NL Publicatieblad van de Europese Unie L 53/13

BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

van 16 juli 2008

betreffende de steunmaatregel die Frankrijk ten uitvoer heeft gelegd ten gunste van de groep Institut Français du Pétrole (IPF) (C 51/05 (ex NN 84/05))

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2008) 1330)

(Slechts de tekst in de Franse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2009/157/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken (1) en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

1. PROCEDURE

(1) De Commissie heeft bij brief van 25 november 2004, welke op 29 november 2004 onder nummer CP221/2004 werd geregistreerd, een klacht ontvangen over mogelijk onrechtmatige staatssteun ten gunste van het Institut Français du Pétrole (IFP) en een van zijn dochterondernemingen, Axens. De klager verzocht zijn identiteit niet bekend te maken omdat hij vreesde dat dit negatieve gevolgen voor de markt zou hebben.

(2) De Commissie heeft Frankrijk bij brief van 21 december 2005 in kennis gesteld van haar besluit om de procedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag ten aanzien van deze maatregel in te leiden.

(3) Dit besluit van de Commissie om de procedure in te leiden is bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie (2). De Commissie heeft belanghebbenden verzocht hun opmerkingen over de betrokken maatregel te maken.

(4) Bij brief van 16 januari 2006, die op dezelfde dag werd geregistreerd, heeft Frankrijk om een extra termijn van een maand verzocht om zijn opmerkingen in te dienen, een verzoek dat de Commissie bij brief van 19 januari 2006 heeft ingewilligd. Bij brief van 23 februari 2006, die op dezelfde dag werd geregistreerd, heeft Frankrijk zijn opmerkingen aan de Commissie toegezonden.

(5) Bij brief van 15 maart 2006, die op dezelfde dag werd geregistreerd, heeft de onderneming UOP om een extra termijn van een maand verzocht om haar opmerkingen in te dienen, een verzoek dat de Commissie bij brief van 22 maart 2006 heeft ingewilligd.

(6) Bij brief van 17 maart 2006, die op dezelfde dag werd geregistreerd, heeft de onderneming Haldor Topsoe A/S om een extra termijn van een maand verzocht om haar opmerkingen te maken, een verzoek dat de Commissie bij brief van 22 maart 2006 heeft ingewilligd.

(7) Bij brief van 20 maart 2006, die op 22 maart 2006 werd geregistreerd, heeft de onderneming Axens haar opmerkingen over de betrokken maatregel aan de Commissie doen toekomen.

(8) Bij brief van 12 april 2006, die op dezelfde dag werd geregistreerd, verzocht de onderneming Haldor Topsoe A/S om een extra termijn tot 24 april 2006 om haar opmerkingen te maken, een verzoek dat de Commissie bij brief van 19 april 2006 heeft ingewilligd.

(9) Bij brief van 18 april 2006, die op 19 april 2006 werd geregistreerd, heeft de onderneming UOP haar opmerkingen over de betrokken maatregel aan de Commissie kenbaar gemaakt.

(10) Bij brief van 19 april 2006 heeft de Commissie de klager verzocht een niet-vertrouwelijke versie van zijn klacht te verstrekken. Deze versie is aan de Commissie toegezonden bij brief van 26 april 2006, die op 27 april 2006 werd geregistreerd.

(11) Bij brief van 3 mei 2006, welke op dezelfde dag werd geregistreerd, heeft de onderneming Haldor Topsoe A/S om een termijnverlenging verzocht; dit verzoek werd door de Commissie bij brief van 4 mei 2006 afgewezen.

(12) Bij brief van 22 juni 2006 heeft de Commissie Frankrijk een afschrift doen toekomen van de door UOP en Axens gemaakte opmerkingen evenals van de klacht. Daarnaast verzocht zij om aanvullende inlichtingen. Frankrijk heeft bij brief van 4 juli 2006, die op 5 juli 2006 werd geregistreerd, om een verlenging van de termijn verzocht; dit verzoek werd door de Commissie per brief van 7 juli 2006 ingewilligd. Bij brief van 8 september 2006, die bij de Commissie werd geregistreerd op 12 september 2006, heeft Frankrijk zijn commentaar op de opmerkingen van de belanghebbenden ingediend, evenals zijn antwoord op de aanvullende vragen van de Commissie.

(13) Verder heeft Frankrijk de Commissie bij brief van 18 juli 2006, die op 19 juli 2006 werd geregistreerd, in kennis gesteld van de omvorming van IFP tot een industrieel en commercieel overheidsbedrijf („établissement public industriel et commercial” — EPIC).

(14) Bij brief van 13 oktober 2006 heeft de Commissie Frankrijk om aanvullende inlichtingen verzocht. Deze inlichtingen zijn door Frankrijk aan de Commissie toegezonden bij brief van 24 oktober 2006, geregistreerd op 26 oktober 2006.

(15) Op 15 juni 2007 hebben Frankrijk en de Commissie een werkvergadering gehouden.

(16) Bij brief van 19 juni 2007 heeft de Commissie Frankrijk om aanvullende inlichtingen verzocht. Bij brief van 10 juli 2007 verzocht Frankrijk om een termijnverlenging tot en met 31 augustus 2007. Bij brief van 11 juli 2007 heeft de Commissie een termijnverlenging toegekend tot 13 augustus 2007. Frankrijk heeft de aanvullende inlichtingen bij de Commissie ingediend bij brieven van 9 en 22 augustus 2007, die op dezelfde data werden geregistreerd.

2. BESCHRIJVING

2.1. De IFP-groep

(17) Tot 2006 was IFP een privaatrechtelijke brancheorganisatie (3) zonder aandelenkapitaal of aandeelhouders, die onder economische en financiële zeggenschap van de Franse overheid stond (4). Bij decreet nr. 2006-797 van 6 juli 2006, vastgesteld per uitvoering van wet nr. 2005-781 van 13 juli 2005, is IFP een overheidsbedrijf geworden („établissement public à caractère industriel et commercial” — EPIC). De mogelijke aanwezigheid van staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag als gevolg van deze wijziging van status wordt door de Commissie in het kader van een andere procedure onderzocht (NN 11/08).

(18) Volgens zijn statuten heeft IFP een drievoudige missie: O&O op het gebied van olie- en gasprospectie en raffinage- en petrochemische technologie, de opleiding van ingenieurs en technici, en informatie en documentatie over de betrokken sectoren. De algemene oriëntatie van de activiteiten van het instituut wordt per periode van vijf jaar in een doelstellingenovereenkomst met de overheid vastgelegd.

(19) Hiervoor ontvangt IFP jaarlijks een begrotingstoewijzing. Deze overheidssteun bedroeg in 2005 144 miljoen EUR en in 2006 167,5 miljoen EUR (5).

(20) De onderneming Axens is op 29 mei 2001 opgericht (met terugwerkende kracht per 1 januari 2001) na de fusie van Procatalyse SA (een 100 % dochteronderneming van ISIS, welke onderneming op haar beurt voor 52,8 % onder zeggenschap van IFP stond) en de industriële divisie van IFP die bij deze gelegenheid werd geëxternaliseerd. Op 22 oktober 2001 nam IFP het belang van ISIS in Axens over. IFP heeft derhalve momenteel 100 % van het kapitaal van Axens in handen. Axens is actief op de markt voor katalysatoren en technologie voor de raffinage- en petrochemische industrie. De geconsolideerde omzet van het bedrijf bedroeg in 2005 304,9 miljoen EUR en in 2006 308,45 miljoen EUR, waarbij de proceslicentiëring ongeveer een derde van de omzet uitmaakte (6). De onderneming had in 2006 636 personen in dienst (7). Haar aandeel van de wereldmarkt voor bestaande raffinage-eenheden onder licentie wordt geraamd op 7 % (8).

(21) Verder heeft IFP direct en indirect (via de financiële houdstermaatschappij „IFP Investissements”) een 100 %-deelneming in verscheidene ondernemingen, waaronder Beicip-Franlab en Prosernat. Beicip-Franlab is een handelsmaatschappij die in 1967 door IFP is opgericht. Deze onderneming is gespecialiseerd in de ontwikkeling en verspreiding van software op het gebied van de exploratie van olievelden, studies en advies. In 2006 bedroeg de omzet 42 miljoen EUR; de onderneming heeft 166 werknemers (9). Prosernat is een handelsmaatschappij die in 2001 is verworven in het kader van de cessie van IFP Investissements door ISIS aan IFP. Deze onderneming verricht studies en verleent diensten en levert volledige installaties op het gebied van gasbehandeling en zwavelterugwinning. In 2006 bedroeg de omzet van dit bedrijf 49,9 miljoen EUR; het heeft 71 personen in dienst (10).

2.2. Eerdere besluiten en beschikkingen van de Commissie

(22) Vanaf zijn oprichting in 1944 tot eind 2002 heeft IFP de opbrengsten van een parafiscale heffing op bepaalde petroleumproducten ontvangen. De terugbetaling van deze heffing vormde het voorwerp van Beschikking 96/615/EG van de Commissie van 29 mei 1996 inzake de verlenging van de heffing op sommige olieproducten ten behoeve van het „Institut français du pétrole” voor de periode 1993-1997 (11); hierin werd geconcludeerd dat de terugbetaling van de opbrengst van een parafiscale heffing ten gunste van het IFP voor de periode 1993-1997 niet binnen het toepassingsgebied van artikel 87, lid 1, van het Verdrag viel uit hoofde van punt 2.4 van de kaderregeling inzake staatssteun voor onderzoek en ontwikkeling van 1996 (12) („de O&O-kaderregeling van 1996”).

(23) Op 3 oktober 1997 meldde Frankrijk een nieuw decreet bij de Commissie aan inzake de parafiscale heffing op sommige olieproducten ten behoeve van het IFP voor de periode 1998-2002 dat geen wezenlijke wijzigingen bevatte. In haar besluit van 4 februari 1998 (13) verklaarde de Commissie geen bezwaar te maken tegen de uitvoering van dit decreet voor de periode 1998-2002.

2.3. Exclusieve overeenkomsten tussen IFP en Axens

(24) Bij brieven van 1 maart en 18 mei 2001 (hierna „de brieven van 2001”) stelde Frankrijk de Commissie in kennis van een project betreffende de reorganisatie van de onderzoeksactiviteiten van IFP op het gebied van raffinage, petrochemie en gas; het verzocht de Commissie te bevestigen dat dit project geen wijziging zou brengen in de analyse die de Commissie in haar eerdere besluiten had gevolgd.

(25) Het project hield in dat de commercialisering van de O&O-resultaten werd toevertrouwd aan een commerciële entiteit die was ontstaan door de fusie van de industriële divisie van IFP en Procatalyse, een onderneming die indirect onder zeggenschap stond van IFP en gespecialiseerd was in de industriële ontwikkeling, de vervaardiging en de verkoop van alle chemische producten.

(26) Naast de overdracht van het belangrijkste deel van de industriële divisie van IFP, met inbegrip van het klantenbestand en de bestaande overeenkomsten, in ruil voor meerderheidsdeelnemingen in de nieuwe dochteronderneming, hield het project in dat IFP en zijn dochteronderneming de volgende akkoorden en overeenkomst zouden ondertekenen: a) een exclusieve kaderlicentieovereenkomst, met een looptijd van tien jaar, die de dochteronderneming het recht geeft de huidige en toekomstige intellectuele eigendom van IFP te gebruiken, voornamelijk op het gebied van processen die op haar werkterrein worden toegepast, zodat zij technische diensten kan verlenen aan cliënten met betrekking tot deze processen en op hen het recht kan overdragen om de daarmee samenhangende technologieën te gebruiken in de vorm van subconcessies van octrooilicenties; b) een exclusieve licentieovereenkomst voor producten, met een looptijd van tien jaar, die de dochteronderneming het recht geeft de huidige en toekomstige technologie van IFP op het terrein waarop zij actief is met het oog op de vervaardiging en verkoop aan haar klanten van katalysatoren, adsorbanten, afvangtechnologie, uitrusting, en andere producten en software die door IFP zijn ontwikkeld; c) een overeenkomst voor industrieel onderzoek, met een looptijd van tien jaar, waarbij [IFP zijn dochteronderneming de resultaten van zijn onderzoek op het gebied van raffinage en petrochemie aanbiedt, zodat zij, indien zij dit wenst, het onderzoek kan voortzetten in het kader van een gezamenlijk met IFP uit te voeren project, en vervolgens de desbetreffende resultaten exploiteert. Indien de dochteronderneming geen gebruik maakt van deze mogelijkheid, kan IFP zijn resultaten aan andere ondernemingen aanbieden. Elke partner draagt de kosten van zijn deelname aan het project, en aan het eind van het onderzoekproject bezit IFP de eigendomsrechten op de producten en processen, terwijl zijn dochteronderneming over de eigendomsrechten op de verschillende industrialisatiefasen van de producten en processen beschikt] (14).

(27) In ruil hiervoor betaalt de dochteronderneming enerzijds royalty’s aan IFP in het kader van de licentieovereenkomsten en anderzijds een vergoeding […] (15) voor de toegang tot de onderzoekscapaciteit van IFP[…] (15).

(28) De Commissie was van oordeel dat het reorganisatieproject van IFP in overeenstemming was met de voorwaarden die waren vastgesteld in haar besluit van 4 februari 1998 betreffende de verlenging voor 1998-2002 van de parafiscale heffing op sommige olieproducten, en zij heeft Frankrijk hiervan in kennis gesteld bij dienstbrief nr. D/52473 van 19 juni 2001.

(29) Overeenkomstig het ingediende project is op 29 mei 2001 de onderneming Axens opgericht als dochteronderneming van IFP. De overeenkomsten tussen IFP en Axens zijn per 1 januari 2001 van kracht geworden en hebben een looptijd van tien jaar.

(30) Bij brief van 27 november 2002 heeft Frankrijk de Commissie meegedeeld dat de opbrengst van de parafiscale heffing vanaf 1 januari 2003 zou worden vervangen door een begrotingstoewijzing ten gunste van IFP.

2.4. Exclusieve overeenkomsten tussen IFP en Beicip-Franlab

(31) Een exclusieve overeenkomst inzake ontwikkeling, commercialisatie en gebruik, die op 28 mei 2003 is gesloten met terugwerkende kracht tot 1 januari 2003 en met een looptijd van tien jaar, bepaalt dat [IFP de resultaten van zijn onderzoek inzake algoritmen, modellen of methoden die het heeft ontwikkeld op het gebied van exploratie en reserves aan Beicip-Franlab aanbiedt en dat Beicip-Franlab IFP kan verzoeken op deze basis producten te ontwikkelen. IFP bezit alle eigendomsrechten op de ontwikkelde softwareproducten. Beicip-Franlab draagt alle kosten voor de ontwikkeling van de door IFP gesteunde producten, en betaalt aanvullende vergoedingen voor onderhoud en gebruiksrechten] (14).

(32) Op 16 december 2005 werd een wijzigingsakte ondertekend met terugwerkende kracht tot 1 januari 2005. Hierbij werden de bepalingen inzake vergoeding gewijzigd zonder dat werd afgeweken van het beginsel dat Beicip-Franlab alle ontwikkelingskosten draagt.

2.5. Exclusieve overeenkomsten tussen IFP en Prosernat

(33) Op 18 augustus 2003 hebben IFP en Prosernat een kaderlicentiecontract en een overeenkomst voor industrieel onderzoek ondertekend, met terugwerkende kracht tot 1 januari 2002 en een looptijd van tien jaar, waarbij [IFP de resultaten van zijn onderzoek naar technologieën op het gebied van gasbewerking en zwavelterugwinning aanbiedt. IFP bezit de eigendomsrechten inzake correlaties, processen en specifieke voor de processen bestemde installaties. Indien Prosernat belangstelling heeft voor de commercialisering van deze resultaten, kan de onderneming voor eigen rekening en met behoud van de samenhangende eigendomsrechten, de industrialisatie van deze processen ter hand nemen en daarvoor een exclusieve licentievergunning verkrijgen] (14).

(34) In ruil voor de licentie voor de processen moet Prosernat gedurende de eerste vier jaar een vergoeding betalen van […] (15) van de jaaromzet uit de royalty’s die zijn betaald voor de sublicenties. Bepaald is dat deze vergoeding na de eerste vier jaar stijgt tot […] (15). Het tarief van de vergoeding voor de installaties wordt per geval vastgesteld. De vergoeding die Prosernat aan IFP moet betalen voor de toegang tot de resultaten van de onderzoekswerkzaamheden bedraagt […] (15) van de totale jaaromzet van Prosernat.

3. REDENEN OM DE FORMELE ONDERZOEKPROCEDURE IN TE LEIDEN

(35) Bij de inleiding van de formele onderzoekprocedure heeft de Commissie de volgende twijfels naar voren gebracht over de steun van de Franse overheid ten gunste van de IFP-groep en over de daarbij door Frankrijk aangevoerde motieven.

(36) Ten eerste meende de Commissie dat niet langer aan de voorwaarden werd voldaan die in haar eerdere besluiten/beschikkingen waren vastgelegd. Haar eerdere besluiten waren immers gebaseerd op: a) de afwezigheid van rechtstreekse steun aan IFP, aangezien IFP een onderzoekcentrum zonder winstoogmerk was dat geen handelsactiviteiten ontplooide. Overeenkomstig punt 2.4, eerste alinea, van de kaderregeling inzake O&O van 1996, valt de financiering door de overheid van O&O-activiteiten van openbare hogeronderwijsinstellingen of openbare onderzoekcentra zonder winstoogmerk, normaal gesproken niet onder artikel 87, lid 1, van het Verdrag; b) de afwezigheid van indirecte steun aan de ondernemingen die de resultaten van het door IFP verrichte onderzoek ontvingen, in zoverre alle ondernemingen zonder discriminatie konden profiteren van het potentiële voordeel dat uit de overdracht van de resultaten zou voortvloeien. Wat dit betreft merkte de Commissie op dat IFP de resultaten van zijn onderzoek op vier verschillende manieren aan ondernemingen overdroeg: openbare verspreiding, dienstverrichtingen waarvan de reële kosten voor IFP in rekening werden gebracht, onderzoek in samenwerkingsverband en verkoop van licenties. In de laatste twee gevallen was zij van oordeel dat, ook al dragen de ondernemingen niet de volledige kosten van het onderzoek, dit voordeel zonder discriminatie openstond voor alle ondernemingen, ongeacht hun nationaliteit; c) de afwezigheid van indirecte steun aan de ondernemingen waarin IFP deelnemingen had, in zoverre IFP met deze ondernemingen samenwerkte onder dezelfde voorwaarden als met andere ondernemingen waarin het geen belang had. Door de betrokkenheid van andere aandeelhouders, de minderheidsdeelneming van IFP in ondernemingen die op zijn onderzoeksgebied actief zijn en zijn samenwerking met ondernemingen onder dezelfde voorwaarden als met andere ondernemingen waarin het geen belang heeft, heeft de Commissie geconcludeerd dat deze ondernemingen niet gunstiger werden behandeld.

(37) De Commissie heeft evenwel vastgesteld dat IFP sinds 2001 op meer en meer gestructureerde en ondubbelzinnige wijze een commerciële koers begon te varen door de toetreding van Axens tot de markt voor raffinage- en petrochemische technologie, en door het sluiten van exclusieve onderzoek- en licentieovereenkomsten met deze onderneming. Zo beschikt deze commerciële dochteronderneming die grotendeels in handen is van IFP, over een geprivilegieerde toegang tot de O&O-werkzaamheden van IFP op haar werkterrein. Daarom oordeelde de Commissie in haar besluit tot inleiding van de procedure dat de motieven die aan de beschikking van 1996 en het besluit van 1998 ten grondslag lagen, niet langer golden en dat punt 2.4, eerste alinea, van de O&O-kaderregeling van 1996 voor wat de activiteiten van Axens betreft, niet meer van toepassing was. Zij heeft dan ook geconcludeerd dat er sprake was van staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag ten gunste van IFP en zijn dochteronderneming Axens.

(38) Aangezien IFP bovendien meerderheidsdeelnemingen heeft in twee andere commerciële dochterondernemingen, Beicip-Franlab en Prosernat, waarmee het exclusieve overeenkomsten heeft gesloten, kon de Commissie niet uitsluiten dat er sprake is van staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag wat de activiteiten van deze beide dochterondernemingen betreft.

(39) Ten tweede heeft de Commissie de verenigbaarheid van de steun onderzocht in het licht van de verschillende bepalingen van het Verdrag. Zij is tot de conclusie gekomen dat de potentiële steun vanuit het oogpunt van de doelstellingen ervan, slechts kan worden getoetst aan de bepalingen van artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag, en meer in het bijzonder aan de O&O-kaderregeling van 1996. Aangezien Frankrijk zich niet op deze bepalingen heeft beroepen, betwijfelt de Commissie of aan de noodzakelijke voorwaarden voor goedkeuring van de steun uit hoofde van deze bepalingen is voldaan.

(40) Daarom heeft zij Frankrijk verzocht zijn opmerkingen in te dienen over de volgende kwesties: a) de elementen op grond waarvan kan worden vastgesteld in hoeverre IFP en zijn dochterondernemingen als onderscheiden entiteiten kunnen worden beschouwd waarvan de onderlinge betrekkingen op de marktwerking gebaseerd zijn; b) de duidelijke afbakening, overeenkomstig Richtlijn 80/723/EEG van de Commissie van 25 juni 1980 betreffende de doorzichtigheid in de financiële betrekkingen tussen lidstaten en openbare bedrijven (16), van de financiële en niet-financiële activiteiten van IFP en zijn dochterondernemingen teneinde te verduidelijken welk deel van de openbare middelen ter ondersteuning van de commerciële activiteiten van de groep wordt gebruikt; c) het nauwkeurige bewijs dat de eventuele steun verenigbaar is met de communautaire regelgeving op het gebied van staatssteun ten behoeve van O&O.

4. OPMERKINGEN VAN FRANKRIJK OVER DE INLEIDING VAN DE FORMELE ONDERZOEKPROCEDURE

4.1. De context van de lopende procedure

(41) Allereerst benadrukt Frankrijk dat de Commissie tot tweemaal toe een besluit heeft vastgesteld over de financieringsregeling van IFP waarbij zij concludeerde dat er geen sprake was van staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag.

(42) Ten tweede herinneren de Franse autoriteiten eraan dat de reorganisatie van 2001 inhield dat de commerciële activiteiten van IFP op het gebied van raffinage en petrochemie die aanvankelijk ten dele intern door de industriële divisie van IFP werden uitgevoerd en voor een ander deel door de onderneming Procatalyse, die indirect onder zeggenschap staat van IFP, bij een dochteronderneming werden ondergebracht. Zij stellen dat deze reorganisatie ten doel had de activiteiten van IFP toe te spitsen op de opdracht van algemeen belang die hem door de overheid was toevertrouwd, namelijk de ondersteuning van onderzoek en ontwikkeling op het gebied van koolwaterstoffen en nieuwe energie- en milieutechnologieën.

(43) In dit verband is Frankrijk van oordeel dat de brieven van 2001 aanmeldingen zijn in de zin van artikel 88, lid 3, van het Verdrag. De Franse autoriteiten verklaren dat de op 5 maart 2001 toegezonden brief een informatienota, een ingevuld aanmeldingsformulier (17) en vijf technische bijlagen bevatte, waaronder de overeenkomst voor industrieel onderzoek en de licentieovereenkomsten. Verder brengen zij de bijeenkomst (18) en de uitwisseling van informatie (19) in herinnering die daarvan het gevolg waren, en verklaren dat zij een ontvangstbewijs van de Commissie te hebben ontvangen, gedateerd 7 mei 2001 (20). Zij wijzen erop dat zij de Commissie hebben verzocht te bevestigen dat het reorganisatieplan er niet toe zou leiden dat de redenering die de Commissie in haar eerdere besluiten had gevolgd, ter discussie zou worden gesteld.

(44) Frankrijk is dan ook van mening dat brief D/52473 van 19 juni 2001, waarin de Commissie verklaarde dat het ingediende reorganisatieplan van IFP strookte met de voorwaarden die waren vastgesteld in haar besluit van 4 februari 1998 inzake de parafiscale heffing op sommige olieproducten voor de periode 1998-2002, een situatie van gewettigd vertrouwen creëerde. Het brengt in herinnering dat de Commissie in die brief oordeelde dat het reorganisatieplan geen wijziging bracht in de aard van de activiteiten van IFP en evenmin in de positie van de Franse ondernemingen ten aanzien van andere communautaire ondernemingen wat de activiteiten inzake de commercialisering van processen betreft, en dat zij geen enkel bezwaar maakte tegen de ontwerp-overeenkomsten, met name met betrekking tot het recht op eerste weigering, waarvan zij tijdens gedachtewisselingen met de Franse autoriteiten na 5 maart 2001 in kennis was gesteld. Frankrijk meent derhalve terecht van oordeel te zijn geweest dat de oprichting van Axens en het sluiten van de overeenkomsten tussen IFP en Axens geen staatssteun inhielden. Frankrijk merkt verder op dat de oprichting van Axens en het sluiten van de overeenkomsten tussen IFP en Axens overeenkomstig het in maart 2001 bij de Commissie ingediende project hebben plaatsgevonden.

(45) Wat daaropvolgende wijzigingen betreft waarvan de Commissie niet op de hoogte is gesteld, deelt Frankrijk het volgende mee. Enerzijds kan volgens de Franse autoriteiten de verwerving van volledige zeggenschap over Prosernat en Axens door IFP eind 2001 niet als een keuze van IFP worden voorgesteld omdat hierover door onafhankelijke actoren was beslist. Verder merkt Frankrijk op dat de Commissie, volgens haar brief D/52473 van 19 juni 2001, het feit dat IFP tenminste de meerderheid van de aandelen in de nieuwe entiteit bezat, beschouwde als een garantie tegen discriminatie. Anderzijds wijzen de Franse autoriteiten erop dat zij het niet nodig vonden om de overeenkomsten tussen IFP en Prosernat aan de Commissie mee te delen omdat deze gelijk waren aan de overeenkomsten tussen IFP en Axens. Ten slotte menen de Franse autoriteiten dat het niet nodig was de overeenkomst tussen IFP en Beicip-Franlab aan de Commissie mee te delen omdat hierin een volledige dekking van de kosten van IFP was voorzien.

(46) Frankrijk herinnert eraan dat het de Commissie bij brief van 27 november 2002 in kennis heeft gesteld van de herziening van de financieringswijze van IFP.

4.2. De naleving van Richtlijn 80/723/EEG door IFP

(47) Frankrijk meent dat het beginsel van de onderverdeling van rekeningen naar activiteit dat in artikel 1 van Richtlijn 80/723/EEG is vervat, is nageleefd. Het merkt ter zake op dat de begroting van IFP is onderverdeeld in vijf technologische bedrijfsonderdelen („Centres de résultats — Technology Business Units”) evenals een post „Verkennend Onderzoek” („Recherche Exploratoire”), op basis waarvan de verschillende activiteiten van IFP kunnen worden onderscheiden.

(48) Bovendien beschrijven de Franse autoriteiten de indeling van de projecten binnen de bedrijfsonderdelen: a) projecten inzake de verwerving van vaardigheden, dikwijls ontwikkeld in samenwerking met andere onderzoekinstellingen, met het doel nieuwe ideeën te genereren; b) de industriële onderzoekprojecten, die door IFP met of zonder medewerking van derden worden uitgevoerd. Wat het bedrijfsonderdeel „Exploratie-Productie” betreft hebben deze projecten betrekking op het zoeken naar oplossingen die kunnen leiden tot methoden, software, chemische additieven, uitrusting, processen en expertise. Wat het bedrijfsonderdeel „Raffinage-Petrochemie” betreft, hebben zij betrekking op de ontwikkeling van processen en producten voor de productie van motorbrandstoffen, verwarmingsbrandstoffen en petrochemische halffabrikaten op basis van alle toegankelijke koolstofbronnen; c) de projecten „gespecialiseerde uitrusting” („Equipements du métier”) betreffen de ontwikkeling van proefbanken, testuitrusting, installaties voor proefnemingen en testlussen evenals de installatie van specifieke software en het beheer van databases; d) de projecten „ondersteunende activiteiten” („Activités Support”) omvatten maatregelen op het gebied van kwaliteit, de follow-up van het programma en het beheer van de intellectuele-eigendomsrechten.

(49) Ten slotte heeft Frankrijk inlichtingen verschaft over het analytisch boekhoudsysteem van IFP, waardoor binnen elk bedrijfsonderdeel de baten (zonder de begrotingstoewijzing) en de kosten aan de verschillende projecten kunnen worden toegerekend.

4.3. Het onderscheid tussen IFP en zijn dochterondernemingen

(50) Frankrijk bestrijdt de analyse van de Commissie op grond waarvan zij concludeert dat IFP en Axens een enkele economische eenheid vormen. Het meent dat IFP en haar dochterondernemingen onderscheiden eenheden met een verschillende missie zijn.

(51) Allereerst stelt Frankrijk dat de onderzoeksactiviteit van IFP een taak van algemeen belang vormt die aansluit bij een op nationaal, communautair en mondiaal niveau erkend streven om de voorziening met koolwaterstoffen op lange termijn veilig te stellen.

(52) In de tweede plaats meent het dat de verwijzing naar het begrip „verbonden ondernemingen” in bijlage I bij de aanbeveling van de Commissie van 6 mei 2003 betreffende de definitie van kleine, middelgrote en micro-ondernemingen (21) („kmo-aanbeveling”) in dit geval niet relevant is. Verder brengt Frankrijk de communautaire jurisprudentie in herinnering, volgens welke de volledige eigendom van een dochteronderneming door de moederonderneming niet volstaat om de zeggenschap van laatstgenoemde aan te tonen. Verder verklaart Frankrijk dat het bestaan van een exclusieve overeenkomst niet kenmerkend is voor een gebrek aan zelfstandigheid; anders zou artikel 81 van het Verdrag, dat betrekking heeft op dergelijke overeenkomsten tussen zelfstandige ondernemingen, overbodig zijn. Ten slotte is Frankrijk van oordeel dat het gemeenschappelijke imago van IFP en Axens op de markt een logisch gevolg is van het feit dat Axens de producten distribueert die uit het door IFP verrichte onderzoek zijn voortgekomen en dat dit gemeenschappelijke imago niet betekent dat deze ondernemingen zich niet onafhankelijk gedragen.

(53) Ten derde voeren de Franse autoriteiten argumenten aan om de zelfstandigheid van de dochterondernemingen van IFP aan te tonen. Zij wijzen erop dat elke dochteronderneming haar eigen strategie bepaalt en door de raad van bestuur laat goedkeuren; deze raad van bestuur bestaat niet uitsluitend uit vertegenwoordigers van IFP. Zij voegen hieraan toe dat de tussen IFP en zijn dochterondernemingen gesloten overeenkomsten de regels van het Gemeenschapsrecht op het gebied van gereglementeerde overeenkomsten in acht nemen en dat de vertegenwoordiger van IFP derhalve niet aan de stemming deelneemt wanneer vraagstukken met betrekking tot de bedoelde overeenkomsten worden besproken; zij verduidelijken dat elke dochteronderneming over haar eigen comités en over volledige beheersautonomie beschikt onder controle van de aandeelhouders, welke door middel van gangbare verslagleggingsmechanismen wordt uitgeoefend. Verder verklaart Frankrijk dat IFP en zijn dochterondernemingen over hiërarchisch en geografisch onafhankelijke financiële diensten beschikken met verschillende informatie- en beheerssystemen. Ten slotte voeren de Franse autoriteiten aan dat de dochterondernemingen van IFP de producten en diensten die zij op de markt brengen vrij kunnen bepalen. Zo lichten zij toe dat Axens vrij is om de door IFP aangeboden werkzaamheden te aanvaarden of te weigeren en geven zij verscheidene voorbeelden van processen waarbij Axens zijn onderzoeksbehoeften met andere contractuele betrekkingen aanvult.

4.4. De vraag of er sprake is van staatssteun

(54) Frankrijk is van mening dat de financiering van IFP, een organisatie zonder winstoogmerk, uit hoofde van punt 2.4, eerste alinea, van de O&O-kaderregeling van 1996 geen staatssteun vormt.

(55) Allereerst merkt Frankrijk op dat volgens punt 2.4, tweede alinea, van de O&O-kaderregeling van 1996, „wanneer de resultaten van O&O-projecten die met overheidsfinanciering door dit soort instellingen zijn uitgevoerd, op niet-discriminerende basis aan de communautaire ondernemingen ter beschikking worden gesteld, de Commissie ervan uitgaat dat van staatssteun in de zin van artikel 92 [thans 87], lid 1, van het EG-Verdrag over het algemeen geen sprake is”.

(56) Frankrijk betoogt dat IFP zeer veel onderzoekswerkzaamheden verricht die op niet-discriminerende basis aan de communautaire ondernemingen ter beschikking worden gesteld. Tot de middelen die worden gebruikt om de toegankelijkheid van de resultaten van zijn activiteiten te garanderen behoren een wetenschappelijk tijdschrift en het opstellen van artikelen, de presentatie van de werkzaamheden tijdens congressen, de publicatie en online-terbeschikkingstelling van werken, het lidmaatschap van wetenschappelijke organisaties en de oprichting van partnerschappen met andere onderzoekcentra evenals doctoraatsopleidingen.

(57) Frankrijk verduidelijkt dat driekwart van het onderzoeksbudget van het technologisch bedrijfsonderdeel („centre de résultats”) „Exploratie-Productie” bestemd is voor fundamenteel onderzoek waarvan de resultaten grotendeels op niet-discriminerende basis worden verspreid. Ook de resultaten van talrijke onderzoekswerkzaamheden op het gebied van „Raffinage-Petrochemie” worden volgens Frankrijk zonder discriminatie verspreid.

(58) Ten tweede meent Frankrijk dat ook de redenering van de Commissie in haar besluiten van 1996 en 1998, namelijk dat „moet worden vastgesteld dat het IFP, hoewel het niet altijd de werkelijke kosten van het onderzoek in rekening brengt, geen enkel onderscheid maakt tussen de ondernemingen waaraan het de resultaten van het onderzoek doorgeeft, dat het alleen of in samenwerkingsverband heeft verricht”, nog steeds geldt.

(59) In dit verband wijst het erop dat IFP op het gebied van „Exploratie-Productie” industriële onderzoekswerkzaamheden verricht voor rekening van talrijke industriële partners, in de vorm van eenvoudige samenwerking of gemeenschappelijke industriële projecten (Joint Industrial Projects) met een groot aantal klanten met onbeperkte deelneming.

(60) Wat de markten voor raffinage en petrochemie betreft merkt Frankrijk op dat de vergoedingen die Axens voor de door IFP ter beschikking gestelde resultaten betaalt, marktconform zijn. Aan deze financiële vergoeding voegt Frankrijk de uitgaven toe die Axens heeft gedaan om bijkomende taken uit te voeren die noodzakelijk zijn voor de exploitatie van deze onderzoekswerkzaamheden, alsook de extra kosten die Axens heeft moeten dragen voor het gebruik van andere technologieën en producten dan die van IFP. Volgens Frankrijk vormt het feit dat een groot deel van de omzet aan onderzoeksactiviteiten is gewijd een sterke aanwijzing dat Axens geen concurrentievoordeel geniet van de onderzoekswerkzaamheden die door IFP in zijn naam worden verricht. Frankrijk voert argumenten aan om te bewijzen dat de bedragen die door Axens voor zijn onderzoeksactiviteiten zijn uitgegeven duidelijk hoger zijn dan het gemiddelde voor de sector.

(61) Verder benadrukt Frankrijk dat hoewel Axens over een eerste weigeringsrecht beschikt, verscheidene onderzoekswerkzaamheden die door de cluster „Raffinage-Petrochemie” worden verricht ten goede komen aan verschillende industriële partners uit uiteenlopende lidstaten.

(62) Frankrijk concludeert derhalve dat de tussenkomst van de overheid ten gunste van IFP geen staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag inhoudt en dat de dochterondernemingen van IFP geen enkel voordeel behalen uit de toegang tot de resultaten van het door IFP voor hun rekening verrichte onderzoek.

4.5. De verenigbaarheid van mogelijke staatssteun met het Verdrag

(63) Volgens Frankrijk zou, ook indien de overheidsinterventie ten gunste van IFP als staatssteun aan Axens zou worden uitgelegd in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag, deze steun hoe dan ook verenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt. Frankrijk brengt elementen naar voren om aan te tonen dat de steun als verenigbaar met het Verdrag kan worden beschouwd uit hoofde van de uitzondering van artikel 87, lid 3, onder c).

(64) Ten eerste meent Frankrijk dat de overheidsfinanciering van de industriële onderzoeksactiviteiten van Axens de in de O&O-kaderregeling van 1996 vastgestelde plafonds niet overschrijdt. Het legt hiertoe de bedragen over die aan de industriële onderzoekswerkzaamheden met Axens worden besteed, en de bedragen die door Axens worden teruggestort. […] (15)

(65) Ten tweede zou mogelijke steun aan Axens volgens Frankrijk een stimulerend effect hebben. De Franse autoriteiten verstrekken statistische gegevens waaruit een stijging blijkt, zowel van de bedragen die door Axens voor de O&O-werkzaamheden van zijn O&O-medewerkers worden uitgegeven als van de interne uitgaven ten opzichte van de omzet. Bovendien geeft Frankrijk voorbeelden van projecten van Axens die zonder de steun van IFP niet hadden kunnen worden uitgevoerd. Ten slotte beweert Frankrijk dat alle concurrenten van Axens, met name Amerikaanse concurrenten, omvangrijke overheidssteun ontvangen.

(66) Ten slotte wijst Frankrijk op het strategische belang van staatssteun voor innovatie en O&O, een belang dat ook door de Commissie is erkend in het kader van de hernieuwde Lissabon-strategie en dat in het Actieplan staatssteun tot uiting komt.

5. OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN

5.1. De klacht die aan de inleiding van de procedure ten grondslag ligt

(67) De klager wil niet dat zijn identiteit wordt bekendgemaakt omdat hij vreest dat dit in zakelijk opzicht negatieve gevolgen zal hebben. De klager is van oordeel dat zijn belangen rechtstreeks in gevaar worden gebracht door de subsidie die door Frankrijk aan IFP en/of zijn dochteronderneming Axens is toegekend. Sinds zijn oprichting in 2001 heeft Axens, een concurrent van de klager, een agressief commercieel beleid gevoerd op basis van licenties voor technologieën die volledig op basis van de O&O-activiteiten van zijn moederonderneming, IFP, zijn ontwikkeld.

(68) De klacht betreft de specifieke werkterreinen van IFP, namelijk technologieën en katalysatoren voor raffinage, gasbehandeling en petrochemische productie evenals de licentieactiviteit van Axens op deze gebieden. De klager meent dat Axens op deze gebieden een rechtstreekse concurrent is van andere marktdeelnemers zonder dat de onderneming de O&O-kosten hoeft te dragen omdat zij de exclusieve distributeur is van de technologieën die door IFP met de financiële steun van de overheid zijn ontwikkeld. Bovendien kunnen, volgens de klager, IFP en Axens tezamen O&O-activiteiten verrichten die voor niet-gesubsidieerde marktdeelnemers niet rendabel zouden zijn.

(69) De klager meent dat de staatssteunelementen besloten liggen in de rechtstreekse staatssteun voor IFP, de oprichting en kapitalisatie door IFP van zijn commerciële dochteronderneming Axens, de financiering van de raffinage- en petrochemische divisie van IFP met Axens als exclusieve distributeur, evenals in de exclusieve licenties die IFP aan Axens toekent voor het gebruik van zijn technologieën.

(70) De klager meent dat de huidige financiering van de activiteiten van IFP en Axens door de overheid, die niet bij de Commissie is aangemeld en onder geen enkel voorgaand besluit van de Commissie valt, onwettige staatssteun vormt. De klager benadrukt hierbij de feitelijke verschillen tussen de conclusies van de eerdere besluiten van de Commissie en de huidige situatie van IFP en Axens: — de dochteronderneming Axens is een commerciële entiteit; — Axens geniet een exclusieve of geprivilegieerde toegang tot de diensten of onderzoeksresultaten van IFP; — IFP bezit 100 % van de aandelen van Axens; — op de technologiemarkt worden de meeste marktdeelnemers, waaronder de klager, niet gesubsidieerd. De gesubsidieerde activiteiten van IFP/Axens brengen een prijsdistorsie teweeg.

(71) De klager is daarom van oordeel dat IFP sterk verschilt van het model van een openbaar onderzoekcentrum zonder winstoogmerk als bedoeld in punt 2.4 van de O&O-kaderregeling van 1996, wat de commerciële activiteiten van zijn dochteronderneming Axens betreft. Volgens de klager vormen IFP en Axens daarentegen een enkele economische eenheid die rechtstreeks concurreert met de overige marktdeelnemers. Volgens de klager blijkt uit verschillende elementen dat IFP en Axens als één economische eenheid, en dus als één onderneming moeten worden beschouwd in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag: — IFP bezit 100 % van het kapitaal van Axens; — IFP gedraagt zich als actieve aandeelhouder doordat het de strategie van zijn dochterondernemingen mee bepaalt; — het personeel van Axens en IFP bezoekt gezamenlijk potentiële klanten; — Axens gebruikt zijn naam in verband met de technologieën van IFP (zoals blijkt uit het logo van Axens waarin dat van IFP is verwerkt).

(72) De middelen die door de Franse overheid aan IFP/Axens worden toegekend voor de financiering van onderzoek op het gebied van raffinage-, gasbehandelings- en petrochemische technologieën zijn staatsmiddelen. Volgens ramingen van de klager zouden de O&O-uitgaven van IFP op deze terreinen circa 100 miljoen EUR bedragen terwijl Axens niet meer dan de helft van deze kosten aan zijn moederonderneming zou terugbetalen. De klager meent derhalve dat de steun aan de entiteit IFP/Axens 50 miljoen EUR per jaar bedraagt.

(73) Het concurrentievoordeel vloeit volgens de klager voort uit het feit dat IFP/Axens de O & O-uitgaven niet volledig behoeft te dragen en derhalve een neerwaartse pressie kan uitoefenen op de marktprijzen in de betrokken sectoren. De klager denkt dat een dergelijk voordeel het risico meebrengt dat andere ondernemingen uit de markt worden gedrukt.

(74) Volgens de klager is de technologiemarkt een wereldwijde, of op zijn minst een Europese markt. De steun van de overheid ten behoeve van IFP/Axens leidt derhalve tot een ongunstige beïnvloeding van het intracommunautaire handelsverkeer.

(75) Daarom meent de klager dat de overheidssteun voor IFP/Axens wel degelijk staatsteun vormt in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag.

(76) De klager verklaart dat de ontwikkeling van raffinagetechnologieën een activiteit is die zich dicht bij de markt bevindt en waarvan de resultaten rechtstreeks gecommercialiseerd kunnen worden, en dat daarom de definitie van preconcurrentiële activiteiten die in de O&O-kaderregeling van 1996 wordt gegeven, hierop niet van toepassing is. Dit betekent dat de aan IFP/Axens toegekende steun exploitatiesteun is en onverenigbaar is met de staatssteunregels van het Verdrag.

(77) De klager benadrukt dat, zelfs indien de activiteiten van IFP/Axens als preconcurrentiële ontwikkelingsactiviteiten zouden worden beschouwd, de steun het toelaatbare maximum van 25 % zou overschrijden dat in de O&O-kaderregeling van 1996 voor dergelijke activiteiten is vastgesteld en dat hij mogelijk ook het maximumniveau van 50 % voor industrieel onderzoek zou overschrijden.

(78) Ook indien wordt aangenomen dat het hier onderzoek- en ontwikkelingsactiviteiten betreft zoals deze in de O&O-kaderregeling van 1996 worden gedefinieerd, dan nog meent de klager dat het stimulerend effect van de steun twijfelachtig is. Volgens hem heeft de steun aan IFP/Axens tot gevolg dat de overige marktdeelnemers minder in O&O op deze gebieden investeren omdat hun inkomsten door de aanwezigheid van staatssteun worden aangetast waardoor de kosten voor O&O niet meer kunnen worden gedragen.

(79) De klager concludeert dan ook dat de staatssteun ten behoeve van IFP/Axens onwettig is en onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt.

5.2. Opmerkingen van Axens

(80) Allereerst wijst de onderneming Axens erop dat zij in 2001 is opgericht om de activiteiten van IFP op het gebied van raffinage- en petrochemische processen en die van de dochteronderneming inzake de productie van katalysatoren, onder te brengen in één commercieel georiënteerde entiteit. De onderneming merkt op dat zij over alle capaciteiten beschikt (financieel, juridisch, personeelszaken) om haar activiteiten volledig zelfstandig te kunnen uitoefenen en dat het dagelijks bestuur wordt waargenomen door bedrijfsleiding, onder de verantwoordelijkheid van de algemeen president-directeur (PDG). Zij meent dat een zeer klein aantal beslissingen op het niveau van de raad van bestuur worden genomen en dat de aandeelhouder de bedrijfsleiding een grote mate van autonomie laat bij het nemen van commerciële en industriële beslissingen. Zij vecht daarom de redenering van de Commissie aan volgens welke IFP en Axens één economische eenheid zouden vormen.

(81) Ten tweede deelt Axens mee dat de reorganisatie van 2001 heeft plaatsgevonden overeenkomstig een uitdrukkelijk door de Commissie goedgekeurd project. Volgens Axens kon de onderneming terecht vertrouwen op de rechtsgeldigheid van dit juridisch en financieel kader; zo niet, dan zou de ontwikkeling van de onderneming ernstig worden belemmerd.

(82) Ten derde verklaart de onderneming dat de meeste marktdeelnemers op de markten voor technologieën en katalysatoren voor raffinage en petrochemie, gebruikmaken van een combinatie van intern en in partnerschap verricht onderzoek. De onderneming Criterion, een dochteronderneming van Shell, zou toegang hebben tot het onderzoek van laatstgenoemde, ABB Lummus zou overeenkomsten met Chevron en Shell hebben, UOP met Total en andere marktdeelnemers en Albermale met ExxonMobil. De onderneming Axens geeft aan dat haar samenwerking met IFP in dit kader past en op transparante wijze is opgezet in de vorm van drie onderzoek- en licentieovereenkomsten. Deze overeenkomsten zijn, vanuit het oogpunt van elk van de partijen, op een traditionele commerciële leest geschoeid. Volgens Axens vormt het feit dat het deel van zijn omzet dat bestemd is voor onderzoeksuitgaven vergelijkbaar is met de financiële inspanningen die zijn concurrenten naar eigen zeggen verrichten, een extra aanwijzing dat de onderneming geen enkel voordeel heeft van haar betrekkingen met IFP.

(83) Ten slotte benadrukt de onderneming dat zij het op moet nemen tegen zeer sterke concurrenten, die in hun land van herkomst dikwijls actief door de overheid worden gesteund. In de Verenigde Staten zou het Department of Energy een begroting van honderden miljoenen dollars voor de ondersteuning van projecten hebben uitgetrokken.

5.3. Opmerkingen van UOP

(84) Het hoofdkantoor van UOP Limited is gevestigd in het Verenigd Koninkrijk. Deze onderneming heeft twee productielocaties, een in het Verenigd Koninkrijk en een in Italië, en is in 17 lidstaten actief. De onderneming is gespecialiseerd in het ontwerp, de engineering, de licentiëring van en het verlenen van diensten voor processen, zoals de omzetting van aardolie, de productie van schone motorbrandstoffen, de ontzwaveling van motorbrandstoffen en petrochemische technologieën. Zij produceert tevens katalysatoren, moleculaire filters, absorbentia en andere gespecialiseerde installaties.

(85) UOP en IFP/Axens zijn concurrenten op het gebied van technologieën voor de productie en ontzwaveling van benzine, de productie en extractie van aromaten evenals op het gebied van katalysatoren voor een breed scala van processen voor de productie van schone motorbrandstoffen. UOP juicht de inleiding van de formele onderzoekprocedure ten aanzien van de aan IFP verleende steun toe, en is het grotendeels eens met de conclusies van de Commissie.

(86) Ten eerste stelt UOP een duidelijke uitbreiding van de activiteiten van IFP in de afgelopen jaren vast. Zo zou IFP zijn activiteiten op het gebied van licenties, die aanvankelijk relatief onbeduidend waren en gericht op alle ondernemingen, dusdanig hebben geherstructureerd dat het instituut thans rechtstreeks concurreert met particuliere ondernemingen op de markt voor processen. UOP herinnert eraan dat de communautaire jurisprudentie vereist dat de overheid, wanneer zij besluit als marktdeelnemer op te treden, dit onder dezelfde voorwaarden doet als die welke voor een particuliere marktdeelnemer gelden. UOP meent dat een exploitatietekort van meer dan 555 miljoen EUR in de afgelopen drie jaar onaanvaardbaar zou zijn voor een normale aandeelhouder.

(87) Daarom heeft UOP de Commissie verzocht Frankrijk te gelasten alle overheidssteun ten behoeve van IFP op te schorten overeenkomstig artikel 11 van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag (22).

(88) Ten tweede is UOP van mening dat het feit dat IFP/Axens niet alle O&O-uitgaven behoefde te dragen, de entiteit niet alleen in staat heeft gesteld een aanzienlijk marktaandeel te verwerven op het gebied van raffinage- en petrochemische technologieën, maar tevens om de rentabiliteit van haar concurrenten in gevaar te brengen. Daarnaast wijst UOP erop dat de nabijheid van de markt en het geringe niveau van de O&O-activiteiten van IFP/Axens impliceren dat de steun geen stimulerend effect heeft. Ten slotte meent UOP dat het eventuele voordeel van de steun grotendeels teniet zou worden gedaan door het gevaar dat particuliere spelers uit de betrokken markten worden gedrukt; UOP is van oordeel dat deze particuliere ondernemingen op middellange termijn hun O&O-uitgaven moeten beperken om, geconfronteerd met een grotendeels gesubsidieerde concurrent, concurrerend te kunnen blijven.

(89) Ten derde onderschrijft UOP het oordeel van de Commissie dat IFP en zijn dochteronderneming Axens een economische eenheid vormen. Enerzijds leiden de vermogensstructuur, het leidinggevend personeel, de preferentiële betrekkingen en de mate van economische integratie van IFP en zijn dochteronderneming Axens tot deze conclusie. Wat dit betreft benadrukt UOP dat de economische integratie van beide entiteiten blijkt uit het feit dat Axens de enige distributeur van de door IFP ontwikkelde technologieën is en de eerste en mogelijk enige ontvanger is van de resultaten van het door IFP verrichte onderzoek. Dergelijke overeenkomsten tonen volgens UOP aan dat IFP en Axens duidelijk afhankelijk van elkaar zijn, in onderling overleg functioneren en dezelfde belangen op de markt nastreven. Anderzijds is UOP van mening dat IFP als enige aandeelhouder van Axens de strategie van laatstgenoemde op korte en middellange termijn kan bepalen.

(90) Ten vierde is UOP het met de Commissie eens dat, om te voorkomen dat IFP/Axens wordt begunstigd, de begrotingsmiddelen van IFP die bestemd zijn voor O&O-activiteiten welke in samenwerking met of voor rekening van Axens worden verricht, zouden moeten worden gefinancierd met op de markt verworven inkomsten.

(91) Ten vijfde wijst UOP erop dat de Commissie rekening houdt met het specifieke karakter van de markt voor licentieovereenkomsten op het gebied van procestechnologie wanneer zij een correlatie tracht vast te stellen tussen de O&O-activiteiten van IFP/Axens en de onderzoekscategorieën die in bijlage I bij de O&O-kaderregeling van 1996 zijn omschreven. Dit bijzondere karakter zou voortvloeien uit het feit dat IFP/Axens en zijn concurrenten geen product of dienst op de markt brengen, maar een proces. Volgens UOP neemt het feit dat het bedrijfsleven de ontwikkeling van een commercialiseerbaar proces gewoonlijk aanduidt met de term „O&O” niet weg dat deze ontwikkeling voorafgaat aan de O&O-activiteiten die in de O&O-kaderregeling van 1996 worden gedefinieerd. Volgens UOP kunnen de O&O-activiteiten voor de industrieën die zich toeleggen op raffinage- en petrochemische processen volgens drie fasen worden ingedeeld: a) een fase van fundamenteel onderzoek, waarbij nieuwe materialen en procesontwerpen worden ontwikkeld en getest tot het principebewijs wordt geleverd (23); b) een fase van proces- en materiaalontwikkeling, waarin de ontdekte materiaal- en procesontwerpen worden ontwikkeld voor commerciële toepassing; c) een fase van toepassingsontwikkeling, waarin de instrumenten worden vervaardigd waarmee de reproduceerbare prestaties kunnen worden voorspeld en materialen kunnen worden vervaardigd teneinde het proces in een concurrerende omgeving aan te bieden.

(92) UOP is van mening dat de fasen b) en c) integraal deel uitmaken van de commerciële ontwikkeling.

(93) Ten slotte heeft UOP, hoewel zij de conclusie van de Commissie deelt dat IFP en zijn dochteronderneming Axens een economische eenheid vormen, enkele elementen willen toevoegen voor het geval de Commissie na de formele onderzoekprocedure tot de conclusie zou komen dat IFP en Axens twee gescheiden economische entiteiten zijn. Volgens UOP biedt de procesmarkt producten aan die onderling niet vergelijkbaar zijn. Daarom zou een openbare aanbestedingsprocedure de enige garantie zijn dat Axens inderdaad de marktprijs betaalt voor de resultaten van door IFP uitgevoerd onderzoek. UOP is dan ook van mening dat het eerste weigeringsrecht op zich een voordeel inhoudt in zoverre IFP, door Axens het recht van eerste weigering toe te kennen, afziet van de mogelijkheid om zijn resultaten via een openbare aanbestedingsprocedure aan de meestbiedende marktdeelnemer te verkopen.

6. COMMENTAAR VAN FRANKRIJK OP DE OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN

(94) Het commentaar van Frankrijk heeft betrekking op de opmerkingen van UOP en op de klacht.

6.1. De opmerkingen van UOP

(95) Allereerst betwist Frankrijk de bewering van UOP dat IFP/Axens een economische eenheid zouden vormen; het benadrukt de zelfstandigheid van Axens ten opzichte van IFP evenals het feit dat IFP een onderzoek-, onderwijs- en documentatie-instituut is en daarin fundamenteel verschilt van zijn dochteronderneming Axens en UOP Limited.

(96) Wat de autonomie van Axens ten opzichte van IFP betreft herinnert Frankrijk er allereerst aan dat, volgens vaste communautaire rechtspraak, de vermogensstructuur van een dochteronderneming op zich niet volstaat om te bepalen of deze dochteronderneming als economisch onafhankelijk van haar moederonderneming kan worden beschouwd. Axens is weliswaar voor 100 % eigendom van IFP, doch opereert volledig onafhankelijk op de markt. Deze onafhankelijkheid wordt door verscheidene indices bevestigd: a) Axens beschikt over een autonoom besluitvormingsproces en een eigen financiële en personele organisatie; b) Axens bepaalt zelf zijn commercieel beleid, zijn verkoopdoelen en zijn brutomarges; c) Axens treedt in eigen naam en voor eigen rekening op de raffinage- en petrochemische markt op, en kan contracten afsluiten zonder voorafgaande toestemming van IFP; d) Axens is financieel onafhankelijk van IFP binnen de grenzen van de in zijn statuten vermelde bevoegdheden, en is niet de enige distributeur van IFP-technologieën.

(97) Wat het karakter van een onderzoeksinstelling zonder winstoogmerk betreft herhaalt Frankrijk dat IFP een onderzoeksinstelling is met als belangrijkste doel het uitvoeren van onderzoeksactiviteiten en het verspreiden van de resultaten van deze activiteiten door middel van onderwijs, de bekendmaking of de doorgifte van technologie, waarbij de volledige winst opnieuw wordt geïnvesteerd in onderzoek of de verspreiding van de resultaten daarvan.

(98) Aangezien de door de staat aan IFP overgedragen middelen geen staatssteun vormen overeenkomstig punt 2.4, eerste alinea, van de O&O-kaderregeling van 1996, betwist Frankrijk ten tweede de bewering van UOP dat deze middelen (24) exploitatiesteun vormen.

(99) Ten derde zou volgens UOP de aan IFP uitgekeerde staatssteun vrijwel in zijn geheel dienen om marktgeoriënteerde werkzaamheden te financieren en zou derhalve de O&O-kaderregeling van 1996 niet van toepassing zijn. Deze bewering wordt door Frankrijk tegengesproken; het brengt in herinnering dat de kerntaak van IFP is om het algemeen belang te dienen op basis van fundamenteel onderzoek en de exploitatie van de resultaten daarvan, evenals via onderwijs en de verspreiding van kennis, wat niet verward moet worden met de strikte commerciële doelstellingen die door particuliere marktdeelnemers als UOP en Axens worden nagestreefd.

(100) Bovendien bestaan de onderzoekswerkzaamheden die IFP voor Axens in het kader van de overeenkomst inzake industrieel onderzoek uitvoert enerzijds in technische haalbaarheidsstudies en anderzijds in werkzaamheden op het gebied van industrieel onderzoek. IFP verricht geen preconcurrentiële onderzoekswerkzaamheden voor Axens; laatstgenoemde verricht en financiert deze werkzaamheden zelf. Aangezien uit de financiële overzichten die Frankrijk bij zijn opmerkingen van februari 2006 heeft gevoegd, blijkt dat IFP de bepalingen van Richtlijn 80/723/EEG volledig naleeft, is Frankrijk van mening dat de begrotingstoewijzing door IFP goed wordt gebruikt om zijn taak van algemeen belang te behartigen en de O&O-activiteiten te financieren overeenkomstig de O&O-kaderregeling van 1996.

(101) Ten vierde zou volgens UOP het eerste weigeringsrecht Axens bevoordelen omdat deze onderneming niet de marktprijs van een dergelijk recht zou betalen. Volgens Frankrijk is het belangrijk het algemene economische resultaat van de door Axens aan IFP betaalde vergoedingen te beoordelen. Afgezien van de dividenden zijn de onderdelen van deze algemene vergoeding (bestaande uit een vergoeding uit hoofde van het recht van eerste weigering en royalty’s in verband met de kaderlicentie- en productlicentieovereenkomsten) in 2001 op economische gronden vastgesteld. Hiermee moet worden gewaarborgd dat Axens in economisch opzicht geen baat heeft bij zijn betrekkingen met IFP, en wordt gezorgd voor een redelijk en stabiel jaarlijks rendement voor IFP dat voldoende onafhankelijk is van de opbrengsten van de onmiddellijke verkopen van Axens om te voorkomen dat de middelen waarover IFP beschikt al te grote schommelingen ondergaan.

(102) Frankrijk blijft bij zijn standpunt dat uitsluitend deze algemene vergoeding, die daadwerkelijk ten laste van Axens komt en gelieerd is aan zijn totale omzet, aan de marktvoorwaarden moet worden getoetst. Gezien het voorafgaande zou het eerste weigeringsrecht noch een concurrentievoordeel voor Axens inhouden, noch tot mededingingsvervalsing leiden.

(103) Ten slotte betwist Frankrijk tevens de bewering dat het bestaan van een vermeende onrechtmatige staatssteun ten behoeve van IFP/Axens de concurrenten zou hebben benadeeld en de innovatiedynamiek zou hebben geschaad. Frankrijk merkt op dat UOP Limited de enige van een groot aantal concurrenten is die opmerkingen bij de Commissie heeft ingediend. Frankrijk benadrukt bovendien dat geen enkel bewijs is overgelegd waarmee deze vermeende schade wordt aangetoond.

(104) Ten slotte meent Frankrijk dat de innovatiedynamiek op de markt voor raffinage en petrochemie niet wordt geschaad. Op de markt voor technologie- en katalysatorenlicenties zou een analyse van de marktaandelen een duidelijke machtspositie van de UOP-groep uitwijzen. Indien er sprake is van marktmacht, dan ligt deze volgens Frankrijk bij UOP en niet bij Axens. Frankrijk voegt hieraan toe dat, zelfs indien de marktmacht van UOP zou zijn afgenomen, deze verzwakking het gevolg zou zijn van eigen strategische fouten van UOP, met name op de markt voor ontzwaveling waar UOP van investeringen heeft afgezien en zich derhalve niet bezighoudt met deze zeer rendabele activiteit.

6.2. Opmerkingen over de anonieme klacht

(105) Ten eerste bevestigt Frankrijk nogmaals dat de reorganisatie van de activiteiten van IFP wel degelijk bij de Commissie zijn aangemeld. De brieven van 2001 waarmee Frankrijk de Commissie in kennis stelde van het interne reorganisatieproject waarbij de commerciële activiteiten van IFP bij een dochteronderneming werden ondergebracht, waren aanmeldingen in de zin van artikel 88, lid 3, van het Verdrag.

(106) Ten tweede herinnert Frankrijk aan de argumenten die het in haar opmerkingen (zie punt 4.3) en in antwoord op de opmerkingen van UOP (zie overweging 95 en volgende) naar voren heeft gebracht en die de bewering tegenspreken dat IFP en Axens een enkele economische eenheid vormen, ontkrachten.

(107) Ten derde benadrukt Frankrijk nogmaals dat de onderzoekswerkzaamheden van IFP in het kader van het bedrijfsonderdeel „Raffinage-Petrochemie” aan verschillende industriële partners uit verscheidene landen ten goede komen […] (15), en niet alleen aan Axens zoals de klager beweert.

(108) Ten vierde verklaart Frankrijk dat, in tegenstelling tot de bewering van de klager dat meer dan de helft van de inkomsten van Axens afkomstig zou zijn van de verkoop van proceslicentie-overeenkomsten en het verrichten van de daarmee samenhangende diensten, de activiteit „technologielicenties” (process licensing) in de jaren 2003, 2004 en 2005 respectievelijk 36 %, 38 % en 31 % van de omzet van Axens uitmaakte.

(109) Ten vijfde bestrijdt Frankrijk de bewering van de klager dat Axens niet over eigen onderzoeksfaciliteiten zou beschikken. Integendeel, Axens beschikt over eigen personeel en materiële hulpbronnen om zijn werkzaamheden op het gebied van preconcurrentiële ontwikkeling met het oog op goedkeuring voorafgaand aan commercialisatie tot een goed einde te brengen: dimensioneringssoftware, processimulatieapparatuur, instrumenten voor de evaluatie van katalysatoren en adsorbanten en proefinstallaties voor de ontwikkeling van katalysatoren en voor de simulatie van opeenvolgende afzonderlijke fasen voorafgaand aan industriële extrapolatie. Axens zou over voldoende middelen beschikken om in opdracht van derden producten en processen te ontwikkelen.

(110) Ten zesde bevestigt Frankrijk dat IFP nog steeds, gezien zijn missie en activiteiten, de kenmerken van een instelling zonder winstoogmerk bezit die zijn taak van algemeen belang welke hem door de staat is toevertrouwd, ten volle uitvoert. Dit zou worden bevestigd door de werking en organisatie van IFP en zijn dochterondernemingen, en wel in zoverre IFP ervoor zou hebben gezorgd dat zijn commerciële dochterondernemingen volledig zelfstandig en onafhankelijk zijn. Frankrijk meent derhalve dat de financiering van IFP, een instelling zonder winstoogmerk, geen staatssteun inhoudt overeenkomstig punt 2.4, eerste alinea, van de O&O-kaderregeling van 1996.

(111) In de zevende plaats weerlegt Frankrijk met name het argument dat de onderzoekactiviteit van IFP zou moeten worden gelijkgesteld aan de eenvoudige ontwikkeling van een „technologisch proces” dat rechtstreeks door commerciële ondernemingen kan worden gebruikt voor hun industriële productie. Frankrijk verstrekt op dit punt nauwkeurige inlichtingen over de ontwikkelingscycli van de processen en producten.

(112) In de achtste plaats verwijst Frankrijk naar de opmerkingen die het naar aanleiding van de inleiding van de procedure heeft gemaakt over de bewering van de klager dat de vergoeding van de onderzoekswerkzaamheden van IFP voor rekening van Axens niet marktconform zou zijn (zie overweging 60).

(113) In de negende plaats bestrijdt Frankrijk de bewering dat het vermeende steunbedrag ten gunste van Axens 50 miljoen EUR zou bedragen voor het jaar 2003, waarbij het zich baseert op de financiële overzichten die het heeft ingediend.

(114) Ten slotte is Frankrijk van oordeel dat, anders dan wat de klager beweert, de concurrenten van Axens op grote schaal overheidssteun ontvangen (zowel direct als indirect) om hun O&O-werkzaamheden uit te voeren. De UOP-groep ontvangt bijvoorbeeld financiering voor zijn interne O&O-programma’s via het National Institute of standards and technologies (NIST). Bovendien besteedt de onderneming een deel van haar onderzoek uit door partnerschappen met onderzoeksinstellingen, laboratoria of universiteiten, die op hun beurt overheidsgelden ontvangen. Zo werkt UOP samen met Pacific Northwest National Laboratory, Argonne National Laboratory, het Synchrotron Catalysis Consortium van de Universiteit van Delaware evenals met het College of Engineering van de Universiteit van Illinois in Urbana Champaign, en met het Noorse SINTEF.

7. BEOORDELING

7.1. De vraag of er sprake is van staatssteun

7.1.1. Identificatie van de potentiële begunstigden

(115) In haar beschikking van 1996 en haar besluit van 1998 heeft de Commissie geoordeeld dat de overheidssteun voor de O&O-activiteiten van IFP niet in het toepassingsgebied van artikel 87, lid 1, van het Verdrag viel omdat IFP een onderzoeksorgaan was zonder winstoogmerk dat zich niet bezighield met commerciële exploitatie.

(116) In haar besluit tot inleiding van de procedure heeft de Commissie evenwel, om redenen die in overweging 37 van de onderhavige beschikking worden uiteengezet, deze beoordeling deels in twijfel getrokken. Zij is namelijk van oordeel dat IFP, via zijn dochterondernemingen Axens, Beicip-Franlab en Prosernat, economische activiteiten uitoefende op de markt voor raffinage- en petrochemische technologieën, op de markt voor advies op het gebied van de exploitatie van olievelden, als opdrachtgever voor olie-exploitatiesoftware evenals op de markt voor gasbehandelings- en zwavelterugwinningstechnologieën (hierna „de betrokken markten”). Daarom moet worden onderzocht of de overheidssubsidie voor IFP uiteindelijk niet neerkomt op staatssteun ten aanzien van de betrokken markten.

(117) Om na te gaan of er sprake is van staatssteun heeft de Commissie de potentiële begunstigde ondernemingen geidentificeerd. De Commissie meent dat in een mededingingsonderzoek IFP en zijn dochterondernemingen Axens, Beicip-Franlab en Prosernat niet als verschillende marktdeelnemers kunnen worden beschouwd. Zij baseert zich allereerst op het feit dat IFP 100 % van het kapitaal van Axens, en tevens 100 % van het kapitaal van Beicip-Franlab direct in handen heeft en daarnaast indirect 100 % van het kapitaal van Prosernat bezit.

(118) De vermogensstructuur wordt door de Commissie gewoonlijk in haar mededingingsonderzoeken als indicatie gebruikt van de onafhankelijkheid van de ondernemingen. In dit verband herinnert de Commissie eraan dat op basis van het criterium van de vermogensstructuur dat in artikel 3, lid 3, van de bijlage bij de kmo-aanbeveling nader wordt toegelicht, groepen ondernemingen van de kwalificatie als kmo kunnen worden uitgesloten wanneer hun economische macht die van een kmo te boven gaat. Volgens de kmo-aanbeveling zijn ondernemingen „verbonden” wanneer een onderneming de meerderheid van de stemrechten van de aandeelhouders van een andere onderneming heeft. Deze aanbeveling wordt overigens ook in andere mededelingen van de Commissie gebruikt, met name in de communautaire richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (25), om de onafhankelijkheid van een onderneming te bepalen. De vermogensstructuur wordt verder genoemd in artikel 5, lid 4, onder b), van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad van 20 januari 2004 betreffende de controle op concentraties van ondernemingen („de EG-concentratieverordening”) (26), evenals in artikel 1, lid 2, van Verordening (EG) nr. 772/2004 van de Commissie van 27 april 2004 betreffende de toepassing van artikel 81, lid 3, van het Verdrag op groepen overeenkomsten inzake technologieoverdracht (27).

(119) Afgezien van het criterium van de vermogensstructuur neemt de Commissie een aantal elementen in aanmerking die, gezamenlijk beschouwd, haar oordeel bevestigen dat IFP en zijn dochterondernemingen, wat de klanten van deze ondernemingen betreft en de concurrenten op de betrokken markten, niet kunnen worden gescheiden. Overeenkomstig de formulering in het arrest van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen in de zaak Intermills/Commissie (28) vormen „ondanks het feit dat elk van de drie industriële vennootschappen een juridische identiteit heeft, onafhankelijk van de oude vennootschap Intermills, al deze vennootschappen tezamen, althans wat de steun van de Belgische overheid betreft, een groep. Voor de toepassing van artikel 92, EEG-Verdrag, heeft de Commissie deze groep in zijn geheel dus terecht als een „onderneming” beschouwd.”.

(120) Wat de missie en activiteiten van IFP en zijn dochterondernemingen betreft stelt de Commissie vast dat het voornaamste doel en de status van IFP weliswaar verschillen van die van zijn dochterondernemingen, maar dat de exploitatie van de O&O-resultaten van IFP op de markt een van de prioriteiten is die door de overheid is neergelegd in haar doelstellingenovereenkomst met IFP en aansluit bij de ontwikkelingsstrategie van IFP. Het gaat erom een financieel rendement te verkrijgen op de O&O-uitgaven waardoor het zijn onderzoeksinspanningen kan verruimen door te profiteren van de door de markten geboden mogelijkheden: — op het gebied van „Raffinage-Petrochemie” staat in de doelstellingenovereenkomst dat de ambitie van IFP voor het lopende decennium is, zijn activiteiten uit te breiden en zijn marktaandelen te vergroten en aldus op wereldwijd niveau een speler te worden waarmee rekening moet worden gehouden. […] [Het gaat erom] de nieuwe pool, bestaande uit de industriële divisie van IFP en Procatalyse [Axens], te versterken dankzij het stimulerende effect van de verkoop van licentieovereenkomsten, en het O&O-potentieel van IFP op dit gebied zoveel mogelijk te benutten; — op het gebied van „Exploratie-Productie”, dienen, van geval tot geval, de „groepsvaardigheden” zo goed mogelijk te worden benut, met name die van de rechtstreekse dochterondernemingen, en dienen alle mogelijke synergieën tot stand te worden gebracht om een zo efficiënt mogelijke aanwezigheid op de markten te bewerkstelligen (29).

(121) Wat de feitelijke zeggenschap over de dochterondernemingen betreft heeft de Commissie enerzijds rekening gehouden met de aanwezigheid van leidinggevend personeel van IFP in de besluitvormingsorganen van de dochterondernemingen en anderzijds met de centrale organen waar de beleidskoers wordt uitgestippeld en de belangrijkste beslissingen worden genomen: — Axens: op 10 november 2005 heeft de raad van bestuur negen leden; zes hiervan maken tevens deel uit van de leiding van IFP, en met name hebben vijf medewerkers zitting in het uitvoerend comité van IFP. De raad van bestuur is als enige bevoegd om de jaarlijkse begroting, het investeringsplan en het financieringsplan van Axens goed te keuren, en investeringsuitgaven van meer dan 762 000 EUR moeten door de raad van bestuur worden gevalideerd. — Beicip-Franlab: per 1 januari 2003 waren drie van de zeven leden van de raad van commissarissen van Beicip-Franlab tevens leidinggevende medewerkers van IFP. Volgens de statuten van Beicip-Franlab oefent de raad van commissarissen permanent controle uit op het bestuur via de directie. — Prosernat: per 1 januari 2003 maken drie van de vijf leden van de raad van bestuur van Prosernat tevens deel uit van het uitvoerend comité van IFP. De raad van bestuur van Prosernat beslist over de strategische plannen, de jaarlijkse begroting, het op touw zetten van nieuwe activiteiten en overeenkomsten tussen gemeenschappelijke ondernemingen.

(122) De Commissie merkt op dat de exclusieve overeenkomsten gereguleerde afspraken zijn en als zodanig onderworpen zijn aan nauwkeurige regelgeving; zo neemt de vertegenwoordiger van IFP in de raad van bestuur niet deel aan de stemming over vraagstukken die verband houden met de exclusieve overeenkomsten. Niettemin nemen andere leden van de raad van bestuur die eveneens tot de leiding van IFP behoren, wel aan deze stemming deel.

(123) De Commissie erkent dat de exclusieve overeenkomsten als zodanig niet betekenen dat de ondernemingen niet autonoom zijn. Zij wijst er evenwel op dat de overeenkomsten van vitaal belang zijn voor de economische activiteiten van de dochterondernemingen.

(124) Verder neemt zij in aanmerking dat de mogelijkheden om in samenwerking met andere ondernemingen onderzoek te verrichten op het gebied van de activiteiten van de dochterondernemingen in de exclusieve overeenkomsten strikt zijn afgebakend. Zo kan IFP slechts een project starten op een van de terreinen waarop de betrokken dochterondernemingen actief zijn indien deze dochterondernemingen het onderzoeksproject niet zelf willen uitvoeren na gebruik te hebben gemaakt van hun eerste weigeringsrecht (30). Evenzo heeft IFP een recht van eerste weigering ten aanzien van alle onderzoekswerkzaamheden die de betrokken dochterondernemingen zouden willen verrichten. Pas na de uitoefening van het eerste weigeringsrecht door IFP kunnen de betrokken dochterondernemingen het onderzoeksproject aan andere ondernemingen voorstellen (31). De Commissie meent dat deze beperkingen een aanwijzing vormen voor de sterke economische integratie van IFP en de betrokken dochterondernemingen.

(125) Bovendien heeft de Commissie de contracten inzake terbeschikkingstelling in aanmerking genomen, met name wat bedrijfsruimten en personeel betreft: — voor Axens: lokalen, bedrijfskantine, personeel, administratieve diensten; — voor Beicip-Franlab: kasdienst, personeel; — voor Prosernat: juridische en financiële diensten.

(126) Wat de perceptie van IFP en zijn dochterondernemingen op de betrokken markten betreft, blijkt volgens de Commissie uit een aantal elementen dat IFP en de betrokken ondernemingen een gemeenschappelijke aanwezigheid en een gezamenlijk imago hebben bij hun klanten en hun concurrenten. Afgezien van de vermelding „IFP Group Technologies” in de logo’s van Axens en Prosernat zijn er rechtstreekse links tussen de internetsites van de dochterondernemingen en van IFP. Bovendien vermelden Axens en Prosernat op hun internetsite de O&O-inspanningen van IFP op hun werkterrein (32). Evenzo heet het bureau van Beicip-Franlab in Bahrain „IFP Middle East Consulting”. Bovendien nemen IFP en Axens gezamenlijk aan allerlei conferenties deel (33). De Commissie heeft verder in reclame en publicaties (34) en op de internetsites van ondernemingen in de sector (35) verschillende verwijzingen gevonden naar één enkele entiteit IFP/Axens.

(127) Ten slotte stelt de Commissie vast dat er een raakvlak is tussen de activiteiten van IFP en die van de dochterondernemingen Axens, Beicip-Franlab en Prosernat, wat de noodzaak versterkt om de groep IFP als één onderneming te beschouwen.

(128) Concluderend kan worden vastgesteld dat de exploitatie van de O&O-resultaten de kern van de ontwikkelingsstrategie van IFP vormt die in de doelstellingenovereenkomst met de overheid is uitgestippeld. Bovendien blijkt uit het belang van IFP in zijn dochterondernemingen alsmede de aanwezigheid van bestuursleden van IFP in de leiding van de dochterondernemingen dat IFP juridische en feitelijke zeggenschap over zijn dochterondernemingen heeft. Ten slotte geven de exclusieve overeenkomsten tussen IFP en de betrokken dochterondernemingen inzake hun kernactiviteiten blijk van de economische integratie van deze entiteiten. Ook het imago en de gemeenschappelijke aanwezigheid van IFP en zijn dochterondernemingen op de betrokken markten vormen een extra aanwijzing in deze richting. De Commissie is derhalve van oordeel dat, gezien haar besluitvormingspraktijk en de jurisprudentie van het Hof van Justitie, geen onderscheid kan worden gemaakt tussen de betrokken dochterondernemingen en hun moederonderneming IFP als economische actoren op de betrokken markten.

(129) Gezien het voorafgaande is de Commissie van mening dat de ondernemingen IFP, Axens, Beicip-Franlab en Prosernat de begunstigden zijn van mogelijke overheidssteun voor hun activiteiten op de markt voor raffinage- en petrochemische technologieën, op de markt voor advies inzake de exploitatie van olievelden en als opdrachtgever voor de ontwikkeling van software op het gebied van olie-exploitatie evenals op de markt voor technologieën op het gebied van rookgaszuivering en zwavelterugwinning.

7.1.2. De vraag of er sprake is van een met staatsmiddelen bekostigd selectief voordeel

(130) Aangezien is bewezen dat IFP, via zijn dochterondernemingen Axens, Beicip-Franlab en Prosernat, economische activiteiten uitoefent, is het mogelijk dat de door de overheid aan IFP verleende steun op de werkterreinen van de drie dochterondernemingen onder artikel 87, lid 1, van het Verdrag valt.

(131) De vraag die de Commissie moet beantwoorden alvorens te concluderen dat er sprake is van een concurrentievoordeel, is of de overheidsfinanciering van IFP ook ten goede komt aan de economische activiteiten van de onderneming op de betrokken markten. In dit verband heeft de Commissie haar uitlegging van het begrip „steun”, voor gevallen waarin eenzelfde entiteit zowel economische als niet-economische activiteiten uitoefent, verduidelijkt in de nieuwe communautaire kaderregeling inzake staatssteun voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie (36) van 2006: „Indien een en dezelfde entiteit zowel economische als niet-economische activiteiten uitoefent, valt, teneinde kruissubsidiëring van de economische activiteit te vermijden, de overheidsfinanciering van de niet-economische activiteiten niet onder de toepassing van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag indien van de beide soorten activiteiten de kosten en financiering ervan duidelijk kunnen worden onderscheiden. Een correcte toepassing van de kosten kan worden aangetoond aan de hand van de jaarrekeningen van de universiteiten of onderzoeksorganisaties.” (37).

(132) Met andere woorden, de Commissie moet nagaan of er sprake is van kruissubsidiëring van de economische activiteiten door de overheidsfinanciering van de niet-economische activiteiten van IFP. Hiertoe heeft de Commissie de rekeningen van IFP onderzocht om het eventuele subsidiebedrag op te sporen dat het instituut aan zijn commerciële activiteiten heeft besteed. Aangezien IFP en zijn dochterondernemingen immers onderscheiden juridische entiteiten zijn, voeren zij gescheiden boekhoudingen. Zou er inderdaad sprake zijn van steun voor economische activiteiten, dan zou dit volgens de Commissie tot uiting moeten komen in het niveau van de vergoedingen die door de dochterondernemingen aan de moederonderneming zijn betaald, en die in de rekeningen van IFP zijn opgenomen.

(133) Allereerst neemt de Commissie er goede nota van dat de begroting van IFP per categorie activiteiten is onderverdeeld in zeven groepen resultaten, waardoor de activiteiten op het gebied van O & O, opleiding, kennisverspreiding en portefeuillebeheer van IFP boekhoudkundig daadwerkelijk kunnen worden gescheiden.

(134) Volgens de Commissie zijn de rekeningen die in het kader van haar onderzoek relevant zijn die van het bedrijfsonderdeel „Raffinage-Petrochemie” wat betreft de activiteiten op het gebied van de raffinage- en petrochemische technologieën evenals voor de activiteiten op het gebied van de zwavelterugwinningstechnologieën, en de rekeningen van het bedrijfsonderdeel „Exploratie-Productie” voor de activiteiten op het gebied van adviesdiensten inzake de exploitatie van olievelden en de activiteiten als opdrachtgever voor de ontwikkeling van software voor olie-exploitatie, evenals voor de activiteiten op het gebied van rookgasontzwavelingstechnologieën. Volgens de Commissie behoort de overheidsfinanciering van projecten in het kader van de divisie „Verkennend onderzoek” („Recherche exploratoire”) niet tot haar onderzoeksterrein omdat deze projecten onder fundamenteel onderzoek vallen in de zin van bijlage I bij de O&O-kaderregeling van 1996, een hoog risico hebben en niet bestemd zijn voor een specifieke bedrijfsketen.

(135) Ten tweede meent de Commissie dat het analytisch boekhoudsysteem waarvan IFP gebruikmaakt daadwerkelijk de mogelijkheid biedt om de opbrengsten (zonder de begrotingstoewijzing van de overheid) en de uitgaven binnen elk bedrijfsonderdeel te verdelen. Zij merkt op dat de analytische boekhouding van IFP gebaseerd is op het begrip „project”. De projecten worden bij de verschillende bedrijfsonderdelen ingedeeld. Binnen elk bedrijfsonderdeel worden de projecten per segment of type geïnventariseerd. De opbrengsten en uitgaven binnen elk bedrijfsonderdeel worden per project toegewezen. Daarnaast merkt de Commissie op dat de begroting en de jaarrekeningen van IFP aan de onafhankelijke controle van twee externe accountants worden onderworpen.

(136) Ten derde wijst de Commissie erop dat de bedrijfsonderdelen over hun eigen ontvangsten beschikken, aangezien de begrotingsmiddelen van de overheid analytisch niet aan de bedrijfsonderdelen worden toegewezen. Dit kan tot een boekhoudkundig tekort leiden tussen de opbrengsten en de uitgaven van deze bedrijfsonderdelen. De eigenlijke ontvangsten omvatten vergoedingen voor diensten, royalty’s in het kader van de licentieovereenkomsten en door de dochterondernemingen uitgekeerde dividenden.

(137) In de vierde plaats constateert de Commissie dat het geheel van de door IFP met betrekking tot een bepaald project gemaakte kosten worden verantwoord, en niet alleen de kosten die rechtstreeks aan het project kunnen worden toegeschreven (de aankoop van goederen en kleine roerende zaken, externe diensten, verplaatsingen, verzekeringen, documentatie, onderhoud en huur in verband met het project), maar tevens de indirecte kosten (loon en sociale premies voor het personeel, afschrijving van materiële en immateriële vaste activa, algemene kosten). De indirecte kosten worden aan de projecten toegerekend in verhouding tot het aantal medewerkers per uur waarbij het uurtarief wordt berekend naar gelang van de categorie van de medewerkers (ingenieurs, technici enz.). De Commissie is van mening dat deze toerekeningsmethode objectief is en boekhoudkundig relevant voor de betrokken activiteiten.

(138) Ten vijfde merkt de Commissie op dat de kosten van de horizontale projecten die binnen de technologische bedrijfsonderdelen worden uitgevoerd met betrekking tot de segmenten „professionele uitrusting” en „ondersteunende activiteiten” ook op het niveau van elk project worden doorberekend, hetzij direct, hetzij in verhouding tot de totale uitgaven van het segment waartoe zij behoren (verwerving van vaardigheden of industrieel onderzoek).

(139) Ten slotte neemt de Commissie goede nota van het feit dat de terbeschikkingstelling van apparatuur welke in overweging 125 wordt genoemd, geschiedt op basis van afspraken tussen IFP en de betrokken dochterondernemingen. De volledige kosten van deze diensten worden door IFP in rekening gebracht en aan de desbetreffende technologische bedrijfsonderdelen toegerekend.

(140) De Commissie kan derhalve concluderen dat de kosten van de technologische bedrijfsonderdelen „Raffinage-Petrochemie” en „Exploratie-Productie” daadwerkelijk de totale kosten van de activiteiten van IFP op de betrokken markten weerspiegelen.

(141) Toch wijst de Commissie erop dat de bedrijfsonderdelen „Raffinage-Petrochemie” en „Exploratie-Productie” enerzijds en de werkterreinen van de betrokken dochterondernemingen niet precies samenvallen. Met andere woorden, om de in de onderzoeksovereenkomsten gehanteerde terminologie te gebruiken, de technologische bedrijfsonderdelen omvatten activiteiten die tot het exclusieve terrein van de dochterondernemingen behoren, maar ook activiteiten op niet-exclusieve terreinen.

(142) Enerzijds omvat het bedrijfsonderdeel „Raffinage-Petrochemie” de O&O-activiteiten van IFP op het gebied van zwavelterugwinningstechnologieën waarvan de resultaten door de dochteronderneming Prosernat worden geexploiteerd, inzake de technologieën op het gebied van raffinage, petrochemie, GTL (gas to liquid), esters van plantaardige oliën voor dieselbrandstof waarvan de resultaten door de dochteronderneming Axens worden geëxploiteerd, evenals de O&O-activiteiten op het gebied van CTL (coal to liquid), biomassa (met uitzondering van esters van plantaardige oliën voor dieselbrandstof) en op het gebied van de productie van waterstof waarvan de resultaten in samenwerking met andere industriële partners worden geëxploiteerd.

(143) Anderzijds omvat het bedrijfsonderdeel „Exploratie-Productie” de O&O-werkzaamheden van IFP op het gebied van advies inzake de exploitatie van olievelden en het in opdracht geven van software voor de aardolie-exploitatie, waarvan de resultaten worden geëxploiteerd door de dochteronderneming Beicip-Franlab, activiteiten op het gebied van de technologieën inzake rookgaszuivering, waarvan de resultaten worden geëxploiteerd door de dochteronderneming Prosernat, maar ook de activiteiten op het gebied van de terugwinning van CO2 en het vervoer van waterstof waarvan de resultaten in samenwerking met andere industriële partners worden geëxploiteerd.

(144) Bovendien neemt de Commissie in aanmerking dat verscheidene projecten die binnen de bedrijfsonderdelen „Raffinage-Petrochemie” en „Exploratie-Productie” ten aanzien van het segment „verwerving van vaardigheden” („Acquisition de compétences”) worden uitgevoerd, onder het fundamenteel onderzoek vallen in de zin van bijlage I bij de O&O-kaderregeling van 1996, en dat de resultaten van dit onderzoek ruim en zonder discriminatie onder de communautaire ondernemingen worden verspreid. Deze projecten zijn erop gericht nieuwe ideeën te genereren door middel van creatief verkennend onderzoek evenals de ontwikkeling van vaardigheden. Frankrijk heeft de Commissie een overzicht voorgelegd van de projecten die in deze segmenten worden uitgevoerd, alsook de betrokken factsheets. Bovendien neemt de Commissie nota van het feit dat IFP de resultaten van deze werkzaamheden via een aantal kanalen verspreidt, zoals het eigen wetenschappelijk tijdschrift Oil & Gas Science and Technology, dat online vrij beschikbaar is, de organisatie van en deelname aan congressen, de publicatie van werken, partnerschappen met andere onderzoekscentra en promotiebegeleiding.

(145) Rekening houdende met de elementen die in de overwegingen 133 tot en met 139 zijn besproken kunnen volgens de Commissie met het analytisch boekhoudsysteem van IFP alle in verband met zijn economische activiteiten gemaakte kosten en ontvangen vergoedingen worden getraceerd. De Commissie merkt echter op dat zoals de rekeningen van IFP thans zijn opgezet, het onderscheid tussen de economische en de niet-economische activiteiten slechts kan worden gemaakt indien de rekeningen van de bedrijfsonderdelen per project nauwkeurig worden geanalyseerd. Zij is derhalve van mening dat IFP in de toekomst zijn rekeningen zodanig moet inrichten en publiceren dat de economische activiteiten duidelijker van de niet-economische activiteiten worden gescheiden, bijvoorbeeld door de economische activiteiten in eenzelfde bedrijfsonderdeel onder te brengen, overeenkomstig de beginselen die zijn vastgelegd bij Richtlijn 2006/111/EG.

(146) Na de rekeningen van de bedrijfsonderdelen van IFP te hebben onderzocht kan de Commissie het bedrag van de kosten van de O&O-projecten vaststellen alsmede de eigen middelen van IFP op de exclusieve werkterreinen van de dochterondernemingen Axens en Prosernat, namelijk technologieën op het gebied van raffinage, petrochemie, GTL en esters van plantaardige oliën voor dieselbrandstof, evenals technologieën voor de gasbehandeling en de zwavelterugwinning: Tabel 1 (EUR) 2003 2004 2005 2006 Kosten […] (**) […] (**) […] (**) […] (**) Eigen middelen […] (**) […] (**) […] (**) […] (**) Boekhoudkundig tekort […] (**) […] (**) […] (**) […] (**)

(147) Aangezien uit deze gegevens blijkt dat er een tekort op de balans is, worden de commerciële activiteiten van IFP inzake technologieën op het gebied van raffinage, petrochemie, GTL en esters van plantaardige oliën voor dieselbrandstof, evenals inzake technologieën voor gasbehandeling en zwavelterugwinning niet volledig met eigen middelen gefinancierd; voor deze activiteiten is derhalve van overheidswege steun aan IFP toegekend. Dit is een selectief voordeel dat met staatsmiddelen is bekostigd.

(148) Het gecumuleerde tekort over de periode 2003-2006 bedraagt derhalve voor beide betrokken markten, [minder dan 50 miljoen EUR] (15). Dit bedrag is echter veel lager dan het bedrag dat door UOP is gesuggereerd.

(149) De activiteiten van IFP op het gebied van advies inzake de exploitatie van olievelden en het in opdracht geven van software voor olie-exploitatie verdienen speciale vermelding. De Commissie merkt namelijk op dat de ontwikkelingsovereenkomst tussen IFP en zijn dochteronderneming Beicip-Franlab, die is gewijzigd bij de wijzigingsakte van 16 december 2005 en vanaf 1 januari 2005 van toepassing is, bepaalt dat Beicip-Franlab aan IFP alle kosten, vermeerderd met de wettelijke rentevoet, moet terugbetalen van de werkzaamheden die IFP op het werkterrein van Beicip-Franlab heeft verricht, met inbegrip van onderzoekswerkzaamheden ten aanzien van algoritmen, modellen en methoden. Daarnaast heeft de Commissie de vergoedingen gecontroleerd die Beicip-Franlab in 2003 en 2004 aan IFP heeft betaald, en zij stelt vast dat deze vergoedingen de kosten van de door IFP op het exclusieve werkterrein van zijn dochteronderneming uitgevoerde werkzaamheden ruimschoots dekt.

(150) De Commissie kan derhalve concluderen dat de werkzaamheden van IFP en Beicip-Franlab in hun geheel worden gefinancierd met middelen die op de markt voor advies inzake de exploitatie van olievelden en het in opdracht geven van de ontwikkeling van software voor olie-exploitatie zijn verworven. Op deze markt genieten IFP en Beicip-Franlab derhalve geen concurrentievoordeel.

7.1.3. Conclusie inzake de vraag of er sprake is van steun

(151) Concluderend kan worden vastgesteld dat bepaalde activiteiten van IFP niet als niet-economische activiteiten kunnen worden beschouwd omdat zij door de dochterondernemingen van IFP commercieel worden geëxploiteerd. De Commissie is dan ook tot de conclusie gekomen dat de betrokken dochterondernemingen niet kunnen worden beschouwd als marktdeelnemers die los van hun moederonderneming opereren omdat hun activiteiten deel uitmaken van de ontwikkelingsstrategie van IFP, IFP niet alleen juridische maar ook feitelijke zeggenschap uitoefent, uit de exclusieve overeenkomsten een sterke economische integratie blijkt en IFP en de betrokken dochterondernemingen bij de marktdeelnemers van de betrokken sectoren een gemeenschappelijk imago hebben.

(152) Bovendien krijgt IFP voor zijn commerciële activiteiten, met uitzondering van het werkterrein van dochteronderneming Beicip-Franlab, een gedeeltelijke overheidsfinanciering, welke een selectief voordeel inhoudt aangezien dit voordeel slechts voor één onderneming geldt. Verder kan deze financiering worden toegeschreven aan de staat.

(153) De Commissie meent dat wat de werkterreinen van Axens en Prosernat betreft, ook aan de andere criteria inzake de aanwezigheid van steun is voldaan.

(154) De Commissie is van oordeel dat elke bijdrage aan de activiteiten op de werkterreinen van Axens en Prosernat de concurrentiepositie van IFP en zijn dochterondernemingen versterkt en de mededinging kan vervalsen.

(155) Wat de werkterreinen van IFP en Axens betreft neemt de Commissie goede nota van de inlichtingen die door Frankrijk zijn verstrekt en die in de opmerkingen van Axens worden overgenomen, en waaruit het hoge bedrag zou moeten blijken van de bijkomende kosten voor onderzoek, met name ten opzichte van de overige bedrijven in de sector, die door dochteronderneming Axens met eigen middelen worden gedragen. Niettemin is de Commissie van mening dat uit dit hoge bedrag niet kan worden afgeleid dat er geen sprake is van een voordeel, aangezien de analyse van de rekeningen van IFP duidelijk aantoont dat er op het werkterrein van Axens sprake is van een boekhoudkundig tekort tussen kosten en middelen.

(156) Wat het werkterrein van IFP en Prosernat betreft neemt de Commissie goede nota van de verklaring van Frankrijk dat de samenwerking bij de meeste projecten die op het gebied van onderzoek en olie-exploratie worden uitgevoerd, zonder enige discriminatie voor talrijke industriële partners openstaat. Niettemin zijn bepaalde projecten gebaseerd op exclusieve overeenkomsten tussen IFP en Prosernat, en de samenwerking met andere industriële partners zijn daarom wat deze projecten betreft streng afgebakend en beperkt. Hieruit volgt dat Prosernat een selectief voordeel geniet dat met staatsmiddelen wordt bekostigd.

(157) Bovendien kan deze concurrentieverstoring gevolgen hebben voor het intracommunautaire handelsverkeer, in zoverre de werkterreinen van de betrokken dochterondernemingen op wereldniveau concurrerende markten vormen. De markt voor raffinage- en petrochemische technologieën is een wereldwijde markt, die sinds de jaren vijftig openstaat voor concurrentie. De concurrenten van IFP en Axens op deze markt zijn voornamelijk de ondernemingen UOP, Chevron, Lummus, Shell, ExxonMobil, Haldor Topsoe en ConocoPhillips. Op de markt voor gasbehandelings- en zwavelterugwinningstechnologieën concurreren IFP en Prosernat met leveranciers van gasbehandelingsinstallaties zoals de ondernemingen KCC, KPS, SIIRTEC-NIGI, Hanover Maloney, Frames, TDE en GPS, met licentiegevers op het gebied van gaswastechnologie zoals UOP, ExxonMobil, Shell Global Solutions, BASF, Eneos en Huntsman evenals met bedrijven gespecialiseerd op het gebied van zwavel, zoals Black & Veath Pritchard, Lurgi, Parsons, Technip-KTI, SIIRTEC-NIGI en CBI & TPA.

(158) De Commissie weerlegt derhalve het argument van Frankrijk dat niet alle elementen die noodzakelijk zijn om de overheidssteun aan de activiteiten van IFP en zijn dochterondernemingen Axens en Prosernat te kunnen kwalificeren als staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag, aanwezig zijn.

(159) Ten slotte verduidelijkt de Commissie dat het vraagstuk inzake de aanwezigheid van bijkomende staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag als gevolg van de nieuwe status van IFP als industrieel en commercieel overheidsbedrijf (EPIC) en een mogelijke onbeperkte staatsgarantie ten gunste van IFP die uit deze nieuwe status zou voortvloeien (38), door de Commissie individueel wordt onderzocht in het kader van een andere procedure (NN 11/08). Dit individuele onderzoek wordt met name mogelijk gemaakt doordat deze nieuwe status ten opzichte van de overige in de onderhavige beschikking onderzochte maatregelen betrekkelijk nieuw is.

7.2. De rechtmatigheid van de steun

(160) De Commissie heeft aangetoond dat IFP en zijn dochterondernemingen Axens en Prosernat een selectief voordeel genieten dat met staatsmiddelen is bekostigd. Dit voordeel bestaat in het feit dat de O&O-activiteiten op de werkterreinen van Axens en Prosernat niet met eigen middelen worden betaald. Dat de uitgaven van IFP op de werkterreinen van Axens en Prosernat niet met eigen middelen worden gefinancierd is het gevolg van overdrachtsmechanismen binnen de groep, welke gebaseerd zijn op exclusieve overeenkomsten tussen IFP en Axens enerzijds en IFP en Prosernat anderzijds. De Commissie is derhalve van mening dat de aanwezigheid van steun een gevolg is van het feit dat er tegelijkertijd sprake is van commerciële dochterondernemingen en exclusieve overeenkomsten tussen deze dochterondernemingen en de moederonderneming, in zoverre deze overeenkomsten niet de volledige dekking garanderen van de kosten van de werkzaamheden die door IFP voor rekening van Axens en Prosernat worden verricht. Ter herinnering, de overeenkomsten tussen IFP en Axens zijn op 1 januari 2001 in werking getreden en de overeenkomsten tussen IFP en Prosernat op 1 januari 2002.

(161) De Commissie neemt goede nota van de door Frankrijk ingediende opmerkingen welke in punt 4.1. worden samengevat. De Commissie begrijpt met name dat Frankrijk van oordeel is dat het de essentie van de structurele en contractuele wijzigingen in 2001 bij de Commissie heeft aangemeld. Toch is de Commissie van mening dat de ontwikkeling van de commerciële activiteit van IFP sinds 2001 via zijn dochterondernemingen van dien aard is dat deze belangrijke consequenties heeft voor de gehele voorafgaande economische en juridische analyse. Daarom houdt de Commissie vast aan het oordeel dat zij in punt 3.2 van het besluit tot inleiding van de procedure heeft toegelicht met betrekking tot de onrechtmatigheid van de steun, namelijk dat de steun in kwestie als onrechtmatig moet worden beschouwd vanaf het einde van de geldigheidsduur van haar besluit van 1998, namelijk vanaf 1 januari 2003.

(162) De Commissie neemt kennis van de opmerkingen van Frankrijk en de onderneming Axens inzake de situatie van gewettigd vertrouwen die voor de begunstigden zou zijn ontstaan. Gezien de elementen die hieronder worden besproken en op grond waarvan de Commissie tot de conclusie komt dat de aan IFP en zijn dochterondernemingen toegekende steun verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, is het niet nodig dat de Commissie een standpunt inneemt ten aanzien van deze kwestie.

7.3. Verzoek om een bevel tot opschorting

(163) De Commissie is niet ingegaan op het verzoek van de onderneming UOP om Frankrijk te gelasten de toekenning van eventuele onrechtmatige steun op te schorten. Immers, enerzijds vormt de aan IFP toegekende overheidssteun de voornaamste financieringsbron van andere activiteiten dan de economische activiteiten van IFP en zijn dochterondernemingen Axens en Prosernat, zoals activiteiten op het gebied van opleiding, fundamenteel onderzoek en O&O in samenwerkingsverband evenals de verspreiding van de resultaten van O&O, die de Commissie in beginsel als niet-economisch beschouwt en die meer dan 90 % van de overheidssteun aan IFP uitmaken. Anderzijds heeft de Commissie geoordeeld dat een dergelijk besluit niet zinvol zou zijn omdat in alle redelijkheid kan worden verwacht dat althans een deel van de steun verenigbaar is.

7.4. Grondslag voor het onderzoek naar de verenigbaarheid van de steun

(164) Alvorens de onderzoekfasen te bestuderen die in de O&O-kaderregeling van 1996 zijn vastgesteld, moet de Commissie nagaan of de door IFP verrichte activiteiten ten behoeve waarvan staatssteun is toegekend, inderdaad tot de onderzoeks- en ontwikkelingssector behoren. Hiertoe maakt de Commissie gebruik van het Frascati-handboek (39), dat definities alsook de indeling van O&O-activiteiten bevat.

(165) Dit handboek bevat criteria op basis waarvan O&O kan worden onderscheiden van aanverwante wetenschappelijke, technologische en industriële activiteiten. Het belangrijkste criterium dat door het handboek wordt voorgesteld is de aanwezigheid, bij O&O, van een belangrijk vernieuwend element en het wegnemen van een wetenschappelijke en/of technologische onzekerheid.

(166) Verdere criteria betreffen met name de doelstellingen van de projecten, het onbekende karakter van de verschijnselen, structuren of betrekkingen waarop de projecten betrekking hebben, nieuwe toepassingsmogelijkheden van reeds verworven kennis of technieken, de grote waarschijnlijkheid dat de projecten tot nieuwe (bredere of diepere) inzichten in verschijnselen, betrekkingen of behandelingsprincipes zullen leiden die ook voor andere organisaties van belang zijn, de octrooibaarheid van de resultaten, het soort medewerkers dat zich met de projecten bezighoudt, de gebruikte methoden, de algemene aard van de conclusies en resultaten van een project en, in voorkomend geval, de gebruikelijke indeling van het project bij andere categorieën activiteiten.

(167) Ten slotte verduidelijkt het Frascati-handboek: „indien het voornaamste doel is om verdere technische verbeteringen aan te brengen in het product of proces, dan vallen de werkzaamheden onder de definitie van O&O. Indien daarentegen het product, het proces of de benadering grotendeels vaststaan en het voornaamste doel is om markten te ontwikkelen, preproductieplannen op te stellen of ervoor te zorgen dat een productie- of controlesysteem goed functioneert, dan zijn de werkzaamheden geen O&O.”.

(168) De Commissie merkt op dat de door IFP in samenwerking met zijn dochteronderneming Axens verrichte activiteiten betrekking hebben op de ontwikkeling van nieuwe processen en producten (katalysatoren, adsorbanten) voor de productie van brandstoffen, motorbrandstoffen en petrochemische halffabrikaten, en wel voor een zo laag mogelijke kostprijs en met inachtneming van het milieu, op basis van alle toegankelijke koolstofbronnen. De Commissie stelt vast dat de door IFP samen met zijn dochteronderneming Prosernat uitgevoerde activiteiten betrekking hebben op de ontwikkeling van nieuwe processen en installaties voor de behandeling van aardgas en de terugwinning van zwavel.

(169) Het vernieuwende element van de projecten betreft de componenten, de onderlinge betrekkingen ertussen en/of de kenmerken van de doelprocessen of -producten. Voor elk project worden probleempunten vastgesteld. Zo heeft IFP een project uitgevoerd met het oog op de ontwikkeling van een nieuw procedé voor de productie van paraffinebasisolie met een hoog octaangetal uit zwaardere fracties dan momenteel worden behandeld zodat er kan worden gewerkt aan een oplossing van het probleem in ve