Beschikking van de Commissie

van 29 november 2000

betreffende de steunregeling "Subsidieregeling weegapparatuur en geautomatiseerde bemonsteringsapparatuur" die Nederland voornemens is ten uitvoer te leggen ten gunste van kleine en middelgrote mestvervoerbedrijven

(kennisgeving geschied onder nummer C(2000) 3935)

(Slechts de tekst in de Nederlandse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2001/806/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken(1), en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I. PROCEDURE

(1) Bij schrijven van 27 juli 1999, ingeschreven op 31 augustus 1999 (A/36575), heeft Nederland de Commissie kennisgegeven van de steunregeling "Subsidieregeling weegapparatuur en geautomatiseerde bemonsteringsapparatuur", hierna "SWB" genoemd.

(2) De Commissie heeft Nederland bij schrijven van 17 april 2000 (SG (2000)/D 103197) in kennis gesteld van haar besluit tot inleiding van de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag ten aanzien van deze steunregeling.

(3) Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen(2) bekendgemaakt. De Commissie heeft belanghebbenden uitgenodigd hun opmerkingen over de betrokken steunmaatregel te maken.

(4) De Commissie heeft opmerkingen van belanghebbenden ontvangen. Zij heeft deze doorgezonden naar Nederland, dat in de gelegenheid werd gesteld zijn standpunt terzake bekend te maken; deze opmerkingen werden ontvangen bij schrijven van 27 september 2000, ingeschreven op 2 oktober 2000 (A/38015).

(5) Bij brieven van 10 augustus 2000 (ingeschreven op 14 augustus 2000 (A/36761)) en van 16 augustus 2000 (ingeschreven op 21 augustus 2000 (A/36855)) heeft de Nederlandse regering een aangepaste steunregeling meegedeeld; de Commissie heeft hierover om nadere inlichtingen verzocht bij brieven van 22 augustus (D/54357) en 31 augustus 2000 (D/54472). De Nederlandse regering antwoordde bij schrijven van 27 september 2000, ingeschreven op 2 oktober 2000 (A/38015).

II. GEDETAILLEERDE BESCHRIJVING VAN DE STEUNMAATREGEL

(6) Doel van de SWB was de aanschaf te stimuleren van weegapparatuur en geautomatiseerde bemonsteringsapparatuur ten behoeve van een exacte gewicht- en samenstellingscontrole van meststoffen, om zo te voldoen aan Richtlijn 91/676/EEG van de Raad van 12 december 1991 inzake de bescherming van water tegen verontreiniging door nitraten uit agrarische bronnen, hierna "de nitraatrichtlijn" genoemd. De Nederlandse rechtsgrondslag voor de naleving van deze richtlijn is de meststoffenwet van 4 december 1997, gewijzigd op 16 maart 1999. Volgens deze wet moeten mestvervoerbedrijven vanaf 1 januari 2000 geautomatiseerde bemonsteringsapparatuur en weegapparatuur gebruiken, terwijl tot dusver ook werd toegestaan dat de hoeveelheid en samenstelling van de mest werd geschat.

(7) Met de voorgenomen steunmaatregel wil de Nederlandse regering de mestvervoerbedrijven stimuleren de betrokken apparatuur te installeren vooraleer dit verplicht wordt op grond van de meststoffenwet. De oorspronkelijke, op 27 juli 1999 aangemelde regeling voorzag in subsidies met een steunintensiteit van 35 % van de aanschafkosten. De steun gold voor iedere aanvragende onderneming, ongeacht haar omvang. Volgens de aangepaste regeling zullen de begunstigden van de steun kleine en middelgrote ondernemingen zijn die voldoen aan de voorwaarden van punt 3.2 van de communautaire kaderregeling inzake overheidssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen(3), hierna "de MKB-kaderregeling" genoemd.

(8) Voorwaarde om voor subsidie in het kader van de SWB in aanmerking te komen, is dat de apparatuur vóór 15 september 1999 is gemonteerd. De subsidie diende tussen 6 en 29 april 1999 te worden aangevraagd. Het subsidiebedrag zou uiterlijk op 1 maart 2000 worden betaald. Volgens de bepalingen betreffende de SWB zou de steun pas worden uitbetaald nadat de Commissie goedkeuring had verleend.

(9) De Nederlandse regering heeft een budget van 2,8 miljoen NLG (1270585 EUR) uitgetrokken, hetgeen subsidiëring van circa 200 installaties mogelijk maakt. Volgens de aangepaste SWB beloopt de steunintensiteit tot 7,5 % voor middelgrote en tot 15 % voor kleine ondernemingen. De subsidiabele kosten worden omschreven als de kosten voor de aanschaf van de weegapparatuur en geautomatiseerde bemonsteringsapparatuur. De kosten voor de montage van de apparatuur vallen ten laste van de vervoerbedrijven.

(10) Naar aanleiding van de steunregeling zoals die aanvankelijk was aangemeld, heeft de Commissie de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag ingeleid omdat zij ernstige twijfel had omtrent de vraag of de SWB in aanmerking kwam voor de afwijkingen van artikel 87, leden 2 en 3, van het EG-Verdrag; geen van beide afwijkingen leek immers van toepassing. Wat betreft de eerste afwijking - die van artikel 87, lid 3, onder c) - was de Commissie van oordeel dat geen van de voorwaarden van de communautaire kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu(4), hierna " de milieukaderregeling" genoemd, van toepassing was. Er werd immers geen bewijs geleverd dat de investeringssteun het mogelijk maakte beduidend verder te gaan dan de verplichte milieunormen, aangezien de meststoffenwet juist was aangenomen ter omzetting van de nitraatrichtlijn in nationaal recht; voorts overschreden de voorgenomen steunintensiteiten de plafonds van de milieukaderregeling. Evenmin leek de MKB-kaderregeling van toepassing, omdat het stimulerende effect van de steun kunstmatig leek, de steun niet beperkt bleef tot kleine en middelgrote ondernemingen en de in de kaderregeling genoemde maximumintensiteiten werden overschreden.

III. OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN

(11) De Duitse regering beklemtoonde dat zij het eens was met het standpunt van de Commissie betreffende het concurrentieverstorende effect van de SWB. De verplichting die in de Nederlandse meststoffenwet is opgenomen, stemt overeen met de bepalingen van de nitraatrichtlijn die alle lidstaten in hun nationale recht moeten omzetten. Volgens de Duitse regering zijn Noord-Rijnland-Westfalen en Nedersaksen, die aan Nederland grenzen, twee Duitse deelstaten met intensieve veehouderij. Aangezien Nederlandse ondernemingen in Duitsland mest transporteren, concurreren zij met Duitse ondernemingen. Door deze ondernemingen te ontheffen van een deel van hun investeringskosten die zij moeten maken ingevolge de bepalingen van de nitraatrichtlijn, verstoort de Nederlandse maatregel de mededinging tussen Duitsland en Nederland. Voorts merkt de Duitse regering op dat de administratieve praktijk van de Nederlandse autoriteiten aldus is dat alleen in Nederland geregistreerde ondernemingen steun ontvangen. Bovendien werden door de zeer korte aanvraagtermijn ondernemingen van buiten Nederland automatisch uitgesloten van de mogelijkheid subsidies te ontvangen, hetgeen discriminatie van concurrenten uit andere lidstaten inhield.

IV. OPMERKINGEN VAN NEDERLAND

(12) De Nederlandse regering heeft een aangepaste regeling meegedeeld; daarin werd de steunintensiteit beperkt tot 7,5 % bij steun aan middelgrote en tot 15 % bij steun aan kleine ondernemingen. Zij benadrukte dat het stimulerende effect blijkt uit het feit dat met de subsidie wordt beoogd mestvervoerbedrijven te stimuleren geautomatiseerde bemonsteringsapparatuur en weegapparatuur aan te schaffen enkele maanden vóór verplichte normen van kracht zouden worden, en daarmee een juiste omzetting en toepassing van de nitraatrichtlijn in Nederland te waarborgen. Anders zouden deze ondernemingen aarzelen dit te doen of zouden zij de apparatuur te laat laten monteren - en zodoende een tekort aan aangepaste voertuigen voor mesttransport doen ontstaan. Voorts hebben de Nederlandse autoriteiten erop gewezen dat de subsidie maximaal 15 % kan bedragen, dat de afstand waarover mest wordt getransporteerd eerder beperkt is en dat de ongunstige beïnvloeding van het handelsverkeer tussen Duitsland en Nederland verwaarloosbaar zou zijn. Bovendien is de betrokken regeling niet beperkt tot ondernemingen die in Nederland zijn geregistreerd. Zij staat open voor iedere onderneming die in Nederland diensten aanbiedt op het gebied van mesttransport. Ten slotte benadrukken zij dat één Duitse en drie Belgische ondernemingen in Nederland actief zijn en dat geen van hen een aanvraag om subsidie in het kader van de regeling heeft ingediend.

V. BEOORDELING VAN DE STEUNMAATREGEL

(13) Met de voorgenomen investeringssteun van de Nederlandse regering wordt subsidie verleend voor de aanschaf van weegapparatuur en bemonsteringsapparatuur om te voldoen aan de nitraatrichtlijn. De betrokken ondernemingen worden dus door deze maatregel bevoordeeld. Doordat deze financiële stimulans de financiële positie van deze ondernemingen versterkt, dreigt hij de mededinging op de interne EU-markt te verstoren, aangezien het mesttransport door Nederlandse bedrijven concurreert met de dienstverlening van in andere lidstaten geregistreerde bedrijven, die geen subsidies kunnen krijgen om te voldoen aan verplichte normen die zijn vastgelegd in communautaire of nationale regelgeving, omdat een dergelijke steunregeling in andere lidstaten niet bestaat. Bijgevolg dreigt de steun het handelsverkeer tussen de lidstaten in deze sector ongunstig te beïnvloeden en betreft het een steunmaatregel van de staten in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag.

(14) Na de bekendmaking van het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure diende de Nederlandse autoriteiten een aangepaste versie van de SWB in; daarin is bepaald dat overheidssteun alleen mag worden toegekend aan kleine en middelgrote ondernemingen in de zin van de MKB-kaderregeling.

(15) Bijgevolg is de Commissie bij haar beoordeling ervan uitgegaan dat met de SWB in de eerste plaats werd beoogd kleine en middelgrote ondernemingen te stimuleren tot de aanschaf van weegapparatuur en geautomatiseerde bemonsteringsapparatuur ten behoeve van een exacte gewicht- en samenstellingscontrole van meststoffen, om aldus te voldoen aan de nitraatrichtlijn. Mest, een bijproduct van veehouderij, is niet als landbouwproduct opgenomen in bijlage I bij het EG-Verdrag; derhalve zijn de communautaire richtsnoeren voor staatssteun in de landbouwsector(5) niet van toepassing.

(16) De voorgenomen steunmaatregel kan alleen verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden geacht indien in dit geval een van de in artikel 87, leden 2 en 3, onder a) tot en met d), van het Verdrag genoemde afwijkingen van toepassing is.

(17) De steunmaatregel is niet van sociale aard, wordt niet verleend aan individuele verbruikers, dient niet tot herstel van de schade veroorzaakt door natuurrampen of andere buitengewone gebeurtenissen en betreft evenmin steun aan de economie van bepaalde streken van de Bondsrepubliek Duitsland die nadeel ondervinden van de deling van Duitsland. De in artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag genoemde afwijking is in dit geval evenmin van toepassing, omdat de steunmaatregel niet is bedoeld ter bevordering van de economische ontwikkeling van een streek waarin de levensstandaard abnormaal laag is of waar een ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst. Met betrekking tot de afwijking van artikel 87, lid 3, onder b), van het EG-Verdrag is de Commissie van oordeel dat de steunmaatregel duidelijk niet was bedoeld om de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang te bevorderen, noch om een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat op te heffen. Van het regionale aspect van de afwijking in artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag is geen sprake, omdat de ondernemingen niet in een steungebied zijn gevestigd. Het betreft evenmin de bevordering van de cultuur en de instandhouding van het culturele erfgoed in de zin van artikel 87, lid 3, onder d), van het EG-Verdrag. De Nederlandse autoriteiten hebben ook niet getracht de steunmaatregel op een van deze gronden te rechtvaardigen.

(18) Wat het eerste gedeelte van de afwijking van artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag betreft, te weten het vergemakkelijken van de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid, heeft de Commissie haar beoordeling gebaseerd op de omstandigheid dat de SWB volgens de Nederlandse regering in de eerste plaats was bedoeld om de aanschaf van weegapparatuur en geautomatiseerde bemonsteringsapparatuur door kleine en middelgrote ondernemingen te stimuleren ten behoeve van een exacte gewicht- en samenstellingscontrole van meststoffen, teneinde de naleving van de nitraatrichtlijn te waarborgen.

In dit verband moet worden herhaald dat de Commissie bij beschikking van 11 maart 1992(6), betreffende het instellen van een nationale mestbank, een openbare stichting die zorg draagt voor een milieuhygiënisch verantwoorde afzet van mestoverschotten, exploitatiesteun voor variabele kosten, zoals de kosten van transport, opslag en aflevering, voor projecten inzake mestverwerking uitdrukkelijk heeft verboden. Voorts verklaarde de Commissie naar aanleiding van haar besluit betreffende mestverwerkingsprojecten(7) dat zij a priori een negatieve houding zou aannemen ten aanzien van verdere steun voor mestverwerking in Nederland.

(19) De Commissie beordeelde de betrokken maatregel eerst in het licht van de MKB-kaderregeling. Bij toepassing van de afwijkingen van artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag en overeenkomstig de vereisten van de MKB-kaderregeling wordt het huidige voornemen om de volgende redenen onverenigbaar geacht met de gemeenschappelijke markt.

(20) Volgens de algemene beginselen van punt 4.1 van de MKB-kaderregeling dient een steunmaatregel, wil hij in aanmerking komen voor een afwijking, in de eerste plaats een stimulerend karakter te hebben: de steun mag dus geen exploitatiesteun zijn en hij moet noodzakelijk zijn om de doelstellingen te verwezenlijken die de marktkrachten alleen niet zouden kunnen bereiken. De Nederlandse regering benadrukte dat met de steunregeling werd beoogd mestvervoerbedrijven te stimuleren geautomatiseerde bemonsteringsapparatuur en weegapparatuur aan te schaffen enkele maanden vóór verplichte normen van kracht werden, en aldus een juiste omzetting en toepassing van de nitraatrichtlijn in Nederland te waarborgen. Dit moet als een kunstmatige stimulans worden bestempeld, aangezien een onderneming die in dit marktsegment mesttransport wil aanbieden, volgens de Nederlandse verplichte normen nieuwe apparatuur zou moeten monteren in praktisch dezelfde periode als voorgeschreven in de SWB. Bijgevolg kan de maatregel niet als noodzakelijk worden beschouwd en ook niet als stimulerend worden aangemerkt in de zin van de MKB-kaderregeling.

(21) Bovendien moet de maatregel evenredig zijn, in die zin dat de positieve effecten ervan moeten opwegen tegen het nadelige effect dat overheidssteun heeft op de mededinging en het handelsverkeer. Volgens de Nederlandse regering bestaat het positieve effect van de maatregel erin dat mestvervoerbedrijven worden uitgenodigd te zorgen voor de installatie van de nodige apparatuur om te voldoen aan de meststoffenwet. Anders zouden deze ondernemingen aarzelen dit te doen of zouden zij de montage veel te laat laten uitvoeren, en zodoende een tekort aan aangepaste voertuigen voor mesttransport doen ontstaan. De Commissie is evenwel van oordeel dat de steun niet is bedoeld ter verlichting van de typische handicaps waarmee kleine en middelgrote ondernemingen te kampen hebben, zoals de moeilijke toegang tot kapitaal en krediet, wegens de gebrekkige voorlichting, de terughoudendheid van de financiële markten om risico's te nemen en de beperkte garanties die de KMO's kunnen bieden. De betrokken maatregel heeft als enige effect een daling van de kosten die de Nederlandse ondernemingen normaal zouden moeten maken om aan de op geharmoniseerd Gemeenschapsrecht gebaseerde verplichte normen te voldoen. Daarom bevoordeelt de steun mestvervoerbedrijven in Nederland, aangezien hij voor deze bedrijven een deel van de investeringskosten van nieuwe apparatuur wegneemt, terwijl hun concurrenten die mest transporteren in andere lidstaten deze apparatuur geheel voor eigen rekening moeten nemen. De Commissie stelt zich dan ook op het standpunt dat de steun niet als evenredig kan worden aangemerkt, daar de negatieve gevolgen voor de mededinging en het handelsverkeer zwaarder wegen dan de positieve gevolgen, die kunstmatig worden geacht, omdat de steunregeling normen invoert waaraan mestvervoerbedrijven hoe dan ook vanaf 1 januari 2000 moeten voldoen.

(22) Dit betekent dat de steunregeling niet kan worden goedgekeurd op grond van de MKB-kaderregeling.

(23) Vervolgens heeft de Commissie onderzocht of de betrokken maatregel aan de milieukaderregeling voldeed. Wat betreft de door de Commissie in haar besluit tot inleiding van de procedure geformuleerde twijfel ten aanzien van de toepasselijkheid van de milieukaderregeling, beoordeelt zij het stimulerend effect als kunstmatig (zie de overwegingen in punt 20). Sinds de inwerkingtreding van de "meststoffenwet", zijn mestvervoerbedrijven verplicht om zorg te dragen voor de exacte meting van het gewicht en de samenstelling van de mest. De steunregeling beoogt de aankoop van de juiste apparatuur te bevorderen om de precieze registratie van mestgegevens te verzekeren. Deze investeringen zijn dus bedoeld voor de aankoop van nieuwe installaties en niet voor de vervanging van al bestaande installaties. Op grond van punt 3.2.3, deel A, van de milieukaderregeling kan de Commissie de steun die betrekking heeft op dat deel van de investeringen dat niet uitgaat boven de kosten voor het aanpassen van bestaande installaties, niet goedkeuren.

(24) Ten slotte is punt 3.2.3, deel B, van de milieukaderregeling evenmin van toepassing, omdat de steun ten gunste van investeringen in nieuwe installaties niet is bedoeld om ondernemingen aan te moedigen verder te gaan dan de verplichte milieunormen, maar als subsidie voor investeringskosten om aan verplichte normen te voldoen.

(25) Mitsdien kan de betrokken steunmaatregel niet worden goedgekeurd op grond van de milieukaderregeling.

VI. CONCLUSIES

(26) In het licht van de bovenstaande overwegingen concludeert de Commissie dat aan geen van de algemene beginselen van punt 4.1 van de MKB-kaderregeling - stimulerend effect, noodzaak en evenredigheid van de steun - is voldaan. Evenmin gaat het hier om investeringssteun in de zin van de MKB-kaderregeling, noch is de steun erop gericht ondernemingen aan te moedigen verder te gaan dan verplichte normen, zoals vereist in de milieukaderregeling. Omdat de betrokken maatregel niet voldoet aan de MKB-kaderregeling en de milieukaderregeling, kan hij niet worden geacht bij te dragen tot de ontwikkeling van economische bedrijvigheden zonder dat de voorwaarden waaronder het handelsverkeer tussen lidstaten plaatsvindt daardoor zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. Aangezien de afwijking van artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag niet relevant is, is het principiële verbod van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag ten volle van toepassing,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN;

Artikel 1

De steunmaatregel die het Koninkrijk der Nederlanden voornemens is ten uitvoer te leggen ten gunste van kleine en middelgrote ondernemingen ten bedrage van 1270585 EUR is met de gemeenschappelijke markt onverenigbaar.

Deze steunmaatregel mag bijgevolg niet ten uitvoer worden gelegd.

Artikel 2

Het Koninkrijk der Nederlanden deelt de Commissie binnen twee maanden vanaf de kennisgeving van deze beschikking mede welke maatregelen het heeft getroffen om aan deze beschikking te voldoen.

Artikel 3

Deze beschikking is gericht tot het Koninkrijk der Nederlanden.

Gedaan te Brussel, 29 november 2000.

Voor de Commissie

Mario Monti

Lid van de Commissie

(1) PB C 175 van 24.6.2000, blz. 6.

(2) Zie voetnoot 1.

(3) PB C 213 van 23.7.1996, blz. 4.

(4) PB C 72 van 10.3.1994, blz. 3.

(5) PB C 28 van 1.2.2000, blz. 2.

(6) PB L 170 van 25.6.1992, blz. 34.

(7) Steunmaatregel nr. C 17/90, PB C 82 van 27.3.1991, blz. 3.