Beschikking van de Commissie

van 14 mei 2002

betreffende staatssteun voor Grupo de Empresas Álvarez

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2002) 1805)

(Slechts de tekst in de Spaanse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2002/935/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschappen, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschappen en artikel 6, lid 1, van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad(1) te hebben aangemaand hun opmerkingen kenbaar te maken(2), en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I. PROCEDURE

(1) Op 15 juli 1997 heeft de Commissie Beschikking 98/364/EG gegeven betreffende de aan "Grupo de Empresas Álvarez" (GEA) verleende steun(3) (kennisgeving geschied onder nummer C(1997) 2615) (hierna te noemen "de beschikking"), waarbij herstructureringssteun ten behoeve van GEA, een Spaanse fabrikant van keramiek en porselein in Vigo (Galicië), werd goedgekeurd.

(2) Deze positieve beoordeling kwam tot stand op basis van een herstructureringsplan dat voorzag in drastische capaciteitsverminderingen plus een toezegging van de Spaanse autoriteiten dat zij van verdere overheidssteun aan GEA en zijn 100 %-dochteronderneming Vidrios Automáticos del Norte (Vanosa) zouden afzien. De laatste overweging van deze beschikking luidt als volgt: "De Spaanse autoriteiten wordt derhalve medegedeeld dat iedere nieuwe steunmaatregel ten behoeve van de onderneming als onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt en als inbreuk op de aangegane verbintenissen zal worden beschouwd en gevolgen voor de bij deze beschikking goedgekeurde steun heeft.".

(3) In artikel 1, lid 1, van de beschikking wordt verklaard dat verscheidene maatregelen onrechtmatige steun vormen: "Niettemin zijn deze steunmaatregelen in overeenstemming met de bepalingen in de communautaire kaderregeling voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden en zijn zij derhalve verenigbaar met de gemeenschappelijke markt overeenkomstig artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag en artikel 61, lid 3, onder c), van de EER-overeenkomst, op voorwaarde dat de Spaanse autoriteiten, overeenkomstig de verbintenis die zij terzake in hun brief van 22 mei 1977 aangingen, zich in de toekomst ervan onthouden verdere steun te verlenen en het herstructureringsplan volledig uitvoeren.".

(4) Bij de beschikking werden de Spaanse autoriteiten verplicht aan de Commissie een aantal verslagen voor te leggen om deze in staat te stellen na te gaan of het herstructureringsplan wordt uitgevoerd en of zij hun toezegging om geen verdere steun aan de onderneming te verlenen, gestand doen.

(5) Bij brief van 21 mei 1999 heeft de Commissie de ontvangst bevestigd van het tweede verslag over de uitvoering van het herstructureringsplan en aan Spanje meegedeeld dat op "basis van de inlichtingen, cijfers en argumenten in dat verslag, zij niet het voornemen heeft het dossier te heropenen, aangezien de hoofdlijnen van genoemde beschikking worden nageleefd". In deze brief werd eveneens gesteld: "Daar GEA evenwel verliezen blijft maken, wil ik u herinneren aan de toezegging van uw autoriteiten om aan genoemde onderneming geen verdere staatssteun meer te verlenen.".

(6) In dat verslag werd geen melding gemaakt van het feit dat - zoals verderop zal worden aangetoond - GEA en Vanosa sinds 1997 stelselmatig verzuimden hun belastingen en socialezekerheidsbijdragen te betalen.

(7) Naar aanleiding van de beweringen van een concurrent (hierna te noemen "klager nr. 1") dat Spanje een bedrag van in totaal 17 miljard ESP niet heeft geïnd, en het feit in aanmerking genomen dat Spanje de verslagen over het jaar 1999 niet binnen de gestelde termijn heeft ingediend, heeft de Commissie Spanje op 24 september 2000 meegedeeld dat zij ernstig betwijfelt of haar beschikking van 15 juli 1997 wel wordt nageleefd.

(8) Bij brieven d.d. 5 oktober 2000, 7 november 2000 en 14 november 2000, heeft Spanje het gevraagde verslag toegezonden en de Commissie laten weten dat GEA in de tussentijd geen nieuwe steun heeft ontvangen. Tevens heeft Spanje de Commissie verzekerd dat het geenszins heeft afgezien van de inning van 17 miljard ESP.

(9) Met een brief van 9 april 2001 bereikte de Commissie een nieuwe klacht (hierna te noemen "klager nr. 2").

(10) Bij brief van 3 mei 2001 zond de Commissie Spanje een nieuw verzoek om informatie toe.

(11) Bij brieven van 15 mei 2001, 16 mei 2001, 31 mei 2001 en 12 juni 2001, uitte klager nr. 1 verdere bezwaren.

(12) In een op 29 juni 2001 ontvangen brief verstrekte klager nr. 2 bewijsmateriaal voor zijn bewering dat GEA en zijn dochteronderneming Vanosa sinds 1997 en zeker tot januari 2001 geen socialezekerheidsbijdragen meer hebben betaald.

(13) In een op 5 juli 2001 ontvangen brief heeft Spanje de door klager nr. 2 verstrekte informatie gedeeltelijk bevestigd.

(14) Op 19 september 2001 besloot de Commissie inzake deze steunmaatregel de procedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag in te leiden. Spanje werd bij een brief van dezelfde datum op de hoogte gebracht. Met een brief die op 4 december 2001 bij de Commissie is ingekomen, heeft Spanje op genoemde brief geantwoord en om een ruimere termijn voor de beantwoording verzocht, en dat antwoord is op 4 december 2001 bij de Commissie ingekomen.

(15) De bekendmaking van deze brief in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen heeft geen opmerkingen van derden opgeleverd.

II. BESCHRIJVING

II.1. Klachten

(16) Volgens de klagers hebben GEA en andere eraan gelieerde bedrijven sinds 1997 en zeker tot januari 2001 geen belastingen en geen socialezekerheidsbijdragen meer betaald.

(17) Klager nr. 1 had voorts bedenkingen over het prijsbeleid van de onderneming. GEA en de gelieerde bedrijven zouden de mededinging op de relevante markt vervalsen door hun producten te verkopen tegen prijzen die zo laag zijn dat ze alleen door het bestaan van overheidssteun verklaard kunnen worden.

(18) Klager nr. 2 bracht verscheidene bewijsstukken aan van de Tesorería General van de Sociale Zekerheid, waaruit bleek in welke maanden sinds 1992 GEA en een van zijn gelieerde ondernemingen geen bijdragen meer hebben betaald, althans wat GEA betreft. Bovendien deelde klager nr. 2 mee dat de overheidscrediteuren er in het kader van een akkoord tussen schuldeisers mee hebben ingestemd 98 % van hun vorderingen op Vanosa kwijt te schelden.

II.2. Begunstigde van de steun

(19) GEA is een onderneming die porseleinen serviesgoed, keramiek en glaswerk produceert en verkoopt; het produceert ook flessen. GEA was een van de grootste producenten van serviesgoed in Spanje. Tussen 1993 en 1997 bedroeg zijn marktaandeel gemiddeld 11,6 % op de Spaanse markt en 0,64 % op de gemeenschappelijke markt. Het had 1029 werknemers in dienst. Het haalde in 1995 en 1996 een jaaromzet van ongeveer 2,5 miljard ESP.

(20) Op 2 november 1997 hebben GEA en Vanosa surséance van betaling aangevraagd. De passiva bedroegen in totaal 2994 miljoen ESP. Volgens het laatste door Spanje voorgelegde verslag is het aantal werknemers in 1998 teruggebracht tot 715, en bedroeg het exploitatieverlies 2151 miljoen ESP.

(21) Het concern is gevestigd in Vigo, provincie Pontevedra, in de autonome regio Galicië. Deze regio, waar de scheepsbouw, de visserij en de automobielindustrie de belangrijkste economische sectoren zijn, maakt ten gevolge van de problemen waarmee die sectoren te kampen hebben een ernstige economische crisis door die met een hoog werkloosheidspercentage gepaard gaat. De regio wordt beschouwd als een gebied van doelstelling 1 en komt uit hoofde van artikel 87, lid 3, onder a), in aanmerking voor regionale steun. Tot juni 1991 was GEA eigendom van de Spaanse overheidsholding INI. Op die datum besloot INI de onderneming te privatiseren.

(22) GEA bezit een belang van 100 % in Vanosa, een dochteronderneming die in 1993 door GEA werd opgericht. Vanosa is actief in de sector glazen verpakkingen. In 1999 haalde Vanosa een jaaromzet van 1293 miljoen ESP, waarvan 5 % in de overige lidstaten van de Europese Unie, en leed het verliezen ten bedrage van 119 miljoen ESP. In 1999 had VANOSA 116 werknemers in dienst. Vanosa is gelegen in hetzelfde steungebied als GEA.

II.3. Markt

(23) In de sector serviesgoed bestaat een levendige handel tussen Spanje en de overige lidstaten. Volgens gegevens van Eurostat exporteerde Spanje van januari tot oktober 1995 8546 ton serviesgoed met een waarde van 326 miljoen EUR, terwijl het van januari tot september 1995 7844 ton met een waarde van 433 miljoen EUR importeerde. Het marktaandeel van Spanje in de totale intracommunautaire handel in serviesgoed bedraagt ongeveer 3 %. Ofschoon GEA niet een van de grote serviesgoedproducenten van de Gemeenschap is, speelt het in deze markt toch een rol.

(24) Bovendien bevindt de sector porselein zich in een situatie die is gekenmerkt door overcapaciteit. Tussen 1984 en 1991 groeiden productie en consumptie onafgebroken, maar in 1992-1993 belandden ze in een fase van inkrimping. De voor 1994 verhoopte opleving is uitgebleven. De handelsbalans van de afgelopen jaren was positief, maar het aandeel van de invoer is aanzienlijk gestegen, vooral in het segment huishoudelijk porselein. De groei van de uitvoer is onvoldoende om de toegenomen concurrentie in deze sector te compenseren. Integendeel, deze situatie van scherpe concurrentie en overcapaciteit wordt nog verhevigd door het aantreden van nieuwe concurrenten uit Zuidoost-Azië en de Oost-Europese landen, vooral de Tsjechische Republiek en Hongarije, welke gebruikmaken van preferentiële handelsakkoorden met de Gemeenschap. In 1999 importeerde Spanje uit de overige lidstaten porselein ter waarde van 22295000 EUR (29582000 EUR in 2000) en exporteerde het naar de overige lidstaten voor een waarde van 11902000 EUR (10773000 EUR in 2000), terwijl het intracommunautaire handelsverkeer op 374399000 EUR uitkwam (372030000 EUR in 2000).

(25) Bovendien wordt door de informatie waarover de Commissie beschikt, bevestigd dat ten minste 20 % van het in Spanje aan de horecasector verkochte keramiek en porselein geïmporteerd is. De overige 80 % zijn als volgt verdeeld:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(26) Bijgevolg treden de producten van GEA rechtstreeks in concurrentie met de producten van Spaanse en communautaire fabrikanten.

(27) De onderneming Vanosa is actief op de markt voor glazen verpakkingen.

(28) Met een marktaandeel van 13 % nemen glazen verpakkingen in de sector verpakking de derde plaats in, na plastic met 35 % en karton met 32 %. De periode 1996-1998 werd gekenmerkt door prijsdalingen. De tendens tot snelle prijsdaling hield aan als gevolg van de concurrentie van andere producten (PET, karton en blik) en de instorting van de Russische markt.

(29) De productie van de Europese sector glazen verpakkingen is als volgt onderverdeeld:

Europese bedrijfstak glazen verpakkingen

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bron:

FEVE - Fédération Européenne du Verre d'Emballage.

(30) De intracommunautaire handel in glazen verpakkingen vertoont het volgende beeld:

EUR 15 (eindresultaat)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bron:

Gecombineerde nomenclatuur Eurostat - CPIV.

(31) Volgens de Asociación Nacional de Empresas de Fabricación Automática de Envases de Vidrio (Nationaal verbond van ondernemingen met automatische productie van glazen verpakkingen), kwam de invoer van glazen verpakkingen op de Spaanse markt in 1999 uit op 8 % van het verbruik. Frankrijk nam 98 % van de export af. De invoer bedroeg in datzelfde jaar 12 % van het totale verbruik. 50 % van de invoer kwam uit Portugal.

III. REACTIE VAN SPANJE OP HET INLEIDEN VAN DE PROCEDURE

(32) Bij een op 4 december 2001 geregistreerde brief heeft Spanje gereageerd op de brief van de Commissie van 19 september 2001. Die brief bevatte de gegevens die hierna in de overwegingen 33 tot en met 37 zijn weergegeven.

(33) Sinds de beschikking van 1997 is aan GEA/Vanosa geen verdere steun meer verleend.

(34) Gedurende de drie jaar volgende op de beschikking van 1997 zijn GEA/Vanosa stelselmatig hun fiscale en sociale verplichtingen niet nagekomen.

(35) Op 14 april 1998 hebben de belastingautoriteiten een deel van de belastingschuld van GEA/Vanosa kwijtgescholden en ermee ingestemd het resterende deel te herschikken. De kwijtschelding werd afhankelijk gesteld van de naleving door de ondernemingen van de voorwaarden voor de herschikking van de resterende schuld en van hun lopende fiscale verplichtingen; op 7 februari 2001, bijna drie jaar na de kwijtschelding, besloten de belastingautoriteiten die kwijtschelding en de herschikking van de resterende schuld te annuleren omdat de onderneming hoegenaamd niet de voorgeschreven betalingen verrichtte.

(36) Op 6 november 1998 hebben de belastingautoriteiten een deel van de belastingschuld van Vanosa kwijtgescholden en ermee ingestemd het resterende deel te herschikken. De kwijtschelding werd afhankelijk gesteld van de naleving door Vanosa van de voorwaarden voor de herschikking van de resterende schuld en van zijn lopende fiscale verplichtingen; op 7 februari 2001, bijna drie jaar na de kwijtschelding, besloten de belastingautoriteiten die kwijtschelding en de herschikking van de resterende schuld te annuleren omdat de onderneming hoegenaamd niet de voorgeschreven betalingen verrichtte.

(37) De sociale zekerheid en de belastingdienst hebben al het mogelijke gedaan om de verschuldigde bedragen te innen, en hebben op de onroerende goederen van GEA/Vanosa beslag doen leggen; die goederen waren evenwel bezwaard ten behoeve van particuliere banken.

IV. BEOORDELING VAN DE STEUNMAATREGELEN

IV.1. Het bestaan van staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag

(38) In artikel 87, lid 1, is het beginsel neergelegd dat, behoudens de afwijkingen waarin dit Verdrag voorziet, steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producten vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt zijn, voorzover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.

(39) Zoals uiteengezet in de overwegingen 23 tot en met 31, zijn de door GEA in de handel gebrachte producten voorwerp van intracommunautair handelsverkeer en bestaat er concurrentie tussen de verschillende fabrikanten. Bovendien is GEA een van de grootste Spaanse fabrikanten uit deze sector. Daarom kan iedere door de staat aan GEA en Vanosa verleende steun het handelsverkeer ongunstig beïnvloeden en op de markt de mededinging ten opzichte van hun concurrenten vervalsen.

(40) Zoals eveneens uit de overwegingen 23 tot en met 31 blijkt, is Vanosa actief op de markt voor verpakkingen, waarop zich bepaalde structurele problemen voordoen. Derhalve kan iedere steun aan Vanosa van invloed zijn op de positie van de onderneming tegenover haar concurrenten op de gemeenschappelijke markt.

(41) Uit de door Spanje verstrekte informatie valt af te leiden dat GEA/Vanosa gedurende de periode tussen de vaststelling van de beschikking van 1997 en zeker januari 2001 hun sociale bijdragen niet hebben voldaan, en deze beliepen:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(42) Terzake van de belastingen zij opgemerkt dat over de onbetaalde belastingen geen informatie is verstrekt, ondanks het feit dat de Commissie daar met zoveel woorden om had gevraagd. Maar uit de door de Spaanse autoriteiten verstrekte nadere informatie is af te leiden dat GEA/Vanosa stelselmatig hun fiscale verplichtingen niet nakwamen. De in de loop van deze drie jaar opgebouwde belastingschuld moet aanzienlijk zijn.

(43) Terzake van de socialezekerheidsbijdragen is duidelijk dat GEA en Vanosa gedurende verscheidene jaren hun commerciële activiteit hebben kunnen voortzetten zonder te hebben voldaan aan hun verplichtingen ten opzichte van de sociale zekerheid.

(44) In zijn brief van 5 juli 2001 verklaarde Spanje dat de gedragslijn van de openbare schuldeisers in de lijn lag van de vigerende nationale regelgeving en geen discriminatie ten gunste van de twee betrokken ondernemingen inhield. Tevens werd gemeld dat een procedure tot beslaglegging op verscheidene activa was ingeleid. Maar Spanje heeft niet verklaard of gebruik is gemaakt van de andere mogelijkheden die de Spaanse wetgeving biedt om een einde te maken aan de aanhoudende en stelselmatige niet-betaling van socialezekerheidsbijdragen, zoals afzonderlijke executoriale procedures die met betrekking tot de na de surséance ontstane schulden kunnen worden ingeleid.

(45) Overeenkomstig Beschikking 1999/509/EG van de Commissie van 14 oktober 1998 betreffende door Spanje toegekende steun ten behoeve van de ondernemingen van het Magefesa-concern en hun opvolgers(4), welke is bevestigd door het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen in zijn arrest in de zaak-Magefesa(5), vormt de aanhoudende en stelselmatige niet-betaling van de socialezekerheidsbijdragen en van een onbekend, doch aanzienlijk bedrag aan belastingen, zeker tussen januari 1997 en januari 2001, een overdracht van staatsmiddelen ten behoeve van GEA en Vanosa waardoor deze een concurrentievoordeel krijgen aangezien zij, in tegenstelling tot hun concurrenten, geen rekening behoeven te houden met de uitgaven die zij in normale omstandigheden wel zouden moeten dragen. Dit betekent derhalve steun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag.

(46) Alleen het feit dat de door de Spaanse regering aangevoerde nationale wetgeving van toepassing is op alle ondernemingen die onder een regeling tot terugvordering van schulden onder gerechtelijk toezicht zijn geplaatst, of die schulden hebben bij de sociale zekerheid of de belastingdienst, volstaat niet om te besluiten dat de door Spanje genomen maatregelen geen staatssteun in de zin van artikel 87 van het EG-Verdrag vormen.

(47) Het voordeel als gevolg van de aanhoudende en stelselmatige niet-betaling van belastingen en van socialezekerheidsbijdragen, zeker tussen januari 1997 en januari 2001, is ontstaan doordat Spanje niet de door de Spaanse wetgeving vastgestelde maatregelen (afzonderlijke executoriale procedures) heeft ingezet om te beletten dat de ondernemingen hun activiteiten voortzetten zonder aan hun fiscale en sociale verplichtingen te voldoen.

(48) Ofschoon noch de belastingdienst, noch de sociale zekerheid formeel de schulden hebben geannuleerd, staat vast dat de ondernemingen hun activiteiten hebben kunnen voortzetten zonder te voldoen aan hun fiscale verplichtingen en hun verplichtingen jegens de sociale zekerheid. Gedurende dezelfde periode hebben hun concurrenten die financiële voordelen niet kunnen genieten.

(49) Het Hof van Justitie heeft in het Magefesa-arrest bevestigd dat in bepaalde omstandigheden, sommige door de staat in de context van faillissementsprocedures genomen maatregelen een element van staatssteun kunnen inhouden. In de context van een procedure van surséance van betaling, treedt de staat niet op als openbaar investeerder. Derhalve mag zijn optreden niet worden vergeleken met dat van een particuliere investeerder die kapitaal inbrengt om binnen een betrekkelijk korte tijd winst te behalen. Het is dan aan de Commissie om na te gaan of de staat heeft gehandeld als een zorgvuldig particulier investeerder die al het mogelijke doet om zijn vordering te innen. Zoals het Hof van Justitie in zijn Tubacex-arrest(6) heeft gesteld, bestaat een goede manier om dat na te gaan erin het optreden van de staat te vergelijken met dat van een particuliere schuldeiser. Die mening werd bevestigd door het Hof van Justitie in zijn DMT-arrest(7), waarin het aangaf dat de Rijksdienst voor Sociale Zekerheid moet worden vergeleken met een hypothetische particuliere schuldeiser die zich ten opzichte van zijn schuldenaar zo veel mogelijk in dezelfde situatie als die Rijksdienst bevindt, en die tracht verhaal te zoeken voor zijn schuldvordering.

(50) Uitgemaakt moet worden of het optreden van de openbare schuldeisers was ingegeven door de opzet zo veel mogelijk gebruik te maken van de mogelijkheid de achterstallige belastingen en socialezekerheidsbijdragen te innen. De Spaanse autoriteiten hebben niet te kennen of te verstaan gegeven dat zulks het geval was. Integendeel, doordat de ondernemingen hun activiteiten konden voortzetten, is het achterstallige bedrag aan belastingen en socialezekerheidsbijdragen aanzienlijk opgelopen, hetgeen een substantiële en belangrijke afwijking vormt van het herstructureringsplan waarop de beschikking van 1977 was gebaseerd.

(51) Dit aanhoudend niet betalen leidt tot een automatische vermindering van de faillissementsboedel, aangezien de kosten van het beheer van de failliete boedel voorrang hebben boven de andere schuldeisers. Gezien de omvang van de schuld van beide ondernemingen bij de openbare schuldeisers, is het duidelijk dat zodra de surséance van betaling was verleend - op 19 november 1997 voor GEA en op 14 november 1997 voor Vanosa - de voortzetting van de activiteiten van GEA en Vanosa zonder dat werd voldaan aan de verplichtingen jegens de belastingdienst en de sociale zekerheid, plaatsvond ten nadele van de schatkist en de sociale zekerheid. Volgens de door Spanje verstrekte informatie verkeert GEA uit juridisch oogpunt nog steeds in een situatie van surséance van betaling, terwijl die surséance voor Vanosa in juli 2000 werd opgeheven. Desondanks zijn in juli 2001 de door de aanhoudende niet-betaling ontstane schulden nog steeds onbetaald.

(52) Het feit dat omvangrijke socialezekerheidsbijdragen en een onbekend bedrag aan belastingen, zeker tussen januari 1997 en januari 2001, onbetaald zijn gebleven, toont aan dat de voortzetting van de activiteiten van GEA en Vanosa ertoe heeft geleid dat een economische activiteit in stand is gehouden die in normale marktomstandigheden niet zou hebben overleefd.

(53) Derhalve kan het optreden van de staat hoegenaamd niet worden aangemerkt als dat van een particuliere schuldeiser die tracht althans een klein gedeelte van de achterstallige belastingen en sociale bijdragen te innen. In die omstandigheden, en mede omdat het herstructureringsplan niet werd nagekomen, is het zeer twijfelachtig of een redelijke schuldeiser een dergelijk groot risico zou hebben aanvaard.

(54) Aan de Commissie is niet het totaalbedrag meegedeeld van de door GEA en Vanosa verschuldigde belastingen. Conform de gedragslijn die voortvloeit uit Beschikking 1999/509/EG die in de zaak-Magefesa is gegeven, is de Spaanse regering gehouden die informatie te verstrekken.

(55) Derhalve oordeelt de Commissie dat de aanhoudende niet-betaling door GEA en Vanosa van belastingen en socialezekerheidsbijdragen na de verleende surséance van betaling, een steunmaatregel in de zin van artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag vormt.

IV.2. Verenigbaarheid van de steun

(56) De Commissie merkt op dat Spanje, telkens wanneer het het bestaan van staatssteun ontkende, geen van de in het Verdrag aangegeven uitzonderingen heeft ingeroepen.

(57) Voorts oordeelt de Commissie dat de in artikel 87, lid 2, van het EG-Verdrag opgenomen uitzonderingen niet van toepassing zijn, omdat het hier niet gaat om een steunmaatregel van sociale aard aan individuele verbruikers, en evenmin om een steunmaatregel tot herstel van door natuurrampen veroorzaakte schade, en ook niet om een steunmaatregel die de economische nadelen van de deling van Duitsland beoogt te compenseren.

(58) Evenmin zijn de uitzonderingen als bedoeld in artikel 87, lid 3, onder b) en d), van toepassing omdat de steun niet beoogt de verwezenlijking van belangrijke projecten van Europees belang te bevorderen, en ook niet om de cultuur of de instandhouding van het culturele erfgoed te bevorderen.

(59) Artikel 87, lid 3, onder a) en c), van het EG-Verdrag voorziet nog in andere uitzonderingen, die in deze beschikking evenmin van toepassing kunnen zijn.

(60) Uit de informatie waarover zij met betrekking tot de steunmaatregelen van de Spaanse autoriteiten beschikt, leidt de Commissie af dat de betrokken maatregel de kenmerken vertoont van exploitatiesteun ten behoeve van GEA/Vanosa. Dat soort steun is onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt. De maatregel heeft immers tot doel aan GEA/Vanosa kosten te besparen die onder normale bedrijfs- en werkomstandigheden door die ondernemingen zelf hadden moeten worden gedragen.

(61) Niettemin kan, bij wijze van uitzondering, dit soort steunmaatregel worden toegestaan aan ondernemingen in regio's die onder de afwijking van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag vallen, indien wordt aangetoond dat de maatregel door zijn bijdrage aan de regionale ontwikkeling en zijn aard gerechtvaardigd is en de hoogte ervan in verhouding staat tot de te verhelpen handicaps.

(62) De Commissie merkt op dat Vigo gelegen is in een gebied dat valt onder artikel 87, lid 3, onder a). De Commissie oordeelt evenwel dat de betrokken maatregelen niet voldoen aan de voorwaarden die inzake exploitatiesteun zijn neergelegd in de communautaire richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen (de punten 4.15 tot en met 4.17). In concreto merkt de Commissie op dat de steun niet geleidelijk afneemt.

(63) Derhalve is de Commissie van oordeel dat de noodzakelijke voorwaarden voor de toepassing van de uitzondering van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag op de steunmaatregel, niet zijn vervuld.

(64) Eveneens moet men zich afvragen of de steun beoogt de levensvatbaarheid op lange termijn van een onderneming in moeilijkheden te herstellen. Om de financiële maatregelen die gelden voor ondernemingen in moeilijkheden te beoordelen, heeft de Commissie de communautaire richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden(8) gepubliceerd; de hier besproken maatregelen moeten in het licht van die richtsnoeren worden geëvalueerd.

(65) De Commissie merkt op dat de steun samenviel met de toepassing van de steunmaatregel van het herstructureringsplan waarop de positieve beschikking van 1997 was gebaseerd.

(66) Overeenkomstig de communautaire richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden, dient het herstructureringsplan waarvan de looptijd zo kort mogelijk moet zijn, de levensvatbaarheid op lange termijn van de onderneming binnen een redelijk tijdsbestek te herstellen op grond van realistische veronderstellingen betreffende de toekomstige bedrijfsomstandigheden. Bijgevolg moet herstructureringssteun zijn gekoppeld aan een uitvoerbaar herstructureringsplan waartoe de lidstaat zich verbindt.

(67) Naast de compenserende maatregelen kan de Commissie de voorwaarden en verplichtingen opleggen die zij noodzakelijk acht om te bereiken dat de steun de mededinging niet vervalst op een wijze die tegen het algemeen belang indruist. Zij kan bijvoorbeeld de lidstaat verplichten, zoals in dit geval is gebeurd, zich gedurende de herstructureringsperiode te onthouden van het toekennen van andere vormen van steun aan de begunstigde onderneming.

(68) Bij brief van 21 mei 1999 heeft de Commissie de ontvangst bevestigd van het tweede verslag over de uitvoering van het herstructureringsplan en aan Spanje meegedeeld dat op "basis van de inlichtingen, cijfers en argumenten in dat verslag, zij niet het voornemen heeft het dossier te heropenen, aangezien de hoofdlijnen van genoemde beschikking worden nageleefd". Zoals reeds opgemerkt werd in deze brief eveneens gesteld: "Daar GEA evenwel verliezen blijft maken, wil ik u herinneren aan de toezegging van uw autoriteiten om aan genoemde onderneming geen verdere staatssteun meer te verlenen.".

(69) In dat verslag werd evenwel geen melding gemaakt van het feit dat GEA en Vanosa sinds 1997 stelselmatig in gebreke waren inzake hun verplichtingen tegenover de belastingdienst en de sociale zekerheid.

(70) Evenmin heeft Spanje er op enig moment van de procedure gewag van gemaakt dat de steun een maatregel in het kader van het goedgekeurde herstructureringsplan vormde, noch heeft het in de verslagen over de uitvoering van het herstructureringsplan melding gemaakt van het bestaan van die nieuwe steunmaatregel, en a fortiori werd niet gemeld dat de maatregel een aanvullende actie zou zijn die nodig was voor een correcte uitvoering van het herstructureringsplan. Bovendien was de gedeeltelijke kwijtschelding door de staat aan GEA en Vanosa afhankelijk gesteld van het nakomen door die ondernemingen van de voorwaarden voor de herschikking en van de lopende fiscale verplichtingen. Niettemin hebben de belastingautoriteiten tot op 7 februari 2001, bijna drie jaar na de kwijtschelding, niet besloten die kwijtschelding alsmede de herschikking van de resterende schuld te annuleren omdat de onderneming hoegenaamd niet de voorgeschreven betalingen verrichtte.

(71) Derhalve heeft de aanhoudende en stelselmatige niet-betaling van belastingen en socialezekerheidsbijdragen uiteindelijk geleid tot de annulering van een van de voor de goede uitvoering van het herstructureringsplan cruciale maatregelen (de kwijtschelding). Derhalve kan men bezwaarlijk oordelen dat deze, door de staat - die niet alle wettelijke middelen waarover hij beschikte heeft gebruikt om zulks te verhinderen - gedoogde aanhoudende niet-betaling, een maatregel vormt die in het kader van het herstructureringsplan is aangenomen.

(72) Daarenboven mogen steunmaatregelen voor herstructurering slechts eenmaal worden toegekend om te voorkomen dat ondernemingen onrechtmatige steun ontvangen. Ingeval de betrokken onderneming reeds herstructureringssteun heeft genoten en er minder dan tien jaar sinds het einde van de herstructureringsperiode zijn verstreken, verleent de Commissie normaliter alleen in uitzonderlijke en onvoorziene omstandigheden die niet aan de onderneming toe te schrijven zijn, toestemming voor verdere herstructureringssteun. Onder onvoorziene omstandigheid wordt verstaan iedere gebeurtenis die ten tijde van de opstelling van het herstructureringsplan niet kon worden voorzien. Spanje heeft in het geheel geen gewag gemaakt van zulke onvoorziene omstandigheden, en heeft evenmin bewijzen van het bestaan daarvan verstrekt.

(73) In het licht van die omstandigheden moet de Commissie concluderen dat deze nieuwe steunmaatregel niet voldoet aan de vereisten voor de toestemming zoals neergelegd in de communautaire richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden.

(74) In het licht van het voorgaande moet de Commissie oordelen dat de steunmaatregel niet verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt.

V. CONCLUSIES

(75) De steunmaatregel bestaande in de voortdurende niet-betaling van belastingen en socialezekerheidsbijdragen door Grupo de Empresas Álvarez SA en Vanosa, doordat deze tussen november 1997 en januari 2001 in surséance van betaling verkeerden, is onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt.

(76) De Commissie merkt op dat Spanje in strijd met artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag, de betrokken steunmaatregel onrechtmatig heeft uitgevoerd.

(77) Overeenkomstig artikel 14 van Verordening (EG) nr. 659/1999 kan onrechtmatige steun die door de Commissie onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt is verklaard, onderwerp zijn van een terugvorderingsbeschikking.

(78) Teneinde de economische omstandigheden te herstellen waarin de onderneming zich zou bevinden indien de onrechtmatige steun niet zou zijn verleend, moeten de Spaanse autoriteiten de nodige maatregelen nemen om de uit die steunmaatregel voortvloeiende voordelen weg te nemen en om te bewerkstelligen dat de begunstigde de ontvangen steun terugbetaalt, overeenkomstig het arrest van het Hof van Justitie in zaak C-480/98, Spanje/Commissie(9), al moet het tot Spanje gerichte bevel tot terugvordering niet de rente tussen de datum van toekenning van de steun en de datum van terugbetaling ervan omvatten.

(79) De terugvordering van de steun geschiedt in overeenstemming met de nationaalrechtelijke procedures,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De steunmaatregel bestaande in de aanhoudende niet-betaling van belastingen en socialezekerheidsbijdragen door Grupo de Empresas Álvarez SA en Vidrios Automáticos del Norte SA (Vanosa), dochteronderneming van GEA, doordat deze tussen november 1997 en januari 2001 in surséance van betaling verkeerden, is onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt.

Artikel 2

1. Spanje neemt alle nodige maatregelen om ervoor te zorgen dat de begunstigde de in artikel 1 genoemde onrechtmatig ter beschikking gestelde steun terugbetaalt.

2. De terugvordering geschiedt onverwijld en in overeenstemming met de nationaalrechtelijke procedures, voorzover deze procedures een onverwijlde en daadwerkelijke tenuitvoerlegging van deze beschikking toestaan.

Artikel 3

Spanje deelt de Commissie binnen twee maanden vanaf de kennisgeving van deze beschikking mee welke maatregelen het heeft genomen om hieraan te voldoen.

Artikel 4

Deze beschikking is gericht tot het Koninkrijk Spanje.

Gedaan te Brussel, 14 mei 2002.

Voor de Commissie

Mario Monti

Lid van de Commissie

(1) PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1.

(2) PB C 336 van 30.11.2001, blz. 6.

(3) PB L 164 van 9.6.1998, blz. 30.

(4) PB L 198 van 30.7.1999, blz. 15.

(5) Zaak C-480/98, Spanje/Commissie, Jurispr. 2000, blz. I-8717.

(6) Jurispr. 1999, blz. I-2459.

(7) Jurispr. 1999, blz. I-3913.

(8) PB C 288 van 9.10.1999.

(9) Jurispr. 2000, blz. I-8717.