallen van het aantal werkelijk geleverde dieren (geverifieerd op de boerderij of via andere bronnen).

28. Hoewel dergelijke vergelijkende gegevens niet bestaan voor de cruciale periode toen importen uit Nederland KVP in België binnenbrachten, is er geen reden om aan te nemen dat het systeem in die periode beter functioneerde. Een concreet voorbeeld van het falen van het systeem werd aangetroffen in één van de door de Kamer onderzochte veterinaire betalingen. Een partij van 76 uit Nederland ingevoerde varkens werd op 6 februari 1997 zonder Animo-melding afgeleverd.

29. De Commissie verklaart dat Animo niet was bedoeld om door de lidstaten te worden gebruikt voor 100 %-controles ter bestemming. Niettemin zou het alle dierenverplaatsingen moeten bevatten, zodat de nationale veterinaire diensten daaruit partijen kunnen selecteren voor controles ter plaatse. Het is duidelijk dat, waar het gaat om de gezondheid van mens of dier, deze diensten in staat moeten zijn alle risicoladingen te identificeren zodra bijvoorbeeld KVP wordt gesignaleerd in een lidstaat van waaruit varkens naar hun grondgebied worden gebracht. Animo is het enige in de hele Gemeenschap toepasselijke systeem dat deze functie kan vervullen en de Commissie moet de gelegenheid te baat nemen om de snelheid, nauwkeurigheid en volledigheid van het systeem op te voeren.

Buitengewone maatregelen ter ondersteuning van de markt

30. Korte tijd nadat in elke lidstaat veterinaire maatregelen waren getroffen, werden er verordeningen ter ondersteuning van de markt vastgesteld: op 3 maart 1997 voor Nederland en Duitsland, op 1 april 1997 voor België en op 22 mei 1997 voor Spanje(15). Deze verordeningen werden ingetrokken naarmate de situatie inzake de diergezondheid verbeterde. Voor Duitsland werden de marktondersteunende maatregelen opgeheven in oktober 1997, maar later werd een speciale maatregel voor biggen ingevoerd(16). In België werden de maatregelen opgeheven in november 1997. In Nederland was dit pas in juli 1998 en in Spanje in februari 1999 het geval.

31. Alle verordeningen werden besproken in het Comité van beheer voor varkensvlees. Maxima werden vastgesteld voor het aantal dieren van elke categorie dat krachtens de maatregelen kon worden gekocht; deze maxima werden op verzoek van de lidstaten verhoogd van 1,1 miljoen tot 10,8 miljoen dieren (zie tabel 2). De verordeningen inzake ondersteuning van de markt werden in totaal 44 keer gewijzigd, hoofdzakelijk als reactie op de verspreiding van de ziekte (verhoogde maxima), maar ook om de categorie of het gewicht van de voor steun in aanmerking komende dieren dan wel het te betalen steunbedrag te veranderen. In Spanje werden speciale steuntarieven ingevoerd voor uitstootzeugen en Iberische varkens. In Nederland werd een categorie zeer jonge biggen toegevoegd, er werd een inseminatieverbod ingesteld (zie paragraaf 74) en ook uitstootzeugen werden in aanmerking genomen voor de marktondersteuning. Duitsland kreeg toestemming een deel van het vlees in te blikken (zie paragraaf 71).

Controles ter plaatse door de Commissie

32. Het Voedsel- en Veterinair Bureau van de Commissie (VVB, DG XXIV) heeft het recht de tenuitvoerlegging van de veterinaire wetgeving van de Gemeenschap te inspecteren. Wegens de omvang van de epidemie in Nederland werd dat land door het bureau herhaaldelijk bezocht.

33. Nadat Nederland 13 gevallen van KVP had gemeld, werd op 14 februari 1997 een beschikking(17) gegeven waarbij de verplaatsing van varkens uit welomschreven gebieden werd beperkt. Het VVB reageerde snel en bezocht Nederland in dezelfde week. Op dat moment concludeerden de inspecteurs dat er waarschijnlijk ten gevolge van de contacten nog enkele nieuwe KVP-gevallen zouden voorkomen, maar dat de algemene situatie ten tijde van het controlebezoek veelbelovend was omdat de Nederlandse autoriteiten goede en degelijk georganiseerde controlemaatregelen hadden getroffen: "It is likely that there will be some further outbreaks of CSF as the result of contacts. However, the overall situation at the time of the mission appeared to be promising with the Netherlands services taking good control measures which were well organised". Tevens constateerden zij problemen met de verzamelcentra, de tracering en het Animo-systeem, doordat de exporteur de adressen niet goed had doorgegeven.

34. Het VVB bezocht Nederland opnieuw in april 1997, toen er al 65 gevallen waren geweest. Vastgesteld werd dat niemand de nodige aandacht had besteed aan de overbrenging van de ziekte via besmet sperma en dat het virus zich verder kon verspreiden doordat niet was gezorgd voor een preventieve slacht in geval van contacten. In juni 1997 merkten de inspecteurs op dat de vernietiging van volledige kudden slechts binnen zekere grenzen mogelijk was door een tekort aan destructiecapaciteit, dat het inseminatieverbod te laat was ingevoerd om op het beslissende moment het aantal dieren in het gebied te kunnen beïnvloeden en dat de producenten door de marktregelingen werden aangemoedigd varkens te houden en ze te mesten om een goede prijs te krijgen. Deze elementen worden onderzocht onder "tenuitvoerlegging door de lidstaten".

35. De activiteit van de Commissie op veterinair gebied bestaat hoofdzakelijk uit het verzekeren van de correcte toepassing van de communautaire wetgeving en met name van Richtlijn 80/217/EEG. Maar de recente epidemie heeft aangetoond dat de richtlijn moet worden aangepast om rekening te houden met de ervaring en de veranderingen in de wetenschappelijke kennis. Bovendien worden door de nationale autoriteiten genomen maatregelen, zoals de Nederlandse besluiten de preventieve slacht op te schorten (zie paragraaf 49) en varkens aan te kopen om redenen van welzijn ("overname", zie paragraaf 63), niet ter goedkeuring aan de Commissie voorgelegd.

36. De eenheid die verantwoordelijk is voor het beheer van de landbouwuitgaven verricht ook inspecties in de lidstaten. Deze betreffen gedeeltelijk dezelfde onderwerpen als die van het FVO en worden soms gezamenlijk verricht, maar ze hebben ook een belangrijk financieel aspect. Tenslotte zijn de buitengewone uitgaven voor marktondersteuning onderworpen aan controles in het kader van de goedkeuring van de rekeningen.

De communautaire financiering

37. De traditionele uitgaven ten laste van de communautaire begroting in 1997 en 1998 in het kader van de gemeenschappelijke marktordening voor varkensvlees beliepen 142 Mio ECU; de uitgaven voor buitengewone maatregelen voor marktondersteuning (voor 70 % medegefinancierd) alleen al waren vier-maal zo hoog (570 Mio ECU). De uitgaven uit het veterinair fonds voor de maatregelen van 1997 (voor 50 % medegefinancierd) beliepen in 1997 en 199880,5 Mio ECU. Een overzicht van de uitgaven voor 1997 en 1998 is te vinden in tabel 1. Betalingen uit het veterinair fonds kunnen terugbetalingen of voorschotten zijn. De uitgaven voor KVP vallen onder de algemene hoofding van de dringende veterinaire maatregelen. Daar het gaat om aanzienlijke bedragen moeten deze uitgaven apart in de begroting worden vermeld.

38. België en Nederland ontvingen een eerste betaling in verband met de uitgaven van 1997 in december 1997. Andere betalingen volgden in 1998, maar het saldo over 1997 zal pas in 1999 worden betaald. Dit is gedeeltelijk te wijten aan een tekort aan kredieten, maar duidt er ook op dat een aanzienlijk deel van deze uitgaven wellicht niet door de Commissie zal worden aanvaard. Als de vorderingen volledig worden gehonoreerd, moet de Gemeenschap over 199749 Mio ECU en over 199834 Mio ECU betalen.

39. Op 26 september 1997 diende Nederland een claim in van 195 Mio NLG (88 Mio ECU) met betrekking tot de eerste 217 KVP-gevallen in 1997. De Commissie trok hiervan 6 % BTW af (niet-subsidiabel), paste een forfaitaire vermindering van 25 % toe (ongeveer 20 Mio ECU) en betaalde alleen voor de eerste 195 gevallen 31 Mio ECU. De boete van 25 % werd opgelegd omdat niet was voldaan aan artikel 3 van Beschikking 90/424/EEG van de Raad van 26 juni 1990 betreffende bepaalde uitgaven op veterinair gebied(18):

a) de invoering van passende maatregelen om verspreiding van de infectie te voorkomen;

b) het slachten van dieren van de vatbare soorten;

c) passende schadeloosstelling van de veehouders;

d) de instelling van beschermingsgebieden.

40. Op 22 juni 1998 dienden de Nederlandse autoriteiten een "nieuwe" claim in voor heel 1997. De vordering beliep 893605 068 NLG (402 Mio ECU), voor een medefinanciering van 50 %. De aanvraag betrof 424 gevallen en omvatte ook 153 Mio NLG voor de overnamemaatregel. In januari 1999 volgde een tweede betaling (32,4 Mio ECU) voor de gevallen 196 tot 360(19). Wegens een tekort aan kredieten zal nog eens 11 Mio ECU die krachtens die beschikking nog te betalen blijft, uit de begroting 1999 worden betaald.

41. Op 2 oktober 1997 diende Spanje een voorlopige lijst van betalingen in tot staving van zijn verzoek om financiële steun voor veterinaire maatregelen krachtens het voorstel dat leidde tot Beschikking 98/63/EG van de Commissie van 9 december 1997(20). Deze betrof de eerste 57 gevallen in Catalonië, Kastilië en Leon, Murcia en Andalusië. Volgens de beschikking kon Spanje het voorschot slechts ontvangen als het voor elk bedrijf waarop KVP was uitgebroken of waar contacten waren geweest een epidemiologisch verslag en een financieel verslag indiende. Op 16 juni 1998 werd een "definitieve" lijst ingediend, samen met andere in de beschikking voorgeschreven documenten. In plaats van te wachten tot alle bewijsstukken waren ingediend, meende de Commissie al in januari 1998 voldoende redenen te hebben voor de betaling van een voorschot ad 4 Mio ECU ten laste van de begroting 1997. De Commissie zal misschien wel 6,6 Mio ECU afwijzen in verband met bepaalde maatregelen die zij niet subsidiabel acht (zie paragraaf 51).

42. De uitgaven van het Garantiefonds omvatten een bedrag van 6,8 Mio ECU dat krachtens Verordening (EG) nr. 76/97 van de Commissie van 17 januari 1997(21) ten laste van de begroting 1997 komt. Aanvankelijk werd de slacht van 90106 varkens in de regio van Damme in Duitsland tussen december 1993 en maart 1994 als een veterinaire maatregel voorgesteld, maar communautaire financiering werd geweigerd omdat niet aan alle criteria voor zulke maatregelen was voldaan. Krachtens die verordening werd de aankoop van 63074 van die varkens (70 %) beschouwd als een buitengewone maatregel voor marktondersteuning ten laste van de communautaire begroting, hetgeen 2 Mio ECU meer kostte dan wanneer hij als veterinaire maatregel zou zijn geaccepteerd. Een soortgelijke aanpak was in januari 1996 gevolgd voor België(22), toen schadeloosstelling werd betaald voor de aankoop van 40633 varkens in december 1993; de Kamer bekritiseerde deze procedure in haar jaarverslag over 1995 (paragraaf 3.26). Onduidelijk is waarom het nog eens een jaar duurde om voor Duitsland tot dezelfde conclusie te komen. In haar antwoord verwijst de Commissie naar het grijze gebied tussen de slacht op veterinaire gronden en die ter ondersteuning van de markt. Het probleem van dit grijze gebied bestaat nog steeds en veroorzaakt heel wat discussie tussen de Commissie en de lidstaten.

Tenuitvoerlegging door de lidstaten

Veterinaire maatregelen

Oorsprong van de epidemie van 1997 - 1998

43. De epidemie begon in 1996 in Paderborn, Duitsland. De betrokken producent had een vergunning voor keukenafval, maar om geld te sparen verhitte hij dat afval niet genoeg om het virus te doden. Tegen de twee partijen die verantwoordelijk worden geacht voor het uitbreken van KVP werd een strafzaak aangespannen. Bovendien ging het Openbaar Ministerie in Paderborn over tot een preliminaire strafvervolging tegen een dierenarts die ervan werd beschuldigd het varkenspestvirus te hebben verspreid omdat hij onvoldoende voorzorgen had genomen tijdens de behandeling van varkens op verschillende boerderijen. Van een mogelijk strafgeding werd afgezien, maar de dierenarts mocht geen praktijk meer uitoefenen. Vanuit Duitsland verspreidde het virus zich naar Nederland (op welke wijze is niet aangetoond) en van daaruit naar België en Spanje door het vervoer van besmette dieren(23).

44. In Spanje waren tot februari 1997 sinds tien jaar geen gevallen van KVP meer gesignaleerd. Tussen 1 en 24 februari 1997 werden uit Nederland ongeveer 220000 biggen en 19000 volwassen varkens ingevoerd. Van de 354 partijen in kwestie waren er 212 afkomstig uit getroffen gebieden in Nederland (134000 dieren). Het Animo-systeem werkte van 1 januari tot 17 februari 1997 niet, zodat de Spaanse autoriteiten een groot aantal van de ingevoerde dieren niet kon opsporen (zie paragraaf 26). Toch werden twee boerderijen aangewezen als ontvangers van zulke dieren en werden de kudden er uit voorzorg gedood, hoewel er geen stukken zijn ter rechtvaardiging van dit optreden op 24 februari op een van de bedrijven. Hoewel de eerste verdenking werd geregistreerd op 14 april 1997 concludeert de Commissie dat het KVP-virus van februari tot april 1997 in Spanje aanwezig was zonder te worden ontdekt. De eerste twee gevallen deden zich voor op bedrijven die behoorden tot dezelfde groep als één van de twee in februari geruimde boerderijen. Volgens de Commissie moet deze groep goeddeels verantwoordelijk worden geacht voor de verspreiding van de KVP in Spanje. De groep kende vijf gevallen en 13 preventieve slachtingen en ontving in totaal 9,2 Mio ECU aan communautaire middelen.

45. In België werd voor het eerst op 30 juni 1997 geconstateerd dat er KVP was uitgebroken. Op één na houden alle latere gevallen daarmee rechtstreeks verband. Omdat de landbouwer ervan wordt verdacht de ziekte te laat te hebben gemeld, hebben de autoriteiten voorzichtigheidshalve besloten de betaalde schadeloosstelling te halveren; tegen de dierenarts van de landbouwer werd een tuchtprocedure gestart. De landbouwer heeft een gerechtelijke procedure ingeleid.

Preventieve slacht

46. De lidstaten zijn niet verplicht preventief te slachten, maar als zij het toch doen, moet het beleid zowel technisch als wetenschappelijk goed gefundeerd zijn. Preventief slachten werd bij een eerdere epidemie in België en Duitsland toegepast en bleek één van de doeltreffendere manieren om het probleem in gebieden met hoge varkensdichtheid aan te pakken. Bij de epidemie van 1997 - 1998 opteerden Spanje en Nederland om die reden voor preventief slachten; in Duitsland werd het niet uitvoerbaar geacht en België ging ertoe over in het kader van artikel 6 van Beschikking 90/424/EEG van de Raad als reactie op de dreiging van KVP op aangrenzende boerderijen in Nederland.

47. Vanaf het begin van de KVP-epidemie volgden de Nederlandse autoriteiten een beleid van preventieve ruiming van boerderijen binnen een kilometer van de eerste twee geconstateerde gevallen, teneinde de kans op verspreiding van de ziekte naar de omliggende boerderijen te beperken. In februari werden 26 boerderijen geruimd (26000 varkens). Bij drie van die boerderijen werd later geconstateerd dat er KVP was uitgebroken; in twee gevallen werd dit toegeschreven aan contacten met naburige bedrijven. Het preventief slachten werd destijds door sommige wetenschappers gesteund en door anderen afgekeurd. Op 14 februari besloten de Nederlandse autoriteiten op basis van een advies van nationale deskundigen de preventieve slacht op te schorten omdat deze de verzameling van belangrijke epidemiologische gegevens belemmerde; het preventief slachten werd twee maanden later hervat. Gedurende die periode werden marktondersteunende maatregelen toegepast, krachtens welke 690000 dieren werden aangekocht.

48. In maart 1997 was bekend dat 39 boerderijen reeds begin februari besmet moeten zijn geweest (conclusie van het epidemiologisch onderzoek). Was dit destijds bekend geweest, dan had de maatregel op al deze bedrijven moeten worden toegepast. Aan het einde van de opschortingsperiode waren er 91 KVP-gevallen geweest en preventieve ruiming was klaarblijkelijk van essentieel belang, maar door het tekort aan destructiecapaciteit kon deze aanvankelijk slechts worden uitgevoerd binnen een te beperkte straal van ongeveer 500 meter en wel 14 dagen na het ruimingsbesluit; daardoor verloor de strategie haar doeltreffendheid. 67 van de 1182 preventief geruimde boerderijen werden nadien als besmettingshaarden beschouwd. Het betrokken gebied werd pas op 12 mei 1997 uitgebreid tot de gewenste straal van één kilometer. Krachtens de preventieveslachtmaatregel werd een miljoen varkens afgemaakt.

49. Uit een simulatie van de Landbouwuniversiteit Wageningen(24) blijkt dat bij een rigoureuze uitvoering van het preventieveslachtbeleid veel minder boerderijen preventief hadden moeten worden geruimd en er waarschijnlijk slechts ongeveer 70 gevallen waren geweest. In die hypothese zouden de totale vergoedingskosten 135 Mio ECU minder hebben bedragen en zouden ook de latere kosten voor de marktondersteuning lager zijn geweest. De Commissie en de Kamer zijn beide van oordeel dat een beleid van preventieve slachting, als het eenmaal is vastgesteld, consequent moet worden toegepast en dat het Nederlandse besluit tot opschorting de verspreiding van de ziekte heeft beïnvloed en aldus de uitgaven heeft opgedreven.

50. In Spanje werd op 7 mei 1997 tijdens een bijeenkomst van plaatselijke "KVP-experts" besloten dat op alle boerderijen in een straal van 250 meter rond een KVP-haard alle varkens behalve fokdieren (zeugen en beren) moesten worden geslacht. De lichaamstemperatuur van de dieren moest wekelijks door een dierenarts worden gecontroleerd, maar de inspectie van de Commissie toonde aan dat dit niet systematisch werd gedaan. Ongeveer 20 % (6,6 Mio ECU) van de door Spanje gevorderde veterinaire schadeloosstelling betrof "gedeeltelijke" preventieve slacht; ongeveer de helft daarvan ging naar producenten die later schadeloosstelling ontvingen krachtens marktondersteunende maatregelen. Wegens een tekort aan destructiecapaciteit konden de autoriteiten niet voldoen aan het verzoek van de producenten om dieren te verkopen krachtens de maatregel tot marktondersteuning, zodat werd besloten de kadavers in elf gemeentelijke kuilen te begraven (in totaal werden in deze kuilen ongeveer 140000 varkens begraven). Dit hield in dat wat een marktmaatregel had moeten zijn, niet als zodanig kon worden beschouwd en als - zogenaamd preventieve - veterinaire maatregel werd gefinancierd. Hierdoor werd aan de producenten meer uitbetaald.

51. De motivering van de gedeeltelijke preventieve slacht op veterinaire gronden is zacht gezegd betwistbaar. Bovendien werden acties op opeenvolgende dagen verschillend behandeld: de ene dag als veterinaire actie, de volgende als marktmaatregel. De Spaanse autoriteiten beweren dat het aantal KVP-gevallen door de invoering van het gedeeltelijke slachtbeleid snel afnam, maar er was al een sterke daling begonnen voordat de maatregel was ingevoerd. Gedeeltelijke preventieve slacht is duurder gebleken. In vele gevallen zou het veel goedkoper zijn geweest de hele kudde preventief te slachten dan de boerderij gedeeltelijk te ruimen en later krachtens marktmaatregelen dieren aan te kopen: een besparing van 300 ECU per zeug. Evenals de Commissie betwijfelt de Kamer sterk de subsidiabiliteit van de krachtens deze maatregel gedeclareerde uitgaven.

52. In België wordt preventieve slacht beschouwd als een doeltreffend middel om de kans op verspreiding van de ziekte te beperken en is het de gangbare praktijk geworden. Alle varkens op boerderijen binnen een straal van één kilometer rond een KVP-haard worden afgemaakt; zes boerderijen met 3647 varkens nabij de Nederlandse grens werden preventief geruimd. Dit soort maatregelen is mogelijk krachtens artikel 6 van Beschikking 90/424/EEG van de Raad. Maar België ging ook tot gedeeltelijke preventieve slacht over krachtens artikel 6 van Richtlijn 80/217/EEG van de Raad, waarin zulke acties niet uitdrukkelijk zijn genoemd. Partijen risicodieren - de 16000 uit Nederland ingevoerde dieren en de 100 zeugen die waren geïnsemineerd met uit Nederland ingevoerd verdacht sperma - werden afgemaakt. Vanuit de veronderstelling dat het virus zich niet vóór 15 januari 1997 in Nederland had verspreid, werd besloten alle na die datum ingevoerde varkens als risicodieren te behandelen. Maar alleen uit verdachte gebieden afkomstige dieren werden afgemaakt; varkens die met dezelfde vrachtwagen werden vervoerd maar uit een onbesmet gebied in Nederland kwamen, werden niet gedood.

Schadeloosstelling

53. In Nederland werden door de autoriteiten voor sommige categorieën varkens standaardtarieven voor schadeloosstelling vastgesteld, maar de taxateurs hielden zich daar meestal niet aan. Waarom er hogere tarieven werden gehanteerd werd niet onderbouwd en de verklaringen achteraf van de betrokken taxateurs konden de betaalde bedragen niet volledig rechtvaardigen.

54. Voor bepaalde categorieën van boerderijen was het door de Nederlandse autoriteiten vastgestelde steunbedrag voor zeugen gebaseerd op een vast bedrag voor elke zeug met daarbij een aangenomen aantal van 4,73 biggen. Dit bracht mee dat sommige producenten schadeloos werden gesteld voor veel meer biggen dan er bij de slacht op de boerderij waren. Zo werd in één der door de Kamer onderzochte gevallen een producent betaald voor 1272 biggen méér dan hij bezat. De Commissie berekende dat de producenten onverschuldigd voor 175000 biggen werden betaald. De financiële gevolgen van deze systematische overcompensatie zouden voor de communautaire begroting een bijkomende last van 10,7 Mio ECU hebben betekend als de Commissie deze uitgaven niet had verworpen. Voorts heeft de Commissie bewijzen dat een aantal van deze "ontbrekende" biggen in het kader van de marktmaatregelen was verkocht, kort voordat de zeugen preventief werden afgemaakt. In zulke gevallen ontvingen de producenten in feite tweemaal vergoeding voor dezelfde biggen.

55. Als in Nederland een onjuist bedrag op het taxatieformulier is ingevuld, maar het juiste bedrag blijkt uit de nota's van de taxateur, dan hangt de wettigheid van de vordering af van de vraag of de landbouwer officieel kennis kon hebben gehad van de nota's. De betaling werd manueel berekend en de schadeloosstelling per type van dieren werd niet geregistreerd. In sommige gevallen vertoonden de wekelijkse richtprijzen een verschil van meer dan 20 % met de voor de betaling toegepaste waarden.

56. In verband met de overnameregeling (zie hierna) bleek uit een onderzoek van een particulier accountantskantoor (Moret, Ernst & Young) dat er in totaal ongeveer 340000 ECU te veel was betaald. Het onderzoek van een steekproef van transacties door de Commissie en de Kamer wees op een aantal andere gevallen van te hoge betaling, waaronder één geval waarin tweemaal schadeloosstelling werd betaald voor dezelfde biggen (overname en preventie).

57. Bij dieren die naar centrale slachthuizen werden gebracht is het onmogelijk het controletraject tot aan de destructie te volgen. Bij hun onderzoek hebben Moret, Ernst & Young getracht dit traject te reconstrueren. Zij concluderen dat het verschil van 33 % tussen de 47900 ton die in de centrale slachthuizen binnenkwamen en de 31900 ton die in de destructiebedrijven aankwamen voldoende wordt verklaard door het feit dat vele van de kadavers vóór de destructie een procédé voor vochtverwijdering ondergingen. De Nederlandse autoriteiten hebben zich ook ertoe verbonden voor elk slachthuis het totale aantal binnengebrachte varkens aan te sluiten met het totale aantal uitgaande varkens.

58. In België wordt de schatting verricht door een deskundig taxateur. Het aantal dieren van elke categorie (gespeende big, speenvarken, zeug, gelt, mestvarken, fokbeer) wordt vastgesteld en het gemiddelde gewicht van de gelten, mestvarkens en gespeende biggen wordt geraamd. Bij gemengde partijen werd geen rekening gehouden met het werkelijke gewicht, hoewel daarmee een correctere berekening van de betaling mogelijk was geweest. In drie gevallen waarin door de Kamer gemengde partijen werden gecontroleerd, werd de schadeloosstelling berekend op een geschat gewicht dat wel 18 % hoger was dan het werkelijke gewicht. Wegens de degressieve tarieven per kg waren de teveel betaalde bedragen niet al te hoog.

59. Ook in Spanje werden verschillende categorieën dieren samen gewogen. Het is dan ook niet mogelijk te bevestigen dat het juiste bedrag aan schadeloosstelling werd betaald. Dat was steevast het geval bij de 67500 dieren die op de boerderij werden begraven en waarvoor de steun werd berekend op basis van taxaties van het gewicht door dierenartsen. De Kamer stelde vast dat in totaal 1,2 Mio ECU te veel werd betaald doordat er onjuiste tarieven voor de schadeloosstelling werden toegepast.

60. In Duitsland wordt de waarde van een varkenskudde vastgesteld door een taxatiecomité. De schadeloosstelling is gebaseerd op het geschatte gewicht van de levende dieren en wordt niet aangepast aan de hand van het werkelijke gewicht van de bij het destructiebedrijf afgeleverde kadavers. In de onderzochte steekproef was het geschatte levend gewicht wel 13 % hoger dan het geslacht gewicht.

61. In België bestaat er geen documentatie ter toelichting van de verschillende tarieven die worden gehanteerd bij gedeeltelijke slachting en totale ruiming van zeugen en biggen. Het aanvankelijk vastgestelde tarief voor gelten werd na protesten van de landbouwers verhoogd. In sommige gevallen betekende dit een verdubbeling van de te betalen schadeloosstelling. Gelten zijn bestemd voor de fokkerij en hebben dus meer intrinsieke waarde. Gemiddeld leveren zij 75 % meer schadeloosstelling op dan mestvarkens; het is dan ook duidelijk dat de producent er financieel belang bij heeft, het aantal gelten en niet het aantal mestvarkens te verhogen. Bovendien is niet duidelijk wanneer een big een gelt wordt; ten behoeve van de schadeloosstelling werden dieren van slechts 25 kg als gelten geklasseerd, terwijl bij marktondersteunende maatregelen dieren van minder dan 26 kg als biggen werden geklasseerd. Volgens het document met de beschrijving van de procedure voor de schadeloosstelling bestaat maximaal 20 % van de vrouwelijke dieren op een normaal fokbedrijf uit gelten. Op gespecialiseerde bedrijven kan dit percentage natuurlijk hoger zijn. Tijdens de epidemie in België beliep het percentage gelten in de ontruimde boerderijen bijna 60 %, dus driemaal zo veel.

62. In Spanje bestaat voor sommige categorieën dieren een aanzienlijk verschil tussen de steun krachtens veterinaire maatregelen en die voor marktondersteuning. Zo werd voor biggen met een gewicht van 15 kg die op 14 juli 1997 werden afgemaakt, 8575 ESP aan veterinaire steun betaald, terwijl de marktondersteuning 17 % hoger was. Beide bedragen waren meer dan het dubbele van de werkelijke marktprijs. In Nederland lag het gemiddelde steunpercentage voor mestvarkens in de overnameregeling 20 % hoger dan dat van de marktmaatregel. Zulke grote verschillen zijn niet te rechtvaardigen.

De Nederlandse overnameregeling

63. De marktondersteunende maatregelen die werden ingevoerd bij Verordening (EG) nr. 413/97 van de Commissie van 3 maart 1997(25) hadden alleen betrekking op mestvarkens en biggen, maar het vervoerverbod gold voor alle categorieën varkens. Specialisatie (zie paragraaf 7) leidde al snel tot overvolle bedrijven en veroorzaakte daar vaak welzijnsproblemen.

64. Dit probleem werd verergerd door het feit dat 1675 bedrijven tot verdachte bedrijven moesten worden uitgeroepen wegens de besmetting in twee centra voor kunstmatige inseminatie. Bij het begin van de epidemie werd verspreiding van de ziekte via KI niet als een reële mogelijkheid beschouwd. Latere gebeurtenissen wezen in die richting en bij de gekozen aanpak werd ervan uitgegaan dat er een dergelijk verband bestond(26).

65. In maart 1997 besloten de Nederlandse autoriteiten dan ook tot een nationaal gefinancierde veterinaire steunmaatregel, de overnameregeling, krachtens welke de producenten schadeloosstelling ontvingen voor gezonde varkens die zij aanwezen voor de slacht. Niettemin namen de Nederlandse autoriteiten in juni 1998 ongeveer 70 Mio ECU op in hun vordering tot communautaire medefinanciering. Op grond van de bevindingen van een gezamenlijke controle door de Kamer en de Commissie in september 1998 heeft deze laatste in mei 1999 dit deel van de Nederlandse claim afgewezen omdat de betrokken varkens gezond waren en dus niet in aanmerking kwamen krachtens artikel 3 van Beschikking 90/424/EEG van de Raad en omdat de regeling door haar onvolledige en vrijwillige karakter niet voldeed aan de voorwaarden van Richtlijn 80/217/EEG van de Raad.

Buitengewone maatregelen ter ondersteuning van de markt

Doel

66. Deze maatregelen hebben ten doel varkens en biggen te verwijderen teneinde overvolle bedrijven te voorkomen in beschermings- en toezichtsgebieden waar beperkingen op het vervoer van dieren krachtens veterinaire maatregelen de markt voor varkensvlees ernstig dreigen te verstoren. Hoewel de betrokken dieren worden geacht KVP-vrij te zijn wanneer ze van de boerderij worden gehaald, moeten de kadavers worden verwerkt tot niet voor menselijke consumptie bestemde producten, dus naar destructiebedrijven gaan. De aan de producenten betaalde prijs voor mestvarkens is gelijk aan de marktprijs voor mestvarkens die meer dan 120 kg wegen. Lichtere varkens worden gekocht tegen een lagere prijs, biggen tegen een vaste prijs per gewichtsklasse. Als gewicht wordt het gemiddelde van de hele partij genomen. Er werden twee maatregelen vastgesteld die een uitzondering vormen op deze procedure: het inblikken in Duitsland en het verbod van inseminatie in Nederland.

Het controletraject

67. In België is er een deugdelijk controletraject en de betalingsdossiers zijn doorgaans goed onderbouwd. De dossiers die in Catalonië werden onderzocht, bevatten genoeg informatie om vast te stellen of de betalingen correct werden berekend. Toch constateerde de Commissie dat in 10 % van de onderzochte steekproef het aantal dieren dat volgens het bedrijfsregister was verwijderd groter was dan het aantal waarvoor later een claim werd ingediend. Toepassing van het geregistreerde aantal zou het gemiddelde gewicht van de partij hebben verlaagd en dus hebben geleid tot een geringere betaling of tot afwijzing van de vordering. De Spaanse autoriteiten verlangden niet van de producenten dat zij kopieën van de registers bij hun aanvragen zouden voegen.

68. In Duitsland ontbraken er geen bewijzen van de aflevering bij het destructiebedrijf, maar wel van de destructie zelf. In Nederland brachten Moret, Ernst & Young op 30 januari 1998 een controleverslag uit over de werking van het erkend betaalorgaan LASER in 1997. In hun algemene conclusie gaven zij een verklaring van oordeelonthouding over de uitgaven in verband met de marktmaatregel omdat LASER geen volledige zekerheid kon verschaffen dat alle opgekochte varkens ten slotte werden gedestrueerd of opgeslagen in koelhuizen. Daarom voerde LASER het zogeheten "VAS"-systeem in om alle transporten van varkens in het kader van de maatregel te registreren. Alle relevante gegevens uit de bewijsstukken werden achteraf in het systeem opgenomen. Na een onderzoek van dat systeem stelden Moret, Ernst & Young op 5 maart 1998 een tweede verslag op waarin hun voorbehoud werd opgeheven. Ondanks de invoering van het VAS-systeem blijft het echter een feit dat alle of sommige varkens van bepaalde partijen in koelhuizen kunnen zijn beland en dat betekent dat een definitieve aansluiting van de afgeleverde met de uitgaande hoeveelheden pas mogelijk wordt wanneer alle voorraden in de koelhuizen zijn verwerkt.

Uitstootzeugen

69. Uitstootzeugen kwamen aanvankelijk niet in aanmerking krachtens de verordeningen waarbij buitengewone maatregelen werden vastgesteld ter ondersteuning van de markt in de sector varkensvlees in de vier lidstaten. Voor Nederland werd de basisverordening gewijzigd(27) met de invoering van steun voor maximaal 25000 uitstootzeugen tegen 70 % van de prijs af bedrijf voor varkens van klasse E. Hoewel deze maatregel werd ingevoerd op verzoek van de Nederlandse autoriteiten, werd hij door hen nooit ten uitvoer gelegd omdat het welzijnsprobleem niet groot genoeg was om de aankoop te rechtvaardigen. Krachtens de overnameregeling werden 1000 uitstootzeugen opgekocht, hoewel deze categorie niet in de protocollen is opgenomen.

70. Ook voor Spanje werd de basisverordening gewijzigd met de invoering van steun voor maximaal 11000 uitstootzeugen, maar slechts 50 % (5520) werd krachtens de maatregel opgekocht. De wijzigingen van de basisverordeningen voor Duitsland en België hadden geen betrekking op uitstootzeugen.

Inblikken in Duitsland

71. Op grond van Verordening (EG) nr. 546/97 van de Commissie van 25 maart 1997 houdende wijziging van Verordening (EG) nr. 414/97 tot vaststelling van buitengewone maatregelen ter ondersteuning van de markt in Duitsland(28) mochten de krachtens deze maatregelen opgekochte varkenskadavers worden gebruikt voor de productie van vleesconserven. Aangezien er altijd enig risico bestaat dat de varkens met KVP zijn besmet, moet het vlees een warmtebehandeling ondergaan. Bij het inblikken moeten de autoriteiten een permanent toezicht ter plaatse op de verwerking uitoefenen. Om verstoring van de communautaire markt te voorkomen en de traditionele handelsstromen met derde landen in stand te houden moeten de vleesconserven zonder restitutie buiten de EU worden uitgevoerd.

72. Er werd 8,2 Mio DEM aan vergoedingen betaald voor de aankoop van 19392 varkens voor de conservenproductie; daarvan werd 70 % (5,7 Mio DEM) door de Gemeenschap betaald.

73. Er werden twee producten vervaardigd: 1300 ton "Schinkenfleisch" en 708 ton "Schmalzfleisch"; dit maakte 50 % uit van de door de verordening toegestane 4000 ton. De volledige productie was bestemd voor Rusland. De export naar Rusland begon in week 20 van 1997 en eindigde in week 34 van 1998 wegens de economische crisis in Rusland. In totaal werd 1594 ton uitgevoerd, maar de overblijvende voorraad, 20 % van de productie, is opgeslagen in de fabriek en moet door de douane worden gecontroleerd om ervoor te zorgen dat deze niet op de EU-markt komt.

Het inseminatieverbod in Nederland

74. Krachtens Verordening (EG) nr. 1564/97 van de Commissie(29) kan steun worden verleend voor maximaal 220000 zeugen "waarvoor het inseminatieverbod geldt dat op 3 juni 1997 is afgekondigd bij de Nederlandse Regeling fokverbod varkens 1997". Dat verbod gold voor een welomschreven gebied dat op 24 juni 1997 aanzienlijk werd uitgebreid. De steun werd vastgesteld op 32 ECU per zeug en per maand voor de duur van het verbod. In tegenstelling tot de andere marktmaatregelen was dit verbod dwingend. De producenten konden echter alleen om steun verzoeken als zij zich ertoe verbonden alle voorwaarden te vervullen. Om voor de steun in aanmerking te komen moesten de producenten aanvankelijk ervoor zorgen dat de zeugen uiterlijk vier maanden na de opheffing van het verbod werden geïnsemineerd. Later beseften de Nederlandse autoriteiten dat dit onmogelijk te handhaven was; de voorschriften werden dan ook veranderd(30) in die zin dat de zeugen in de vier maanden na de opheffing van het verbod op het bedrijf moesten worden aangehouden, maar niet behoefden te worden geïnsemineerd. Het verbod werd op 12 november 1997 opgeheven.

75. In totaal werden voor 191024 zeugen aanvragen overeenkomstig de verordening ingediend. De bijdrage van de Gemeenschap was beperkt tot 70 % van de betaalde steun, dan wel, indien deze lager waren, tot de uitgaven die zouden zijn gedaan indien steun zou zijn toegekend voor de biggen die gedurende de verbodsperiode (verminderd met 116 dagen) zouden zijn geboren indien de zeugen waren geïnsemineerd. De Nederlandse autoriteiten hebben op basis van het tweede alternatief verzocht om betaling van 9,3 Mio ECU.

76. De steun in verband met het inseminatieverbod is onderworpen aan controles van het geïntegreerd beheers- en controlesysteem. In werkelijkheid hebben de Nederlandse autoriteiten veel meer aanvragers geïnspecteerd (meer dan 50 %) dan de voorgeschreven 10 %. Daaruit bleek dat een aanzienlijk aantal aanvragen volledig moest worden afgewezen omdat de zeug tijdens de verbodsperiode was geïnsemineerd (34 van de 431 onderzochte gevallen). Daar de criteria voor de samenstelling van de steekproef een risicobeoordeling bevatten, mogen deze resultaten niet worden geëxtrapoleerd.

Follow-up van het jaarverslag 1995

77. In haar jaarverslag 1995 bracht de Kamer verslag uit over de maatregelen die door de Duitse en Belgische autoriteiten waren getroffen ter bestrijding van de KVP-epidemie van 1993 - 1995. De Kamer deed vier belangrijke aanbevelingen (zie de paragrafen 28 - 31) die nog niet zijn gevolgd.

78. "...de voorwaarden waarop veterinaire en buitengewone maatregelen kunnen worden genomen [moeten]... duidelijk in de regelgeving worden opgenomen." Hoewel de Commissie intussen haar standpunt met betrekking tot de niet-subsidiabiliteit van bepaalde soorten uitgaven heeft verduidelijkt, blijven sommige lidstaten terugbetaling vragen (zie de paragrafen 42, 50 en 63 - 66).

79. "De Commissie zou... moeten onderzoeken of verschillende steunpercentages voor de twee maatregelen wenselijk zijn". Buitengewone marktondersteunende maatregelen werden voor 70 % gefinancierd en veterinaire maatregelen voor 50 %. Gelet op het causaal verband tussen veterinaire en marktondersteunende maatregelen en op de problemen met de indeling van sommige maatregelen, zou het beter zijn een gemeenschappelijk percentage van 50 % medefinanciering in te voeren. Dan zou er geen prikkel meer zijn om maatregelen omwille van financieel gewin "anders in te delen".

80. "Er moeten maatregelen worden genomen om te garanderen dat de vergoedingen die de lidstaten aan de producenten betalen op meer nauwkeurige en homogene wijze worden berekend". De steunbedragen in het kader van de veterinaire maatregelen weerspiegelen de discretionaire bevoegdheid die de lidstaten aan de taxateurs toekennen. Zowel tussen als binnen de lidstaten bestaan er grote verschillen in steunpercentages voor markt- en veterinaire maatregelen. Deze situatie wordt nog verergerd door het wegen van gemengde partijen, het vertrouwen op schattingen van gewichten en het gebruik van verschillende gewichtscategorieën (zie de paragrafen 53 - 58). De schadeloosstelling voor gelten (zie paragraaf 61) en voor zeugen liep sterk uiteen en leidde in Nederland tot een situatie waarin de schadeloosstelling voor zeugen een denkbeeldig aantal biggen weergaf (zie paragraaf 53). Het is weliswaar aanvaardbaar dat de vergoedingstarieven van de ene tot de andere lidstaat verschillen omdat ze de nationale marktprijzen weerspiegelen, maar het is niet logisch dat de veterinaire tarieven voor dieren van hetzelfde type en gewicht in sommige gevallen hoger en in andere gevallen weer lager waren dan die van de marktmaatregelen (zie paragraaf 62).

81. "... de Commissie zou de Raad een voorstel moeten doen voor een herziening van de geldende verordeningen". Zij zou moeten nagaan of varkenshouders met intensieve productiemethoden meer moeten bijdragen aan de maatregelen ter bestrijding van klassieke varkenspest. De Commissie heeft een verslag uitgebracht over de situatie in de sector varkensvlees(31) dat vooral aandacht besteedt aan de structurele steunmaatregelen. In het verslag wordt erop gewezen dat de milieukosten van de intensieve productiemethoden voor varkensvlees niet worden doorberekend. Dat geldt ook voor de kosten in verband met de bestrijding van ziekten zoals KVP, maar er wordt geen gewag gemaakt van de mogelijkheid de producenten een deel van deze kosten te laten dragen. Niettemin hebben de Nederlandse autoriteiten initiatieven in die richting genomen door een heffing in te voeren (zie paragraaf 7).

Conclusie

82. De kosten-batenanalyse die diende als economische rechtvaardiging van het beleid van niet-vaccinatie, zou, gezien de zeer hoge kosten van de KVP-epidemie in 1997 - 1998 en de mogelijkheid markeervaccins te gebruiken (zie de paragrafen 16 - 19), moeten worden overgedaan.

83. Het EU-systeem voor de melding van dierenvervoer bood niet de essentiële informatie die noodzakelijk is om de verspreiding van de ziekte tegen te gaan (zie paragraaf 24). In Spanje werd de KVP aanvankelijk niet ontdekt, zodat ze zich kon verspreiden (zie paragraaf 44). Bepaalde personen of ondernemingen in Duitsland, Spanje en België kunnen ook hebben bijgedragen tot de verspreiding van de ziekte (zie paragraaf 45). Het feit dat sperma niet als een mogelijke ziektedrager werd onderkend, verergerde de reeds moeilijke situatie in Nederland en had gevolgen in België (zie paragraaf 52); door het besluit om de preventieve ruiming in Nederland op te schorten werd het moeilijker de ziekte onder controle te krijgen (zie paragraaf 48).

84. Het gebruik van varkenskadavers voor de vervaardiging van vleesconserven vereist veel administratieve controle. Een derde van de mestvarkens die in het kader van de marktondersteuning in Duitsland werden opgekocht, werd aldus gebruikt, maar 20 % van het eindproduct is nog steeds opgeslagen zonder uitzicht op spoedige afzet (zie de paragrafen 71 - 73). Zulke maatregelen scheppen meer problemen dan ze oplossen en zouden voortaan niet meer mogen worden toegelaten. Evenzo werd geconstateerd dat het inseminatieverbod moeilijk te controleren was; een groot aantal aanvragen bleek niet subsidiabel te zijn (zie paragraaf 76).

85. Sinds de epidemie van 1993 - 1995 werd slechts langzaam werk gemaakt van een specifieke strategie ter bestrijding van latere besmettingen. Intussen werd de Gemeenschap geconfronteerd met de ergste KVP-epidemie uit haar geschiedenis. Door de aandacht voor andere problemen op veterinair gebied (totstandbrenging van de vrije binnenlandse markt en BSE) kregen de KVP-noodplannen niet de prioriteit die ze blijkens de epidemie van 1997 - 1998 verdienden. De Kamer dringt erop aan dat de Commissie zo spoedig mogelijk de nodige middelen uittrekt om de herziening van het communautair beleid en de communautaire wetgeving op dit gebied te voltooien. Ook de lidstaten moeten hun verantwoordelijkheid nemen voor een doeltreffende tenuitvoerlegging van de voorschriften van de Gemeenschap teneinde het gevaar te beperken dat latere KVP-gevallen nog zulke grote epidemieën veroorzaken.

Dit verslag werd door de Rekenkamer te Luxemburg vastgesteld te harer zitting van 13 januari 2000.

Voor de Rekenkamer

Jan O. Karlsson

President

(1) De toestand van de landbouw in de EU in 1996.

(2) Verordening (EG) nr. 2042/98 van de Commissie van 25 september 1998 (PB L 263 van 25.9.1998, blz. 12).

(3) Het gezondheidsbeleid ter beheersing van infectieziekten bij varkens: de Europese ervaring. Werkdocument van de Commissie van 30 januari 1996 (VI/1715/96).

(4) Verslag over de situatie in de sector varkensvlees in de EU met het oog op eventuele wijzigingen van de structurele steunmaatregelen in deze sector; COM(1998) 434 def. van 27.7.1998.

(5) Beschikkingen van de Commissie 98/399/EG van 8 juni 1998 (PB L 176 van 20.6.1998, blz. 36) en 1999/39/EG van 21 december 1998 tot intrekking van Beschikking 96/552/EG (PB L 11 van 16.1.1999, blz. 47).

(6) Het gezondheidsbeleid ter beheersing van infectieziekten bij varkens: de Europese ervaring. Werkdocument van de Commissie van 30 januari 1996 (VI/1715/96).

(7) PB L 47 van 21.2.1980, blz. 11.

(8) Beschikking 1999/246/EG van de Commissie van 30 maart 1999 (PB L 93 van 8.4.1999, blz. 24).

(9) EUR 5738 e.

(10) PB L 47 van 21.2.1980, blz. 11.

(11) Het gebruik van markeervaccins ter beheersing van infectieziekten, in het bijzonder klassieke varkenspest. Document VI/8119/97 van 17.9.1997.

(12) Beschikking 93/384/EEG van de Raad van 14 juni 1993 (PB L 166 van 8.7.1993, blz. 34).

(13) PB L 224 van 18.8.1990, blz. 29.

(14) Untersuchungen zu Vorkommen, Ausbreitung und Bekämpfung der KSP in Deutschland 1993 - 1995 (ongedateerd). Referentielaboratorium Hannover.

(15) Verordening (EG) nr. 413/97 van de Commissie (PB L 62 van 4.3.1997, blz. 6).

Verordening (EG) nr. 414/97 van de Commissie (PB L 62 van 4.3.1997, blz. 29).

Verordening (EG) nr. 581/97 van de Commissie (PB L 87 van 2.4.1997, blz. 11).

Verordening (EG) nr. 913/97 van de Commissie (PB L 131 van 23.5.1997, blz. 14).

(16) Verordening (EG) nr. 370/98 van de Commissie van 17 februari 1998 (PB L 47 van 18.2.1998, blz. 10).

(17) Beschikking 97/122/EG van de Commissie van 14 februari 1997 (PB L 45 van 15.2.1997, blz. 48).

(18) PB L 224 van 18.8.1990, blz. 19.

(19) Beschikking 1999/18/EG van de Commissie van 22 december 1998 (PB L 6 van 12.1.1999, blz. 18).

(20) PB L 16 van 21.1.1998, blz. 43.

(21) Verordening (EG) nr. 76/97 van de Commissie van 17 januari 1997 (PB L 16 van 18.1.1997, blz. 74).

(22) Verordening (EG) nr. 151/96 van de Commissie van 29 januari 1996 (PB L 23 van 30.1.1996, blz. 9).

(23) Informatie van het communautair referentielaboratorium voor klassieke varkenspest.

(24) Bijlage 8 bij het definitieve evaluatieverslag van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (maart 1998).

(25) PB L 62 van 4.3.1997, blz. 26.

(26) Proeven die begin 1998 in het referentielaboratorium te Hannover werden verricht, tonen aan dat het virus in sperma zeer moeilijk opspoorbaar is en alleen in zeer kleine hoeveelheden wordt aangetroffen. Omdat tamme beren geen symptomen vertonen die duidelijk op KVP wijzen, plegen alle centra de symptomen te bestrijden in plaats van te testen op KVP.

(27) Verordening (EG) nr. 1293/97 van de Commissie van 3 juli 1997 P(B L 176 van 4.7.1997, blz. 23).

(28) PB L 84 van 26.3.1997, blz. 12.

(29) PB L 208 van 2.8.1997, blz. 25.

(30) Verordening (EG) nr. 1688/97 van de Commissie van 29 augustus 1997 (PB L 239 van 30.8.1997, blz. 1).

(31) Verslag over de situatie in de sector varkensvlees in de EU met het oog op eventuele wijzigingen van de structurele steunmaatregelen in deze sector; COM(1998) 434 def. van 27.7.1998.

Antwoorden van de Commissie

Samenvatting

De Commissie erkent dat er nog wel het een en ander te verbeteren valt, en dat sommige maatregelen zijn uitgesteld omdat andere prioriteiten zwaarder wogen, maar zij vindt toch dat de Rekenkamer te weinig oog heeft voor wat er tot nu toe wel is bereikt.

Hoewel de Gemeenschap nog niet geheel vrij is van KVP wijst alles erop dat de meest recente uitbraken verband houden met het feit dat de ziekte nog steeds voorkomt onder wilde varkens; uitroeiing van de ziekte bij die groep dieren is bijzonder problematisch, wat ook is opgemerkt in een recent verslag van het Wetenschappelijk Comité.

Het communautaire meldingssysteem voor dierenvervoer Animo kan zonder enige twijfel worden verbeterd, en de Commissie zal erop toezien dat bij besprekingen over de toekomst van het systeem rekening wordt gehouden met de opmerkingen van de Rekenkamer. Op dit moment is het vooral belangrijk dat ervoor wordt gezorgd dat Animo ook na 1 januari 2000 functioneert. De kritiek van de Rekenkamer op Animo heeft echter voor een belangrijk deel te maken met de manier waarop ambtenaren in de lidstaten het systeem gebruiken, en niet zozeer met het systeem zelf. Sommige problemen hielden zelfs helemaal geen verband met Animo, maar waren te wijten aan tekortkomingen in de administratieve procedures van de lidstaten. Men mag niet vergeten dat Animo in feite een samenwerkingsverband is waarvan de lidstaten deel uitmaken, en dat de Commissie eerder de rol van bemiddelaar dan van beheerder speelt.

De Commissie erkent dat het niet-inentingsbeleid opnieuw moet worden bezien zodra er betrouwbare markeervaccins beschikbaar zijn. Bij een test met deze vaccins eerder dit jaar is echter gebleken dat de ontwikkeling ervan nog niet zo ver is gevorderd dat de vaccins kunnen worden gebruikt: waarschijnlijk duurt het nog wel enkele jaren voordat het gebruik van deze vaccins een realistische optie is.

De Commissie financiert momenteel een onderzoeksproject in het kader waarvan een kosten-batenanalyse wordt uitgevoerd met betrekking tot alternatieve KVP-bestrijdingsstrategieën, waaronder het eventuele gebruik van markeervaccins in de toekomst. Voorlopig blijft het met het oog op de internationale handel van essentieel belang het niet-inentingsbeleid te handhaven.

Zoals de Rekenkamer opmerkt, hebben de inspecties die de Commissie in de lidstaten heeft verricht, geresulteerd in gedeeltelijke of volledige afwijzing van een aantal kostenvergoedingsaanvragen van die lidstaten voor maatregelen die zij naar aanleiding van KVP-uitbraken hadden getroffen. De werkzaamheden in dit verband zijn nog gaande. De Rekenkamer heeft deelgenomen aan de inspecties die de Commissie in mei 1998 in een van de lidstaten heeft verricht, en de beide instellingen blijken het eens te zijn over het feit dat de uitgaven waarop het onderzoek toen betrekking had niet kunnen worden vergoed.

Het was de Commissie die tijdens de KVP-uitbraak van 1993 - 1994 de idee introduceerde om communautaire en nationale maxima op het aantal voor buitengewone marktondersteunende maatregelen in aanmerking komende dieren vast te stellen via de beheersbevoegdheden waarover zij beschikte. Aanpassingen van de maxima zijn volkomen normaal, aangezien niemand al bij het begin weet hoeveel dieren er door de uitbraak zullen worden getroffen. De desbetreffende besluiten worden genomen door het Comité van beheer voor varkensvlees, waarvan de Commissie voorzitter is. Er worden pas maatregelen vastgesteld nadat de Commissie en de betrokken lidstaat met elkaar van gedachten hebben gewisseld, zowel in de voorbereidende fase als tijdens de vergaderingen zelf. De hoofdverantwoordelijkheid voor de tenuitvoerlegging van die besluiten ligt echter bij de lidstaten zelf.

De Commissie zal voorstellen om in de toekomst voor de marktondersteunende maatregelen hetzelfde medefinancieringspercentage te hanteren als voor veterinaire maatregelen, om zo de door de Rekenkamer genoemde problemen te voorkomen. Zij herinnert er echter aan dat bijzondere marktondersteunende maatregelen jarenlang voor 100 % zijn gefinancierd, en dat het begrip medefinanciering geleidelijk op initiatief van de Commissie is ingevoerd.

De Commissie is het ermee eens dat de producenten in grotere mate zelf verantwoordelijk moeten worden gesteld voor de financiële aspecten van de uitroeiing van dierziekten, bijvoorbeeld door een bepaalde vorm van verzekeringsregelingen. Aangezien deze kwestie onder de bevoegdheid van de verschillende lidstaten valt, is de Commissie in het kader van de herziening van de desbetreffende communautaire wetgeving voornemens na te gaan wat de mogelijkheden zijn om de lidstaten bij het opzetten van dergelijke regelingen te helpen.

De Commissie erkent dat het meer tijd dan gepland heeft gevergd om ervoor te zorgen dat de lidstaten doeltreffende noodplannen indienden voor de aanpak van KVP. Daarvoor zijn er verschillende redenen. Ten eerste stond het personeel van de Commissie onder zware druk in verband met de voorbereiding van de invoering van de interne markt, terwijl tegelijkertijd de BSE-crisis moest worden aangepakt, wat leidde tot een afweging van prioriteiten. Omdat er al goed uitgewerkte plannen voor de aanpak van mond- en klauwzeer bestonden, en deze plannen konden worden gebruikt in het geval van een KVP-uitbraak, ging men ervan uit dat de ontwikkeling van specifieke KVP-plannen best even kon worden uitgesteld. Helaas bleek bij de uitbraak die zich toen voordeed dat de veterinaire instanties van de lidstaten (die in ieder geval als eerste voor de ziektebestrijding verantwoordelijk zijn, zodat bij de aanpak van uitbraken van de ziekte rekening kan worden gehouden met de plaatselijke epidemiologische situatie) de virulentie en de infectiviteit van het KVP-virus hadden onderschat, en dat zij niet voldoende waren voorbereid.

Sindsdien is de veterinaire sector van de Commissie zowel op het gebied van wetgeving als op het gebied van controles geherstructureerd en verbeterd. Hierdoor konden de activiteiten met betrekking tot de ontwikkeling van KVP-noodplannen worden uitgebreid, waarbij rekening werd gehouden met de meest recente ervaringen op het gebied van de bestrijding van deze ziekte. Het Bureau voor levensmiddelen en diergeneeskunde van de Commissie in Dublin houdt zich momenteel bezig met de beoordeling van de doeltreffendheid van de noodplannen van de lidstaten.

De Commissie is het met de Rekenkamer eens dat de KVP-crisis van 1997 - 1998 duidelijk heeft laten zien dat een aantal aspecten van de huidige wetgeving over deze ziekte, en de tenuitvoerlegging van die wetgeving, moeten worden herzien, hoewel is aangetoond dat KVP kan worden bestreden en met succes kan worden uitgeroeid als de huidige wetgeving correct wordt toegepast. Met inachtneming van de ervaringen en de nieuwe wetenschappelijke kennis zal de Commissie echter voorstellen formuleren voor een herziening van de betrokken richtlijn in de komende maanden.

Inleiding

Voornaamste marktkenmerken

1 - 7. De Commissie is het in principe eens met de door de Rekenkamer gegeven beschrijving van de marktkenmerken.

Wat betreft de structuur van de varkenssector dient te worden opgemerkt dat het ontbreken van directe steunmaatregelen of van directe inkomenssteun voor varkensproducenten in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid heeft bijgedragen tot specialisatie en concentratie. De producenten waren verplicht schaalvoordelen te realiseren om rendabel te zijn en om te kunnen concurreren.

Het beheer door de Commissie

Uitroeiings- en bewakingsprogramma's

13. In het kader van Richtlijn 80/217/EEG van de Raad en Beschikking 90/424/EEG van de Raad zijn de laatste jaren in alle gebieden van de Gemeenschap die als gebieden met een hoger KVP-risico worden aangemerkt, initiatieven van de Gemeenschap ontplooid voor een betere preventie, bewaking en uitroeiing van de ziekte.

In alle gebieden van Duitsland, Frankrijk en Italië waar KVP endemisch is bij populaties wilde varkens worden uitroeiingsprogramma's ten uitvoer gelegd. Verder wordt een bewakingsprogramma uitgevoerd op varkensbedrijven in Duitsland, met name in gebieden met een verhoogd KVP-risico. Elders in de Gemeenschap is het KVP-virus niet in endemische vorm aanwezig. Als zich een uitbraak voordoet, moet via de noodplannen (zie hieronder) worden gegarandeerd dat de in het kader van de wetgeving vastgestelde maatregelen naar behoren worden uitgevoerd, en dat de ziekte snel wordt uitgeroeid.

De afgelopen twee decennia heeft de Commissie inspanningen geleverd om te bereiken dat officieel erkende laboratoria in alle lidstaten op accurate en uniforme wijze KVP kunnen diagnostiseren. Bovendien zijn onderzoeksprojecten op het gebied van de moleculaire biologie gefinancierd waarmee snel onderscheid kan worden gemaakt tussen verschillende virusstammen. Epidemiologen beschikken zo over een belangrijk extra hulpmiddel om uitbraken van de ziekte op te sporen.

De Commissie is zich zeer wel bewust van de problemen in verband met de aanwezigheid van KVP in sommige landen in

KVP-uitbraken in de Europese Unie januari 1997-oktober 1999

(situatie op 25 oktober 1999)

>PIC FILE= "C_2000085NL.002301.EPS">

Midden- en Oost-Europa en met de toekomstige uitbreiding van de Gemeenschap. Bepaalde activiteiten die in het kader van het "Multi-Country Veterinary Diagnosis and Control Programme" van Phare door de Commissie worden gesteund, hebben betrekking op een betere preventie en bestrijding van KVP, zoals:

- opleiding van wetenschappers en officiële en praktijkdierenartsen op het gebied van diagnose en grenscontroles;

- levering van laboratoriumuitrusting en ter beschikking stellen van de gangbare laboratoriumtechnieken;

- opstellen van noodplannen.

Na de epidemie van 1997/1998 (de laatste uitbraak dateert van juli 1998 en deed zich voor in Spanje) daalde het aantal uitbraken in de Gemeenschap aanzienlijk (zie tabel). Hoewel in een aantal gevallen de precieze oorzaak van de ziekte niet volledig kon worden achterhaald, kan op grond van de resultaten van het epidemiologisch onderzoek dat naar aanleiding van de meest recente uitbraken is uitgevoerd, worden aangenomen dat er een direct of indirect verband bestaat met het feit dat KVP nog steeds voorkomt bij wilde varkens. Helaas heeft men bij de uitroeiing van KVP bij wilde varkens te kampen met een aantal problemen, zoals wordt opgemerkt in een verslag van 10 augustus 1999(1) van het Wetenschappelijk Comité.

Noodplannen

14 - 15. De communautaire wetgeving erkent dat de bestrijdings- en uitroeiingsmaatregelen die bij mond- en klauwzeer moeten worden toegepast, vergelijkbaar zijn met die bij KVP. In Richtlijn 80/217/EEG van de Raad is bepaald dat bij het opstellen van de noodplannen mutatis mutandis de criteria gelden die zijn vastgesteld voor de bestrijding van mond- en klauwzeer.

In 1993 en 1995 werden door de Commissie plannen voor de uitroeiing van mond- en klauwzeer goedgekeurd(2). De bepalingen daarvan zijn grotendeels ook bruikbaar voor KVP omdat zij betrekking hebben op de middelen die zijn vereist om crisissituaties rond dierziekten aan te pakken, en omdat bij de uitroeiingsmaatregelen in feite dezelfde personen betrokken zijn: boeren, de varkensvleesindustrie, dierenartsen enz.

Aangezien het noodplan voor mond- en klauwzeer ook bij KVP kon worden gebruikt, was de Commissie van oordeel dat de beschikbare personele middelen in de eerste plaats moesten worden ingezet voor activiteiten die verband houden met de totstandbrenging van de interne markt(3), en met de aanpak van de BSE-crisis. De veterinaire sector van de Commissie is sindsdien geherstructureerd en verder ontwikkeld, zowel wat de wetgeving als wat de controles betreft; hierdoor konden de activiteiten met betrekking tot het vaststellen van KVP-noodplannen worden uitgebreid, waarbij dan rekening kon worden gehouden met de meest recente problemen die bij de uitroeiing van de ziekte waren opgetreden. Dit nam echter meer tijd in beslag dan was verwacht, omdat sommige lidstaten nogal lang wachtten met het indienen van plannen en/of van wijzigingen.

De bevoegde instantie van de Commissie (Bureau voor levensmiddelen en diergeneeskunde, Dublin) heeft een aantal inspectiebezoeken verricht of gepland om de mate van doeltreffendheid van de noodplannen van de lidstaten te beoordelen in het kader van een specifiek daarvoor bedoeld inspectiebezoek dan wel als onderdeel van een ruimer opgezet controlebezoek met betrekking tot de ziektebestrijding.

De Commissie heeft de lidstaten diverse malen, tijdens vergaderingen van het Veterinair Comité, eraan herinnerd dat zij hun plannen voor de aanpak van uitbraken van dierziekten moeten toetsen.

Bovendien zullen er meer controles worden uitgevoerd naar de wijze waarop het Animo-systeem functioneert, en naar de tenuitvoerlegging van de betrokken wetgeving door de lidstaten.

Vaccinatie

16 - 18. Het beleid van niet-inenting dat in de Gemeenschap met betrekking tot KVP is vastgesteld, is gebaseerd op uitroeiing van KVP-besmettingshaarden. Het sluit echter de mogelijkheid niet uit om in noodsituaties vaccins te gebruiken, al moeten in de gebieden waar traditionele entstoffen worden gebruikt strenge handelsbeperkingen worden toegepast. Dit heeft te maken met het feit dat een gevaccinneerd dier niet te onderscheiden is van een besmet dier. Dit probleem zou kunnen worden opgelost als er markeervaccins (en betrouwbare laboratoriumtests voor de opsporing van dieren die gevaccineerd en vervolgens besmet zijn) beschikbaar zouden zijn.

Op advies van het Wetenschappelijk Comité heeft de Commissie een grootschalige laboratoriumproef met betrekking tot het eventuele gebruik van markeervaccins gefinancierd: deze proef werd in acht laboratoria in zeven verschillende lidstaten uitgevoerd. De werkzaamheden werden gecoördineerd door het communautair referentielaboratorium voor KVP.

De proef werd in juni 1999 beëindigd. De resultaten lieten zien dat markeervaccins een goed middel zijn om verspreiding van de besmetting binnen een beslag, en dus ook het gevaar voor verdere verspreiding van de ziekte naar andere bedrijven, te beperken, maar dat met deze vaccins niet kan worden voorkomen dat het virus bij de meeste gevaccineerde drachtige zeugen via de placenta wordt doorgegeven. Bovendien zijn de tests die worden gebruikt om gevaccineerde dieren en besmette dieren uit elkaar te houden, niet geschikt om te worden gebruikt bij individuele dieren, en zijn zij minder gevoelig en minder specifiek dan de bestaande traditionele tests.

De Commissie en de lidstaten zullen in het kader van de herziening van Richtlijn 80/217/EEG van de Raad rekening houden met de resultaten van deze proef (zie punt 84).

19. Follow-up acties naar aanleiding van de "workshop" van 1994 als bedoeld in het antwoord op de opmerkingen in punt 35 zijn o.a. de voorbereiding en financiering door de Commissie van:

- een studie over de epidemiologie van KVP in gebieden met een hoge varkensdichtheid, zoals België en Duitsland (uitbraken van 1993 en 1995);

- het onderzoeksproject FAIR5-CT-3566 betreffende de ontwikkeling van preventie- en bestrijdingsstrategieën voor de aanpak van diergezondheids- en aanverwante problemen in gebieden van de Gemeenschap met een hoge veedichtheid, dat medio 1998 van start gaat. In het kader van dit project wordt een kosten-batenanalyse van alternatieve strategieën voor de bestrijding van KVP, waaronder het eventuele gebruik van markeervaccins, uitgevoerd. Coördinator van dit project is de Landbouwuniversiteit Wageningen.

Kennisgeving van verplaatsingen van dieren

24. De Commissie heeft zich altijd met de ontwikkeling van het Animo-systeem beziggehouden, en heeft alle besluiten in dat verband genomen. Een dergelijk Europees netwerk kan alleen functioneren als er een gemeenschappelijke centrale "server" is, waardoor de berichten hetzij rechtstreeks tussen de verschillende eenheden van het systeem, hetzij via de serverstations van de lidstaten kunnen worden overgebracht. De firma Eurokom is na een aanbesteding (zie de Beschikkingen 91/638/EEG en 92/373/EEG) aangewezen als gemeenschappelijk serverstation voor het netwerk. Bij Beschikking 92/486/EEG van de Commissie, als gewijzigd, zijn nadere bepalingen vastgesteld betreffende de manier waarop het serverstation en de lidstaten moeten samenwerken. Het serverstation moet dus worden beschouwd als een dienstverlenend orgaan ten behoeve van de lidstaten, die de financiering ervan garanderen. Het Animo-systeem is tijdens een studiebijeenkomst in Portugal van 26 tot en met 29 oktober 1997 geëvalueerd. Daarbij is rekening gehouden met de studie van de firma Alcatel ("analysis and assessment of the current Animo network and system architecture"). Opnieuw is daarbij gebleken dat een gemeenschappelijk technisch centrum nodig is. Het is niet de bedoeling dat een dergelijk centrum het systeem moet "managen", maar het moet de berichten die het heeft ontvangen doorgeven.

26. Het feit dat het Animo-systeem in Spanje gedurende enige tijd heeft gefaald, is toe te schrijven aan allerlei oorzaken die specifiek met Spanje te maken hadden. Dit probleem is zowel binnen de groep deskundigen als op het niveau van het Permanent Veterinair Comité besproken. Vanaf 1 november 1996 kon het serverstation van Spanje de ontvangst van de berichten van de andere lidstaten niet meer garanderen.

Er zij echter op gewezen dat Nederland de Spaanse autoriteiten een uitdraai van alle berichten over de varkenstransporten heeft bezorgd. Die documenten waren vanaf 10 februari 1997 beschikbaar.

Die procedure werd ook toegepast op Italië, waar twee zendingen besmette biggen uit Nederland werden opgespoord en KVP snel werd uitgeroeid zonder dat zich verdere uitbraken voordeden. De uitspraak van de Spaanse autoriteiten, namelijk dat de tekortkomingen van het Animo-systeem tot de belangrijkste oorzaken van de verspreiding van KVP konden worden gerekend, kan dan ook op zijn zachtst gezegd discutabel worden genoemd.

Vanaf april 1997 werd het beheer van het Animo-systeem in Spanje aan de firma Tragsatec toevertrouwd. Gedurende een overgangsperiode (april 1997-januari 1998) ontving Tragsatec de berichten die via e-mail door het serverstation werden doorgegeven. De firma zorgde ervoor dat de berichten onder de betrokken autoriteiten werden verspreid.

27 - 29. Volgens de Commissie kan de huidige situatie worden verbeterd. Hoogstwaarschijnlijk zal het er daarbij vooral om gaan de gebruikers in grotere mate bij het geheel te betrekken, en niet zozeer om een compleet nieuwe opzet van het systeem te bewerkstelligen.

Momenteel moet de Commissie er in de eerste plaats op toezien dat het systeem ook na 1 januari 2000 nog functioneert. Er moet een oplossing worden gevonden voor een probleem waarmee ieder computersysteem te maken heeft, zowel op het gebied van de apparatuur als op het gebied van de programmatuur. Na die datum zal de Commissie de opmerkingen van de Rekenkamer ter harte nemen en de betrouwbaarheid van het systeem verbeteren, overeenkomstig de conclusies van de eerdergenoemde studiebijeenkomst en met inachtneming van de wettelijke termijnen die in het huidige systeem zijn vastgesteld.

Buitengewone maatregelen ter ondersteuning van de markt

31. Het gebruik van een maximum voor het aantal in aanmerking komende varkens werd voor het eerst ingevoerd tijdens de epidemie 1993 - 1994. Met het oog op de gezamenlijke financiering van de marktondersteunende maatregelen werden zowel op de communautaire financiering als op de financiering door de lidstaten maxima toegepast. Later gold voor de cofinancieringsregeling de "70 %P 30 %" regel, maar het principe van een maximum werd gehandhaafd. De maxima waren gebaseerd op ramingen van de lidstaten, en werden regelmatig aan de hand van de ontwikkeling van de besmetting aangepast.

De maxima kunnen slechts worden gezien als een richtsnoer voor de berekening van de financiële aspecten van de maatregel. Zij moeten van tijd tot tijd worden aangepast om rekening te houden met de ontwikkeling van de epidemie, en het is absoluut onmogelijk om van tevoren precies het aantal in aanmerking komende dieren te bepalen.

Bij het vaststellen of wijzigen van de ondersteunende maatregelen is rekening gehouden met de resultaten van de controles die de Commissie ter plaatse heeft verricht.

Controles ter plaatse door de Commissie

34. De uitbraak in Nederland (in maart 1997) was het eerste geval waarin serieus moest worden gedacht aan de mogelijkheid van KVP-besmetting via kunstmatige inseminatie.

Deze kwestie komt niet specifiek aan de orde in Richtlijn 80/217/EEG van de Raad, maar alleen in Richtlijn 90/429/EEG van de Raad tot vaststelling van de veterinairrechtelijke voorschriften van toepassing op het intracommunautaire handelsverkeer in sperma van varkens en de invoer daarvan. De situatie in het zuiden van Nederland in het voorjaar 1997 had echter aanleiding moeten geven tot een veel behoedzamer aanpak bij de verzending van sperma uit de gebieden waarvoor beperkingen waren vastgesteld naar de rest van het land.

De Commissie is zich nu terdege van het risico bewust, en zij heeft deze kwestie in het kader van een volgend geval tijdens een controle ter plaatse in de Bondsrepubliek Duitsland (eind 1998) en bij de herziening van Richtlijn 80/217/EEG (zie punt 84), haar volledige aandacht gegeven.

In geval van een KVP-uitbraak kunnen afgemeste varkens wegens de veterinaire en handelsbeperkingen niet op de normale manier op de markt worden verkocht. In dat stadium van het productieproces moeten er marktondersteunende maatregelen worden toegepast, waarbij de boeren de mogelijkheid wordt geboden hun mestvarkens aan de autoriteiten over te dragen. Jonge mestvarkens hoeven niet te worden aangekocht, aangezien die op de normale manier op de markt kunnen worden gebracht als er snel genoeg een einde komt aan de epidemie.

35. De Commissie is net als de Rekenkamer van mening dat de KVP-epidemie van 1997 - 1998 duidelijk heeft aangetoond dat een aantal aspecten van de huidige wetgeving betreffende deze ziekte, alsmede de tenuitvoerlegging van die wetgeving moeten worden herzien, hoewel is gebleken dat, als de wetgeving correct wordt toegepast, KVP ook in gebieden met een hoge varkensdichtheid kan worden bestreden en met succes kan worden uitgeroeid.

Deze wetgeving laat echter ruimte voor een zekere flexibiliteit waardoor de bevoegde autoriteiten bij de bestrijding van de ziekte rekening kunnen houden met de plaatselijke epidemiologische situatie. Het behoort tot de verantwoordelijkheid van de lidstaten om deze flexibiliteit op de juiste manier te gebruiken, en, overeenkomstig artikel 249 van het Verdrag, eventueel extra maatregelen vast te stellen die zo nodig verder gaan dan de minimumvoorwaarden van de communautaire richtlijnen.

Het is evident dat de uitroeiing van bepaalde dierziekten extra problemen kan opleveren in gebieden met een hoge varkensdichtheid. Deze kwestie is al diverse malen besproken tijdens wetenschappelijke bijeenkomsten die ruim vóór de epidemie van 1997 door de Commissie werden georganiseerd.

De Commissie verleent financiële steun voor verder onderzoek op dit gebied (zie ook de punten 16 - 19), en ook in het kader van de nu lopende herziening van Richtlijn 80/217/EEG wordt aan dit probleem aandacht besteed.

Communautaire financiering

37. De Commissie wenst te onderstrepen dat buitengewone marktondersteunende maatregelen jarenlang voor 100 % uit de communautaire begroting werden gefinancierd. Het principe van gezamenlijke financiering door de Commissie en de lidstaat is in verschillende fasen door de Commissie ingevoerd, via de verordeningen ad hoc tot instelling van buitengewone marktondersteunende maatregelen naar aanleiding van de laatste twee grote epidemieën (1993 - 1994 en 1997 - 1998). De eerste stap was de invoering van het principe van communautaire en nationale maxima op het aantal voor de regeling in aanmerking komende dieren. De tweede stap was de toepassing van de regel van kostendeling door de Commissie en de betrokken lidstaat volgens de verhouding 70 %P 30 %.

Het beginsel van medefinanciering van marktondersteunende maatregelen werd door de Commissie ingevoerd, met gebruikmaking van haar beheersbevoegdheden, omdat de lidstaten bij de bestrijding van KVP de belangrijkste rol spelen. Doordat een beroep werd gedaan op de financiële verantwoordelijkheid van de lidstaten werden deze lidstaten zich meer bewust van het feit dat er doeltreffende maatregelen moesten worden getroffen om de ziekte te bestrijden.

De Commissie zal voorstellen om voor marktondersteunende maatregelen voortaan hetzelfde medefinancieringspercentage toe te passen als voor veterinaire maatregelen, om de door de Rekenkamer genoemde problemen te voorkomen.

Een gedetailleerd overzicht van de verrichtingen op begrotingslijn B2 - 5106, waar de uitgaven in verband met de klassieke varkenspest worden geboekt, is in de boekhouding van de Commissie te vinden via het Sincom-systeem, waartoe de Rekenkamer toegang heeft.

41. Bij de huidige stand van de controles, met name op de uitgaven over 1998 die recentelijk zijn ingediend, kan het bedrag van de uitgaven van Spanje die uiteindelijk in aanmerking zullen worden genomen, nog niet precies worden berekend. Het is echter waarschijnlijk dat een belangrijk deel van de ingediende uitgaven niet in aanmerking zal worden genomen, mede gelet op de financieringsprincipes die al officieel aan de betrokken lidstaat zijn medegedeeld.

42. Preventieve slacht is een van de meer doeltreffende manieren om het KVP-probleem in gebieden met een hoge varkensdichtheid - bijvoorbeeld Damme in Duitsland en Wingene in België - aan te pakken, zoals de Rekenkamer opmerkt in punt 46.

Tijdens de epidemieën van 1993 en 1994 werden dergelijke maatregelen getroffen en als buitengewone marktondersteunende maatregelen gefinancierd. De Rekenkamer heeft in haar jaarlijks verslag 1995 al opmerkingen hierover geformuleerd, en zoals de Commissie antwoordde ging het destijds om een beleidsmaatregel.

Zoals al is opgemerkt in het antwoord op punt 37 zou door voor de marktondersteunende maatregelen en de veterinaire maatregelen hetzelfde medefinancieringspercentage toe te passen het door de Rekenkamer genoemde probleem van "het grijze gebied" moeten worden verholpen.

Tenuitvoerlegging door de lidstaten

Veterinaire maatregelen

Oorsprong van de epidemie van 1997/1998

44. De problemen in verband met het Animo-systeem zijn al aan de orde gekomen in het antwoord op punt 26.

Preventieve slacht

46. In Richtlijn 80/217/EEG van de Raad en in Beschikking 90/424/EEG van de Raad zijn bepalingen opgenomen betreffende de preventieve slacht en vernietiging van varkens die worden gehouden op bedrijven die, wegens hun ligging of wegens geconstateerde epidemiologische links met een besmet bedrijf, met het KVP-virus kunnen zijn besmet. De bedoeling hiervan is, de kans op verdere verspreiding van het virus te beperken.

Als KVP voorkomt in een gebied met een hoge varkensdichtheid, is preventieve slacht een efficiënt uitroeiingsmiddel wanneer de maatregel op een grondig epidemiologisch onderzoek is gebaseerd. Bij een dergelijk onderzoek moet rekening worden gehouden met alle potentiële factoren die de overdracht van het virus van het ene beslag op het andere kunnen hebben veroorzaakt (hoeveelheid virus die al in de omgeving is verspreid voordat het besmette bedrijf is geruimd, de varkensdichtheid in het gebied, de afstand tot de uitbraak, de verplaatsingen van dieren, directe en indirecte contacten enz.).

De plaatselijke epidemiologische situatie zal in ieder geval bepalen op hoeveel varkenshouderijen preventief moet worden geslacht en in welk gebied. Op grond van de huidige wetgeving moeten de lidstaten grondig epidemiologisch onderzoek verrichten, en is preventieve slacht toegestaan als dat in een specifieke situatie nodig is.

Helaas hebben sommige lidstaten de virulentie en de infectiviteit van het KVP-virus onderschat, zodat zij niet voldoende waren voorbereid op de noodsituatie van 1997.

47. In het verslag van de Rekenkamer wordt opgemerkt dat de meningen van de wetenschappers verdeeld waren op het moment dat het preventief slachten in Nederland eerst werd toegepast en daarna stopgezet (februari 1997). Er waren echter slechts enkele Nederlandse deskundigen tegen deze maatregel. Helaas is hun advies opgevolgd. Ook moet worden onderstreept dat noch de Commissie noch het Permanent Veterinair Comité tijdig op de hoogte werd gebracht van het besluit van de Nederlandse autoriteiten om het preventief slachten te schorsen.

51. De Commissie heeft de Spaanse autoriteiten in september 1998 al laten weten dat zij betwijfelde of de uitgaven voor de gedeeltelijke preventieve slacht voor vergoeding in aanmerking kwamen. Zij is bij haar standpunt gebleven.

Schadeloosstelling

53 - 55. De Commissie heeft de financiële conclusies getrokken uit de resultaten van haar controles, en een aanzienlijk gedeelte van de door Nederland gedeclareerde uitroeiingskosten afgewezen. Met name de overnamekosten zijn niet vergoed (punt 64) en op de uitgavencategorie waarvoor herhaaldelijk onregelmatigheden zijn geconstateerd, is een financiële correctie van 25 % toegepast. Voor beide correcties samen gaat het om ongeveer 90 miljoen EUR.

57 - 61. De uitgesproken prijsverschillen of -incoherenties die door de Rekenkamer worden gesignaleerd, zijn voor het belangrijkste deel ook door de Commissie vermeld in haar verslagen over inspectiebezoeken. Deze situatie is algemeen gesproken toe te schrijven aan het feit dat het administratieve kader voor de betaling van de vergoedingen door de lidstaten op het moment van de epidemie ontoereikend was. Uiteraard zal de Commissie passende financiële consequenties verbinden aan haar controles.

De Commissie is voornemens om, met het oog op de toekomst en op basis v