BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

van 17 maart 1999

betreffende de door de deelstaat Bremen, Duitsland, ten behoeve van Lürssen Maritime Beteiligungen GmbH & Co. KG reeds uitgevoerde en door deze deelstaat voorgenomen steunmaatregelen

(kennisgeving geschied onder nummer C(1999) 756)

(Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(1999/763/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 93, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig voornoemde artikelen in de gelegenheid te hebben gesteld hun opmerkingen kenbaar te maken(1) en gelet op deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I. DE PROCEDURE

Door een artikel in het "Handelsblatt" van 9 september 1997 werd de Commissie erop opmerkzaam gemaakt dat de deelstaat Bremen de financiële maatregelen, die het voorwerp van deze beschikking vormen, ten behoeve van Lürssen Maritime Beteiligungen GmbH & Co. KG ten uitvoer heeft gelegd. Bij schrijven van 15 september 1997 verzocht de Commissie om informatie over de betrokken maatregelen; deze werd haar bij schrijven van 24 oktober 1997 door Duitsland verstrekt.

In een brief van 30 maart 1998 heeft de Commissie Duitsland in kennis gesteld van haar besluit ten aanzien van deze maatregelen de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag in te leiden. Duitsland heeft in een brief van 19 mei 1998 haar zijn opmerkingen doen toekomen.

Het besluit van de Commissie de procedure in te leiden, is in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen(2) bekendgemaakt. De Commissie heeft andere belanghebbenden aangemaand hun opmerkingen over de betrokken maatregel in te dienen.

De opmerkingen die de Commissie van andere belanghebbenden heeft ontvangen, heeft zij aan Duitsland doen toekomen, dat hierover bij schrijven van 21 oktober 1998 zijn opmerkingen heeft gemaakt.

II. UITVOERIGE BESCHRIJVING VAN DE MAATREGELEN

Bremer Vulkan Verbund AG, een holdingmaatschappij in de sector mariene techniek met vooral participaties in de scheepsbouw maar ook in de bouw van installaties en elektronische apparatuur, met zetel te Bremen, hierna "BVV" genoemd, kwam eind 1995 in acute financiële moeilijkheden. Op 1 mei 1996 leidde de bevoegde rechterlijke instantie de faillissementsprocedure overeenkomstig de Duitse "Konkursordnung" in. BVV had een aandeel van 100 % in BVM Beteiligungs GmbH, de enige aandeelhoudster van Bremer Vulkan Marine Schiffbau GmbH, hierna "BVM" genoemd, een kleine onderneming die aan acquisitie van bouwopdrachten voor marineschepen deed. Deze vennootschap werd vooral opgericht om mede in te schrijven op de openbare aanbesteding voor het Duitse fregattenprogramma (F 124), waarvan de omvang een 3 miljard DEM beliep, in samenwerking met Preussag und Thyssen. Deze vennootschap werd in de in het kader van het faillissement van het concern ingeleide faillissementsprocedure niet mee betrokken.

Gelet op de vooruitzichten van BVM op een participatie in de bouw van de nieuwe fregatten, besloot Lürssen Maritime Beteiligungen GmbH & Co. KG, hierna "LMB" genoemd, de aandelen van deze onderneming te verwerven. LMB is de holdingmaatschappij van Friedrich Lürssen Werft GmbH, hierna "Lürssen" genoemd, een scheepswerf in het noordelijke gedeelte van Bremen. Lürssen is een middelgrote scheepswerf met activiteiten voornamelijk op het gebied van de bouw van marineschepen, vooral kleine marineschepen (mijnenvegers, mijnenleggers en schepen die verscheidene taken kunnen vervullen), en soms ook van luxemotorjachten en passagiersschepen. In 1988-1998 resulteerde [...](3) van de omzet van Lürssen uit de bouw van marineschepen.

In de loop van de onderhandelingen met onder meer de autoriteiten van Bremen, heeft LMB erin toegestemd honderd vroegere werknemers en tien leerlingen van Bremer Vulkanwerft GmbH over te nemen. Het ging hierbij zowel om werknemers van BVM als om werknemers die bij het vroegere Bremer Vulkanwerft GmbH, hierna "BVW" genoemd, in de bouw van marineschepen werkzaam waren. LMB stelde dat deze werknemers eigenlijk alleen voor het F 124-project, dat naar het jaar 2000 is verschoven, nodig waren. Daarop verklaarde Bremen zich bereid voor 4,6 miljoen DEM (2,3 miljoen EUR) in de loonkosten voor deze werknemers te participeren.

Bovendien zag de Hanseatische Industrie Beteiligungen GmbH, hierna "HIBEG" genoemd, een openbare onderneming waarover uitsluitend Bremen zeggenschap heeft, af van uit een door BVM gegarandeerde lening voortvloeiende vorderingen ten bedrage van 5 miljoen DEM (2,5 miljoen EUR), vermeerderd met een onbekend rentebedrag, dat was verbonden aan een lening die aan BVM was verstrekt. Dit bedrag diende voor de verhoging van het eigen vermogen van BVM om aldus de te hoge schuldenlast te reduceren.

Daarnaast verklaarde de deelstaat Bremen zich bereid ten belope van 900000 DEM (450000 EUR) steun te verlenen, dit wil zeggen 15 % van de 6 miljoen DEM voorgenomen investeringen.

De Commissie kwam tot de gevolgtrekking dat de hogervermelde financiële maatregelen van de deelstaat Bremen steun vormen in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag en van artikel 1, onder d), van Richtlijn 90/684/EEG van de Raad van 21 december 1990 betreffende de steunverlening aan de scheepsbouw(4), hierna "zevende richtlijn" genoemd. Zij was van oordeel dat de participatie van de deelstaat Bremen in de loonkosten voor de werknemers van BVM en de vroegere werknemers van BVW voor tewerkstelling door LMB alsook het afzien van de schuldvordering door HIBEG als bedrijfssteun moeten worden beschouwd, terwijl de geplande participatie in de kosten voor de investeringen als investeringssteun moet worden aangemerkt. Zij oordeelde dat de steun aan Lürssen ten goede zou komen, welke onderneming door de verwerving van de BVM-aandelen scheepsbouwcapaciteit heeft uitgebreid en haar vooruitzichten heeft verbeterd om aan de toekomstige bouw van marineschepen voor de Duitse marine te kunnen deelnemen.

Volgens artikel 5 van de zevende richtlijn kan bedrijfssteun alleen dan met de gemeenschappelijke markt verenigbaar worden verklaard, wanneer deze het als een percentage van de omzet van de werf uitgedrukte plafond voor aan contracten gekoppelde steun overschrijdt en voorzover de lidstaat aantoont, dat de steun noodzakelijk is om een werf in bedrijf te kunnen houden. Duitsland heeft dit bewijs echter niet geleverd en heeft ook niet beweerd dat de bedrijfssteun erop gericht is het voortbestaan van Lürssen te garanderen.

Volgens artikel 6 van de zevende richtlijn mag investeringssteun slechts worden toegekend in het kader van een herstructureringsplan dat geen uitbreiding van de capaciteit omvat of wanneer de steun rechtstreeks gekoppeld is aan een onomkeerbare inkrimping van de capaciteit van andere werven van dezelfde lidstaat. De voorgenomen investeringen maakten echter geen deel uit van de herstructurering van Lürssen en er was ook geen vermindering gepland, maar veeleer een verhoging van de scheepsbouwcapaciteit, welke voor de bouw van koopvaardijschepen, welke binnen de werkingssfeer van de zevende richtlijn valt, zou kunnen worden gebruikt.

Daarom betwijfelde de Commissie of de steunmaatregelen volgens het Verdrag en de zevende richtlijn als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kunnen worden beschouwd.

III. OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN

LMB en BVM hebben hun gezamenlijke opmerkingen aan de Commissie gezonden. Zij zijn het eens met de door de Duitse regering in haar schrijven van 19 mei 1998 uiteengezette zienswijze en verklaren dat alle financiële maatregelen moeten worden beschouwd als maatregelen die Duitsland op grond van artikel 223, lid 1, onder b), van het Verdrag voor de bescherming van de wezenlijke belangen van zijn veiligheid kan nemen. De bouw van marineschepen wordt tot deze wezenlijke veiligheidsbelangen van Duitsland gerekend en binnen het toepassingsgebied van artikel 223 van het Verdrag zijn noch de bepalingen van artikel 92 van het Verdrag noch de zevende richtlijn betreffende de steunverlening aan de scheepsbouw van toepassing.

IV. OPMERKINGEN VAN DUITSLAND

Wat de bijdrage door de deelstaat Bremen ten belope van 4,6 miljoen DEM (2,3 miljoen EUR) in de loonkosten betreft, wijst Duitsland erop dat BVM een onderneming is die steeds uitsluitend in de sector van de bouw van marineschepen actief is geweest en die dat ook in de toekomst zal zijn. De extra 100 werknemers zijn slechts met het oog op de toekomstige deelneming aan de bouw van drie fregatten voor de Duitse marine in het kader van het F-124-programma ingeschakeld en zijn voor de uitvoering van de fregattenorder noodzakelijk. Deze werknemers zijn in oktober 1997 overgenomen.

Aangezien de fregatten eerst in 2000 zullen worden gebouwd, zouden deze werknemers gedurende een zekere tijd geen volwaardige baan hebben. De deelstaat Bremen heeft 4,6 miljoen DEM (2,3 miljoen EUR) betaald om de tewerkstelling van deze werknemers te waarborgen en ter compensatie van de uit hun situatie van gedeeltelijke werkloosheid resulterende kosten. Dit bedrag dekt echter niet alle kosten voor de werf in de periode waarin deze werknemers nog niet of nog niet volledig voor de fregattenorder werken.

Om de verliezen te beperken die voortvloeien uit de tewerkstelling van deze werknemers gedurende de periode waarin zij niet of niet volledig voor de bouw van marineschepen, met name voor de fregattenorder, konden worden ingezet, zijn deze werknemers in 1997/1998 gedeeltelijk ingezet bij de bouw van voor Indonesië bestemde snelle veerboten. Zonder deze beschikbare arbeidskrachten zou Lürssen gedurende de extra drukke periode, waarin de andere vaste werknemers van de werf de hoeveelheid werk niet zouden hebben aangekund, arbeidskrachten hebben moeten inhuren; het in dienst nemen van werknemers kost half zoveel als de loonkosten die de werf voor de overgenomen werknemers te dragen heeft.

Wat het afzien van de vordering van 5 miljoen DEM (2,5 miljoen EUR) betreft, wijst Duitsland erop dat BVM eind 1997 van HIBEG een lening ten belope van 5 miljoen DEM (2,5 miljoen EUR) heeft gekregen ter verhoging van het eigen vermogen, om haar deelneming aan het F 124-programma te kunnen voortzetten. Dit bedrag is aan BVM uitbetaald. In de kredietovereenkomst was bepaald dat de lening, inclusief de rente, als afgelost zou worden beschouwd voorzover deze niet is terugbetaald en in het geval dat de BVM-aandelen door een derde zouden worden verworven, aangezien de opbrengst bij verkoop niet toereikend is voor de terugbetaling. Dit geval deed zich voor toen LMB de aandelen van BVM verwierf, omdat op dat tijdstip de lening niet was terugbetaald en het bedrag van de verkoop evenmin toereikend was voor de terugbetaling ervan en dientengevolge, overeenkomstig de kredietovereenkomst, de vordering is kwijtgescholden.

Wat de investeringssteun betreft, verklaren de Duitse autoriteiten dat LMB van de curator in het faillissement van de vroegere BVW-werf in Bremer-Vegesack een volledige faciliteit heeft gekocht welke een dok, pieren en alle uitrusting omvat die voor het in bedrijf nemen van de installatie nodig is. Deze installatie zou door BVM uitsluitend voor de bouw van marineschepen worden gebruikt, en de geplande investeringen zouden eveneens uitsluitend voor dat doel worden aangewend. Volgens de door Duitsland verstrekte informatie had LMB zich uitdrukkelijk ertoe verbonden het op deze wijze verworven dok en de bijbehorende zone noch voor de bouw noch voor de reparatie of de verbouwing van koopvaardijschepen te gebruiken. LMB heeft zich er eveneens toe verbonden de bouw van marineschepen in Bremer-Vegesack ten minste tot 31 december 2002 voort te zetten. Daarmee is alle capaciteit van het vroegere BVW voor de bouw, reparatie en verbouwing van koopvaardijschepen stilgelegd.

Duitsland verwijst naar Beschikking 97/616/EG van de Commissie van 21 mei 1997 betreffende steunmaatregelen van Duitsland ten gunste van Bremer Vulkanwerft GmbH(5), waarin onder andere staat: "De curator is thans bezig met de verkoop van de aandelen aan Bremer Vulkan Marineschiffbau GmbH - een dochteronderneming van Bremer Vulkan Verbund AG - en van een dok van de scheepswerf aan Friedrich Lürssen Werft GmbH. Duitsland heeft namens de curator verzekerd dat dit dok uitsluitend wordt gebruikt voor andere activiteiten dan scheepsbouwactiviteiten in de zin van Richtlijn 90/684/EEG. Friedrich Lürssen Werft GmbH zal het dok namelijk gebruiken voor de bouw van marinevaartuigen en jachten, die niet onder de vermelde richtlijn valt" [...] "Ook de voorgenomen verkoop van het overdekte dok aan Friedrich Lürssen Werft GmbH doet niets af aan het feit dat een reële en onomkeerbare capaciteitsvermindering plaatsvindt. Het dok wordt immers uitsluitend gebruikt voor de bouw van marinevaartuigen en jachten, en deze activiteiten vallen niet binnen de werkingssfeer van Richtlijn 90/684/EEG".

Duitsland wijst er met klem op dat BVM slechts in de bouw van marineschepen actief is. Ook betwist zij dat de steunmaatregelen Lürssen begunstigen, zoals de Commissie heeft beweerd. Naar de mening van de Duitse regering komen de financiële maatregelen enkel ten goede aan BVM als een in de bouw van marineschepen gespecialiseerde onderneming. De Duitse regering is van mening dat de financiële maatregelen alleen ten behoeve van BVM zijn genomen om de voortzetting van de activiteiten van dit bedrijf in de bouw van marineschepen mogelijk te maken, en met name voor de deelneming aan het fregattenprogramma F-124. Om deze redenen stelt Duitsland dat het bij de financiële maatregelen om maatregelen gaat die het op grond van artikel 223, lid 1, onder b), van het EG-Verdrag voor de bescherming van de wezenlijke belangen van zijn veiligheid mag nemen.

Duitsland legt uit dat het voor de bescherming van de wezenlijke belangen van zijn veiligheid de instandhouding van een industriële minimumcapaciteit inzake fundamentele militaire technologie op het gebied van gevechtsschepen moet waarborgen. Deze minimumcapaciteit werd in 1994 bereikt, en Lürssen is daarbij inbegrepen. Duitsland verwijst naar de brief van het ministerie van Defensie van 26 mei 1998 aan de Freie Hansestadt Bremen, waarin staat dat het uit het oogpunt van zijn veiligheids- en defensiebeleid in het belang van Duitsland is de bestaande kerncapaciteit op het gebied van de bouw van marineschepen in stand te houden om te waarborgen dat de Duitse marine met een adequate en zelfgekozen uitrusting wordt toegerust. Deze vaardigheden op het gebied van de bouw van marineschepen zijn bovendien ook relevant voor de mate waarin Duitsland met andere NAVO-landen en lidstaten van de Europese Unie, alsook met andere bevriende en in economische zin verwante staten kan samenwerken.

Naar de mening van Duitsland valt de bouw van marineschepen derhalve onder de wezenlijke belangen van zijn veiligheid en zijn, in de context van artikel 223 van het EG-Verdrag noch de bepalingen van artikel 92 van het Verdrag noch de zevende richtlijn van toepassing.

V. BEOORDELING VAN DE MAATREGELEN

De financiële maatregelen van de deelstaat Bremen betreffen maatregelen die met overheidsmiddelen worden verleend ten behoeve van een bepaalde onderneming, die activiteiten heeft in een sector waarin tussen lidstaten handelsverkeer bestaat. Door de betrokken maatregel worden de bedrijfs- en investeringskosten van deze onderneming verlicht, zodat zij ten opzichte van ondernemingen die geen financiële ondersteuning ontvangen, een economisch voordeel verkrijgt. Hierom zijn de maatregelen steun in de zin van artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag en van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst. De Commissie stelt vast dat de maatregelen niet bij de Commissie overeenkomstig artikel 93, lid 2, van het Verdrag zijn aangemeld.

De Commissie stelt vast dat zowel Duitsland als de betrokken partijen BVM en LMB in hun opmerkingen hebben betoogd dat artikel 223, lid 1, onder b), van het Verdrag op de bewuste financiële maatregel van toepassing was. Artikel 223, lid 1, onder b), luidt als volgt:

"1. De bepalingen van dit Verdrag vormen geen beletsel voor de volgende regels [...]

b) Elke lidstaat kan de maatregelen nemen die hij noodzakelijk acht voor de bescherming van de wezenlijke belangen van zijn veiligheid en die betrekking hebben op de productie van of de handel in wapenen, munitie en oorlogsmateriaal; die maatregelen mogen de mededingingsverhoudingen op de gemeenschappelijke markt niet wijzigen voor producten die niet bestemd zijn voor specifiek militaire doeleinden."

De Commissie stelt aan de hand van de door Duitsland verstrekte gegevens vast dat Lürssen als werf haar activiteiten nagenoeg uitsluitend op het gebied van de bouw van marineschepen heeft. [...] * van de in de jaren 1988 tot 1998 bereikte omzet resulteerde uit de bouw van marinevaartuigen. BVM, dat na de overname door LMB een dochteronderneming van Lürssen is, is uitsluitend actief in de bouw van marineschepen en is op dit ogenblik bij het fregattenprogramma voor de Duitse marine betrokken. Bij de extra 100 werknemers die door LMB zijn overgenomen, gaat het om voormalige werknemers van BVM en werknemers die voorheen bij de bouw van marineschepen bij BVW werkzaam waren, hetgeen betekent dat zij de op dit gebied vereiste ervaring en vaardigheden hebben. Volgens Duitsland en de belanghebbenden waren deze werknemers voor de uitvoering van de fregattenorder noodzakelijk. De door HIBEG aan BVM verstrekte lening was bedoeld om het BVM mogelijk te maken aan het fregattenprogramma te blijven deelnemen. De geplande investeringssteun voor LMB mag enkel worden gebruikt voor de verbetering van het door LMB van het vroegere BVW gekochte dok, zodat dit ten minste tot 31 december 2002 voor de bouw van marineschepen kan worden gebruikt. Alle genomen maatregelen hebben derhalve ook betrekking op de bouw van marineschepen, en in het bijzonder op het fregattenprogramma van de Duitse marine.

Naar de mening van Duitsland behoort de instandhouding van een minimumcapaciteit in de bouw van marineschepen tot de bescherming van de wezenlijke belangen van de veiligheid van Duitsland. Deze redenering is door de brief van het ministerie van Defensie aan de Freie Hansestadt Bremen bevestigd. De Commissie aanvaardt dit argument, voorzover de desbetreffende financiële maatregelen de mededingingsverhoudingen op de gemeenschappelijke markt voor producten die niet voor specifiek militaire doeleinden bestemd zijn, niet wijzigen.

De Commissie stelt aan de hand van de door Duitsland verstrekte informatie vast dat de speciaal voor de uitvoering van de fregattenorder in dienst genomen werknemers slechts in zoverre werkzaamheden buiten de bouw van marineschepen verrichtten en in de toekomst zullen verrichten, dat zij in 1997/1998 voor de bouw van drie snelle veerboten voor Indonesië zijn ingezet. Dit is een ontwikkelingshulpproject dat op 27 maart 1996 door de Commissie is goedgekeurd(6). Indien deze werknemers niet voor die opdracht ter beschikking hadden gestaan, had Lürssen van buitenaf arbeidskrachten moeten aantrekken, die half zoveel als de van BVM en BVW overgenomen werknemers zouden hebben gekost. De betrokken steun dekt minder dan het kostenverschil. Voor Lürssen was er daarom geen economisch voordeel aan verbonden deze werknemers te gebruiken. Derhalve hebben de desbetreffende maatregelen niet tot gevolg dat de mededingingsverhoudingen op de gemeenschappelijke markt ten aanzien voor producten die niet voor specifiek militaire doeleinden bestemd zijn, worden gewijzigd.

Wat de kwijtschelding door HIBEG betreft, stelt de Commissie vast dat de lening aan BVM, een onderneming met activiteiten uitsluitend op het gebied van de bouw van marineschepen, was verleend om het deze onderneming mogelijk te maken aan het fregattenprogramma voor de Duitse marine te blijven deelnemen. Derhalve worden de mededingingsverhoudingen op de gemeenschappelijke markt voor producten die niet voor specifiek militaire doeleinden zijn bestemd, niet door de desbetreffende maatregelen gewijzigd.

Ten aanzien van de geplande investering voor de uitbreiding van het dok en de daarbij behorende zone van het vroegere BVW, wordt in Beschikking 97/616/EG van de Commissie(7) betreffende sluitingssteun aan Bremer Vulkanwerft GmbH uitdrukkelijk gesteld dat het dok en de daarbij behorende zone uitsluitend mag worden gebruikt voor de bouw van marinevaartuigen en van schepen die niet onder de zevende richtlijn vallen. De voorgenomen steun heeft uitsluitend op deze sectoren betrekking. Voorzover de investering dus op het gebruik van het dok voor de bouw van marineschepen betrekking heeft, worden door de maatregel de mededingingsvoorwaarden voor producten die niet voor specifiek militaire doeleinden zijn bestemd, niet gewijzigd.

Niettemin heeft deze maatregel, voorzover de investering betrekking heeft op het gebruik van het dok en de erbij behorende zone voor de bouw van andere schepen, wel gevolgen voor de concurrentie ten aanzien van deze vaartuigen.

Volgens de door Duitsland verstrekte gegevens wordt het bewuste dok uitsluitend voor de bouw, de verbouwing en de reparatie van marineschepen en grote jachten gebruikt. Een notariële overeenkomst waarborgt dat in Bremen-Vegesack ten minste tot 31 december 2003 geen koopvaardijschepen worden gebouwd. Daarna is voor het starten met de bouw van dergelijke schepen de goedkeuring van de Commissie vereist. Op deze wijze wordt erop toegezien dat de sluiting van de vroegere Bremer Vulkan Werft voor koopvaardijschepen overeenkomstig Beschikking 97/616/EEG definitief is.

De Commissie stelt vast dat, overeenkomstig de toezegging van Duitsland, het dok uitsluitend zal worden gebruikt voor de bouw, de verbouwing en de reparatie van marineschepen en grote jachten die niet binnen de werkingssfeer van de zevende richtlijn vallen. Voorzover het dok ook voor jachten wordt gebruikt, moet de investeringssteun overeenkomstig de bepalingen van artikel 92 van het Verdrag worden beoordeeld.

Voorts stelt de Commissie vast dat de voorgenomen investeringssteun van 900000 DEM (450000 EUR) in het kader van de door de Commissie goedgekeurde regionale steunregeling Gemeinschaftsaufgabe "Verbesserung der regionalen Wirtschaftsstruktur" (GRW)(8) valt en 15 % van de geplande totale investering van 6000000 DEM uitmaakt. Voorzover de investeringssteun op luxejachten betrekking heeft, is deze derhalve op grond van artikel 92, lid 3, punt c), van het Verdrag met de gemeenschappelijke markt verenigbaar.

Gelet op het bovenstaande concludeert de Commissie dat de maatregelen van de deelstaat Bremen ten gunste van de bouw van marineschepen en van LMB binnen de werkingssfeer van artikel 223, lid 1, onder b), van het Verdrag vallen. Derhalve is artikel 92, lid 1, van het Verdrag niet op deze maatregelen van toepassing.

In dit verband wenst de Commissie de aandacht van Duitsland op artikel 11, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1540/98 van de Raad(9) te vestigen, welke nieuwe regels inzake de steunverlening aan de scheepsbouw behelst. Hierin wordt bepaald dat, voor scheepswerven die betrokken zijn bij scheepsbouw, scheepsverbouwing of scheepsreparatie voor zowel commerciële als militaire doeleinden, de regelmatige verslagen vergezeld gaan van een attest van de met de wettelijke controle belaste accountant, waarin de algemene kosten voor beide onderdelen uitgesplitst worden weergegeven. Daarnaast wordt afzonderlijke informatie over de omzet in het commerciële en militaire onderdeel verschaft.

VI. CONCLUSIE

De Commissie is van mening dat de financiële maatregelen van de deelstaat Bremen ten gunste van de bouw van marineschepen maatregelen vormen die noodzakelijk zijn voor de bescherming van de wezenlijke belangen van de veiligheid van Duitsland in de zin van artikel 223, lid 1, onder b), van het Verdrag. Derhalve is artikel 223, lid 1, onder b), op deze maatregel van toepassing. Aangezien de toepassing van artikel 223 van het Verdrag de toepassing van andere bepalingen uitsluit, zijn de artikelen 92 en 93 van het Verdrag niet op deze maatregel van toepassing.

Voorzover de investeringssteun ten belope van 900000 DEM (450000 EUR) betrekking heeft op de bouw, de verbouwing of de reparatie van jachten, is deze overeenkomstig artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag met de gemeenschappelijke markt verenigbaar,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De maatregelen die Duitsland ten behoeve van de bouw van marineschepen en ten gunste van Lürssen Maritime Beteiligungen GmbH Co. KG reeds heeft uitgevoerd of nog zal uitvoeren voor een bedrag van in totaal 10,5 miljoen DEM (5,25 miljoen EUR), zijn voor de bescherming van de wezenlijke belangen van de veiligheid van Duitsland, zoals bedoeld in artikel 223, lid 1, onder b), van het Verdrag noodzakelijk. Derhalve zijn de artikelen 92 en 93 van het Verdrag op deze maatregelen niet van toepassing.

Voorzover de investeringssteun van 900000 DEM (450000 EUR) betrekking heeft op de bouw, de verbouwing of de reparatie van jachten, is deze verenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag.

Artikel 2

Deze beschikking is gericht aan de Bondsrepubliek Duitsland.

Gedaan te Brussel, 17 maart 1999.

Voor de Commissie

Karel VAN MIERT

Lid van de Commissie

(1) PB C 252 van 11.8.1998, blz. 4.

(2) Zie voetnoot 1.

(3) Gedeelten van de onderhavige tekst zijn bewerkt om ervoor zorg te dragen dat vertrouwelijke gegevens niet worden bekendgemaakt. Die gedeelten zijn aangeduid door van een asterisk voorziene open ruimte tussen vierkante haken.

(4) PB L 380 van 31.12.1990, blz. 27. Richtlijn laatstelijk gewijzigd bij Richtlijn 94/731/EG (PB L 351 van 31.12.1994, blz. 10).

(5) PB L 250 van 13.9.1997, blz. 10.

(6) Steunmaatregel N 87/96, PB C 215 van 25.7.1996.

(7) Zie voetnoot 4.

(8) PB C 341 van 11.11.1997, blz. 4.

(9) PB L 202 van 18.7.1998, blz. 1.