BESLUIT VAN DE RAAD van 25 juli 1991 betreffende de associatie van de landen en gebieden overzee met de Europese Economische Gemeenschap (91/482/EEG)

DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, inzonderheid op artikel 136,

Gelet op het Intern Akkoord betreffende de financiering en het beheer van de steun van de Gemeenschap, op 16 juli 1990 te Brussel ondertekend, hierna "Intern Akkoord" genoemd,

Gezien het voorstel van de Commissie (1),

Gezien het advies van het Europese Parlement (2),

Overwegende dat het noodzakelijk is de bepalingen vast te stellen die voor een nieuwe periode van toepassing zullen zijn op de associatie van de landen en gebieden overzee, hierna "LGO" te noemen, met de Europese Economische Gemeenschap; dat deze bepalingen van toepassing zijn op de tot de Franse Republiek behorende gebieden, de tot het Verenigd Koninkrijk behorende landen en gebieden, de tot het Koninkrijk der Nederlanden behorende landen en, voor een deel, op Groenland;

Overwegende dat deze bepalingen in de lijn liggen van de door de Europese Economische Gemeenschap ondernomen inspanningen om tot internationale samenwerking en tot oplossing van de internationale problemen van economische, sociale en culturele aard bij te dragen, overeenkomstig het streven van de internationale gemeenschap naar een rechtvaardiger en evenwichtiger nieuwe internationale economische orde; dat deze inspanningen met name tot uiting komen in de op 15 december 1989 te Lomé ondertekende Vierde ACS-EEG-Overeenkomst, hierna "Overeenkomst" genoemd, en dat het, gezien de talrijke punten van overeenkomst tussen de LGO en vele ACS-Staten, doch rekening houdend met hun onderlinge status, wenselijk is de bepalingen betreffende de LGO voor dezelfde periode vast te stellen als die voor de ACS-Staten;

Overwegende dat de Gemeenschap reeds lang voor produkten van oorsprong uit de LGO, evenals voor die uit de ACS-Staten, haar markt heeft opengesteld; dat, gezien de op de bepalingen van het Verdrag, en met name het vierde deel daarvan, berustende bijzondere betrekkingen tussen de Gemeenschap en de LGO, deze regels dienen te worden verbeterd door aan de LGO, een grotere soepelheid te bieden voor wat betreft de oorsprongsregels voor produkten van oorsprong uit de LGO en door het aannemen van nieuwe bepalingen betreffende bepaalde produkten die niet van oorsprong uit de LGO zijn;

Overwegende dat het daarentegen, gezien de ontwikkelingsbehoeften van de LGO en de noodzaak om hun industriële ontwikkeling te bevorderen, verantwoord is dat zij douanerechten kunnen blijven heffen en kwantitatieve beperkingen kunnen blijven toepassen alsmede afwijkende voorschriften die erop gericht zijn de lokale werkgelegenheid te bevorderen of te ondersteunen;

Overwegende dat voor rum, arak en tafia in bijzondere bepalingen moet worden voorzien;

Overwegende dat dit besluit niet van invloed is op de bijzondere regeling voor de invoer in Spanje en Portugal van in de bijlage bij Besluit 86/47/EEG (1), laatstelijk verlengd bij Besluit 90/669/EEG (2), opgenomen produkten van oorsprong uit de LGO;

Overwegende dat de communautaire bijdrage tot oplossing van de economische en sociale problemen voor de LGO enerzijds en voor de ACS-Staten anderzijds voor de Gemeenschap een aansporing vormt om de betrekkingen tussen LGO en ACS-Staten op de diverse samenwerkingsterreinen, met inbegrip van het handelsverkeer, nauwer aan te halen;

Overwegende dat sommige LGO in een zelfde geografische zone als overzeese departementen of ACS-Staten zijn gelegen; dat de ontwikkeling van de diverse delen van een zelfde geografische zone, met vergelijkbare problemen en kenmerken, met name langs de weg van uitvoering van regionale projecten dient te verlopen, die voor al deze delen, ongeacht de status ervan ten aanzien van het communautaire recht, gemeen zijn waardoor het schaalvergrotingseffect kan werken en de regionale samenwerking tussen de betrokken partners wordt versterkt; dat de Gemeenschap reeds lang geleden de onderscheiden partners de nodige middelen, met name van financiële aard, heeft verschaft om deze samenwerking ten uitvoer te leggen bij, voor wat de departementen overzee betreft, Verordening (EEG) nr. 2052/88 (3) inzake de taken van de Fondsen met structurele strekking en die van de Europese Investeringsbank, hierna "de Bank" genoemd, de daaropvolgende teksten en Besluit 89/687/EEG van de Raad van 22 december 1989 tot instelling van een programma van speciaal op het afgelegen en insulaire karakter van de Franse overzeese departementen afgestemde maatregelen (Poseidom) (4), en voor wat de ACS-Staten betreft bij de Overeenkomst en het Intern Akkoord;

Overwegende dat deze delen binnen een zelfde gebied, ondanks de uiteenlopende status van de delen, traditioneel met soortgelijke problemen te kampen hebben; dat een regionale samenwerking die aan de plaatselijke realiteit is aangepast, over een rechtstreekser overleg tussen de betrokken partijen verloopt; dat het bijgevolg nodig is de procedures voor regional overleg tussen de departementen overzee, de LGO en de ACS-Staten te stimuleren, in nauwe samenhang met de betrokken Lid-Staten voor wat de departementen overzee en de LGO betreft;

Overwegende dat de Gemeenschap in het kader van de onderhandelingen over de Overeenkomst een aantal bepalingen betreffende terreinen of instrumenten van samenwerking met de ACS-Staten heeft verbeterd; dat dit ten aanzien van de LGO ook in dezelfde geest dient te geschieden;

Overwegende dat zowel ter vereenvoudiging van de toekomstige toepassing van dit besluit als met het oog op een zo billijk mogelijke besteding van de financiële steun moet worden overgegaan tot een verdeling over de gebieden die tot de Franse Republiek behoren, de landen en gebieden die tot het Verenigd Koninkrijk behoren en ten slotte de landen die tot het Koninkrijk der Nederlanden behoren; dat er lessen uit de verworven ervaring moeten worden getrokken door de programmerings- en tenuitvoerleggingsprocedures bij de samenwerking inzake ontwikkelingsfinanciering zoveel mogelijk te versnellen;

Overwegende dat de actieve deelneming van de lokale autoriteiten, zowel van de regio's van de Gemeenschap als van derde landen, een uitdrukkelijk erkend gegeven is binnen de uitvoering van gemeenschappelijke beleidslijnen of bij de betrekkingen met de Gemeenschap, terwijl deze participatie in het kader van de associatie van de LGO slechts bij de tenuitvoerlegging van de samenwerking inzake ontwikkelingsfinanciering in bepaalde LGO of meer in het algemeen in sommige andere LGO bestaat; dat deze deelneming van de door de betrokken bevolking verkozen vertegenwoordigers moet worden versterkt onder naleving van de grondwet van de respectieve Lid-Staten waartoe de LGO behoren; dat het beginsel van partnerschap tussen Commissie, Lid-Staat en LGO aan dit tweeledige streven beantwoordt;

Overwegende dat de diverse, in het kader van de voltooiing van de interne markt vastgestelde voorschriften niet in de LGO van toepassing zijn, doch dat het wenselijk kan zijn na te gaan hoe zij geheel of gedeeltelijk tot de LGO kunnen worden uitgebreid, met name in het kader van het partnerschap;

Overwegende dat in artikel 362 van de Overeenkomst is bepaald dat een in het vierde deel van het Verdrag bedoeld land of gebied dat onafhankelijk wordt, tot de Overeenkomst kan toetreden; dat het bijgevolg noodzakelijk is in de mogelijkheid te voorzien om dit besluit aan te passen; dat in artikel 1 van het Intern Akkoord is bepaald dat, indien een onafhankelijk geworden LGO tot de Overeenkomst toetreedt, de financiële steunbedragen uit de middelen van het Europees Ontwikkelingsfonds ten behoeve van de LGO bij besluit van de Raad worden verlaagd en de bedragen voor de ACS-Staten dienovereenkomstig verhoogd,

BESLUIT:

EERSTE DEEL

ALGEMENE BEPALINGEN BETREFFENDE DE LGO-EEG-SAMENWERKING

Hoofdstuk 1

Doelstellingen en beginselen van de samenwerking

Artikel 1

Dit besluit heeft ten doel de economische, culturele en maatschappelijke ontwikkeling van de in bijlage I genoemde LGO te bevorderen en te versnellen alsmede de economische structuur ervan te versterken.

Artikel 2

De Gemeenschap ondersteunt de inspanningen van de LGO die op een alomvattende, op hun sociaal-culturele waarden, hun menselijke capaciteiten, hun natuurlijke hulpbronnen en hun economische potentieel berustende ontwikkeling zijn gericht, ten einde de sociale, culturele en economische vooruitgang van de LGO en het welzijn van hun bevolking te bevorderen, door bevrediging van hun fundamentele behoeften, erkenning van de rol van de vrouw en ontplooiing van de menselijke capaciteiten waarbij hun waardigheid wordt geëerbiedigd.

Deze ontwikkeling berust op een duurzaam evenwicht tussen de economische doelstellingen, het rationele beheer van het milieu en het beter benutten van de natuurlijke hulpbronnen en van het menselijke potentieel.

Artikel 3

De samenwerking heeft een ontwikkeling ten doel waarin de mens, als stuwende kracht en voornaamste begunstigde ervan, centraal staat en waarbij wordt uitgegaan van de eerbiediging en de bevordering van al diens rechten. De samenwerkingsactiviteiten passen in dit positieve perspectief, waarin de eerbiediging van de rechten van de mens als een fundamentele factor voor een werkelijke ontwikkeling wordt erkend en waarin de samenwerking zelf als een bijdrage tot de bevordering van deze rechten wordt beschouwd.

De rol van de individuen en van groepen en het daarin besloten liggende potentieel aan initiatieven worden erkend en bevorderd om concreet een werkelijke deelneming van de onderscheiden bevolkingen aan de ontwikkelingsinspanningen te waarborgen.

Artikel 4

De Gemeenschap en de LGO hechten bijzonder belang aan samenwerking en regionale integratie en kennen daaraan een hoge prioriteit toe. Binnen dat raam biedt de Gemeenschap op doeltreffende wijze steun aan de inspanningen van de LGO om zich regionaal te organiseren en hun samenwerking op regionaal en interregionaal niveau te intensiveren, ten einde een rechtvaardigere en evenwichtigere internationale economische orde te bevorderen.

Artikel 5

De Gemeenschap erkent de noodzaak om de minst ontwikkelde LGO een bijzondere behandeling te verlenen en om rekening te houden met de specifieke moeilijkheden waaraan zij het hoofd moeten bieden. Zij schenkt bijzondere aandacht aan verbetering van de levensomstandigheden van de minst begunstigde bevolkingsgroepen.

De samenwerking omvat met name een bijzondere behandeling bij de vaststelling van de omvang van de financiële middelen en van de voorwaarden waaronder deze worden verstrekt, ten einde de minst ontwikkelde LGO de mogelijkheid te bieden de structurele en andere hinderpalen voor hun ontwikkeling te overwinnen.

Artikel 6

In het kader van hun respectieve bevoegdheden onderwerpen de autoriteiten die aan de in artikel 10 bedoelde partnerschapsprocedure deelnemen, op gezette tijden de resultaten van de toepassing ervan aan een onderzoek en geven de voor de verwezenlijking van de doelstellingen van dit besluit benodigde adviezen en impulsen.

Iedere aangelegenheid die de doeltreffende verwezenlijking van de doelstellingen van dit besluit rechtstreeks mocht belemmeren, kan in het kader van die procedure aan de orde worden gesteld.

Hoofdstuk 2

Gedecentraliseerde samenwerking en partnerschap

Artikel 7

Om alle kringen van de LGO en van de Gemeenschap die een bijdrage tot de autonome ontwikkeling van de LGO kunnen leveren, aan te moedigen initiatieven te ontplooien en aan te trekken, steunt de samenwerking, binnen de door de bevoegde autoriteiten gestelde grenzen, tevens ontwikkelingsacties van economische, sociale en culturele kringen in het raam van een gedecentraliseerde samenwerking, met name door bundeling van inspanningen en middelen van kringen in de LGO met die van gelijke kringen in de Gemeenschap. Met deze vorm van samenwerking wordt in het bijzonder beoogd om de bevoegdheden, de originele handelwijzen en het potentieel van deze kringen in dienst te stellen van de ontwikkeling van de LGO.

De in dit artikel bedoelde kringen zijn de gedecentraliseerde overheden, rurale en dorpsgemeenschappen, cooperaties, ondernemingen, vakbonden, onderwijs- en onderzoekcentra, niet-gouvernementele organisaties op het gebied van ontwikkelingssamenwerking, diverse verenigingen en alle andere groepen en personen die in staat zijn en ernaar verlangen om hun spontane en originele bijdrage tot de ontwikkeling van de LGO te leveren.

Artikel 8

De samenwerking moedigt de initiatieven van de in artikel 7 bedoelde LGO-kringen aan en ondersteunt deze, mits deze met de door de bevoegde autoriteiten van de betrokken LGO uitgestippelde prioriteiten, beleidslijnen en ontwikkelingsmethoden overeenkomen. De samenwerking steunt onder deze voorwaarden hetzij autonome acties van LGO-kringen hetzij acties daarvan die tevens worden ondersteund door gelijkaardige kringen uit de Gemeenschap, die hun kennis en ervaring, hun technologische en organisatorische capaciteiten of hun financiële bronnen ter beschikking stellen.

De samenwerking moedigt de inbreng aan, door kringen van de LGO en van de Gemeenschap, van financiële en technische middelen die een aanvulling vormen op de ontwikkelingsinspanning. Zij kan de gedecentraliseerde samenwerkingsacties met inachtneming van de in artikel 9 omschreven voorwaarden uit de middelen van het besluit financieel en/of technisch steunen.

De rol en de prerogatieven van de overheden van de LGO worden bij het organiseren van deze vorm van samenwerking volledig geëerbiedigd.

Artikel 9

De gedecentraliseerde samenwerkingsacties kunnen worden gesteund door middel van instrumenten van de samenwerking inzake ontwikkelingsfinanciering, indien de bevoegde autoriteiten van de betrokken LGO, bij voorkeur reeds tijdens de programmeringsfase voor wat het beginsel en de voorwaarden van de steun voor deze vorm van samenwerking betreft, daarmee instemmen. Deze steun wordt gegeven in de mate waarin hij nodig is voor een vruchtbare uitvoering van de voorgestelde acties, mits het nut daarvan wordt erkend en de bepalingen betreffende de financiële en technische samenwerking worden nageleefd. De projecten die onder deze vorm van samenwerking vallen, kunnen al of niet met de programma's die in de concentratiesectoren van de indicatieve programma's worden uitgevoerd, worden verbonden, waarbij prioriteit wordt gegeven aan die projecten die met de concentratiesectoren verband houden.

Artikel 10

Om, onder eerbiediging van de bevoegdheden van de respectieve centrale overheden van de betrokken Lid-Staten, de lokale bevoegde autoriteiten van de LGO de gelegenheid te bieden meer bij de uitvoering van de beginselen van de associatie van de LGO met de Gemeenschap te worden betrokken, wordt een raadplegingsprocedure ingesteld die op het beginsel van partnerschap tussen Commissie, Lid-Staat en LGO berust.

Dit partnerschap, waarvan de nadere regeling in de artikelen 234, 235 en 236 is vervat, zal het mogelijk maken de verwezenlijkingen die in het kader van de associatie tot stand zijn gebracht, te onderzoeken en de problemen die zich in de betrekkingen tussen de LGO en de Gemeenschap mochten voordoen, te bespreken.

TWEEDE DEEL

SECTOREN VAN DE LGO-EEG-SAMENWERKING

TITEL I

MILIEU

Artikel 11

1. In het kader van dit besluit zijn bescherming en herwaardering van milieu en natuurlijke rijkdommen, stopzetting van de aantasting van bodem en bossen, herstel van het ecologische evenwicht, instandhouding en rationeel beheer van de natuurlijke hulpbronnen fundamentele doelstellingen die de betrokken LGO met steun van de Gemeenschap nastreven, ten einde onmiddellijk in de levensomstandigheden van hun respectieve bevolking verbetering te brengen en die van de komende generaties veilig te stellen.

2. De Gemeenschap erkent dat sommige LGO in hun bestaan worden bedreigd door een snelle achteruitgang van hun milieu, die ieder ontwikkelingsstreven, in het bijzonder de prioritaire doelstellingen van zelfvoorziening en continuïteit van de voedselvoorziening, blokkeert.

De strijd tegen de achteruitgang van het milieu en voor het behoud van de natuurlijke hulpbronnen is voor vele LGO een dringende noodzaak, waarvoor een samenhangende ontwikkelingsstrategie, waarbij het ecologische evenwicht wordt geëerbiedigd, moet worden ontworpen en gevolgd.

Artikel 12

De omvang van het verschijnsel en van de aan te wenden middelen sluit in dat de te voeren acties worden ingepast in een algemeen beleid op lange termijn, dat door de bevoegde autoriteiten van de LGO al naar gelang van het geval op lokaal, nationaal, regionaal of internationaal niveau in het kader van een inspanning uit internationale solidariteit wordt ontworpen en toegepast.

Daartoe zal de Gemeenschap voorrang geven aan:

- een preventieve aanpak, waarbij ernaar wordt gestreefd de voor het milieu negatieve gevolgen van de programma's of acties te weren;

-een systematische aanpak, waarbij in alle stadia, gaande van identificatie tot verwezenlijking, erop wordt toegezien dat deze ecologisch verantwoord zijn;

-een transsectoriële aanpak, waarbij zowel op de rechtstreekse als op de zijdelingse gevolgen van de gevoerde acties wordt gelet.

Artikel 13

De bescherming van het milieu en van de natuurlijke hulpbronnen maakt een algemene aanpak noodzakelijk, waarin ook de sociale en de culturele dimensie aan bod komen.

Voor de inachtneming van deze specifieke dimensie is het noodzakelijk dat in de projecten en programma's passende acties op het gebied van onderwijs, opleiding, voorlichting en onderzoek worden opgenomen.

Artikel 14

Er worden samenwerkingsinstrumenten uitgewerkt en toegepast, die op deze problematiek zijn toegesneden.

Indien nodig kunnen zowel kwalitatieve als kwantitatieve criteria worden gehanteerd. In onderling overleg, in voorkomend geval in het kader van de in de artikelen 234, 235 en 236 bedoelde partnerschapsprocedure, goedgekeurde lijsten van in aanmerking te nemen elementen worden gebruikt om uit milieu-oogpunt van de voorgestelde acties, ongeacht de omvang ervan, de levensvatbaarheid te beoordelen. Voor grootschalige projecten en voor die welke voor het milieu een aanzienlijk risico inhouden, worden milieu-effectstudies gemaakt, waarin ten minste worden opgenomen:

-een beschrijving van de overwogen maatregelen om eventuele belangrijke negatieve gevolgen te voorkomen en te beperken en om deze, indien mogelijk, te verhelpen;

-de gegevens die nodig zijn om de voornaamste gevolgen die het project voor het milieu zou kunnen hebben, te identificeren en te beoordelen.

Om het daadwerkelijk in aanmerking nemen van milieufactoren doeltreffend te ondersteunen, worden fysische inventarissen opgemaakt, waarin in de mate van het mogelijke waarden worden aangegeven.

Door de inschakeling van deze instrumenten is het, indien negatieve gevolgen voor het milieu worden verwacht, mogelijk reeds in het beginstadium van de overwogen programma's en projecten onontbeerlijke correctiemaatregelen aan te geven, zodat aan deze programma's en projecten overeenkomstig de geplande tijdschema's uitvoering kan worden gegeven, terwijl daarin toch, vanuit de gezichtshoek van bescherming van het milieu en de natuurlijke hulpbronnen, verbeteringen worden aangebracht.

Artikel 15

Vanuit haar bekommering om een werkelijke bescherming en een doeltreffend beheer van het milieu en de natuurlijke hulpbronnen, is de Gemeenschap van mening dat de in het onderhavige tweede deel van dit besluit vermelde sectoren van de LGO-EEG-samenwerking systematisch vanuit die gezichtshoek moeten worden geanalyseerd en beoordeeld.

In deze geest steunt de Gemeenschap de door de bevoegde autoriteiten van de LGO op lokaal, nationaal, regionaal of internationaal gebied ontplooide inspanningen en tevens de door intergouvernementele en niet-gouvernementele organisaties opgezette activiteiten om aan lokale, nationale en intergouvernementele beleidslijnen en prioriteiten uitvoering te geven.

Artikel 16

1. De Gemeenschap verbindt zich voor wat haar betreft ertoe alles in het werk te stellen opdat de internationale overbrenging van gevaarlijke en van radioactieve afvalstoffen algemeen onder controle wordt gebracht en benadrukt het belang van een doeltreffende internationale samenwerking op dat gebied.

De Gemeenschap verbiedt in dit verband elke rechtstreekse of onrechtstreekse uitvoer van deze afvalstoffen naar de LGO, terwijl de bevoegde autoriteiten van de LGO terzelfder tijd de rechtstreekse of onrechtstreekse invoer op hun grondgebied van deze uit de Gemeenschap of uit enig ander land herkomstige afvalstoffen verbieden, onverminderd de specifieke internationale verplichtingen die in de bevoegde internationale forums op die twee gebieden zijn of in de toekomst zullen worden aangegaan.

Indien een LGO heeft besloten afvalstoffen ter behandeling naar een Lid-Staat uit te voeren, vormen deze bepalingen voor deze Lid-Staat geen beletsel om de behandelde afvalstoffen naar de LGO van oorsprong weder uit te voeren.

De Gemeenschap en, in voorkomend geval, de bevoegde autoriteiten van de LGO treffen voor de toepassing van deze verbintenis zo spoedig mogelijk de daartoe nodige interne juridische en bestuursrechtelijke maatregelen.

2. De bevoegde autoriteiten van de LGO verbinden zich ertoe een stringente controle op de toepassing van de in lid 1, tweede alinea, bedoelde verbodsmaatregelen te waarborgen.

3. In de zin van dit artikel worden onder "gevaarlijke afvalstoffen" verstaan de categorieën afvalstoffen die in de bijlagen 1 en 2 bij het Verdrag van Bazel inzake de beheersing van de grensoverschrijdende overbrenging van gevaarlijke afvalstoffen en de verwijdering ervan worden genoemd.

Voor radioactieve afvalstoffen gelden de definities en drempels die in het kader van het Internationaal Atoomagentschap (IAEA) zullen worden vastgesteld. In afwachting daarvan gelden de in bijlage VI opgenomen definities en drempels.

Artikel 17

Op verzoek van de bevoegde autoriteiten van de LGO verschaft de Gemeenschap de beschikbare technische informatie over bestrijdingsmiddelen en andere chemische produkten om hen te helpen tot een passend en veilig gebruik van deze produkten te komen, respectievelijk dat verder te stimuleren.

Zo nodig en in overeenstemming met de bepalingen van de samenwerking inzake ontwikkelingsfinanciering kan technische bijstand worden verleend om in alle stadia, van produktie tot verwijdering van deze produkten, veilige omstandigheden te waarborgen.

Artikel 18

De Gemeenschap en de bevoegde autoriteiten van de LGO erkennen het nut van gedachtenwisseling, langs de weg van de in het besluit voorziene overlegstructuren, over grote ecologische risico's, zoals het broeikaseffect, de afbraak van de ozonlaag, de ontwikkelingen bij de tropische wouden enz., die zich op mondiale schaal voordoen of die als gevolg van de toepassing van industriële technologieën een meer specifieke uitwerking hebben. Dergelijk overleg kan door de Commissie, door een Lid-Staat of door de bevoegde autoriteiten van een LGO worden gevraagd in de mate waarin deze risico's voor een LGO concrete ongunstige gevolgen kunnen hebben; het overleg heeft ten doel de actiemogelijkheden te evalueren overeenkomstig de bepalingen van het besluit. In voorkomend geval kan het overleg ook de mogelijkheid bieden van een gedachtenwisseling alvorens over deze onderwerpen in de daartoe geëigende internationale forums besprekingen worden gevoerd.

TITEL II

LANDBOUWSAMENWERKING, ZEKERSTELLING VAN DE VOEDSELVOORZIENING EN PLATTELANDSONTWIKKELING

Artikel 19

Bij de samenwerking in de landbouw- en in de rurale sector, dit wil zeggen landbouw, veeteelt, visserij en bosbouw, wordt met name het volgende nagestreefd:

- voortdurende en systematische bevordering van een levensvatbare en duurzame ontwikkeling die in het bijzonder op de bescherming van het milieu en op het rationele beheer van de natuurlijke rijkdommen is gebaseerd;

-ondersteuning van de inspanningen van de LGO ter opvoering van de zelfvoorzieningsgraad op voedselgebied, met name door de versterking van hun vermogen om hun bevolking voldoende en kwalitatief toereikend voedsel te bieden en om aan hun bevolking een bevredigend voedingspeil te waarborgen;

-vergroting van de zekerstelling van de voedselvoorziening, zowel op lokaal als op regionaal en interregionaal niveau, door stimulering van regionale handelsstromen van levensmiddelen en betere cooerdinering van het voedingsmiddelenproduktiebeleid van de betrokken landen;

-garandering van een zodanig inkomen aan de rurale bevolking dat daarmee haar levensstandaard aanmerkelijk kan worden verbeterd en deze in haar essentiële behoeften op de gebieden voeding, onderwijs, gezondheidszorg en levensomstandigheden kan voorzien;

-aanmoediging van een actieve deelneming van de rurale bevolking, vrouwen evenzeer als mannen, aan haar eigen ontwikkeling door de agrarische wereld in groeperingen te organiseren en door een betere integratie van de producenten, zowel mannen als vrouwen, in het nationale en internationale economische circuit;

-versterking van de deelneming van de vrouw als producente, met name door haar een betere toegang te geven tot alle produktiefactoren (grond, input-fabrikaten, krediet, voorlichting, opleiding);

-schepping van bevredigende levensomstandigheden en een bevredigend leefklimaat op het platteland, met name door het ontplooien van sociaal-culturele activiteiten;

-produktiviteitsverbetering op het platteland, met name door de overdracht van daartoe geëigende technologie en door een rationele exploitatie van het plantaardige en dierlijke potentieel;

-vermindering van de verliezen na de oogst;

-verlichting van de werkbelasting van de vrouw, met name door de bevordering van aangepaste technologieën voor het stadium na de oogst en voor de verwerking tot levensmiddelen;

-diversifiëring van werkgelegenheidscheppende rurale activiteiten en ontwikkeling van de produktieondersteunende activiteiten;

-toevoeging van waarde aan de produktie door verwerking ter plaatse van landbouw-, veeteelt-, visserij- en bosbouwprodukten;

-waarborging van een beter evenwicht tussen de agrolevensmiddelen- en de exportproduktie;

-totstandbrenging en versterking van een landbouwkundig onderzoek dat aan de natuurlijke en sociale omstandigheden van land en streek is aangepast en dat beantwoordt aan de behoefte aan voorlichting en aan de eisen van zekerstelling van de voedselvoorziening;

-bescherming, in het kader van bovenstaande doelstellingen, van het natuurlijke milieu, in het bijzonder door specifieke, op bescherming en behoud van de ecosystemen gerichte acties.

Artikel 20

1. De acties waarmee de in artikel 19 genoemde doelstellingen kunnen worden bereikt, dienen zo verscheiden en concreet mogelijk te zijn, zowel op lokaal als op regionaal en interregionaal niveau.

2. De acties worden opgezet en uitgevoerd om de door de bevoegde autoriteiten van de LGO uitgestippelde beleidslijnen en strategieën te verwezenlijken, met eerbiediging van hun prioriteiten.

3. De landbouwsamenwerking ondersteunt deze beleidslijnen en strategieën in overeenstemming met de bepalingen van dit besluit.

Artikel 21

1. De ontwikkeling van de produktie geschiedt langs de weg van de rationele opvoering van de plantaardige en dierlijke produktie en impliceert:

-verbetering van de exploitatiemethoden bij regenteelten door behoud van de bodemvruchtbaarheid;

-ontwikkeling van irrigatieteelten, vooral door middel van waterbeheersingsprojecten van uiteenlopende aard ten behoeve van de landbouw (waterbouwkundige projecten in de dorpen, normalisatie van waterlopen en landinrichting), om een door de landbouwers en de lokale gemeenschappen beheersbaar optimaal gebruik en economisch beheer van de watervoorraad mogelijk te maken; voorts zullen de acties eruit bestaan om bestaande voorzieningen te rehabiliteren;

-verbetering en modernisering van de teelttechnieken alsmede een beter gebruik van de produktiefactoren (betere variëteiten en rassen, landbouwmaterieel, meststoffen, gewasbeschermingsprodukten);

-op het gebied van de veeteelt: verbetering van de diervoeding (doeltreffender beheer van de weidegronden, ontwikkeling van de teelt van voedergewassen, vergroting van het aantal en herstelling van waterputten en drenkplaatsen) en van de diergezondheidstoestand, met inbegrip van de opbouw van de daartoe noodzakelijke infrastructuur;

-een beter samengaan van landbouw en veeteelt;

-op het gebied van de visserij: modernisering van de exploitatievoorwaarden voor viskwekerijen en ontwikkeling van de aquicultuur.

2. Ontwikkeling van de produktie veronderstelt voorts:

-uitbreiding van de secondaire en tertiaire activiteiten ter ondersteuning van de landbouw, zoals vervaardiging, modernisering en bevordering van het gebruik van de voor de landbouw en het leven op het platteland benodigde uitrusting en tevens van input-fabrikaten en, in voorkomend geval, de invoer daarvan;

-het opzetten of versterken van spaar- en kredietsystemen voor de landbouw die aan de lokale omstandigheden zijn aangepast, ten einde de toegang van de landbouwers tot de produktiefactoren te bevorderen;

-aanmoediging van alle aan de lokale omstandigheden aangepaste vormen van beleid en stimulerende maatregelen ten behoeve van de producenten, met het oog op een grotere produktiviteit en een beter inkomen voor de landbouwers.

Artikel 22

Om meer waarde aan de produkties te verschaffen, draagt de landbouwsamenwerking bij tot:

- passende bewaarmogelijkheden en aangepaste voorzieningen voor opslag bij de producenten;

-doeltreffende bestrijding van ziekten, roofdieren en andere oorzaken van produktieverlies;

-basisvoorzieningen voor de afzet berustende op doeltreffende producentenorganisaties die over de nodige materiële en financiële middelen beschikken, en op aangepaste communicatiemiddelen;

-een soepele werking van de handelscircuits, waarbij iedere vorm van overheids- of particulier initiatief in aanmerking komt en waarmee lokale markten, gebieden in het land waar tekorten zijn en markten in de steden kunnen worden bevoorraad, ten einde de afhankelijkheid van het buitenland te verminderen;

-mechanismen waarmee zowel onderbrekingen in de bevoorrading (reservevoorraden) als onregelmatige prijsschommelingen (interventievoorraden) kunnen worden voorkomen;

-verwerking, verpakking en afzet van de produkten, vooral door middel van ontwikkeling van ambachtelijke en agro-industriële bedrijven, waardoor de produkten aan de ontwikkeling van de markt kunnen worden aangepast.

Artikel 23

De stimuleringsmaatregelen voor het platteland betreffen:

-organisering van de producenten in groeperingen of gemeenschappen om hun mogelijkheden ten aanzien van markten, investeringen en uitrustingen van gemeenschappelijk belang te vergroten;

-bevordering van de deelneming van de vrouw en van de erkenning van haar actieve rol als volwaardige deelgenote in het rurale produktieproces en in het economische ontwikkelingsproces;

-ontwikkeling van sociaal-culturele activiteiten (gezondheid, onderwijs, cultuur, enz.) die voor de verbetering van de levensomstandigheden op het platteland onontbeerlijk zijn;

-opleiding van rurale producenten, zowel vrouwen als mannen, door passende voorlichting en begeleiding;

-verbetering van de opleiding van onderrichtgevenden op alle niveaus.

Artikel 24

De samenwerking op het gebied van het landbouwkundige en het landbouwtechnologische onderzoek draagt bij tot:

-de ontwikkeling in de LGO van de lokale en regionale onderzoekmogelijkheden die aan de lokale natuurlijke en sociaal-economische omstandigheden waaronder de dierlijke en plantaardige produktie geschiedt, dienen te zijn aangepast;

-in het bijzonder de verbetering van de variëteiten en rassen, van de voedingswaarde van de produkten en van de verpakking daarvan en de ontwikkeling van technologieën en procédés die binnen het bereik van de producenten zijn;

-een betere verbreiding van de in een LGO of een al dan niet tot de ACS-Staten behorend land bereikte onderzoekresultaten die voor toepassing in andere LGO of ACS-Staten in aanmerking zouden kunnen komen;

-een vulgarisering van de resultaten van dit onderzoek ten behoeve van een zo groot mogelijk aantal gebruikers;

-bevordering en versterking van cooerdinatie van met name het onderzoek op regionaal en internationaal niveau en uitvoering van de voor het bereiken van deze doelstellingen geëigende acties.

Artikel 25

De acties inzake landbouwsamenwerking worden uitgevoerd overeenkomstig de voorwaarden en procedures die voor de samenwerking inzake ontwikkelingsfinanciering zijn vastgesteld; in dit kader kunnen zij tevens betrekking hebben op:

1. uit hoofde van de technische samenwerking:

- gegevensuitwisseling tussen de Gemeenschap, de LGO en de ACS-Staten alsmede tussen LGO en ACS-Staten onderling over het watergebruik, de methoden voor produktievergroting en de onderzoekresultaten;

-uitwisseling van ervaringen tussen personen die zich beroepshalve bezighouden met het krediet- en spaarwezen, cooeperaties, ziekenfondsen, ambacht en nijverheid in rurale gebieden;

2.uit hoofde van de financiële samenwerking:

-verschaffing van produktiefactoren;

-steunverlening aan marktregulerende organisaties, volgens een coherente aanpak van de produktie- en afzetproblemen;

-deelneming aan de fondsvorming voor landbouwkredietsystemen;

-opening van krediettypen ten behoeve van rurale producenten, landbouwberoepsorganisaties, ambachtslieden, vrouwengroeperingen en kleine rurale industriëlen, al naar gelang van hun activiteiten (bevoorrading, primaire afzet, opslag) en ten behoeve van organisaties die thematische acties uitvoeren;

-steun voor het concentreren van industriële middelen en vakbekwaamheden in de LGO en de Gemeenschap in het raam van ambachtelijke of industriële bedrijfseenheden voor de vervaardiging van input-fabrikaten en materialen, voor het onderhoud, de verpakking, de opslag, het vervoer en de be- en verwerking van produkten.

Artikel 26

1. De acties van de Gemeenschap die op de zekerstelling van de voedselvoorziening van de LGO zijn gericht, worden verricht in de context van de voedselstrategieën of van het voedselbeleid van de bevoegde autoriteiten van de betrokken LGO en van de door deze omschreven ontwikkelingsdoelstellingen.

Deze acties worden in cooerdinatie met de instrumenten van dit besluit in het kader van de beleidslijnen van de Gemeenschap en van de daaronder vallende maatregelen uitgevoerd, waarbij haar internationale verbintenissen worden geëerbiedigd.

2. In deze context kan met de bevoegde autoriteiten van de LGO die zulks wensen, een indicatief meerjarenprogramma worden uitgevoerd om met betrekking tot hun voedselvoorziening tot een betere voorspelbaarheid te komen.

Artikel 27

Wat de beschikbare landbouwprodukten betreft, verbindt de Gemeenschap zich ertoe de mogelijkheid te bieden tot een voorafgaande vaststelling voor een langere termijn van de restituties bij uitvoer naar alle LGO voor een produktengamma dat met inachtneming van hun voedselbehoeften wordt vastgestgeld.

De voorafgaande vaststelling kan voor één jaar gelden en wordt tijdens de geldigheidsduur van dit besluit jaarlijks toegepast, met dien verstande dat het restitutieniveau volgens de door de Commissie gewoonlijk gevolgde methoden zal worden vastgesteld.

Artikel 28

Bij de uitvoering van de bepalingen van deze titel dient zeer in het bijzonder erop te worden gelet dat de minst ontwikkelde LGO worden geholpen om van de bepalingen van deze titel ten volle profijt te trekken. Op verzoek van de bevoegde autoriteiten van de betrokken LGO wordt bijzondere aandacht geschonken aan de specifieke moeilijkheden van deze LGO bij de verwezenlijking van de door hun bevoegde autoriteiten bepaalde beleidslijnen of strategieën die op versterking van hun zelfvoorziening en op de zekerstelling van hun voedselvoorziening zijn gericht. In dit verband heeft de samenwerking met name betrekking op de produktie (met inbegrip van de voorziening van materiële, technische en financiele inputs), het vervoer, de afzet, de verpakking en de totstandbrenging van opslaginfrastructuren.

Artikel 29

Op verzoek van de bevoegde autoriteiten van de LGO kunnen deze van de diensten van het Technisch Centrum voor landbouwsamenwerking en plattelandsontwikkeling (CTA) gebruik maken, waarvan de doelstellingen en de taken in artikel 53 van de Overeenkomst worden omschreven.

De eventuele kosten die zijn verbonden aan de bijstand van genoemd Centrum ten behoeve van de LGO die daarvan gebruik mochten maken, worden gefinancierd uit de middelen die in artikel 154 voor die zone van de drie zones waartoe die LGO behoren, zijn voorzien.

TITEL III

ONTWIKKELING VAN DE VISSERIJ

Artikel 30

Ten einde de ontwikkeling van de exploitatie van de rijkdommen aan vis van de LGO te bevorderen, gelden alle in dit besluit voorziene mechanismen voor bijstand en samenwerking, met name de financiële en technische bijstand overeenkomstig de in het derde deel, titel III, voorziene nadere regelingen, voor de visserijsector.

Bij die samenwerking zijn de volgende doelstellingen prioritair:

- Verbetering van de kennis van het natuurlijke milieu en van de rijkdommen.

-Opvoering van de middelen voor de bescherming van de rijkdommen aan vis en voor het toezicht op een rationele exploitatie daarvan.

-Aanmoediging van de rationele exploitatie van de rijkdommen aan vis van de LGO en van die aan vis in volle zee waarin de LGO en de Gemeenschap gemeenschappelijke belangen hebben.

-Vergroting van de bijdrage van de visserij, met inbegrip van aquicultuur en ambachtelijke visserij, tot de rurale ontwikkeling, waarbij een groter belang wordt gehecht aan de rol van de visserij voor een betere zekerstelling van de voedselvoorziening, betere voeding en betere sociaal-economische omstandigheden voor de betrokken gemeenschappen; een en ander houdt onder meer in dat het werk van de vrouwen na de visvangst en in het stadium van de afzet wordt erkend en gesteund.

-Vergroting van de bijdrage van de visserij aan de industriële ontwikkeling door opvoering van de vangsten, de produktie, de verwerking en de uitvoer.

Artikel 31

Bijstand van de Gemeenschap aan de ontwikkeling van de visserij omvat onder meer steun voor de volgende gebieden:

a) produktie van visserijprodukten, met inbegrip van de aankoop van schepen, uitrusting en vistuig, ontwikkeling van de infrastructuur voor rurale vissersgemeenschappen en voor de visindustrie, alsmede steun voor aquicultuurprojecten, met name door het openen van specifieke kredietlijnen ten behoeve van daartoe geeigende LGO-instellingen die tot taak hebben daarmee de leningen aan de betrokkenen te verstrekken;

b)visserijbeheer en -bescherming, met inbegrip van de beoordeling van de rijkdommen aan vis en van het aquicultuurpotentieel; verbetering van het milieubeheer en van het toezicht op het milieu alsmede ontwikkeling van de mogelijkheden van de bevoegde autoriteiten van de LGO om de rijkdommen aan vis in de voor de kusten van de LGO gelegen exclusieve economische zones rationeel te beheren;

c)verwerking en afzet van de visserijprodukten, met inbegrip van de ontwikkeling van de vangst-, verwerkings-, distributie- en afzetinstallaties en -verrichtingen; vermindering van de verliezen na de vangst en bevordering van programma's om de benutting van de vis en de voeding op basis van visserijprodukten te verbeteren;

d)de opleidingsbehoeften van de LGO-onderdanen op alle gebieden van de visserij, de ontwikkeling en versterking van de onderzoekcapaciteiten van de LGO en de bevordering van de regionale samenwerking bij visserijbeheer en -ontwikkeling.

Artikel 32

Voor de toepassing van de artikelen 30 en 31 dient in het bijzonder erop te worden gelet dat de minst ontwikkelde LGO de mogelijkheid wordt geboden om hun capaciteit om hun rijkdommen aan vis te beheren, maximaal te ontwikkelen.

Artikel 33

De instandhouding en de optimale benutting van de levende mariene rijkdommen geschieden in samenwerking hetzij rechtstreeks, hetzij op regionale basis, hetzij, in voorkomend geval, met inschakeling van internationale organisaties.

TITEL IV

SAMENWERKING INZAKE GRONDSTOFFEN

Artikel 34

Bij de samenwerking met de LGO op grondstoffengebied wordt rekening gehouden met de volgende factoren:

- de sterke afhankelijkheid van de economieën van een groot aantal LGO van hun grondstoffenuitvoer;

-de verslechtering, in de meeste gevallen, van hun uitvoersituatie, hoofdzakelijk ten gevolge van de ongunstige ontwikkeling van de wereldkoersen;

-het structurele karakter van de moeilijkheden die zich in veel grondstoffensectoren voordoen, zowel binnen de economieën van de LGO als op internationaal niveau.

Artikel 35

De fundamentele doelstellingen van de samenwerking op dit gebied zijn:

-de zowel horizontale als verticale diversifiëring van de economieën van de LGO, meer in het bijzonder de ontwikkeling van activiteiten op het gebied van be- en verwerking, afzet, distributie en vervoer ( "TCDT");

-de verbetering van de concurrentiepositie van de grondstoffen van de LGO op de wereldmarkten langs de weg van reorganisatie en rationalisatie van hun produktie-, afzet- en distributie-activiteiten.

Alle passende middelen moeten worden aangewend om die doelstellingen zoveel mogelijk te verwezenlijken; daartoe moeten alle instrumenten en middelen van dit besluit op gecooerdineerde wijze worden gebruikt.

Artikel 36

De samenwerkingsacties op grondstoffengebied worden gericht op ontwikkeling van de internationale, regionale en lokale markten; zij geschieden volgens de voorwaarden en procedures van het besluit, met name die betreffende de samenwerking inzake ontwikkelingsfinanciering. In dat verband kan de samenwerking tevens betrekking hebben op:

1. het meer tot waarde brengen van het menselijke potentieel, met name daaronder begrijpend:

- opleidings- en stageprogramma's, ten behoeve van het bedrijfsleven in de betrokken sector;

-ondersteuning van in de betrokken sector gespecialiseerde lokale of regionale scholen en opleidingsinstituten;

2.de aanmoediging tot investeren door EEG- en LGO-ondernemers in de betrokken sector, met name door middel van:

-voorlichtings- en bewustmakingsacties, die op potentiële investeerders in activiteiten op het gebied van diversifiëring en de toevoeging van meer waarde aan de grondstoffen van de LGO zijn gericht;

-een dynamischer gebruik van risicodragend kapitaal voor ondernemingen die in genoemde "TCDT"-activiteiten willen investeren;

-benutting van de relevante voorzieningen om investeringen te bevorderen, te beschermen, te financieren en te steunen;

3.de ontwikkeling en de verbetering van de voor de activiteiten in de betrokken sector benodigde infrastructuren, in het bijzonder van de vervoers- en telecommunicatienetten.

Artikel 37

Bij het nastreven van de in artikel 35 genoemde doelstellingen wordt bijzonder belang gehecht aan:

- het erop toezien dat naar behoren rekening wordt gehouden met de van de markt uitgaande signalen, ongeacht of het de lokale, de regionale of de internationale markt betreft;

-het rekening houden met de economische en maatschappelijke gevolgen van de ondernomen acties;

-het zorg dragen voor meer samenhang, op regionaal en internationaal niveau, tussen de door de onderscheiden betrokken LGO gevolgde strategieën;

-het bevorderen dat de middelen efficiënt over de verschillende activiteiten en over het bedrijfsleven in de betrokken produktiesectoren worden verdeeld.

TITEL V

INDUSTRIËLE ONTWIKKELING, FABRICAGE, BE- EN VERWERKING

Artikel 38

Ten einde de verwezenlijking van de doelstellingen van de LGO op het gebied van de industriële ontwikkeling te vergemakkelijken, dient erop te worden toegezien dat er een strategie voor geïntegreerde en levensvatbare ontwikkeling wordt uitgestippeld waarbij de activiteiten in de verschillende sectoren worden gecooerdineerd. Voor de sectoren landbouw en rurale ontwikkeling, be- en verwerkende nijverheid, mijnbouw, energie, infrastructuren en diensten moeten bijgevolg zodanige sectoriële strategieën worden uitgewerkt dat de wisselwerking binnen en tussen die sectoren wordt bevorderd, opdat de lokale toegevoegde waarde optimaal kan worden benut en er zoveel mogelijk reële capaciteit voor de uitvoer van be- en verwerkte produkten wordt gecreëerd, waarbij evenwel de bescherming van het milieu en van de natuurlijke rijkdommen wordt gewaarborgd.

Bij het nastreven van deze doelstellingen worden niet slechts de specifieke bepalingen inzake industriële samenwerking, doch ook die inzake de handelsregeling, de bevordering van de handel in LGO-produkten en de particuliere investeringen toegepast.

Artikel 39

De industriële samenwerking heeft, als sleutel tot de industriële ontwikkeling, de volgende doelstellingen:

a) Vaststelling van de grondslagen en het kader voor een doeltreffende samenwerking tussen de Gemeenschap en de LGO op het gebied van fabricage, be- en verwerking, benutting van het mijnbouw- en energiepotentieel, vervoer en communicatie.

b)Bevordering van het scheppen van gunstige voorwaarden voor de ontwikkeling van industriële ondernemingen en voor lokale en buitenlandse investeringen.

c)Beter gebruik van de capaciteit en rehabilitatie van bestaande, potentieel levensvatbare ondernemingen, zodat de produktiecapaciteit van de LGO-economieën kan worden hersteld.

d)Aansporing tot oprichting van ondernemingen en tot deelneming in ondernemingen door LGO-onderdanen, in het bijzonder oprichting van kleine en middelgrote ondernemingen die plaatselijke input-fabrikaten produceren en/of gebruiken; ondersteuning van nieuwe en versterking van bestaande ondernemingen.

e)Steun voor de creëring van nieuwe industrieën die de lokale markt op rendabele wijze bevoorraden en een zodanige groei in de sector van de niet traditionele uitvoer waarborgen, dat de inkomsten toenemen, de werkgelegenheid groeit en het reële inkomensniveau stijgt.

f)Aanknoping van steeds hechtere betrekkingen tussen de Gemeenschap en de LGO op industrieel gebied, met name een sterkere aansporing tot de oprichting, op korte termijn, van industriële LGO-EEG-joint ventures.

g)Bevordering van beroepsverenigingen in de LGO en van andere instellingen die zich met industriële ondernemingen of met de ontwikkeling van ondernemingen bezighouden.

Artikel 40

De Gemeenschap verleent de LGO steun om hun institutionele kader te verbeteren, hun financiële instellingen te versterken en hun met de industrie verbonden infrastruc turen tot stand te brengen, te rehabiliteren respectievelijk te verbeteren. Tevens verleent de Gemeenschap de LGO steun in hun pogingen tot integratie van de industriële structuren op regionaal en op interregionaal niveau.

Artikel 41

Op basis van een door de bevoegde autoriteiten van een LGO ingediend verzoek verschaft de Gemeenschap de nodige bijstand op het gebied van industriële scholing op alle niveaus, met name voor de raming van de behoefte aan industriële scholing en het opstellen van desbetreffende programma's, de oprichting en werking van plaatselijke of regionale instellingen voor industriële scholing, de scholing van LGO-onderdanen in de daarvoor geeigende instellingen, de opleiding op de werkplek zowel in de Gemeenschap als in de LGO, alsmede voor de samenwerking tussen instellingen voor industriële scholing in de Gemeenschap en in de LGO, tussen die instellingen in de LGO onderling en tussen die laatste en die instellingen van andere ontwikkelingslanden.

Artikel 42

Met het oog op de verwezenlijking van de doelstellingen inzake industriële ontwikkeling steunt de Gemeenschap de oprichting en het tot ontwikkeling brengen van alle soorten levensvatbare industrieën die de bevoegde autoriteiten van de LGO voor de verwezenlijking van hun doelstellingen en prioriteiten op het gebied van de industrialisatie belangrijk achten.

In dit verband gaat bijzondere aandacht uit naar de volgende terreinen:

i) fabricage en be- en verwerking van grondstoffen:

a) industrieën die voor uitvoer bestemde grondstoffen op lokaal of regionaal niveau be- en verwerken;

b)industrieën die met gebruikmaking van plaatselijke middelen in lokale behoeften voorzien, op de lokale en regionale markten zijn afgestemd en in hoofdzaak van kleine en middelgrote omvang zijn; industrieën die op modernisering van de landbouw, doeltreffende be- en verwerking van de landbouwproduktie en op fabricage van landbouw-inputs en -gereedschappen zijn afgestemd;

ii)machinebouw-, metaalbewerkings- en chemische industrie:

a)machinebouwondernemingen die gereedschappen en uitrustingen vervaardigen en in hoofdzaak zijn opgericht voor het onderhoud van bestaande fabrieken en installaties in de LGO. Die ondernemingen moeten prioritair ondersteuning bieden aan de sector industriële be- en verwerking, aan die van de belangrijkste exportprodukten en aan de kleine en middelgrote ondernemingen die in fundamentele behoeften voorzien;

b)metaalverwerkende industrieën voor de secundaire be- en verwerking van de mijnbouwprodukten van de LGO met het oog op de bevoorrading van de chemische en de machinebouwindustrie van de LGO;

c)chemische industrieën, in het bijzonder kleine en middelgrote ondernemingen, voor de secundaire be- en verwerking van delfstoffen die voor andere industrieën, voor de landbouw- of voor de gezondheidssector zijn bestemd;

iii)rehabilitatie en benutting van de industriële capaciteit:

herstel, revalorisatie, sanering, herstructurering en instandhouding van bestaande, potentieel levensvatbare industriële capaciteiten. In dit verband moet voorrang worden verleend aan industrieën waarvan de produkten zeer weinig ingevoerde bestanddelen bevatten, die zowel voor de toelevering als voor de produktie van belang zijn en de werkgelegenheid gunstig beïnvloeden. De rehabilitatie-activiteiten dienen gericht te zijn op het scheppen van de vereiste omstandigheden voor de levensvatbaarheid van de aldus gerehabiliteerde ondernemingen.

Artikel 43

De Gemeenschap verleent de LGO steun om gedurende de looptijd van het besluit aan de ontwikkeling van levensvatbare industrieën als bedoeld in artikel 42 voorrang te geven, afhankelijk van de capaciteiten en beslissingen van de bevoegde autoriteiten van elk LGO ter zake en van de middelen waarover dat beschikt, en wel zodanig dat er rekening mee wordt gehouden dat de industriële structuren aan de in de LGO, in de Gemeenschap en op wereldniveau optredende veranderingen worden aangepast.

Artikel 44

In een geest van wederzijds belang draagt de Gemeenschap bij tot de ontwikkeling van de samenwerking tussen ondernemingen uit de LGO en de Gemeenschap, tussen ondernemingen binnen de LGO zelf en tussen die in de ACS en die in de LGO, door voorlichtingsactiviteiten en door industriële bevordering.

Het doel van deze activiteiten bestaat erin de regelmatige uitwisseling van informatie te intensiveren, de noodzakelijke contacten op industrieel gebied tussen de verantwoordelijken voor het industriële beleid, promotoren en vertegenwoordigers van het bedrijfsleven in de Gemeenschap, de LGO en de ACS-Staten te organiseren, studies, met name uitvoerbaarheidsstudies, te verrichten, de oprichting en het goed functioneren van LGO-organisaties voor de industriële bevordering te vergemakkelijken en mede-investeringen, onderaannemingsovereenkomsten en iedere andere vorm van industriële samenwerking tussen ondernemingen uit de Lid-Staten van de Gemeenschap, uit de LGO en uit de ACS-Staten aan te moedigen.

Artikel 45

De Gemeenschap draagt bij tot de oprichting en het tot ontwikkeling brengen van kleine en middelgrote ambachtelijke, handels-, dienstverlenende en industriële ondernemingen, aangezien deze enerzijds in de moderne en informele sectoren een gediversifieerde economische structuur vormen en bij de algemene ontwikkeling van de LGO een wezenlijke rol vervullen en anderzijds voordelen bieden wat de verwerving van beroepskwalificaties, de geïntegreerde overdracht en de aanpassing van passende technologieën, en de mogelijkheid om optimaal gebruik te maken van de plaatselijke arbeidskrachten betreft. De Gemeenschap levert eveneens een bijdrage op het gebied van de sectoriële beoordeling, de opstelling van actieprogramma's, de totstandbrenging van passende infrastructuren, alsmede de versterking en de werking van instellingen voor voorlichting, promotie-activiteiten, begeleiding, opleiding, krediet- of garantieverlening, en voor technologieoverdracht.

De Gemeenschap en de bevoegde autoriteiten van de LGO moedigen de samenwerking en de contacten aan tussen de kleine en middelgrote ondernemingen uit de Lid-Staten, uit de LGO en uit de ACS-Staten.

Artikel 46

Ten einde de LGO te helpen hun technologische basis en hun eigen wetenschappelijke en technologische ontwikkelingscapaciteit te ontwikkelen en deze het verwerven, overdragen en aanpassen van technologie te vergemakkelijken onder zodanige omstandigheden dat zij daaruit tegen minimale kosten optimaal voordeel kunnen trekken, kunnen de instrumenten voor samenwerking inzake ontwikkelingsfinanciering met name bijdragen tot:

a) het tot stand brengen en versterken van de met de industrie verbonden wetenschappelijke en technische infrastructuur in de LGO;

b)het opstellen en uitvoeren van onderzoek- en ontwikkelingsprogramma's;

c)het opsporen en scheppen van mogelijkheden tot samenwerking tussen onderzoekinstellingen, instellingen voor hoger onderwijs en ondernemingen uit en van de LGO, de ACS-Staten, de Gemeenschap, de Lid-Staten en andere landen;

d)het tot stand brengen en bevorderen van activiteiten die gericht zijn op de consolidering van geëigende lokale technologieën en het overnemen van relevante technologieën uit het buitenland, met name uit andere ontwikkelingslanden;

e)het opsporen, beoordelen en overnemen van industriële technologie, alsmede het onderhandelen over de verwerving, onder gunstige voorwaarden, van technologieën, octrooien en andere industriële eigendomsrechten uit het buitenland, met name door middel van financiering en/of andere daartoe geschikte regelingen met ondernemingen en instellingen in de Gemeenschap;

f)het opzetten van adviesdiensten voor het opstellen van regelingen voor technologieoverdracht en voor verstrekking van beschikbare informatie, met name over de voorwaarden van technologie betreffende contracten, de soorten en bronnen van technologie en de ervaringen van de LGO en andere landen met het gebruik van bepaalde technologieën;

g)het bevorderen van technologische samenwerking tussen de LGO en tussen de LGO en de ACS-Staten, respectievelijk andere ontwikkelingslanden, ook wat de centra voor onderzoek en ontwikkeling, met name op regionaal niveau, betreft, ten einde alle bijzonder geëigende wetenschappelijke en technische mogelijkheden waarover deze LGO mochten beschikken, optimaal te benutten;

h)het zoveel mogelijk vergemakkelijken van de toegang tot en het gebruik van in de Gemeenschap beschikbare documentatie- en andere gegevensbronnen.

Artikel 47

Ten einde de LGO in staat te stellen van de handelsregeling en andere bepalingen van dit besluit meer profijt te trekken, worden maatregelen genomen ter bevordering van de afzet van de industrieprodukten van de LGO op de markt van de Gemeenschap en op andere buitenlandse markten en tevens ter stimulering en uitbreiding van de handel in industrieprodukten tussen de LGO onderling alsmede tussen de LGO en de ACS-Staten. Deze maatregelen zullen met name gericht zijn op marktstudies, afzet, kwaliteit en normalisatie van be- en verwerkte produkten, overeenkomstig de artikelen 152 en 153 en met inachtneming van de artikelen 84 en 85.

Artikel 48

Op verzoek van de bevoegde autoriteiten van de LGO kunnen deze gebruik maken van de diensten van het Centrum voor industriële ontwikkeling (CIO), waarvan de doelstellingen in artikel 89 van de Overeenkomst en de taken in artikel 90 daarvan worden omschreven, of van de diensten van de in het kader van het communautaire beleid ten gunste van het bedrijfsleven opgerichte Euro-infocentra.

De eventuele kosten die zijn verbonden aan de bijstand van het CIO of ten behoeve van de LGO die daarvan gebruik mochten maken, worden gefinancierd uit de middelen die in artikel 154 voor die zone van de drie zones waartoe die LGO behoren, zijn voorzien.

Artikel 49

1. Voor de toepassing van deze titel schenkt de Gemeenschap bijzondere aandacht aan de specifieke behoeften en problemen van de minst ontwikkelde LGO om de grondslagen voor hun industrialisering te kunnen leggen (uitwerking van een beleid en strategieën op industrieel gebied, economische infrastructuur en industriële opleiding), met name om meer waarde aan de grondstoffen en de andere plaatselijke hulpbronnen toe te voegen, zulks vooral op de volgende gebieden:

- grondstoffenverwerking;

-ontwikkeling, overdracht en aanpassing van technologieën;

-ontwerpen en financiering van acties ten behoeve van kleine en middelgrote industriële ondernemingen;

-ontwikkeling van industriële infrastructuren en beter gebruik van de mogelijkheden op energie- en mijnbouwgebied;

-adequate opleiding op wetenschappelijk en op technisch gebied;

-vervaardiging van uitrusting en input-fabrikaten voor de rurale sector.

Deze acties kunnen met de bijstand van het CIO of van de Euro-infocentra worden uitgevoerd.

2. Op verzoek van een of meer van de minst ontwikkelde LGO biedt het CIO een bijzondere bijstand voor het ter plaatse vaststellen van de mogelijkheden voor bevordering en ontwikkeling van de industrie, met name in de sectoren grondstoffenverwerking en vervaardiging van uitrusting en input-fabrikaten voor de rurale sector.

Artikel 50

Voor de uitvoering van de industriële samenwerking draagt de Gemeenschap bij tot de verwezenlijking van programma's, projecten en acties die haar op initiatief of met instemming van de bevoegde autoriteiten van de LGO worden voorgelegd. Daartoe maakt de Gemeenschap gebruik van alle middelen waarin dit besluit voorziet, met name van die waarover zij beschikt uit hoofde van de samenwerking inzake ontwikkelingsfinanciering en in het bijzonder die middelen welke onder de bevoegdheid van de Bank vallen, zonder afbreuk te doen aan activiteiten om de LGO te helpen fondsen uit andere bronnen aan te trekken.

De uitvoering van de programma's, projecten en acties inzake industriële samenwerking waarbij in een financiering door de Gemeenschap is voorzien, geschiedt overeenkomstig het derde deel, titel III, van dit besluit met inachtneming van de bijzondere kenmerken van de steun van de industriesector.

TITEL VI

ONTWIKKELING VAN DE MIJNBOUW

Artikel 51

De ontwikkeling van de mijnbouw heeft voornamelijk ten doel:

- exploitatie van alle soorten delfstoffen op een wijze die de rentabiliteit van de mijnbouwactiviteit zowel op de export- als op de lokale markten garandeert, waarbij de milieu-aspecten niet uit het oog worden verloren, en

-het meer tot waarde brengen van het menselijke potentieel,

ten einde een gediversifieerde economische en sociale ontwikkeling te bevorderen en te bespoedigen.

Artikel 52

Op verzoek van de bevoegde autoriteiten van een of meer LGO verleent de Gemeenschap technische bijstand of voert zij opleidingsacties uit ter vergroting van hun wetenschappelijke en technische capaciteit op het gebied van geologie en mijnbouw, opdat zij meer profijt kunnen trekken van de beschikbare kennis en hun onderzoek- en exploratieprogramma's dienovereenkomstig kunnen oriënteren.

Artikel 53

Rekening houdend met de economische factoren op lokaal, nationaal en internationaal niveau en omwille van de diversificatie neemt de Gemeenschap, in voorkomend geval, in het kader van programma's voor financiële en technische bijstand deel aan de inspanningen van de LGO, op alle niveaus, voor mijnbouwonderzoek en -exploratie, zowel op het vasteland als op het continentale plat zoals dit in het internationale recht is omschreven.

In voorkomend geval verleent de Gemeenschap bovendien financiële en technische bijstand voor de instelling van lokale, regionale of nationale exploratiefondsen in de LGO.

Artikel 54

Ten einde de exploitatie van de delfstoffenrijkdom van de LGO te ondersteunen, levert de Gemeenschap een bijdrage aan projecten inzake rehabilitatie, onderhoud, rationalisering en modernisering van economisch levensvatbare produktie-eenheden, ten einde deze operationeler en concurrerender te maken.

Zij draagt, in zoverre verenigbaar met de investerings-en beheerscapaciteiten en met de marktontwikkeling, tevens bij tot de identificatie, de uitwerking en de uitvoering van nieuwe levensvatbare projecten, waarbij zij zich in het bijzonder op de financiering van uitvoerbaarheids-en van pre-investeringsstudies richt.

Bijzondere aandacht wordt besteed aan:

- acties om de rol van projecten van kleine en middelgrote omvang te vergroten, waarmee een impuls aan lokale mijnbouwondernemingen kan worden gegeven, hetgeen in het bijzonder betrekking heeft op de ertsen voor industrie en landbouw, die met name voor de lokale of regionale markt zijn bestemd, alsmede op de nieuwe produkten;

-milieubeschermende acties.

Tevens ondersteunt de Gemeenschap de inspanningen van de bevoegde autoriteiten van de LGO met het oog op:

-versterking van de begeleidende infrastructuur;

-vaststelling van maatregelen waardoor de ontwikkeling van de mijnbouw maximaal tot de sociaal-economische ontwikkeling van de producerende landen kan bijdragen, zoals het optimale gebruik van de mijnbouwondernemingen en de inpassing van de mijnbouwontwikkeling in de industriële ontwikkeling en in een geëigend beleid inzake ruimtelijke ordening;

-aanmoediging van investeringen;

-regionale samenwerking.

Artikel 55

Om bij te dragen tot de hierboven omschreven doelstellingen, is de Gemeenschap bereid financiële en technische bijstand te verlenen om, volgens de specifieke regeling voor elk van de instrumenten waarover zij beschikt en overeenkomstig de bepalingen van dit besluit, het mijnbouwpotentieel van de LGO te helpen exploiteren.

Bij onderzoek en investeringen ter voorbereiding van de uitvoering van mijnbouwprojecten kan de Gemeenschap overeenkomstig artikel 156 steun verlenen in de vorm van risicodragend kapitaal, eventueel samen met kapitaaldeelnemingen die door de betrokken LGO worden verstrekt en met andere financieringsbronnen.

De in deze bepalingen bedoelde middelen kunnen voor projecten van wederzijds belang worden aangevuld met:

a) andere financiële en technische middelen van de Gemeenschap;

b)acties die op aantrekking van overheids- en particulier kapitaal, medefinanciering daaronder begrepen, zijn gericht.

Artikel 56

De Bank kan overeenkomstig haar statuten, van geval tot geval, ten behoeve van mijnbouwinvesteringsprojecten die door de bevoegde autoriteiten van de betrokken LGO en door de Gemeenschap als van wederzijds belang worden erkend, voor een hoger dan het in artikel 154 bepaalde bedrag verplichtingen uit eigen middelen aangaan.

TITEL VII

ONTWIKKELING VAN DE ENERGIESECTOR

Artikel 57

Gezien de ernstige energiesituatie in het merendeel van de LGO, die ten dele te wijten is aan de crisis die in talrijke landen door de afhankelijkheid van de invoer van aardolieprodukten is ontstaan, en gezien de klimatologische gevolgen van het gebruik van fossiele brandstoffen, dient op dit gebied te worden samengewerkt ten einde oplossingen voor hun energieproblemen te vinden.

In het bijzonder wordt belang gehecht aan programmering op energiegebied, aan acties voor energiebesparing en rationeel energiegebruik, aan de exploratie van het energiepotentieel en aan de technisch en economisch verantwoorde ontwikkeling van nieuwe en hernieuwbare energiebronnen.

Artikel 58

Met de samenwerking in de energiesector worden de ontwikkeling van het traditionele en niet traditionele energiepotentieel, alsmede de zelfvoorziening van de LGO ondersteund.

De ontwikkeling van de energiesector heeft voornamelijk ten doel:

a) de economische en sociale ontwikkeling te bevorderen, door het beter benutten en ontwikkelen van de plaatselijke en regionale energiebronnen onder passende technische, economische en ecologische omstandigheden;

b)het rendement van energieproduktie en -gebruik, alsmede, in voorkomend geval, de zelfvoorziening op energiegebied te vergroten;

c)het toenemend gebruik van vervangende, nieuwe en hernieuwbare energiebronnen aan te moedigen;

d)de levensomstandigheden in stedelijke en perifere gebieden, alsmede in rurale gebieden te verbeteren en voor de energieproblemen aldaar oplossingen te vinden die aan de behoeften en de lokale hulpbronnen zijn aangepast.

Artikel 59

Ten einde de bovengenoemde doeleinden te verwezenlijken, kunnen de samenwerkingsactiviteiten op energiegebied op verzoek van de bevoegde autoriteiten van het, respectievelijk de, betrokken LGO worden geconcentreerd op:

a) vergaring, analysering en verbreiding van adequate gegevens;

b)uitbreiding van het beheer en de zeggenschap van de LGO met betrekking tot hun energiebronnen overeenkomstig hun ontwikkelingsdoelstellingen, om hen in staat te stellen vraag en aanbod op energiegebied te beoordelen en op dat gebied tot een strategische planning te komen, onder andere door de programmering op energiegebied te steunen en door aan de diensten die met het ontwerpen en uitvoeren van het energiebeleid zijn belast, technische bijstand te verlenen;

c)analysering van de implicaties, op energiegebied, van de ontwikkelingsprogramma's en -projecten met inachtneming van de te verwezenlijken energiebesparingen en de mogelijkheden tot vervanging van de primaire bronnen. Deze maatregelen zijn daarom gericht op een grotere rol voor nieuwe en hernieuwbare energiebronnen, met name in rurale gebieden, met programma's en projecten die aan de behoeften en de lokale hulpbronnen zijn aangepast;

d)uitvoering van passende actieprogramma's die op kleine en middelgrote ontwikkelingsprojecten op energiegebied zijn gebaseerd;

e)ontwikkeling van het investeringspotentieel voor de exploratie en exploitatie van lokale en regionale energiebronnen, alsmede voor de exploitatie van lokaties met een bijzonder hoge energieproduktie, die de mogelijkheid bieden veel energie verbruikende industrieën te vestigen;

f)bevordering van onderzoek, aanpassing en verspreiding van passende technologieën, alsmede van de nodige opleiding om in de energiesector in de behoeften aan arbeidskrachten te kunnen voorzien;

g)opvoering van de capaciteiten van de LGO inzake onderzoek en ontwikkeling, inzonderheid met betrekking tot de nieuwe en hernieuwbare energiebronnen;

h)rehabilitatie van de basisinfrastructuren die voor produktie, vervoer en distributie van energie nodig zijn, met bijzondere aandacht voor de elektricificatie van rurale gebieden;

i)aanmoediging van de samenwerking tussen de LGO onderling en tussen deze en de ACS-Staten in de energiesector, met name van samenwerkingsacties tussen LGO, ACS-Staten en andere buurlanden die communautaire steun ontvangen.

Artikel 60

De verwezenlijking van de bovenomschreven doelstellingen kan geschieden door financiële en technische bijstand van de Gemeenschap te verlenen om volgens de specifieke regeling voor elk van de instrumenten waarover zij beschikt en overeenkomstig de bepalingen van dit besluit het energiepotentieel van de LGO te helpen exploiteren.

Bij onderzoek en investeringen ter voorbereiding van de uitvoering van energieprojecten kan de Gemeenschap overeenkomstig artikel 156 steun verlenen in de vorm van risicodragend kapitaal, eventueel samen met kapitaaldeelnemingen die door de betrokken Lid-Staten en LGO worden verstrekt, en met andere financieringsbronnen.

De in deze bepalingen bedoelde middelen kunnen voor projecten van wederzijds belang worden aangevuld met:

a) andere financiële en technische middelen van de Gemeenschap;

b)acties die op aantrekking van overheids- en particulier kapitaal, medefinanciering daaronder begrepen, zijn gericht.

Artikel 61

De Bank kan overeenkomstig haar statuten, van geval tot geval, ten behoeve van energie-investeringsprojecten die door de bevoegde autoriteiten van de betrokken LGO en door de Gemeenschap als van wederzijds belang worden erkend, voor een hoger dan het in artikel 154 bepaalde bedrag verplichtingen uit eigen middelen aangaan.

TITEL VIII

ONTWIKKELING VAN DE ONDERNEMINGEN

Artikel 62

1. De Gemeenschap benadrukt dat:

i) de ondernemingen een van de belangrijkste instrumenten vormen om de economische structuur te verstevigen, intersectoriële integratie aan te moedigen, arbeidsplaatsen te creëren, het inkomen te verbeteren en het opleidingsniveau te verhogen;

ii)de huidige inspanningen van de bevoegde autoriteiten van de LGO om hun economie te herstructureren, moeten worden begeleid door inspanningen die erop gericht zijn hun produktiebasis te verstevigen en te verbreden. Het bedrijfsleven moet bij de groeibevorderende strategieën van de LGO een rol van de eerste rang vervullen;

iii)er een stabiel en gunstig klimaat, alsmede een doeltreffende nationale en lokale financiële sector dient te worden geschapen om het bedrijfsleven in de LGO te stimuleren en Europese investeringen aan te trekken;

iv)de particuliere sector, in het bijzonder de kleine en middelgrote ondernemingen die beter zijn aangepast aan de voorwaarden die de LGO-economieën kenmerken, nieuwe impulsen moet krijgen en een belangrijkere rol moet vervullen. Tevens moeten minibedrijven en het ambacht worden aangemoedigd en gesteund;

v)buitenlandse particuliere investeerders die de doelstellingen en prioriteiten van de associatie onderschrijven, tot deelneming aan het ontwikkelingsstreven van de LGO moeten worden aangemoedigd. Deze investeerders dienen rechtvaardig en billijk te worden behandeld en hun dient een gunstig, veilig en voorspelbaar investeringsklimaat te worden gewaarborgd;

vi)de stimulering van de LGO-ondernemingsgeest onontbeerlijk is voor de benutting van het potentieel van de LGO.

2. Er moeten inspanningen worden gedaan om een groter deel van de financieringsmiddelen van het besluit aan aanmoediging van de ondernemingsgeest, aan aansporing tot investeren en aan de uitvoering van rechtstreeks produktieve activiteiten te besteden.

Artikel 63

Voor de verwezenlijking van de bovenvermelde doelstellingen is het noodzakelijk alle in dit besluit voorziene instrumenten te gebruiken en daaronder met name technische bijstand ten behoeve van de ontwikkeling van de particuliere sector op de volgende actieterreinen:

a) steun voor de verbetering van het juridische en fiscale kader voor de ondernemingen en vergroting van de rol van de beroepsorganisaties en van de kamers van koophandel bij het ontwikkelingsproces van de ondernemingen;

b)rechtstreekse steun voor de oprichting en uitbreiding van ondernemingen (diensten gespecialiseerd in het opstarten van bedrijven, steun bij het herinschakelen van voormalige werknemers uit de overheidsdienst, steun bij de overdracht van technologie en voor technologische ontwikkelingen, administratieve diensten en marktstudies);

c)opzetten van bedrijfsondersteunende diensten die ondernemingen op juridisch, technisch en administratief gebied adviseren;

d)specifieke programma's voor opleiding en bijscholing van bedrijfshoofden, met name in de sector van de kleine ondernemingen en in de informele sectoren.

Artikel 64

Ter ondersteuning van de ontwikkeling van het spaarwezen en van de plaatselijke financiële sectoren, wordt bijzondere aandacht besteed aan de volgende gebieden:

a) steun voor het aantrekken van plaatselijke spaargelden en voor de ontwikkeling van financiële bemiddeling;

b)technische bijstand bij de herstructurering en hervorming van financiële instellingen.

Artikel 65

Onverminderd de in het derde deel, titel III, opgenomen voorwaarden, verleent de Gemeenschap een technische en financiële bijstand ter ondersteuning van de ontwikkeling van ondernemingen in de LGO.

TITEL IX

ONTWIKKELING VAN HET DIENSTENVERKEER

Hoofdstuk 1

Doelstellingen en beginselen van de samenwerking

Artikel 66

1. De dienstensector is belangrijk bij het bepalen van de beleidslijnen voor de ontwikkeling en het is nodig om de samenwerking op dit gebied te verruimen.

2. De Gemeenschap ondersteunt de inspanningen van de bevoegde autoriteiten van de LGO die gericht zijn op versterking van hun interne dienstverrichtingscapaciteiten, met als doel hun economieën beter te doen functioneren, hun betalingsbalansproblemen te verlichten en het regionale integratieproces te stimuleren.

3. Oogmerk van deze acties is dat de LGO, zowel op lokaal als op regionaal niveau, het grootst mogelijke profijt uit de bepalingen van dit besluit trekken en dat zij:

- onder zo gunstig mogelijke omstandigheden niet alleen op de markten van de Gemeenschap, maar ook op de lokale, de regionale en de internationale markten aanwezig kunnen zijn, door diversifiëring en door vergroting in waarde en omvang van het goederen- en dienstenverkeer van de LGO;

-hun gezamenlijke potentieel kunnen versterken door een grotere economische integratie en consolidatie van de samenwerking van functionele of van thematische aard;

-de ontwikkeling van de ondernemingen kunnen stimuleren, met name door aanmoediging van LGO-EEG-investeringen in de dienstensector voor het scheppen van arbeidsplaatsen, het vormen en verspreiden van inkomsten en het vergemakkelijken van de overdracht van technologieën en van de aanpassing ervan aan de specifieke behoeften van de LGO;

-maximaal voordeel uit het lokale of het regionale toerisme kunnen halen en hun aandeel in het wereldtoerisme kunnen verbeteren;

-vervoers- en communicatienetten, alsmede de voor de ontwikkeling ervan noodzakelijke informatica- en telematicasystemen tot stand kunnen brengen;

-een grotere inspanning op het gebied van beroepsopleiding en overdracht van know-how kunnen leveren, in verband met de beslissende rol van het menselijke potentieel bij de ontwikkeling van activiteiten in de dienstensector.

4. Ten einde deze doelstellingen te verwezenlijken worden, naast de specifieke bepalingen inzake samenwerking op het gebied van diensten, de bepalingen uitgevoerd die betrekking hebben op handelsverkeer, handelsbevordering, industriële ontwikkeling, investeringen, onderwijs en opleiding.

Artikel 67

1. Gezien de omvang van het dienstengamma en de ongelijke bijdrage ervan tot het ontwikkelingsproces - mede om het effect van de communautaire steun op de ontwikkeling van de LGO zo groot mogelijk te maken - wordt bijzondere aandacht geschonken aan de diensten die voor de werking van hun economie noodzakelijk zijn, meer bepaald aan:

- ondersteunende diensten bij de economische ontwikkeling;

-toerisme;

-vervoer, communicatie en informatica.

2. Voor de uitvoering van de samenwerking op het gebied van diensten draagt de Gemeenschap bij tot de uitvoering van programma's, projecten en acties die haar op initiatief van of met instemming van de bevoegde autoriteiten van de LGO worden voorgelegd. De Gemeenschap gebruikt daartoe alle middelen waarin dit besluit voorziet, met name die waarover zij uit hoofde van de samenwerking inzake ontwikkelingsfinanciering beschikt, met inbegrip van de middelen die onder de bevoegdheid van de Bank vallen.

Artikel 68

Wat de onder de ontwikkeling van de diensten vallende terreinen betreft, wordt bijzondere aandacht geschonken aan de specifieke behoeften en aan de economische situatie van de minst ontwikkelde LGO.

Hoofdstuk 2

Ondersteunende diensten bij de economische ontwikkeling

Artikel 69

Ter verwezenlijking van de samenwerkingsdoelstellingen in deze sector wordt de samenwerking gericht op de commerciële diensten, zonder evenwel bepaalde semi-overheidsdiensten die noodzakelijk zijn voor de verbetering van het economische klimaat, zoals de automatisering van de douaneprocedures, te veronachtzamen; hierbij wordt voorrang verleend aan de volgende diensten:

- die ter ondersteuning van de buitenlandse handel;

-die ter ondersteuning van de ondernemingen;

-die ter ondersteuning van de regionale integratie.

Artikel 70

Als bijdrage tot het herstel van de externe concurrentiepositie van de LGO wordt bij de samenwerking inzake diensten voorrang gegeven aan diensten ter ondersteuning van de buitenlandse handel, waarvan het toepassingsgebied de volgende elementen omvat:

i) totstandbrenging van een passende commerciële infrastructuur door acties die met name gericht zijn op verbetering van de statistieken voor buitenlandse handel, automatisering van douaneprocedures, beheer van zee- en luchthavens of op het leggen van nauwere banden tussen degenen die bij het handelsverkeer betrokken zijn, zoals exporteurs, lichamen voor handelsfinanciering, douane en centrale banken;

ii)versterking van de specifiek commerciële diensten, zoals handelsbevorderende maatregelen die ook op de dienstensector dienen te worden toegepast;

iii)ontwikkeling van de andere, met buitenlandse handel samenhangende diensten, zoals financieringsmechanismen voor de handel, compensatie- en betalingsmechanismen en toegang tot informatienetten.

Artikel 71

Ten einde bij te dragen tot versterking van de economische structuur van de LGO, wordt, mede gelet op de bepalingen inzake de ontwikkeling van de onderneming, bijzondere aandacht besteed aan:

i)adviesverlening aan de ondernemingen, ter verbetering van de werking ervan, door met name toegang tot de diensten op het gebied van beheer, boekhouding en informatica alsmede tot juridische, fiscale of financiële diensten te vergemakkelijken;

ii)instelling van adequate, soepele en aangepaste bedrijfsfinancieringsmechanismen om de groei, respectievelijk de oprichting, van dienstverlenende ondernemingen te stimuleren;

iii)versterking van het potentieel van de LGO op het gebied van de financiële diensten en technische bijstand voor de ontwikkeling van verzekerings- en kredietinstellingen in samenhang met de bevordering en ontwikkeling van hun handel.

Artikel 72

Ten einde tot een hechtere economische integratie te komen waardoor levensvatbare economische ruimten kunnen ontstaan, wordt, mede gelet op de bepalingen inzake de regionale samenwerking, bijzondere aandacht besteed aan:

i)diensten ter ondersteuning van de handel in goederen tussen de LGO onderling en tussen deze en de ACS-Staten, door middel van commerciële maatregelen zoals marktstudies;

ii)diensten die noodzakelijk zijn voor de uitbreiding van het dienstenverkeer tussen de LGO onderling en tussen deze en de ACS-Staten, ten einde de complementariteit te versterken, met name door de traditionele handelsbevorderende maatregelen tevens de dienstensector te doen omvatten en deze maatregelen daartoe zo nodig aan te passen;

iii)de oprichting van regionale dienstencentra, ten einde specifieke economische sectoren of gezamenlijk gevoerd sectorieel beleid te ondersteunen, met name door de ontwikkeling van moderne communicatie- en informatienetwerken en van geautomatiseerde databanken.

Hoofdstuk 3

Toerisme

Artikel 73

Vanwege het reële belang van het toerisme voor de LGO worden maatregelen en acties uitgevoerd die gericht zijn op de ontwikkeling en ondersteuning van de toeristische sector. Deze maatregelen kunnen in alle stadia worden getroffen, vanaf de identificatie van het toeristische produkt tot de verhandeling en promotie ervan.

Het doel hierbij is zowel de inspanningen van de bevoegde autoriteiten van de LGO te ondersteunen, zodat zij optimaal profijt kunnen trekken van het lokale, regionale en internationale toerisme wegens de uitwerking daarvan op de economische ontwikkeling, als de geldstromen uit de particuliere sector van de Gemeenschap en uit andere bronnen op de ontwikkeling van het toerisme in de LGO te richten. Daarbij wordt vooral aandacht besteed aan de noodzaak om het toerisme in het sociale, culturele en economische leven van de bevolking te integreren.

Artikel 74

De op de ontwikkeling van het toerisme gerichte specifieke acties bestaan erin een geschikt beleid op lokaal, regionaal, subregionaal en internationaal niveau te bepalen, respectievelijk aan te passen en uit te werken. De programma's en projecten voor de ontwikkeling van het toerisme worden op dat beleid gebaseerd, waarbij de volgende vier hoofdlijnen worden gevolgd:

a) Het meer tot waarde brengen van het menselijke potentieel en ontwikkeling van de instellingen, hetgeen onder meer omvat:

- bijscholing van kaderpersoneel op specifieke bevoegdheidsterreinen, alsmede permanente vorming op passende niveaus bij de openbare en bij de particuliere sector, ten einde een bevredigende planning en ontwikkeling te garanderen;

-oprichting en versterking van centra voor de bevordering van het toerisme;

-onderricht en opleiding van specifieke bevolkingsgroepen en van overheids- en particuliere organisaties die in de toeristische sector actief zijn, met inbegrip van het bij de nevensectoren van het toerisme betrokken personeel;

-samenwerking en uitwisseling tussen de LGO onderling en tussen deze en de ACS-Staten op het gebied van opleiding, technische bijstand en ontwikkeling van de instellingen.

b)Ontwikkeling van produkten, hetgeen onder meer omvat:

-identificatie van het toeristische produkt, ontwikkeling van niet-traditionele en van nieuwe toeristische produkten, aanpassing van bestaande produkten, met inbegrip van de instandhouding en het betere gebruik van het culturele erfgoed en van de ecologische en milieuaspecten, beheer en bescherming van planten en dieren, beheer, bescherming en behoud van historische, sociale en andere natuurlijke goederen en van de ontwikkeling van ondersteunende diensten;

-aanmoediging van particuliere investeringen in de toeristische sector van de LGO, in het bijzonder van joint-ventures;

-technische bijstand aan de hotelsector;

-vervaardiging van cultureel geaarde ambachtelijke voorwerpen voor de toeristische markt.

c)Marktontwikkeling, hetgeen onder meer omvat:

-bijstand bij de vaststelling en de uitvoering van doelstellingen en plannen voor marktontwikkeling op lokaal, subregionaal, regionaal en internationaal niveau;

-ondersteuning van de inspanningen van de LGO om toegang te krijgen tot diensten ten behoeve van de toeristische sector, zoals centrale boekingssystemen en systemen voor luchtverkeerscontrole en -veiligheid;

-maatregelen voor en ondersteuning van verkoop en verkoopbevordering in het kader van geïntegreerde projecten en programma's voor marktontwikkeling en met het oog op een betere marktpenetratie, waarbij gedoeld wordt op de voornaamste toeristenstromen verzorgende "operators" op zowel traditionele als niet traditionele markten en tevens op specifieke activiteiten zoals deelneming aan bijzondere commerciële evenementen, bij voorbeeld jaarbeurzen, samenstelling van documentatie van goede kwaliteit, vervaardiging van toeristische films en van ander verkoopbevorderend materiaal.

d)Onderzoek en voorlichting, hetgeen onder meer omvat:

-verbetering van de informatiesystemen over het toerisme, alsmede vergaring, analysering, verspreiding en benutting van statistische gegevens;

-beoordeling van de sociaal-economische uitwerking van het toerisme op de economieën van de LGO, met nadruk op de ontwikkeling van de complementariteit ten opzichte van andere sectoren, zoals voedingsindustrie, bouwnijverheid, technologie en beheer in de LGO en in de regio's, waarin deze zijn gelegen.

Hoofdstuk 4

Vervoer, communicatie en informatica

Artikel 75

1. De samenwerking in de vervoersector is gericht op de ontwikkeling van het vervoer over de weg en het spoorwegvervoer, de haveninstallaties en het zeevervoer, het vervoer over de binnenwateren en het luchtvervoer.

2. De samenwerking in de communicatiesector is gericht op de ontwikkeling van de posterijen en de telecommunicatievoorzieningen, met inbegrip van radiocommunicatie en informatica.

3. Bij de samenwerking op deze gebieden worden meer in het bijzonder de volgende doelstellingen nagestreefd:

a) schepping van gunstige voorwaarden voor het verkeer van goederen, diensten en personen op lokaal, regionaal en internationaal niveau;

b)creëring, rehabilitatie, instandhouding en rationele exploitatie van op kosten/efficiency-criteria gebaseerde systemen die aan de eisen van de sociaal-economische ontwikkeling beantwoorden en die aan de behoeften van de gebruikers en aan de algemene economische toestand in de betrokken LGO zijn aangepast;

c)grotere complementariteit van de vervoer- en communicatiesystemen op lokale, regionale en internationale schaal;

d)harmonisering van de lokale systemen waarbij tevens de aanpassing daarvan aan de technologische vooruitgang wordt bevorderd;

e)vermindering van de hinderpalen voor het vervoer en de communicatie tussen de Staten, met name op het gebied van de wetgeving, reglementen en de administratieve procedures.

Artikel 76

1. In alle betrokken projecten en actieprogramma's worden inspanningen gedaan om een adequate overdracht van technologieën en van know-how te waarborgen.

2. Bijzondere aandacht wordt geschonken aan de opleiding van LGO-onderdanen op het gebied van planning, beheer, onderhoud en werking van de vervoer- en communicatiesystemen.

Artikel 77

1. Het luchtvervoer is van belang voor de versterking van de economische, culturele en sociale betrekkingen tussen de LGO onderling en tussen deze en de ACS-Staten enerzijds, en tussen de LGO en de Gemeenschap anderzijds, voor de ontsluiting van afgelegen of moeilijk toegankelijke gebieden en voor de ontwikkeling van het toerisme.

2. De samenwerking in deze sector heeft ten doel de lokale of regionale luchtvaartsystemen op harmonische wijze te ontwikkelen en de lokale luchtvloot aan de technologische vooruitgang aan te passen; uitvoering van het luchtvaartplan van de Internationale Burgerluchtvaartor ganisatie (ICAO), verbetering van de opvangvoorzieningen en toepassing van internationale exploitatienormen; ontwikkeling en uitbreiding van onderhoudscentra voor vliegtuigen; opleiding; ontwikkeling van moderne vliegveldbeveiligingssystemen.

Artikel 78

1. De zeevervoerdiensten vormen een van de motoren voor de economische ontwikkeling en voor de bevordering van de handel tussen de LGO en de Gemeenschap.

2. De samenwerking in deze sector heeft ten doel efficiënte en betrouwbare zeevervoerdiensten op harmonische en economisch aanvaardbare wijze te ontwikkelen door, met inachtneming van het beginsel van onbelemmerde toegang tot het vervoer op een commerciële basis, actieve deelneming door alle partijen te vergemakkelijken.

Artikel 79

In het kader van de financiële en technische bijstand voor het zeevervoer wordt bijzondere aandacht besteed aan:

- de daadwerkelijke ontwikkeling van efficiënte en betrouwbare zeevervoerdiensten in de LGO, met name de aanpassing van de haveninfrastructuur aan de verkeersbehoeften en het onderhoud van de haveninstallaties;

-het onderhoud en de aanschaffing van materieel voor het laden en lossen en van drijvend materieel, alsmede de aanpassing ervan aan de technologische vooruitgang;

-de ontwikkeling van het interregionale zeevervoer, ten einde de samenwerking tussen de LGO onderling en tussen deze en de ACS-Staten te bevorderen en de werking van de scheepvaartindustrie van de LGO te verbeteren;

-de overdracht van technologie, met inbegrip van het multimodale en het containervervoer, ter bevordering van joint-ventures;

-de totstandbrenging van een passende juridische en administratieve infrastructuur en de verbetering van het havenbeheer, met name door beroepsopleiding;

-de ontwikkeling van het zeevervoer tussen eilanden en van de infrastructuur voor de verbindingen, alsmede een nauwere samenwerking met het bedrijfsleven.

Artikel 80

Bijzonder belang wordt gehecht aan de bevordering van de maritieme veiligheid, aan de veiligheid van de scheepsbemanningen en aan de acties ter bestrijding van vervuiling.

Artikel 81

1. In de communicatiesector wordt bij de samenwerking bijzondere aandacht geschonken aan de technologische ontwikkeling, waarbij de inspanningen van de LGO die op de invoering en ontwikkeling van doeltreffende systemen zijn gericht, worden ondersteund. Dit omvat studies en programma's inzake satellietcommunicatie, wanneer dit uit operationele overwegingen verantwoord is en meer in het bijzonder op regionaal en subregionaal niveau. De samenwerking op dit gebied bestrijkt eveneens de middelen voor satellietwaarneming van de aarde voor meteorologie en voor teledectectie, met name wanneer deze dienen voor de waarneming van alle vormen van verontreiniging en voor het beheer van natuurlijke rijkdommen, land- en mijnbouw in het bijzonder, alsmede voor de ruimtelijke ordening.

2. Bijzonder belang wordt gehecht aan telecommunicatie in de rurale zones om de economische en sociale ontwikkeling aldaar te stimuleren.

Artikel 82

De samenwerking op het gebied van informatica is gericht op versterking van de capaciteiten van de LGO op het gebied van informatica en telematica en biedt de LGO die een grote prioriteit aan deze sector verlenen, de mogelijkheid van steun bij hun inspanningen voor aanschaf en installatie van informaticasystemen, de ontwikkeling van doeltreffende telematicanetten, met inbegrip van die op het gebied van internationale financiële informatie, de produktie op termijn van componenten en programmatuur in de LGO en de deelneming van de LGO aan internationale activiteiten op het gebied van gegevensverwerking en van publikatie van boeken en tijdschriften.

Artikel 83

De samenwerkingsacties in de vervoer- en communicatiesector worden uitgevoerd overeenkomstig de in het derde deel, titel III, vastgestelde bepalingen en procedures.

TITEL X

ONTWIKKELING VAN DE HANDEL

Artikel 84

Ter verwezenlijking van de in artikel 100 genoemde doelstellingen voert de Gemeenschap acties uit voor de ontwikkeling van de handel vanaf het stadium van het ontwerp tot het eindstadium van de distributie van de produkten.

Het doel van deze acties is te bewerkstelligen dat de LGO van de bepalingen van dit besluit op het gebied van commerciële, industriële en landbouwsamenwerking op timaal profijt trekken en dat zij onder de gunstigste voorwaarden aan de markten van de Gemeenschap en aan de lokale, subregionale, regionale en internationale markten kunnen deelnemen door diversifiëring van hun goederen en diensten en door de vergroting in waarde en in omvang van hun handel in goederen en van hun dienstenverkeer.

Artikel 85

1. In het raam van de inspanningen die op de bevordering van de ontwikkeling van de handel en van de diensten zijn gericht, wordt naast de ontwikkeling van de handel tussen de LGO en de Gemeenschap vooral aandacht besteed aan acties om de autonomie van de LGO te versterken, de handel tussen de LGO onderling en tussen deze en de ACS-Staten alsmede de internationale handel te ontwikkelen en voorts om de regionale samenwerking op het gebied van handel en diensten te ontwikkelen.

2. De op verzoek van de bevoegde autoriteiten van de LGO ondernomen acties bestrijken met name de volgende terreinen:

- totstandbrenging van samenhangende commerciële strategieën;

-betere benutting van het menselijke potentieel en ontwikkeling van de vakbekwaamheid op het gebied van de handel en van de diensten;

-oprichting, aanpassing en uitbreiding, in de LGO, van lichamen voor de ontwikkeling van handel en diensten, met speciale aandacht voor de bijzondere behoeften van die lichamen in de minst ontwikkelde LGO;

-ondersteuning van het streven van de LGO naar kwaliteitsverbetering van hun produkten en aanpassing ervan aan de marktbehoeften en naar diversifiëring van hun afzetgebieden;

-maatregelen op het gebied van de handelsontwikkeling, met name intensivering van contacten en van uitwisseling van informatie tussen het bedrijfsleven in de LGO, de Lid-Staten van de Gemeenschap en derde landen;

-steun aan de LGO voor de toepassing van moderne marketing-technieken in sectoren en programma's die op de produktie op gebieden als landbouw en rurale ontwikkeling zijn gericht;

-ondersteuning van de inspanningen van de LGO die gericht zijn op ontwikkeling en verbetering van de infrastructuur van de ondersteunende diensten, met inbegrip van vervoer- en opslagvoorzieningen, met het oog op een doeltreffende distributie van goederen en diensten en op vergroting van de uitvoerstromen van de LGO;

-steun aan de LGO voor de ontwikkeling van hun interne capaciteiten, hun informatiesystemen en het besef van de rol en het belang van de handel bij de economische ontwikkeling;

-steun aan kleine en middelgrote ondernemingen bij de identificatie en de ontwikkeling van produkten, afzetmogelijkheden en commerciële joint-ventures.

3. Ter bespoediging van de procedures kunnen de financieringsbesluiten betrekking hebben op meerjarenprogramma's overeenkomstig de bepalingen van artikel 196 met betrekking tot de uitvoeringsprocedures.

4. Aan de LGO wordt voor deelneming aan beurzen, tentoonstellingen en handelsmissies slechts steun verleend voor zover die evenementen een integrerend bestanddeel vormen van algemene programma's voor de ontwikkeling van de handel.

5. De deelneming van de minst ontwikkelde LGO aan diverse commerciële activiteiten wordt aangemoedigd door middel van specifieke maatregelen, met name de tenlasteneming van de reiskosten van het personeel en het vervoer van ten toon te stellen voorwerpen en goederen bij deelneming van deze LGO aan beurzen, tentoonstellingen en handelsmissies op lokaal of regionaal niveau of in derde landen, met inbegrip van de kosten voor tijdelijke constructies en/of de huur van tentoonstellingsstands. In het bijzonder wordt aan de minst ontwikkelde LGO steun verleend voor de aanmaak en/of de aanschaffing van promotiemateriaal.

Artikel 86

In het raam van de in dit besluit voorziene instrumenten en overeenkomstig de bepalingen van de samenwerking inzake ontwikkelingsfinanciering, houdt de steun voor de ontwikkeling van de handel en van de diensten onder andere technische bijstand in voor oprichting en ontwikkeling van verzekerings- en kredietinstellingen in samenhang met de ontwikkeling van de handel.

Artikel 87

Naast de kredieten die in het kader van de in artikel 187 bedoelde indicatieve programma's door ieder LGO voor de financiering van maatregelen tot ontwikkeling van de in het tweede deel, titels IX en X, bedoelde sectoren kunnen worden aangewend, kan de bijdrage van de Gemeenschap tot de financiering van deze acties, wanneer zij een regionaal karakter hebben, in het raam van de in artikel 90 bedoelde programma's voor regionale samenwerking het in artikel 154 vastgestelde bedrag bereiken.

TITEL XI

CULTURELE EN SOCIALE SAMENWERKING

Artikel 88

De samenwerking draagt bij tot een op de mens gerichte, in de cultuur van elk volk gewortelde autonome ontwikkeling van de LGO. De menselijke en culturele dimensie dienen in alle sectoren ten volle in aanmerking te worden genomen en in elk ontwikkelingsproject of -programma tot uitdrukking te komen. De samenwerking ondersteunt het beleid van de bevoegde autoriteiten van de LGO en de door deze getroffen maatregelen die gericht zijn op ontplooiing van hun menselijke potentieel, op de ontwikkeling van hun eigen creatieve vermogen en op de stimulering van hun culturele identiteit. Zij begunstigt de deelneming aan het ontwikkelingsproces door de bevolking.

Deze samenwerking houdt met name in:

- het in aanmerking nemen van de culturele en sociale dimensie;

-de bevordering van de culturele identiteit en de interculturele dialoog, in het bijzonder wat het veilig stellen van het culturele erfgoed, de produktie en verspreiding van culturele goederen, de culturele manifestaties, de informaties en de communicatie betreft;

-acties voor het meer tot waarde brengen van het menselijke potentieel, in het bijzonder wat onderwijs en opleiding, wetenschappelijke en technische samenwerking, de rol van de vrouw in de ontwikkeling, gezondheid en voeding, bevolking en demografie betreft.

Artikel 89

Voor de culturele en sociale samenwerkingsacties gelden de in het derde deel, titel III, vastgestelde bepalingen en procedures.

TITEL XII

REGIONALE SAMENWERKING

Artikel 90

1. De Gemeenschap ondersteunt de inspanningen van de bevoegde autoriteiten voor de LGO om langs de weg van regionale samenwerking en integratie een gezamenlijke, autonome, zelf in stand gehouden en geïntegreerde economische, sociale en culturele ontwikkeling op lange termijn, alsook een grotere regionale zelfvoorziening te bereiken.

Bij deze steun wordt rekening gehouden met de specifieke rechtsstelsels van de betrokken LGO.

2. De bijstand van de Gemeenschap wordt ingepast in het raam van de grote doelstellingen inzake regionale samenwerking en regionale integratie die de LGO op regionaal, interregionaal en internationaal niveau voor zich zelf hebben bepaald of zullen bepalen.

3. Ten einde het collectieve potentieel van de LGO te bevorderen en te versterken, verleent de Gemeenschap deze LGO doeltreffende steun, zodat de regionale economische integratie kan worden versterkt en de in de artikelen 92 en 93 bedoelde samenwerking van functionele of thematische aard kan worden geconsolideerd.

4. Ten volle rekening houdend met de specifieke regionale kenmerken, kan de regionale samenwerking uitstijgen boven het gegeven te behoren tot een bepaald gebied in geografisch ruimtelijke zin. Zij omvat voorts de regionale samenwerking tussen de LGO onderling.

Zij heeft ook betrekking op regionale samenwerking tussen de LGO, de ACS-Staten en overzeese departementen overeenkomstig artikel 98. De voor de deelneming van de ACS-Staten en overzeese departementen nodige kredieten vormen een aanvulling op die welke in het kader van dit besluit aan de LGO worden toegekend.

Artikel 91

1. De regionale samenwerking heeft betrekking op acties waartoe besloten is door:

- twee of meer dan wel alle LGO,

-een of meer LGO en een of meer naburige, al dan niet tot de ACS behorende Staten,

-een of meer LGO en een of meer ACS-Staten of departementen overzee,

-verscheidene regionale organen waarvan de LGO deel uitmaken,

-een of meer LGO en regionale organen waarvan LGO, ACS-Staten of departementen overzee deel uitmaken.

2. De regionale samenwerking kan ook betrekking hebben op projecten en programma's waartoe besloten is door twee of meer LGO en een of meer al dan niet tot de ACS-Staten behorende naburige ontwikkelingslanden en, indien zulks op grond van bijzondere omstandigheden gerechtvaardigd is, door één LGO en een of meer, al dan niet tot de ACS-Staten behorende, niet naburige ontwikkelingslanden.

Artikel 92

1. In het kader van de regionale samenwerking wordt bijzondere aandacht besteed aan:

a) beoordeling en benutting van de bestaande en potentiele dynamische complementariteit in alle daartoe geeigende sectoren;

b)optimale benutting van het menselijke potentieel en optimale en oordeelkundige exploratie, instandhouding, verwerking en exploitatie van de natuurlijke hulpbronnen van de LGO;

c)bevordering van de wetenschappelijke en technische samenwerking tussen de LGO onderling en tussen deze en de ACS-Staten, met inbegrip van steun voor programma's inzake technische bijstand tussen de LGO en tussen de ACS-Staten, als bedoeld in artikel 181, onder e);

d)bespoediging van de economische diversificatie om het complementaire karakter van de produkties te bevorderen, intensivering van de samenwerking en van de ontwikkeling binnen en tussen de regio's in de LGO, alsmede tussen deze regio's en de ACS-Staten en departementen overzee;

e)bevordering van de zekerstelling van de voedselvoorziening;

f)versterking van een net van betrekkingen tussen de afzonderlijke gebieden of landen of groepen van gebieden of landen met gemeenschappelijke kenmerken, affiniteiten en problemen, ten einde deze problemen op te lossen;

g)optimaal gebruik van de voordelen van schaalvergroting op alle terreinen waarin de regionale oplossing doeltreffender is dan de lokale;

h)verruiming van de markten van de LGO door bevordering van het handelsv