BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

van 28 juli 1999

betreffende staatssteun van de Bondsrepubliek Duitsland ten gunste van Kranbau Eberswalde GmbH

(kennisgeving geschied onder nummer C(1999) 2915)

(Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(1999/840/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, inzonderheid op artikel 62, lid 1, onder a),

Na belanghebbenden overeenkomstig artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag en artikel 6, lid 1, van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag(1) te hebben aangemaand hun opmerkingen kenbaar te maken(2),

Overwegende hetgeen volgt:

I. PROCEDURE

(1) Bij schrijven van 25 juni 1997, door de Commissie op 27 juni 1997 ontvangen en geregistreerd onder nummer N 433/97, brachten de Duitse autoriteiten de Commissie op de hoogte van steunmaatregelen van de Bundesanstalt für vereinigungsbedingte Sonderaufgaben (hierna "BvS" genoemd) en de deelstaat Brandenburg ten gunste van Kranbau Eberswalde GmbH (hierna "Kranbau Eberswalde" genoemd). In een schrijven van 28 juli 1997 vroeg de Commissie om meer informatie. Duitsland antwoordde bij schrijven van 10 september 1997, dat door de Commissie op 11 september 1997 werd ontvangen. Bij schrijven van 25 november 1997 (ontvangen door de Commissie op 26 november 1997) deed Duitsland kennisgeving dat de particuliere investeerder om verdere mogelijke steunmaatregelen vroeg. Op 21 januari 1998 werd de zaak onder nummer NN 9/98 nieuw geordend. De formele onderzoeksprocedure werd in maart 1998 ingeleid, hetgeen tegenover de Duitse autoriteiten bij schrijven van 16 april 1998 gemotiveerd werd. De tekst van dit schrijven werd op 19 november 1998 in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen gepubliceerd(3). Bij schrijven van 20 augustus 1998, dat op 24 augustus 1998 werd ontvangen, reageerde Duitsland op de inleiding van de procedure. Op 11 oktober 1998 vond een bijeenkomst plaats tussen de investeerder en de begunstigde, waarvan de resultaten bij schrijven van de Duitse autoriteiten van 23 december 1998 werden bevestigd. Op de aan hen op 1 maart 1999 kenbaar gemaakte opmerkingen van de betrokkenen antwoordde Duitsland bij schrijven van 12 april 1999. Verdere informatie werd door Duitsland bij schrijven van 12 juli 1999, dat op 13 juli 1999 werd ontvangen, en van 23 juli 1999, dat op dezelfde dag werd ontvangen, bevestigd.

II. ONDERNEMING

(2) De begunstigde is de in Eberswalde (Brandenburg)(4) gevestigde onderneming Kranbau Eberswalde, die speciale kranen voor de overslag in havens, voor gecombineerde spoor/wegtoepassingen en voor andere doeleinden bouwt. In 1998 telde de onderneming 160 werknemers en realiseerde zij een jaaromzet van 75 miljoen DEM. Omdat de ondememing tot de Koehne-groep (zie hieronder) behoort, gaat het niet om een midden- of kleinbedrijf (MKB) in de zin van de communautaire kaderregeling inzake overheidssteun voor het midden- en kleinbedrijf(5).

(3) Investeerder is de Koehne-Unternehmensgruppe, waartoe een reeks van ondernemingen behoren die vroeger onder de Koehne Verwaltungs GmbH & Co. Holding KG vielen. De groep houdt zich bezig met de productie en verkoop van bouwmaterialen alsmede met de bouw van kranen en speciale voertuigen. Ze heeft 800 werknemers in dienst en realiseerde in 1997 een jaaromzet van 224 miljoen DEM. De KIROW-groep is dat onderdeel van de Koehne-groep dat zich bezighoudt met de bouw van kranen en speciale voertuigen. Ze telt 400 werknemers en realiseerde een omzet van 118,286 miljoen DEM. Behalve Kranbau Eberswalde behoort ook de onderneming Kocks Krane lnternational GmbH (hierna "KKI" genoemd) tot de KIROW-groep. Het is de bedoeling dat KKI na de herstructurering samen met Kranbau Eberswalde één enkele onderneming vormt (zie hoofdstuk IV). KKI is gevestigd in Bremen en ontwerpt postpanamax-kranen, containerbruggen, laadbruggen en goliathkranen. Ze heeft 72 personen in dienst en realiseerde een omzet van [...](6). De onderneming vloeide voort uit de aandelen die werden aangekocht door de curator van de in Bremen gevestigde Vulkan Kocks (hierna "Vulkan Kocks" genoemd) - een onderneming van het Bremer Vulkan Verbund (hiema "BVV" genoemd) -, die in 1997 failliet ging (de aankoop van de aandelen door de KIROW-groep was niet verbonden met staatssteun).

III. PRIVATISERING

(4) Kranbau Eberswalde werd oorspronkelijk in november 1993 door de verkoop aan BVV geprivatiseerd. Dit geschiedde bij openbare aanbesteding met gunning voor het meest aannemelijke bod. Vanwege de problemen bij BVV werd Kranbau Eberswalde oktober 1996 weer staatseigendom en werd een nieuwe particuliere investeerder gezocht. Na een open en onvoorwaardelijke gunningsprocedure werden onderhandelingen tussen de BvS en ten minste zeven ondernemingen gevoerd. De Koehne-groep kreeg de gunning omdat ze het beste bod uitbracht.

(5) Volgens de verstrekte informatie was noch Kranbau Eberswalde noch Vulkan Kocks in het cashmanagementsysteem van BVV geïntegreerd.

(6) De overeenkomst over de aankoop van Kranbau Eberswalde door de huidige particuliere investeerder en eigenaar van de onderneming werd december 1996 gesloten. De definitieve overdracht van alle aandelen aan KIROW-Leipzig Rail & Port AG vond maart 1997 plaats. [...]* en de investeerder betaalde 2 miljoen DEM als kapitaalinbreng. (Verdere door de investeerder gedane investeringen in Kranbau Eberswalde staan beschreven in hoofdstuk V).

IV. DE HUIDIGE HERSTRUCTURERING

(7) Behalve de rationaliseringsmaatregelen binnen Kranbau Eberswalde omvat de huidige herstructurering van de onderneming twee aspecten: ten eerste de voltooiing van de in 1993 begonnen herstructurering op basis van het destijds geformuleerde concept, dat een volledige samensmelting van de activiteiten van Kranbau Eberswalde met die van de economische voorganger van KKI behelst, en ten tweede de integratie van Kranbau Eberswalde in de Koehne-groep.

(8) De herstructurering van Kranbau Eberswalde begon in 1993. De doelstelling was het samenvoegen van twee op verschillende locaties gevestigde ondernemingen - namelijk Kranbau Eberswalde in Eberswalde en Vulkan Kocks in Bremen - tot één economische eenheid. Aan Vulkan Kocks werd de verantwoordelijkheid voor bedrijfsleiding, verkoop en financiële controle van Kranbau Eberswalde overgedragen; de afdeling technische ontwikkelingen van Kranbau Eberswalde was bij Vulkan Kocks gevestigd; de ondernemingen deelden samen een montage- en constructieteam; de verdere handelsstrategie van Kranbau Eberswalde werd afhankelijk van de industriële eigendom van Vulkan Kocks; de door Kranbau Eberswalde bedachte technologische verbeteringen konden uitsluitend door gebruikmaking van de intellectuele eigendom van Vulkan Kocks in de praktijk worden gebracht, en op veel afdelingen beschikten de ondernemingen over gemeenschappelijk personeel.

(9) De herstructurering van Kranbau Eberswalde binnen BVV werd door alsmaar oplopende verliezen gekenmerkt. BVV kampte in zijn totaliteit met problemen. Daarom werd Kranbau Eberswalde als Oost-Duitse onderneming door de BvS uit BVV gehaald voordat deze onderneming failliet ging, zodat Kranbau Eberswalde zelf bij de fàillissementsprocedure buiten schot bleef (Het West-Duitse Vulkan Kocks ging daarentegen wel failliet.) Toen BVV in de problemen kwam, was de vervlechting van Kranbau Eberswalde en Vulkan Kocks al in een vergevorderd stadium. Vulkan Kocks was verantwoordelijk voor de bedrijfsleiding en verkoop bij Kranbau Eberswalde, en ook de toekomst daarvan was afhankelijk geworden van de industriële eigendom van Vulkan Kocks. De vergevorderde vervlechting van Kranbau Eberswalde en Vulkan Kocks was ook de reden dat de KIROW-groep april 1997 de aandelen van de curator overnam en deze voor de oprichting van KKI gebruikte. Zonder deze aandelen zou de herstructurering van Kranbau Eberswalde alleen met behulp van een compleet nieuw herstructureringsplan realiseerbaar zijn geweest. Volgens Duitsland werden de aandelen op een volledig marktconforme wijze gekocht, zonder dat daarvoor verdere steun werd verleend.

(10) Mede door de integratie in de Koehne-groep zal Kranbau Eberswalde een winstgevende onderneming worden. Kranbau Eberswalde zal met name profiteren van haar relatie met de directe moedermaatschappij KIROW-Leipzig Rail & Port AG, omdat het feit dat de beide ondernemingen op aangrenzende markten actief zijn, normaliter betekent dat ze allebei toegang tot elkaars klanten krijgen en dat ze een breder productspectrum kunnen aanbieden. Bovendien zouden ze allebei hun kosten kunnen terugdringen door gezamenlijk bepaalde interne diensten te benutten en gelijksoortige onderdelen te gebruiken. Door gemeenschappelijke inkoopstrategieën bij productcomponenten zouden verdere besparingen mogelijk moeten zijn. Interne rationaliseringsmaatregelen zoals de uitbesteding van bepaalde productiegangen, de invoering van constructiemethoden met CAD en de uitwerking van een nieuw marketingconcept zouden Kranbau Eberswalde in staat moeten stellen nieuwe producten te ontwikkelen en nieuwe markten te ontsluiten.

(11) Een ander aspect van deze organisatorische herstructurering van Kranbau Eberswalde is de gestage vermindering van de productiecapaciteit voor wat betreft installaties, machines en ruimten alsmede geschoold personeel. Sinds begin 1997 heeft de onderneming al productie-installaties, met inbegrip van frees- en lasmachines, persen en draaibanken, aan verschillende kopers verkocht. Omdat deze machines niet apart maar uitsluitend als geheel voor de bouw van kranen kunnen worden gebruikt, leiden deze verkopen aan kopers uit verschillende markten tot een gestage vermindering van de productiecapaciteit voor kranen. Bovendien werd het aantal werknemers teruggebracht van 239 in 1997 tot 159 in 1998. Daardoor daalde de productiecapaciteit, gemeten in uren van 255000 uren in 1990 tot 52000 uren in 1998. Aan het begin van de huidige herstructurering in 1997 bedroeg deze capaciteit 73500 uren.

(12) Er dient te worden opgemerkt dat KKI als engineeringbedrijf in de loop van zijn ontstaan (uit Vulkan Kocks) capaciteiten heeft verminderd, hoewel het niet de begunstigde van de steun was en dus ook niet gedwongen is de capaciteit te verminderen. Een indicatie voor de capaciteit van een engineeringbedrijf is het aantal werknemers. Dit aantal werd tussen 1997 en 1999 van 184 tot 73 teruggebracht.

(13) Er moet worden gewezen op het feit dat Kranbau Eberswalde krachtens de privatiseringsovereenkomst niet alleen verplicht is te zorgen dat de steun uitsluitend in het kader van deze overeenkomst wordt gebruikt, maar dat de onderneming ook een eigen bankrekening heeft en een eigen winst- en verliesrekening en balans kent. Bovendien wordt het gebruik van financiële middelen die door de staat zijn toegekend, door een onafhankelijke partij onderzocht.

(14) De herstructureringskosten belopen circa 99,7 miljoen DEM en zijn als volgt samengesteld (in miljoen DEM):

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(15) De verliescompensatie ten belope van 41,9 miljoen DEM betreft verliezen uit de tijd vóór de privatisering (1996) en uit de aanloopfase voor de nieuwe investeerder (1997). De oorzaak van de verliezen was de ondergang van BVV, waardoor zowel het vertrouwen van de klanten als de mogelijkheid voor Kranbau Eberswalde commerciële kredieten op te nemen, ongunstig werd beïnvloed. De Koehne-groep is niet in staat het volledige bedrag voor het herstel van de rentabiliteit van Kranbau Eberswalde op te nemen.

(16) Volgens het herstructureringsplan moet de rentabiliteit in 1999 worden hersteld. De onderstaande tabel(7) bevat de uitgangspunten voor het verwachte herstel van de rentabiliteit. De cijfers voor 1999 en 2000 zijn gebaseerd op de prognoses die ten tijde van de privatisering zijn opgesteld (in miljoen DEM).

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(17) De omzet stijgt van [...]* in 1997 naar [...]* in 2000. Vanaf 1999 zijn positieve bedrijfsresultaten te verwachten, zodat niet alleen de verliezen kunnen worden gedekt, maar ook een winst van [...]* kan worden gerealiseerd. De omzetstijging tussen 1998 en 1999 weerspiegelt de toename van het aantal orders als gevolg van de privatisering en de ontwikkeling van nieuwe producten. De verlaging van de personeelskosten tussen 1997 en 1998 is terug te voeren op een verdere vermindering van het aantal arbeidsplaatsen na de privatisering en op een in de CAO vastgelegde verlaging van de lonen.

V. HUIDIGE STEUNMAATREGELEN EN BIJDRAGE VAN DE INVESTEERDER

(18) De huidige herstructurering van Kranbau Eberswalde kost circa 99,7 miljoen DEM en wordt uit openbare en particuliere bronnen gefinancierd. Kranbau Eberswalde heeft respectievelijk zal van de BvS en de deelstaat Brandenburg steun ten belope van in totaal 60,64 miljoen DEM(8) ontvangen, die als volgt is samengesteld:

a) een in 1996 door de BvS toegekend krediet van 5 miljoen DEM en het vervolgens afzien van terugbetaling daarvan alsmede van de rente daarover ten belope van 95000 DEM;

b) een in 1996 door de deelstaat Brandenburg toegekend krediet van 5 miljoen DEM en het vervolgens afzien van terugbetaling daarvan alsmede van de rente daarover ten belope van 76000 DEM;

c) een krediet van de BvS van 15 miljoen DEM met een jaarlijkse rente van 5 % en het vervolgens afzien van terugbetaling daarvan in geval van een goedkeurende beschikking van de Commissie;

d) een deelneming van 5 miljoen DEM uit het consolidatiefonds(9) van Brandenburg;

e) een garantie van de centrale overheid en de deelstaat voor maximaal 80 % respectievelijk 24 miljoen DEM van de kredietlijnen van 30 miljoen DEM (op deze garantie wordt pas een beroep gedaan als een garantie van de investeerders ten belope van 6 miljoen DEM is ingelost);

f) een subsidie van 2,5 miljoen DEM van de BvS in geval van een goedkeurende beschikking van de Commissie;

g) een subsidie van 4,14 miljoen DEM in het kader van de goedgekeurde steunregeling "Gemeenschappelijk programma verbetering van de regionale economische structuur"(10) (GP-middelen).

(19) Van particuliere zijde ontvangt Kranbau Eberswalde (inclusief KKI) 39,06 miljoen DEM van de Koehne-groep. Dit bedrag behelst de volgende particulier gefinancierde maatregelen ten belope van 25,06 miljoen DEM, die direct aan Kranbau Eberswalde ten goede komen:

a) terbeschikkingstelling van kapitaal (inclusief koopprijs) van 2 miljoen DEM;

b) aanvaarding van een garantie voor 6 miljoen DEM;

c) toekenning van een krediet van 10 miljoen DEM door een particuliere bank(11);

d) verdere diensten ten belope van 300000 DEM (kosten voor rapporten en het nazien van rekeningen);

e) verdere contante betalingen ten belope van 350000 DEM;

f) middelen uit externe bronnen ten belope van 6,41 miljoen DEM.

(20) Bovendien heeft de investeerder behalve de koopprijs van [...]* voor de aandelen 14 miljoen DEM in de oprichting van KKI geïnvesteerd, om de herstructurering van Kranbau Eberswalde te voltooien (zie hoofdstuk IV). Dit bedrag is als volgt samengesteld:

a) de terbeschikkingstelling van kapitaal (volgestort) ten belope van 3 miljoen DEM;

b) de aanvaarding van garanties tot maximaal 11 miljoen DEM.

(De Duitse autoriteiten hebben bevestigd dat ten aanzien van KKI geen steun werd toegekend.)

(21) De onderstaande tabel geeft een overzicht over de herkomst van de afzonderlijke middelen:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

VI. MARKT

(22) De zakelijke activiteiten van Kranbau Eberswalde omvatten de bouw en montage van verschillende soorten speciale kranen, waaronder containerkranen, laadbruggen en havenkranen. De onderneming is met name gespecialiseerd in de bouw van dubbelgestuurde wipkranen. De directe eigenaar van Kranbau Eberswalde, KIROW-Leipzig Rail & Port AG, houdt zich op aangrenzende vlakken bezig, dat wil zeggen met de bouw van spoorwegkranen, uitrustingen voor scheepswerven, reach-trucks, transportsystemen en werkplaatstechniek voor railvoertuigen. Wat specifieke producttypen betreft, zijn er inmiddels tussen beide ondernemingen geen overlappingen meer. De onderneming zal na de herstructurering ook op de markt voor de ontwikkeling van postpanamax-kranen, containerbruggen, laadbruggen en goliathkranen actief zijn (dit wil zeggen op de gebieden waarop ook KKI actief is).

(23) Omdat de betrokken markt een wereldwijde markt is, is ook de handel tussen de lidstaten betroffen. (Kranbau Eberswalde exporteert 2,5 % van de productie naar andere lidstaten van de Gemeenschap, 46,6 % naar derde landen en verkoopt de overige 50,9 % in Duitsland zelf). Op de markt voor kranen en hijswerktuigen als geheel is de concurrentie hevig, en volgens de informatie waarover de Commissie beschikt, zijn er redenen om aan te nemen dat in deze sector in zijn totaliteit overcapaciteit bestaat. Bovendien vindt in deze branche binnen de Gemeenschap een levendige grensoverschrijdende handel plaats(12).

(24) Kranbau Eberswalde is echter op een gespecialiseerde markt actief waarop blijkbaar geen overcapaciteit bestaat.

(25) Wat de nieuwe door KKI ingebrachte activiteit betreft: dit engineeringbedrijf is actief op de up stream-markt. Omdat er geen aanwijzingen zijn dat op de downstream-markt van Kranbau Eberswalde overcapaciteit bestaat, ligt het voor de hand aan te nemen dat ook de up stream-markt voor de ontwikkeling van kranen niet met overcapaciteit te kampen heeft.

VII. GRONDEN VOOR DE INLEIDING VAN DE FORMELE ONDERZOEKSPROCEDURE

(26) De door Duitsland in de kennisgeving verstrekte informatie was op enkele punten niet bevredigend en deed twijfels rijzen over de verenigbaarheid ervan met de bepalingen van de communautaire kaderregeling voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden(13). In dit verband moet het volgende worden genoemd:

a) een onnauwkeurig herstructureringsplan met afwijkingen van de verwachte resultaten;

b) klaarblijkelijke structurele overcapaciteit op de betrokken markt, gekoppeld aan onduidelijkheden wat betreft de ontwikkeling van de capaciteit, maar in ieder geval geen zichtbare capaciteitsvermindering bij Kranbau Eberswalde;

c) een klaarblijkelijk geringe bijdrage van de investeerder.

VIII. REACTIES VAN DE BETROKKENEN EN DUITSLAND

(27) Voor de inleiding van de hoofdonderzoeksprocedure maakten twee concurrenten, te weten Caillard (een dochtermaatschappij van de Rolls Royce-groep) en Kranservice Rheinberg GmbH (hierna "KSR" genoemd) (een dochtermaatschappij van de Mannesmann Dematic-groep), hun opmerkingen kenbaar. Duitsland reageerde met uitvoerige en gemotiveerde antwoorden op beide standpunten.

(28) Caillard merkte in een op 4 januari 1999 ontvangen schrijven op dat er overcapaciteit bestaat en dat de KIROW-Leipzig Rail and Port AG (ook een onderneming van de KIROW-groep) steun heeft ontvangen die voor verdringingsconcurrentie was gebruikt. Duitsland antwoordde dat de beweringen van Caillard geen verband houden met de huidige begunstigde en dat ze chronologisch niet sluitend zijn. Het doorsluizen van steun die voor Kranbau Eberswalde is bestemd, naar KIROW-Leipzig Rail and Port AG zou niet mogelijk zijn; in een rapport van een accountant wordt bevestigd dat de banden tussen de beide ondernemingen van marktconforme aard zijn.

(29) KSR noemde overcapaciteit en verdringingsconcurrentie. Als voorbeeld haalde de onderneming een aanbesteding van de Deutsche Bahn voor twee containerkranen aan. Het bod van Kranbau Eberswalde zou 15 % lager zijn geweest dan dat van KSR, hoewel KSR een bod had uitgebracht dat geen winst liet verwachten en de administratie-, distributie- en materiaalkosten met 40 % had verlaagd. Duitsland wees de beweringen van KSR van de hand: het bod van Kranbau Eberswalde zou kostendekkend zijn geweest, maar het project werd helemaal niet gegund aan die onderneming. Wat de capaciteit betreft, zo herhaalde Duitsland, is Kranbau Eberswalde actief op een groeiende nichemarkt.

IX. BEOORDELING

(30) De financieringsmaatregelen ten gunste van Kranbau Eberswalde zijn staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag, omdat ze uit staatsmiddelen worden bekostigd en aan Kranbau Eberswalde een kosteloos voordeel verschaffen dat een onderneming in moeilijkheden van een particuliere investeerder niet zou hebben gekregen; daarom dreigen ze de mededinging te vervalsen en hebben ze vanwege de eigenschappen van de betrokken markt een ongunstige invloed op de handel tussen de lidstaten. De volgende pakketten steunmaatregelen moeten als nieuwe steun worden beschouwd die door de Commissie moet worden onderzocht:

a) een in 1996 door de BvS toegekend krediet van 5 miljoen DEM en het vervolgens afzien van terugbetaling daarvan alsmede van de rente daarover ten belope van 95000 DEM;

b) een in 1996 door de deelstaat Brandenburg toegekend krediet van 5 miljoen DEM en het vervolgens afzien van terugbetaling daarvan alsmede van de rente daarover ten belope van 76000 DEM;

c) een krediet van de BvS van 15 miljoen DEM met een jaarlijkse rente van 5 % en het vervolgens afzien van terugbetaling daarvan in geval van een goedkeurende beschikking van de Commissie;

d) een deelneming van 5 miljoen DEM uit het consolidatiefonds(14) van Brandenburg;

e) een garantie van de centrale overheid en de deelstaat voor maximaal 80 % respectievelijk 24 miljoen DEM van de kredietlijnen van 30 miljoen DEM (op deze garantie wordt pas een beroep gedaan als een garantie van de investeerders ten belope van 6 miljoen DEM is ingelost);

f) een subsidie van 2,5 miljoen DEM van de BvS in geval van een goedkeurende beschikking van de Commissie.

(31) De subsidie van 4,14 miljoen DEM stamt weliswaar uit de goedgekeurde steunregeling "Gemeenschappelijk programma verbetering van de regionale economische structuur"(15) (GP-middelen) en vormt derhalve geen nieuwe maatregel, maar wordt wel bij de beoordeling van de evenredigheid van de steun in acht genomen.

(32) Krachtens artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag zijn steunmaatregelen ten gunste van bepaalde ondernemingen onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt indien ze het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden en de mededinging op de gemeenschappelijke markt vervalsen of dreigen te vervalsen. Gezien de aard van de steun waar het hier om gaat, en de bijzonderheden van de kraanbouwsector valt het onderhavige pakket steunmaatregelen duidelijk onder artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag. Dergelijke steun is per definitie onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, tenzij een van de uitzonderingen in artikel 87, lid 2 of lid 3, van het EG-Verdrag kan worden toegepast. In het onderhavige geval is artikel 87, lid 3, van toepassing. Dit biedt de Commissie de mogelijkheid naar eigen inzicht staatssteun onder bepaalde voorwaarden toe te staan. Hieronder vallen krachtens artikel 87, lid 3, onder c), steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid te vergemakkelijken, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt, daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. In de kaderregeling zijn de voorwaarden voor een positieve interpretatie van de beoordelingsruimte door de Commissie vastgelegd.

(33) Op grond van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag kan de Commissie bovendien steunmaatregelen goedkeuren ter bevordering van de economische ontwikkeling van streken waarin de levensstandaard buitengewoon laag is of waar een ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst. Deze bepaling is van toepassing op de nieuwe Duitse deelstaten(16). Het feit dat de hier ter discussie staande steunmaatregelen aan één enkele onderneming in moeilijkheden worden toegekend, sluit niet uit dat steunmaatregelen als steun voor bepaalde streken in de zin van artikel 87, lid 3, onder a), beschouwd moeten worden(17). In het onderhavige geval is de primaire doelstelling van de steun echter veeleer de herstructurering van een onderneming in moeilijkheden dan de economische ontwikkeling van een streek. Zelfs wanneer een met succes geherstructureerde onderneming tot de ontwikkeling van een streek kan bijdragen, moet de steun eerder krachtens artikel 87, lid 3, onder c), dan krachtens artikel 87, lid 3, onder a), worden onderzocht.

(34) De in juni 1997 door Duitsland gedane kennisgeving was gericht op de toekenning van herstructureringssteun. Derhalve moesten de ter kennis gebrachte maatregelen voldoen aan de in punt 3.2 van de kaderregeling beschreven voorwaarden om te kunnen worden beschouwd als herstructureringssteun die in de zin van artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag met de gemeenschappelijke markt verenigbaar is.

X. HERSTELLEN VAN EEN DUURZAME LEVENSVATBAARHEID

(35) Het herstructureringsplan moet een duurzame levensvatbaarheid van de onderneming binnen een redelijk tijdsbestek en op grond van realistische veronderstellingen herstellen. Om te kunnen beoordelen hoe waterdicht het plan is, heeft de Commissie informatie nodig over de oorzaken van de huidige moeilijkheden van de desbetreffende onderneming, over de geplande interne maatregelen en over de te verwachten resultaten.

(36) De Commissie stelt vast dat Duitsland ingevolge het schrijven over de inleiding van de formele onderzoeksprocedure aanvullende informatie over de herstructureringsmaatregelen heeft verstrekt. De problemen van Kranbau Eberswalde en de maatregelen die nodig zijn voor het oplossen daarvan, zijn al aan de orde gekomen. De maatregelen zijn geschikt om de problemen op te lossen. Bovendien voldoen de economische resultaten van Kranbau Eberswalde aan de verwachtingen op het moment van de privatisering.

(37) Uit de financië1e analyse blijkt dat Kranbau Eberswalde in staat zou moeten zijn de verliezen aanzienlijk terug te dringen en de problemen in de komende jaren op te lossen. De financiële situatie is continu verbeterd (zie hoofdstuk IV) en de constante positieve ontwikkeling van de cijfers en de kwalitatieve aspecten van de herstructurering geven de financiële vooruitblik een geloofwaardig karakter.

(38) Daarom zou het met de op de privatisering volgende herstructurering mogelijk moeten zijn de rentabiliteit van Kranbau Eberswalde binnen de vier jaar van de herstructurering te herstellen, hetgeen als een gepaste termijn kan worden beschouwd.

XI. VERMIJDING VAN ONAANVAARDBARE CONCURRENTIEVERVALSINGEN

(39) Een voorwaarde voor herstructureringssteun is volgens de kaderregeling voorts dat er maatregelen worden genomen om nadelige gevolgen voor concurrenten zoveel mogelijk te compenseren. De steun zou anders het gemeenschappelijk belang schaden. Doorgaans leidt herstructureringssteun in die gevallen tot onaanvaardbare concurrentievervalsingen waarin deze wordt gebruikt om de productiecapaciteit te verhogen. In geval van een structureel overschot van de productiecapaciteit op de betrokken markt moet de begunstigde evenredig met de hoogte van het ontvangen steunbedrag door een onomkeerbare vermindering van zijn capaciteit bijdragen tot de capaciteitsverlaging op deze markt.

(40) Er moet op gewezen worden dat Kranbau Eberswalde in het kader van de huidige herstructurering in ieder geval zijn capaciteit heeft verminderd en dat er bovendien geen aanwijzingen zijn dat op de nichemarkt waarop de onderneming actief is, overcapaciteit bestaat. (Bovendien heeft KKI op zijn eigen vakgebied engineering eveneens de capaciteit verminderd, hoewel deze onderneming niet de begunstigde van de steun is).

(41) Bij de beoordeling van de capaciteitsvermindering moet ook rekening worden gehouden met het feit dat Kranbau Eberswalde is gevestigd in een streek die valt onder artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag. Overeenkomstig de kaderregeling kan de Commissie bij de toepassing van dit criterium in geval van markten met structurele overcapaciteit derhalve een grotere flexibiliteit aan den dag leggen. In dit geval hoeft Kranbau Eberswalde daarom zijn capaciteit niet verder te verminderen.

(42) Onder de gegeven omstandigheden is de Commissie tot de conclusie gekomen dat de gevolgen voor de concurrenten als miniem moeten worden beschouwd, omdat de begunstigde van de steun de capaciteit strikt heeft verminderd en Kranbau Eberswalde actief is op een groeiende nichemarkt. Derhalve ontstaan geen onaanvaardbare concurrentievervalsingen.

XII. DE STEUN IN VERHOUDING TOT DE KOSTEN EN BATEN

(43) Bovendien wordt in de kaderregeling geëist dat het bedrag en de intensiteit van de steun moeten worden beperkt tot het voor de uitvoering van de herstructurering strikt noodzakelijke minimum en verband moeten houden met de voordelen die de Commissie ervan verwacht. Derhalve wordt van de begunstigden van de steun verwacht dat zij met eigen middelen een belangrijke bijdrage leveren aan het herstructureringsplan. Om het concurrentievervalsende effect te beperken, moet de steun in zodanige vorm worden verleend dat de onderneming niet de beschikking krijgt over extra middelen die zouden kunnen worden gebruikt voor marktvervalsende activiteiten.

(44) In het onderhavige geval belopen de steunmaatregelen van de BvS en de deelstaat in totaal 60,64 miljoen DEM. Dit bedrag is opgebouwd uit een aflossingsvrij krediet van 5 miljoen DEM plus 95000 DEM rente, een aflossingsvrij krediet van 5 miljoen DEM plus 76000 DEM rente, een krediet van 15 miljoen DEM en een deelneming van 5 miljoen DEM uit het consolidatiefonds van de deelstaat Brandenburg. Een andere component van het pakket steunmaatregelen is een door de BvS en de deelstaat op zich genomen garantie voor maximaal 24 miljoen DEM. Het in het kader van het gemeenschappelijk programma toegekende bedrag van 4,14 miljoen DEM moet met het oog op de beoordeling van de evenredigheid bij de som van de nieuwe steunmaatregelen worden opgeteld.

(45) Naast de koopprijs van [...]* hebben de investeerders zich verplicht 25,06 miljoen DEM(18) in de herstructurering van Kranbau Eberswalde te investeren. De direct met Kranbau Eberswalde verbonden herstructureringskosten belopen 85,7 miljoen DEM, waarvan de particuliere investeerder circa 29 % inbrengt. Als ook de kapitaalinbreng van de investeerder in KKI (14 miljoen DEM(19)) erbij wordt opgeteld, beloopt zijn deelneming meer dan 39 % van de totale herstructureringskosten van 99,7 miljoen DEM. Hiermee kan de bijdrage van de investeerder in ieder geval als toereikend worden beschouwd.

(46) Op grond van het bovenstaande is de Commissie tot de conclusie gekomen dat de twijfels die zij bij de inleiding van de procedure kenbaar had gemaakt, nu weggenomen zijn en dat aan het criterium van de evenredigheid van de steun is voldaan.

XIII. VOLLEDIGE UITVOERING VAN HET HERSTRUCTURERINGSPLAN

(47) Een onderneming die herstructureringssteun ontvangt, moet het aan de Commissie voorgelegde en door haar goedgekeurde herstructureringsplan volledig uitvoeren en alle in de desbetreffende beschikking van de Commissie opgelegde verplichtingen nakomen. Anders zal de Commissie maatregelen treffen om terugvordering van de steun te verlangen, tenzij de oorspronkelijke beschikking na een nieuwe aanmelding van de zijde van de lidstaat wordt gewijzigd. Duitsland heeft verzekerd dat alle mogelijke maatregelen zijn getroffen om te zorgen dat het herstructureringsplan wordt gerealiseerd. Commissie trekt derhalve de conclusie dat ook aan dit criterium van de kaderregeling is voldaan.

XIV. CONCLUSIE

(48) De Commissie stelt vast dat Duitsland de bovengenoemde steunmaatregelen in strijd met artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag heeft uitgevoerd. Overwegende hetgeen hiervoor werd beschreven, zijn de maatregelen volgens de Commissie echter met de gemeenschappelijke markt verenigbaar, omdat ze voldoen aan de bepalingen in de kaderregeling voor herstructureringssteun,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De staatssteun ten belope van 60640000 DEM (30004739 EUR) plus rente, die Duitsland ten gunste van Kranbau Eberswalde heeft toegekend en nog wil toekennen, is met de gemeenschappelijke markt verenigbaar.

Overeenkomstig de beschikbare informatie omvat de steun de volgende maatregelen:

a) een in 1996 door de Bundesanstalt für vereinigungsbedingte Sonderaufgaben (BvS) toegekend krediet van 5 miljoen DEM en het vervolgens afzien van terugbetaling daarvan alsmede van de bijbehorende rente ten belope van 95000 DEM;

b) een in 1996 door de deelstaat Brandenburg toegekend krediet van 5 miljoen DEM en het vervolgens afzien van terugbetaling daarvan alsmede van de bijbehorende rente ten belope van 76000 DEM;

c) een krediet van de BvS van 15 miljoen DEM met een jaarlijkse rente van 5 % en het vervolgens afzien daarvan in geval van een goedkeurend besluit van de Commissie;

d) een deelneming van 5 miljoen DEM uit het consolidatiefonds van de deelstaat Brandenburg;

e) een garantie van de centrale overheid en de deelstaat voor 24 miljoen DEM;

f) een subsidie van 2,5 miljoen DEM van de BvS.

Artikel 2

In overeenstemming met de communautaire kaderregeling voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden dient Duitsland jaarlijks een gedetailleerd verslag over de uitvoering van het herstructureringsplan in.

Artikel 3

Deze beschikking is gericht tot de Bondsrepubliek Duitsland.

Gedaan te Brussel, 28 juli 1999.

Voor de Commissie

Karel VAN MIERT

Lid van de Commissie

(1) PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1.

(2) PB C 353 van 19.11.1998, blz. 3.

(3) Zie voetnoot 2.

(4) De werkloosheid in het desbetreffende gebied bedraagt 22,1 %. Indien ook rekening wordt gehouden met de secundaire arbeidsplaatsen, stijgt dit cijfer met nog eens 6,9 %.

(5) PB C 213 van 27.7.1996, blz. 4.

(6) Zakengeheim

(7) Deze tabel bevat slechts een selectie van de uitgangspunten, en de kolommen zijn rekenkundig niet volledig.

(8) In dit bedrag is de rente over de kredieten niet inbegrepen.

(9) SG(95) D/9074.

(10) 27e raamplan.

(11) Dit krediet is door een garantie van KIROW-Leipzig Rail & Port AG ter hoogte van 3 miljoen DEM en door een garantie van Koehne Beteiligungsgesellschaft mbH & Co. Holding KG ter hoogte van 3 miljoen DEM gedekt. De Duitse autoriteiten bevestigen dat noch de centrale overheid noch de deelstaat Brandenburg hierbij betrokken is.

(12) Zie de bladzijden 57 en 60 van het "Statistisches Handbuch für den Maschinenbau", uitgave 1997, uitgegeven door het Verband Deutscher Maschinen-und Anlagenbau e.V.

(13) PB C 368 van 23.12.1994, blz. 12.

(14) Zie voetnoot 8.

(15) 27e raamplan.

(16) Zie de beschikking van de Commissie in steunzaak nr. N 464/93.

(17) Zie het arrest van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen van 14 september 1994 in de gevoegde zaken C-278/92 en C-279/92, Spanje/Commissie (Hytasa/Imepiel), Jurisprudentie 1994, blz. I-4103.

(18) Zie hoofdstuk V voor details van de bijdrage van de investeerder.

(19) Zie hoofdstuk V voor details van de bijdrage van de investeerder.