Informatienota over de voorwaarden betreffende aanvullende sociale maatregelen ter begeleiding van de herstructurering in de steenkoolsector (2001-2002)

(2000/C 265/02)

1. Inleiding

Sinds het begin van de jaren negentig wordt de herstructurering van de kolensector gestaag voortgezet met als doel, althans in een aantal lidstaten, de winning volledig te staken.

Sociale begeleiding voor werknemers die te maken krijgen met de gevolgen van de herstructurering van de steenkolen- en staalindustrie ("traditionele steun") is beschikbaar uit hoofde van artikel 56 van het EGKS-Verdrag. De afgelopen jaren heeft de Commissie via het programma Rechar (1990-1993)(1) en de sociale component steenkolenindustrie (1994-1997 en 1998-2000)(2) aanvullende sociale steun aan de werknemers in deze sector geboden. De Commissie heeft nu besloten deze aanvullende steun beschikbaar te stellen voor de jaren 2001 en 2002 (tot 23 juli 2002, de einddatum van het EGKS-Verdrag). De vastgestelde totale kosten van het programma voor de 19 maanden van de duur ervan, bedragen 51 miljoen EUR.

Het nieuwe programma is een voortzetting van het bestaande programma, dat aan werknemers in deze sector een verhoogde steun toekent door middel van vervroegde uittredings-, wederinschakelings- en werkloosheidsmaatregelen. Noch de op dit moment beschikbare steunniveaus, noch de uitvoeringsvoorwaarden worden gewijzigd.

2. Rechtvaardiging van de actie

De productiekosten in de communautaire steenkoolindustrie liggen in het algemeen ver boven de wereldmarktprijzen. Gezien dit feit vindt in de steenkoolbedrijven sinds een groot aantal jaren een herstructurerings- en rationaliseringsproces plaats. Sinds de sluiting van de laatste Portugese steenkoolmijn in 1995 zijn er nog slechts vier steenkoolproducerende lidstaten: Duitsland, Spanje, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk.

In Duitsland, dat door zijn productie en het aantal werknemers het belangrijkste kolenproducerende land van de Europese Unie is geworden, is door de kolensector, de vakbonden en de lokale en federale overheden onlangs een herstructureringsplan overeengekomen. Dit zal tot een aanzienlijk aantal bedrijfssluitingen en veel banenverlies leiden. Een vergelijkbaar plan bestaat in Spanje, terwijl in Frankrijk is afgesproken dat alle winningsactiviteiten in 2005 zullen worden gestaakt. In het Verenigd Koninkrijk is de herstructurering van de sector grotendeels verwezenlijkt en de productiekosten zijn er inmiddels veel lager dan in de rest van de Unie. De Britse industrie kan echter nog wel worden geconfronteerd met afzetproblemen, met name door het toenemend gebruik van aardgas, de lage prijs voor kolen op de internationale markt en de aanhoudend hoge koers van het Engelse pond.

De kolenindustrie in Duitsland, Spanje en Frankrijk biedt op dit moment werk aan ongeveer 95000 werknemers. Van dit aantal zullen tijdens de duur van het programma naar schatting ongeveer 17500 door de herstructurerings- of sluitingsmaatregelen worden getroffen. Rekening houdende met de huidige regels inzake bijstandsverlening in de lidstaten zullen echter slechts ongeveer 13000 werknemers in aanmerking komen voor aanvullende steun uit hoofde van dit programma.

Nog eens 13500 werknemers zijn op dit moment actief in de kolensector in het Verenigd Koninkrijk. Omdat er in het Verenigd Koninkrijk geen bijzondere nationale bijdrage zoals bedoeld in artikel 56 van het EGKS-Verdrag wordt toegekend, komen deze werknemers, wanneer hun arbeidsplaats door de herstructurering wordt getroffen, niet in aanmerking voor de bedoelde aanvullende steun (zie 3.3).

3. Procedures voor bijstandsverlening

De uit hoofde van dit programma toegekende EGKS-steun zal een aanvulling zijn op de traditionele steun uit hoofde van artikel 56 van het EGKS-Verdrag. Op deze wijze kan een groter deel van de kosten van de sociale maatregelen worden opgevangen.

3.1. Subsidiabiliteit

Alle werknemers die in aanmerking komen voor traditionele steun uit hoofde van artikel 56, lid 2, onder b), en lid 1, onder c), van het EGKS-Verdrag komen ook in aanmerking voor steun uit hoofde van het aanvullende programma. De gedetailleerde subsidiabiliteitscriteria worden gedefinieerd in de bilaterale overeenkomsten tussen de Commissie en de lidstaten.

3.2. Soorten maatregelen

In het algemeen kent de EGKS medefinanciering toe aan alle sociale maatregelen voor werknemers in de kolenindustrie in de lidstaten die vallen onder de onderstaande categorieën:

3.2.1. Vervroegde uittreding

Maatregelen ter pensionering van oudere werknemers met een aanvaardbaar inkomen, waarmee ze van de arbeidsmarkt verdwijnen. Ook maatregelen met het oog op een deeltijdse of een geleidelijke vervroegde uittreding zullen voor medefinanciering in aanmerking komen.

3.2.2. Wederinschakeling

De wederinschakeling kan zowel binnen als buiten het bedrijf plaatsvinden. Er kan medefinanciering worden toegekend aan een reeks maatregelen of een combinatie ervan (compenserende vergoedingen voor loonverlies, uittredingspremies en subsidies voor geografische mobiliteit, enz.). Beroepsopleidingsprogramma's komen echter niet in aanmerking, aangezien de EGKS sinds eind 1994 niet aan beroepsopleidingsprogramma's heeft bijgedragen.

3.2.3. Werkloosheid

In een aantal steenkoolbekkens zal de personeelsinkrimping bij gebrek aan vooruitzichten op een herplaatsing en aangezien de mogelijkheden om gebruik te maken van leeftijdsmaatregelen uitgeput zijn, voor bepaalde categorieën werknemers tot verplichte werkloosheid leiden. In dit verband kan uit hoofde van het aanvullende programma steun worden toegekend aan een groot aantal soorten bijstand voor werklozen, met name wachtgeld en de uittredingspremies.

3.3. Bedrag van de steun

De gemiddelde maximale steun per persoon bedraagt 4000 EUR voor vervroegde uittreding en 2000 EUR voor werkloosheid en wederinschakeling. Overeenkomstig artikel 56 van het EGKS-Verdrag mag het bedrag van de daadwerkelijk toegekende EGKS-steun ("traditionele steun + steun uit hoofde van de sociale component") niet meer bedragen dan het totaal van de bijzondere bijdrage van de lidstaat.

3.4. Duur van de bijstandsverlening

De duur van de bijstandsverlening - de periode waarin de EGKS de uitgaven ten gunste van een werknemer kan medefinancieren - beperkt zich tot 36 maanden vanaf het begin van de maatregelen. De steun uit hoofde van het programma kan de communautaire steun tijdens de periode van "traditionele" steun versterken, dan wel de kosten van de maatregelen gedurende een aanvullende periode medefinancieren. De duur van deze eventuele aanvullende medefinanciering is beperkt tot 18 maanden (vervroegde uittreding) of 12 maanden (wederinschakeling en werkloosheid).

4. Andere voorwaarden

De medefinanciering heeft betrekking op uitgaven uit hoofde van de programma's voor sociale begeleiding die vanaf 1 januari 2001 ten uitvoer worden gelegd. De steunaanvragen kunnen echter ook betrekking hebben op maatregelen die in 2000 ten uitvoer zijn gelegd ten behoeve van werknemers die hun baan verloren hebben of wier arbeidsplaats datzelfde jaar getroffen werd en die geen deel uitmaakten van de aanvragen voor aanvullende steun in 2000. In de regel zullen de bepalingen en voorwaarden voor het beheer van de steun, die uitdrukkelijk verschillen van deze welke in dit document worden genoemd, worden opgenomen in de bilaterale overeenkomsten voor de toekenning van traditionele steun.

Op verzoek van de betrokken lidstaten kunnen voorschotten tot 50 % van het toegekende bedrag worden betaald, indien aangetoond wordt dat de maatregelen zijn begonnen en het aantal deelnemende werknemers wordt vermeld. Indien dit lager zou zijn dan verwacht, zal het te betalen bedrag proportioneel worden verlaagd.

De uiteindelijke financieringsaanvragen moeten uiterlijk 31 maart van het vijfde jaar volgend op het besluit tot financiering worden ingediend. Het saldo van de financiële verplichting zal uiterlijk op 30 juni van datzelfde jaar automatisch worden teruggeboekt.

Overeenkomstig de regels voor cumulatie van financieringen van de EGKS en het ESF kan een zelfde werknemer een gecombineerde steun van beide communautaire instrumenten ontvangen voor niet-gelijktijdige acties met verschillende doelstellingen. Zo kan een door het ESF medegefinancierde beroepsopleiding bij voorbeeld worden voorafgegaan of gevolgd door een periode waarin wachtgeld door de EGKS wordt medegefinancierd.

5. Financiële aspecten

De kosten van het programma voor de EGKS-begroting bedragen waarschijnlijk ongeveer 29 miljoen EUR in 2001 en 22 miljoen EUR in 2002. De bedragen zijn indicatief en de definitieve opneming in de begroting zal jaarlijks volgens de normale begrotingsprocedure worden vastgesteld.

(1) PB C 185 van 26.7.1990, blz. 18.

(2) PB C 108 van 16.4.1994, blz. 3, en PB C 198 van 28.6.1997, blz. 6.