LETLAND: PARTNERSCHAP VOOR TOETREDING (98/C 202/05)

1. INLEIDING

In het advies dat de Commissie in juli 1997 aan de Raad heeft voorgelegd overeenkomstig de bepalingen van artikel O van het Verdrag, doet de Commissie haar aanbeveling aan de Raad betreffende de aanvraag van Letland voor lidmaatschap van de Europese Unie. De Commissie is van mening dat de onderhandelingen met Letland inzake toetreding tot de Europese Unie moeten worden geopend zodra het land voldoende vooruitgang heeft geboekt met betrekking tot de door de Europese Raad van Kopenhagen gedefinieerde voorwaarden voor lidmaatschap. Deze aanbeveling vloeit voort uit de analyse die in het advies is opgenomen, waarin de Commissie van mening is dat i) Letland de kenmerken van een democratie vertoont, met stabiele instellingen, garanties voor de rechtsstaat en de mensenrechten, en de eerbiediging en bescherming van minderheden; er moeten echter maatregelen worden genomen om de naturalisatie van niet-staatsburgers te versnellen, zodat zij beter kunnen integreren in de Letlandse samenleving, ii) de vooruitgang op weg naar het instellen van een markteconomie aanzienlijk is, maar Letland toch voor grote problemen zou komen te staan indien het op middellange termijn het hoofd zou moeten bieden aan de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie, en iii) Letland enige vooruitgang heeft geboekt bij het overnemen en uitvoeren van het acquis, vooral wat de interne markt betreft, en met aanzienlijke inspanningen in staat zou moeten zijn op middellange termijn volledig deel te nemen aan de interne markt.

De Europa-Overeenkomst blijft de basis voor de betrekkingen van de Unie met Letland. De pretoetredingsstrategie zal echter worden versterkt zodat de steun gericht kan worden op de specifieke behoeften van elke kandidaat zodat de in het advies genoemde problemen kunnen worden overwonnen. Dit werd door de Commissie in Agenda 2000 als volgt omschreven: "De voornaamste doelstellingen van de versterkte voorbereidingsstrategie zijn tweeërlei: de verschillende vormen van door de Unie verstrekte hulp in te passen in een kader, de partnerschappen voor de toetreding, en binnen dit kader met de kandidaat-landen samen te werken op basis van een duidelijk omlijnd programma ter voorbereiding op het lidmaatschap, waarbij de kandidaat-landen verbintenissen aangaan met betrekking tot bepaalde prioriteiten en een tijdschema voor het nakomen van die verbintenissen aanvaarden; ten tweede, de kandidaat-landen met het beleid en de procedures van de Unie vertrouwd maken, door hun de mogelijkheid te geven aan communautaire programma's deel te nemen.".

Op de vergadering in Luxemburg van december 1997 besloot de Europese Raad dat de partnerschappen voor toetreding de spil zouden vormen van de versterkte pretoetredingsstrategie, waarbij alle vormen van steun aan de kandidaat-landen in één enkel kader worden ondergebracht. Tot dit partnerschap voor toetreding werd besloten door de Commissie, na raadpleging van Letland en op basis van de door de Raad vastgestelde beginselen, prioriteiten, tussentijdse doelstellingen en voorwaarden.

2. DOELSTELLINGEN

Het partnerschap voor toetreding heeft als doel in een alomvattend kader de prioritaire gebieden te omschrijven voor verdere werkzaamheden zoals die zijn vastgelegd in het advies van de Commissie inzake het verzoek van Letland om toetreding tot de Europese Unie, de beschikbare financiële middelen om Letland te helpen bij de tenuitvoerlegging van deze prioriteiten, en de aan deze bijstand verbonden voorwaarden. Het partnerschap voor toetreding biedt een kader voor een aantal beleidsinstrumenten die gebruikt zullen worden om de kandidaat-landen te helpen bij de voorbereidingen op het lidmaatschap. Hiertoe behoren onder andere het nationale programma voor overname van het acquis, dat door Letland moet worden vastgesteld, de gezamenlijke beoordeling van economische beleidsprioriteiten, het pact tegen de georganiseerde misdaad en het parcours voor de interne markt. Deze instrumenten zijn alle verschillend van aard en zullen worden opgezet en aangewend volgens specifieke procedures. Zij vormen geen integrerend onderdeel van dit partnerschap, maar de erin opgenomen prioriteiten zijn met het partnerschap verenigbaar.

3. BEGINSELEN

De belangrijkste prioriteiten voor de kandidaat-landen hebben betrekking op hun vermogen te voldoen aan de criteria van Kopenhagen, waarin is vastgelegd dat voor het lidmaatschap het volgende vereist is:

- het kandidaat-land heeft stabiele instellingen die de democratie, de rechtsstaat, de mensenrechten, en het respect voor en de bescherming van minderheden garanderen;

- het kandidaat-land heeft een functionerende markteconomie, en kan het hoofd bieden aan de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie;

- het kandidaat-land is in staat de verplichtingen van het lidmaatschap aan te gaan, met inbegrip van de doelstellingen van een politieke, economische en monetaire unie.

Op de bijeenkomst in Madrid benadrukte de Europese Raad dat de kandidaat-landen hun administratieve structuren moeten aanpassen om na de toetreding een harmonieus functioneren van het beleid van de Gemeenschap te garanderen; in Luxemburg benadrukte de Europese Raad dat de opname van het acquis in de wetgeving noodzakelijk is, maar op zich niet afdoende; het acquis moet ook daadwerkelijk worden toegepast.

4. PRIORITEITEN EN TUSSENTIJDSE DOELSTELLINGEN

De adviezen van de Commissie en de bestudering ervan door de Raad hebben duidelijk gemaakt dat op bepaalde terreinen nog aanzienlijke inspanningen van de kandidaat-landen vereist zijn bij de voorbereiding op de toetreding, en dat geen van deze landen op dit moment volledig aan alle criteria van Kopenhagen voldoet. Deze situatie vereist een definitie van tussenfasen in termen van prioriteiten, waarbij voor elke prioriteit exacte doelstellingen worden opgesteld in samenwerking met de betrokken landen; het bereiken van deze doelstellingen bepaalt het niveau van de toegekende steun, de vooruitgang in de lopende onderhandelingen met bepaalde landen, en de opening van onderhandelingen met de andere landen. De prioriteiten en tussentijdse doelstellingen zijn in twee groepen verdeeld: korte en middellange termijn. Met betrekking tot de in de categorie "korte termijn" opgenomen prioriteiten en tussentijdse doelstellingen wordt het realistisch geacht dat Letland ze eind 1998 kan verwezenlijken of er aanzienlijke vooruitgang mee kan hebben geboekt. Met het oog op het korte tijdsinterval en de benodigde administratieve capaciteit is het aantal prioriteiten voor de korte termijn beperkt gehouden. Van de onder "middellange termijn" opgenomen prioriteiten wordt aangenomen dat de verwezenlijking langer dan een jaar zal vergen, hoewel in de loop van 1998 met de werkzaamheden kan en moet worden begonnen.

Letland zal gevraagd worden eind maart een nationaal programma voor de overname van het acquis (National Programme for the adoption of the acquis - NPAA) op te stellen, waarin zijn opgenomen een tijdschema voor het verwezenlijken van deze prioriteiten en de tussentijdse doelstellingen en, indien mogelijk en relevant, de nodige personele en financiële middelen.

In het partnerschap voor toetreding zal worden opgenomen dat Letland alle in het advies genoemde zaken moet aanpakken. Ook zal erop worden gewezen dat de opname van het acquis in de wetgeving op zich niet voldoende is, en dat het acquis ook daadwerkelijk moet worden toegepast volgens de normen die binnen de Unie worden gehanteerd. Op alle onderstaande terreinen bestaat behoefte aan geloofwaardige en daadwerkelijke toepassing en handhaving van het acquis.

Aan de hand van de analyse van het advies van de Commissie en de bestudering ervan door de Raad zijn voor Letland de volgende prioriteiten op korte en middellange termijn en tussentijdse doelstellingen vastgesteld.

4.1. Korte termijn (1998)

- Politieke criteria: maatregelen ter vergemakkelijking van het naturalisatieproces en voor een betere integratie van niet-staatsburgers, waaronder statenloze kinderen, en een betere opleiding in de Letlandse taal voor mensen die deze taal niet spreken.

- Economische hervorming: het vaststellen van de economische beleidsprioriteiten voor de middellange termijn en een gezamenlijke beoordeling binnen het kader van de Europa-Overeenkomst; snellere, op de markt gebaseerde herstructurering van het bedrijfsleven, vooral door voltooiing privatiseringsproces, verdere versterking banksector, modernisering landbouw, instelling land- en eigendomsregister.

- Versterking van institutionele en administratieve capaciteit: verdere structurele hervorming overheidsapparaat, vooral op het gebied van douane en belastingen, capaciteit financiële controle; versterking ministerie van landbouw, opleidingsstrategie voor justitieapparaat; versterking van de fytosanitaire en veterinaire structuren, vooral met betrekking tot faciliteiten aan de buitengrenzen; een begin maken met het opzetten van structuren voor regionaal en structuurbeleid.

- Interne markt: verdere aanpassing, onder andere intellectuele en industriële eigendomsrechten, overheidsopdrachten, financiële diensten, mededinging, staatssteun en indirecte belastingen; vaststelling wet staatssteun en grotere transparantie door betere inventarisatie van de steun, en versterking nieuwe antitrustautoriteit.

- Justitie en binnenlandse zaken: vooral verdere inspanningen om maatregelen te nemen ter bestrijding van de corruptie en de georganiseerde misdaad, en verdere hervorming van justitie.

- Milieu: voortzetting van de omzetting van de kaderwetgeving; het vaststellen van uitvoerige harmonisatieprogramma's en uitvoeringsstrategieën die verband houden met individuele wetten. Planning en aanvang van de uitvoering van deze programma's en strategieën.

4.2. Middellange termijn

- Politieke criteria: snellere integratie van niet-staatsburgers door vergemakkelijking van het naturalisatieproces voor statenloze kinderen.

- Economische hervorming: consolidatie privatiseringsproces; versterking marktgerichte herstructurering van ondernemingen, financiële sector en banksector; ontwikkeling regelgevend kader voor nutssector en financiële diensten, en versterking mededingingsbeleid.

- Economisch beleid: regelmatige herziening van de gezamenlijke beoordeling van de economische beleidsprioriteiten, binnen het kader van de Europa-Overeenkomst, gericht op het voldoen aan de criteria van Kopenhagen voor lidmaatschap van de Unie en het acquis op het gebied van economisch en monetair beleid (coördinatie van economisch beleid, het indienen van convergentieprogramma's, het vermijden van excessieve tekorten); hoewel van Letland niet wordt verwacht dat het de euro onmiddellijk na de toetreding overneemt, wordt een beleid verwacht dat is gericht op daadwerkelijke convergentie overeenkomstig de doelstellingen van de Unie inzake economische en sociale cohesie en een nominale convergentie die verenigbaar is met het uiteindelijke doel van het overnemen van de euro.

- Versterking van institutionele en administratieve capaciteit: naleving van Gemeenschapswetgeving inzake interne markt, en oprichting instellingen die in staat zijn de regionale ontwikkelingsprogramma's van de Gemeenschap en het landbouwbeleid uit te voeren (onder andere statistische capaciteit); antifraudediensten; versterking begrotingsproces en capaciteit voor macro-economische prognoses; verbeterde werking van justitie; opleiding personeel justitie in Gemeenschapsrecht en de toepassing ervan; versterking van de instellingen voor justitie en binnenlandse zaken (zorgen voor voldoende en goed opgeleid personeel, vooral politie, grenswachten, ministeries en rechtbanken); hervorming douane- en belastingdiensten zodat deze klaar zijn voor overname van het acquis; versterking van instanties voor voedselcontrole.

- Interne markt: onder andere aanpassing wetgeving op het gebied van douane, audiovisueel beleid, statistiek en financiële diensten; modernisering van structuren voor standaardisering en conformiteitsbeoordeling; instelling van een systeem voor markttoezicht; aanpassing horizontale technische wetgeving industrieproducten; verdere aanpassing mededingingsrecht, vooral op het gebied van staatssteun; versterking van mededingingsautoriteiten en autoriteiten die toezicht houden op staatssteun; stimulering van de ontwikkeling van ondernemingen (met inbegrip van het midden- en kleinbedrijf); aanpassing aan het acquis op het gebied van telecommunicatie, consumentenbescherming en de interne energiemarkt.

- Justitie en binnenlandse zaken: onder andere ontwikkeling van een doeltreffend grensbeheer (vooral oostgrens), tenuitvoerlegging van het migratiebeleid en wetgeving inzake asielzoekers en vluchtelingen; voortzetting van de strijd tegen georganiseerde misdaad (vooral witwassen, drugs, de mensenhandel) en corruptie; aanpassing van het visumbeleid aan dat van de Europese Unie, voltooiing van de aanpassing aan internationale verdragen, met name met het oog op de toepassing van het acquis van Schengen.

- Landbouw: onder andere aanpassing aan het landbouwacquis (onder andere veterinaire en fytosanitaire zaken, vooral controle aan de buitengrens), aandacht voor de milieuaspecten van landbouw en biodiversiteit; consolidatie landstructuur en ontwikkeling plattelandsbeleid; vergroting van de capaciteit om het SAP uit te voeren en te handhaven, vooral de fundamentele beheermechanismen en bestuurlijke structuren om toezicht te houden op de landbouwmarkten en de maatregelen voor structurele en plattelandsontwikkeling uit te voeren; het vaststellen en uitvoeren van de veterinaire en fytosanitaire voorschriften; het moderniseren van bepaalde voedselverwerkende bedrijven en test- en diagnosefaciliteiten; herstructurering van de agrovoedingssector.

- Visserij: ontwikkeling van de capaciteit voor de tenuitvoerlegging en handhaving van het gemeenschappelijk visserijbeleid.

- Vervoer: verdere aanpassing aan het acquis, vooral wat betreft het vrachtvervoer over de weg (technische voorschriften, belastingen), per schip (veiligheid) en vervoer per spoor, en de noodzakelijke investeringen voor de vervoersinfrastructuur, vooral de uitbreiding van de trans-Europese netwerken.

- Werkgelegenheid en sociale zaken: ontwikkeling van het arbeidsmarktbeleid en een gezamenlijke herziening van dit beleid ter voorbereiding op deelname aan EU-coördinatie; aanpassing van arbeidswetgeving en wetgeving op het gebied van de gezondheid en veiligheid op het werk, en het opzetten van structuren voor de handhaving, met name vroegtijdige overname van de kaderrichtlijn inzake gezondheid en veiligheid op het werk; waarborgen van gelijke kansen voor mannen en vrouwen; verdere ontwikkeling van een actieve, autonome sociale dialoog; verdere ontwikkeling van sociale bescherming; stappen om de normen voor de volksgezondheid op Gemeenschapsniveau te brengen.

- Milieu: onder andere ontwikkeling van controlestructuren en capaciteiten voor toezicht en uitvoering, continue planning en tenuitvoerlegging van aanpassingsprogramma's die verband houden met specifieke wetten. Drinkwater, afvalwater, de afvalsector en de luchtvervuiling verdienen bijzondere aandacht. Milieubeschermingseisen en de noodzaak van duurzame ontwikkeling moeten worden opgenomen in de definitie en de implementatie van nationaal en sectoraal beleid.

- Regionaal beleid en cohesie: invoering van een wettelijk, bestuurlijk en budgettair kader voor een nationaal beleid om de regionale verschillen aan te pakken via een geïntegreerde benadering, teneinde na toetreding deel te nemen aan de structuurprogramma's van de Europese Unie.

5. BELANGRIJKSTE INSTRUMENTEN VOOR DE TECHNISCHE EN FINANCIËLE BIJSTAND VAN DE GEMEENSCHAP

5.1. Programmering van de financiële middelen

In de periode 1995-1997 is in het kader van Phare 112 miljoen ECU toegewezen. Onder voorbehoud van de goedkeuring van het Phare-budget voor de resterende periode, zal de Commissie de toewijzingen voor 1998 en 1999 bevestigen. Bovendien komt Letland in aanmerking voor steun uit hoofde van de voor 1998 geplande inhaalfaciliteit ("catch-up facility") voor de financiering van projecten in verband met privatisering en herstructurering, bevordering van directe buitenlandse investeringen, en de bestrijding van de corruptie. Financiële voorstellen worden ingediend bij het Phare-beheerscomité, zoals bepaald in Verordening (EEG) nr. 3906/89 van de Raad. Voor alle investeringsprojecten zal systematisch gemeenschappelijke financiering door de kandidaat-landen worden vereist. De Commissie zal samenwerken met Letland, de Europese Investeringsbank (EIB) en de internationale financiële instellingen, in het bijzonder de Europese Bank voor wederopbouw en ontwikkeling (EBWO) en de Wereldbank, ter bevordering van de cofinanciering van projecten in verband met de pretoetredingsprioriteiten. Financiële bijstand na het jaar 2000 zal hulp voor de landbouw omvatten en een structureel instrument dat prioriteit zal geven aan soortgelijke maatregelen als die van het Cohesiefonds. Bovendien zal Letland toegang hebben tot financiering uit meerlandenprogramma's die direct verband houden met het acquis.

Het Phare-programma is het belangrijkste financiële instrument van de versterkte pretoetredingsstrategie. Het hoofddoel van Phare is de landen van Midden- en Oost-Europa te helpen bij de voorbereiding op de toetreding door de bijstand te concentreren op de overname van het acquis van de Gemeenschap, en in het bijzonder op de prioriteiten zoals omschreven in het partnerschap voor de toetreding en in het nationale programma voor overname van het acquis (National Programme for the adoption of the acquis - NPAA). Elk jaar zal de Commissie een financieringsmemorandum met Letland ondertekenen waarin Letland zich ertoe verbindt een aantal in dit partnerschap voor toetreding omschreven prioriteiten te verwezenlijken; de Commissie zal zich ertoe verbinden financieel aan deze verwezenlijking bij te dragen. Bij de programmering van de financiële bijstand van de Gemeenschap zal rekening worden gehouden met de prioriteiten en het tijdschema van het nationale programma voor overname van het acquis.

De daaropvolgende toewijzing van financiële steun zal nauw verband houden met de naleving door de Letlandse regering van verbintenissen in het NPAA. Bepaalde toetredingsactiviteiten kunnen nu worden versterkt (bijvoorbeeld steun voor institutionele versterking), maar andere, zoals de financiering van belangrijke investeringsprojecten die gericht zijn op overname van het acquis op terreinen als milieu en kernveiligheid, zullen over een periode van vijf tot zes jaar moeten worden geprogrammeerd, wanneer meer middelen beschikbaar komen.

Na 1998 zal de bijstand van Phare via de volgende soorten activiteiten worden gekanaliseerd:

- Institutionele versterking (ongeveer 30 %): versterking van de democratische instellingen, rechtsstaat, overheidsapparaat en alle organen die verantwoordelijk zijn voor openbare diensten, teneinde de nodige institutionele en bestuurlijke structuren op te zetten en de mensen op te leiden die het acquis moeten toepassen. Steun voor institutionele versterking zal onder andere vorm krijgen in opleidingsactiviteiten, technische bijstand en het smeden van nauwe banden tussen instellingen en bestuurlijke eenheden in Letland met de desbetreffende organen in de lidstaten. Aanvankelijk zal deze steun geconcentreerd worden op prioritaire gebieden als financiën, landbouw, milieu, justitie en binnenlandse zaken.

- Investeringssteun (ongeveer 70 %): voor de aanpassing van de Letlandse infrastructuur aan het acquis van de Gemeenschap. Deze steun zal geconcentreerd zijn op: i) structurele maatregelen, vooral herstructurering van de landbouw, regionale ontwikkeling en investering in menselijk en intellectueel kapitaal, waaronder Phare-bijdragen zouden kunnen vallen voor deelname aan het kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling, ii) het voldoen aan de normen van de Gemeenschap, met name wat betreft milieu, landbouw, industrie, veiligheid en gezondheid op het werk, vervoer en telecommunicatie, iii) medefinanciering van grootschalige infrastructuur (1) en iv) de ontwikkeling van kleine en middelgrote ondernemingen (2).

5.2. De rol van de internationale financiële instellingen

De samenwerking tussen Letland en de internationale financiële instellingen (IFI) krijgt door het partnerschap voor toetreding nieuwe richting en een nieuw elan. De subsidies in het kader van het partnerschap voor toetreding zullen dienen als startkapitaal en als katalysator voor grotere hoeveelheden ontwikkelingskapitaal van de IFI. Dit proces zal door de Commissie worden ontwikkeld in overleg met de kandidaat-landen, de EIB en de IFI, in het bijzonder de EBWO en de Wereldbank, teneinde de medefinanciering van projecten in verband met de pretoetredingsprioriteiten te bevorderen.

Krachtens een nieuw leenmandaat over de periode 1997-1999 kan de EIB 3,52 miljoen ECU beschikbaar stellen voor Midden- en Oost-Europa. Met de nieuwe pretoetredingsfaciliteit die begin 1998 door de gouverneurs van de EIB werd goedgekeurd, werd dit bedrag verhoogd tot 7 miljard ECU. EIB-leningen zullen in alle sectoren worden gebruikt die in aanmerking komen voor EIB-financiering om het toetredingsproces te vergemakkelijken.

6. CONDITIONALITEIT

Aan de bijstand van de Gemeenschap zijn voor Letland voorwaarden verbonden in verband met het nakomen van de verbintenissen krachtens de Europa-Overeenkomst, en verdere vooruitgang bij het voldoen aan de criteria van Kopenhagen en bij de tenuitvoerlegging van dit partnerschap voor toetreding. Het niet-naleven van deze algemene voorwaarden kan leiden tot een besluit van de Raad inzake opschorting van de financiële bijstand op basis van artikel 4 van Verordening (EG) nr. 622/98 van de Raad.

7. TENUITVOERLEGGING VAN DE PRETOETREDINGSSTEUN

Het verlenen van financiële bijstand aan Letland is afhankelijk van de "rijpheid" van de projecten waarvan de Letlandse regering opname in een financieringsmemorandum voorstelt. Bij aanbesteding zal de Commissie alleen die projecten financieren die bij de ondertekening van het financieringsmemorandum gereed zijn voor aanbesteding. Bovendien moeten voor alle voorgaande of bestaande verbintenissen in dezelfde sector contracten zijn afgerond of op schema liggen. Met het oog op een efficiënte uitvoering mogen projecten in principe niet onder een drempel van 2 tot 3 miljoen ECU vallen, vooral waar het infrastructuur betreft. Als deze principes ertoe leiden dat Letland zijn indicatieve toewijzing niet volledig kan absorberen, zal de toewijzing dienovereenkomstig worden verminderd. Het verschil tussen de indicatieve en uiteindelijke toewijzing zal worden overgemaakt naar de horizontale MKB-faciliteit en/of de grootschalige infrastructuurfaciliteit. Dit bedrag wordt naderhand niet gecompenseerd.

De regering van Letland wordt verzocht een implementatiestructuur op te zetten die samenhang en complementariteit tussen alle soorten financiële bijstand van de Europese Unie en de nationale middelen garandeert. Een nationale coördinator zorgt voor een nauwe samenhang tussen het algemene toetredingsproces en de programmering van de financiële bijstand van de Gemeenschap.

De regering van Letland zal (bij voorkeur in het Ministerie van Financiën) in de loop van 1998 een Nationaal Fonds voor bevordering van investeringen en versterking van de capaciteit opzetten, onder verantwoordelijkheid van een nationaal ordonnateur. Dit Nationaal Fonds zal, als centrale eenheid via welke de financiële bijstand van Phare of andere vormen van financiering door de Gemeenschap gekanaliseerd worden, verantwoordelijk zijn voor het beheer van deze fondsen door middel van gedecentraliseerde tenuitvoerlegging, om de transparantie te vergroten en versnippering van middelen tegen te gaan. Het fonds zal de algemene verantwoordelijkheid dragen voor het fondsenbeheer, waartoe ook de naleving van de bepalingen van het financieringsmemorandum behoort, en moet aan de Commissie rekenschap afleggen over het gebruik van de fondsen. Het fonds ziet ook toe op de stroom van nationale middelen en andere cofinancieringsmiddelen zoals omschreven in het financieringsmemorandum. De taken en verantwoordelijkheden van het Nationaal Fonds zullen gedetailleerd omschreven worden in de individuele financieringsmemoranda.

Samen met de regering van Letland zal de Commissie streven naar verdere decentralisatie van de implementatie van de financiële bijstand indien aan bepaalde voorwaarden is voldaan, en voorzover het Financieel Reglement van de Europese Gemeenschappen dat toelaat, met name artikel 105, lid 3. Doel hiervan is binnen bepaalde grenzen en geleidelijk een relatie van gedeelde verantwoordelijkheid te creëren tussen de Commissie en Letland, analoog aan de bestaande betrekkingen met de lidstaten bij de tenuitvoerlegging van de Structuurfondsen.

In dit kader kan de Commissie onderzoeken of de nationale aanbestedingsprocedures bij de aanbesteding en gunning van Phare-projecten kunnen worden toegepast, indien de regering van Letland hierom vraagt, vooral waar het investeringen betreft. Het besluit van de Commissie over deze zaak zal worden genomen nadat - onder andere - is bestudeerd in hoeverre de Letlandse nationale aanbestedingswetgeving voldoet aan en verenigbaar is met de basisbepalingen van de communautaire aanbestedingsregels voor overheidsopdrachten en het Financieel Reglement, met inbegrip van gelijke voorwaarden voor deelneming aan aanbestedingen en de bepalingen van artikel 118. Besluiten over het gebruik van de nationale aanbestedingsregels worden door de Commissie van geval tot geval genomen en worden bevestigd in de individuele financieringsmemoranda.

Het toezicht op de uitvoering van het programma wordt samen met de Commissie uitgevoerd via procedures die zijn vastgelegd in de individuele financieringsmemoranda. Met het oog op een effectief toezicht op de uitvoering van de bijstand in het Phare-programma zal elk Phare-programma gekwantificeerde fysieke en financiële doelstellingen hebben, die in het financieringsmemorandum worden gespecificeerd. Voor een beoordeling van de effectiviteit worden alle in het kader van Phare geplande operaties onderworpen aan een ex post-evaluatie om hun effect in relatie tot hun doelstellingen te beoordelen.

8. TOEZICHT

Op de uitvoering van het partnerschap voor toetreding wordt toezicht gehouden in het kader van de Europa-Overeenkomst. Dit neemt een aanvang in 1998, voordat de Commissie haar eerste periodieke evaluatierapport over de voortgang van Letland bij de uitvoering van het partnerschap voor toetreding bij de Raad indient.

De relevante onderdelen van het partnerschap voor toetreding zullen in het desbetreffende subcomité worden besproken. Het Associatiecomité bespreekt de algemene ontwikkelingen, de vooruitgang en de problemen bij het verwezenlijken van de prioriteiten en de tussentijdse doelstellingen, en specifiekere zaken die door de subcomités worden doorverwezen. Het Associatiecomité brengt verslag uit aan de Associatieraad over de tenuitvoerlegging van het partnerschap voor toetreding.

Het Phare-beheerscomité zorgt ervoor dat financieringsbesluiten verenigbaar zijn met de partnerschappen voor toetreding.

Het partnerschap voor toetreding wordt zodanig gewijzigd dat het voldoet aan artikel 2 van Verordening (EG) nr. 622/98. De Commissie zal voorstellen dit partnerschap voor eind 1999, en daarna periodiek, te evalueren. Bij deze evaluaties wordt onder andere nagegaan of er behoefte is aan verdere specificatie van tussentijdse doelstellingen in het licht van de vooruitgang van Letland bij de verwezenlijking van de in dit partnerschap opgenomen doelstellingen.

(1) Met betrekking tot investeringsprojecten in het algemeen zal Letland moeten voldoen aan het principe van de complementariteit door minimaal 25 % bij te dragen aan gemeenschappelijk gefinancierde projecten.

(2) Een horizontale faciliteit voor het midden- en kleinbedrijf zal beschikbaar zijn om het tekort aan investeringskapitaal voor kleinschalige bedrijven op te vangen.

BIJLAGE

Alle in het advies genoemde kwesties moeten door Letland worden aangepakt. Deze bijlage geeft een kort overzicht van deze punten. Zij zijn bedoeld als aanbevelingen voor de te ondernemen actie en komen in dezelfde volgorde aan bod als in het advies. Zij zijn met andere woorden niet gerangschikt naar belang of urgentie. De gebieden waarop de aspirant-lidstaat bij voorrang actie moet ondernemen, zijn in het partnerschap voor toetreding opgenomen als prioriteiten en tussentijdse doelstellingen.

1. Politieke criteria

Er moeten de nodige inspanningen worden geleverd ter stimulering van het gerechtelijk apparaat, ter verbetering van de omstandigheden in gevangenissen en ten aanzien van de verscherping van de strijd tegen de corruptie.

Bijzondere maatregelen moeten worden genomen ter versnelling van het proces van naturalisatie en ter bevordering van de integratie van niet-staatsburgers in de Letse samenleving, inclusief de herziening van het "raambeleid" en de vergemakkelijking van de naturalisatie van statenloze kinderen. Letland moet tevens de inspanningen voortzetten gericht op het garanderen van een gelijke behandeling van niet-staatsburgers en leden van minderheden, met name wat betreft de toegang tot beroepen. De inspanningen met betrekking tot het onderwijzen van de Letse taal aan niet-Letstaligen moeten worden voortgezet.

2. Economische criteria

Het liberaliseringsproces moet worden voortgezet. De resterende obstakels voor de toegang van nieuwe bedrijven tot de markt moeten worden opgeheven, zoals excessieve bureaucratie en inconsequente wetgeving. Het privatiseringsproces moet worden afgerond. Bijzondere aandacht moet worden geschonken aan de herstructurering van ondernemingen en de opheffing van structurele problemen die een snelle herstructurering in de weg staan. In dit verband is de totstandkoming van een goed functionerend land- en eigendomsregister een belangrijke prioriteit. De mededingingsautoriteiten moeten worden versterkt, en voor de nuts- en financiële sector moeten regelgevende instanties worden ingesteld.

De versterking van het bankwezen moet worden voortgezet, alsmede de maatregelen ter bevordering van de verdieping van de financiële sector.

Aanzienlijke investeringen zijn vereist op gebieden als milieu, energie en vervoer. Het economisch beleid moet de opleiding van personeel stimuleren, teneinde flexibiliteit en markteconomisch denken te bevorderen.

3. Vermogen om de verplichtingen van het lidmaatschap na te komen

3.1. Interne markt zonder grenzen

De vier vrijheden

Algemeen kader - Er moeten de nodige inspanningen worden geleverd om de hervorming van de wetgeving op het gebied van aanbestedingen te versnellen, bijvoorbeeld ten aanzien van de nutssector en de regels inzake diensten en aanbestedingsprocedures. Ten aanzien van de intellectuele en industriële eigendom moeten de wetgeving en de controlemechanismen aanzienlijk worden versterkt. Het vennootschapsrecht moet volledig in overeenstemming worden gebracht met de derde, elfde en twaalfde richtlijn. De wetgeving op het gebied van accountancy en auditing moet volledig worden aangepast aan de EU-vereisten. Voorts moeten de nodige inspanningen worden geleverd ten aanzien van het tekort aan gekwalificeerde accountants en auditors. De bescherming van de persoonsgegevens moet op het in de EG-kaderrichtlijn genoemde beschermingsniveau worden gebracht.

Vrij verkeer van goederen - De kaderwetgeving die Letland in staat moet stellen de basisbeginselen van het EU-stelsel over te nemen, is reeds goedgekeurd, maar nog niet ten uitvoer gelegd. De infrastructuur op het gebied van normalisatie en conformiteitsbeoordeling moet worden versterkt. Parallel hiermee moet de aanpassing van de sectorale richtlijnen worden versneld, met name in het geval van farmaceutische producten, chemicaliën en motorvoertuigen. Wanneer de technische wetgeving volledig geharmoniseerd is, moet een mechanisme voor markttoezicht worden opgezet dat op langere termijn volledig operationeel moet worden.

Vrij verkeer van kapitaal - De Letse munt is volledig inwisselbaar voor transacties op de lopende rekening. De liberalisering van het kapitaalverkeer is bijna afgerond en de resterende restricties worden naar verwachting op middellange termijn afgeschaft.

Vrij verkeer van diensten - Het bankwezen moet worden versterkt, wil dit kunnen opereren als financieel tussenpersoon ter ondersteuning van de binnenlandse investeringen. De wetgeving in het bankwezen moet beantwoorden aan de EU-vereisten, met inbegrip van bepalingen inzake bankdepositogarantieregelingen en het witwassen van geld. Wetgevingswijzigingen zijn ook noodzakelijk op het gebied van effecten (insider dealing en beursnoteringen) en verzekeringen, wil een en ander in overeenstemming worden gebracht met de EG-wetgeving.

Vrij verkeer van personen - Ten aanzien van de wederzijdse erkenning van diploma's en kwalificaties zijn wetgevings- en rechtshandhavingsmaatregelen noodzakelijk. Ten aanzien van de socialezekerheidsstelsels zijn verdere wetgevings- en rechtshandhavingsmaatregelen noodzakelijk.

Mededinging

Het mededingingsrecht moet verder worden aangepast, met name ten aanzien van de controle op concentraties. De activiteiten inzake de goedkeuring van wetgeving op het gebied van overheidssteun, inclusief materiële en procedurele regels, moeten worden afgerond. Verbetering van de transparantie is nodig bij de toekenning van steun, en moet worden bereikt door het inventariseren van alle steunverlening overeenkomstig de praktijk in de Gemeenschap. Alle steunmaatregelen moeten opnieuw onder de loep worden genomen, en, wanneer zij niet verenigbaar zijn met de Europa-Overeenkomst, aangepast of afgeschaft worden. Op nieuwe steunmaatregelen moet efficiënt en systematisch toezicht worden uitgeoefend. Bepaalde exclusieve rechten en staatsmonopolies, die niet verenigbaar zijn met het communautaire acquis, moeten geleidelijk worden aangepast of afgeschaft.

3.2. Innovatie

Onderwijs, opleiding en jeugdzaken

Teneinde de concurrentiepositie en de productiekwaliteit te verbeteren moeten de nodige inspanningen worden geleverd om te zorgen voor aanzienlijke investeringen in de aanpassing van het lesprogramma, de opleiding van docenten, schoolboeken, apparatuur en gebouwen.

Onderzoek en technologische ontwikkeling

Voortzetting van de steun voor hervormingsinitiatieven die gericht zijn op de modernisering en de rationalisering van het onderzoekssysteem, is noodzakelijk.

Telecommunicatie

Aanzienlijke beleids- en wetgevingswijzigingen zijn vereist om te voldoen aan de EU-richtlijnen, met name ten aanzien van de beperking van het monopolie van het grootste nationaal opererende bedrijf. Terzelfder tijd moet de overheid er volgens het Communautaire acquis op toezien dat moderne telefonie overal en voor iedereen tegen een redelijke prijs beschikbaar is. Om aan deze verplichting te voldoen zijn aanzienlijke investeringen in het systeem noodzakelijk.

Audiovisuele sector

De huidige wetgeving moet worden gewijzigd, met name wat betreft de vrije ontvangst, de bevordering van de Europese werken, de reclamevoorschriften en de bescherming van minderjarigen.

3.3. Economische en fiscale aspecten

Economische en Monetaire Unie

De bepalingen en de praktijk met betrekking tot de financiering van het begrotingstekort van de centrale bank moeten worden gewijzigd om te voldoen aan de EG-regels. De banksector, die zich nog steeds in een kwetsbare positie bevindt, moet verder worden versterkt.

Belastingen

Aanzienlijke aanpassingen zijn noodzakelijk om de wetgeving op het gebied van BTW en accijnzen volledig in overeenstemming te brengen met de EU-wetgeving en te komen tot een consequente, minder algemene toepassing. Bijzondere inspanningen zijn nodig met betrekking tot de reikwijdte van de vrijstellingen van het BTW-tarief en de regeling voor de terugbetaling van BTW aan personen die in het buitenland belastingplichtig zijn.

De aanzienlijke verschillen tussen het Letse accijnzenstelsel en de EG-vereisten moeten worden aangepakt. Op het gebied van de accijnzen moet bijzondere aandacht worden besteed aan het opzetten van een entrepotregeling voor het verkeer van goederen die onder een schorsingsregeling vallen. De belastingstructuren en de accijnzen moeten worden aangepast aan het communautaire model.

Statistiek

Er moeten de nodige inspanningen worden geleverd op het niveau van de officiële statistiek, met name met betrekking tot de bedrijfsstatistiek, de nationale rekeningen, de landbouwrekeningen en de toepassing van classificaties en nomenclaturen.

3.4. Sectoraal beleid

Industrie

Ter verbetering van de concurrentiepositie moeten meer inspanningen worden geleverd om het beleid voort te zetten dat gericht is op de bevordering van open, concurrerende markten en op het inzetten van de instrumenten van het industriebeleid van de EG ten aanzien van het functioneren van de markten (productspecificatie en markttoegang, handelsbeleid, overheidssteun en mededingingsbeleid) en maatregelen die gericht zijn op het verhogen van het aanpassingsvermogen van de industrie (een stabiel macro-economisch klimaat, technologie, opleiding enz.).

Landbouw

Aanzienlijke inspanningen zijn noodzakelijk met het oog op de aanpassing van de Letse wetgeving aan de EU-vereisten. Ten aanzien van de veterinaire en fytosanitaire vereisten moet bijzondere aandacht worden besteed aan de modernisering van de inrichtingen en de inspectie- en controleregelingen ter bescherming van de buitengrenzen van de Europese Unie. Versterking van de administratieve structuren is noodzakelijk met het oog op de tenuitvoerlegging en naleving van de instrumenten van het gemeenschappelijk landbouwbeleid, inclusief de invoerregelingen. De agrovoedingssector moet geherstructureerd worden, wil haar concurrentievermogen niet in het gedrang komen.

Visserij

De visserijadministratie moet versterkt worden ten behoeve van de effectieve tenuitvoerlegging van het gemeenschappelijk visserijbeleid, met name wat betreft de instandhouding en het beheer van de visbestanden, de tenuitvoerlegging van een monitoring- en controlesysteem, het beheer van de gemeenschappelijke landbouwordening voor visserij en aquacultuur, de tenuitvoerlegging van een structuurbeleid voor visserij en aquacultuur, het bijhouden van een register van visserijvaartuigen, de verzameling van statistische gegevens, alsmede de tenuitvoerlegging van het EU-visserijbeleid inzake milieubescherming.

Energie

De huidige inspanningen moeten worden versterkt, met name met betrekking tot de aanpassing van de wetgeving, de aanpassing van de monopolies, inclusief in- en uitvoervraagstukken, toegang tot netwerken, energietarieven, energierendement, milieunormen en voorzorgsmaatregelen voor noodsituaties, onder andere het verplicht aanhouden van olievoorraden.

Vervoer

Er moeten de nodige inspanningen worden geleverd met het oog op de overname van de EG-wetgeving op vervoersgebied en de effectieve tenuitvoerlegging daarvan, met name met betrekking tot het vrachtverkeer (toegang tot de sector, gewichten en maten, wegenbelasting), de scheepvaart (veiligheid) en het spoorwegverkeer (publieke dienst en normalisatie van accountancyprocedures). Investeringen in de door het internationale verkeer gebruikte infrastructuur zijn noodzakelijk, bijvoorbeeld ter verbetering van het Oost-West-spoorwegnet en ter verbetering van de infrastructuur bij grensovergangen, met inbegrip van havens. De administratieve structuren, met name de controle-instanties, zoals die welke bevoegd zijn voor verkeersveiligheid, moeten worden versterkt. Op nationaal niveau moeten specifieke strategieën worden uitgewerkt voor de ontwikkeling en de financiering van de vervoersinfrastructuur.

Midden- en kleinbedrijf

Er moeten de nodige inspanningen worden geleverd om de samenhang van het beleid inzake het midden- en kleinbedrijf verder te verbeteren, de wetgeving en het administratieve klimaat te vereenvoudigen en MKB-vriendelijker te maken, de ondersteunende infrastructuur te versterken, het belastingklimaat te verbeteren en de toegang van het midden- en kleinbedrijf tot financiering verder te ontwikkelen.

3.5. Economische en sociale cohesie

Werkgelegenheid en sociale zaken

De wetgeving moet in overeenstemming worden gebracht met de EU-vereisten op gebieden als gezondheid en veiligheid op het werk, arbeidsrecht en gelijke kansen. Er moeten structuren worden ontwikkeld voor de effectieve tenuitvoerlegging van de wetgeving. Sociale hervormingen moeten verder worden uitgewerkt en de investeringen in de gezondheidszorg moeten aanzienlijk worden gestimuleerd. Er moet een actief arbeidsmarktbeleid worden ontwikkeld en gezamenlijk worden geëvalueerd ter voorbereiding van de deelname aan de coördinatie op EU-niveau. Er moet worden gewerkt aan een actieve, autonome sociale dialoog en sociale bescherming.

Regionaal beleid en cohesie

Letland moet een geïntegreerd en efficiënt regionaal beleid invoeren. Er moeten administratieve structuren en begrotingsprocedures worden ontwikkeld die gericht zijn op deelname aan het EG-structuurbeleid en het doorstromen van de financiële middelen die na de toetreding in het kader van het structuurbeleid beschikbaar zijn.

3.6. Levenskwaliteit en milieu

Milieu

Er moeten belangrijke stappen worden gezet met het oog op de volledige overname van de EU-milieuwetgeving, terwijl ook aanzienlijke vooruitgang moet worden geboekt op het gebied van de rechtshandhaving. Bijzondere aandacht moet worden geschonken aan de snelle omzetting van de kaderrichtlijnen op het gebied van lucht, afval, water, alsmede de richtlijn geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging (IPPC). De investeringen moeten worden versterkt, met name ten aanzien van de wetgeving op het gebied van stedelijke afvalwaterzuivering, drinkwatervoorziening, afvalbeheer en luchtverontreiniging. De ontwikkeling van adequate structuren voor de tenuitvoerlegging van de wetgeving en de rechtshandhaving vereist een aanzienlijke inspanning.

Consumentenbeleid

De wetgeving moet worden gewijzigd op gebieden als de bescherming van de economische belangen van de consument (verkoop buiten normale verkoopruimten, televerkoop, timesharing en consumentenkrediet). De wetgeving moet in bepaalde sectoren ook worden aangepast op het gebied van misleidende reclame, oneerlijke contractvoorwaarden en productveiligheid. De aanpassing van de wetgeving inzake pakketreizen en prijsaanduiding moet worden afgerond. Er moet een sterke en onafhankelijke, door de overheid gesteunde, consumentenbeweging komen.

3.7. Justitie en binnenlandse zaken

Er zijn belangrijke lacunes in de wetgevings- en rechtshandhavingssystemen. De bestrijding van financiële misdrijven moet worden geïntensiveerd. De grenscontrolesystemen aan de oostelijke grens van Letland moeten sterk worden verbeterd waar het de personeelsgrootte, de technische hulpmiddelen en de controlestructuren betreft. De grens tussen Letland en Belarus moet beter worden gemarkeerd. Op de effectieve tenuitvoerlegging van het Verdrag van Genève betreffende de status van vluchtelingen (1951) moet worden toegezien. De bestrijding van de georganiseerde misdaad op gebieden als drugshandel, vrouwenhandel, prostitutie, witwassen van geld en smokkel moet worden versterkt. De naleving van de antidrugswetgeving moet verder worden verbeterd. Het Letse gerechtelijke apparaat moet op het EU-lidmaatschap worden voorbereid. Het tekort aan institutionele middelen en ervaren personeel en het zwakke managementniveau, wat inefficiëntie en een zekere mate van corruptie tot gevolg heeft, moet worden aangepakt.

3.8. Buitenlands beleid

Handel en internationale economische betrekkingen

Er moeten voorbereidingen worden getroffen zodat Letland bij de toetreding de diverse samenwerkingsovereenkomsten, preferentiële overeenkomsten en multilaterale en bilaterale verplichtingen van de Gemeenschap, alsmede haar autonome handelsbeschermingsinstrumenten, kan toepassen. Terzelfder tijd moet de nationale wetgeving op dit gebied worden ingetrokken.

Ontwikkeling

Er moeten voorbereidingen worden getroffen zodat Letland bij de toetreding de handelsregeling van Lomé ten aanzien van de ACS-landen kan toepassen, en met de lidstaten van de Europese Unie kan deelnemen aan de financiering van het Europees Ontwikkelingsfonds.

Douane

De douanewetgeving moet worden aangepast aan die van de EG en de organisatie en het personeel moeten worden voorbereid op de taken van een moderne douaneadministratie. Er moeten aanzienlijke inspanningen worden geleverd om de adequaatheid van de douanediensten als geheel te garanderen. Er moeten inspanningen worden geleverd ten aanzien van de ontwikkeling van geautomatiseerde systemen die het Letland mogelijk maken volledig deel te nemen aan de douane-unie en de interne markt. Bijzondere aandacht moet worden geschonken aan de voorbereiding van de douaneadministraties op de uitvoering van alle economische douaneregelingen, het stelsel van tariefschorsingen en het beheer van tariefcontingenten en -plafonds. Bij de strategische planning moet aandacht worden geschonken aan versterking van de grensposten aan de buitengrenzen die Letland op het moment van toetreding zal hebben met niet-EU-lidstaten.

3.9. Financiële aspecten

De nodige financiële beheerssystemen moeten worden opgezet met het oog op de effectieve tenuitvoerlegging van het Gemeenschapsbeleid. De huidige accountancy- en douanesystemen moeten worden aangepast om te komen tot een efficiënt beheer van het stelsel van eigen middelen. De betrouwbaarheid van de nationale rekeningen moet worden versterkt met het oog op de zorgvuldige berekening van de BNP-middelen.

4. Administratieve mogelijkheden om het acquis toe te passen

Met het oog op de effectieve tenuitvoerlegging en naleving van de EU-wetgeving moeten ingrijpende hervormingen worden doorgevoerd ter versterking van de administratieve structuren van Letland in de meeste EU-relevante sectoren. Bijzondere inspanningen zijn noodzakelijk ter versterking van de autoriteiten die de correcte toepassing moeten garanderen van de communautaire vereisten op het gebied van de interne markt en de douaneautoriteiten. De toezichthoudende en regulerende instanties op het gebied van mededinging, effecten, verzekeringen, bankwezen, witwassen van geld, aanbestedingen, consumentenbescherming, vervoersveiligheid, normen en certificatie, milieu, financiële controle, veterinaire en fytosanitaire controles, voedingscontrole en arbeidsinspectie, moeten worden versterkt.

Er moeten meer inspanningen worden geleverd op het vlak van de verbetering van de kwalificaties van het personeel op gebieden die verband houden met de Europese Unie en een efficiënt beheer van de overheidsdiensten in het algemeen. Dit omvat tevens de totstandkoming van een omvangrijke, nationale opleidingsstrategie voor overheidspersoneel.

Het gerechtelijk apparaat moet verder worden versterkt qua personeel en relevante knowhow. Een grootschalige bijscholingsoperatie van de rechters, met name op EU-gebied, is noodzakelijk.