BIJLAGE

1. INLEIDING

Richtlijn 2010/31/EU ("EPBD") stimuleert de verbetering van de energieprestatie van gebouwen, met inbegrip van technische bouwsystemen. De richtlijn verduidelijkt met name op welke systemen de eisen moeten worden toegepast en bevat specifieke bepalingen om ervoor te zorgen dat deze systemen zodanig worden ontworpen, gedimensioneerd, geïnstalleerd en afgesteld dat de prestatie ervan wordt geoptimaliseerd. Volgens de richtlijn moeten de systemen met een bijzonder grote impact op de energieprestatie aan keuringen worden onderworpen, waarbij de systeemefficiëntie regelmatig wordt gemonitord. In de richtlijn worden elektronisch toezicht en controles aangemerkt als een mogelijk alternatief voor keuringen.

Richtlijn 2012/27/EU ("EED") bevat bepalingen over de renovatie van gebouwen en langetermijnstrategieën voor de mobilisering van investeringen in de renovatie van het nationale gebouwenbestand.

De EPBD en de EED zijn gewijzigd bij Richtlijn (EU) 2018/844, die op 9 juli 2018 in werking is getreden. Deze richtlijn versterkt de bovengenoemde elementen en voorziet in een uitbreiding van de soorten systemen waarvan de prestaties moeten worden geoptimaliseerd. De richtlijn versterkt eveneens de rol van elektronisch toezicht, automatisering en controles en bevat aanvullende eisen waarmee de uitrol van oplaadinfrastructuur voor elektrische voertuigen op parkeerterreinen van gebouwen wordt ondersteund.

Aangezien een groter aantal systemen in het toepassingsgebied van de definitie van technische bouwsystemen wordt opgenomen en, meer in het algemeen, rekening moet worden gehouden met de evolutie van gebouwen en het energiesysteem, is het nodig om het in de EPBD vastgestelde kader voor het berekenen van de energieprestatie van gebouwen te actualiseren. Dit betekent met name dat de transparantie van de energieprestatieberekeningen en -certificaten moet worden verbeterd, voornamelijk als het om de berekening van primaire-energiefactoren gaat.

Deze aanbeveling moet ertoe bijdragen dat de energiewetgeving van de Unie volledig wordt uitgevoerd en gehandhaafd. De aanbeveling bevat richtsnoeren over hoe de EPBD moet worden opgevat en omgezet, met name de bepalingen in verband met technische bouwsystemen en de keuring ervan, zoals vereisten inzake de installatie van zelfregulerende apparatuur en systemen voor gebouwautomatisering en -controle (artikelen 8, 14 en 15 EPBD), oplaadinfrastructuur voor elektrische voertuigen (artikel 8 EPBD) en de berekening van primaire-energiefactoren (bijlage I bij de EPBD).

De richtsnoeren in deze bijlage geven het standpunt van de diensten van de Commissie weer. Deze aanbeveling wijzigt de rechtsgevolgen van de richtlijn niet en doet geen afbreuk aan de bindende interpretatie door het Hof van Justitie van de artikelen 2, 8, 14 en 15 EPBD en bijlage I daarbij.

2. TECHNISCHE BOUWSYSTEMEN EN DE KEURING ERVAN, MET INBEGRIP VAN VEREISTEN INZAKE DE INSTALLATIE VAN ZELFREGULERENDE APPARATUUR EN SYSTEMEN VOOR GEBOUWAUTOMATISERING EN -CONTROLE

2.1. Doel: ervoor zorgen dat technische bouwsystemen optimaal presteren, alsook het beheer van energie en het binnenklimaat ondersteunen

De EPBD bevat bepalingen over vereisten inzake technische bouwsystemen en de beoordeling en documentatie van de systeemprestatie, waarvan het doel tweeledig is. Ten eerste is de beoordeling en documentatie van de systeemprestatie bedoeld om ervoor te zorgen dat technische bouwsystemen op adequate wijze worden ontworpen, geïnstalleerd en in gebruik worden genomen om de werkelijke prestatie ervan te optimaliseren. Ten tweede is het de bedoeling dat elke ingreep die van invloed kan zijn op de prestatie van een technisch bouwsysteem wordt bijgehouden en gedocumenteerd. Dit is belangrijk omdat dergelijke informatie nuttig is voor de eigenaar en het gemakkelijker maakt om de prestatie van het gebouw als geheel te beoordelen (bv. in het kader van energieprestatiecertificering).

Door de wijziging van de EPBD wordt het toepassingsgebied van de regelmatige keuring van technische bouwsystemen uitgebreid. Deze keuring heeft tot doel de prestatie van het systeem te evalueren. Bij de keuringen moeten ook moeilijkheden of problemen worden opgespoord, oplossingen of verbetermaatregelen worden voorgesteld en de resultaten van de keuring worden geregistreerd in een verslag zodat deze later kunnen worden geraadpleegd.

Met het oog op een beter beheer van het energieverbruik tegen beperkte kosten bevat de EPBD vereisten inzake de installatie van zelfregulerende apparatuur waarmee de binnentemperatuur in gebouwen kan worden geregeld. In de richtlijn is ook bepaald dat systemen voor gebouwautomatisering en -controle moeten worden geïnstalleerd in alle (bestaande en nieuwe) niet voor bewoning bestemde gebouwen met verwarmings-, ventilatie- en airconditioningsystemen waarvan het nominale vermogen boven een bepaalde drempel ligt. Systemen voor gebouwautomatisering en -controle leveren namelijk aanzienlijke energiebesparingen op, zorgen voor een beter beheer van het binnenklimaat en komen als zodanig zowel de eigenaars als de gebruikers van gebouwen ten goede, met name in grote niet voor bewoning bestemde gebouwen.

2.2. Toepassingsgebied van de bepalingen inzake technische bouwsystemen en de keuring ervan, zelfregulerende apparatuur en systemen voor gebouwautomatisering en -controle

In dit punt worden het toepassingsgebied en de inhoud van deze bepalingen in herinnering gebracht en wordt in voorkomend geval op de veranderingen gewezen die door de wijzigingen van Richtlijn (EU) 2018/844 zijn ingevoerd.

2.2.1. Technische bouwsystemen: systeemeisen, beoordeling en documentatie van de algehele energieprestatie (artikel 2 en artikel 8, leden 1 en 9, EPBD)

Vóór de wijziging: vóór de wijziging was in artikel 8, lid 1, EPBD bepaald dat de lidstaten systeemeisen moesten vaststellen in verband met de algehele prestatie, het adequaat installeren, dimensioneren, afstellen en controleren van technische bouwsystemen. Deze verplichting was van toepassing op technische bouwsystemen die in bestaande gebouwen werden geïnstalleerd en de lidstaten konden deze verplichting ook op technische bouwsystemen in nieuwe gebouwen toepassen. Daarnaast werd de term "technisch bouwsysteem" in artikel 2, lid 3, EPBD vóór de wijziging gedefinieerd als "technische uitrusting voor verwarming, koeling, ventilatie, warmwatervoorziening, verlichting, of een combinatie daarvan, van een gebouw of gebouwunit".

Na de wijziging: wat technische bouwsystemen betreft, werd artikel 8 EPBD vervangen, waarbij het volgende moet worden opgemerkt:

a) de bepalingen inzake vereisten voor technische bouwsystemen in artikel 8, lid 1, zijn niet wezenlijk gewijzigd (met uitzondering van de systemen waarop de systeemeisen moesten worden toegepast zoals vermeld in de tweede alinea, die is ingetrokken);

b) met de wijziging wordt de definitie van "technisch bouwsysteem" (artikel 2, lid 3) geactualiseerd en uitgebreid;

c) met de wijziging worden nieuwe bepalingen inzake de beoordeling en documentatie van de algehele prestatie van technische bouwsystemen (artikel 8, lid 9) ingevoerd.

2.2.2. Technische bouwsystemen: keuringen (artikelen 14 en 15 EPBD)

Vóór de wijziging:

Artikel 14 EPBD bevatte eisen voor de keuring van verwarmingssystemen met een vermogen van meer dan 20 kW. De lidstaten moesten de frequentie van de keuringen vaststellen op basis van het type en het nominale vermogen van het systeem, de kosten van de keuringen en de geraamde energiebesparingen. Verwarmingssystemen met een nominaal vermogen van meer dan 100 kW moesten ten minste om de twee jaar worden gekeurd. De lidstaten konden de keuringen ook minder frequent laten plaatsvinden indien er een elektronisch toezicht- en controlesysteem werkzaam was. Als alternatief voor keuringen hadden de lidstaten op grond van artikel 14, lid 4, de mogelijkheid om maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat gebruikers geadviseerd werden over de vervanging van cv-ketels, andere wijzigingen van het verwarmingssysteem en alternatieve oplossingen om de doeltreffendheid en de juiste grootte van de ketel te beoordelen. Deze aanpak moest hetzelfde globale resultaat opleveren als het verwachte resultaat van de keuringen.

Artikel 15 van de richtlijn bevatte eisen voor de keuring van airconditioningsystemen met een vermogen van meer dan 12 kW. De lidstaten moesten de frequentie van de keuringen vaststellen op basis van het type en het nominale vermogen van het systeem, de kosten van de keuringen en de geraamde energiebesparingen. De lidstaten konden de keuringen minder frequent laten plaatsvinden indien er een elektronisch toezicht- en controlesysteem werkzaam was. Als alternatief voor keuringen hadden de lidstaten op grond van artikel 15, lid 4, de mogelijkheid om maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat gebruikers geadviseerd werden over de vervanging van airconditioningsystemen en over andere wijzigingen van het airconditioningsysteem, met inbegrip van keuringen om de efficiëntie en de adequate omvang van het airconditioningsysteem te beoordelen. Deze aanpak moest hetzelfde globale resultaat opleveren als het verwachte resultaat van de keuringen.

Na de wijziging:

Artikel 1, lid 7, van Richtlijn (EU) 2018/844 vervangt de bepalingen inzake keuringen in de artikelen 14 en 15 EPBD.

Krachtens artikel 14 EPBD moeten verwarmingssystemen en gecombineerde verwarmings- en ventilatiesystemen met een nominaal vermogen tot 70 kW niet meer worden gekeurd. In hetzelfde artikel is bepaald dat verwarmingssystemen en gecombineerde verwarmings- en ventilatiesystemen met een nominaal vermogen van meer dan 70 kW nog steeds regelmatig moeten worden gekeurd. De EPBD voorziet in vrijstellingen voor: a) systemen die onder een contractuele regeling inzake energie-efficiëntie (of een soortgelijke overeenkomst) vallen, overeenkomstig artikel 14, lid 2; b) systemen die door een nutsbedrijf- of netwerkexploitant worden beheerd, overeenkomstig artikel 14, lid 2; c) systemen in niet voor bewoning bestemde gebouwen die zijn uitgerust met systemen voor gebouwautomatisering en -controle, overeenkomstig artikel 14, leden 4 en 6; d) systemen in voor bewoning bestemde gebouwen met specifieke toezichts- en controlefuncties, overeenkomstig artikel 14, leden 5 en 6.

Krachtens artikel 15 EPBD moeten airconditioningsystemen en gecombineerde airconditioning- en ventilatiesystemen met een nominaal vermogen tot 70 kW niet meer worden gekeurd. In hetzelfde artikel is bepaald dat airconditioningsystemen en gecombineerde airconditioning- en ventilatiesystemen met een nominaal vermogen van meer dan 70 kW nog steeds regelmatig moeten worden gekeurd. De EPBD voorziet in vrijstellingen voor: a) systemen die onder een contractuele regeling inzake energie-efficiëntie (of iets soortgelijks) vallen, overeenkomstig artikel 15, lid 2; b) systemen die door een nutsbedrijf- of netwerkexploitant worden beheerd, overeenkomstig artikel 15, lid 2; c) systemen in niet voor bewoning bestemde gebouwen die zijn uitgerust met systemen voor gebouwautomatisering en -controle, overeenkomstig artikel 15, leden 4 en 6; d) systemen in voor bewoning bestemde gebouwen met specifieke toezichts- en controlefuncties, overeenkomstig artikel 15, leden 5 en 6.

2.2.3. Vereisten inzake de installatie van zelfregulerende apparatuur (artikel 8, lid 1, EPBD)

Vóór de wijziging: niet van toepassing (deze bepalingen zijn ingevoerd met de wijziging)

Na de wijziging: Bij artikel 1 van Richtlijn (EU) 2018/844 worden nieuwe vereisten ingevoerd inzake de installatie van zelfregulerende apparatuur en systemen voor gebouwautomatisering en -controle in gebouwen die aan specifieke voorwaarden voldoen. Meer bepaald moeten de lidstaten overeenkomstig artikel 8, lid 1, derde alinea, EPBD voorschrijven dat zelfregulerende apparatuur wordt geïnstalleerd in alle nieuwe gebouwen en in bestaande gebouwen wanneer de warmtegeneratoren worden vervangen, indien dat technisch en economisch haalbaar is.

2.2.4. Vereisten inzake de installatie van systemen voor gebouwautomatisering en -controle (artikel 14, lid 4, en artikel 15, lid 4, EPBD)

Vóór de wijziging: niet van toepassing (deze bepalingen zijn ingevoerd met de wijziging)

Na de wijziging: Krachtens artikel 14, lid 4, en artikel 15, lid 4, EPBD moeten de lidstaten voorschrijven dat systemen voor gebouwautomatisering en -controle worden geïnstalleerd in alle niet voor bewoning bestemde gebouwen met verwarmingssystemen, gecombineerde verwarmings- en ventilatiesystemen en gecombineerde airconditioning- en ventilatiesystemen met een nominaal vermogen van meer dan 290 kW. Overeenkomstig artikel 14, lid 4, en artikel 15, lid 4, EPBD moet dit uiterlijk op 31 december 2025 gebeuren, voor zover dat technisch en economisch haalbaar is (zie punt 2.3.4 voor meer informatie over de haalbaarheid van de naleving van de eisen).

2.3. Inzicht krijgen in de bepalingen inzake technische bouwsystemen en de keuring ervan, zelfregulerende apparatuur en systemen voor gebouwautomatisering en -controle

2.3.1. Vereisten voor technische bouwsystemen en beoordeling en documentatie van de algehele energieprestatie van technische bouwsystemen (artikel 2 en artikel 8, leden 1 en 9, EPBD)

2.3.1.1. Uitbreiding van de definitie van een "technisch bouwsysteem" (artikel 2, lid 3, EPBD)

De uit artikel 8, leden 1 en 9, EPBD voortvloeiende verplichtingen gelden voor technische bouwsystemen zoals gedefinieerd in artikel 2, lid 3. De term "technisch bouwsysteem" wordt hierin gedefinieerd als "technische uitrusting voor ruimteverwarming, ruimtekoeling, ventilatie, warm water voor huishoudelijke doeleinden, ingebouwde verlichting, gebouwautomatisering en -controle, elektriciteitsopwekking ter plaatse, of een combinatie daarvan, met inbegrip van systemen die gebruikmaken van energie uit hernieuwbare bronnen, van een gebouw of gebouwunit".

De term "technisch bouwsysteem" was reeds vóór de laatste wijziging gedefinieerd in de EPBD. In de EPBD wordt deze definitie geactualiseerd door sommige systemen anders te benoemen om het toepassingsgebied ervan te verduidelijken en het toepassingsgebied uit te breiden tot andere systemen ("technische uitrusting voor gebouwautomatisering en -controle" en "technische uitrusting voor elektriciteitsopwekking ter plaatse").

In de onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de veranderingen die uit hoofde van de EPBD zijn aangebracht in de definitie:

Tabel 1

Uit hoofde van de EPBD aangebrachte veranderingen in de definitie van een "technisch bouwsysteem"

Vóór de wijziging Na de wijziging Aard van de verandering(en) verwarming ruimteverwarming verduidelijking van het toepassingsgebied koeling ruimtekoeling verduidelijking van het toepassingsgebied ventilatie ventilatie geen verandering warmwatervoorziening warm water voor huishoudelijke doeleinden verduidelijking van het toepassingsgebied verlichting ingebouwde verlichting verduidelijking van het toepassingsgebied (1) n.v.t. gebouwautomatisering en -controle nieuw technisch bouwsysteem n.v.t. elektriciteitsopwekking ter plaatse nieuw technisch bouwsysteem

Het concept "elektriciteitsopwekking ter plaatse" in de EPBD moet worden geïnterpreteerd in het licht van artikel 15 van de elektriciteitsrichtlijn (2) inzake gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit, dat betrekking heeft op de status, rechten en verplichtingen van elektriciteitsafnemers die ook generatoren bezitten, alsook in het licht van het begrip "actieve afnemers" in de zin van dezelfde richtlijn.

2.3.1.2. Nieuwe technische bouwsystemen in de EPBD (artikel 2, leden 3 en 3 bis, EPBD)

Technische uitrusting voor gebouwautomatisering en -controle en technische uitrusting voor elektriciteitsopwekking ter plaatse zijn opgenomen in de definitie van technische bouwsystemen.

a) De term "systeem voor gebouwautomatisering en -controle" wordt in artikel 2, lid 3 bis, EPBD gedefinieerd als "een systeem dat alle producten, software en technische diensten omvat die het energie-efficiënt, zuinig en veilig functioneren van technische bouwsystemen kunnen ondersteunen door middel van automatische controles en het vergemakkelijken van het handmatig beheer van die technische bouwsystemen";

b) Met "systemen voor elektriciteitsopwekking ter plaatse" worden systemen bedoeld die zijn ontworpen om elektriciteit te produceren, die zijn geïnstalleerd in een gebouw of binnen afgebakende grenzen van de terreinen waarop het gebouw zich bevindt en die in zekere mate in het gebouw en de elektrische infrastructuur ervan zijn geïntegreerd (3). Tot dergelijke systemen behoren met name fotovoltaïsche panelen (bv. op het dak gemonteerde fotovoltaïsche panelen), micro-installaties met warmtekrachtkoppeling (WKK) en kleine windturbines.

2.3.1.3. Nuttige definities: "verwarmingssysteem" en "airconditioningsysteem" (artikel 2, leden 15 bis en 15, EPBD)

Naast technische bouwsystemen worden ook verwarmingssystemen en airconditioningsystemen gedefinieerd in artikel 2 EPBD (4):

a) "verwarmingssysteem": een combinatie van de bestanddelen die nodig zijn voor een vorm van inpandige luchtbehandeling, waardoor de temperatuur wordt verhoogd (5);

b) "airconditioningsysteem": een combinatie van de bestanddelen die nodig zijn voor een vorm van inpandige luchtbehandeling, waardoor de temperatuur wordt geregeld of kan worden verlaagd (6).

2.3.1.4. Wanneer zijn de verplichtingen van toepassing? (artikel 8, leden 1 en 9, EPBD)

De in artikel 8, leden 1 en 9, EPBD vastgestelde bepalingen inzake technische bouwsystemen zijn van toepassing wanneer een technisch bouwsysteem wordt geïnstalleerd, vervangen of verbeterd.

Er zij op gewezen dat de toepassingsvoorwaarden voor deze verplichtingen uitsluitend betrekking hebben op de technische bouwsystemen zelf en niet op het type gebouw of gebouwunit in kwestie. Uit de desbetreffende definitie blijkt dat een technisch bouwsysteem uitrusting in een gebouw of gebouwunit is, wat betekent dat de voor technische bouwsystemen geldende bepalingen van toepassing zijn in de gebouwen of gebouwunits in kwestie, ongeacht het type of de kenmerken van het gebouw.

De bepaling inzake de vaststelling van systeemeisen is echter alleen verplicht voor technische bouwsystemen in bestaande gebouwen. De lidstaten mogen zelf bepalen of zij de verplichting uitbreiden tot technische bouwsystemen in nieuwe gebouwen.

2.3.1.5. Betekenis van de termen (artikel 8, leden 1 en 9, EPBD)

In de nieuwe bepalingen inzake de documentatie van de systeemprestatie (artikel 8, lid 9, EPBD) worden een aantal begrippen gebruikt die ook in de bepalingen inzake de vaststelling van systeemeisen voorkomen: "algemene energieprestatie", "installatie", "vervanging" en "verbetering". De betekenis van deze termen blijft dezelfde in de nieuwe bepalingen. Deze termen moeten derhalve op nationaal niveau op dezelfde wijze worden omgezet als in de bepalingen inzake de vaststelling van systeemeisen.

In de bepalingen inzake de documentatie van de systeemprestatie wordt ook de term "gewijzigd onderdeel" gebruikt, waarmee wordt verwezen naar het specifieke onderdeel (d.w.z. de component) van een systeem dat wordt aangepast bij een verbetering van het systeem. Dit is alleen relevant wanneer het systeem wordt verbeterd, niet wanneer een systeem wordt geïnstalleerd of vervangen.

2.3.2. Keuring van verwarmingssystemen, airconditioningsystemen, gecombineerde verwarmings- en ventilatiesystemen en gecombineerde airconditioning- en ventilatiesystemen (artikelen 14 en 15 EPBD)

2.3.2.1. Ontwikkeling van de bepalingen inzake keuringen uit hoofde van de EPBD (artikelen 14 en 15 EPBD)

Samengevat zijn de belangrijkste veranderingen van de keuringsvoorschriften die bij de EPBD zijn ingevoerd de volgende: 1) de verschillende drempels voor keuringen, 2) de invoering van keuringen van ventilatiesystemen voor gecombineerde verwarmings- (airconditioning-) en ventilatiesystemen, 3) een grotere nadruk op normale bedrijfsomstandigheden, en 4) een grotere rol voor systemen voor gebouwautomatisering en -controle en systemen voor elektronisch toezicht en controle.

Als alternatief voor keuringen hebben de lidstaten op grond van artikel 14, lid 3, en artikel 15, lid 3, EPBD de mogelijkheid om alternatieve maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat gebruikers worden geadviseerd. De bepalingen van de EPBD inzake alternatieve maatregelen zijn vergelijkbaar met die welke vóór de laatste wijziging waren vastgesteld in de EPBD.

De lidstaten die ervoor kiezen om alternatieve maatregelen toe te passen, moeten er evenwel voor zorgen dat deze hetzelfde resultaat opleveren als het resultaat dat de uit hoofde van artikel 14, lid 1, en artikel 15, lid 1, EPBD uitgevoerde keuringen zouden hebben opgeleverd (hierbij gaat het onder meer om elementen zoals de nieuwe drempels, gecombineerde verwarmings- en ventilatiesystemen, vrijstellingen enz.).

De bepalingen in artikel 15 EPBD zijn nagenoeg identiek aan die in artikel 14. Het enige verschil is dat artikel 14 van toepassing is op verwarmingssystemen en artikel 15 op airconditioningsystemen. Daarom moeten de lidstaten de aanbevelingen voor de keuring van verwarmingssystemen overeenkomstig artikel 14 toepassen op de keuring van airconditioningsystemen overeenkomstig artikel 15 (of, indien van toepassing, op de alternatieve maatregelen). Hieruit volgt dat verwijzingen naar verwarmingssystemen ook gelden voor airconditioningsystemen en dat verwijzingen naar warmtegeneratoren of cv-ketels ook gelden voor koelgeneratoren en chillers. Om overlappingen te voorkomen, zijn de volgende punten voornamelijk gericht op de keuring van verwarmingssystemen in de zin van artikel 14. Er wordt alleen afzonderlijk naar airconditioningsystemen in de zin van artikel 15 verwezen als dat nodig is.

2.3.2.2. Nominaal vermogen (artikel 2, lid 17, en de artikelen 14 en 15 EPBD)

De term "nominaal vermogen" wordt gedefinieerd in artikel 2, lid 17, EPBD.

Voor verwarming en airconditioning verwijst het nominale vermogen naar het maximale vermogen (uitgedrukt in kW) in bedrijf, zoals aangegeven door de fabrikant van het systeem (7):

a) nominaal verwarmingsvermogen van een verwarmingssysteem;

b) nominaal koelvermogen van een airconditioningsysteem.

In voorkomend geval geldt de drempel voor het nominale vermogen voor elk systeem afzonderlijk (verwarmingssystemen, airconditioningsystemen, gecombineerde verwarmings- en airconditioningsystemen en ventilatiesystemen).

Wanneer er gecombineerde systemen zijn geïnstalleerd, moet het nominale vermogen de capaciteit van de combinatie van de systemen weerspiegelen, zoals verduidelijkt in de punten 2.3.2.3 en 2.3.2.4.

Een systeem bestaat doorgaans uit meerdere eenheden die gezamenlijk functioneren. In dit geval komt het nominale vermogen overeen met de som van de nominale vermogens van de afzonderlijke eenheden.

2.3.2.3. Verwarmingssystemen en gecombineerde verwarmings- en ventilatiesystemen (artikel 14 EPBD)

Bij de laatste wijziging van de EPBD is het toepassingsgebied van de keuring uitgebreid tot het ventilatiegedeelte van gecombineerde verwarmings- en ventilatiesystemen.

De lidstaten die al over een keuringsregeling beschikken, moesten het toepassingsgebied van het verwarmingssysteem zelf reeds bij de omzetting afbakenen. Overeenkomstig artikel 14, lid 1, EPBD moet dit alle toegankelijke delen omvatten, zoals de warmtegenerator, het controlesysteem en de circulatiepompen.

In de EPBD is ook bepaald dat de ventilatie in gecombineerde verwarmings- en ventilatiesystemen moet worden gekeurd. Aangezien dit een nieuwe eis is, moeten de lidstaten vaststellen welke soorten systemen nu als gecombineerde verwarmings- en ventilatiesystemen zullen worden beschouwd.

Onder het begrip "gecombineerde verwarmings- en ventilatiesystemen" vallen de volgende categorieën:

a) Type 1: met het verwarmingssysteem verbonden ventilatiesystemen. Dit zijn systemen waarvan het ventilatiesysteem is samengesteld uit een of meer luchtbehandelingseenheden die de behandelde lucht naar de verwarmde ruimte(s) voeren en waarbij deze luchtbehandelingseenheden met een of meer warmtegeneratoren zijn verbonden om de lucht op te warmen. Voorbeelden van dit type systeem: cv-ketel + luchtbehandelingseenheid + eindeenheden (ventilatorluchtkoelers/ventilatorconvectoren/radiatoren) of cv-ketel + systeem met variabel luchtvolume;

b) Type 2: met het verwarmingssysteem gecoördineerde ventilatiesystemen. Dit zijn systemen met een of meer luchtbehandelingseenheden die de behandelde lucht naar de verwarmde ruimte(s) voeren. Het ventilatiesysteem is verbonden met een onafhankelijke warmtebron (bv. een specifieke cv-ketel of warmtepomp) of maakt gebruik van een interne warmtebron (bv. elektrische weerstand). De ruimte wordt meestal verwarmd door middel van een systeem dat gebruikmaakt van een andere warmtebron. Hoewel de verwarmings- en ventilatiesystemen geen gemeenschappelijke warmtebronnen hebben, functioneren zij op een geïntegreerde en gecoördineerde manier (bv. wat tijdschema's, vloeitemperaturen of debiet betreft). Voorbeelden van dit type systeem: dakeenheden (variabel koelmiddelvolume of variabel koelmiddeldebiet) + luchtbehandelingseenheden;

c) Type 3: ventilatiesystemen die niet afhankelijk van het verwarmingssysteem zijn. Dit zijn systemen waarbij het ventilatiesysteem volledig onafhankelijk is van de verwarming, zowel wat de warmtebron als het gebruik betreft. Voorbeelden van dit type systeem: systemen met alleen luchtafvoer, systemen met luchtaanvoer en -afvoer (zonder voorverwarming).

Systemen van het type 1 moeten als gecombineerde verwarmings- en ventilatiesystemen worden beschouwd. Dit betekent dat de voorschriften van de EPBD van toepassing zijn (dit blijkt ook uit overweging 35 van Richtlijn (EU) 2018/844). Zowel het verwarmings- als het ventilatiesysteem zijn ten volle betrokken bij de levering van warmte in het gebouw, ongeacht het aandeel warmte dat door het ventilatiesysteem wordt gebruikt. Bij dit type systeem moeten ventilatie en verwarming zorgvuldig worden geïntegreerd zodat naar behoren een binnenklimaat kan worden gecreëerd op een zo efficiënt mogelijke manier, met name onder typische of gemiddelde bedrijfsomstandigheden. De keuringen van dergelijke systemen bieden een goede gelegenheid om na te gaan hoe energie kan worden bespaard tegen lagere kosten (laaghangend fruit).

Systemen van het type 2 moeten ook als gecombineerde verwarmings- en ventilatiesystemen worden beschouwd. Dit is voornamelijk toe te schrijven aan de noodzaak om de werking van de verwarmings- en ventilatiesystemen naar behoren te integreren. Net als bij systemen van het type 1 biedt een keuring een goede gelegenheid om na te gaan hoe energie kan worden bespaard tegen lagere uitvoeringskosten.

Systemen van het type 3 mogen niet als gecombineerde verwarmings- en ventilatiesystemen worden beschouwd. Het verwarmingssysteem en het ventilatiesysteem moeten als individuele en afzonderlijke systemen worden behandeld voor de toepassing van de EPBD.

In het algemeen komen systemen van het type 1 en type 2 vaker voor in niet voor bewoning bestemde gebouwen (zoals kantoorgebouwen, winkelcentra enz.), terwijl systemen van het type 3 gebruikelijker zijn in voor bewoning bestemde gebouwen.

Het nominale vermogen van een gecombineerd verwarmings- en ventilatiesysteem moet overeenkomen met de som van de nominale vermogens van de verschillende warmtegeneratoren die in het systeem zijn geïnstalleerd (8).

De berekening van het nominale vermogen van een systeem hangt af van het type systeem. In systemen van het type 1 en het type 3 is de grootte van de warmtegenerator de bepalende factor. In systemen van het type 2 moet de grootte van de warmtegenerator worden opgeteld bij de grootte van de afzonderlijke warmtegenerator in het ventilatiesysteem (bv. elektrische verwarmingstoestellen, zonnecollectoren enz.). De reden hiervoor is dat de verwarmingscapaciteit van beide elementen wordt gebruikt om het warmteverlies in de behandelde ruimte te compenseren.

In de EPBD wordt niet gespecificeerd in welke mate de aspecten in verband met luchtregeling en -behandeling van het systeem (zoals leidingen, dempers of luchtfilters) moeten worden gekeurd. Het zou evenwel wenselijk zijn dat de onafhankelijke deskundige deze aspecten ook aan een keuring onderwerpt, althans tot op zekere hoogte, naargelang van de toegankelijkheid van het systeem en de energiebesparingsmogelijkheden. In de praktijk is het mogelijk dat de verschillende onderdelen van een gecombineerd verwarmings- en ventilatiesysteem zich op één plek bevinden of dicht bij elkaar zijn geplaatst. Aangezien de inspecteur het gebouw fysiek bezoekt, zijn de extra werklast en kosten beperkt, terwijl er een aanzienlijk energiebesparingspotentieel is.

2.3.2.4. Gecombineerde verwarmings-, airconditioning- en ventilatiesystemen (artikelen 14 en 15 EPBD)

Het is gebruikelijk dat een ventilatiesysteem zowel met het verwarmings- als met het airconditioningsysteem is verbonden.

In lidstaten die hebben besloten om zowel verwarmings- als airconditioningsystemen aan keuringen te onderwerpen, is het mogelijk dat de ventilatie dubbel wordt gekeurd (eenmaal met het verwarmingssysteem en nog eens met het airconditioningsysteem). Dit scenario van dubbele keuringen moet worden vermeden om het gebouw en de gebruikers zo min mogelijk te belasten.

Gecombineerde verwarmings-, airconditioning- en ventilatiesystemen moeten bij voorkeur tijdens één bezoek worden gekeurd door een deskundige die gekwalificeerd is om beide te keuren. Als dat niet mogelijk is, wordt aanbevolen dat het ventilatiesysteem wordt gekeurd door een deskundige die ook gekwalificeerd is om airconditioningsystemen te keuren.

In lidstaten die hebben besloten om één type systeem aan keuringen te onderwerpen en alternatieve maatregelen vast te stellen voor een ander, bestaat er geen risico van dubbele keuring. Met de keuring moet evenwel worden gewaarborgd dat de verwarmingscyclus en de koelcyclus in het ventilatiesysteem elkaar niet tegenwerken.

Om te bepalen of een systeem boven of onder de drempel van 70 kW valt, moeten de respectieve nominale vermogens van de verwarming en van de koeling afzonderlijk in aanmerking worden genomen. Zo zou een gecombineerd verwarmings- en airconditioningsysteem met een nominaal verwarmingsvermogen van 50 kW en een nominaal koelvermogen van 30 kW onder de keuringsdrempel voor zowel verwarming als airconditioning liggen. Een gecombineerd systeem met een nominaal verwarmingsvermogen van 80 kW en een nominaal koelvermogen van 30 kW zou boven de keuringsdrempel voor verwarming en onder de keuringsdrempel voor airconditioning liggen.

Dit komt omdat verwarmings- en airconditioningsystemen afzonderlijk worden behandeld in de EPBD (respectievelijk artikel 14 en artikel 15). De EPBD bevat geen bepalingen waarin dergelijke systemen samen worden behandeld. Hoewel dergelijke gecombineerde systemen dus wel degelijk kunnen bestaan in de praktijk, moeten deze overeenkomstig de artikelen 14 en 15 EPBD niettemin afzonderlijk worden behandeld, met inachtneming van hun respectieve keuringsvoorschriften, rapportageverplichtingen, periodiciteit, certificering van inspecteurs enz.

2.3.2.5. Warmtepompen en dakeenheden (artikel 2, lid 18, en de artikelen 14 en 15 EPBD)

In artikel 2, lid 18, EPBD wordt de term "warmtepomp" gedefinieerd als "een machine, toestel of installatie dat/die warmte uit de natuurlijke omgeving, zoals de lucht, het water of de bodem overdraagt aan gebouwen of industriële installaties door de natuurlijke warmtestroming om te keren van een lagere naar een hogere temperatuur. Bij omkeerbare warmtepompen kan de warmtestroming ook van het gebouw naar de natuurlijke omgeving plaatsvinden". Warmtepompen kunnen daarom als generatoren fungeren voor zowel verwarmings- als airconditioningsystemen, hoewel deze in sommige toepassingen mogelijk slechts één van beide functies vervullen. Aangezien warmtepompen zowel in verwarming als koeling kunnen voorzien, kunnen deze zowel onder artikel 14 als artikel 15 vallen.

Wanneer een warmtepomp als de warmtegenerator wordt gebruikt in een systeem dat alleen in verwarming voorziet, moet het systeem onder artikel 14 vallen. Dit zou bijvoorbeeld het geval zijn wanneer een warmtepomp warmte opwekt voor verwarming en warm water voor huishoudelijke doeleinden.

Wanneer een warmtepomp als de warmte- of koelgenerator wordt gebruikt in een systeem dat zowel in verwarming als airconditioning voorziet, moet het systeem onder artikel 15 vallen.

Dakeenheden vormen een speciale categorie van warmtepompen en worden gewoonlijk in relatief grote niet voor bewoning bestemde gebouwen gebruikt. Dergelijke eenheden fungeren als warmtepompen en kunnen daarnaast tegelijkertijd in verwarming en koeling voorzien. Van dakeenheden moet altijd worden aangenomen dat deze onder artikel 15 vallen.

2.3.2.6. Prestatie onder typische of gemiddelde bedrijfsomstandigheden (overweging 36, artikel 14, lid 1, en artikel 15, lid 1, EPBD)

Vóór de wijziging werd in overweging 26 van de EPBD het volgende gesteld: "regelmatig onderhoud en regelmatige controle van verwarmings- en airconditioningsystemen door gekwalificeerd personeel draagt bij tot handhaving van de correcte afstelling ervan in overeenstemming met de productspecificatie en leidt tot optimale prestaties uit milieu-, veiligheids- en energieoogpunt" en in artikel 14, lid 1, was bepaald dat de keuring een beoordeling van de ketelgrootte vergeleken met de behoeften van het gebouw moest omvatten.

Na de wijziging wordt in de EPBD niet alleen naar de cv-ketel verwezen, maar ook naar het systeem als geheel en in het bijzonder naar de warmtegenerator. Bijgevolg wordt er meer nadruk op normale bedrijfsomstandigheden gelegd. In overweging 36 van Richtlijn (EU) 2018/844 wordt erop gewezen dat keuringen bij voorkeur op reële gebruiksomstandigheden worden toegespitst, met variërende bedrijfsomstandigheden waarvoor mogelijk slechts een gedeelte van de nominale capaciteit nodig is. Dit komt omdat slechts een fractie van het energieverbruik in een verwarmingssysteem plaatsvindt onder omstandigheden die de ontwerpomstandigheden benaderen. Het grootste aandeel energie wordt verbruikt wanneer het systeem bij "deellast" functioneert (d.w.z. wanneer het systeem niet op volle capaciteit werkt). Daarom moet ernaar worden gestreefd dat het systeem onder alle omstandigheden efficiënt en doeltreffend kan functioneren.

Volgens artikel 14, lid 1, EPBD omvat de keuring van verwarmingssystemen in voorkomend geval een beoordeling van het vermogen van het systeem om zijn prestatie onder typische of gemiddelde werkingsomstandigheden te optimaliseren. De lidstaten moeten hun wetgeving actualiseren om ervoor te zorgen dat het toepassingsgebied van de keuringen in voorkomend geval deze prestatiebeoordeling omvat.

De werking van een verwarmingssysteem is afhankelijk van veel factoren, waaronder: buitenomstandigheden, kenmerken van het gebouw, gebruik van het gebouw en kenmerken van het systeem. Het is ingewikkeld en zo mogelijk onpraktisch om typische of gemiddelde werkingsomstandigheden voor alle mogelijke combinaties vast te stellen.

Systemen werken zelden op volle capaciteit en functioneren in plaats daarvan bij zogenaamde deellast. Het is mogelijk om een aantal algemene richtsnoeren te geven over typische of gemiddelde werkingsomstandigheden op basis van het percentage van de output van het systeem gedurende een bepaalde periode. Als vuistregel kan bijvoorbeeld worden gesteld dat een systeem in typische of gemiddelde omstandigheden op 20 % à 40 % van de ontwerpoutput werkt gedurende een bepaalde periode (bv. een dag). Dit is echter een onvolledig beeld. Zelfs op een typische of gemiddelde dag kunnen de meest efficiënte instellingen voor een systeem aanzienlijk veranderen in de loop van de dag. Daarom is het niet aanbevolen om typische of gemiddelde werkingsomstandigheden in nationale wetgeving vast te stellen als functie van de systeembelasting.

Het is ook mogelijk om algemene richtsnoeren te verschaffen voor het vaststellen van typische of gemiddelde werkingsomstandigheden op basis van de buitentemperatuur en te specificeren op welke manier deze van de ontwerpomstandigheden verschillen. Als de ontwerpomstandigheden bijvoorbeeld op – 10 °C worden vastgesteld, kunnen typische of gemiddelde bedrijfsomstandigheden worden vastgesteld in functie van een minder veeleisende buitentemperatuur (bv. tussen 5 en 10 °C) of op basis van het temperatuurverschil tussen binnen en buiten (bv. een temperatuurverschil van 60 % tussen binnen en buiten in de ontwerpomstandigheden). Hetzelfde systeem kan zich echter volledig anders gedragen naargelang van het gebouw waarin het is geïnstalleerd, de manier waarop het wordt gebruikt en de weersomstandigheden op een specifiek tijdstip. Daarom is het niet aanbevolen om typische of gemiddelde werkingsomstandigheden in nationale wetgeving vast te stellen of te tabelleren als functie van de buitenomstandigheden (bv. standaarddag). Hetzelfde geldt voor de kenmerken en het gebruik van het gebouw (bv. bezettingsgraad van 80 %).

Tijdens de opleiding van of in de documentatie voor inspecteurs kan nader worden ingegaan op de technische details over hoe de beoordeling moet worden uitgevoerd.

Technische instanties en verenigingen zijn er zich terdege van bewust dat de werking van systemen onder typische of gemiddelde omstandigheden in aanmerking moet worden genomen. Er zijn een aantal handleidingen en richtsnoeren gepubliceerd met betrekking tot de prestaties van systemen bij deellast (in tegenstelling tot vollast of ontwerpbelasting). Aanbevolen wordt dat de lidstaten deze richtsnoeren volgen of gebruiken bij de uitwerking van hun opleidingsmateriaal (9).

2.3.2.7. Elektronisch toezicht en doeltreffende controlefuncties in voor bewoning bestemde gebouwen (artikel 14, lid 5, en artikel 15, lid 5, EPBD)

De installatie van elektronisch toezicht en doeltreffende controlefuncties in voor bewoning bestemde gebouwen kan aanzienlijke energiebesparingen opleveren, voor een beter beheer van het binnenklimaat zorgen en de eigenaars en de gebruikers van gebouwen ten goede komen. Dit is met name het geval voor grote gebouwen, waar de toegang tot systeembesturing en -informatie voor de meeste gebruikers beperkt is.

Artikel 14, lid 5, EPBD inzake elektronisch toezicht en controlefuncties heeft alleen betrekking op voor bewoning bestemde gebouwen. Volgens dit artikel is het aan de lidstaten om te beslissen of zij voorschriften vaststellen om ervoor te zorgen dat voor bewoning bestemde gebouwen uitgerust zijn met dergelijke functies, door ze in hun nationale omzettingsmaatregelen op te nemen.

Artikel 14, lid 5, onder a), EPBD heeft betrekking op permanent elektronisch toezicht. De systemen met deze functie meten hun eigen energieverbruik en gebruiken dit om de systeemprestatie te berekenen, waarvan de eigenaar of beheerder van het systeem in kennis moet worden gesteld. Wanneer de systeemprestatie aanzienlijk daalt of onderhoud noodzakelijk is, stelt het systeem de eigenaar of beheerder van het systeem daarvan in kennis. Het systeem moet permanent werkzaam zijn en niet op periodieke basis (bijvoorbeeld elke drie maanden).

Artikel 14, lid 5, onder b), EPBD heeft betrekking op doeltreffende controlefuncties om optimale energieopwekking, -distributie en -opslag en optimaal energieverbruik te waarborgen. Bij deze controlefuncties moet rekening worden gehouden met het scenario van een appartementsgebouw met één verwarmingssysteem, waarbij de individuele gebruikers het systeem alleen binnen de grenzen van hun gebouwunit kunnen besturen.

Artikel 14, lid 5, EPBD heeft betrekking op de facultatieve installatie van beide functies in voor bewoning bestemde gebouwen.

In tegenstelling tot artikel 14, leden 1 en 4, EPBD, dat voorziet in specifieke drempels vanaf welke bindende verplichtingen gelden die in de nationale omzettingsmaatregelen moeten worden opgenomen, is artikel 14, lid 5, facultatief ("kunnen") en bevat dit derhalve geen details over drempels voor het nominale vermogen en heeft dit impliciet betrekking op alle voor bewoning bestemde gebouwen, ongeacht de grootte ervan. Aanbevolen wordt dat de lidstaten bij de vaststelling van voorschriften rekening houden met de verschillende types systemen en gebouwen.

2.3.2.8. Vrijstelling van keuringen (artikel 14, leden 2, 4 en 5, en artikel 15, leden 2, 4 en 5, EPBD)

Vóór de wijziging voorzag de richtlijn in de mogelijkheid voor de lidstaten om keuringen al naargelang het geval minder frequent te laten plaatsvinden of lichter te maken indien er een elektronisch toezicht- en controlesysteem werkzaam was.

Bij de wijziging van de EPBD zijn vrijstellingen ingevoerd voor de volgende gevallen:

a) het technisch bouwsysteem valt onder een energieprestatiecontract (of een soortgelijke overeenkomst) of wordt beheerd door een nutsbedrijf- of netwerkexploitant (in artikel 14, lid 2, vastgestelde vrijstelling), of

b) het verwarmingssysteem heeft specifieke kenmerken op het gebied van controle en toezicht zoals gedefinieerd in artikel 14, leden 4 en 5 (in artikel 14, lid 6 vastgestelde vrijstelling).

a) Technische bouwsystemen die onder energieprestatiecontracten (of soortgelijke overeenkomsten) vallen (artikel 14, lid 2, en artikel 15, lid 2, EPBD)

De technische bouwsystemen die expliciet onder een overeengekomen energieprestatiecriterium of een contractuele regeling vallen waarin een overeengekomen niveau van energieprestatieverbetering is vermeld, zijn vrijgesteld van keuringen overeenkomstig artikel 14, lid 2, EPBD. Een energieprestatiecontract zoals gedefinieerd in artikel 2, lid 27, EED voldoet aan deze eisen.

De gebouwen die worden beheerd door een nutsbedrijf- of netwerkexploitant en daarom aan prestatiemonitoring aan de systeemzijde zijn onderworpen, zijn ook vrijgesteld.

De in artikel 14, lid 2, EPBD gespecificeerde vrijstellingen gelden alleen als deze aanpak hetzelfde globale resultaat oplevert als het resultaat dat de uit hoofde van artikel 14, lid 1, EPBD uitgevoerde keuringen zouden hebben.

In de EPBD is niet nader bepaald hoe deze equivalentie moet worden vastgesteld. Een mogelijkheid zou zijn om na te gaan of het technisch bouwsysteem reeds regelmatig wordt gekeurd in het kader van het contract of de overeenkomst, en of deze keuringen vergelijkbaar zijn met de keuringen als bedoeld in artikel 14, lid 1. Indien het technisch bouwsysteem aan een dergelijke keuring wordt onderworpen, kan een vrijstelling van de voorschriften van artikel 14, lid 1, worden verleend.

Er kan van worden uitgegaan dat de meeste energieprestatiecontracten of -overeenkomsten al voorzien in een bepaald niveau van regelmatige keuring. Het is evenwel mogelijk dat de volledige omvang van dergelijke keuringen niet helemaal in overeenstemming is met de voorschriften van de EPBD. Onder normale omstandigheden zou het voor de lidstaten niet haalbaar zijn om elk contract voor energiediensten afzonderlijk te controleren om na te gaan of het al dan niet gelijkwaardig is. Aangezien dergelijke contracten door twee particuliere ondernemingen kunnen worden afgesloten, is het mogelijk dat de voorwaarden van deze contracten bovendien sterk uiteenlopen. Bijgevolg kunnen de lidstaten ervoor kiezen om dergelijke contracten te stroomlijnen en te normaliseren.

In artikel 2, lid 27, EED wordt de term "energieprestatiecontract" gedefinieerd als "een contractuele regeling tussen de begunstigde en de aanbieder van een maatregel ter verbetering van de energie-efficiëntie, die tijdens de gehele looptijd van het contract wordt geverifieerd en gecontroleerd, waarbij de investeringen (arbeid, leveringen of diensten) zodanig worden betaald dat ze in verhouding staan tot de contractueel vastgelegde mate van verbetering van de energie-efficiëntie of een ander overeengekomen prestatiecriterium, zoals financiële besparingen".

Naast andere maatregelen bevat de EED ook bepalingen inzake energiediensten. Volgens artikel 16 EED moeten de lidstaten in voorkomend geval regelingen voor certificering en/of accreditatie ontwikkelen.

Krachtens artikel 18 EED moeten de lidstaten de overheidssector steunen door modelcontracten voor de aanbesteding van energieprestaties ter beschikking te stellen. Uit hoofde van artikel 18 EED moeten deze modelcontracten ten minste de in bijlage XIII genoemde elementen omvatten.

Voor de toepassing van de in artikel 14, lid 2, EPBD vastgestelde equivalentievoorschriften kan ervan worden uitgegaan dat door een geaccrediteerde/gecertificeerde onderneming ondertekende energieprestatiecontracten die naar behoren zijn opgesteld volgens een model zoals gespecificeerd in bijlage XIII bij de EED, hetzelfde resultaat opleveren als keuringen.

De lidstaten zouden daarom over een openbare lijst van geaccrediteerde of gecertificeerde ondernemingen en openbare modelcontracten moeten beschikken.

Met het oog op gegevensbewaring moet de status van een systeem dat is vrijgesteld van keuringen als gevolg van een energieprestatiecontract, worden geregistreerd in de keuringsdatabank. Hierbij moet worden verwezen naar de duur van het contract en aldus naar de periode waarvoor de vrijstelling geldt.

In lidstaten waar modelcontracten en de lijst van geaccrediteerde of gecertificeerde bedrijven niet openbaar zijn gemaakt, moeten de autoriteiten elk contract afzonderlijk controleren om na te gaan of er al dan niet sprake is van gelijkwaardigheid. De overeenkomstsluitende partijen kunnen dit vergemakkelijken door een bijlage toe te voegen aan hun contract, waarin ten minste de volgende in bijlage XIII bij de EED genoemde punten duidelijk en ondubbelzinnig worden vermeld:

a) gegarandeerde besparingen die worden behaald door de maatregelen in de overeenkomst uit te voeren;

b) de looptijd en mijlpalen van de overeenkomst, voorwaarden en opzeggingstermijn;

c) referentiedatum om de behaalde besparing vast te stellen;

d) de verplichting om de maatregelen in de overeenkomst volledig uit te voeren en alle veranderingen die tijdens het project worden aangebracht, te documenteren;

e) heldere en transparante bepalingen inzake metingen en de verificatie van de behaalde gegarandeerde besparing, kwaliteitscontroles en -garanties (bij voorkeur met verwijzing naar nationale of EU-normen).

De lidstaten kunnen het nuttig achten om naar bestaande normen (10), richtsnoeren (11) en contractmodellen (12) te verwijzen.

b) Systemen voor gebouwautomatisering en -controle, permanent elektronisch toezicht en doeltreffende controlefuncties (artikel 14, leden 4 en 5, en artikel 15, leden 4 en 5, EPBD)

Overeenkomstig artikel 14, lid 6, EPBD zijn de gebouwen die voldoen aan de vereisten van artikel 14, leden 4 en 5, vrijgesteld van de in artikel 14, lid 1, bedoelde keuringen.

In artikel 14, lid 4, EPBD is bepaald dat niet voor bewoning bestemde gebouwen met verwarmingssystemen of met gecombineerde verwarmings- en ventilatiesystemen met een nominaal vermogen van meer dan 290 kW, vóór het einde van 2025 met systemen voor gebouwautomatisering en -controle moeten zijn uitgerust, voor zover dat technisch en economisch haalbaar is (13).

De vereiste om systemen voor gebouwautomatisering en -controle te installeren is niet van toepassing op niet voor bewoning bestemde gebouwen met systemen waarvan het nominale vermogen tussen 70 kW en 290 kW ligt, hoewel de lidstaten kunnen beslissen om de drempel te verlagen en te eisen dat er ook systemen voor gebouwautomatisering en -controle worden geïnstalleerd in verwarmingssystemen met kleinere systemen. De gebouwen waarop de nieuwe vereiste van toepassing is en waarin systemen voor gebouwautomatisering en -controle zijn geïnstalleerd, moeten ook worden vrijgesteld van keuringen.

Individuele eigenaars van gebouwen kunnen ervoor kiezen om een systeem voor gebouwautomatisering en -controle te installeren dat aan de materiële vereisten van artikel 14, lid 4, EPBD voldoet. In dergelijke gevallen kunnen de lidstaten beslissen om deze gebouwen vrij te stellen, ook al bereiken de desbetreffende systemen de drempel van 290 kW niet. Indien de lidstaten hiertoe beslissen, moeten zij dit evenwel vermelden in hun maatregelen tot omzetting van de EPBD.

Op grond van artikel 14, lid 5, EPBD kunnen de lidstaten ervoor zorgen dat voor bewoning bestemde gebouwen zijn uitgerust met permanent elektronisch toezicht en doeltreffende controlefuncties. Zoals bij systemen voor gebouwautomatisering en -controle kunnen sommige van deze elementen al in enigerlei vorm aanwezig zijn op de markt. Het is evenwel mogelijk dat deze niet volledig aan de vereisten van artikel 14, lid 5, EPBD voldoen. Daarom moet in de definitie van deze systemen en bij de manier waarop deze in nationale wetgeving worden ingevoerd, duidelijk worden ingegaan op de verschillen.

Zoals aangegeven in overweging 39 van Richtlijn (EU) 2018/844 kunnen de lidstaten ervoor kiezen om de reeds bestaande keuringsregelingen te blijven toepassen. Niettemin moeten de vrijstellingen uit hoofde van artikel 14, leden 2 en 6, toch in aanmerking worden genomen.

2.3.2.9. Alternatieve maatregelen

In artikel 14, lid 3, EPBD zijn de bepalingen en verplichtingen vastgesteld die de lidstaten in acht moeten nemen om alternatieve maatregelen te treffen met betrekking tot verwarmingssystemen of gecombineerde verwarmings- en koelsystemen. In dergelijke gevallen moeten de lidstaten ervoor zorgen dat de maatregelen hetzelfde globale resultaat opleveren als het resultaat dat een keuringsregeling zou hebben opgeleverd, zoals bepaald in artikel 14, lid 1. Dit betekent dat een referentiewaarde moet worden berekend voor hetgeen zou worden bereikt met de in artikel 14, lid 1, vastgestelde maatregelen om na te gaan of de alternatieve maatregelen hetzelfde resultaat zullen opleveren.

Er zijn vier scenario's voor de verschillende situaties waarin de lidstaten zich kunnen bevinden bij de toepassing van alternatieve maatregelen.

a) Scenario 1: De lidstaten pasten reeds vóór de wijziging alternatieve maatregelen toe en beslissen om deze maatregelen te blijven toepassen

De wijziging van de EPBD houdt geen substantiële verandering in van de bepalingen inzake alternatieve maatregelen voor keuringen. Deze ondervinden echter wel gevolgen van de wijzigingen van de bepalingen in de andere leden van artikel 14. Die bepalingen hebben verschillende gevolgen voor artikel 14, lid 3, EPBD, zoals beschreven in de volgende alinea's.

De invoering van de nieuwe drempel (70 kW) in de EPBD houdt in dat de lidstaten die voor alternatieve maatregelen kiezen, deze maatregelen moeten toepassen op de systemen die de nieuwe verhoogde drempel bereiken. Dit zou ertoe kunnen leiden dat minder systemen in aanmerking komen voor alternatieve maatregelen, waardoor mogelijk minder energie wordt bespaard.

De nieuwe vereiste om het ventilatiegedeelte van gecombineerde verwarmings- en ventilatiesystemen te keuren, zou daarentegen tot betere resultaten moeten leiden op het gebied van energiebesparingen per keuring. De lidstaten moeten dit in overweging nemen bij het vaststellen van de referentiewaarde die zij met hun alternatieve maatregelen moeten bereiken.

De bepalingen inzake vrijstellingen in artikel 14, lid 2, EPBD (vrijstellingen voor systemen die onder energieprestatiecriteria vallen) en artikel 14, lid 6 (vrijstellingen voor systemen met systemen voor gebouwautomatisering en -controle) kunnen ook tot gevolg hebben dat er minder keuringen worden uitgevoerd.

Op grond van artikel 14, lid 5, EPBD kunnen de lidstaten voorschriften vaststellen met betrekking tot elektronisch toezicht en geavanceerde controlefuncties in voor bewoning bestemde gebouwen. In artikel 14, lid 6, EPBD is bepaald dat gebouwen die zijn uitgerust met systemen die deze functies bieden, zijn vrijgesteld van keuringen. Als gevolg daarvan moeten de lidstaten die alternatieve maatregelen toepassen, deze groep gebouwen uitsluiten indien zij ervoor kiezen dergelijke voorschriften toe te passen.

De wijziging houdt geen verandering in van de reeks maatregelen die de lidstaten kunnen nemen voor de toepassing van artikel 14, lid 3, EPBD.

Gezien het bovenstaande zijn de lidstaten die ervoor kiezen om alternatieve maatregelen uit hoofde van de EPBD te blijven toepassen, verplicht ervoor te zorgen dat deze maatregelen hetzelfde globale resultaat opleveren als het resultaat dat een keuringsregeling zou hebben opgeleverd, zoals bepaald in artikel 14, lid 1. Hieruit volgt dat de referentiewaarde voor hetgeen zou worden bereikt met een overeenkomstig artikel 14, lid 1, ingestelde keuringsregeling moet worden herberekend in het licht van artikel 14, lid 1, alsook in het licht van de bovengenoemde wijzigingen en voorschriften in de EPBD. Aan de hand van een dergelijke herberekening zal de betrokken lidstaat kunnen nagaan of de getroffen alternatieve maatregelen hetzelfde resultaat als een keuring opleveren dan wel tekortschieten, en zal de lidstaat de maatregelen dienovereenkomstig kunnen aanpassen om een gelijkwaardig resultaat te waarborgen.

De lidstaten moeten de resultaten van dit proces opnemen in het gelijkwaardigheidsverslag dat overeenkomstig artikel 14, lid 3, bij de Commissie moet worden ingediend vóór de alternatieve maatregelen worden toegepast door de lidstaat.

b) Scenario 2: Na de omzetting beslissen de lidstaten die al alternatieve maatregelen hebben toegepast, om de aard van hun alternatieve maatregelen te veranderen

Dit scenario gaat uit van een situatie waarin een lidstaat, na de eerste omzetting van artikel 14, lid 3, in nationaal recht, beslist om het toepassingsgebied en/of de aard van de ingevoerde gelijkwaardige alternatieve maatregelen te veranderen. Bijvoorbeeld: een lidstaat die de maatregelen A, B en C toepast, beslist om deze te wijzigen en begint de maatregelen C, E en D toe te passen.

Zoals uiteengezet in het bovenstaande scenario 1, is in artikel 14, lid 3, EPBD bepaald dat de lidstaten de Commissie in kennis moeten stellen van hun voornemen om alternatieve maatregelen te nemen vóór zij de alternatieve maatregelen toepassen. Overeenkomstig artikel 14, lid 3, moet een lidstaat hiertoe een aanvullend verslag indienen bij de Commissie, waaruit blijkt dat het effect van de gewijzigde alternatieve maatregelen gelijkwaardig is aan het effect van de in artikel 14, lid 1, bedoelde keuringsregelingen. Vervolgens zal de Commissie dit aanvullende verslag beoordelen om te waarborgen dat de betrokken lidstaat een gelijkwaardig niveau van besparingen blijft behalen.

c) Scenario 3: Veranderingen in het gebouwenbestand hebben gevolgen voor het toepassingsgebied van artikel 14, lid 1, en derhalve ook voor het toepassingsgebied van de alternatieve maatregelen

Naarmate het gebouwenbestand verandert, zal ook het toepassingsgebied van een keuringsregeling als bedoeld in artikel 14, lid 1, veranderen. Zo zal het aandeel van gebouwen met systemen met een nominaal vermogen van meer dan 70 kW waarschijnlijk afnemen omdat er steeds meer bijna-energieneutrale gebouwen op de markt komen. Bovendien zullen gebouwen waarin systemen voor gebouwautomatisering en -controle zijn geïnstalleerd (zie hoofdstuk 2.8), worden vrijgesteld van keuringen. Deze twee elementen kunnen op termijn aanzienlijke gevolgen hebben voor het toepassingsgebied van de keuringsregelingen en bijgevolg voor alle gelijkwaardige alternatieve maatregelen die de lidstaten reeds hebben getroffen.

De lidstaten kunnen dergelijke veranderingen bijvoorbeeld in kaart brengen aan de hand van een afzonderlijke studie of door de regeling van alternatieve maatregelen voortdurend te evalueren. Zij kunnen dergelijke veranderingen ook opmerken in het kader van het geïntegreerde nationale voortgangsverslag over energie en klimaat, dat om de twee jaar moet worden ingediend overeenkomstig artikel 17 van Verordening (EU) 2018/1999 van het Europees Parlement en de Raad (14) (hierna "Verordening (EU) 2018/1999" genoemd).

Als de veranderingen in het nationale gebouwenbestand van dien aard zijn dat het toepassingsgebied of de intensiteit van alternatieve maatregelen niet meer gelijkwaardig is aan die van een keuringsregeling, moet de betrokken lidstaat de alternatieve maatregelen aanpassen. De lidstaten kunnen dit doen door de bestaande maatregelen te wijzigen of nieuwe maatregelen in te voeren.

In artikel 14, lid 3, EPBD is bepaald dat de lidstaten de Commissie in kennis moeten stellen van hun voornemen om alternatieve maatregelen te nemen vóór zij de alternatieve maatregelen toepassen. Het is mogelijk dat een lidstaat zijn gelijkwaardige maatregelen moet wijzigen als gevolg van veranderingen in het gebouwenbestand. Overeenkomstig artikel 14, lid 3, EPBD moet de betrokken lidstaat in dergelijke gevallen de Commissie in kennis stellen van alle veranderingen vóór zij de gewijzigde alternatieve maatregelen toepast.

Volgens artikel 14, lid 3, EPBD moeten de lidstaten de Commissie in kennis stellen door een verslag in te dienen waaruit blijkt dat het effect van de gewijzigde alternatieve maatregelen gelijkwaardig is aan het effect van de in artikel 14, lid 1, bedoelde keuringsregelingen. Vervolgens zal de Commissie dit aanvullende verslag beoordelen om te waarborgen dat de betrokken lidstaat een gelijkwaardig niveau van besparingen blijft behalen.

d) Scenario 4: De lidstaten kiezen voor het eerst voor alternatieve maatregelen

Dit scenario gaat uit van een situatie waarin een lidstaat die tot dusver gebruik heeft gemaakt van keuringsregelingen, beslist om voor het eerst over te schakelen op alternatieve maatregelen.

In artikel 14, lid 3, EPBD is bepaald dat de lidstaten de Commissie in kennis moeten stellen van hun voornemen om deze optie te gebruiken vóór zij de alternatieve maatregelen toepassen. Overeenkomstig artikel 14, lid 3, EPBD moeten de lidstaten hiertoe een verslag indienen bij de Commissie, waaruit blijkt dat het effect van de alternatieve maatregelen gelijkwaardig is aan het effect van de in artikel 14, lid 1, bedoelde keuringsregelingen. Vervolgens zal de Commissie het verslag beoordelen om te waarborgen dat de betrokken lidstaat daadwerkelijk een gelijkwaardig niveau van besparingen zal behalen.

e) Indiening van verslagen

Volgens artikel 14, lid 3, EPBD moet een lidstaat een gelijkwaardigheidsverslag indienen bij de Commissie alvorens alternatieve maatregelen toe te passen. De Commissie zal het verslag beoordelen en passende maatregelen nemen ten aanzien van de lidstaat.

In artikel 14, lid 3, EPBD is bepaald dat de lidstaten hun gelijkwaardigheidsverslagen ook als onderdeel van hun geïntegreerde nationale energie- en klimaatplannen moeten indienen. Overeenkomstig artikel 17 van Verordening (EU) 2018/1999 moet elke lidstaat dit verslag in de volgende passende fase van de verslagleggingscyclus indienen (15). Als het tijdschema van de verslagleggingscyclus aansluit bij dat van de invoering van de nieuwe of gewijzigde alternatieve maatregelen, kan de lidstaat het gelijkwaardigheidsverslag eenvoudigweg als bijlage bij het nationale energie- en klimaatplan indienen.

Indien het tijdschema niet aansluit zoals hierboven beschreven, moet de lidstaat overeenkomstig artikel 14, lid 3, EPBD in elk geval hun verslag bij de Commissie indienen voordat de maatregelen worden ingesteld. De lidstaten kunnen hun verslag rechtstreeks bij DG ENER indienen, hoewel zij dit overeenkomstig artikel 17 van Verordening (EU) 2018/1999 ook in de loop van de volgende cyclus in het kader van de nationale energie- en klimaatplannen moeten indienen.

2.3.3. Vereisten inzake de installatie van zelfregulerende apparatuur en systemen voor gebouwautomatisering en -controle (artikel 8, lid 1, artikel 14, lid 4, en artikel 15, lid 4, EPBD)

2.3.3.1. Systemen voor gebouwautomatisering en -controle (artikel 2, lid 3 bis, artikel 14, lid 4, en artikel 15, lid 4, EPBD)

Systemen voor gebouwautomatisering en -controle zijn een algemeen bekend en gebruikt concept met uiteenlopende betekenissen. Alvorens op de vereisten inzake systemen voor gebouwautomatisering en -controle in te gaan, is het belangrijk te benadrukken wat met deze term wordt bedoeld in het kader van de artikelen 14 en 15 EPBD.

In de eerste plaats is een systeem voor gebouwautomatisering en -controle een systeem dat voldoet aan de definitie van artikel 2, lid 3 bis, EPBD, die als volgt luidt (16):

"3 bis. "systeem voor gebouwautomatisering en -controle": een systeem dat alle producten, software en technische diensten omvat die het energie-efficiënt, zuinig en veilig functioneren van technische bouwsystemen kunnen ondersteunen door middel van automatische controles en het vergemakkelijken van het handmatig beheer van die technische bouwsystemen;"

Daarnaast moeten systemen voor gebouwautomatisering en -controle die binnen het toepassingsgebied van de artikelen 14 en 15 EPBD vallen, over alle capaciteiten beschikken die zijn opgenomen in artikel 14, lid 4, en artikel 15, lid 4, EPBD, die als volgt luiden:

a) "het energieverbruik permanent controleren, bijhouden, analyseren en de bijsturing ervan mogelijk maken;

b) de energie-efficiëntie van het gebouw toetsen, rendementsverliezen van technische bouwsystemen opsporen, en de persoon die verantwoordelijk is voor het beheer van de voorzieningen of technische installaties informeren over mogelijkheden om de energie-efficiëntie te verbeteren, en

c) communicatie met verbonden technische bouwsystemen en andere apparaten in het gebouw mogelijk maken, en interoperabel zijn met technische bouwsystemen van verschillende soorten eigendomstechnologieën, toestellen en fabrikanten."

Systemen voor gebouwautomatisering en -controle die overeenkomstig artikel 14, lid 4, en artikel 15, lid 4, EPBD zijn geïnstalleerd in niet voor bewoning bestemde gebouwen, moeten zowel aan de definitie in artikel 2, lid 3 bis, van die richtlijn voldoen als over de bovengenoemde capaciteiten beschikken. Deze capaciteiten moeten ten minste worden gewaarborgd voor de technische bouwsystemen die onder de artikelen 14 en 15 EPBD vallen, namelijk verwarmingssystemen, airconditioningsystemen, gecombineerde verwarmings- en ventilatiesystemen en gecombineerde airconditioning- en ventilatiesystemen.

Hoewel automatiserings- en controlesystemen al vaak voorkomen in sommige categorieën gebouwen (bv. niet voor bewoning bestemde gebouwen), beschikken de meeste gebouwen niet over dergelijke geavanceerde capaciteiten. De gebouwen die aan de bovenstaande verplichtingen moeten voldoen, zullen dus moeten worden gemoderniseerd, hetgeen een aanzienlijke opgave kan zijn.

Het is dan ook van bijzonder belang dat de belanghebbenden (bv. gebouwbeheerders die de verplichtingen moeten nakomen) erop worden gewezen dat het toepassingsgebied van de vereisten verder reikt dan gewoonlijk voor dergelijke systemen.

2.3.3.2. Zelfregulerende apparatuur (artikel 8, lid 1, EPBD)

De EPBD verwijst naar "zelfregulerende apparatuur", maar bevat geen specifieke definitie van deze term. In artikel 8, lid 1, EPBD wordt evenwel verduidelijkt dat dergelijke apparatuur de temperatuur in elke kamer apart (of, indien dat gerechtvaardigd is, in een aangewezen zone) van de gebouwunit moet kunnen regelen. De apparatuur die in het kader van de uitvoering van deze bepalingen wordt geïnstalleerd, moet daarom:

a) de warmteafgifte automatisch kunnen aanpassen op basis van de binnentemperatuur (en eventueel aanvullende parameters (17));

b) de warmteafgifte in elke kamer (of zone) kunnen regelen in overeenstemming met de verwarmingsinstellingen van de desbetreffende kamer (of zone).

Dit houdt met name in dat:

a) een oplossing op basis van de handmatige regeling van de warmteafgifte niet zou voldoen aan de vereisten, zelfs als de aanpassing op kamerniveau (of zoneniveau) kan worden doorgevoerd;

b) een oplossing waarbij de temperatuur automatisch kan worden geregeld, maar niet op kamerniveau (of zoneniveau), bijvoorbeeld automatische regeling op woningniveau, niet zou voldoen aan de vereisten.

Hierbij moet worden opgemerkt dat, ongeacht het aantal of de soorten geïnstalleerde systemen, het van belang is dat de systemen de gebruikers in staat stellen om de temperatuurinstellingen aan te passen en ervoor te zorgen dat deze instellingen in acht worden genomen (18).

De onderstaande tabel bevat een aantal indicatieve voorbeelden van apparaten die aan de vereiste voldoen voor verschillende soorten systemen (19):

Tabel 2

Voorbeelden van zelfregulerende apparatuur

Apparaat Systeemtype Regulerend vermogen Thermostatische radiatorkraan Hydronisch verwarmingssysteem en radiatoren Regeling van het warmwaterdebiet in verwarmingselementen overeenkomstig de temperatuurinstelling Kamerthermostaat Hydronisch verwarmingssysteem en oppervlakteverwarming (bv. vloerverwarming) Regeling van het warmwaterdebiet in de oppervlakteverwarming met het mengventiel van de kamer Thermostaat met ventilatorluchtkoeler Hydronisch verwarmings-/koelsysteem Regeling van het debiet van warm/koud water en warme/koude lucht overeenkomstig de temperatuurinstelling Afzonderlijke thermostaat Autonome verwarmingstoestellen of airconditioningapparaten Regeling van de warmteafgifte overeenkomstig de temperatuurinstelling

a) Verwarming, airconditioning of beide?

In artikel 8, lid 1, tweede en derde alinea, EPBD wordt verwezen naar technische bouwsystemen in ruime zin, d.w.z. zoals in de definitie van artikel 2 EPBD. Wat de specifieke bepalingen inzake zelfregulerende apparatuur (derde alinea) betreft, wordt in de tekst niet gespecificeerd om welk soort systeem het gaat, maar wordt wel verwezen naar temperatuurregeling, wat van toepassing is op zowel verwarming als systemen voor ruimtekoeling.

Hieruit volgt dat niet alleen verwarmingssystemen, maar ook airconditioningsystemen en systemen voor ruimtekoeling aan de vereisten inzake zelfregulerende apparatuur moeten voldoen.

Uit de verwijzing naar een "verwarmde zone" in de tekst mag niet worden opgemaakt dat de vereisten uitsluitend van toepassing zijn op verwarmingssystemen.

Deze bepalingen zijn echter voornamelijk op verwarming gericht omdat de overgrote meerderheid van de airconditioning-/koelsystemen al is uitgerust met toezicht en controle op kamer- of zoneniveau.

Wanneer warmtegeneratoren in bestaande gebouwen worden vervangen, moet de vereiste om zelfregulerende apparatuur te installeren bovendien alleen voor verwarmingssystemen gelden (20).

In artikel 8, lid 1, derde alinea, EPBD is ook niet bepaald dat zelfregulerende apparatuur moet worden geïnstalleerd wanneer koelgeneratoren in bestaande gebouwen worden vervangen. De lidstaten kunnen evenwel overwegen een dergelijke bijkomende vereiste (21) vast te stellen, aangezien dit zou stroken met de algemene doelstelling van deze bepalingen, namelijk een adequaat regulerend vermogen waarborgen en energieverspilling voorkomen.

In de onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de verschillende gevallen die zich kunnen voordoen.

Tabel 3

Gevallen die aanleiding geven tot de vereiste om zelfregulerende apparatuur te installeren

Nieuw of bestaand gebouw Soort ingreep Moet de vereiste om zelfregulerende apparatuur te installeren van toepassing zijn? Nieuw Installatie van verwarmingssysteem Ja Nieuw Installatie van systeem voor ruimtekoeling Ja Bestaand Vervanging van warmtegeneratoren Ja, alleen voor verwarmingssysteem Bestaand Vervanging van koelgeneratoren Lidstaat beslist

b) Kamer- of zoneniveau?

De mogelijkheid om de temperatuur op kamerniveau te regelen is de belangrijkste vereiste. De installatie van zelfregulerende apparatuur op zoneniveau moet evenwel worden gerechtvaardigd.

Onder een "kamer" wordt een door wanden, een vloer en een plafond ingesloten gedeelte of onderverdeling van een gebouw verstaan.

Onder een "verwarmde zone" wordt een zone van een gebouw of gebouwunit verstaan die zich op één verdieping bevindt, met homogene thermische parameters en bijbehorende behoeften inzake temperatuurregulering (d.w.z. het equivalent van een "thermische zone", een gangbaar concept in het kader van energieprestatieberekening).

Hier zijn twee voorbeelden van gevallen (22) waarin het gerechtvaardigd kan zijn om de vereisten op zoneniveau in plaats van op kamerniveau toe te passen:

a) aangrenzende kantoren met dezelfde eisen voor het binnenklimaat in een kantoorgebouw;

b) aangrenzende kamers/ruimten die niet fysiek van elkaar zijn gescheiden (bv. open keuken en woonkamer in een appartement).

Over het algemeen zullen het ontwerp en het beoogde gebruik van het gebouw of de gebouwunit in kwestie en van de ruimten daarin doorslaggevend zijn wanneer wordt bepaald of de temperatuur het best op kamer- of op zoneniveau wordt geregeld. Hierbij moet doorgaans worden nagegaan of verschillende kamers dezelfde eisen voor het binnenklimaat kunnen hebben en dus tot één enkele zone kunnen worden samengevoegd (vanuit het oogpunt van de temperatuurregeling). Dergelijke gevallen moeten goed worden gemotiveerd.

Rekening houdend met bepaalde nationale, regionale of lokale omstandigheden, kunnen de lidstaten temperatuurregeling op zoneniveau evenwel toestaan voor bepaalde categorieën van gebouwen of gebouwunits indien dit in voldoende mate kan worden gerechtvaardigd. In dergelijke gevallen moeten de lidstaten duidelijkheid verschaffen over de categorieën van gebouwen of gebouwunits die hiervoor in aanmerking komen, en over de nationale, regionale of lokale omstandigheden die in overweging zijn genomen. Zij moeten ook rechtvaardigen (23) waarom van tevoren mag worden afgeweken van de belangrijkste vereiste voor deze categorieën van gebouwen of gebouwunits.

2.3.3.3. Wanneer zijn de verplichtingen van toepassing? (artikel 8, lid 1, artikel 14, lid 4, en artikel 15, lid 4, EPBD)

a) Zelfregulerende apparatuur (artikel 8, lid 1, EPBD)

In de tekst is bepaald dat nieuwe gebouwen moeten worden uitgerust met zelfregulerende apparatuur. Deze vereiste geldt ook voor bestaande gebouwen wanneer de warmtegeneratoren worden vervangen.

De verplichtingen gelden voor alle soorten gebouwen en alle soorten systemen, tenzij het technisch en economisch niet haalbaar is om deze na te komen (zie punt (b)).

In artikel 2, lid 15 ter, EPBD wordt een "warmtegenerator" als volgt gedefinieerd:

""warmtegenerator": het onderdeel van een verwarmingssysteem dat nuttige warmte genereert via één of meerdere van de volgende processen: a) de verbranding van brandstof in bijvoorbeeld een cv-ketel; b) het joule-effect, dat plaatsvindt in de verwarmingselementen van een verwarmingssysteem met elektrische weerstand; c) het opvangen van warmte uit de lucht, ventilatieafvoerlucht, of een water- of aardwarmtebron) met behulp van een warmtepomp;"

Hierbij moet worden opgemerkt dat in deze definitie geen onderscheid wordt gemaakt tussen warmtegeneratoren die zijn gescheiden van verwarmingselementen (bv. cv-ketels en radiatoren) en warmtegeneratoren die samen met het verwarmingselement in een zelfstandig verwarmingssysteem zijn geïntegreerd (bv. verwarmingselementen met elektrische weerstand). Dit betekent dat de verplichtingen (inzake zelfregulering) ook van toepassing moeten zijn in het laatste geval (d.w.z. wanneer een zelfstandig verwarmingssysteem in een bestaand gebouw wordt vervangen).

Wanneer gebouwen met meerdere warmtegeneratoren zijn uitgerust, kan het voorkomen dat slechts een deel van de warmtegeneratoren wordt vervangen. In dergelijke gevallen moet de vereiste om zelfregulerende apparatuur te installeren ook van toepassing zijn, indien dit technisch en economisch haalbaar is. De vereiste geldt met name wanneer meerdere warmtegeneratoren aan elkaar zijn gekoppeld en dezelfde ruimte van warmte voorzien, en ten minste één van de warmtegeneratoren wordt vervangen. Wanneer een gebouw is uitgerust met meerdere warmtegeneratoren die niet aan elkaar zijn gekoppeld en verschillende ruimten van warmte voorzien, kunnen de lidstaten toestaan dat de vereiste alleen van toepassing is op de ruimte(s) die van warmte worden voorzien door de vervangen warmtegenerator(en).

Wanneer bestaande gebouwen op stadsverwarming zijn aangesloten en niet zijn uitgerust met warmtegeneratoren op gebouwniveau, zou de vereiste om zelfregulerende apparatuur te installeren normaal gezien van toepassing zijn wanneer warmtegeneratoren van de stadsverwarming worden vervangen. Dit kan in sommige gevallen tot problemen leiden, bijvoorbeeld inzake eigendom (24) of economische haalbaarheid (25). In dergelijke gevallen kunnen de lidstaten andere opties onderzoeken om te waarborgen dat zelfregulerende apparatuur wordt geïnstalleerd, bijvoorbeeld door:

a) vast te stellen dat zelfregulerende apparatuur moet worden geïnstalleerd wanneer de warmtewisselaars in gebouwen worden vervangen;

b) een stappenplan voor de geleidelijke uitrol van zelfregulerende apparatuur op te stellen en uit te voeren met het oog op de volledige dekking van gebouwen, maar waarbij de kosten over een voldoende lange periode worden gespreid.

De vereiste om zelfregulerende apparatuur te installeren moet van toepassing zijn wanneer een nieuw verwarmingssysteem wordt geïnstalleerd in een reeds van een verwarmingssysteem voorzien bestaand gebouw of bestaande gebouwunit (bv. installatie van een centraal verwarmingssysteem ter vervanging van de afzonderlijke verwarmingssystemen in een gebouw), aangezien hierbij de warmtegeneratoren worden vervangen.

De vereiste om zelfregulerende apparatuur te installeren moet ook van toepassing zijn wanneer een verwarmingssysteem wordt geïnstalleerd in een bouwwerk dat voorheen geen gebouw was in de zin van de EPBD, maar daarna een gebouw wordt in de zin van de EPBD, bijvoorbeeld als gevolg van restauratiewerkzaamheden.

b) Systemen voor gebouwautomatisering en -controle (artikel 14, lid 4, en artikel 15, lid 4, EPBD)

De bepalingen inzake de installatie van systemen voor gebouwautomatisering en -controle zijn van toepassing op alle (nieuwe en bestaande) niet voor bewoning bestemde gebouwen met verwarmingssystemen, airconditioningsystemen, gecombineerde verwarmings- en ventilatiesystemen en gecombineerde airconditioning- en ventilatiesystemen met een nominaal vermogen van meer dan 290 kW.

De drempel van 290 kW geldt voor elk systeem afzonderlijk, d.w.z. de verplichtingen gelden in elk van de volgende gevallen, overeenkomstig artikel 14, lid 4, en artikel 15, lid 4:

a) wanneer het nominale vermogen van het verwarmingssysteem hoger is dan 290 kW;

b) wanneer het nominale vermogen van het gecombineerde verwarmings- en ventilatiesysteem hoger is dan 290 kW;

c) wanneer het nominale vermogen van het airconditioningsysteem hoger is dan 290 kW;

d) wanneer het nominale vermogen van het gecombineerde airconditioning- en ventilatiesysteem hoger is dan 290 kW.

In punt 2.3.2.2 wordt nader toegelicht hoe het nominale vermogen moet worden bepaald.

2.3.4. Technische, economische en functionele haalbaarheid (artikel 8, lid 1, artikel 14, lid 4, en artikel 15, lid 4, EPBD)

Het begrip "haalbaarheid" is relevant voor:

a) de toepassing van de systeemeisen uit hoofde van artikel 8, lid 1, EPBD, waarin is bepaald dat de systeemeisen moeten worden toegepast "voor zover zij technisch, economisch en functioneel haalbaar zijn" (26), en

b) de installatie van zelfregulerende apparatuur (artikel 8, lid 1, EPBD) en systemen voor gebouwautomatisering en -controle (artikel 14, lid 4 en artikel 15, lid 4, EPBD), omdat de daarmee verband houdende vereisten alleen van toepassing zijn "voor zover dat technisch en economisch haalbaar is".

Opgemerkt zij dat het aan de lidstaten is om vast te stellen in welke specifieke gevallen het vanuit technisch, economisch en/of functioneel oogpunt niet haalbaar is om aan de vereisten te voldoen. De lidstaten moeten ervoor zorgen dat deze gevallen duidelijk worden omschreven, gekaderd en gerechtvaardigd (27).

De interpretatie van technische, economische en functionele haalbaarheid mag niet alleen aan de belanghebbende partijen (bv. eigenaars of installateurs van systemen (28)) worden overgelaten. De voorwaarden waaraan de haalbaarheid wordt getoetst, moeten worden vastgesteld op het niveau van de lidstaten of, wanneer regionale voorwaarden slechts een deel van het grondgebied van een lidstaat betreffen, op regionaal niveau. In het laatste geval moeten de regionale voorwaarden evenwel worden vastgesteld in nationale omzettingsmaatregelen. In alle gevallen moeten deze voorwaarden worden gedocumenteerd (bv. als onderdeel van technische richtsnoeren) en moeten deze eenvormig van toepassing zijn op het nationale of, in voorkomend geval, op het regionale grondgebied. Ten slotte moet de niet-toepassing van systeemeisen worden beoordeeld aan de hand van duidelijke, door overheidsinstanties vastgestelde en gecontroleerde procedures.

In het kader van deze procedures kan een onderscheid worden gemaakt tussen verschillende soorten gebouwen, in het bijzonder met het oog op specifieke soorten waarvoor de technische, economische of functionele haalbaarheid een probleem vormt.

Een voorbeeld zijn historische of beschermde gebouwen, die specifieke beperkingen kunnen hebben waardoor het moeilijker wordt om een aantal voorschriften toe te passen. In dit verband moet worden opgemerkt dat de naleving van deze vereisten in principe geen verandering van het karakter of aanzicht van historische of beschermde gebouwen inhoudt.

Om alle twijfel weg te nemen, moet eveneens worden opgemerkt dat de vereisten ook van toepassing zijn op alle categorieën gebouwen waarvoor de richtlijn de lidstaten de mogelijkheid biedt om afwijkingen in te voeren met betrekking tot de toepassing van minimumeisen voor de energieprestatie (artikel 4, lid 2, EPBD).

Niettemin kan rekening worden gehouden met de specifieke kenmerken van bepaalde gebouwen wanneer wordt beoordeeld of het technisch, economisch en/of functioneel haalbaar is om aan de vereisten te voldoen. In uitzonderlijke gevallen, wanneer er aanwijzingen zijn dat het voor een specifiek gebouw technisch, economisch of functioneel onmogelijk is om aan de vereisten te voldoen, kunnen de vereisten buiten beschouwing worden gelaten. Dit kan alleen per geval worden geconcludeerd, en de lidstaten mogen geen enkele categorie gebouwen systematisch vrijstellen.

In de onderstaande tabel wordt aangegeven hoe elk soort haalbaarheid kan worden geïnterpreteerd en worden voorbeelden gegeven.

Tabel 4

Interpretatie van technische, economische en functionele haalbaarheid

Soort haalbaarheid (29) Betekenis Voorbeelden Technische haalbaarheid Er is sprake van technische haalbaarheid wanneer de technische kenmerken van het systeem en het gebouw (of de gebouwunit) het mogelijk maken om de voorschriften toe te passen. Er is geen sprake van technische haalbaarheid wanneer het vanuit technisch oogpunt onmogelijk is om deze voorschriften toe te passen, d.w.z. wanneer de voorschriften niet kunnen worden toegepast vanwege de technische kenmerken van het systeem. De technische haalbaarheid zou een probleem vormen als een systeem geen mogelijkheid biedt om de apparaten te installeren die nodig zijn om aan de vereisten te voldoen, bijvoorbeeld wanneer: — wat de vereisten inzake warmteterugwinning voor ventilatiesystemen betreft, de inlaat en de uitlaat niet op dezelfde plaats zijn geïnstalleerd; — wat de vereisten inzake de isolatie van leidingen betreft, delen van leidingen niet toegankelijk zijn. Economische haalbaarheid De economische haalbaarheid heeft betrekking op de kosten voor het toepassen van de voorschriften en de vraag of: i) deze kosten in verhouding staan tot de kosten van de geplande ingreep (bv. verbetering van het systeem); ii) de verwachte voordelen opwegen tegen de kosten (30), rekening houdend met de verwachte levensduur van het systeem. De economische haalbaarheid kan bijvoorbeeld worden berekend op basis van: — een maximale verhouding tussen de kosten voor het toepassen van de voorschriften en de kosten van de geplande ingreep (bv. vervanging van de warmtegenerator); — een maximale terugverdientermijn, rekening houdend met de financiële voordelen van de toepassing van de voorschriften. Functionele haalbaarheid (31) Het is functioneel niet haalbaar om voorschriften toe te passen indien dit negatieve gevolgen zou hebben voor de werking van het systeem of het gebruik van het gebouw (of de gebouwunit), rekening houdend met de specifieke beperkingen (bv. voorschriften) die mogelijk van toepassing zijn op het systeem en/of het gebouw. De toepassing van systeemeisen is mogelijk niet functioneel haalbaar in de volgende gevallen: — de toepasselijke regels (bv. inzake veiligheid) zijn in tegenspraak met de voorschriften; — de toepassing van de voorschriften zou tot een aanzienlijke beperking van het gebruik van het gebouw of de gebouwunit leiden (bv. aanzienlijk minder ruimte in het gebouw).

a) Aanvullende overwegingen in verband met de technische en economische haalbaarheid van de installatie van zelfregulerende apparatuur

In de overgrote meerderheid van de gevallen zal de vraag of het technisch en economisch haalbaar is om zelfregulerende apparatuur te installeren, niet aan de orde zijn voor nieuwe gebouwen, aangezien de behoefte aan zelfregulering van de temperatuur op kamerniveau (of zoneniveau) kan worden aangepakt in de ontwerpfase, waardoor technische belemmeringen in de daaropvolgende stappen worden voorkomen en de desbetreffende kosten op een optimaal niveau worden gehouden. Een kamer of zone die niet zal worden verwarmd (of gekoeld) is een duidelijk voorbeeld van een geval waarin het technisch niet haalbaar zou zijn om zelfregulerende apparatuur te installeren.

Voor bestaande gebouwen kan technische haalbaarheid een probleem vormen als het niet mogelijk is om zelfregulerende apparatuur te installeren zonder de systemen en/of het gebouw ingrijpend te veranderen, wat onvermijdelijk tot buitensporige kosten zou leiden (dit kan bijvoorbeeld het geval zijn bij bepaalde soorten vloerverwarmingssystemen in bestaande gebouwen).

Ook de economische haalbaarheid kan een probleem vormen voor bestaande gebouwen, wanneer de kosten voor de installatie van zelfregulerende apparatuur buitensporig zijn in vergelijking met de kosten voor de vervanging van de warmtegenerator. Wanneer de lidstaten ervoor kiezen de haalbaarheid te beoordelen op basis van kosten, moeten zij verduidelijken hoe de kosten worden berekend en hoe deze zich tot elkaar verhouden. Er zijn twee benaderingen mogelijk:

a) De aanloopkosten voor de installatie van zelfregulerende apparatuur vergelijken met de kosten voor de vervanging van de warmtegeneratoren en een drempel voor de maximale verhouding tussen deze cijfers vaststellen. Deze benadering is in overeenstemming met overweging 21 van Richtlijn (EU) 2018/844, die als volgt luidt: "De installatie van zelfregulerende apparatuur in bestaande gebouwen om de temperatuur in elke kamer apart te regelen, of, indien dat gerechtvaardigd is, in een aangewezen verwarmde zone van de gebouwunit, moet, waar economisch haalbaar, in overweging worden genomen bijvoorbeeld wanneer de kosten minder dan 10 % van de totale kosten van de vervangen warmtegeneratoren bedragen.".

b) De aanloopkosten voor de installatie van zelfregulerende apparatuur vergelijken met de verwachte besparingen op de energiekosten die voortvloeien uit de installatie ervan en een drempel voor de maximale terugverdientermijn vaststellen (bv. vijf jaar).

Hoewel beide benaderingen mogelijk zijn, moet de voorkeur aan de laatste optie worden gegeven, aangezien de initiële kosten in de overgrote meerderheid van de gevallen op korte termijn (doorgaans twee tot drie jaar) zullen worden terugverdiend.

Tabel 5

Mogelijke interpretatie van de technische en economische haalbaarheid van de installatie van zelfregulerende apparatuur

Soort haalbaarheid Hoe dit tot uiting kan komen Kan van toepassing zijn op Nieuwe gebouwen Bestaande gebouwen Technische haalbaarheid De kamer (zone) wordt niet verwarmd/gekoeld. Ja (maar zelden) Ja (maar zelden) Door het verwarmingssysteem is het onmogelijk om zelfregulerende apparatuur te installeren. Nee Ja (maar niet vaak) Economische haalbaarheid De aanloopkosten zijn te hoog in vergelijking met andere kosten. Nee Ja (maar niet vaak) De investering kan niet voldoende worden terugverdiend. Nee Ja (maar zelden)

b) Aanvullende overwegingen in verband met de technische en economische haalbaarheid van de installatie van systemen voor gebouwautomatisering en -controle

In de overgrote meerderheid van de gevallen zal de vraag of het technisch en economisch haalbaar is om zelfregulerende systemen voor gebouwautomatisering en -controle te installeren, niet aan de orde zijn voor nieuwe gebouwen, aangezien:

a) er met het ontwerp van het gebouw en het systeem voor kan worden gezorgd dat er geen technische belemmeringen zijn voor de installatie van systemen voor gebouwautomatisering en -controle;

b) er met het ontwerp van het gebouw en het systeem voor kan worden gezorgd dat de kosten voor de installatie van systemen voor gebouwautomatisering en -controle tot een minimum worden beperkt;

c) de installatie van systemen voor gebouwautomatisering en -controle al deel uitmaakt van de gangbare praktijk voor nieuwe, grote, niet voor bewoning bestemde gebouwen.

Voor bestaande gebouwen kan technische haalbaarheid alleen een probleem vormen wanneer de technische bouwsystemen niet kunnen worden gecontroleerd, of wanneer dit alleen kan als het systeem en/of het gebouw ingrijpend worden veranderd, wat onvermijdelijk tot buitensporige kosten zou leiden. Een dergelijke situatie kan zich alleen voordoen bij gebouwen die met oude systemen zijn uitgerust, en komt normaal gezien zelden voor.

De economische haalbaarheid van de installatie van systemen voor gebouwautomatisering en -controle in bestaande gebouwen kan ook afhankelijk zijn van de aanloop- en lopende kosten en/of de vereiste terugverdientijd. Een mogelijke benadering bestaat erin de economische haalbaarheid te beoordelen op basis van de verwachte besparingen op de energiekosten die de systemen voor gebouwautomatisering en -controle zullen opleveren, en deze te vergelijken met de aanloopkosten en de lopende kosten van de installatie van dergelijke systemen gedurende de levensduur van het systeem. In aanvulling hierop kan de evenredigheid van de aanloopkosten van de installatie van systemen voor gebouwautomatisering en -controle in het desbetreffende gebouw worden beoordeeld op basis van parameters zoals de grootte of het energieverbruik van het gebouw (32).

Tabel 6

Mogelijke interpretatie van de technische en economische haalbaarheid van de installatie van systemen voor gebouwautomatisering en -controle

Soort haalbaarheid Hoe dit tot uiting kan komen Kan van toepassing zijn op Nieuwe gebouwen Bestaande gebouwen Technische haalbaarheid De technische bouwsystemen kunnen niet worden gecontroleerd zonder ingrijpende veranderingen. Nee Ja (maar zelden) Economische haalbaarheid De aanloopkosten zijn buitensporig in vergelijking met de kenmerken van het gebouw. Nee Ja (maar zelden) De investering kan niet voldoende worden terugverdiend. Nee Ja (maar zelden)

2.4. Richtsnoeren voor de omzetting van de bepalingen inzake technische bouwsystemen en de keuring ervan, zelfregulerende apparatuur en systemen voor gebouwautomatisering en -controle

2.4.1. Vereisten inzake technische bouwsystemen en beoordeling en documentatie van de algehele energieprestatie van technische bouwsystemen (artikel 2, artikel 8, lid 1, en de artikelen 14 en 15 EPBD)

2.4.1.1. Omzetting van definities (artikel 2 EPBD)

In voorkomend geval moeten de lidstaten overwegen de definities van technische bouwsystemen aan te vullen met een nadere toelichting, bijvoorbeeld om de capaciteiten waarover systemen voor gebouwautomatisering en -controle moeten beschikken nader te beschrijven.

2.4.1.2. Vaststelling van systeemeisen (artikel 8, lid 1, EPBD)

a) Nieuwe technische bouwsystemen

Voor systemen die vóór de wijziging niet in aanmerking werden genomen (systemen voor gebouwautomatisering en -controle en elektriciteitsopwekking ter plaatse), moeten de lidstaten op nationaal niveau systeemeisen vaststellen en ervoor zorgen dat deze eisen betrekking hebben op alle in artikel 8, lid 1, EPBD bedoelde aspecten: "algehele energieprestatie", "adequaat installeren", "adequaat dimensioneren", "afstellen" en "controleren". In de volgende tabel wordt een overzicht gegeven van de betekenis van elk toepassingsgebied van deze vereisten, met voorbeelden (alleen ter illustratie) voor de twee soorten systemen die zijn toegevoegd aan de lijst van technische bouwsystemen in de EPBD.

Tabel 7

Verschillende toepassingsgebieden van systeemeisen

Soort vereiste Verwijst naar Voorbeelden Systemen voor gebouwautomatisering en -controle Elektriciteitsopwekking ter plaatse "algehele energieprestatie" De prestatie van het systeem als geheel (niet te verwarren met de prestatie op het niveau van producten of onderdelen en de prestatie van het hele gebouw) Controlecapaciteiten die een invloed hebben op de energieprestatie van gebouwen (bv. overeenkomstig norm EN 15232 (33)) Systeemprestatiefactor van een fotovoltaïsch systeem (bv. overeenkomstig norm EN 15316-4-6 (34)) "adequaat dimensioneren" De geschiktheid van de omvang of de capaciteit van het systeem in het licht van de behoeften en kenmerken van het gebouw onder verwachte gebruiksomstandigheden De optimale controlecapaciteiten bepalen op basis van het soort gebouw, het verwachte gebruik en de potentiële energiebesparingen De optimale omvang van het fotovoltaïsche systeem bepalen op basis van de vermindering van de elektriciteitskosten, de beschikbare montageoppervlakte en andere beperkingen die van toepassing zouden kunnen zijn "adequaat installeren" De manier waarop het systeem in het gebouw moet worden geïnstalleerd om naar behoren te kunnen functioneren Installatie door een opgeleide en/of gecertificeerde installateur Installatie door een opgeleide en/of gecertificeerde installateur "adequaat afstellen" Tests en verfijning van het systeem zodra dit is geïnstalleerd, onder reële gebruiksomstandigheden Volgorde van de na de installatie uit te voeren tests om na te gaan of het systeem functioneert volgens de specificaties ervan Volgorde van de na de installatie uit te voeren tests om na te gaan of het systeem functioneert volgens de specificaties ervan "adequaat controleren" Gewenste of vereiste controlecapaciteiten van systemen Reikwijdte van controlefuncties (In voorkomend geval) controle van de elektriciteitslevering (bv. naar het net, eigen verbruik of opslag)

b) Systemen waar de EPBD al vóór de wijziging betrekking op had

Voor systemen waar de EPBD al vóór de wijziging betrekking op had, kunnen de lidstaten overwegen de omzetting van Richtlijn (EU) 2018/844 aan te grijpen om de toepasselijke systeemeisen te evalueren en mogelijk te actualiseren. Deze evaluatie zou met name een gelegenheid kunnen zijn om na te gaan of de toepasselijke vereisten voldoende betrekking hebben op de verschillende in de EPBD vermelde gebieden en te beoordelen of de vereisten verder kunnen worden ontwikkeld. Uit feedback van het Europees netwerk voor gecoördineerde actie in het kader van de EPBD ("Concerted Action EPBD") (35) blijkt dat: i) de toepasselijke vereisten over het algemeen op prestatievereisten op het niveau van onderdelen zijn gericht, en ii) andere gebieden (adequaat installeren, dimensioneren, afstellen en controleren) op verschillende manieren worden aangepakt binnen de EU. De lidstaten worden dan ook aangemoedigd om deel te nemen aan deze evaluatie en in voorkomend geval voort te bouwen op beschikbare goede praktijken.

c) Inachtneming van productspecifieke verordeningen in het kader van de richtlijn inzake ecologisch ontwerp

Technische bouwsystemen omvatten veel producten die zijn geregeld bij productspecifieke verordeningen ter uitvoering van Richtlijn 2009/125/EG (hierna "richtlijn inzake ecologisch ontwerp" genoemd). Als het gaat om productspecifieke verordeningen tot uitvoering van de richtlijn inzake ecologisch ontwerp die betrekking hebben op producten die deel kunnen uitmaken van technische bouwsystemen zoals gedefinieerd in artikel 2, lid 3, EPBD, is het van belang te benadrukken dat de vereisten van artikel 8, lid 1, EPBD van toepassing zijn op systemen als geheel zoals deze in gebouwen zijn geïnstalleerd, en niet op de prestatie van afzonderlijke onderdelen, hetgeen binnen het toepassingsgebied van productspecifieke verordeningen ter uitvoering van de richtlijn inzake ecologisch ontwerp valt. Zo zouden de vereisten van artikel 8, lid 1, EPBD voor een hydronisch verwarmingssysteem van een gebouw van toepassing zijn op het hele systeem (cv-ketels, onderdelen voor distributie en uitstoot), terwijl het toepassingsgebied van de eisen inzake ecologisch ontwerp voor producten die deel uitmaken van hetzelfde systeem, beperkt zou blijven tot die welke voor cv-ketels gelden.

Over het algemeen is het nuttig om de installatie van hoogwaardige producten aan te moedigen. Wanneer de vereisten van artikel 8, lid 1, EPBD van toepassing zouden zijn op producten die reeds onder productspecifieke verordeningen ter uitvoering van de richtlijn inzake ecologisch ontwerp vallen, mogen deze vereisten echter niet verder gaan dan de eisen van de productspecifieke verordeningen ter uitvoering van de richtlijn inzake ecologisch ontwerp, aangezien deze rechtstreeks toepasselijke harmonisatiemaatregelen zijn.

Een verbod op specifieke soorten producten die aan de toepasselijke eisen inzake ecologisch ontwerp voldoen, zou verder gaan dan wat wordt voorgeschreven en toegelaten in de EPBD, omdat producten uit de ene lidstaat die voldoen aan alle eisen inzake ecologisch ontwerp niet zouden kunnen worden verkocht in de andere lidstaten, hetgeen in strijd is met het grondbeginsel van het vrije verkeer van goederen.

Evenwel kunnen de lidstaten het vrije verkeer van goederen in bepaalde gevallen beperken om milieuredenen, maar alleen nadat de Commissie hiervan in kennis is gesteld (36). Dit is in overeenstemming met overweging 35 bis (37) en artikel 6 (38) van de kaderrichtlijn inzake ecologisch ontwerp.

2.4.1.3. Omzetting van de bepalingen inzake de evaluatie en documentatie van de systeemprestatie (artikel 8, lid 1, EPBD)

a) Systeem of gewijzigd onderdeel?

In artikel 8, lid 9, EPBD is bepaald dat wanneer een technisch bouwsysteem wordt geïnstalleerd, vervangen of verbeterd, de algemene prestatie "van het gewijzigde deel en indien relevant, van het volledige gewijzigde systeem" moet worden geëvalueerd en gedocumenteerd.

Dit betekent dat:

a) de prestatie van het gewijzigde onderdeel in alle gevallen moet worden geëvalueerd en gedocumenteerd. Wanneer bijvoorbeeld de warmtegenerator van een verwarmingssysteem wordt vervangen — wat op een verbetering van het systeem neerkomt — moet de prestatie van de nieuwe warmtegenerator worden geëvalueerd en gedocumenteerd;

b) in sommige gevallen ("indien relevant") moet de prestatie van het volledige systeem worden geëvalueerd en gedocumenteerd. Dit moet verplicht zijn in de volgende drie situaties: i) installatie van een nieuw systeem; ii) vervanging van een volledig systeem; iii) belangrijke verbetering van één of meer onderdelen van een systeem die een aanzienlijke invloed kan hebben op de algehele prestatie van dat systeem.

De in punt b), onder i) en ii), bedoelde gevallen zijn eenvoudig: wanneer een volledig nieuw systeem wordt geïnstalleerd of vervangen (of het nu in een nieuw of een bestaand gebouw is), is het duidelijk nodig om de prestatie van het volledige (nieuwe) systeem te evalueren en te documenteren.

In het in punt b), onder iii), bedoelde geval worden één of meer onderdelen van het systeem vervangen of verbeterd, met een betere energieprestatie tot gevolg. Omdat het onderdeel zo belangrijk is, leidt dit tot een betere prestatie van het volledige systeem. In dit scenario moet de volledige systeemprestatie worden geëvalueerd. Bijvoorbeeld:

a) de vervanging van een belangrijk onderdeel (bv. de warmtegenerator in een systeem) of een groot aantal kleine onderdelen (bv. alle verwarmingselementen in een gebouw) moet in beginsel als een belangrijke verbetering worden beschouwd, aangezien deze mogelijk een aanzienlijke invloed op de algehele prestatie heeft;

b) de wijziging van aspecten van het volledige systeem (bv. betere isolatie van leidingen, vervanging van leidingen, vervanging van alle lichtbronnen, vervanging van alle radiatoren) moet in beginsel als een belangrijke verbetering worden beschouwd;

c) hetzelfde geldt voor alle verbeteringen of aanpassingen die van invloed zijn op het evenwicht van het systeem.

In de volgende voorbeelden mag de evaluatieverplichting niet worden opgelegd:

a) onderhoud en herstellingen die uitsluitend zijn bedoeld om het systeem veilig en optimaal te laten functioneren;

b) vervanging van een klein systeemonderdeel (bv. vervanging van een verwarmingselement).

Hoe dan ook is het aan de lidstaten (en niet aan de eigenaars van gebouwen en woningen) om in hun nationale wetgeving vast te stellen in welke gevallen het relevant is om de prestatie van het volledige systeem te evalueren, en in welke gevallen alleen de prestatie van het gewijzigde onderdeel moet worden geëvalueerd.

In dit verband kunnen de lidstaten een onderscheid maken tussen de verschillende gebouwen en gebouwunits waarop deze bepalingen betrekking kunnen hebben. Hierbij kan het bijvoorbeeld om het soort gebouw gaan (bijvoorbeeld voor bewoning bestemd of niet voor bewoning bestemd, individuele woningen of meergezinswoningen). Dit kan ook betrekking hebben op de omvang van het systeem, aangezien het passender kan zijn om een diepgaandere evaluatie uit te voeren wanneer een systeem groter en complexer is.

b) Algehele prestatie

Binnen het toepassingsgebied van de bepalingen inzake de evaluatie en documentatie van de systeemprestatie wordt onder de evaluatie van de algehele prestatie (van het gewijzigde onderdeel of het volledige systeem) verstaan dat de nodige stappen worden genomen om de energieprestatie (van het gewijzigde onderdeel of het volledige systeem) te evalueren en uit te drukken.

Met het woord "algehele" wordt benadrukt dat de prestatie van het systeem als geheel moet worden geëvalueerd — waar van toepassing — en niet de prestatie op het niveau van producten of onderdelen. Dit is minder relevant wanneer de prestatie van het gewijzigde onderdeel wordt geëvalueerd.

Met het oog op de evaluatie en documentatie moeten de lidstaten ervoor zorgen dat het toepassingsgebied van de algehele energieprestatie van een technisch bouwsysteem overeenkomstig artikel 8, lid 9, EPBD ten minste overeenkomt met het toepassingsgebied van de algehele energieprestatie overeenkomstig artikel 8, lid 1, voor systeemeisen, en ook de aspecten die van invloed kunnen zijn op de algehele energieprestatie onder de andere toepassingsgebieden van de vereisten (met name controle) omvat. Zo wordt gewaarborgd dat de naleving van de systeemeisen wordt geëvalueerd en gedocumenteerd, dat de eigenaar op de hoogte wordt gebracht van deze naleving en dat de naleving kan worden aangetoond (bv. wanneer het gebouw of de gebouwunit wordt verkocht aan een nieuwe eigenaar).

De prestatie kan op verschillende manieren worden geëvalueerd. De lidstaten moeten verduidelijken wat de te volgen aanpak is. Deze kunnen uiteenlopen naargelang van verschillende factoren (bv. soort systeem in kwestie, soort ingreep: installatie, vervanging, verbetering enz.). Verbeteringen met een beperkte omvang en impact kunnen volgens een lichtere aanpak worden geëvalueerd, bijvoorbeeld door de ingreep te registeren en ervoor te zorgen dat alle relevante technische documenten over het onderdeel of de onderdelen in kwestie worden verzameld. Voor grondiger ingrepen (meestal installatie of vervanging) kan het nodig zijn om de impact op het systeem als geheel diepgaander te evalueren,