BESCHIKKING VAN DE RAAD van 23 november 1994 tot vaststelling van een specifiek programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling, inclusief demonstratie, op het gebied van de informatietechnologie (1994-1998) (94/802/EG)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 130 I, lid 4,

Gezien het voorstel van de Commissie (1),

Gezien het advies van het Europees Parlement (2),

Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité (3),

Overwegende dat het Europees Parlement en de Raad bij Besluit nr. 1110/94/EG (4) een vierde kaderprogramma voor communautaire acties op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (OTO) hebben vastgesteld voor de periode 1994-1998, waarin met name de activiteiten zijn omschreven die moeten worden uitgevoerd op het gebied van de informatietechnologie; dat deze beschikking wordt vastgesteld in het licht van de in de preambule van dat besluit uiteengezette overwegingen;

Overwegende dat in artikel 130 I, lid 3, is bepaald dat het kaderprogramma moet worden uitgevoerd door middel van specifieke programma's die binnen elke activiteit van het kaderprogramma worden ontwikkeld; dat in elk specifiek programma de nadere bepalingen voor de uitvoering ervan, de looptijd en de noodzakelijk geachte middelen worden vastgesteld;

Overwegende dat het voor de uitvoering van dit programma noodzakelijk geachte bedrag 1 911 miljoen ecu beloopt; dat de kredieten per begrotingsjaar worden vastgesteld door de begrotingsautoriteit afhankelijk van de volgens de financiële vooruitzichten beschikbare middelen en de in artikel 1, lid 3, van Besluit nr. 1110/94/EG vastgestelde voorwaarden;

Overwegende dat de informatietechnologie steeds meer de onderbouw vormt voor het concurrentievermogen van alle industriële en dienstverlenende bedrijfstakken en dat zij bovendien de drager wordt van een steeds toenemend aantal maatschappelijke activiteiten; dat zij kan bijdragen tot het verbeteren van de kwaliteit van het bestaan en van de arbeidsomstandigheden; dat er derhalve grote inspanningen mee zijn gemoeid met betrekking tot onderzoek, verspreiding en optimalisering van resultaten en op het gebied van opleiding;

Overwegende dat dit programma een belangrijke bijdrage kan leveren tot de stimulering van de groei, de versterking van het concurrentievermogen en tot de ontwikkeling van werkgelegenheid in de Gemeenschap, zoals aangegeven in het Witboek "Groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid"; dat dit gepaard zou moeten gaan met nieuwe organisatievormen voor produktie en arbeid, teneinde te bevorderen, dat zoveel mogelijk mensen zich deze nieuwe technologieën eigen maken;

Overwegende dat de Europese Raad op 10 en 11 december 1993 in Brussel op basis van het Witboek "Groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid" heeft besloten een actieplan in te stellen met het oog op de ontwikkeling van informatie-infrastructuur in de Europese Unie en in de Lid-Staten; dat het onderzoek op het gebied van de informatietechnologie de onmisbare technologische grondslag levert die noodzakelijk is voor deze opkomende informatie-infrastructuur;

Overwegende dat het van belang is dat de gebruikers zoveel mogelijk worden betrokken bij de verschillende fasen van de OTO-projecten, zodat rekening wordt gehouden met hun behoeften en dat zij worden opgeleid om gebruik te maken van de resultaten;

Overwegende dat in Besluit nr. 1110/94/EG de technologie op het gebied van software, componenten en subsystemen, multimediasystemen, open microprocessorsystemen, hoogperformante gegevensverwerking en netwerking, de technologie bestemd voor processen in ondernemingen, de integratie in de produktie en het bij al deze thema's behorende lange-termijnonderzoek, als prioritair zijn aangewezen;

Overwegende dat de inhoud van het vierde kaderprogramma voor communautaire OTO-acties is vastgesteld overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel; dat in dit specifiek programma de inhoud is omschreven van de overeenkomstig dit beginsel uit te voeren activiteiten op het gebied van informatietechnologie;

Overwegende dat in Besluit nr. 1110/94/EG is bepaald dat een communautaire actie onder meer is gerechtvaardigd als onderzoek bijdraagt tot de versterking van de economische en sociale samenhang van de Gemeenschap en de harmonieuze algemene ontwikkeling daarvan bevordert, met inachtneming van de wetenschappelijke en technische kwaliteit; dat dit programma beoogt bij te dragen tot de verwezenlijking van deze doelstellingen;

Overwegende dat de Gemeenschap enkel hoogwaardige OTO-activiteiten moet steunen;

Overwegende dat de regels voor de deelneming van ondernemingen, onderzoekcentra (waaronder het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (GCO)) en universiteiten alsmede de regels voor de verspreiding van de onderzoekresultaten als bepaald bij de maatregelen van artikel 130 J op dit specifieke programma van toepassing zijn;

Overwegende dat maatregelen moeten worden genomen ter bevordering van de deelneming van het midden- en kleinbedrijf (MKB) aan de uitvoering van dit programma, met name technologische stimuleringsmaatregelen;

Overwegende dat de Commissie haar inspanningen om de aanmeldings- en selectieprocedures te vereenvoudigen, te bespoedigen en doorzichtiger te maken, moet voortzetten om gedaan te krijgen dat het programma effectief wordt uitgevoerd en het voor bedrijven, met name voor het MKB, onderzoekcentra en universiteiten gemakkelijker te maken om aan een communautair OTO-project deel te nemen;

Overwegende dat dit programma zal bijdragen tot een grotere synergie tussen de OTO-activiteiten op het gebied van informatietechnologie door onderzoekcentra, universiteiten en bedrijven, met name het MKB, in de Lid-Staten en tussen deze activiteiten en overeenkomstige communautaire OTO-activiteiten;

Overwegende dat, gezien de toenemende convergentie tussen informatie- en telecommunicatietechnologieën, en telematica het onderhavige programma moet worden uitgevoerd in nauwe cooerdinatie met de onderzoekprogramma's voor de sectoren geavanceerde communicatietechnologieën en -diensten en telematicatoepassingen van algemeen belang, zodat één en ander beter op elkaar kan worden afgestemd;

Overwegende dat het passend kan zijn internationale samenwerking met internationale organisaties en derde landen op te zetten om dit programma uit te voeren;

Overwegende dat dit programma ook activiteiten moet omvatten voor de verspreiding en de exploitatie van de onderzoekresultaten, met name ten behoeve van het MKB, en in het bijzonder van ondernemingen in de Lid-Staten of regio's die het minst bij het programma zijn betrokken, alsmede activiteiten ter stimulering van de mobiliteit en de opleiding van onderzoekers binnen dit programma en voor zover dit nodig is voor de goede uitvoering ervan;

Overwegende dat het mogelijke economisch en sociaal effect en de eventuele technologische risico's van dit programma moeten worden beoordeeld;

Overwegende dat daarnaast, in combinatie met het programma voor gericht sociaal-economisch onderzoek, ook onderzoek moet worden gedaan naar enerzijds het maatschappelijk effect van informatietechnologie (met name op het gebied van ruimtelijke ordening en voor wat betreft de organisatie van produktie en arbeid) en anderzijds naar de interacties tussen de Europese burger en de informatievoorzieningen;

Overwegende dat de voortgang van dit programma voortdurend en systematisch moet worden bekeken teneinde het programma eventueel aan te passen aan de wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen op dit gebied; dat te zijner tijd ook een onafhankelijke evaluatie van de voortgang van het programma moet worden verricht, waarmee alle nodige elementen moeten worden aangereikt om de doelstellingen van het vijfde OTO-kaderprogramma te kunnen bepalen; dat ten slotte na afloop van dit programma een eindevaluatie van de resultaten moet worden verricht in het licht van de in deze beschikking omschreven doelstellingen;

Overwegende dat het GCO kan deelnemen aan werkzaamheden onder contract in het kader van dit programma;

Overwegende dat het Comité voor wetenschappelijk en technisch onderzoek (CREST) is geraadpleegd;

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING VASTGESTELD:

Artikel 1

Voor de periode vanaf de datum van goedkeuring van dit programma tot en met 31 december 1998 wordt het in bijlage I omschreven specifiek programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling, inclusief demonstratie, op het gebied van informatietechnologie vastgesteld.

Artikel 2

1. Het bedrag dat noodzakelijk wordt geacht voor de uitvoering van het programma beloopt 1 911 miljoen ecu waarvan maximaal 6,9 % voor personeels- en huishoudelijke uitgaven van de Commissie is bestemd.

2. Een indicatieve verdeling van de middelen is opgenomen in bijlage II.

3. De begrotingsautoriteit stelt voor elk begrotingsjaar de kredieten vast afhankelijk van de beschikbaarheid van middelen binnen de financiële vooruitzichten en overeenkomstig de voorwaarden die zijn weergegeven in artikel 1, lid 3, van Besluit nr. 1110/94/EG, met inachtneming van de beginselen van goed beheer die worden genoemd in artikel 2 van het Financieel Reglement van toepassing op de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen.

Artikel 3

1. De algemene regels voor de financiële bijdrage van de Gemeenschap zijn weergegeven in bijlage IV bij Besluit nr. 1110/94/EG.

2. De regels voor de deelneming van ondernemingen, onderzoekcentra en universiteiten en voor de verspreiding van de resultaten worden bepaald zoals bedoeld in artikel 130 J van het Verdrag.

3. Bijlage III bevat de specifieke regels voor de uitvoering van dit programma, naast die waarnaar wordt verwezen in de leden 1 en 2.

Artikel 4

1. Teneinde onder meer een kostenefficiënte uitvoering van dit programma te garanderen, bekijkt de Commissie voortdurend en systematisch, met passende hulp van onafhankelijke externe deskundigen, de voortgang van dit programma in het licht van de in bijlage I aangegeven doelstellingen, zoals deze zijn verruimd in het werkprogramma. In het bijzonder onderzoekt zij of de doelstellingen, prioriteiten en financiële middelen nog altijd aangepast zijn aan de ontwikkeling van de situatie. Indien nodig dient zij, met de resultaten van dit onderzoek als basis, voorstellen in ter aanpassing of aanvulling van dit programma.

2. Als bijdrage tot de algehele evaluatie van de communautaire werkzaamheden, die is vereist bij artikel 4, lid 2, van Besluit nr. 1110/94/EG en overeenkomstig het in dat lid bepaalde tijdschema, laat de Commissie door onafhankelijke, gekwalificeerde deskundigen een externe evaluatie uitvoeren van de werkzaamheden die in de loop van de vijf aan deze evaluatie voorafgaande jaren op het rechtstreeks onder dit programma vallende gebied zijn uitgevoerd, en van het beheer van deze werkzaamheden in die periode.

3. Na afloop van dit programma laat de Commissie een onafhankelijke eindevaluatie van de verkregen resultaten uitvoeren in het licht van de doelstellingen omschreven in bijlage III van Besluit nr. 1110/94/EG en bijlage I van deze beschikking. Het verslag van de eindevaluatie wordt ingediend bij het Europees Parlement, de Raad en het Economisch en Sociaal Comité.

Artikel 5

1. Overeenkomstig de doelstellingen van bijlage I en de indicatieve financiële verdeling in bijlage II, wordt door de Commissie een werkprogramma opgesteld en zo nodig bijgewerkt. Hierin wordt het volgende nader omschreven:

- de wetenschappelijke en technologische doelstellingen en onderzoektaken,

- het uitvoeringsschema, met inbegrip van data voor uitnodigingen tot het indienen van voorstellen,

- de voorgestelde financiële en beheersregelingen, inclusief specifieke bepalingen ter uitvoering van technologie stimulerende maatregelen voor het MKB en de grote lijnen van andere maatregelen, met inbegrip van voorbereidende, begeleidende en ondersteunende maatregelen,

- regelingen voor de cooerdinatie met andere OTO-werkzaamheden in deze sector, inzonderheid in het kader van andere specifieke programma's en, indien nodig, om te zorgen voor betere wisselwerking met werkzaamheden binnen andere instanties zoals Eureka en COST,

- regelingen voor de verspreiding, bescherming en exploitatie van de resultaten van in het kader van dit programma uitgevoerde OTO-werkzaamheden.

2. De Commissie stelt op basis van het werkprogramma uitnodigingen tot het indienen van voorstellen voor projecten op.

Artikel 6

1. De Commissie wordt belast met de uitvoering van het programma.

2. In de gevallen als bedoeld in artikel 7, lid 1, wordt de Commissie bijgestaan door een comité bestaande uit vertegenwoordigers van de Lid-Staten en voorgezeten door de vertegenwoordiger van de Commissie.

3. De vertegenwoordiger van de Commissie legt het comité een ontwerp voor van de te nemen maatregelen. Het comité brengt over dit ontwerp advies uit binnen een termijn die de voorzitter kan vaststellen naar gelang van de urgentie van de materie. Het comité spreekt zich uit met de meerderheid van stemmen die in artikel 148, lid 2, van het Verdrag is voorgeschreven voor de aanneming van de besluiten die de Raad op voorstel van de Commissie dient te nemen. Bij de stemming in het comité worden de stemmen van de vertegenwoordigers van de Lid-Staten gewogen overeenkomstig genoemd artikel. De voorzitter neemt niet aan de stemming deel.

4. De Commissie stelt de beoogde maatregelen vast wanneer zij in overeenstemming zijn met het advies van het comité.

5. Wanneer de beoogde maatregelen niet in overeenstemming zijn met het advies van het comité of indien geen advies is uitgebracht, dient de commissie onverwijld bij de Raad een voorstel in betreffende de te nemen maatregelen. De Raad besluit met gekwalificeerde meerderheid van stemmen.

6. Indien de Raad, na verloop van een termijn van drie maanden na de indiening van het voorstel bij de Raad, geen besluit heeft genomen, worden de voorgestelde maatregelen door de Commissie vastgesteld.

Artikel 7

1. De procedure van artikel 6, leden 2 tot en met 6, geldt voor:

- de opstelling en bijwerking van het werkprogramma bedoeld in artikel 5, lid 1,

- de inhoud van de uitnodigingen tot het indienen van voorstellen,

- de evaluatie van de voor communautaire financiering voorgestelde OTO-activiteiten en van het geraamde bedrag van de bijdrage van de Gemeenschap voor iedere activiteit afzonderlijk wanneer deze ten minste 2 miljoen ecu bedraagt,

- iedere aanpassing van de in bijlage II vermelde indicatieve verdeling van het bedrag,

- specifieke bepalingen voor de financiële deelneming van de Gemeenschap in de diverse overwogen activiteiten,

- de maatregelen en opdrachten voor de beoordeling van het programma,

- elke afwijking van de in bijlage III weergegeven regels,

- deelneming aan de acties door rechtspersonen uit derde landen en internationale organisaties.

2. Wanneer op grond van lid 1, derde streepje, het bedrag van de communautaire bijdrage lager is dan 2 miljoen ecu, stelt de Commissie het comité in kennis van de projecten alsmede van het resultaat van de evaluatie ervan.

3. De Commissie licht het comité op gezette tijden in over het verloop van de uitvoering van het gehele programma.

Artikel 8

Deelname aan dit programma staat - zonder financiële steun van de Gemeenschap - op projectbasis open voor in derde landen gevestigde rechtspersonen, indien zo'n deelname op doeltreffende wijze bijdraagt tot de tenuitvoerlegging van het programma en rekening wordt gehouden met het beginsel van wederzijds voordeel.

Artikel 9

Deze beschikking is gericht tot de Lid-Staten.

Gedaan te Brussel, 23 november 1994.

Voor de Raad De Voorzitter J. BORCHERT

(1) PB nr. C 228 van 17. 8. 1994, blz. 34, en PB nr. C 262 van 20. 9. 1994, blz. 6.

(2) PB nr. C 205 van 25. 7. 1994.

(3) Advies uitgebracht op 14 en 15 september 1994 (nog niet verschenen in het Publikatieblad).

(4) PB nr. L 126 van 18. 5. 1994, blz. 1.

BIJLAGE I

WETENSCHAPPELIJKE EN TECHNOLOGISCHE DOELSTELLINGEN EN INHOUD

Dit specifieke programma is volledig in overeenstemming met de oriëntaties van het vierde kaderprogramma; de daarin aangegeven selectiecriteria worden toegepast en de erin vermelde wetenschappelijke en technologische doelstellingen worden nader omschreven.

Punt 1.C van bijlage III, eerste activiteit, van genoemd kaderprogramma vormt een integrerend deel van dit specifieke programma.

Inleiding Het OTO-werk in het specifieke programma informatietechnologie is nu vooral gericht op de ontluikende informatie-infrastructuur, die het zenuwstelsel zal vormen van de toekomstige informatiemaatschappij. De voorgestelde OTO-gebieden zullen van doorslaggevend belang zijn voor de ontwikkeling van deze infrastructuur, gelet op de noodzaak van selectiviteit en concentratie van de inspanningen, en op de beoogde versterking van de concurrentiepositie van de industrie en verbetering van de werkgelegenheidssituatie in de Europese Unie en van de kwaliteit van het bestaan van de burgers, met name door hun toegang tot de informatie-infrastructuur te vergemakkelijken.

ACHTERGROND Sinds de opkomst van digitale computers aan het eind van de jaren veertig is het gebruik van informatietechnologie steeds verder in het economisch en maatschappelijk leven doorgedrongen. In de eerste drie decennia ging het voornamelijk om aparte computers met beperkte lokale netwerken, die voor specifieke taken bij bedrijven en de overheid werden geïnstalleerd. Dit waren kleine eilandjes van informatietechnologie, moeilijk te gebruiken en met hoge exploitatiekosten. De laatste tien jaar zijn deze eilandjes, met de opkomst van de personal computer, digitale communicatienetwerken, internationale normen en open systemen, waarbij de technologische vooruitgang zorgt voor een soms verbijsterend ontwikkelingstempo, groter geworden en beginnen ze te versmelten.

De informatietechnologie vormt steeds meer de onderbouw van alle produktie- en dienstensectoren en is ook de drager van een toenemend aantal maatschappelijke activiteiten zoals gezondheidszorg, onderwijs, vervoer, amusement en cultuur. Naast de professionele werkstations, de servers en de mainframes wordt het aantal personal computers in de wereld momenteel geraamd op zo'n 140 miljoen. Drie keer zoveel computers geven een meerwaarde aan klassieke produkten zoals telefoon, televisie, speelgoed, camera's, auto's en wasmachines en geavanceerde technologische apparatuur en bedrijfsprocédés waarin zij zijn ingebouwd.

Wij staan op de drempel van de overgang naar een nieuwe informatie-infrastructuur van de maatschapij en de industrie, waarbij na 40 jaar kwantitatieve groei de effecten van de informatietechnologie ook kwalitatief beginnen te veranderen. De informatie-infrastructuur is de verzameling diensten en technologieën die ervoor zorgt dat elke burger en elk bedrijf op elk moment en op elke plaats gemakkelijk toegang heeft tot bruikbare informatie. Voor de burger betekent dit de lang verwachte komst van de "global village" (de wereld als dorp), voor het bedrijf de "global workbench" (de wereld als werkplek). In deze infrastructuur komen informatieverwerking, opslag en terugzoeken van informatie, transmissie van informatie en de eigenlijke inhoud van de informatie samen. Het belangrijkste aspect van de infrastructuur is de bruikbaarheid en de beheersbaarheid van de informatie: dank zij IT kunnen wij over zeer grote hoeveelheden informatie beschikken - de volgende uitdaging is ervoor te zorgen dat wij er wijs uit kunnen worden. De inzet is tevens sociaal. Het zich eigen maken van deze nieuwe informatietechnologie door de Europese burger wordt een belangrijke politieke uitdaging. Daarom zou in de toekomst bijzondere aandacht moeten worden besteed aan de betrekkingen tussen de gebruiker-burger en de nieuwe informatiemaatschappij. Drie aspecten zijn van bijzonder belang. In de steeds complexere samenleving van morgen zal het individu een grotere behoefte hebben aan informatie en interactieve dienstverlening die toegang geeft tot informatie. De "universele" toegang tot deze informatieruimte moet een politieke prioriteit worden omdat anders de verschillen tussen sociale lagen binnen een land en tussen landen en regio's zouden kunnen toenemen. Afgezien van de louter utilitaire en professionele aspecten moet voorts gedacht worden aan de enorme creatieve en het maatschappelijk leven verrijkende mogelijkheden die de interactie tussen de individuele burger en de informatiemaatschappij zou kunnen opleveren. Ten slotte zal de informatie-infrastructuur bij de implementering van openbaar beleid ter vervulling van de behoeften van de Europese burger een steeds belangrijkere rol spelen. In zaken van algemeen belang als onderwijs en opleiding, het vrije verkeer van personen, de vergrijzing van de samenleving, enz. zal het probleem van de interactie tussen de individuen en de verschillende vormen van informatie en communicatie van doorslaggevende betekenis worden.

Deze nieuwe fase in de ontwikkeling van de informatiemaatschappij is in sommige opzichten vergelijkbaar met de overgang in de jaren dertig naar een nieuw industrieel-economisch systeem op basis van goedkope olie en massaproduktie en daarvoor, in de jaren tachtig van de vorige eeuw, van ambachtelijke produktie naar goedkoop ijzer en industriële produktie. Ook nu gaat deze overgang gepaard met een economische recessie, werkloosheid en een ingrijpende herstructurering in de industrie.

De informatietechnologie-industrie zelf wordt geconfronteerd met smallere marges en dalende winsten terwijl de toepassing van informatietechnologie steeds meer om zich heen grijpt. De grenzen tussen leveranciers en gebruikers, tussen de professionele markt en de consumentenmarkt en tussen de IT-industrie en de andere industriële sectoren vervagen. Er ontstaat een nieuwe "digitale industrie".

De terugkeer naar een sterke economie en vollediger werkgelegenheid, niet alleen in de IT-sector maar in alle industriële sectoren, zal sterk worden beïnvloed door de snelheid en het succes waarmee de structurele omschakeling kan worden voltooid en de nieuwe informatie-infrastructuur kan worden opgezet. De ontwikkeling van nieuwe diensten en banen zal krachtig worden beïnvloed door een snelle totstandbrenging van de nieuwe informatie-infrastructuur en door de snelheid van de structurele aanpassingen in de economie, met name ten aanzien van de reorganisatie van de produktiemethoden en van de werktijden.

Het scheppen van nieuwe activiteiten zal echter ook afhangen van het gemak waarmee de meeste gebruikers toegang krijgen tot de nieuwe informatie-infrastructuur.

Voor de groei van de informatietechnologie, en van de informatie-infrastructuur van de toekomst, was en is een enorme hoeveelheid onderzoek en ontwikkeling nodig. Naarmate de technologische ontwikkeling sneller gaat en de concurrentiedruk heviger wordt en naarmate de complexiteit en de kosten van OTO toenemen, moeten bedrijven en instellingen verder om zich heen kijken om de deskundigheid en de kritische massa te vinden die zij nodig hebben. Hierbij is sinds 1984 op Europees niveau een bijdrage geleverd door Esprit, het communautair programma voor OTO op het gebied van IT.

Binnen het vierde kaderprogramma stelt het IT-programma nieuwe benaderingen en invalshoeken voor om aan de nieuwe eisen van de jaren negentig te voldoen, waarbij op de resultaten van Esprit wordt voortgebouwd.

In de jaren tachtig streefde het programma naar impulsen vanuit de technologie, gericht op een groeiende IT-industrie. In de jaren negentig, met de opbouw van de informatie-infrastructuur als nieuw richtpunt en de nadruk op toegankelijkheid en bruikbaarheid, is het programma in hogere mate afgestemd op de behoeften van de gebruikers en de markt. De algehele doelstelling is bij te dragen tot een gezonde ontwikkeling van de informatie-infrastructuur en op die manier tot een verbetering van het concurrentievermogen van de hele industrie in Europa en een verhoging van de kwaliteit van het bestaan van alle burgers, met name door de vertrouwdheid met en het gebruik van de IT bij zoveel mogelijk mensen ingang te doen vinden en door een zo breed mogelijke toegang tot de informatie-infrastructuur te bevorderen.

Het IT-programma moet gericht en selectief zijn om voor het hoogstmogelijke rendement te zorgen en versnippering te voorkomen Dit wordt niet alleen bereikt door een zorgvuldige selectie van de technische inhoud, maar ook door de manier waarop aan OTO wordt gedaan. Wat de inhoud betreft, moeten de OTO-gebieden zodanig worden gekozen dat de opbouw van de informatie-infrastructuur zoveel mogelijk wordt aangezwengeld, de nadruk ligt op toegankelijkheid, bruikbaarheid en optimale praktijk, en de beheersing van generieke technologieën in Europa wordt gestimuleerd. Tevens moet het programma de Europese IT-industrie de juiste impuls geven.

De nieuwe technologieën, processen en technieken die binnen het voorgestelde IT-programma moeten worden ontwikkeld, worden geselecteerd op basis van hun capaciteit om een bijdrage te leveren tot het concurrentievermogen doordat zij de produktiviteit van de Europese industrie helpen verhogen. Zij hebben een indirect effect op de produktiviteit, omdat zij de werkomgeving kunnen verbeteren en op die manier een effectievere arbeidsinzet kunnen creëren. Zij vormen de basis voor de overgang naar nieuwe bedrijfsprocessen en nieuwe vormen van industriële exploitatie - een overgang die Europese bedrijven onder de knie moeten krijgen om mondiaal te kunnen blijven concurreren. De technologieën en processen zijn een essentieel onderdeel bij het creëren van een economie met een hoge toegevoegde waarde. Daarnaast helpt het programma door stimulering van de overdracht van technologie en de opleiding van technici bij het opbouwen van de vaardigheden en het menselijk potentieel die nodig zijn voor de informatiemaatschappij die in aantocht is, en bij de voorbereiding van het arbeidspotentieel in Europa op de banen van de toekomst. In samenwerking met het programma voor gericht sociaal-economisch onderzoek zal multidisciplinair onderzoek worden gedaan niet alleen naar de complexe interactie tussen gebruiker-burger en de "informatieruimte" in wording, maar ook naar de gevolgen van de nieuwe informatietechnologieën voor de organisatie van de produktie en arbeid.

Er zal intensiever worden gewerkt aan een analyse van de technologische en industriële ontwikkeling en de sociaal-economische effecten van OTO op IT-gebied. Hiermee zal worden gezorgd voor een algemeen inzichtelijk kader, waardoor een betere aansluiting tussen het OTO-beleid en industriële doelstellingen en strategieën mogelijk is.

Het programma moet flexibel genoeg zijn om de zich snel ontwikkelende behoeften van de gebruikers en het steeds hogere tempo van de technologische ontwikkeling te kunnen volgen. Het is moeilijk alle OTO-behoeften enkele jaren vooruit tot in de details te voorspellen en er moeten dan ook voldoende bijsturings- en aanpassingsmogelijkheden zijn.

Om de OTO-activiteiten een maximale toegevoegde waarde te geven wordt er waar mogelijk gestreefd naar cooerdinatie van het programma met Eureka, zodat de resultaten dichter bij de markt kunnen worden gebracht, en met relevante initiatieven in de Lid-Staten.

ORGANISATORISCHE AANPAK Om aan deze veranderende eisen te voldoen worden in het IT-programma nieuwe invalshoeken voorgesteld, zowel voor de technische inhoud als voor de uitvoering. Wat de uitvoering betreft is het de bedoeling dat er meer nadruk komt te liggen op speerpuntnetwerken, gebruik wordt gemaakt van samenwerking tussen leveranciers en gebruikers en gestroomlijnde beheersprocedures worden gevolgd. Er wordt een aantal themaclusters opgezet, een nieuwe organisatorische OTO-aanpak die is gebaseerd op de ervaringen met het open microprocessorsystemen-initiatief (OMI). Bij alle OTO-activiteiten wordt van de industrie verwacht dat zij in hoge mate zal trachten de samenwerkingsresultaten te exploiteren. Daar staat tegenover dat wanneer de oproepen selectiever worden van de Commissie verwacht mag worden dat zij ten minste voor de korte en middellange termijn een uitvoeringsplan verschaft.

Als onderdeel van Esprit was binnen het derde kaderprogramma reeds een aantal speerpuntnetwerken opgezet. In een speerpuntnetwerk worden industrie, gebruikers, universiteiten en onderzoekcentra met een gezamenlijke onderzoekdoelstelling samengebracht. In een netwerk wordt de kritische massa van speerpuntcentra gecombineerd met de voordelen voor opleiding en overdracht van technologie die een geografische spreiding met zich brengt. Speerpuntnetwerken kunnen bijzonder nuttig zijn voor groepen in perifere regio's, doordat zij een toegangsmogelijkheid bieden voor opleiding, overdracht van technologie, deskundigheid en middelen.

Samenwerking tussen leveranciers en gebruikers vormt een aanvulling op gemeenschappelijke onderzoekprojecten. Leveranciers en gebruikers vormen samen een consortium voor aantoonbare nieuwe OTO, waarbij de gebruikers er specifiek belang bij hebben de resultaten van de samenwerking over te nemen en te exploiteren. Dit kan ertoe bijdragen dat de hoogtechnologische bedrijven met innoverende produkten gemakkelijker klanten kunnen bereiken.

Deelname aan het programma zal verder worden vergemakkelijkt door de invoering van gestroomlijnde procedures overeenkomstig de voorstellen die momenteel binnen de Commissie worden besproken. Het is de bedoeling dat het uitnodigings- en evaluatieproces wordt vereenvoudigd en de kosten van de voorbereiding van voorstellen worden beperkt.

Met themaclusters wordt beoogd binnen dit specifieke programma een zo ruim mogelijke synergie te bereiken en wordt voortgebouwd op de ervaring met het open microprocessorsystemen-initiatief, dat als een vroeg prototype kan worden beschouwd. Een themacluster is een verzameling O & O-projecten en verwante activiteiten zoals speerpuntnetwerken, samenwerking tussen leveranciers en gebruikers, samenwerking met Eureka, cooerdinatie met nationale activiteiten, internationale samenwerking, verspreiding van resultaten of opleidingsinitiatieven. Een cluster omvat een aantal technologische gebieden die zijn verbonden door één duidelijk omschreven industrieel doel. De verschillende activiteiten behouden weliswaar hun onafhankelijkheid, maar worden op een complementaire en interdisciplinaire wijze gecombineerd en dragen zo bij tot het gemeenschappelijke doel van de cluster. De clusters zullen zich voor industriële adviezen voor hun ontwikkeling en de cooerdinatie van hun activiteiten richten tot adviescommissies. De clusters worden door de Commissie op flexibele wijze beheerd en gecooerdineerd, teneinde openheid te bevorderen en te kunnen inspelen op veranderingen, met inbegrip van de toetreding van gekwalificeerde nieuwkomers.

Sommige activiteiten binnen een cluster kunnen korter duren dan de levensduur van de hele cluster. Activiteiten die bij het begin van start gaan kunnen worden afgesloten terwijl de cluster nog actief is, terwijl tussentijds nieuwe activiteiten worden opgestart. Er wordt gezorgd voor flexibiliteit, zodat de deelnemers, de industrie, de regeringen en de Gemeenschap de mogelijkheid hebben om naar aanleiding van veranderende behoeften of een nieuw inzicht in de behoeften opties toe te spitsen of opnieuw te formuleren.

De aanpak van het nieuwe programma, met als trefwoorden infrastructuur en optimale praktijk, geeft het MKB meer en betere mogelijheden voor toegang tot OTO-activiteiten. Om deze mogelijkheden effectief te gebruiken zullen er specifieke procedures worden opgezet om de deelname van het MKB aan het programma te stimuleren, waarbij rekening wordt gehouden met de behoeften van ondernemingen in minder ontwikkelde regio's en met de complexiteit en de kosten van de vorming van consortia en de formulering van voorstellen. Speerpuntnetwerken, samenwerking tussen leveranciers en gebruikers en themaclusters zorgen voor een extra impuls voor de deelname van het MKB.

OTO-ACTIVITEITEN De technische inhoud van het programma is vooral gericht op de gebieden die het belangrijkst zijn voor de opbouw van de informatie-infrastructuur en waarop, rekening houdend met het subsidiariteitsbeginsel, de beschikbare middelen het best via een optreden van de Gemeenschap kunnen worden gebruikt. De werkzaamheden zijn gericht op zowel de meer fundamentele of onderbouwende technologieën als op een aantal gebieden waar technologieën tot systemen worden geïntegreerd. Daarnaast wordt onderzoek op lange termijn voorgesteld voor gebieden waar samenwerking op Europees niveau in de toekomst tot doorbraken kan leiden.

Software vormt een belangrijk onderdeel van de informatie-infrastructuur en vertegenwoordigt nu al meer dan de helft van de waarde van computers en ingebouwde systemen. In het programma ligt de nadruk op technieken en optimale praktijken voor een beperkt aantal softwaretechnologieën, waarmee de produktie van betrouwbare, goed werkende, efficiënte en gebruikersvriendelijke software mogelijk wordt gemaakt. Elektronische componenten en subsystemen zijn de fysieke bouwstenen van de informatie-infrastructuur die nodig zijn voor systemen en applicaties in alle industriële sectoren. OTO binnen het programma is vooral gericht op micro-elektronica voor gebieden waarop de Europese industrie de vaardigheden nodig heeft en kan concurreren, met bijzondere nadruk op geavanceerde geïntegreerde schakelingen voor specifieke applicaties; randapparatuur, met name platte beeldschermen en compacte geheugensystemen; microsystemen als gebied in opkomst.

De multimediatechnologie zal zorgen voor de interface tussen de informatie-infrastructuur en de mens. Het programma concentreert zich op de ontwikkeling en de integratie van de technologie die nodig is voor het creëren, bewerken, weergeven en opslaan van multimediainformatie. Multimediadatatransmissie en -applicaties komen aan de orde in de programma's voor telecommunicatie en telematica. De integratie van deze technologieën in multimediasystemen en prototypen wordt gedemonstreerd en gevalideerd. Generieke multimediadatatransmissie en -applicaties vallen onder der programma's voor geavanceerde communicatie en telematica.

In de themacluster "Technologie voor bedrijfsprocessen" komen de integratie van bedrijven in de informatie-infrastructuur en het effectief gebruik van IT binnen bedrijven aan de orde. Dit is een gebied waarop er net uitzicht begint te komen op een belangrijke verbetering van het concurrentievermogen. OTO op het gebied van ICT voor integratie bij fabricage en microsystemen heeft als doelstelling de ontwikkeling van nieuwe ICT-oplossingen voor de ondersteuning van geavanceerde en innoverende fabricage- en constructieprocédés. Hierbij wordt fundamentele IT-technologie gebruikt en geïntegreerd op het gebied van software-engineering, open systemen, computerondersteund ontwerp, gegevensmodellering, database-ontwerp en micro-elektronica. Het OTO-programma industrietechnologie maakt gebruik van informatietechnologie en andere generieke technologie met het oog op innovatie en concrete toepassing voor specifieke fabricageaspecten en zorgt zelf weer voor materiaal, kennis en deskundigheid voor toekomstig OTO op het gebied van de informatietechnologie. Teneinde te garanderen dat deze twee programma's in de praktijk goed op elkaar aansluiten zal er gedurende de hele uitvoering worden gezorgd voor cooerdinatie en een actieve interface.

Het open microprocessorsystemen-initiatief is een vervolg op de tijdens het derde kaderprogramma gestarte werkzaamheden voor de ontwikkeling van normen en technologie voor open microprocessorsystemen en de bijbehorende software, een gebied dat ook voor ingebouwde systemen van groot belang is. De themacluster krachtige computers en netwerken is bedoeld om Europa beter in staat te stellen gebruik te maken van computertechnologie die de beste prestaties levert; dit vermogen is onmisbaar voor ingebouwde systemen in de infrastructuur en ook om het concurrentievermogen in steeds meer industriesectoren op peil te houden.

Hierna worden voor elk gebied de achtergrond en de inhoud beschreven.

SOFTWARETECHNOLOGIE De werkzaamheden op dit gebied zijn bedoeld om de Europese produktiemogelijkheden voor software te verbeteren door de verspreiding van optimale softwarepraktijken en softwarekwaliteit te stimuleren teneinde de produktiviteit, de kwaliteit en de betrouwbaarheid te verhogen, en door de Europese mogelijkheden op het gebied van nieuwe softwaretechnologie en gedistribueerde informatieverwerking op te voeren.

Software wordt steeds meer de belangrijkste kostencomponent bij IT-systemen; deze tendens wordt nog eens benadrukt door IT-gebruikers, die 70 % van alle software produceren en een toenemende invloed op dit gebied uitoefenen. De vraag naar de ontwikkeling en monitoring van software-intensieve systemen groeit veel sneller dan het aanbod. Daarom worden alle industrielanden geconfronteerd met de noodzaak van een hogere produktiviteit en kwaliteit. Methoden en hulpmiddelen voor de produktie van aanpasbare en zich ontwikkelende software-intensieve systemen tegen betaalbare prijzen zijn nu een essentiële vereiste voor alle bedrijven. Bovendien is er behoefte aan specifieke deskundigheid en gevestigde industriële strategieën. Nieuwe applicaties introduceren een voortdurende stroom van nieuwe technische uitdagingen voor de professionele softwareproducent.

Moderne systemen voor informatieverwerking vertonen een steeds sterkere neiging tot de distributie van functies en informatie, zodat beter wordt aangesloten bij de aard van de organisaties die deze systemen gebruiken. Deze ontwikkeling is niet alleen merkbaar bij zakelijke gegevensverwerking, maar ook bij industriële regelsystemen en ingebouwde systemen. De meeste elektronische massaprodukten bevatten steeds meer ingebouwde software. De verscheidenheid, functionaliteit en ingewikkeldheid van dergelijke produkten nemen steeds meer toe. Gebruikersinterfaces gaan een belangrijke rol spelen. De ontwikkeling van betrouwbare, uitbreidbare en bruikbare systemen met deze karakteristieken betekent echter een bijzondere uitdaging. Voor de gebruikers houden deze systemen nu al een ingrijpende besparing op de computerkosten in. Naar verwachting zal dit segment van de IT-markt halverwege de jaren negentig voor hardware- en softwareleveranciers en dienstenleveranciers een belangrijk strijdperk worden. Dit is een marktsegment waarin op dit moment nog geen bedrijf een overheersende positie heeft en waarin Europa sterk ontwikkelde mogelijkheden heeft. Maatregelen op dit gebied zullen bijdragen tot een aandeel van de Europese industrie in deze zeer competitieve en strategische markt en tot de ontwikkeling van essentiële elementen van de Europese informatie-infrastructuur. Tevens kunnen de individuele burgers en de minder welvarende regio's van de Gemeenschap op die manier beter profiteren van de voordelen die de steeds verder gaande "digitalisering" van de maatschappelijke infrastructuur kan bieden.

Om deze aspecten aan te pakken zullen de werkzaamheden op een aantal gebieden worden geconcentreerd: overdracht van technologie en verspreiding van optimale softwarepraktijken; methoden en hulpmiddelen voor optimale praktijken; softwaretechnologie in opkomst; open platforms voor gedistribueerde verwerking; technologie voor gedistribueerde en objectgeoriënteerde databasesystemen; geavanceerde technieken voor de interactie tussen mens en computer. Er zal worden gezorgd voor een intensieve cooerdinatie met verwante werkzaamheden binnen andere specifieke programma's.

Afhankelijk van de behoeften worden de werkzaamheden aangevuld met begeleidende maatregelen om de doorstroming van nieuwe technologie te versnellen, de alertheid op nieuwe mogelijkheden op peil te houden, te komen tot synergie met andere Europese en nationale initiatieven, de deelname aan het normalisatieproces te bevorderen, onder meer in internationaal verband.

Er zal worden gewerkt aan initiatieven voor de overdracht van technologie om de doorstroming van nieuwe technologie voor softwareproduktie te bevorderen en de deskundigheid op grote schaal op een hoger niveau te brengen. De industriële experimenten worden gericht op verbetering en opwaardering van de ontwikkelmethodieken voor software via de integratie van nieuwe procédés, methoden en ondersteunende hulpmiddelen. Daarnaast zal worden getracht de mensen meer bewust te maken van de optimale methoden door combinaties met gemeenschappelijke belangen op te zetten die verschillende industriële sectoren omvatten en nationale grenzen overschrijden, alsmede opleidingen voor de invoering van nieuwe methoden die vooral op het managementniveau zijn gericht. Hierbij zal waar mogelijk intensief worden gecooerdineerd met en aangesloten worden op bestaande verspreidingsmechanismen, waarbij, waar mogelijk, onder andere rekening wordt gehouden met de ESSI-ervaringen.

Op het gebied van methoden en hulpmiddelen zal er worden gewerkt aan OTO ter verbetering van de integratietechnieken voor open en gedistribueerde systemen, waarbij vooral wordt gelet op de kwaliteit, betrouwbaarheid en veiligheid van software-intensieve systemen. De technieken en hulpmiddelen zullen zijn gericht op de ondersteuning van procesmodellering en een snelle ontwikkeling van eisen en technologieën. Er zal worden gewerkt aan ontwikkelingsmodellen in opkomst, zoals parallelle engineering en samenwerking bij ontwikkeling, teneinde te zorgen voor pakketten met methoden en hulpmiddelen voor de ondersteuning van software op bedrijfsschaal. Daarnaast zal er worden gewerkt aan de organisatie van het ontwikkelingsproces voor software.

Een derde gebied heeft als doelstelling de ontwikkeling van en het experimenteren met softwaretechnologieën in opkomst, met name die voor het integreren van digitale dataverwerkingstechnieken in ingebouwde software. Deze technologieën vormen het kernpunt van de nieuwe ontwikkelingen in de geleidelijke digitalisering van de maatschappelijke infrastructuur. Als generieke technologieën zullen zij tevens een bijdrage leveren tot de themaclusters die te maken hebben met "krachtige computers en netwerken". Tot dit zelfde terrein behoren ook de opkomende softwaretechnologieën, die mogelijkheden bieden voor redeneringsmechanismen, intelligentie, flexibiliteit en aanpassing, en de modellering, het hergebruik en het gezamenlijk gebruik van kennis op verschillende niveaus ondersteunen. Er zal worden gewerkt aan kaders en integratietechnieken voor de bouw van samenwerkende of gedistribueerde intelligente systemen en voor de modellering van de totale kennis binnen een bedrijf of applicatiesector. Deze OTO-werkzaamheden op middellange termijn zullen worden gestuurd door generieke behoeften zoals de ontwikkeling en demonstratie van complexe gedistribueerde beslissingintensieve applicaties die in elke sector van menselijke activiteiten voorkomen en die een positief effect zullen hebben op het concurrentievermogen van Europa en op de integratie en cohesie.

Bij de werkzaamheden voor open gedistribueerde computersystemen gaat het om de architectuur van open gedistribueerde systemen met bijzondere aandacht voor de aspecten portabiliteit, betrouwbaarheid, interoperabiliteit en normen, en om de ontwikkeling van sleutelcomponenten en meer in het bijzonder middlewarecomponenten voor het beheer van informatie, toegang en functiedistributie. Er wordt speciale aandacht besteed aan de ontwikkeling en stimulering van softwarepakketten. Als aanvulling op de OTO-activiteiten worden stappen ondernomen om te komen tot een dialoog met de belangrijkste gebruikers- en normengroepen op het gebied van open systemen, zoals X/Open en EWOS. Er zullen demonstratiemodellen voor grote applicaties worden ontwikkeld en verbeteringen in de methoden voor het bouwen van open gedistribueerde systemen zullen worden verwezenlijkt via specifieke thema's binnen de activiteiten voor optimale softwarepraktijken. De tendens naar open systemen is mondiaal en zal worden gebaseerd op de vaststelling van internationaal erkende normen. Er zullen contacten worden gelegd met de belangrijkste activiteiten in zowel de Verenigde Staten als Japan. De samenwerking met ontwikkelingslanden en Midden- en Oosteuropese landen zal worden bevorderd.

Daarnaast is er een gebied dat zich bezighoudt met geavanceerde technologie voor gedistribueerde databasesystemen. Hierbij gaat het om technologie voor grootschalige objectgeoriënteerde gegevensverzamelingen; technieken voor de integratie van kennis in en de extractie daarvan uit dergelijke verzamelingen; interoperabiliteit, veerkracht en herstel van gedistribueerde systemen; methoden en hulpmiddelen voor de ondersteuning en toepassing van deze vorderingen.

Er zal worden gewerkt aan hulpmiddelen voor het beheer van gedistribueerde statistische gegevens en aan manieren waarop geavanceerde technologie kan helpen bij de verzameling, analyse, verspreiding en representatie van gegevens.

Ten slotte komt er technologie aan de orde die de mens meer comfort en veiligheid zal bieden bij het omgaan met IT-systemen. Een essentiële factor bij het zich eigen maken van deze nieuwe technologieën is het interface-gebruikersysteem. De dialoog met de machines moet eenvoudiger en gemakkelijker worden, ook voor de niet-professionele gebruiker. Dit onderwerp moet zowel vanuit het gezichtspunt van de gebruiker als dat van de leverancier worden behandeld. Het menselijk gedrag, en vooral de cognitieve aspecten, en het artistiek/creatieve vermogen, zijn belangrijke onderwerpen voor onderzoek. Deze onderzoekterreinen zullen ook belangrijk zijn voor de acceptatie en het zich eigen maken van de toekomstige multimediasystemen. Hierdoor worden nieuwe mogelijkheden ontsloten die uitzicht bieden op grotere en bredere markten voor op IT gebaseerde produkten. Er zal worden gewerkt aan OTO om een beter inzicht te krijgen in de interactie tussen gebruiker en systeem, zoals onder meer cognitiemodellering, interactiemodellen, media en metaforen, en samenwerkingsprojecten. Er zal worden gestreefd naar de ontwikkeling en consolidatie van technologie in opkomst. Deze activiteiten worden nauw gekoppeld aan het meer fundamentele onderzoek en zullen voortbouwen op en bijdragen tot de ontwikkeling van normen, en het inzicht in de mogelijkheden van de nieuwe technologieën op peil helpen houden.

TECHNOLOGIE VOOR IT-COMPONENTEN EN -SUBSYSTEMEN Dit gebied heeft als doel de Europese industrie de speerpunttechnologie en de mogelijkheden te bieden voor het ontwerp en de produktie van componenten en subsystemen op drie essentiële gebieden: micro-elektronica, microsystemen en randapparatuur. De aangewezen aanpak is systeemgeoriënteerd en houdt rekening met de meerwaarde die systemen ontlenen aan micro-elektronica, microsystemen en randapparatuur. De prioriteiten worden bepaald door de groeikansen en de Europese slagkracht op gebieden als telecommunicatie, auto's, consumentenelektronica en medische en andere industriële toepassingen.

De tijdige beschikbaarheid van goedkope, krachtige en zeer betrouwbare geïntegreerde micro-elektronicacomponenten en -subsystemen is voor systeemhuizen een essentiële voorwaarde voor de ontwikkeling van competitieve elektronische systemen voor markten als consumentenelektronica, gegevensverwerking, auto's en telecommunicatie. De micro-elektronica levert niet alleen de technologische basis voor klassieke elektronische en elektrische sectoren, maar heeft ook steeds meer effecten op een bredere scala van processen, produkten en diensten in vrijwel alle overige industriesectoren, hetgeen grote gevolgen heeft voor industriële innovatie en concurrentievermogen in de Gemeenschap in het algemeen. De Europese deskundigheid moet vooral op peil worden gehouden op het gebied van geavanceerde geïntegreerde schakelingen voor specifieke applicaties, waarbij lokale leveranciers van vitaal belang zijn om te zorgen voor een korte ontwerp- en produktietijd en voor de bescherming van de know-how inzake applicaties die voor een concurrentievoordeel zorgt.

De potentiële economische effecten van technologie voor geïntegreerde microsystemen zijn zowel direct, via het eigen marktsegment, als indirect via een hefboomeffect op andere industriële sectoren. Microsystemen worden gebruikt in produkten die variëren van hoorapparaten, analyse-instrumenten en medische instrumenten tot consumentenelektronica en subsystemen in auto's, waarbij het gaat om zowel massaproduktie als een brede scala van gespecialiseerde microsystemen voor applicaties met een hoge toegevoegde waarde, waarbij de combinatie van prestaties, omvang, flexibiliteit en robuustheid doorslaggevend is voor succes. Op een aantal gebieden leidt dit tot een verhoogde kwaliteit van het bestaan, vooral bij toepassing in medische diagnose- en toedieningssystemen, kunstorganen, nieuwe sensoren voor medische applicaties, milieu- en industriële veiligheid en beveiliging en bij beperking van het energieverbruik. Platte beeldschermen worden op grote schaal toegepast bij draagbare televisies en HDTV, bij grafische en multimediasystemen en bij interactieve CD. Op semi-professioneel gebied worden platte beeldschermen aangetroffen in videofoons, autoapplicaties en elektronische werkstations. Zij zullen een volledig geïntegreerd onderdeel van nieuwe produkten worden, zodat een nauwe samenwerking tussen componenten- en apparatuurfabrikanten nodig is: evenals micro-elektronica is beeldschermtechnologie van groot belang voor het concurrentievermogen van alle industrietakken. Daarom is het essentieel dat Europa op dit gebied een eigen deskundigheid opbouwt. Er zijn acties nodig om de achterstand op het gebied van know-how en produktietechnieken weg te werken, hetgeen dus een extra inspanning rechtvaardigt.

Ook geheugensubsystemen vormen een gebied van randapparatuurtechnologie dat van cruciaal belang is voor de hele elektronica-industrie. Zij worden gebruikt bij alle bovengenoemde toepassingen. Vooral schermen met hoge resolutie, grafische systemen en multimediasystemen vergen zeer snelle geheugens met een zeer hoge capaciteit. Digitale geheugensubsystemen worden momenteel gebruikt voor audio-, beeld- en video-informatie, bij voorbeeld bij draagbare applicaties. Daarnaast zullen er geselecteerde activiteiten plaatsvinden op het gebied van randapparatuur voor huissystemen, die de integratie van apparatuur voor huisautomatisering in één systeem mogelijk maken, waarmee bij voorbeeld kan worden bijgedragen tot een efficiënt energieverbruik. Op deze gebieden zullen gerichte intiatieven worden ontplooid als er toezeggingen zijn van de betrokken Europese deelnemers.

Voor micro-elektronica zal vooral worden gewerkt aan de technologieën die waarschijnlijk aan het eind van het decennium veel zullen worden gebruikt en grote effecten zullen hebben op applicaties. Hierbij gaat het om technologieën op basis van silicium en om de meestbelovende technologieën voor verbindingshalfgeleiders, met name galliumarsenide. Alle aspecten van het proces worden bestreken zoals ontwerp, behuizing en koppeling, testen, fabricage en apparatuur, alsmede de ontwikkeling van nieuwe fabricage- en testapparatuur en -materialen. Sommige werkzaamheden kunnen in samenhang met Eureka-initiatieven worden uitgevoerd, met name de werkzaamheden op het gebied van op silicium gebaseerde technologieën. Hierbij wordt gemikt op de ontwikkeling van een bruikbaar geïntegreerd 0,35 micron CMOS-proces tegen 1996. De nadruk ligt op het integreren van geavanceerde componenten in geavanceerde geïntegreerde schakelingen voor specifieke toepassingen.

De OTO-werkzaamheden zijn vooral gericht op de volgende gebieden:

- generieke technologie voor geïntegreerde schakelingen met geringere afmetingen, lagere kosten, hogere functionaliteit en complexiteit alsmede hogere snelheid en lager vermogen en voor geïntegreerde schakelingen in het millimeter- en microgolfgebied voor applicaties bij hoge frequentie;

- generieke technologie voor systeemintegratie, met de nadruk op elektrische en optische koppelbaarheid en behuizing op alle koppelingsniveau's;

- systemen die bestaan uit actieve en passieve componenten, met inbegrip van optische siliciumhybriden; het onderzoek naar passieve en energiecomponenten richt zich op integratie en koppeling met andere componenten en technologieën;

- geavanceerde methodologieën voor systeemontwerp, hulpmiddelen en tests voor digitale, analoge en gemengde applicaties;

- technologie voor elektronische en fotonische apparatuur en systeemintegratie, vooral voor geavanceerde randapparatuur en opslagsystemen, communicatienetwerken, optische informatieverwerking en microsystemen;

- mogelijkheden voor een effectieve fabricage van IC's van de volgende generatie voor produktie in kleine en grote hoeveelheden, met inbegrip van geavanceerde en efficiënte fabricageapparatuur en -materialen;

- concepten en technologieën voor flexibele fabricage-installaties met hoge doorstroomsnelheid voor geavanceerde geïntegreerde schakelingen voor specifieke toepassingen, met name gemakkelijk en goedkoop toegankelijk voor het MKB;

- integratie van capaciteiten voor ontwerp en technologie in proefdemonstraties die zijn gericht op specifieke toepassingen met aanzienlijke economische en maatschappelijke effecten of op een uitbreiding van de effecten van de micro-elektronica naar meer klassieke industriële sectoren;

- micro-elektronica-aspecten van sensoren en microsystemen; applicaties van multifunctionele systemen.

Activiteiten voor de overdracht en verspreiding van technologie zijn gericht op het aanhalen van de relaties tussen fabrikanten van apparatuur/materialen en IC's, via werkgroepen, industrieverenigingen of netwerken, en tussen IC-fabrikanten en gebruikers, via een netwerk van centra met deskundigheid op het gebied van het ontwerp, de fabricage en het testen van schakelingen/systemen. Ter ondersteuning van de opleiding worden netwerken van bedrijven, onderzoekinstellingen en universiteiten opgezet, die de industrie voorzien van gekwalificeerd personeel voor de fabricage en het gebruik van innoverende fabricagehulpmiddelen en -methoden en bij het ontwerp en het testen van schakelingen en systemen. Er worden ook opleidingsinitiatieven ontplooid om mogelijke gebruikers, vooral het MKB, meer vertrouwd te maken met geavanceerde geïntegreerde schakelingen voor specifieke applicaties en hen deskundigheid bij te brengen, vooral voor wat betreft de vertaling van hun systeemeisen in hardwarespecificaties. Op specifieke gebieden zal internationale samenwerking tot stand worden gebracht en er zal worden voorzien in een goede cooerdinatie met de nationale initiatieven in de Lid-Staten.

De werkzaamheden voor geïntegreerde microsystemen zullen vooral gericht zijn op het multidisciplinair ontwerpen, fabriceren en testen van microsystemen, alsmede integratie- en behuizingsmethodes, in samenwerking met het programma industrie- en materiaaltechnologie en de andere relevante specifieke programma's. De nadruk zal vooral liggen op OTO dat is gericht op de technologische behoeften van belangrijke toepassingsgebieden, zoals de automobielsector, waarin microsystemen een essentiële rol zullen spelen bij de verwezenlijking van de schone en veilige auto van de toekomst, de medische technologie die microsystemen nodig heeft voor draagbare intelligente medische diagnose- en toedieningssystemen, en de bewaking en regulering van industriële processen, met speciale aandacht voor de processen die invloed hebben op de vervuiling van het milieu.

Er zal worden gewerkt aan alle fasen van het vervaardigen van microsystemen, van het conceptueel en gedetailleerd ontwerpen, via de integratie van bestaande basistechnologie tot aan de demonstratie van industriële prototypes. Ook aspecten van klein- en grootschalige fabricage komen aan de orde. Bijzondere aandacht krijgen activiteiten als: het ontwerp van microsystemen; de integratie van bij voorbeeld optische en biochemische componenten, sensoren en actuatoren met micro-elektronische subsystemen en componenten; behuizing en koppeling van geïntegreerde microsystemen; interfaces met andere micro- en macrosystemen en de fysische wereld; integratie van software (systeem- en applicatiesoftware); communicatiesystemen tussen microsystemen; specifieke apparatuurvereisten; fabricagevereisten en -routes; testen en kwaliteitsborging. De bij gericht OTO opgedane kennis en ervaring zal worden gebruikt als basis voor andere spin-off-applicaties.

Ter ondersteuning van de werkzaamheden voor de drie toepassingsgebieden zullen aanvullende activiteiten worden ontplooid voor de integratie van een brede scala van technologieën die aan de basis liggen van de produktie van microsystemen, zoals micro-elektronica, micro-optica, micromechanica en microchemie, waarbij gbruik wordt gemaakt van de resultaten die elders binnen het kaderprogramma worden geboekt.

Vanwege het potentieel brede toepassingsgebied van microsystemen en de problemen die inherent zijn aan het onder de knie krijgen van microsysteemtechnologie moet er voor de hele Gemeenschap een efficiënt mechanisme voor de verspreiding en overdracht van technologie worden opgezet. Het is vooral belangrijk dat voor het MKB de voorwaarden worden geschapen om tegen lage kosten innoverende microsystemen te ontwikkelen en deze in hun produkten in te bouwen. Hieraan zal worden gewerkt door de verspreiding en overdracht van technologie via technische belangengroeperingen en speerpuntnetwerken. Goedkope fabricage en andere hulp zal vooral voor het MKB toegankelijk worden gemaakt door de opbouw of stimulering van gespecialiseerde installaties voor minifabricage, gecombineerd met adequate mechanismen voor dienstverlening.

Van essentieel belang is een interdisciplinaire opleiding voor de ontwikkeling en het gebruik van microsystemen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van bestaande mechanismen binnen sommige van de toeleverende basistechnologieën (bij voorbeeld het opleidingsproject voor VLSI-ontwerp) en van nieuwe mechanismen. Via bestaande industriële en handelsorganisaties zullen met behulp van de speerpuntcentra industriële opleidingen worden georganiseerd.

Bij de werkzaamheden voor platte beeldschermen zal worden voortgebouwd op de resultaten die binnen het derde kaderprogramma zijn geboekt, vooral op het gebied van LCD's met actieve matrix voor toepassingen die grote kleurenschermen met hoge resolutie nodig hebben. Hierbij wordt vooral gewerkt aan de ontwikkeling van componenten voor goedkope dunne beeldschermen met hoge resolutie, waarbij de nadruk ligt op verbetering van de beeldkwaliteit van de schermen, vooral voor draagbare apparatuur, en op grotere en plattere schermen. De formaten voor massaproduktie waarnaar voor 1997 wordt gstreefd zijn 2,8″ tot 5,8″, voor elektronische-definitie TV/"extended graphic area projection"-beeldschermen en tot 15″ voor interactieve kleurenschermen voor elektronische werkstations. Vooral de technologie voor LCD's met actieve matrix is van belang, aangezien deze schermen qua kleur en resolutie het aantrekkelijkst zijn, maar ook andere beeldschermtechnologie, zoals veldeffectschermen, elektro-luminescentieschermen en ferro-elektrische schermen voor zeer goedkope applicaties en applicaties met een laag vermogen kunnen aan de orde komen. De eisen zullen via samenwerking tussen de gebruikende en producerende industrie worden gespecificeerd. Op het gebied van geheugensubsystemen kan er worden gewerkt aan een verhoging van de capaciteit, de compactheid en de lees/schrijfprestaties voor de ondersteuning van multimediasystemen en real-time video met hoge resolutie. Hierbij komt onder andere de technologie voor magneto-optische en magnetische schijven aan de orde. Bij de werkzaamheden voor randapparatuur voor huissystemen kan de nadruk liggen op technologie voor de instrumenten die nodig zijn om woningapparatuur op een domoticasysteem aan te sluiten en voor de randapparatuur die nodig is voor de ondersteuning van gebruikersinteractiviteit.

Onder de ondersteunende activiteiten vallen een industrieel opleidingsprogramma voor het ontwerp van schermen en geheugensubsystemen, een speciale belangengroepering met vertegenwoordigers van de industrie en de consumenten en een speciaal project voor de stimulering van de Europese produktie van strategische materialen en componenten voor de randapparatuurindustrie. Om de algehele waarde voor de Gemeenschap te verhogen zal er worden gezorgd voor cooerdinatie met nationale initiatieven. Internationale samenwerking is vooral belangrijk op het gebied van de beeldschermtechnologie, waar succes alleen mogelijk is met joint ventures waarin verschillende industriële partners een belang hebben.

MULTIMEDIASYSTEMEN Dit werkgebied is gericht op de ondersteuning van strategische O & O ter ontwikkeling en integratie van de informatie- en communicatietechnologie die de basis vormt voor multimediasystemen en -applicaties voor de eindgebruiker teneinde de gebruiker nieuwe diensten aan te bieden, gebaseerd op informatietechnologie. Er worden specifieke werkzaamheden gestart op het gebied van technologie voor geïntegreerde persoonlijke systemen, die de individuele burger waar dan ook persoonlijk toegang geven tot informatie-infrastructuurdiensten en plaatselijke informatieverwerking en die naar het zich laat aanzien daarom een van de belangrijkste marktsegmenten op het gebied van multimediasystemen worden. Dit werk zal ertoe bijdragen dat de Europese industrie een aanzienlijk marktaandeel verovert.

De opkomst van een markt voor multimediasystemen, die een naadloze integratie van spraak, video, tekst, geluid, animatie en grafische toepassingen mogelijk maken, is al een decennium lang voorspeld. De elektronische netwerken die in Europa ontstaan zullen deze diensten krachtig stimuleren door hun inhoud en geografische spreiding snel te vergroten. Pas nu zijn de mogelijkheden op het gebied van de micro-elektronica, softwaretechnieken, normen en digitale communicatie zover gevorderd dat multimediasystemen realiteit worden. Multimediasystemen zullen waarschijnlijk in eerste instantie worden ontwikkeld als maatapplicatie voor het bedrijfsleven en privégebruik, onderwijs, fabricage, financiële diensten, geneeskunde, vervoer, verzekeringen, detailhandel, toerisme en amusement, bij voorbeeld spelletjes, films en televisie. Verwacht wordt dat in het zakenleven en het onderwijs door multimediatechnieken nieuwe produktiviteitsniveaus zullen worden gehaald.

Op de markt voor persoonlijke systemen, die nog maar net in opkomst is, zijn er nog grote expansiemogelijkheden. Er zijn voorlopig nog geen duidelijke marktleiders. Europa heeft al een sterke positie op het gebied van de benodigde technologie, bij voorbeeld voor chipkaarten, CD-ROM, veilige protocollen, ingebouwde systemen en applicatiespecifieke software, en een leidende positie op het gebied van componenten met een laag vermogen en veilige, slimme codering. Op deze nieuwe markt kan Europa een groot deel van de produktiecyclus bestrijken, van microcomponenten via systemen tot de ontwikkeling van applicaties, waardoor ook het concurrentievermogen op andere toepassingsgebieden een impuls kan krijgen.

De activiteiten op dit gebied zullen worden gecooerdineerd met werkzaamheden in andere specifieke programma's. Terwijl het IT-programma betrekking heeft op de werkzaamheden aan gereedschappen en normen voor basis multimediale verwerking, heeft het programma op het gebied van geavanceerde communicatietechnologieën betrekking op technologieën voor multimediale transmissie en dienstenbeheer en voor digitale videodiensten; het telematicaprogramma beoogt de resultaten van dit soort onderzoek te integreren in multimediale systemen en diensten voor geselecteerde toepassingsgebieden. Naar verwachting zullen de sectoren IT, communicatie, consumentenelektronica, informatieverstrekking en amusement tijdens de looptijd van het programma sterk naar elkaar toe groeien en met deze tendens zal volledig rekening worden gehouden.

De OTO-werkzaamheden moeten generieke technologie ontwikkelen en integreren die de creatie, verwerking, bewerking, weergave, opslag van multimedia-informatie en integratie van multimediatechnologie mogelijk maakt door middel van valideringsprojecten waarin de samenwerking leverancier-gebruiker een rol speelt. Er zal worden gewerkt aan de specificatie van algorithmen en relevante componenten, bij voorbeeld chips voor videocompressie/decompressie, optische geheugens en processors met een hoge capaciteit en LCD-schermen, informatieapparatuur (met inbegrip van multimediaterminals) en de integratie daarvan in geavanceerde multimediasystemen; normen voor de opslag, weergave en compressie/decompressie van multimedia-informatie; generieke multimediasoftware met inbegrip van de hulpmiddelen die de interfaces tussen mens en machine ondersteunen. Op het gebied van software gaat het om multimedia-uitbreidingen voor bestaande systeemsoftware en hulpmiddelen, creatieve hulpmiddelen voor het gebruik van software in de verschillende media - video, audio, animatie, schilderen en tekenen - en auteursgereedschappen die het mogelijk maken dat uit de afzonderlijke media-objecten gebruikersvriendelijke maatapplicaties voor multimedia worden samengesteld. De integratie van hardware- en softwarecomponenten zal worden gedemonstreerd in systemen voor een scala van applicaties voor de eindgebruiker. Deze werkzaamheden worden aangevuld met projecten door middel waarvan wordt geïllustreerd welke integratiemogelijkheden de multimediatechnologieën bieden en hoe deze het best worden benut. Softwaretechnologie die voor de mensen meer comfort en veiligheid biedt ten aanzien van multimediasystemen en daardoor een belangrijke rol zal spelen, is een essentiële factor voor de acceptatie van dergelijke systemen.

Bij de werkzaamheden zal worden voortgebouwd op belangrijke reeds binnen eerdere kaderprogramma's gerealiseerde Europese resultaten, zoals CD-I, MPEG-videonormen, multimediasystemen en hulpmiddelen. Uitdagingen zijn er in de vorm van aspecten van intellectuele eigendom, zoals het auteursrecht van de media-objecten, gebruiksgemak, huidige netwerkbeperkingen en de integratie van technologie voor multimedia-applicaties, vooral met bestaande hardware en software.

Bij geïntegreerde persoonlijke systemen ligt de nadruk op twee onderwerpen: de ontwikkeling van technologie voor multifunctionele geïntegreerde instrumenten voor gebruikerstoegang die multimediagegevens kunnen verwerken, zoals de elektronische portefeuille en persoonlijke en groepscommunicatoren en mobiele kantoorcommunicatie; en de toepassing van technologische vorderingen in de sector informatieverstrekking, zodat deze kan voldoen aan de steeds groeiende vraag van gebruikers naar efficiënte diensten. Met deze twee aspecten komt de applicatiekant van de volledige systeemoplossing aan de orde, die om volledig tot zijn recht te komen gebruik zal moeten maken van bestaande infrastructuren voor draadloze netwerken en telecommunicatie, en rekening zal moeten houden met nieuwe ontwikkelingen op deze gebieden die in de telecommunicatie- en telematicaprogramma's aan de orde komen.

Onder de ondersteunende activiteiten valt de opleiding van ontwerpers en auteurs van multimedia-applicaties. Technologieleveranciers en de auteursindustrie zullen zorgen voor de verspreiding van informatie voor de ondersteuning van industriële samenwerking en om de weg te effenen voor normen. Er zullen intensieve contaten worden gelegd met andere initiatieven voor generieke technologie, vooral waar het gaat om randapparatuur, micro-elektronica, softwaretechnologie en microprocessors.

ONDERZOEK OP LANGE TERMIJN Doordat er veel OTO nodig is om, in een snel veranderend technologisch landschap, de doorstroomsnelheid van het laboratorium naar de markt te verhogen, ontstaat het risico dat er alleen op korte termijn wordt gedacht.

Een industriële visie op lange termijn die zorgt voor een referentiekader voor onderzoek op kortere termijn is essentieel, maar moeilijk te verwezenlijken wanneer de druk groot is om het volgende produkt onmiddellijk op de markt te brengen. Concentratie op onderzoek op kortere termijn levert echter het risico op dat de industrie niet beschikt over het menselijk potentieel dat nodig is om de volgende innovatiegolf mogelijk te maken en te reageren op specifieke industriële behoeften aan geavanceerd onderzoek. Een investering van de Gemeenschap in geavanceerd onderzoek op lange termijn zal het ontstaan van een intensieve en gerichte samenwerking tussen industrie en universiteiten bevorderen en ervoor zorgen dat het streven naar een verbetering van ons concurrentievermogen op korte termijn geen hypotheek legt op onze technologische toekomst op middellange en lange termijn. De activiteiten zullen er dan ook op gericht zijn dat op ieder moment:

- het potentieel voor "de volgende innovatiegolf" op peil wordt gehouden, zonder dat afbreuk wordt gedaan aan de taakstellingen op korte termijn die door de snelle technologische veranderingen worden gedicteerd;

- de schaarse deskundigheid die Europese OTO voor informatietechnologie onderbouwt, op de gebieden waarop deze het meest nodig is wordt aangevuld.

Deze doelstellingen kunnen worden verwezenlijkt via speerpuntnetwerken en minder marktgerichte OTO-projecten.

Thematische speerpuntnetwerken zullen zorgen voor kaders voor de cooerdinatie van OTO, de overdracht van de technologie, opleiding alsmede een gemeenschappelijke infrastructuur. Deze worden dynamsich door de technologische wereld zelf (leveranciers, gebruikers en onderzoekers) op peil gehouden. Deze cooerdinatiekaders, waarin de visie van de industrie veel gewicht in de schaal zal leggen, zullen naar verwachting een centrale rol spelen.

Minder marktgerichte OTO-projecten kunnen in twee categorieën worden verdeeld:

- Geavanceerde projecten met een hoog maar evalueerbaar technologisch risico die bij succes directe effecten hebben op het concurrentievermogen van de industrie. Projecten in deze categorie zullen vaak een bijdrage leveren tot de oplossing van specifieke problemen die in samenwerking met andere onderdelen van het programma worden gesignaleerd - een project op korte termijn kan een belangrijke bijdrage leveren aan een doelstelling op lange termijn. Een project behoeft niet zelf rechtstreeks een produkt of dienst op te leveren, als het ertoe kan bijdragen dat dergelijke produkten of diensten bij verschillende meer marktgerichte projecten worden ontwikkeld.

- Projecten die worden gekenmerkt door de mogelijkheid dat zij een doorbraak opleveren met gevolgen voor de industrie op lange termijn, en die derhalve per definitie niet worden beperkt door de op enig moment uitgevoerde, meer marktgerichte werkzaamheden.

Bij de selectie van projecten binnen beide categorieën zal ook rekening worden gehouden met de mate waarin zij kunnen bijdragen tot de opbouw van een menselijk potentieel op gebieden met merkbare tekorten en met de complementariteit van de gecombineerde vaardigheden, vooral op interdisciplinaire gebieden.

Er wordt geen omschrijving van de te behandelen technologische gebieden gegeven, omdat de voorstellen moeten ontstaan naar aanleiding van mogelijkheden en behoeften naarmate deze naar voren komen. Veel activiteiten zullen dan ook waarschijnlijk verband houden met meer fundamentele aspecten van OTO-activiteiten die in andere delen van het programma worden uitgevoerd, om ervoor te zorgen dat deze tijdig worden gevoed en aangevuld.

Themacluster

Open microprocessorsystemen-initiatief (OMI) Het OMI is bedoeld om ervoor te zorgen dat Europa een erkende capaciteit voor microprocessorsystemen krijgt en te bevorderen dat deze zowel binnen Europa als daarbuiten op grote schaal voor gebruik in applicatiesystemen worden overgenomen.

Microprocessors en de daarbij behorende software geven elektronische systemen hun intelligentie. Zij worden gebruikt voor toepassingen die variëren van geavanceerde regelsystemen voor lucht- en ruimtevaart, robotica, industriële procesregeling en telecommunicatie tot mobiele telefoon, consumentenelektronica, auto's en universele computersystemen van supercomputers tot notebook-PC's. De microprocessormarkt wordt momenteel gedomineerd door bedrijven in de Verenigde Staten, die microprocessors leveren op basis van de CISC-technologie (Complex Instruction-Set Computing), die in meer dan 80 % van de huidige systemen en in vrijwel alle computers wordt gebruikt. Er ontstaan echter nieuwe markten voor ingebouwde systemen, dat wil zeggen systemen die niet door de eindgebruiker kunnen worden geprogrammeerd. De technologie in opkomst voor microprocessors is nu de geavanceerde RISC-technologie (Reduced Instruction-Set Computing) en wanneer de Europese industrie deze goed beheerst, heeft zij een goede mogelijkheid om haar concurrentiepositie te verbeteren en tegen het eind van het decennium voor nieuwe werkgelegenheid te zorgen, niet alleen in de sector microprocessors en systeemsoftware, maar ook in een brede scala van gebruikersindustrieën, vooral voor ingebouwde systemen.

Het OMI zal voortbouwen op activiteiten die binnen het derde kaderprogramma zijn gestart, die zelf weer gebruik maken van activiteiten die door een aantal Lid-Staten worden gesteund, en op resultaten op het gebied van de micro-elektronica, software, integratie van applicatiesystemen en normen uit alle delen van ESPRIT en andere bronnen. Het is de bedoeling dat al het OTO-werk aan microprocessorsystemen in de hele Gemeenschap wordt geconcentreerd en gecooerdineerd om te zorgen voor de kritische massa die de Europese industrie op wereldschaal goede concurrentiemogelijkheden moet geven.

Het OMI is in eerste instantie gericht op componenten die in applicaties met ingebouwde systemen worden gebruikt, maar moet uiteindelijk ook voorzien in de behoeften van de computerindustrie. De hele scala van microprocessorsystemen, van zeer krachtige systemen tot zeer laag-vermogenssystemen, komt aan de orde. De strategie van het OMI is gericht op een interceptiekoers met bestaande niet-Europese technologie en op de daaropvolgende technologiegeneratie (tot het jaar 2000). Aangezien Europese bedrijven veel microprocessors gebruiken, moet er een Europese route voor een soepele migratie van momenteel beschikbare naar nieuwe technologie worden uitgestippeld.

Het OMI zal gebruik maken van resultaten uit alle delen van het kaderprogramma van de Gemeenschap en uit andere bronnen. Binnen het OMI zal er via generiek OTO op langere termijn worden gewerkt aan geavanceerde componenten en gereedschappen voor microprocessorsystemen. Hieronder vallen het gebruik en de aanpassing van krachtige microprocessors, met een aantal verschillende architecturen, digitale signaalverwerkers, fuzzy logica, analoog/digitaalconvertors en andere on-chip-functies, geavanceerde technologie voor nieuwe soorten processors; ontwerp-, debug- en testomgevingen voor on-chip-systemen; systeemsoftware, zoals mechanismen voor de portabiliteit van software; normen.

Verder zijn er aanvullende activiteiten voor de integratie van de resultaten van de vorige generatie projecten die tijdens het derde kaderprogramma zijn gestart, teneinde de doorstroming van de OMI-resultaten te versnellen via proefapplicaties van on-chip-systemen in de gebruikersindustrieën. De nadruk ligt op de voor de applicatie benodigde elektroniche en softwaresubsystemen en meestal niet op het volledige applicatiesysteem. Dit laatste kan gebeuren met steun van Eureka, het ESA en andere Europese onderzoekkaders, initiatieven van de Lid-Staten en andere communautaire programma's. Bij de selectie van proefapplicaties zal worden uitgegaan van een uitgesproken belangstelling van de industrie en grootschalige maatschappelijke en economische voordelen.

Mogelijke toepassingsgebieden zijn: regelsystemen in auto's ter beperking van verontreiniging en energieverbruik, voor communicatie en voor geografische lokatiebepaling; communicatiesystemen variërend van geavanceerd schakelen tot draagbare telefonie; maatsystemen voor procesregulering en robotica bij fabricage; geavanceerde multimediasystemen; lucht- en ruimtevaart en andere krachtige ingebouwde applicaties. De gebruikersindustrieën zullen volledig bij alle OTO-werkzaamheden worden betrokken, zodat de leveranciers van de technologie hun eisen kennen en de basis wordt gelegd voor een snelle doorstroming van de resultaten naar de industrie. Het is de bedoeling het systeemintegratieproces te versnellen via "verticale integratie" (samenwerking tussen microprocessorproducent, softwareleverancier en systeemintegrator), hetgeen moet leiden tot versterking van de industrieën die de systemen leveren en gebruiken en daarnaast tot meer werkgelegenheid in geavanceerde technologie.

Er zullen efficiënte mechanismen worden opgezet voor de verspeiding en overdracht van resultaten in de hele Gemeenschap en daarbuiten. Dit zal gebeuren door conferenties, technische belangengroeperingen en speerpuntnetwerken, door regionale centra voor ontwerp en conformiteitstests om vooral het MKB bij de exploitatie van OMI-technologie te helpen en door een initiatief voor OMI-portabiliteit, waarbij de ontwikkeling van normen voor on-chip-microprocessorsystemen en voor de virtuele binaire interface wordt gestimuleerd, terwijl de waarde daarvan bij portabiliteitsexperimenten wordt aangetoond. Voor zover van toepassing zullen de activiteiten worden gecooerdineerd met initiatieven in de Lid-Staten.

Er zal steun worden gegeven aan zowel industriële opleidingssystemen als opleiding via universiteiten en speerpuntcentra, bij voorbeeld door verbetering van bestaande mechanismen als het VLSI-opleidingsinitiatief. Internationale samenwerking, zowel in de Verenigde Staten als in Japan, wordt overwogen, vooral op het gebied van open normen voor supercelbibliotheken en systeemsoftware.

Themacluster

Krachtige computers en netwerken (HPCN) Doelstelling van deze themacluster is gebruik te maken van de mogelijkheden die krachtige computers en netwerken bieden, de toepassingsmogelijkheden daarvan uit te breiden en op die manier het innovatietempo op te voeren en de economie als geheel te stimuleren.

Recente technologische ontwikkelingen op het gebied van computers en netwerken lijken te leiden tot revolutionaire kwalitatieve en kwantitatieve veranderingen in het gebruik van de nieuwe generatie computer- en communicatiesystemen. De doorstroming naar industriële gebruikers zal vooral worden gestimuleerd door een snellere introductie op de markt en een betere produktkwaliteit. Een verlaging van de verhouding tussen kosten en prestaties met een factor 1000 voor computer- en netwerksystemen zal een steeds groter aantal nieuwe applicaties, die voorheen onmogelijk waren, haalbaar maken en een belangrijke impuls geven aan de vraag. Binnen een steeds groter aantal industrieën, ook de klassieke sectoren, zullen experimenten worden vervangen door computersimulaties. Bovendien zal het gebruik van HPCN-systemen voor commerciële toepassingen naar verwachting in de tweede helft in het decennium sterk toenemen. Betaalbare zeer snelle netwerken maken gedistribueerde applicaties op basis van beelden mogelijk en zullen multimediasystemen volledig laten ontluiken. Bestaande scalair/vectorsystemen zullen op korte termijn worden aangevuld met parallelle systemen en de technologieën voor parallelle systemen en werkstationclusters zullen naar verwachting naar elkaar toegroeien en tegen het jaar 2000 zorgen voor uitbreidbare heterogene multicomputernetwerken.

De prioriteiten van deze cluster zijn:

- eliminatie van de belemmeringen voor de exploitatie van de basistechnologie, vooral op het gebied van HPCN-applicaties en software, door verbetering van de programmeerbaarheid, het gebruiksgemak en de portabiliteit. Normalisatie is van essentieel belang voor de acceptatie van deze nieuwe applicaties door de markt;

- stimulering van de ontwikkeling van de basistechnologie voor informatie- en communicatiesystemen in de richting van flexibele heterogene multicomputernetwerken die voldoen aan een brede scala van gebruikersbehoeften, met de principes uitbreidbaarheid en interoperabiliteit als uitgangspunt;

- het uitbouwen van bestaande sterke punten van Europa in de zin van applicatiegerichtheid, menselijk potentieel en wetenschappelijke en technologische mogelijkheden; profiteren van bestaande infrastructuren en programma's en waar mogelijk zorgen voor een communautaire toegevoegde waarde via katalyserende initiatieven.

De werkzaamheden zullen worden opgezet rond vijf gecooerdineerde pakketten, waarbij zoveel mogelijk andere activiteiten binnen het kaderprogramma, initiatieven van de Lid-Staten en elders worden gebundeld en verder uitgewerkt. Bij de eerste drie pakketten gaat het om applicaties die voor de industrie van aanzienlijk belang zijn. In een vierde gecooerdineerd pakket komt de generieke basistechnologie voor systemen en software aan de orde. Het vijfde pakket omvat aanvullende gecooerdineerde werkzaamheden. Door samenwerking tussen gebruikers en leveranciers van systemen en diensten kunnen de zich ontwikkelende behoeften van gebruikers aan HPCN-systemen van volgende generaties gemakkelijker worden gespecificeerd. De essentiële OTO-werkzaamheden voor communicatie en netwerkbeheer komen in het specifieke programma voor telecommunicatie aan de orde.

Het eerste pakket activiteiten betreft simulatie- en ontwerptoepassingen. Het is de bedoeling nieuwe applicaties te demonstreren die HPCN-mogelijkheden nodig hebben voor een rendabele oplossing en die duidelijk effecten hebben op de industriële prestaties, een snellere introductie op de markt en een betere produktkwaliteit. De nadruk ligt op het gebruik van de computer bij vloeistofdynamica, signaalverwerking, systeemsimulaties, materiaaldynamica, elektromagnetica, molecuulmodellering en andere chemisch-farmaceutische toepassingen.

Door de snel groeiende stroom van geschoold personeel dat HPCN-systemen kan gebruiken, zullen gedistribueerde toepassingen aan de hand van de behoeften van de gebruiker mogelijk worden. Een doelstelling op langere termijn is het werk aan geavanceerde complexe en uiteindelijk volledige simulatiesystemen voor verschillende disciplines.

De activiteiten voor informatiebeheerapplicaties zijn bedoeld om de economische haalbaarheid van HPCN-technieken aan te tonen op het gebied van complexe beslissingsondersteuning en on-line transactieverwerking met een hoge capaciteit en snelheid. De activiteiten worden vooral bepaald door het voldoen aan de behoefte aan complexe, multifunctionele, aanpasbare, zeer betrouwbare, veilige oplossingen. Hierbij gaat het om de toepassing van HPCN voor complexe gegevensanalyse, de opslag en het terugzoeken van informatie in grote gedistribueerde databases en de toepassing van op beelden gebaseerde interfaces tussen mens en computer. Er zal onder meer worden gewerkt aan geavanceerde applicaties voor geschikte proefsectoren zoals het bank- en verzekeringswezen, energievoorziening enz. Via specifieke projecten moet er worden gewerkt aan de ontvankelijkheid voor nieuwe oplossingen en benaderingen op managementniveau.

Het derde pakket is gericht op de bevordering van het gebruik van generieke HPCN-technologie voor applicaties met ingebouwde systemen met een specifieke economische relevantie, zoals kwaliteitsborging, voortgangsbewaking, complexe regeling en intelligente machines. Hierbij gaat het om complexe signaalverwerking, patroonherkenning, beeldverwerking en -inzicht en applicaties met specifieke real-time vereisten. De nadruk ligt op het gebruik van gemeenschappelijke componenten en subsystemen en de specificatie van architecturen die in aanmerking komen voor normalisatie.

Het vierde pakket voor software- en systeemtechnologie zal de ontwikkeling van nieuwe generaties van gebruikergerichte HPCN-systemen ondersteunen. Hierbij wordt aangesloten op activiteiten voor software-, halfgeleider- en multimediatechnologie. Hierdoor wordt het gebruik vergemakkelijkt van een brede scala van applicaties, gebruikersomgevingen voor parallelle, gedistribueerde en ingebouwde systemen, geavanceerde systeemarchitecturen en subsystemen zoals reken- en informatieservers en geavanceerde interfaces tussen mens en computer, generieke systeemaspecten van gedistribueerd databasebeheer en gedistribueerde verwerking. Tevens zal worden getracht aan te tonen dat nieuwe manieren van gegevensverwerking, zoals optische computers en neurale netweken, conceptueel en economisch haalbaar zijn. Het ontstaan van heterogene multicomputernetwerken zal worden gestimuleerd door de ontwikkeling van interfaces van computer naar computer en van computer naar netwerk, met inbegrip van de operationele protocollen daarvoor en de bijbehorende demonstratie- en validatieactiviteiten. Er zal worden gestreefd naar standaardisatie en een gemeenschappelijke aanpak bij een breed gespreide groep gebruikers en leveranciers.

Met ondersteunende activiteiten zal er worden gewerkt aan de opbouw van een paneuropese HPCN-omgeving en -infrastructuur door te zorgen voor een adequate cooerdinatie met complementaire activiteiten en programma's. Hierbij zullen er gecooerdineerde activiteiten worden opgezet in de vorm van netwerken die zijn gericht op een stimulering van opleiding door onderzoek en de overdracht van technologie aan industriële gebruikers. Experimentele applicaties, die meestal gebruik maken van bestaande infrastructuren en instellingen en waarvoor een communautaire dimensie nodig is, zullen worden gesteund en zullen de gebruikers helpen de mogelijkheden te beoordelen, een versnelde doorstroming van HPCN-technologie vergemakkelijken en leidraden verschaffen voor het creëren van een markt voor Europese systeemleveranciers. Dergelijke experimenten zijn ook bevorderlijk voor de betrekkingen tussen de Europese gebruikers en leveranciers.

De OTO-activiteiten zullen worden gecooerdineerd met relevante Eureka-projecten en nationale en regionale programma's. Er zullen contacten worden gelegd om de ontwikkeling van op grote schaal geaccepteerde HPCN-produkten en -technologieën te versnellen en waar nodig zal worden gezorgd voor specifieke internationale samenwerking.

Themacluster

Technologie voor bedrijfsprocessen Om hun produktiviteit en kwaliteit te verhogen en het concurrentievermogen op peil te houden, zijn veel bedrijven bezig met een herstructurering van hun bedrijfsprocessen, hetgeen leidt tot nieuwe taakverdelingen. Een belangrijk kenmerk van deze herstructurering is de integratie van bedrijfsprocessen uit de verschillende bedrijfsfuncties, zoals verkoop, produktontwikkeling en financiën. Een ander kenmerk is dat er meer in groepen wordt gewerkt, vaak uit verschillende afdelingen. Een derde kenmerk is de overschakeling van de hoge mate van werkverdeling die tot in de jaren tachtig gebruikelijk was, op een integratie van taken waarbij verschillende taken door dezelfde persoon worden uitgevoerd. De informatietechnolgogie vormt een essentiële basis voor de meeste van deze nieuwe regelingen, die anders niet haalbaar of niet rendabel zouden zijn.

De nieuwe bedrijfsprocessen gaan vaak gepaard met complexe beslissingen, zijn kennisintensief, vereisen snelle reacties en hangen samen met de werkstroom. Veel van de nieuwe processen moeten met nieuwe technologie of nieuwe technologiecombinaties worden ondersteund; centraal hierbij staat de integratie van technologie. Vooral hulpmiddelen voor de ondersteuning van samenwerkingsprocessen en documentbeheer zijn belangrijk. Met name de efficiëntie van diensten voor documentbeheer kan nog sterk worden verbeterd.

De doelstelling van deze themacluster is de bijdrage van IT tot de doelmatigheid van organisaties sterk op te voeren door in de eerste plaats te zorgen voor een beter inzicht in en een demonstratie van de wijze waarop IT bij bedrijfsprocessen het best kan worden gebruikt en in de tweede plaats de basistechnologie te ontwikkelen voor de ondersteuning van de nieuwe organisatie-inzichten. De cluster zal door de applicaties worden gestuurd en fungeren als kern voor de integratie van technologie uit verschillende delen van het specifieke programma en voor de ontwikkeling van aanvullende nieuwe technologie. Gebruikers zullen de koers van de cluster voor het effectief gebruik van IT bepalen en als zodanig een essentiële rol spelen. Ook aspecten die samenhangen met de werkomgeving komen aan bod. Er zal worden voortgebouwd op de werkzaamheden die in eerdere fasen van Esprit voor de IT-ondersteuning van bedrijfsprocessen zijn uitgevoerd en worden gezorgd voor een intensieve cooerdinatie met werkzaamheden binnen de telematica- en telecommunicatieprogramma's.

Het onderzoek naar IT voor bedrijfsprocessen is multidisciplinair en omvat de modellering van bedrijfsprocessen "organisatie-engineering", de architectuur van informatie- en communicatieprocessen in het bedrijf, de integratie van softwarecomponenten voor bedrijfsbehoeften en de integratie van documentbeheer in meertalige organisaties en instellingen. Ook de verschillen tussen landen ten aanzien van bedrijfsorganisatie en -cultuur zullen in het onderzoek worden verwerkt. Voorts zal aandacht worden besteed aan de integratie van mobiele "personal systems".

OTO voor technologie ter ondersteuning van bedrijfsprocessen zal vanuit de applicaties worden gestuurd, hetgeen zal leiden tot de integratie van verschillende technologieën. Tevens zal er worden gewerkt aan methoden voor de integratie met bestaande applicaties en gegevens van bedrijven. Er zal aanvullend onderzoek worden gedaan naar computerondersteuning bij samenwerking en documentbeheer.

De ondersteuning van de automatisering van bedrijfsprocessen in zijn nieuwe vorm vergt een nieuwe aanpak voor de integratie en ontwikkeling van software, zoals de integratie van objectoriëntatie, kennisgebaseerde systemen, grafische gebruikersinterfaces en gedistribueerde gegevensverwerking. Daarnaast moet er worden gezorgd voor integratie met andere technologie voor teleconferenties, ruimtelijke informatiesystemen zoals geografische informatiesystemen en mobiele technologie. Hierdoor zijn er nauwe contacten nodig met de werkzaamheden op het gebied van methoden en hulpmiddelen en van kennisgebaseerde systemen in andere delen van het IT-programma. Waar nodig zal ook aan normen worden gewerkt.

Op het gebied van computerondersteunde samenwerking (computer-supported cooperative work (CSCW)) is het onderzoek gericht op het gebruik van IT voor de verbetering van intermenselijke interactie en samenwerking binnen het bedrijf. CSCW-applicaties ondersteunen gebruikers die gezamenlijk werken aan projecten in een gedistribueerde omgeving, met heterogene hardware- en softwaresystemen, tegelijkertijd of sequentieel. De OTO-werkzaamheden hebben betrekking op hulpmiddelen, normen en objectbibliotheken voor het genereren en op maat maken van CSCW-applicaties, waarbij rekening wordt gehouden met de mobiliteit van gebruikers, flexibele werkvormen en het gebruik van bestaande informatiesystemen. Specifieke onderzoekgebieden zijn bij voorbeeld gezamenlijk auteurswerk, ondersteuning van groepsbeslissingen, elektronische vergaderingen en gezamenlijk gedistribueerd werken.

Op het gebied van documentbeheer zal een aantal onderzoekactiviteiten worden uitgevoerd. Er zal worden gewerkt aan methoden voor het gezamenlijk en gedistribueerd creëren van multimediadocumenten, gebruik makend van ongelijksoortige hulpmiddelen en systemen, waarin ook bestaande documenten zoals in elektronische vorm omgezette oude documenten op papier worden opgenomen, zodat er composietdocumenten worden opgebouwd. Technieken voor de ontwikkeling van software spelen een rol voor versiecontrole, consistentiebeheer en gelijktijdige bewerking. Er zal tevens worden gewerkt aan het flexibel en just-in-time produceren en drukken van documenten en de koppeling tussen documenten en distributiemechanismen als elektronische post en fax. Op het gebied van de opslag en het terugzoeken van documenten zullen nieuwe gebruikersvriendelijkere toegangsmethoden worden ontwikkeld, alsmede nieuwe manieren voor de organisatie van de opslag, de archivering en de clustering van documenten en technieken voor het terugzoeken van delen van documenten zoals illustraties, citaten, delen van alinea's en voetnoten.

Naast activiteiten op het gebied van optimale praktijken en transnationale Europese aangelegenheden zal er ook een vrij beperkt aantal verkennende experimenten worden uitgevoerd. Het is de bedoeling op die manier een sneller inzicht te krijgen in de optimale vormen van de integratie van de verschillende technologieën bij bedrijfsprocessen, zowel bij de gebruikers als bij de verstrekkers van technologie, waarbij de gebruikers de hoofdrol spelen. Er zal onderzoek worden gedaan naar methoden om de risico's bij het overnemen en inzetten van de nieuwe technologie, zoals die door de gebruiker worden gezien, zoveel mogelijk te beperken.

Themacluster

Integratie bij fabricage Voor een economie met hoge lonen is de werkgelegenheid in de produktiesector afhankelijk van een snelle overschakeling op produkten met een technologische grondslag en een hoog bewerkingsniveau of een hoge toegevoegde waarde en van het vermogen van de fabrikanten om optimaal te functioneren in een dynamisch veranderend mondiaal netwerk van bedrijfspartners, leveranciers, afnemers en onderzoekers. De ingrijpende herstructurering die in de hele industrie plaatsvindt, creëert zowel het klimaat als de mogelijkheden voor verandering. Er ontstaan nieuwe fabricagemodellen voor de ondersteuning van een afgeslankte en flexibelere aanpak: gezamenlijke leveringsketens, intelligente fabricage, gezamenlijk werken en totale kwaliteitszorg (Total Quality Management). Al deze modellen berusten op de beschikbaarheid van geavanceerde informatie en communicatietechnologie.

In het verleden was de integratie van klassieke bewerkingsfuncties het concept dat als uitgangspunt diende. Deze "computergeïntegreerde" technologie van de jaren tachtig is nu volwassen genoeg om in een industriële produktieomgeving te worden gebruikt. Er is nu een nieuw werkklimaat in opkomst, dat doordringt in alle bedrijfsprocessen, ook in fabricage en engineering; dit klimaat vereist geavanceerde ICT en is derhalve bepalend voor nieuwe meer experimentele ICT-ontwikkelingen. Gevanceerde ICT-ontwikkelingen moeten bij hun ontstaan worden gestuurd, zodat zij een positieve invloed hebben op het concurrentievermogen van de Europese industrie en de kwaliteit van het bestaan van de werknemers in de industrie.

De doelstelling van de activiteiten op dit gebied is via de ontwikkeling van geavanceerde informatietechnologie te fungeren als katalysator bij deze veranderingen en, in samenwerking met het programma industrie- en materiaaltechnologie, bij te dragen tot een verbetering van het concurrentievermogen van produktiebedrijven, de constructiesector en de procesindustrie via verbeteringen op het gebied van de produktkwaliteit, de kosten en de termijn voor introductie op de markt, waarbij ook moet worden voldaan aan de milieu-eisen van de volgende eeuw.

De generieke basistechnologieën op het gebied van ICT ontwikkelen zich elk voor zich met een hoge snelheid en de doorstroming daarvan zal worden beperkt door de snelheid waarmee ze in een bedrijfsomgeving kunnen worden geïntegreerd. De architectuur van toekomstige systemen moet voortdurend opnieuw worden uitgetekend zodat de gebruikers kunnen profiteren van de voordelen van geavanceerde ICT-ontwikkelingen, terwijl er tegelijkertijd migratieroutes moeten worden uitgezet om de tot op heden gedane investeringen te beschermen. De werkzaamheden zullen voortbouwen op en zorgen voor de integratie van basistechnologie op het gebied van softwaretechnologie, open systemen, computerondersteund ontwerp, gegevensmodellering en database-ontwerp, softwarekwaliteitsbeheer, micro-elektronica, microsystemen en in bepaalde gevallen mechatronica.

Voor de bedrijven afzonderlijk vereist de implementatie van bedrijfsstrategieën op basis van nieuwe fabricagemodellen een nieuwe profilering van de bouwstenen die worden gebruikt voor de ontwikkeling van ondersteunende ICT-systemen voor produktiebedrijven en de procesindustrie. Intersectoriële en multidisciplinaire initiatieven zullen worden gesteund om generieke problemen aan te pakken, terwijl tevens rekening wordt gehouden met specifieke behoeften van de industrie en de kwaliteit van het bestaan. Dit zal positieve effecten opleveren voor de industrie in al haar verscheidenheid.

De nadruk zal liggen op nieuwe ICT-oplossingen op drie technische gebieden, ondersteund door prenormatieve en gezamenlijke activiteiten.

Bij de werkzaamheden voor het kader voor bedrijfsintegratie ligt de nadruk op het zoeken naar methoden en hulpmiddelen ter ondersteuning van een modulair systeemontwerp voor de ICT-systemen ter ondersteuning van fabricage- en produktiebedrijven. Deze geavanceerde informatietechnologieën komen ook van pas bij het ontwerpen en implementeren van geïntegreerde systemen voor kwaliteitsbeheer. De pogingen van gebruikers en leveranciers om te komen tot een consensus over de eisen en functionele specificaties voor de componenten voor dergelijke systemen zullen worden gestimuleerd en er zal steun worden gegeven aan geavanceerde implementaties met het oog op het valideren, het beoordelen van de kwaliteit en het testen van de resultaten.

Bij de werkzaamheden op het gebied van de geïntegreerde modellering van produktgegevens ligt de nadruk op het formaliseren en standaardiseren van de gegevensstructuren die voor de beschrijving van produkten en hun componenten worden gebruikt, zodat de functionaliteit van systemen voor de modellering van produktgegevens op een hoger semantisch niveau wordt gebracht, waarbij ook kennisrepresentatie en gezamenlijk gebruik aan de orde komen.

Er moeten informatie-interfaces worden gedefinieerd en geïmplementeerd om de kwaliteitsnormen te waarborgen. Hierdoor kunnen de bewerkingsfuncties van de volledige levenscyclus van produkten en processen vanuit een gemeenschappelijk platform worden ondersteund.

Zowel de produktiviteit van fabricage- en produktiesystemen als hun vermogen om veilig en zonder gevaren voor mens of milieu te functioneren wordt bepaald door de kwaliteit van hun regelsystemen. Bij de werkzaamheden voor intelligente regelsystemen ligt de nadruk op de ontwikkeling en integratie van gedistribueerde hiërarchische regelsystemen, in eerste instantie op sensor- en actuatorniveau, maar via de regulering van het produktieproces ook op een hoger niveau voor de stroom van goederen en bestellingen door volledige fabrieken of installaties en tevens door de hele logistieke toeleveringsketen.

De snelheid waarmee de op de drie bovengenoemde gebieden ontwikkelde technologie doorstroomt, is grotendeels afhankelijk van de snelheid waarmee overeenstemming kan worden bereikt over normen voor het gebruik van technologieën in opkomst. De systemen voor kwaliteitsbeheer moeten worden geharmoniseerd teneinde voor de leveringsindustrieën in Europa vergelijkbare beoordelingen te kunnen opstellen. Er zullen maatregelen worden genomen om experimenten met normen in wording mogelijk te maken en er zal worden gezorgd voor intensieve contacten tussen gebruikers en leveranciers om dit proces te versnellen. Er zullen maatregelen worden genomen om de verspreiding van optimale praktijken naar alle regio's van de Gemeenschap te bevorderen ter ondersteuning van Europese bedrijven die op internationaal niveau samenwerken en concurreren. Er zal, voor zover van toepassing, worden gezorgd voor cooerdinatie en samenwerking met initiativen van Lid-Staten of in internationaal verband.

BIJLAGE II

INDICATIEVE VERDELING VAN HET NOODZAKELIJK GEACHTE BEDRAG

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

BIJLAGE III

SPECIFIEKE RE