TOELICHTEND RAPPORT VAN HET SECRETARIAAT-GENERAAL VAN DE RAAD BIJ DE VEREENVOUDIGING VAN DE COMMUNAUTAIRE VERDRAGEN (1) (97/C 353/01)

1. Dit rapport bevat een toelichting bij de door de Intergouvernementele Conferentie uitgevoerde vereenvoudiging van de communautaire verdragen, zoals deze in het tweede deel van het Verdrag van Amsterdam (2) staan (artikelen 6 tot en met 8). Het rapport bestaat uit enkele algemene beschouwingen, een beknopt, artikelsgewijs commentaar bij de wijzigingen in de verdragen, alsmede commentaar bij de artikelen 9, 10 en 11 van het Verdrag van Amsterdam.

I. ALGEMENE BESCHOUWINGEN

2. Door de vervallen bepalingen te schrappen is getracht de communautaire verdragen leesbaarder te maken. Daarbij is de bestaande rechtssituatie onverlet gelaten. De Conferentie heeft de verdragen immers niet willen herschrijven. Een nieuwe formulering was de leesbaarheid van de verdragen ontgewijfeld ten goede gekomen, maar dreigde het "acquis communautaire" op losse schroeven te zetten en bepalingen waarover in het verleden uitvoerig is onderhandeld, opnieuw ter discussie te stellen. Daarom zijn slechts kleine redactionele wijzigingen aangebracht. Doordat vervallen bepalingen geschrapt zijn, moesten de bewoordingen van de verdragen in bepaalde gevallen immers worden aangepast. Slechts in uitzonderlijke gevallen - die in dit rapport worden aangegeven - heeft de Conferentie het nuttig geacht bepaalde passages in de verdragen beter te formuleren.

3. De vereenvoudiging betreft het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal en het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, alsmede de eraan gehechte bijlagen en protocollen. Deze verdragen worden gewijzigd, en niet vervangen door nieuwe verdragen. De verklaringen die bij de opstelling of de herziening van die verdragen in de diverse slotakten werden opgenomen, zijn wegens hun aard onaangeroerd gebleven. Het bestaan van die verklaringen is immers een historisch feit en hun betekenis wordt vaak bepaald door de verdragsbepalingen waarop ze betrekking hebben. Wordt een van die bepalingen geschrapt omdat zij vervallen is, dan verliest de verklaring haar betekenis. De Conferentie heeft het dus niet nuttig geacht zich bezig te houden met de verklaringen. De toetredingsverdragen zijn evenmin gewijzigd en blijven apart voortbestaan. De leesbaarheid van de verdragen zou immers niet gebaat zijn bij invoeging van bepalingen uit de toetredingsverdragen, die meestal overgangsbepalingen zijn of een erg specifieke inhoud hebben.

4. Ter verduidelijking en vereenvoudiging van de bestaande teksten over de gemeenschappelijke communautaire instellingen zijn de Overeenkomst van 25 maart 1957 betreffende bepaalde instellingen welke de Europese Gemeenschappen gemeen hebben en het Verdrag van 8 april 1965 tot instelling van één Raad en één Commissie welke de Europese Gemeenschappen gemeen hebben (Fusieverdrag) ingetrokken. De belangrijkste bepalingen zijn samengevoegd in artikel 9 van het Verdrag van Amsterdam. Het Protocol van 8 april 1965 betreffende de voorrechten en immuniteiten van de Europese Gemeenschappen, zoals gewijzigd bij Protocol nr. 7 bij het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap (waardoor de Europese Centrale Bank en het Europees Monetair Instituut aan de lijst van betrokken instellingen en organen zijn toegevoegd) is gehandhaafd, ondanks de intrekking van het Fusieverdrag waaraan het gehecht is.

5. De horizontale gevolgen van de vereenvoudiging moesten gepreciseerd worden. Het moest immers duidelijk zijn dat met de vereenvoudiging geen wijziging van het acquis werd beoogd. Bovendien moest worden vermeden dat door het schrappen van vervallen bepalingen waarin termijnen voor de uitvoering van bepaalde Gemeenschapsacties zijn gesteld, de niet-naleving van de termijn niet meer voor het Hof van Justitie kon worden aangevoerd, indien niet alle verplichtingen worden nagekomen. Dat risico was des te groter omdat bepaalde termijnen om politieke redenen in het EG-Verdrag vermeld blijven, zoals de termijn in artikel 7 A of de termijnen betreffende de economische en monetaire unie. Tenslotte mocht er door het schrappen van de vervallen bepalingen geen twijfel ontstaan over de handhaving van de wetgeving van afgeleid recht die op die bepalingen gegrond zijn. Daarom bepaalt artikel 10 van het Verdrag van Amsterdam dat het schrappen van vervallen bepalingen en het aanpassen van sommige bepalingen:

- de rechtsgevolgen van die bepalingen;

- de daarin gestelde termijnen;

- de toetredingsverdragen;

- de rechtsgevolgen van de op basis van die bepalingen vastgestelde wetgeving

onverlet laat.

Derhalve kan het resultaat van de vereenvoudiging niet worden uitgelegd als zou het afbreuk doen aan die gevolgen. Aan de hand van artikel 10 kan elke uitlegging worden weerlegd waardoor aan de vereenvoudiging een betekenis wordt gegeven die zij niet heeft. In een verklaring betreffende artikel 10 van het Verdrag van Amsterdam wordt bovendien de juiste betekenis van de vereenvoudiging gepreciseerd en wordt uitdrukkelijk bepaald dat het acquis communautaire onverlet wordt gelaten.

II. ARTIKELSGEWIJS COMMENTAAR BIJ DE VEREENVOUDIGDE BEPALINGEN

A. Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap (artikel 6 van het Verdrag van Amsterdam)

Voor de totstandbrenging van de gemeenschappelijke markt voorzag dit verdrag toen het op 1 januari 1958 in werking trad, in een overgangsperiode van twaalf jaar, die was verdeeld in drie etappes, elk van vier jaar (verstreken op respectievelijk 31 december 1961, 31 december 1965 en 31 december 1969). Het grootste deel van het werk ter vereenvoudiging van dit verdrag betreft het schrappen van de bepalingen over deze aanvankelijke overgangsperiode. Over het algemeen zijn alle verwijzingen naar verstreken termijnen of vervallen bepalingen geschrapt.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

B. Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (artikel 7 van het Verdrag van Amsterdam)

De verscheidene overgangsbepalingen voor de instelling van een gemeenschappelijke markt voor kolen en staal zijn in een afzonderlijke overeenkomst opgenomen en aan het verdrag gehecht. Dankzij deze wetgevingstechniek bevat het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal veel minder vervallen overgangsbepalingen dan het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap. De overgangsperiode voor de instelling van een gemeenschappelijke markt was vastgesteld op vijf jaar na de inwerkingtreding van het verdrag en verstreek dus op 23 juli 1957. Voor het EGKS-Verdrag is dezelfde algemene werkwijze gevolgd als voor het EG-Verdrag: de vermelding van alle verstreken termijnen of vervallen bepalingen is geschrapt. Deze vereenvoudiging is van louter technische aard en loopt niet vooruit op eventuele maatregelen met het oog op het verstrijken van het EGKS-Verdrag op 23 juli 2002, 50 jaar nadat het in werking is getreden.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

C. Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (artikel 8 van het Verdrag van Amsterdam)

Net als de overige verdragen bevat dit verdrag een reeks overgangsbepalingen voor de uitvoering van de diverse maatregelen, die hoofdzakelijk in één verdragstitel (titel VI) aan het einde van het verdrag zijn opgenomen. Dankzij deze wetgevingstechniek bevatte het Euratom-Verdrag veel minder vervallen overgangsbepalingen dan het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap. Voor het Euratom-Verdrag is dezelfde algemene werkwijze gevolgd als voor het EG-Verdrag: alle verstreken termijnen of vervallen bepalingen in het Euratom-Verdrag zijn geschrapt.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

III. COMMENTAAR BIJ DE OVERIGE BEPALINGEN VAN HET VERDRAG VAN AMSTERDAM DIE VOORTVLOEIEN UIT DE VEREENVOUDIGING VAN DE VERDRAGEN

A. Artikel 9 van het Verdrag van Amsterdam (instellingen die de Gemeenschappen gemeen hebben)

Zoals eerder opgemerkt in punt 4 van de algemene beschouwingen zijn, ter verduidelijking en vereenvoudiging van de bestaande teksten over de instellingen die de Gemeenschappen gemeen hebben, de Overeenkomst van 25 maart 1957 betreffende bepaalde instellingen welke de Europese Gemeenschappen gemeen hebben en het Verdrag van 8 april 1965 tot instelling van één Raad en één Commissie welke de Europese Gemeenschappen gemeen hebben (Fusieverdrag) ingetrokken. De wezenlijke bestanddelen van deze teksten zijn opgenomen in artikel 9 van het Verdrag van Amsterdam. Het Protocol van 8 april 1965 betreffende de voorrechten en immuniteiten van de Europese Gemeenschappen, zoals gewijzigd bij Protocol nr. 7 bij het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap (dat de Europese Centrale Bank en het Europees Monetair Instituut toevoegt aan de lijst van instellingen waarop het van toepassing is), is gehandhaafd, ondanks de intrekking van het Fusieverdrag waaraan het is gehecht. Hieronder volgt een afzonderlijk commentaar bij elk lid van artikel 9:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De overige bepalingen van de Overeenkomst van 25 maart 1957 en van het Fusieverdrag van 1965 zijn als vervallen beschouwd en niet opgenomen in artikel 9 van het Verdrag van Amsterdam.

B. Artikel 10 van het Verdrag van Amsterdam (behoud rechtsgevolgen van geschrapte en aangepaste bepalingen)

Zoals in punt 5 van de algemene beschouwingen is opgemerkt, heeft artikel 10 van het Verdrag van Amsterdam ten doel de horizontale gevolgen van de vereenvoudiging vast te stellen. Zo is het niet de bedoeling het acquis te wijzigen en heeft het schrappen van vervallen bepalingen die termijnen voor de uitvoering van bepaalde maatregelen van de Gemeenschappen opleggen, niet tot gevolg dat er op de niet-naleving ervan niet langer een beroep kan worden gedaan bij het Hof van Justitie. Het schrappen van dergelijke bepalingen heeft ook geen enkele invloed op de handhaving van besluiten van het afgeleide recht die op deze bepalingen zijn gebaseerd. Daarom bepaalt artikel 10 dat het schrappen van vervallen bepalingen en het aanpassen van sommige bepalingen de rechtsgevolgen onverlet laat van

- de genoemde bepalingen,

- de in deze bepalingen gestelde termijnen,

- de toetredingsverdragen,

- de op basis van deze bepalingen vastgestelde besluiten.

Een en ander heeft tot gevolg dat er niet van uit kan worden gegaan dat de vereenvoudiging deze rechtsgevolgen in het gedrang brengt. Artikel 10 sluit elke interpretatie uit die aan de vereenvoudiging een betekenis geeft die zij niet heeft. In een verklaring ad artikel 10 van het Verdrag van Amsterdam is de reikwijdte van de vereenvoudiging trouwens precies afgebakend en staat uitdrukkelijk te lezen dat het acquis communautaire onverlet wordt gelaten.

Dit artikel is tevens van toepassing op de intrekking van de Overeenkomst van 25 maart 1957 betreffende bepaalde instellingen welke de Europese Gemeenschappen gemeen hebben en het Verdrag van 8 april 1965 tot instelling van één Raad en één Commissie welke de Europese Gemeenschappen gemeen hebben (Fusieverdrag).

C. Artikel 11 van het Verdrag van Amsterdam (bevoegdheden van het Hof van Justitie)

Dit artikel steunt op artikel 30 van het Fusieverdrag, op grond waarvan de bepalingen van de verdragen over de bevoegdheden van het Hof van Justitie van toepassing zijn op de bepalingen van het Fusieverdrag en het Protocol betreffende de voorrechten en immuniteiten van de Europese Gemeenschap. Het is nodig gebleken deze bevoegdheden niet alleen uit te breiden tot artikel 9, dat de belangrijkste bepalingen over de gemeenschappelijke instellingen bevat, maar eveneens tot de bepalingen betreffende de vereenvoudiging van de verdragen (artikelen 6 tot en met 8), artikel 10 (waarin de reikwijdte en de gevolgen van de vereenvoudiging zijn vastgesteld) en ook tot artikel 11 betreffende de bevoegdheden van het Hof van Justitie.

IV. GECONSOLIDEERDE VERSIES VAN HET EG-VERDRAG EN HET VERDRAG BETREFFENDE DE EUROPESE UNIE GEHECHT AAN DE SLOTAKTE VAN HET VERDRAG VAN AMSTERDAM

Om de lezer een goed beeld te geven van de diverse wijzigingen die als gevolg van het Verdrag van Amsterdam zowel ten gronde als ter vereenvoudiging zijn aangebracht, is besloten ter illustratie een geconsolideerde versie van het EG-Verdrag aan de slotakte van het Verdrag van Amsterdam te hechten.

Er wordt, eveneens ter illustratie, ook een geconsolideerde versie van het Verdrag betreffende de Europese Unie aan de slotakte gehecht.

De slotakte bevat daartoe de nodige bepalingen.

(1) Dit rapport is opgesteld onder de verantwoordelijkheid van het Secretariaat-generaal van de Raad van de Europese Unie.

(2) PB C 340 van 10. 11. 1997.