Beschikking van de Commissie

van 30 april 2003

inzake de steunregeling die Italië (regio Toscane) voornemens is ten uitvoer te leggen met het oog op de vermindering van de emissies van broeikasgassen

(kennisgeving geschied onder nummer C(2003) 1327)

(Slechts de tekst in de Italiaanse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2004/260/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 62, lid 1, onder a),

Gezien besluit C(2002) 3585 def. van de Commissie(1) tot inleiding van de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag ten aanzien van een gedeelte van steunmaatregel C60/2002 (ex N747/2001),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de bovengenoemde bepalingen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken,

Overwegende hetgeen volgt:

1. PROCEDURE

(1) Bij brief van 6 november 2001, welke op 9 november 2001 door de Commissie werd ingeschreven (A/38755), meldden de Italiaanse autoriteiten overeenkomstig artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag de bovengenoemde steunregeling aan.

(2) Bij schrijven D/55204 van 13 december 2001 verzocht de Commissie om aanvullende inlichtingen over de aangemelde steunregeling. Omdat de informatie die door de Italiaanse autoriteiten bij de brieven A/30363 van 18 januari 2002 en A/31888 van 12 maart 2002 werd verstrekt onvolledig was, zond de Commissie op 21 februari 2002 (D/50737) en 25 april 2002 (D/51984) twee aanmaningen overeenkomstig artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad(2).

(3) Na een verzoek om verlenging verstrekten de Italiaanse autoriteiten inlichtingen bij brief A/34113 van 6 juni 2002 (in de bijlage bij deze brief werd voor het eerst de rechtsgronds vermeld) en zonden ze aanvullende documenten bij brief A/34291 van 12 juni 2002.

(4) Bij schrijven D/53543 van 6 juli 2002 verzocht de Commissie om nadere inlichtingen, die door de Italiaanse autoriteiten werden verstrekt bij brief A/36074 van 8 augustus 2002. In dezelfde brief verklaarden de Italiaanse autoriteiten dat zij het eerste onderzoek van de aanmelding, gezien hun antwoord, als beëindigd beschouwden.

(5) Volgens de procedure die is neergelegd in artikel 5, lid 3, van Verordening (EG) nr. 659/1999(3) gaat in dat geval de in artikel 4, lid 5, vermelde termijn van twee maanden in op de dag na ontvangst van de verklaring. Bijgevolg moet de Commissie binnen deze termijn een beschikking geven inzake de aangemelde steun.

(6) Derhalve stelde de Commissie Italië bij schrijven van 4 oktober 2002 (SG(2002) D/231959) in kennis van haar besluit om ten aanzien van een gedeelte van de betrokken steun de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden.

(7) Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure werd in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen(4) bekendgemaakt. De Commissie nodigde de belanghebbenden uit hun opmerkingen te maken.

(8) De Commissie ontving geen opmerkingen van belanghebbenden.

(9) Het officiële antwoord van Italië werd ingediend bij schrijven van 13 december 2002 (A/39170).

2. GEDETAILLEERDE BESCHRIJVING VAN DE STEUNMAATREGEL

2.1. Rechtsgrond en doel van de steun

(10) De rechtsgrond wordt gevormd door besluit nr. 481 van de Giunta regionale della regione Toscana van 20 mei 2002. De steunregeling betreft de vermindering van de emissies van broeikasgassen door de bevordering van hernieuwbare energiebronnen en van energiebesparende programma's.

(11) De regeling omvat twee soorten steun:

a) Investeringssteun ter bevordering van het gebruik van hernieuwbare energiebronnen bij de productie van elektriciteit en warmte, door de toepassing van

i) nieuwe biomassa-installaties, bij voorkeur geïntegreerd in stadsverwarmingsnetten;

ii) nieuwe installaties voor zonne-energie;

iii) nieuwe fotovoltaïsche installaties;

iv) nieuwe installaties voor hernieuwbare energie (windenergie, biologisch afbreekbaar vast stedelijk afval en biogassen) ten behoeve van kleinere eilanden.

b) Energiebesparende maatregelen

i) maatregelen in de woningsector;

ii) bevordering en verspreiding van verwarmings- en klimaatregelingssystemen en elektrische componenten met hoog rendement in de woningsector en in particuliere en publieke kantoorgebouwen;

iii) gebruik van elektrische componenten met hoog rendement in fabrieken;

iv) bevordering van een ruimer gebruik van milieuvriendelijke brandstoffen of van een efficiënter gebruik van brandstof in de industriesector.

(12) De algemene milieudoelstellingen die met de gehele steunregeling in de periode 2002-2007 worden beoogd zijn:

i) vermindering van de atmosfeervervuiling door broeikasgassen met 700000 ton CO2;

ii) 3 % van het totale energieverbruik afkomstig van hernieuwbare bronnen;

iii) energiebesparingen voor een equivalent van 25000 t olie.

2.2. Vorm van de steun en de betrokken investeringen

(13) De steun wordt verleend in de vorm van niet-terugvorderbare subsidies.

(14) Het gaat om investeringen in:

a) grond, wanneer deze absoluut noodzakelijk zijn om aan de milieudoelstellingen te voldoen en maximaal 10 % van de voor steun in aanmerking komende kosten bedragen;

b) gebouwen, installaties en uitrusting, welke erop gericht zijn vervuiling of hinder te beperken of te beëindigen of de productiemethoden aan te passen met het oog op de bescherming van het milieu;

c) rechtstreeks gerelateerde uitgaven op het gebied van planning, toezicht op de werkzaamheden en testprocedures, indien deze verplicht zijn en er verantwoording wordt afgelegd.

2.3. Steunintensiteit, begunstigden en voor steun in aanmerking komende kosten

(15) De steunintensiteit is als volgt:

a) Voor investeringssteun ter bevordering van hernieuwbare energiebronnen

i) 40 % bruto van de voor steun in aanmerking komende investeringskosten voor nieuwe biomassa-installaties;

ii) 30 % bruto van de voor steun in aanmerking komende investeringskosten voor warmteproductie-eenheden op basis van zonne-energie;

iii) 75 % bruto van de voor steun in aanmerking komende kosten met betrekking tot nieuwe fotovoltaïsche installaties;

iv) 40 % bruto van de voor steun in aanmerking komende kosten van nieuwe installaties voor duurzame energie die aan de behoeften van kleinere eilanden voldoen, op basis van windkracht, biologisch afbreekbaar vast stedelijk afval en biogassen.

b) Voor energiebesparende investeringen

40 % bruto van de voor steun in aanmerking komende kosten voor alle soorten maatregelen.

(16) Alle ondernemingen (klein, middelgroot en groot) komen in aanmerking. De maatregel is niet van toepassing op activiteiten die verband houden met de productie, verwerking of het op de markt brengen van de producten die zijn vermeld in de lijst die als bijlage I aan het Verdrag is gehecht.

2.4. Begroting en duur

(17) In totaal is 29 miljoen EUR uitgetrokken voor de gehele duur van de regeling (2002-2007).

2.5. Cumulering van steun

(18) De steun van de voor deze regeling in aanmerking komende kosten mag niet worden gecumuleerd met andere steunmaatregelen in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag, noch met andere communautaire subsidies.

3. REDENEN VOOR DE INLEIDING VAN DE PROCEDURE

(19) De Commissie heeft de submaatregelen "nieuwe biomassa-installaties", "nieuwe installaties voor zonne-energie" en "nieuwe installaties voor duurzame energie ten behoeve van kleinere eilanden" van maatregel a) "investeringssteun ter bevordering van hernieuwbare energiebronnen" getoetst aan de communautaire kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu(5) hierna "de kaderregeling" genoemd. Zij werden in overeenstemming geacht met punt 32 van deze kaderregeling en werden bijgevolg overeenkomstig artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag goedgekeurd, op grond van besluit C(2002) 3585 def., tevens het besluit waarbij de procedure is ingeleid.

3.1. Twijfels omtrent de maatregel betreffende "nieuwe fotovoltaïsche installaties" (bevordering van hernieuwbare energiebronnen)(6)

(20) Bij het eerste onderzoek van de aanmelding wees de Commissie erop dat de voorgenomen maximale steunintensiteit van 75 % onverenigbaar leek te zijn, tenzij een beroep werd gedaan op punt 32, derde alinea, van de kaderregeling. Zij verzocht de Italiaanse autoriteiten de noodzaak van dit steunpercentage aan te tonen en verwees daarbij naar het basissteunpercentage van 40 % dat in de regel wordt toegestaan voor investeringen ten behoeve van deze energiebronnen.

(21) Aangezien de Commissie geen gegevens werden verstrekt, gaf de Commissie in haar besluit tot inleiding van de formele onderzoekprocedure opnieuw uiting aan haar twijfels omtrent de naleving van de voorwaarden die zijn neergelegd in punt 32, derde alinea, van de kaderregeling, en meer bepaald omtrent de noodzaak van het steunpercentage van 75 % waarin de regeling ten behoeve van nieuwe fotovoltaïsche installaties voorziet.

3.2. Twijfels omtrent de energiebesparingsmaatregelen(7)

(22) De Commissie wees nadrukkelijk op punt 30 van de milieukaderregeling, waarin wordt bepaald dat investeringen ten behoeve van energiebesparingen, zoals gedefinieerd in punt 6, worden gelijkgeschakeld met investeringen ten behoeve van het milieu, op voorwaarde dat ze beantwoorden aan de vereisten van punt 36. Derhalve werden de Italiaanse autoriteiten verzocht een meer gedetailleerde beschrijving te geven van de verschillende soorten steun die in letter b) van de aangemelde steunregeling zijn vermeld.

(23) Volgens de verstrekte informatie zouden bepaalde in aanmerking komende investeringen die in de voorgenomen regeling zijn gepland, uitsluitend betrekking hebben op de controle en meting van het energieverbruik, en niet op de vermindering ervan. Het betreft met name de maatregelen in de woningsector en het gebruik van elektrische componenten met hoog rendement. De steunmaatregel ter bevordering van een ruimer gebruik van milieuvriendelijke brandstoffen of van een efficiënter gebruik van brandstof in de industriesector zou bedoeld zijn om bij te dragen tot de vervanging van vervuilende brandstoffen. Hoewel deze maatregel werd gerangschikt onder de energiebesparende maatregelen, lijkt deze veeleer gericht te zijn op de vermindering van vervuiling.

(24) De Commissie betwijfelt dan ook of de genoemde investeringen die gericht zijn op de controle en meting van het energieverbruik, als energiebesparende maatregelen kunnen worden aangemerkt. Zij meent dat deze maatregelen wanneer zij aan andere maatregelen worden gekoppeld, eventueel een onderdeel van een energiebesparingsproject kunnen vormen, maar dat zij op zich niet als energiebesparende investeringen kunnen worden beschouwd.

(25) Voorts betwijfelt de Commissie of de vervanging van vervuilende brandstof door andere soorten brandstof die verondersteld worden minder vervuilend te zijn, in aanmerking kan komen voor milieusteun aangezien deze maatregel slechts in grote lijnen werd beschreven en er geen duidelijk verband werd gelegd tussen de steunmaatregel en de beoogde vermindering van de vervuiling op het niveau van de individuele begunstigde. Zelfs indien een dergelijke maatregel in aanmerking zou komen als steun ter vermindering van vervuiling, is de Commissie van mening dat een steunintensiteit van 30 %, en niet de aangemelde 40 %, toelaatbaar zou zijn.

4. OPMERKINGEN VAN ITALIË

4.1. Maatregel betreffende "nieuwe fotovoltaïsche installaties" (bevordering van hernieuwbare energiebronnen)(8)

(26) De Italiaanse autoriteiten merken op dat het toekennen van de maximale steunintensiteit van 75 % absoluut noodzakelijk is om de fotovoltaïsche installaties te verspreiden over het grondgebied van de regio, aangezien de investeringskosten die nodig zijn voor deze hernieuwbare energiebron duidelijker hoger liggen, zelfs in vergelijking met andere hernieuwbare energiebronnen van de duurdere soort. De autoriteiten zijn van mening dat het basissteunpercentage van 40 % dat in punt 32, eerste alinea, van de kaderregeling met betrekking tot hernieuwbare energiebronnen wordt genoemd, potentiële investeerders zal ontmoedigen om te beleggen in fotovoltaïsche installaties.

(27) Derhalve werd een studie bijgevoegd waaruit het gebrek aan rentabiliteit van vijf verschillende soorten fotovoltaïsche installaties blijkt. In deze studie werd een vergelijking gemaakt tussen de investeringskosten, de effectieve energieproductie, de verwachte jaarlijkse bruto-opbrengst op basis van de energieverkoop tegen een prijs van 0,18 EUR/kWh, en de terugverdienperiode van de investeringen zonder enige vorm van steun.

(28) Het resultaat van deze studie is samengevat in de volgende tabel:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(29) Dat tweemaal installaties met eenzelfde capaciteit (0,2 kW) worden genoemd hangt samen met de verschillende functies van de installaties. Het eerste type uit de tabel is bedoeld om elektriciteit te produceren voor marginale doeleinden (bijvoorbeeld voor een plaatselijk weerstation of voor de verlichting van een afgelegen plattelandskerkhof), terwijl de tweede installatie is bestemd om water op te pompen voor landbouwdoeleinden (het aanzienlijke verschil in kosten is een gevolg van het feit dat hiervoor een pomp nodig is). Beide impliceren de "eiland-technologie" (installatie die niet aangesloten is op het distributienetwerk); hetzelfde geldt voor de 1,6 kW-installatie. Bij de krachtigere installaties daarentegen (5 en 50 kW) is er wel sprake van een aansluiting op het elektriciteitsnet.

(30) Deze studie wijst uit dat de terugverdienperiode van een dergelijke investering waarvoor geen steun wordt toegekend, 32 tot 79 jaar zou bedragen. Aangezien de levensduur van dit soort installaties gemiddeld 25 tot 30 jaar bedraagt, is het vrijwel uitgesloten dat iemand een dergelijke investering zou doen.

(31) Bovendien hebben de Italiaanse autoriteiten bevestigd dat zij zich zouden houden aan punt 37, eerste en vierde alinea, van de kaderregeling, waarin het volgende wordt bepaald inzake de berekening van extra kosten: "op het gebied van hernieuwbare energie zijn de investeringskosten die voor steun in aanmerking komen in de regel extra kosten die ten laste van de onderneming komen ten opzichte van een traditionele installatie voor de opwekking van energie van dezelfde capaciteit". Reeds bij de aanmelding(9) hebben de autoriteiten zich ertoe verbonden om de gevallen waarin de voor steun in aanmerking komende kosten op een andere manier zouden worden berekend, afzonderlijk aan te melden.

(32) Voorts werd een tabel ingediend waarin de investeringskosten voor de productie van groene elektriciteit die wordt opgewekt door fotovoltaïsche installaties (verbonden met het distributienetwerk), worden vergeleken met die voor andere hernieuwbare bronnen (wind, miniwaterkracht, biogas, geothermische energie, biomassa) en met die voor conventioneel opgewekte, "grijze" elektriciteit. Deze gegevens zijn terug te vinden in een technisch rapport dat werd opgesteld door ENEA (Italiaans Instituut voor nieuwe technologieën, energie en milieu), en meer bepaald door de afdeling duurzame ontwikkeling.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

4.2. De energiebesparingsmaatregelen(10)

(33) Naar aanleiding van de inleiding van de procedure deelden de Italiaanse autoriteiten mee dat zij bepaalde voor steun in aanmerking komende investeringen van de betrokken maatregel zouden wijzigen. De gewijzigde lijst van in aanmerking komende investeringen vervangt de lijst die in de aanmelding is opgenomen en omvat:

a) warmtegeneratoren met hoog rendement;

b) warmte-isolatie;

c) verlichting met hoog rendement;

d) naverwarmers.

De autoriteiten hebben tevens de voorgenomen intensiteit van 40 % voor alle submaatregelen van de in punt 11b) genoemde maatregel bevestigd.

(34) Er werd ook een technisch rapport bijgevoegd dat een overzicht geeft van de energiebesparingen die iedere submaatregel afzonderlijk oplevert.

a) Boilers met hoog rendement

(35) In een klimaatzone "D", die overeenkomt met een gemiddelde effectieve warmtebehoefte van 6200 Mcal/jaar per boiler, levert een boiler met een conversierendement hoger dan 0,92, in vergelijking met 0,75 van de bestaande boiler, een energiebesparing op van minimaal 0,15 toe/jaar per wooneenheid (equivalent residential unit).

(36) Volgens de Italiaanse autoriteiten moet van de bovengenoemde basiswaarde 0,02 toe/jaar worden afgetrokken voor het gestegen elektriciteitsverbruik, terwijl er 0,05 toe/jaar moet worden bijgeteld wegens de verbruiksdaling door de afschaffing van een waakvlam en 0,035 toe/jaar door een verbruiksdaling voor de productie van warm water.

(37) De uiteindelijke energiebesparing bedraagt 0,185 toe/jaar, wat overeenkomt met een besparing van iets meer dan 150 EUR per jaar, op basis van de energiekosten voor woondoeleinden, die 800 EUR/toe belopen.

b) Warmte-isolatie

(38) In een klimaatzone "D" bedraagt de minimaal geschikte warmtebestendigheid van het isolatiemateriaal 1,1 m2 K/W, wat overeenkomt met een polystyreendikte van 4 tot 6 cm.

(39) Voor een geïsoleerde oppervlakte van 100 m2 die vóór de installatie beschikte over een warmtegeleidingsvermogen van tussen 1,4 en 1,7 W/m2 K, bedraagt de verwachte energiebesparing tussen 0,28 en 0,36 toe/jaar voor woningen, en tussen 0,24 en 0,32 toe/jaar voor kantoorruimten en bedrijfspanden.

c) Verlichting met hoog rendement

(40) In de huidige maatregel zijn verschillende soorten lampen voorzien, zoals compacte en buisvormige fluorescentielampen, kwik- en natriumdamplampen.

(41) De gemiddelde energiebesparing wordt berekend op basis van gloeilampen die worden vervangen door compacte fluorescentielampen met een ingebouwde voeding. Rekening houdend met een omzettingsverhouding van 0,22 10-3 toe/kWh tussen het elektriciteitsverbruik en de primaire energie, met een wattverbruik van de vervangen gloeilamp van 100 W en van de nieuwe fluorescentielamp van 20 W, en met een gemiddelde brandduur van 1000 uren per jaar, bedraagt de specifieke energiebesparing 17,6 10-3 toe/jaar per lamp.

d) Naverwarmers

(42) Zowel warmtewisselaars, warmtepompen en warmtebatterijen als installaties voor de regeneratie van condensatie en stoom komen krachtens de huidige submaatregel in aanmerking voor steun. Het gaat erom warmte te hergebruiken die anders verloren zou gaan. Zo kan de energie die nodig is om dezelfde hoeveelheid warmte te produceren, bespaard worden.

(43) Meer bepaald bij installaties voor stoomregeneratie wordt de energiebesparing (EB) als volgt bereikt: ES = (Hv - E/0,39)/4,187*10 - 4. Aangezien E (de energie die nodig is om 1 kg stoom samen te drukken) afhankelijk is van de temperatuur en de enthalpieverandering, krijgen we een reeks energiebesparingscijfers, zoals voorgesteld in de volgende tabel:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De besparing van primaire energie bedraagt bijgevolg tussen 45 en 50 toe per ton samengeperste stoom.

(44) De Italiaanse autoriteiten hebben opnieuw toegezegd de in aanmerking komende kosten te berekenen exclusief de voordelen van een eventuele capaciteitsverhoging, de kostenbesparingen gedurende de eerste vijf jaar van de gebruiksduur van de investering en de extra bijproducten gedurende diezelfde periode van vijf jaar.

5. BEOORDELING

5.1. Bestaan van steun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag

(45) De Commissie heeft de aangemelde steunregeling beoordeeld op grond van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag. Volgens dit artikel "zijn steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, voorzover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt".

(46) De maatregelen in de voorgenomen steunregeling worden mogelijk gemaakt door overheidssubsidies die op discretionaire basis worden verleend. Deze subsidies verbeteren de financiële toestand van de ondernemingen die steun ontvangen en kunnen het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden. Derhalve vallen dergelijke maatregelen onder artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag.

5.2. Rechtmatigheid van de steun

(47) De Italiaanse autoriteiten zijn hun verplichting onder artikel 88, lid 3, van het Verdrag nagekomen door de steunregeling, vooraleer deze tot uitvoering werd gebracht, bij de Commissie aan te melden.

5.3. Verenigbaarheid van de steun

(48) De Commissie heeft de steunmaatregelen onderzocht in het licht van de communautaire kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu (hierna "de kaderregeling" genoemd)(11).

a) Fotovoltaïsche installaties

(49) Om na te gaan of de steunintensiteit van 75 % voor nieuwe fotovoltaïsche installaties, voorgenomen door de Italiaanse autoriteiten, noodzakelijk is, berekende de Commissie de investeringskosten per kW voor elk van de vijf voorbeelden van installaties die werden voorgelegd door Italië:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De kosten van de pomp (1900 EUR) die nodig is voor dit specifieke doel, werden niet meegerekend als investeringskosten aangezien de Commissie van mening is dat deze kosten niet voor steun in aanmerking kunnen komen, omdat deze hoe dan ook, zelfs in het geval van een traditionele installatie, zouden moeten worden gedaan.

(50) De gemiddelde investeringskosten voor de installaties die door de regio Toscane zijn gepland, bedragen 7934,40 EUR/kW. Deze cijfers stemmen overeen met de gegevens van ENEA die samen met de opmerkingen van de Italiaanse autoriteiten werden ingediend. Volgens de Italiaanse autoriteiten bedragen de investeringskosten per kW voor fotovoltaïsche installaties tussen 7746 EUR en 8263 EUR, vooral wanneer er sprake is van elektriciteitsproductie die is aangesloten op het distributienetwerk.

(51) Nadien vergeleek de Commissie de gemiddelde extra kosten van de enige initiële investering van fotovoltaïsche installaties met die van de andere hernieuwbare energiebronnen (wind, miniwaterkracht, biogassen, geothermische energie, biomassa) en met niet-hernieuwbare, fossiele bronnen.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(52) Hoewel 25 % van de extra kosten voor fotovoltaïsche installaties niet in aanmerking komt voor steun, vergeleken met 60 % voor de andere hernieuwbare energiebronnen, zou de gemiddelde bijdrage van de begunstigde in de extra kosten van de investering in fotovoltaïsche energie oplopen tot 25 % van 7566 of 1892 EUR/kW bedragen, terwijl zijn bijdrage voor de duurste van de andere hernieuwbare bronnen (biomassa-installaties) slechts 1209 EUR/kW (60 % van 2015 EUR/kW) zou bedragen.

(53) Derhalve bedraagt het gemiddelde aandeel van de begunstigden in de totale investeringskosten, zonder enige vorm van steun en uitgedrukt in absolute cijfers per geïnstalleerde kW, 2330 EUR (8004 EUR-5674 EUR) in het geval van fotovoltaïsche installaties, vergeleken met 1647 EUR (2453 EUR-806 EUR) voor biomassa-installaties (de duurste na de fotovoltaïsche), 874 EUR (1162 EUR-288 EUR) voor wind (de goedkoopste hernieuwbare bron), en ten slotte 438 EUR voor traditionele installaties voor de productie van grijze elektriciteit.

(54) De Commissie merkt op dat de gemiddelde terugverdienperiode voor een fotovoltaïsche installatie, op basis van een effectieve productie van 3,2 kWh/dag per 1 kW geïnstalleerde capaciteit, elf jaar zou bedragen, op voorwaarde dat een steunpercentage van 75 % van de extra kosten wordt toegekend.

(55) De Italiaanse autoriteiten hebben zich ertoe verbonden geen enkele andere vorm van ondersteuning voor de desbetreffende installaties toe te kennen.

(56) In het licht van het voorgaande is de Commissie van oordeel dat de noodzaak van het steunpercentage van 75 % in het geval van de submaatregel "nieuwe fotovoltaïsche installaties", overeenkomstig punt 32, derde alinea, van de kaderregeling, voldoende is aangetoond.

(57) Desalniettemin is zij van mening dat de Italiaanse autoriteiten jaarlijks een rapport moeten indienen inzake de uitvoering van de steunregeling om zo het verschil in investeringskosten van de fotovoltaïsche technologie en die van de andere hernieuwbare bronnen te kunnen volgen.

(58) Wanneer het gemiddelde aandeel van de begunstigden in de totale investeringskosten, zonder enige vorm van steun en uitgedrukt in absolute cijfers per geïnstalleerde kW, voor fotovoltaïsche installaties lager wordt dan voor andere hernieuwbare energie-installaties, is er een risico op overcompensatie en kan de Commissie een aanbeveling doen waarin dienstige maatregelen worden voorgesteld aan Italië, overeenkomstig artikel 18 van Verordening (EG) nr. 659/1999.

b) Maatregel b) van de steunregeling "energiebesparing"

(59) De submaatregelen van de huidige maatregel werden gewijzigd overeenkomstig de opmerkingen die de Commissie in haar besluit tot inleiding van de formele onderzoekprocedure heeft gemaakt.

(60) De Commissie is dan ook van mening dat de gewijzigde submaatregelen voldoen aan de voorwaarden die zijn neergelegd in punt 30 van de kaderregeling, aangezien het hier duidelijk gaat om energiebesparende maatregelen die, zoals gedefinieerd in punt 6 van de kaderregeling, gericht zijn op de aanmoediging van een rationeel gebruik van natuurlijke hulpbronnen en bijgevolg worden gelijkgesteld met investeringen ten behoeve van het milieu.

(61) In het licht van de verstrekte technische gegevens kunnen de nieuwe maatregelen bovendien worden beschouwd als maatregelen die de ondernemingen in staat stellen het energieverbruik in hun productiecyclus te verminderen(12).

(62) De installaties en uitrusting die in aanmerking komen zijn gedefinieerd overeenkomstig de voorwaarden van punt 36 van de kaderregeling. Investeringen in grond en gebouwen zijn niet van toepassing, evenmin als de aangekondigde investering in immateriële activa.

(63) Overeenkomstig de kaderregeling kunnen zowel KMO's als grote ondernemingen begunstigden zijn van de steun uit hoofde van deze maatregel.

(64) De steunintensiteit van 40 % bruto stemt overeen met het steunplafond van punt 30 van de kaderregeling. De maatregel voorziet niet in een verhoging van de steunintensiteit voor ondernemingen die in steungebieden zijn gevestigd, noch voor KMO's.

(65) De steun die krachtens de onderhavige maatregel van toepassing is op de daarvoor in aanmerking komende kosten, mag niet worden gecumuleerd met andere steunmaatregelen in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag, noch met andere communautaire subsidies.

5.4. Slotopmerkingen

(66) De Commissie heeft vastgesteld dat de steunintensiteit voor fotovoltaïsche installaties in de scenario's die worden beschreven in bijlage A van het antwoord van Italië, is toegepast op het volledige bedrag van de investering, en niet uitsluitend op dat van de extra kosten, enkel om aan te tonen dat de investering in kwestie zelfs in dat geval een behoorlijk lange afschrijvingsperiode heeft en bijgevolg niet erg rendabel is voor een onderneming in een concurrerende markt.

(67) Zij merkt tevens op dat de Italiaanse autoriteiten zich ertoe hebben verbonden zich aan punt 37, eerste en vierde alinea, te houden. Derhalve zullen alleen de extra investeringskosten die ten laste van de onderneming komen ten opzichte van een traditionele installatie voor de opwekking van energie van dezelfde capaciteit als voor steun in aanmerking komende kosten in aanmerking worden genomen.

(68) Evenzo werden de besparingen ten opzichte van traditionele bronnen, met name wat de kosten voor aansluiting op het distributienetwerk betreft met name in bijlage A, tabel 6 bis, niet afgetrokken om aan te tonen dat, zelfs in dat geval, de terugverdienperiode van de specifieke installatie acht jaar zou bedragen.

(69) De Commissie herinnert eraan dat de Italiaanse autoriteiten zich reeds ertoe hebben verbonden overeenkomstig punt 37, derde alinea, acht van de kaderregeling de in aanmerking komende kosten te berekenen exclusief de voordelen van een eventuele capaciteitsverhoging, de kostenbesparingen gedurende de eerste vijf jaar van de gebruiksduur van de investering en de extra bijproducten gedurende diezelfde periode van vijf jaar. Dit zou in het bijzonder betrekking hebben op brandstofbesparingen van een fotovoltaïsche installatie in vergelijking met een traditionele installatie.

5.5. Conclusie

(70) In het licht van het voorgaande is de Commissie van mening dat de submaatregel "Nieuwe fotovoltaïsche installaties" van maatregel a) "bevordering van hernieuwbare energiebronnen" van de steunregeling die is aangemeld onder nummer N 747/2001, voldoet aan de vereisten van punt 32, derde alinea, van de communautaire kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu(13) en dat op grond hiervan een afwijking uit hoofde van artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag mag worden toegestaan.

(71) Ook de gewijzigde maatregel b) "energiebesparende maatregelen" van de bovengenoemde aangemelde steunregeling beantwoordt aan alle voorwaarden van punt 30 van de milieukaderregeling en komt derhalve in aanmerking voor de uitzondering van artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De steun die Italië (regio Toscane) voornemens is te verlenen met het oog op de vermindering van de emissies van broeikasgassen op grond van besluit nr. 481 van de Giunta regionale della regione Toscana van 20 mei 2002 is verenigbaar met de gemeenschappelijke markt onder de in artikel 2 vastgestelde voorwaarden.

Artikel 2

1. De in verband met de tenuitvoerlegging van de regeling voor steun in aanmerking komende kosten zijn uitsluitend de extra investeringskosten die noodzakelijk zijn voor het verwezenlijken van de milieudoeleinden en met name, op het gebied van hernieuwbare energie, de extra kosten die ten laste van de onderneming komen ten opzichte van een traditionele installatie voor de opwekking van energie van dezelfde capaciteit.

2. Voorts moeten de in aanmerking komende kosten worden berekend exclusief de voordelen van een eventuele capaciteitsverhoging, de kostenbesparingen gedurende de eerste vijf jaar van de gebruiksduur van de investering (vooral brandstofkosten) en de extra bijproducten gedurende diezelfde periode van vijf jaar.

Artikel 3

De Italiaanse autoriteiten moeten jaarlijks een verslag indienen over de uitvoering van de steunregeling zodat het verschil tussen de investeringskosten voor fotovoltaïsche technologie en de kosten voor de andere hernieuwbare bronnen in het oog kan worden gehouden en de Commissie in staat wordt gesteld een eventueel gevaar voor overcompensatie ten gunste van de eerstgenoemde energiebron uit te sluiten.

Artikel 4

Italië deelt de Commissie binnen twee maanden vanaf de kennisgeving van deze beschikking mee welke maatregelen het heeft genomen om aan de artikelen 2 en 3 te voldoen.

Artikel 5

Deze beschikking is gericht tot de Italiaanse Republiek.

Gedaan te Brussel, 30 april 2003.

Voor de Commissie

Mario Monti

Lid van de Commissie

(1) PB C 331 van 31.12.2002, blz. 50.

(2) Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag (PB L 83 van 27.03.1999, blz. 1).

(3) Zie voetnoot 2.

(4) Zie voetnoot 1.

(5) PB C 37 van 3.2.2001, blz. 3.

(6) Zie overweging 11, onder a), i), van deze beschikking.

(7) Zie overweging 11, onder b), van deze beschikking.

(8) Zie overweging 11, onder a), iii), van deze beschikking.

(9) Zie brief nr. 9709 van 1 augustus 2002, op 9 augustus 2002 ingeschreven onder nummer A/36098.

(10) Zie overweging 11, onder b), van deze beschikking.

(11) Zie voetnoot 5.

(12) Ten aanzien van met name submaatregel A "warmtegeneratoren met hoog rendement" zal, voorzover deze betrekking heeft op warmwaterboilers, Richtlijn 92/42/EEG van de Raad van 21 mei 1992 betreffende de rendementseisen voor nieuwe olie- en gasgestookte centraleverwarmingsketels (PB L 167 van 22.6.1992, blz. 17) in acht worden genomen.

(13) Zie voetnoot 5.