84/157/EEG: Besluit van de Raad van 28 februari 1984 tot aanneming van het werkprogramma voor 1984 van het Europees programma voor onderzoek en ontwikkeling op het gebied van de informatietechnologie (ESPRIT)



Publicatieblad Nr. L 081 van 24/03/1984 blz. 0001



++++ BESLUIT VAN DE RAAD van 28 februari 1984 tot aanneming van het werkprogramma voor 1984 van het Europees programma voor onderzoek en ontwikkeling op het gebied van de informatietechnologie ( ESPRIT ) ( 84/157/EEG ) DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN , Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap , Gelet op Besluit 84/130/EEG van de Raad van 28 februari 1984 inzake een Europees programma voor onderzoek en ontwikkeling op het gebied van informatietechnologie ( ESPRIT ) ( 1 ) , inzonderheid op artikel 3 , lid 2 , Gezien het door de Commissie ingediende ontwerp-werkprogramma , Overwegende dat de betrokken industrieën en universitaire instanties , in het kader van door de diensten van de Commissie georganiseerd overleg , advies hebben uitgebracht over de inhoud en de volgorde van belangrijkheid van de projecten voor 1984 ; Overwegende dat de in het werkprogramma vervatte projecten zeer wel aansluiten bij de onderwerpen die zijn vermeld in de technische bijlage bij het besluit betreffende het ESPRIT-programma . BESLUIT : Artikel 1 Het werkprogramma , zoals opgenomen in de bijlage , wordt voor het jaar 1984 aangenomen . Artikel 2 Dit besluit wordt van kracht op de dag van zijn bekendmaking in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen . Gedaan te Brussel , 28 februari 1984 . Voor de Raad De Voorzitter L . FABIUS ( 1 ) PB nr . L 67 van 9 . 3 . 1984 , blz . 54 . ONTWERP ESPRIT-WERKPROGRAMMA 1984 * Bladzijde * Inleiding en globale verdeling van de middelen * 4 * 1 . GEAVANCEERDE MICRO-ELEKTRONIKA * 7 * 1.1 . Submicron MOS * 8 * 1.2 . Submicron bipolair * 9 * 1.3 . CAD ( computer gesteund ontwerp ) * 10 * 1.3.1 . CAD-beheer * 11 * 1.3.2 . Ontwerp en layout op hoog niveau * 11 * 1.3.3 . Onderzoek geavanceerde innovatieve CAD * 11 * 1.3.4 . Oprichting van CAD-centra * 11 * 1.4 . Samengestelde halfgeleidermaterialen en IC * * 11 * 1.5 . Opto-elektronika * 12 * 2 . PROGRAMMATUURTECHNOLOGIE * 14 * 2.1 . Proces - inzicht en implementatie * 15 * 2.1.1 . Methodes , technieken en gereedschappen * 17 * 2.1.2 . Integratie van managementaspecten en technische aspecten * 17 * 2.1.3 . Software-methodologie * 18 * 2.2 . Management - inzicht en implementatie * 18 * 2.2.1 . Ondersteuning voor management van software-produktie en -onderhoud * 19 * 2.2.2 . Kwaliteits - en betrouwbaarheidsbewaking * 20 * 2.3 . Omgeving - inzicht en implementatie * 20 * 2.3.1 . Common Tool Environment * 20 * 2.4 . Evolutie van proces , management en omgeving * 21 * 2.5 . Demonstratieprojecten * 22 * 3 . GEAVANCEERDE INFORMATIEVERWERKING * 23 * 3.1 . Kennisengineering * 23 * 3.1.1 . KBS en hun meetbaarmaking * 24 * 3.1.2 . Dialoog en natuurlijke taal * 25 * 3.1.3 . Kennisrepresentatie en redeneertechnieken * 26 * 3.1.4 . Werkzaamheden ter voorbereiding van geavanceerde KBS * 27 * 3.2 . Externe interfaces * 29 * 3.2.1 . Fundamentele signaalanalyse en herkenning * 30 * 3.2.2 . Herkenning van specifieke signalen * 32 * 3.3 . Informatie en kennisopslag * 35 * 3.3.1 . Interface tussen opslag en omgeving * 36 * 3.3.2 . Gegevens - en kennisbestanden * 36 * 3.3.3 . Opslagstructuren en -architecturen * 37 * 3.3.4 . Nieuwe generati * kennismachine * 37 * 3.3.5 . Onderzoek op middellange termijn naar opslagmedia * 37 * 3.3.6 . Onderzoek op lange termijn naar optische schijven * 37 * 3.3.7 . Onderzoek op lange termijn naar biologische opslag * 37 * 3.4 . Computerarchitecturen * 38 * 3.4.1 . Ultracomputers , multiprocessor-machines * 38 * 3.4.2 . Niet-von-Neumann architecturen * 39 * 3.5 . Ontwerp - en systeemaspecten * 40 * 3.6 . Focusseringsprojecten * 41 * 4 . KANTOORSYSTEMEN * 42 * 4.1 . Kantoorsysteem - wetenschap en menselijke factoren * 45 * 4.1.1 . Analyse van kantoorsystemen * 46 * 4.1.2 . Ontwerp van kantoorsystemen * 46 * 4.1.3 . Menselijke factoren * 46 * 4.2 . Geavanceerde werkstations * 47 * 4.2.1 . Systeemaspecten van het werkstation * 48 * 4.2.2 . Visuele interface * 48 * 4.2.3 . Papier-interface * 49 * 4.2.4 . Spraak-interface * 50 * 4.2.5 . Kantoortalen * 51 * 4.3 . Communicatiesystemen * 51 * 4.3.1 . Architectuur van communicatiesystemen * 52 * 4.3.2 . Optische breedband LAN * 53 * 4.3.3 . Multi-mode berichtgeving * 53 * 4.3.4 . Op ISDN gebaseerde geavanceerde videotex * 53 * 4.4 . Geavanceerde opslag - en terugzoeksystemen * 53 * 4.4.1 . Ontwerp en evaluatie van kantoorinformatiehulpmiddelen * 54 * 4.4.2 . Systeemkwesties * 55 * 4.4.3 . Gebruik en behoeften * 55 * 4.4.4 . Componenten * 55 * 4.5 . Ontwerp en evaluatie van geïntegreerde kantoorsystemen * 55 * 4.5.1 . Geavanceerde prototypen van geïntegreerde kantoorsystemen * 56 * 4.5.2 . Test - en evaluatiefaciliteiten voor kantoorsystemen * 56 * 5 . COMPUTERGEINTEGREERDE FABRICAGE ( CIM ) * 56 * 5.1 . Architectuur van geïntegreerde systemen * 56 * 5.1.1 . Systeemarchitecturen * 57 * 5.1.2 . Grafische subsystemen * 57 * 5.2 . CAD/CAE * 58 * 5.2.1 . CAD/CAE-faciliteiten voor produkt - en procesontwerp * 59 * 5.2.2 . Gebruik van AI-technieken bij CAD/CAE * 60 * 5.3 . Computergesteunde fabricage ( CAM ) * 60 * 5.4 . Besturingssystemen voor machinale bewerking * 61 * 5.4.1 . Flexibele systemen voor machinale bewerking * 61 * 5.4.2 . Geautomatiseerde assemblage en robotica * 62 * 5.4.3 . Beschikbaarheid van het machinepotentieel en optimalisering van de kwaliteit * 63 * 5.5 . Subsystemen en componenten * 64 * 5.5.1 . Beeldverwerking * 64 * 5.5.2 . Micro-elektronische subsystemen * 65 * 5.5.3 . Sensorprogrammering en normen * 65 * 5.6 . Toepassingen van CIM-systemen * 66 * 5.6.1 . Centra voor CIM-toepassing en -ontwikkeling * 66 * 5.6.2 . Diverse onderwerpen voor CIM-ondersteuning * 66 * INLEIDING EN GLOBALE VERDELING VAN DE MIDDELEN Dit document maakt deel uit van het ESPRIT-werkprogramma 1984 . Het bevat een verklaring en interpretatie voor de lezer van het werkprogramma , voor zover dat nodig werd geacht 1 . Achtergrond In een zo snel veranderende sector als de informatietechnologie , waar de gemiddelde levensduur van een produkt drie jaar bedraagt , zou het illusoir en misleidend zijn te trachten gedetailleerde activiteiten " ab initio " te omschrijven , evenals doelstellingen en tijdschema's voor de volgende vijf jaar , en wel in het bijzonder voor wat O en O-activiteiten betreft , ondanks het feit dat zij een industrieel en hoofdzakelijk toegepast karakter hebben . Daarom werd besloten een meer gedetailleerd programma op te stellen dat noodzakelijk is voor de tenuitvoerlegging van het programma van dag tot dag met aanpassing hiervan naar behoefte die elk jaar ter goedkeuring wordt voorgelegd aan de Raad . Dit besluit werd , na overleg met het ESPRIT-Beheerscomité , door de Commissie genomen . Het onderhavige document vormt het eerste van deze werkprogramma's . 2 . Doel en kenmerken Het voornaamste doel van het werkprogramma is het verschaffen van de essentiële richtlijnen voor de : a ) opstelling van de uitnodiging tot het doen van voorstellen en de selectie van de projecten waarmede een begin wordt gemaakt : b ) evaluatie van de lopende projecten en beoordeling van de voortgang daarvan zowel als in verhouding tot andere projecten ; c ) coordinatiewerkzaamheden in het kader van ESPRIT en in het kader van nationale IT-programma's ; d ) beoordeling van de resultaten van het programma als geheel en met het oog op de evaluatie van de daarin vervatte technische doelstellingen en de keuzen voor het verwezenlijken van de strategische doelstellingen ; dit dient plaats te vinden in het licht van de bereikte resultaten en van de technologieprogramma's zowel in als buiten de Gemeenschap . 3 . Projecten van het type A en van het type B Het bestaan van en de behoefte aan verschillende soorten projecten voor wat betreft de aard van de werkzaamheden en de omvang van de inspanningen in het kader van een breed O en O-programma zoals ESPRIT , is een gegeven : algemeen wordt gezien dat industrieel O en O voornamelijk berust op een tweetal grote projectcategorieën : a ) projecten waarvoor een ruime infrastructuur en middelen vereist zijn , zowel menselijk als financieel , evenals een duidelijk en constant strategisch perspectief ter waarborging van de continuïteit van de werkzaamheden en de nodige breedte om van de voordelen op lange termijn te kunnen profiteren . Dergelijke op middellange tot lange termijn systeem-gerichte O en O-activiteiten , die in dit document worden aangeduid als projecten van het type A , zullen de ruggegraat vormen van ESPRIT waarvoor naar verwachting 75 % van de totale middelen zal worden uitgetrokken ; b ) projecten die voornamelijk steunen op een flexibele infrastructuur en op oorspronkelijke ideeën in plaats van op een systematische benadering , en waarvoor veel minder middelen vereist zijn . Deze activiteiten die als type B zullen worden gekwalificeerd , kunnen zich uitstrekken van zeer speculatief O en O op uiterst lange termijn , tot specifiek georiënteerd O en O van veel kortere duur . Men verwacht dat voor deze activiteiten 25 % van de totale middelen voor ESPRIT zullen worden besteed . In wezen zijn de type A-projecten omvangrijke ingewikkelde systeemgeoriënteerde activiteiten , terwijl de projecten van type B kleiner zijn en op het uitwerken van specifieke denkbeelden zijn afgestemd . Het nastreven van strategische doelstellingen van meer algemeen belang maakt het noodzakelijk dat een begin wordt gemaakt met een aantal duidelijk identificeerbare hoofdwerkzaamheden en dat deze worden uitgevoerd volgens overeengekomen en in sommige gevallen onderling afhankelijke tijdschema's : projecten van het type A zijn opgezet om deze werkzaamheden te vertegenwoordigen . Ten einde de toewijzing van de middelen te optimaliseren en de beste voorwaarden voor synergisme te scheppen moeten de voorstellen voor deze projecten voorzien zijn van gedetailleerde beschrijvingen met een nauwkeurige omschrijving van de doelstellingen en met opgave van het verwachte tijdstip waarop deze kunnen worden verwezenlijkt , terwijl de specifieke aanpak of de keuze van de technologische middelen in het algemeen vrij wordt gelaten . Aangezien de projecten van het type B zijn opgezet om eventuele leemten op te vullen tussen de projecten van type A , niet alternatieve , aanvullende , of meer speculatieve activiteiten , zal de beschrijving daarvan van meer algemene aard moeten zijn , met het oog op een zo groot mogelijke en flexibele ruimte voor innovatie . Ook de timing daarvan zal , in het algemeen , minder kritisch zijn . Als gevolg daarvan en in tegenstelling tot de projecten van type A , worden zij in de regel slechts als thema aangeduid . De definitie van projecten van het type A en de omschrijving van het O en O-gebied waarop om projecten van het type B wordt gevraagd , geschiedt tegen de achtergrond van de nagestreefde doelstellingen . In principe kunnen onderwerpen die een onderdeel vormen van projecten van type A , ook leiden tot een project van type B , zoals bijvoorbeeld het geval is indien een alternatieve of concurrerende aanpak wordt nagestreefd . Wanneer echter onder die omstandigheden projecten van type B worden voorgesteld , zal er wel op worden toegezien dat het onderwerp , als onderdeel van een project van type A nog zinvol is . Het werkprogramma maakt duidelijk onderscheid tussen projecten van het type A en projecten van het type B , zodat inschrijvers van tevoren kunnen en moeten kiezen voor het ene of het andere type . Daarom zal er geen dubbelzinnigheid mogelijk kunnen zijn voor wat betreft het karakter of " type " van een bepaald voorstel in de selectiefase . Beide projecttypen zullen een onderdeel vormen van dezelfde strategische activiteit en worden opgezet en uitgevoerd als onderdeel van een samenhangend programma . 4 . Proefprojecten De voortzetting van de projecten die in de proeffase zijn aangevangen is mogelijk in het kader van het ESPRIT-programma en is impliciet of expliciet opgenomen in de projecten die in het werkprogramma worden voorgesteld . Een dergelijke voortzetting zal , in de regel , niet gebonden zijn aan een oproep tot het indienen van voorstellen in de strikte betekenis , maar de informatie en de voorstellen die naar aanleiding van een algemene oproep worden verkregen , kunnen aanleiding geven tot wijziging , verruiming of beperking ( in sommige gevallen zelfs tot beëindiging ) van de werkzaamheden die oorspronkelijk beoogd werden ten einde de projecten zo goed mogelijk aan te passen aan de herziene doelstellingen zoals deze tot uitdrukking komen in het werkprogramma . 5 . De geldigheid van het werkprogramma Wil het werkprogramma aan zijn doel beantwoorden dan moet het zich over een redelijk lange tijd uitstrekken , voldoende om de volledige looptijd van de langere projecten te omvatten . Een periode van vijf jaar werd beschouwd als een goed compromis tussen een programma met nauwkeurige doelstellingen ( op basis van verwachtingen op korte termijn ) en het perspectief van ontwikkelingen die een ruimer tijdsbestek vereisen . Het vijfjarenprogramma zal elk jaar worden aangepast wanneer dat nodig is . In het licht van het bovenstaande worden de tussentijdse doelstellingen die in het werkprogramma zijn vervat , minder nauwkeurig en betrouwbaar gespecificeerd naarmate men verder vooruitkijkt naar de komende jaren en er dient de aandacht op te worden gevestigd dat , aangezien op een doel wordt gemikt dat zich voortbeweegt , zelfs de meest nabijliggende doelstellingen in het proces van de jaarlijkse herziening moeten kunnen worden gewijzigd in het licht van de vooruitgang zowel binnen als buiten ESPRIT , in Europa en elders ter wereld . Dergelijke tussentijdse doelstellingen zijn echter noodzakelijk om een referentiebasis te scheppen voor evaluatie en verdere detaillering . Zij dienen derhalve in het werkschema te worden opgenomen als de beste inschatting van hoe , op dit ogenblik , de einddoelstellingen van het project kunnen worden verwezenlijkt . In deze zin zijn zij indicatoren en eerste controlepunten aan de hand waarvan de projectvoorstellen zullen worden onderzocht . Zij zullen echter niet worden beschouwd als verplichtend voorgeschreven zodat voorstellen met volmaakt aanvaardbare einddoelstellingen niet worden afgewezen alleen omdat zij zijn opgezet met andere tussentijdse doelstellingen dan de in dit werkprogramma voorgestelde . 6 . Geraamde middelen en beschikbare capaciteit In het werkprogramma is een aantal doelstellingen geformuleerd en een aantal O en O-onderwerpen voorgesteld . Voor de verwezenlijking van elk der hoofddoelstellingen zullen projecten vereist zijn van een minimale " kritische " omvang , waardoor zowel de gezamenlijke transnationale aanpak wordt gerechtvaardigd als een redelijke kans op succes geboden wordt . De opzet van het concept werkprogramma in zijn huidige vorm is gebaseerd op het werk van een 300-tal specialisten die geselecteerd zijn uit de bijna 1 000 kandidaten die zich bereid hadden verklaard een bijdrage te leveren vanuit de industrie en de universitaire en andere onderzoekcentra . Deze specialisten , die in de gelegenheid waren bijeen te komen en hun standpunten te bespreken , waren algemeen van mening dat de voorgestelde werkzaamheden zowel van essentieel belang zijn voor de verwezenlijking van de doelstellingen van ESPRIT , als dat zij realistisch zijn in termen van de beschikbaarheid in Europa van het menselijke en van het wetenschappelijke potentieel dat nodig is om deze taken op een succesvolle wijze uit te voeren . 7 . Verdeling van de middelen over de deelgebieden De in het werkprogramma opgenomen verdeling van middelen per gebied kan , vooral omdat het hier gaat om de eerste van een aantal rondes , wat eveneens geldt voor alle andere onderdelen van het werkprogramma , worden gewijzigd naar aanleiding van de realisatie die het programma oproept , en van de technische evolutie op wereldschaal die van invloed is op de industrie . Met name in het licht van de respons van de industrie naar aanleiding van de eerste oproep tot voorstellen moet het mogelijk zijn middelen van het ene naar het andere gebied over te brengen . In dit verband wordt er de nadruk op gelegd dat de onderverdeling van ESPRIT in 5 gebieden incidenteel is en voortspruit uit overwegingen die verband houden met het beheer , maar dat deze zeker niet intrinsiek is aan de aard van de werkzaamheden die juist een sterk onderling verband vertonen . Een en ander zal duidelijker blijken uit de volgende uitgaven van het werkprogramma wanneer men kan beschikken over voldoende gegevens inzake de werkzaamheden waarmee daadwerkelijk een begin is gemaakt . De huidige verdeling van de middelen is als volgt : * ( man jaar ) * Deelprogramma * Jaar van het project * Totaal * * 1 * 2 * 3 * 4 * 5 * * 1 . MICRO-ELEKTRONIKA * 186 * 258 * 360 * 410 * 456 * 1 670 * 2 . PROGRAMMATEUR * 177 * 317 * 343 * 318 * 285 * 1 440 * 3 . AIP * 140 * 281 * 392 * 441 * 441 * 1 695 * 4 . KANTOORSYSTEMEN * 210 * 310 * 440 * 390 * 100 * 1 450 * 5 . CIM * 121 * 216 * 215 * 220 * 172 * 944 * DEELPROGRAMMA 1 GEAVANCEERDE MICRO-ELEKTRONIKA Dit deelprogramma heeft vooral aanzienlijke verbetering van de belangrijkste strategische technologische gebieden tot doel . Daarom : 1 . Worden de meeste middelen geconcentreerd op een klein aantal projecten op het gebied van silicium MOS - en bipolaire technieken voor VLSI en schakelingen met zeer hoge prestaties . Gecombineerd met CAD , CAM en fabricagemethodes zullen deze projecten omstreeks 1988 op een aantal plaatsen in Europa een op een degelijke basisgebouwde industriële capaciteit voor 1-microntechnologie opleveren , terwijl belangrijke vooruitgang met betrekking tot de ontwikkeling van een submicroncapaciteit zal zijn geboekt . Ook zal het CAD voorhanden zijn dat nodig is voor het ontwerp van de VLSI-schakelingen waarin deze technologieen worden toegepast . 2 . Moet de communicatie met de andere deelprogramma's worden verbeterd met het oog op een snelle definiëring van de vereiste VLSI-demonstratieschakelingen , het ontwerp en de fabricage ervan , die uit de andere deelprogramma's worden gefinancierd . 3 . Moet het potentieel van wetenschappelijk en technisch personeel dat een speciale opleiding heeft genoten op het gebied van micro-elektronische procestechnologie en procesontwerp , worden vergroot . 4 . Worden werkzaamheden op langere termijn en met een lagere prioriteit , op twee belangrijke gebieden , die een aanvulling vormen op silicium-VLSI , namelijk geïntegreerde schakelingen met samengestelde halfgeleidermaterialen ( Compound Semiconductor Integrated Circuits ) en opto-elektronika , op een redelijk niveau ondersteund . Naast het onder bovenstaand punt 1 , punt 3 en punt 4 geschetste zwaartepunt van het programma waarop in sectie A nader wordt ingegaan , wordt tevens ruimte gelaten voor een aantal kleinere projecten . Geschikte onderwerpen hiervoor worden in sectie B aangegeven . In sectie A zijn de programma's voor MOS - en bipolaire processen opgezet als grote integrale projecten en niet als afzonderlijke 1-micron - en submicronprojecten . Dit is gedaan met het oog op de efficiency , aangezien elk technologisch niveau voortbouwt op de in de voorafgaande niveaus verkregen kennis . Veel aspecten van een bepaald proces moeten voortdurend worden verbeterd , bijvoorbeeld de oxidekwaliteit in MOS , om te voldoen aan de eisen die elke verdere ontwikkeling op het gebied van gecompliceerdere schakelingen en hogere prestaties met zich brengt . Deze continuïteit zou verloren gaan als er gescheiden projecten op het 1-micron - en het submicronniveau zouden zijn . Een ander aspect van de processtrategie is dat werkzaamheden en technieken die voor zowel MOS als bipolair van belang zijn , in het MOS-project worden ondergebracht , aangezien MOS over het algemeen , wat het integratieniveau en de structuurgrootte betreft een voorsprong heeft , zodat hier het pionierswerk op gebieden als lithografie plaatsvindt . Het belang van CAD voor VLSI voor het algehele welslagen van ESPRIT kan niet genoeg worden benadrukt . Met een goede technologie en een uitstekend CAD , zal de sterk innovatieve Europese industrie in staat zijn met succes te concurreren op de wereldmarkten . Er wordt reeds een dertiental CAD-projecten uitgevoerd waaraan steun wordt verleend in het kader van de Micro-elektronikaverordening ( EEG ) nr . 3744/81 en de ESPRIT-proeffase . Hiermee zijn tussen 1983 en 1987 ongeveer 650 manjeren gemoeid . De integratie van de resultaten van deze werkzaamheden en de uitbreiding ervan tot het ontwerp van schakelingen met enkele miljoenen componenten voor een groot aantal toepassingen , vormt een belangrijke opgave . Er moet in het eerste semester van 1984 een diepgaande analyse worden verricht om de voortgang en doelstellingen van deze werkzaamheden te beoordelen , ten einde een bijdrage te leveren tot de vaststelling van nieuwe projecten die vanaf 1985 moeten worden gestart . Er zijn veel meer organisaties met rechtstreekse belangen en deskundigheid op dit gebied dan op dat van de VLSI-technologie . De planning van het hier voorgestelde project moet flexibel genoeg zijn om de betreffende complexe technische en organisatorische problemen aan te kunnen . Het ESPRIT-systeem voor de uitwisseling van informatie zal op dit gebied een waardevolle bijdrage leveren . Computerbesturing van de produktie van VLSI wordt als een essentieel onderdeel van het programma gezien en niet slechts als een middel om het produktierendement te verhogen . Door de steeds kleinere structuurgrootte en laagdikte worden steeds zwaardere eisen gesteld aan de procesbeheersing in een situatie waarin de uiteindelijke parameters van de component afhankelijk zijn van een groot aantal variabelen . Van essentieel belang zijn minimalisering van de menselijke handelingen en een aanval op de bronnen van opbrengstbeperkende contaminatie . Bij een bepaald contaminatieniveau neemt de opbrengst snel af naarmate de structuurgrootte kleiner wordt . In de submicron MOS - en bipolaire projecten zal , waar nodig , aandacht worden geschonken aan computergestuurde produktie . SECTIE A TYPE A-PROJECTEN O en O-gebied 1.1 Submicron MOS Beschrijving Vereist is de ontwikkeling van alle afzonderlijke processtappen zoals lithografie , etsen , dopen , enz . , om een submicron structuurgrootte in MOS te realiseren . Doelstelling is een proces waarmee het mogelijk is op één chip enkele miljoenen componenten aan logica en geheugen aan te brengen . Deze verwachting is dat beneden ongeveer 0,7 mm voor de lithografie gebruik zal worden gemaakt van andere instrumenten dan de optische . Ook zal worden ingegaan op de modelvorming van processen en componenten . Vereisten - Ervaring met geavanceerde procédés . - Activiteiten op het gebied van geavanceerde processtappen . - Beschikbaarheid van functionerende CAD CAT-gereedschappen . - Kritische omvang ten minste 200 manjaren over vijf jaar . Programma Jaar 1 : - Keuze van proces ( CMOS of gecombineerd C - en NMOS ) en van ontwerp-methode . - Keuze van optische lithografie-uitrusting . - Start werkzaamheden aan processatappen en modelvorming . Jaar 2 : - Optimalisatie van afzonderlijke processtappen . - Opstelling van voorlopige ontwerp-voorschriften . - Karakterisering van processtappen . Jaar 3 : - Haalbaarheiddemonstratie met een chip met een structuurgrootte van 1 mm en 0,5 miljoen componenten . Gestreefd wordt naar een produkt van snelheid en vermogen van 50 femtojoules en een vertragingstijd van 1 ns . Jaar 4 : - Beoordeling van nieuwe processtappen voor submicrontechnologie ( poortmateriaal , isolatie , meerlagige driedimensionele actieve structuren , enz . ) . - Keuze van apparatuur voor submicronlithografie . - Blokschema van een 0,7 mm-proces met inbegrip van ontwerp-voorschriften . Jaar 5 : - Beoordeling van het 0,7 mm-proces . - Demonstratie van de uitvoerbaarheid van het proces - Ontwerp van een chip met meer dan 1 miljoen componenten , een produkt van snelheid en vermogen van 50 femtojoules en een poortvertraging van 1 ns . Tussentijdse doelstellingen Maand na start : 18 - Ontwerp en beoordeling van een testchip met meer dan duizend transistors gebaseerd op 1 mm-ontwerp-voorschriften met een steek ( metaal plus tussenruimte ) van 3 mm . 36 - Eerste monsters van schakelingen met 0,5 miljoen transistors , 1 mm-ontwerp-voorschriften , met gegevens over het produkt van snelheid en vermogen en over de vertragingstijd . 48 - Statistische gegevens over homogeniteit op een plak en opbrengst voor 1 mm-ontwerpvoorschriften en testschakelingen met meer dan duizend transistors met 0,7 mm-ontwerp-voorschriften en een steek van 2 mm . 60 - Eerste monsters van schakelingen met meer dan 1 miljoen transistors , 0,7 mm-ontwerp-voorschriften , met gegevens over het produkt van snelheid en vermogen en over de vertragingstijd . Activiteiten afhankelijk van 1.1 VLSI-micro-elektronika voor de informatietechnologie . O en O-gebied 1.2 Submicron bipolair ( integraal project ) Beschrijving De algemene doelstelling is de ontwikkeling van specifieke bipolaire submicronprocesstappen , met als resultaat een volledige reeks bewerkingen voor IC's met zeer hoge prestaties . Om deze doelstelling te bereiken zijn de volgende ontwikkelingen nodig : - algemene concepten voor de schakelingen waarvan de ontwikkeling parallel moet lopen aan die van de technologie ; - een verticale componentenstructuur die geschikt is voor submicronlithografie ; - een geschikte technologie voor meerlagige verbindingen ; - optimale overeenstemming van componentparameters en toepassing van specifieke logische formuleringen ; - geschikte houders met hoge dissipatie , groot aantal pennen , elektrisch aangepaste bedragin ; behuizing . - modelleren van processen en componenten . Vereisten - Ervaring met VLSI en geavanceerde siliciumverwerking ; beschikbaarheid van CAD/CAT-instrumenten . - Kritische omvang ten minste 200 manjaren over vijf jaar . Activiteiten afhankelijk van 1.2 Snelle VLSI-micro-elektronika voor de informatietechnologie . Programma Jaar 1 : - 1-microntechnologie : start werkzaamheden aan processtappen , schakelingstructuren , modelvorming . Evaluatie en keuze van essentiële apparatuur . - Eerste keuze van proces - en schakelingstructuren . Jaar 2 : - Voorlopige optimalisatie van processtappen . - Opstelling ontwerpvoorschriften voor 1 micron . - Start ontwerp van demonstratiechips . - Start onderzoek naar nieuwe processen en structuren voor submicrontechnologie . Jaar 3 : - Demonstratie van de haalbaarheid van het 1-micronproces voor chips met 10 000 tot 20 000 poorten en een poortvertraging van 100 ps . - Start werkzaamheden aan meerlagige componenten met een steek van 2 micron naast de voortzetting van het proefproject . - Voortzetting van onderzoek op het gebied van de submicrontechnologie . - Voorlopige ontwerpvoorschriften voor 0,7 micronstructuren . Jaar 4 : - Start ontwerp van een demonstratiechip voor 0,7 micron . - Optimalisatie submicronprocesstappen . - Keuze van essentiële apparatuur . - Verbetering opbrengst van demonstratiechip voor 1 micron . Jaar 5 : - Demonstratie van de haalbaarheid van een 0,7 micronproces voor chips met 20 000 tot 50 000 poorten en een poortvertraging van 50 ps . Tussentijdse doelstellingen Maand na start : 12 - Evaluatie en keuze van essentiële apparatuur . 24 - Opstelling ontwerp-voorschriften voor 1 micron . 36 - Demonstratie haalbaarheid van 1-micronproces voor chips met 10 000 tot 20 000 poorten en een poortvertraging van 100 ps . 42 - Opstelling voorlopige ontwerp-voorschriften voor 0,7 micronstructuren . 48 - Ontwerp demonstratiechip voor 0,7 micron . O en O-gebied 1.3 CAD ( projecten nader te omschrijven ) Beschrijving ALGEMENE DOELSTELLINGEN a ) Aanmoediging van onderzoek naar nieuwe geavanceerde CAD-technieken die geschikt zijn voor de steeds toenemende complexiteit van de schakelingen . b ) Totstandbrenging van een capaciteit voor ontwerp van gecompliceerde VLSI-schakelingen , die algemeen toegankelijk is . CAD/CAT-DOELSTELLINGEN De algemene doelstelling is een geïntegreerd ontwerp-systeem dat geschikt is voor submicron VLSI-schakelingen met enkele miljoenen componenten . Het systeem moet : - een gebruikersvriendelijke faciliteit bieden die gemakkelijk kan worden aangepast aan technologische veranderingen ; - systeemontwerpers in staat stellen , snel goede ontwerpen te maken die kunnen worden getest en de bijbehorende testinformatie snel te verwerken ; - faciliteiten bieden voor de optimalisatie van schakelingen voor toepassingen met een groot volume ; - bibliotheken bevatten met primitieve en gecompliceerde cellen ; - relevante resultaten bevatten van CAD-projecten in het kader van Verordening ( EEG ) nr . 3744/81 . BELEID a ) Het opstellen van modellen voor componenten en processen wordt niet gezien als onderdeel van de CAD-projecten en is ondergebracht in de projecten voor de ontwikkeling van nieuwe VLSI-processen ( zie 1.1 en 1.2 ) . b ) Voor zover mogelijk zal in elke projectfase het gebruik van gecompliceerde demonstratiechips centraal staan . c ) Na de hier beschouwde eerste vijf jaren zal dit project nog eens vijf jaren worden voortgezet om specifieke technologische vorderingen te stimuleren en er CAD-verbeteringen uit de gehele wereld aan toe te voegen . d ) Er zal voor worden gezorgd dat contact wordt gehouden met , steun wordt verleend aan en gebruik wordt gemaakt van de resultaten van andere ESPRIT-activiteiten . EVENWICHT EN PRIORITEITEN a ) Met de goedgekeurde projecten moet worden gezorgd voor een optimaal evenwicht tussen werkzaamheden voor het ontwikkelen van nieuwe geavanceerde CAD-technieken en werkzaamheden ter consolidering van de Europese capaciteit . b ) Centraal staat onder meer het leggen van de grondslagen voor een algemeen kader en de uitwisseling van gegevens om bestaande en nieuwe technieken algemeen beschikbaar te maken voor uiteenlopende takken van industrie . Van essentieel belang is de bevordering van ontwikkelingen in samenwerkingsverband tussen universitaire en industriële groepen . c ) Een tweede centraal punt wordt gevormd door die CAD-faciliteiten die specifiek nodig zijn voor de capaciteit voor 1-micron - en submicronprocessen om zeer grote en gecompliceerde chips te kunnen ontwerpen die tot 10 miljoen transistors bevatten . Belangrijkste onderwerpen 1.3.1 . CAD-beheer Verzorging van coordinatie en informatie 1.3.2 . Ontwerp en layout op hoog niveau - Hoogniveau ( behavioural ) hulpmiddelen voor het ontwerpen . - Bibliotheek van cellen en technieken voor grote geparametriseerde cellen . - Technieken voor het ontwerpen en testen van layouts . - Verificatie van analoge niveaus en schakelniveaus . - Ontwerpmanagement . Het doel is , ontwerp volgens gebruikersspecificaties op het niveau van 500 000 transistors te realiseren in jaar 4 . 1.3.3 . Onderzoek geavanceerde/innovatieve CAD - Toepassing van AIP en expertsystemen . - Toepassing van speciale apparatuur . - Nieuwe algoritmes . Voltooiing ontwikkeling van systeem van de tweede generatie in jaar 5 . 1.3.4 . Oprichting van CAD-centra - Implementatie van systeem van de eerste generatie in jaar 4 . O en O-gebied 1.4 Samengestelde halfgeleidermaterialen en geïntegreerde schakelingen ( integraal project ) Beschrijving Geïntegreerde schakelingen van III-V samengestelde halfgeleidematerialen bieden het potentiële voordeel van een hogere snelheid , omdat de mobiliteit van de elektronen grote is dan in siliciumschakelingen . De technologie loopt qua complexiteit vele jaren achter op silicium en er moet dan ook veel onderzoek worden verricht naar materialen en processen . De groeiende markt voor snelle schakelingen met een laag vermogen vraagt om aanpak van deze problemen . De technologie behelst GaAs homojunctiestructuren gebaseerd op de FET en GaAs/GaAlAs heterojunctiestructuren op basis van de hoge-elektronenmobiliteit-transistor ( HEMT ) of de heterojunctie bipolaire schakeling . Er is fundamenteel onderzoek vereist op het gebied van de vervaardiging van materialen , ionenimplantatie en IC-procestechnologieën . Vereisten - Bron van zuivere materialen . - CAD-faciliteiten . - Geschikt laboratorium en ervaren team . Programma Jaar 1 : - start materiaalonderzoek aan GaAs met inbegrip van ionenimplantatie om IC's te produceren gebaseerd op GaAs-FET's ; - start werkzaamheden op het gebied van moleculebundelepitaxie ( Molecular Beam Epitaxy , MBE ) en het chemisch opdampen van organische metaalverbindingen ( metallo-organic chemical vapour deposition , MOCVD ) voor het groeien van geschikte heterojunctiestructuren in GaAlAs . Jaar 2 : - voortzetting van materiaalonderzoek ; - ontwikkeling van fabricageproces voor GaAs-IC's op 2-inch-plakken met een structuurgrootte van 1 micron , gebruik makend van meerlagige metallisatie , enz . ; - fabricage van experimentele discrete HEMT's en bipolaire schakelingen in GaAs/GaAIAs . Jaar 3 : - voortzetting materiaalonderzoek aan GaAs en GaAIAs ; - start onderzoek aan nieuwe materialen , bij voorbeeld GaInAs ; - uitbreiding GaAs-technologie tot 3-inch-plakken en submicronafmetingen ; - voortzetting onderzoek met betrekking tot optimalisatie van discrete HEMT's en bipolaire schakelingen ; - demonstratie van gate array met 1 000 poorten gebaseerd op GaAs-FET's . Jaar 4 : - voortzetting materiaalonderzoek met inbegrip van nieuwe materialen ; - werkzaamheden om de opbrengst te verbeteren van het fundamentele GaAs IC-proces ; - totstandbrenging fundamentele processtappen voor een GaAs/GaAlAs IC-proces gebaseerd op de HEMT of bipolaire schakeling . Jaar 5 : - integratie processtappen voor heterojunctie bipolaire ( of HEMT ) IC-technologie ; - fabricage experimentele IC's op basis van deze technologie ; - voortzetting onderzoek naar nieuwe materialen ( bijvoorbeeld GaInAs ) ; - fabricage experimentele discrete componenten van GaInAs . Tussentijdse doelstellingen Maand na start : 12 - Demonstratieschakeling met één poort gebaseerd op 0,5 mm ontwerp-voorschriften . 24 - Demonstratieschakeling met 30 poorten gebaseerd op 0,5 mm ontwerp-voorschriften . 36 - Start 0,3 mm ontwerp-voorschriften . - Demonstratieschakeling met 1 000 poorten gebaseerd op 0,5 mm ontwerp-voorschriften . 48 - Demonstratieschakeling met 100 poorten gebaseerd op 0,3 mm ontwerp-voorschriften . 60 - Demonstratieschakeling met 1 000 poorten gebaseerd op 0,3 mm ontwerp-voorschriften . O en O-gebied 1.5 Opto-elektronika ( integraal project ) Beschrijving De behoefte aan opto-elektronische componenten voor telecommunicatie , interne en externe computerverbindingen , ultrabreedband beeldverwerking en -schakeling zal steeds groter worden . Toekomstige generaties van single communicatiesystemen kunnen gebruik maken van coherente detectie en meerkanaalsgolflengte-multiplexing en kunnen fasegemoduleerd zijn . Dit zal tot betere prestaties leiden en verenigbaar zijn met geïntegreerde optische logische schakelingen . Hierdoor zullen verwerking , combinatie en routering met zeer hoge snelheden mogelijk worden . In halfgeleidervorm zullen zij tevens verenigbaar zijn met III-V geïntegreerde schakelingen , waardoor een snell elektrische interface mogelijk wordt . Vereisten - Bron van zuivere materialen . - Geschikt laboratorium en ervaren team . Programma Jaar 1 : - Start materiaalonderzoek op het gebied van optische structuren en verbeterde methodes voor de vervaardiging van materialen , bijvoorbeeld chemisch opdampen van organische metaalverbindingen ( metallo-organic chemical vapour deposition ) en moleculebundelepitaxie ( molecular beam epitaxy ) . - Uitbreiding materiaalonderzoek tot organische verbindingen zoals fotochromische materialen met snelle responsie . - Fabricage fundamentele discrete componenten , bij voorbeeld lasers , LED's detectoren , schakelaars enz . Jaar 2 : - Voortzetting materiaalonderzoek . - Fabricage lasers met geringe lijnbreedte en onderzoek naar detectietechnieken voor coherente systemen . - Ontwikkeling bistabiele optische componenten , snelle modulatoren en optische koppelingen . - Onderzoek naar monolitische opto-elektronika . Jaar 3 : - Onderzoek naar integratie in optische materialen met gebruik van dunnefilm-golfgeleiders voor de verbindingen . - Voortzetting materiaalonderzoek . - Fabricage van structuren met verschillende componenten , bij voorbeeld laserarrays voor golflengtemultiplexing , schakelmatrices als fundamentele schakelementen . Jaar 4 : - Combinatie golfgeleiderintegratie met monolitische integratietechnologie voor de produktie van experimentele optische systemen op een enkele chip . - Voortzetting technologische ontwikkeling van LiNbO3 , fotochromische materialen voor optische verbindingen en nieuwe materialen . Jaar 5 : - Ontwikkeling van snel optisch schakelsysteem en studie op het gebied van de toepassing van optische technieken in computers . Tussentijdse doelstellingen Maand na start : 12 - GaAlAs chemisch opdampen van organische metaalverbindingen ( Metal organic chemical vapour deposition , MOCVD ) tot stand gebracht voor de fabricage van discrete componenten . - Optimale Ti-Lithium niobaat-technologie tot stand gebracht en 10 GHz modulatie gedemonstreerd . 24 - GaInAs MOCVD tot stand gebracht voor discrete componenten . - Fundamentele elektro-optische schakeltechnologie geoptimaliseerd . - Technologie van golfgeleiders met protonenwisseling en organische coating tot stand gebracht voor schakelaars en modulatoren . 36 - GaAIInAs MOCVD tot stand gebracht voor discrete componenten . - GaAIAs MOCVD opto-elektronische geïntegreerde schakeling met 100 elementen gedemonstreerd . - Opto-elektronische schakelaar met 100 elementen gedemonstreerd . - Hybride geïntegreerde elektro-optische technologie tot stand gebracht . 48 - Lithium niobaat/oxide epitaxiale groei tot stand gebracht . - 100 GHz elektro-optische modulatie gedemonstreerd . - Molecuulbundelepitaxie ( Molecular Beam Epitaxy , MBE ) gedemonstreerd voor discrete en geïntegreerde componenten . 60 - Optisch systeem op een chip gedemonstreerd op basis van MBE en MOCVD materiaal . - Ultrasnelle hybride elektro-optische processor gedemonstreerd . SECTIE B VOORGESTELDE ONDERWERPEN VOOR TYPE B-PROJECTEN Naast de in sectie A reeds genoemde O en O-gebieden ( waar type B-projecten een nuttige aanvulling kunnen vormen op de werkprogramma's doordat zij de vereiste technologie en gereedschappen verschaffen en/of de volgende generatie vereisten anticiperen ) , volgt hier een aantal specifieke voorbeelden van onderwerpen die in aanmerking komen : a ) Met betrekking tot VLSI - Lithografie ( E-bundel , rontgen , UV ) - Ionenimplantatie - Halfgeleidermaterialen - Resisttechnologie - Snelle warmtebehandelingstechnieken - Laagbewerkingstechnieken - Geleiders ( metalen , siliciden , contacten ) - Isolatoren ( dun , dik , organisch ) - Betrouwbaarheid van componenten - CAD voor GaAs - Computergesteunde produktiemethodes . b ) Overige - Verbindingen ( off-chip ) - Geavanceerde fysische analysetechnieken - Technologie voor platte beeldschermen - Sensoren en transductoren - Nieuwe technologieën voor geavanceerde informatieopslag - Nieuwe anorganische en organische materialen . DEELPROGRAMMA 2 PROGRAMMATUURTECHNOLOGIE Dit deelprogramma heeft tot doel een stadium te bereiken waarin de produktie van informatiesystemen ( d.w.z . produkten die hardware - en software-oplossingen omvatten ) de kenmerken van een industrieel proces heeft en in sterke mate computergesteund is . Dit betekent dat elke industriële organisatie moet worden doordrongen van het feit dat de produktie van programmatuur een echte engineeringdiscipline is waarvoor technische , organisatorische en economische factoren van belang zijn . De vooruitgang die op het gebied van de programmatuurtechnologie moet worden geboekt , is ingedeeld in drie algemene categorieën . Zoals voor elke classificatie geldt , is ook deze indeling willekeurig en staan de categorieën niet los van elkaar . De eerste categorie van vereiste werkzaamheden bestaat uit een bijdrage tot inzicht in het proces van programmatuurproduktie en -onderhoud met als uitgangspunt de beste hedendaagse toepassingen . De tweede categorie heeft betrekking op de implementatie van de ondersteuning ( met inbegrip van de gereedschappen ) om de resultaten van dit inzicht in de praktijk te kunnen toepassen . De derde categorie heeft betrekking op O en O op middellange en lange termijn dat gericht is op de ontwikkeling van nieuwe programmatuurproduktiemethodes . Voor een verdere structurering van de werkzaamheden wordt een eenvoudig model ingevoerd voor de levenscyclus van de programmatuur . Het ligt niet in de bedoeling dat dit model de reikwijdte van de projecten beperkt ; er zullen juist projecten zijn die specifiek betrekking hebben op de ontwikkeling van dergelijke modellen . In dit eenvoudige model worden produktie en onderhoud van programmatuur gevormd door een opeenvolging van tussenliggende representatieniveaus met transformaties hiertussen en gaande van het eerste concept tot het operationele systeem . In de praktijk is zijn ontwikkeling noodgedwongen iteratief en wordt vrijwel nooit een eenvoudig lineair traject gevolgd . Dergelijke iteratieve bewerkingen zijn aangegeven in figuur 2-1 waar zij zijn ingepast in een algemeen projectkader . De werkzaamheden kunnen aldus worden onderverdeeld in drie hoofdgebieden ( zie figuur 2-1 ) : het ( technische ) proces zelf , management en controle en de ondersteunende omgeving . Een combinatie van de algemene categorieën met elk van de gebieden van de levenscyclus leidt tot een 3 maal 3 matrix , hetgeen in totaal negen onderverdelingen oplevert . Op grond van de strategische projecten die zijn aangegeven , laten deze onderverdelingen zich min of meer vanzelfsprekend indelen in vier O en O-gebieden . Een vijfde gebied wordt gevormd door demonstratieprojecten die geen kunstmatige projecten zijn , maar echte projecten die worden gebruikt als hulpmiddelen voor evaluatie en demonstratie . De vijf O en O-gebieden worden op de volgende bladzijden beschreven . O en O-gebied 2.1 Proces - inzicht en implementatie Beschrijving De activiteiten op dit gebied hebben betrekking op de omschakeling op een aanpak van systeem - en software-engineering als een engineeringsactiviteit binnen het kader van de huidige opvattingen over de levenscyclus . Er wordt gedacht aan een scenario waarin methodes met een gedegen wetenschappelijke grondslag geleidelijk de thans in zwang zijnde ad hoc-technieken vervangen . Deze methodes moeten een aanzienlijke bijdrage leveren tot verlaging van de kosten van de levenscyclus vooral op het gebied van tests en onderhoud , doordat fouten in een vroeger stadium worden opgespoord en verholpen en betrouwbaarder systemen met een hogere kwaliteit worden ontwikkeld . Het programma voor onderzoek en ontwikkeling op dit gebied zal ongeveer vijf jaar duren . Daarom wordt hier niet ingegaan op een meer speculatieve en radicale aanpak van de systeemontwikkeling waarvoor zeer veel fundamenteel onderzoek nodig is ( zie 2.4 ) . De nadruk komt te liggen op de ontwikkeling van betere methodes voor de systeemconstructie . Deze methodes moeten vervolgens worden ondersteund met geïntegreerde gereedschappen . Hier wordt ervan uitgegaan dat bij de algemene aanpak van de ontwikkeling , met de ondersteunende gereedschappen , meervoudige representatieniveaus met stapsgewijze verificatie en validering zullen worden gebruikt . Waar mogelijk kunnen eventueel gereedschappen worden verkregen door het omwerken of uitbreiden van bestaande programma's in plaats van volledig nieuwe ontwikkelingen . Voorts is er een sterke verwevenheid met de onder gebied 2.2 beschreven managementactiviteiten . Bij managementmethodes moet rekening worden gehouden met betere methodes voor de ontwikkeling van systemen en programmatuur , terwijl omgekeerd bij de methodes voor systeemontwikkeling rekening moet worden gehouden met de managementbehoeften . Industriële en universitaire samenwerking is zeer belangrijk voor dit gebied , aangezien universitaire onderzoekers in Europa hebben gezorgd voor een aanzienlijke theoretische basis die de grondslag moet vormen voor betere methodes voor systeem - en software-engineering . O en O-ONDERWERPEN De werkzaamheden in dit gebied zullen betrekking hebben op : - referentiemodellen van systematische benaderingen van de systeemontwikkeling . - praktische en gedisciplineerde methodes voor systeemontwikkeling , - doeltreffende methodes voor software-produktie en -onderhoud , - bestudering van de behoeften in de toepassingsgebieden , - gereedschappen voor representatie en transformatie , - gereedschappen voor verificatie en validering . Figuur 2-1 : zie P.b . ondersteunende gereedschappen : - ondersteunende gereedschappen voor componentenbibliotheek , - documentatiegereedschappen , - gereedschappen voor prestatievoorspelling en -meting , - gereedschappen voor betrouwbaarheidsspecificatie en -meting , - ondersteunende gereedschappen voor het proces . In het programma worden tevens de werkzaamheden voortgezet die in jaar 0 met de proefprojecten zijn begonnen . A-TYPE PROJECTEN 2.1.1 . Methodes , technieken en gereedschappen Aan dit onderwerp zullen maximaal twee projecten worden gewijd die moeten aanvangen in jaar 1 en die beide voldoen aan de hieronder gegeven beschrijving . Het onderscheid tussen deze projecten zal worden gemaakt op grond van de gevolgde hoofdlijnen of op grond van het toepassingsgebied waarop zij gericht zijn . De doelstellingen zijn : - een voldoende aantal doeltreffende methodes voor software-produktie en -onderhoud te identificeren . - ondersteunende gereedschappen voor deze methodes te verschaffen , uitgaande van meervoudige representatieniveaus met stapsgewijze verificatie en validering . De methodes moeten uiteindelijk het gehele spectrum bestrijken van omschrijving van de eisen tot de onderhoudsfase , met inbegrip van de noodzakelijke iteraties ; de methodes moeten gericht zijn op een minimalisatie van de totale kosten van de levenscyclus , terwijl verenigbaarheid van de verschillende methodes en notaties die in de achtereenvolgende fases van de levenscyclus worden gebruikt , een eerste vereiste is . Om het algemene kader vast te stellen waarbinnen de ontwikkeling van programmatuur plaatsvindt , moet worden gewerkt aan referentiemodellen van een systematische aanpak van de systeemontwikkeling , terwijl extra aandacht moet worden geschonken aan de cruciale taak van behoeftenanalyse . Een zeer belangrijke taak is het onderzoek van problemen die betrekking hebben op het gebruik en hergebruik van software-componenten . Tussentijdse doelstellingen Maand na start : 12 - Prototypen van gereedschappen . 18 - Referentiemodel van systeemontwikkeling . 24 - Eerste verzameling gereedschappen . 36 - Methodes voor systeem - en software-ontwikkeling . 60 - Definitieve verzameling gereedschappen . 2.1.2 . Integratie van managementaspecten en technische aspecten Dit project heeft betrekking op die managementaspecten die sterk worden beïnvloed door de technische eigenschappen van de van project 2.1.1 verwachte oplossing . De doelstellingen zijn : - de gezamenlijke ontwikkeling , in één project , van zowel de managementbenadering als de technische benadering van software-produktie en -onderhoud ; - het bestuderen van problemen met betrekking tot het beheer en de controle van het softwareprodukt , vooral configuratiemanagement en controle van versies/varianten ; - de ontwikkeling of afleiding van die standaards die ook vanuit het managementoogpunt doeltreffend zullen zijn . Er zal extra aandacht moeten worden geschonken aan de toepassing van families van " geprefabriceerde " componenten bij het management van integratie en produktie . Tussentijdse doelstellingen Maand na start : 24 - Methodes en technieken voor produktmanagement en -controle . 48 t/m 60 - Ondersteunende gereedschappen voor configuratiemanagement , integratie - en produktiemanagement 2.1.3 . Software-methodologie In dit project zal de geschiktheid van methodes en technieken voor verschillende toepassingsgebieden worden onderzocht , waarbij de criteria worden opgesteld volgens welke uit bestaande of verwachte methodes en technieken die methodes worden geselecteerd die het meest geschikt zijn voor het betreffende project , op grond van : - het desbetreffende toepassingsgebied , - de algemene situatie op het gebied van de ontwikkeling ( teamgrootte , overige beperkingen op personeels - en managementgebied , mogelijkheden van de technische omgeving , enz . ) , - de verwachte levenscyclus van het produkt ( regelmaat van veranderingen , aantal varianten , enz . ) . Waar mogelijk moeten de criteria kwantitatief zijn , en voor dit doel zullen voor een aantal ontwikkelingsprojecten over een lange periode globale numerieke gegevens worden verzameld en geanalyseerd . Om bruikbare criteria te verkrijgen , zullen deze moeten worden geverificeerd aan de hand van echte projecten en worden aangepast in het licht van praktische ervaringen . Tussentijdse doelstellingen Maand na start : 18 - Studie van behoeften in toepassingsgebieden . 36 - ( Kwalitatieve ) criteria . 48 - Kwantitatieve analyse van gegevens van ontwikkelingsprojecten . 60 - Volledig pakket criteria . B-TYPE PROJECTEN Op dit onderzoekgebied moet in ieder geval aandacht worden geschonken aan de volgende onderwerpen : - modellen voor systeemontwikkeling , - methodes voor systeem software-ontwikkeling , zoals : - toepassing van bestaande componenten in nieuwe ontwikkelingen , - formele semantiek van interfaces , - foutentolerantie , - validering en verificatie , - vaststelling van vereisten , - ontwikkeling van notaties ( met inbegrip van grafische ) met gedegen semantiek , - betrouwbaarheid van specificaties , - specificatie van zowel sequentiële als parallelle systemen . - ontleding , integratie en behoud van verenigbaarheid tussen evoluerende subsystemen van apparatuur en programmatuur tijdens de ontwikkelingsfase en tijdens de operationele levensduur , - migratie van apparatuur en programmatuur , - migratie van apparatuur en programmatuur , - systeemoptimalisatie . - gereedschappen voor representatie en transformatie , waaronder de toepassing van semi-formele en grafische talen , - gereedschappen voor verificatie en validering , - ondersteunende gereedschappen voor componentenbibliotheek , - gereedschappen voor prestatievoorspelling en -meting , - gereedschappen voor betrouwbaarheidsspecificatie en -meting . O en O-gebied 2.2 Management - inzicht en implementatie Beschrijving Projecten op dit gebied zijn bedoeld om het inzicht te consolideren in het management van softwareprojecten en hieraan daadwerkelijk ondersteuning te verlenen . De ontwikkelde managementbenadering moet in overeenstemming zijn met de technische benadering die op het gebied " procesinzicht en -implementatie " ( 2.1 ) wordt ontwikkeld . De beste wijze om dit te bereiken , is de managementbenadering en de technische benadering gezamenlijk te ontwikkelen ( zie 2.1.2 ) . Ook is het van belang dat projecten op dit gebied zowel betrekking hebben op technisch management , bij voorbeeld configuratiecontrole , als op projectmanagement , bij voorbeeld raming van de werklast . Een ander belangrijk onderwerp is de totstandbrenging van technieken voor het verzamelen van gegevens waarmee managers methodes en gereedschappen kunnen beoordelen en selecteren O en O-ONDERWERPEN De werkzaamheden op dit gebied zullen betrekking hebben op - managementmodellen van software-produktie en -onderhoud , - gereedschappen en technieken voor projectplanning en controle , - gereedschappen en technieken voor configuratiemanagement , - gereedschappen en technieken voor produktiemanagement , integratie en controle , - methodes en gereedschappen voor onderhoudsmanagement , - gereedschappen en technieken voor kwaliteitsen betrouwbaarheidsbewaking , - databaseondersteuning voor management , - verzameling en analyse van gegevens . In het programma worden tevens de werkzaamheden voortgezet die in jaar O met de proefprojecten zijn aangevangen . A-TYPE PROJECTEN 2.2.1 . Ondersteuning voor management van software-produktie en -onderhoud De doelstellingen zijn : - ontwikkeling van kwantitatieve managementmodellen van software-produktie en -onderhoud , - ondersteuning van de belangrijkste functies van het management van software-produktie en -onderhoud : - planning en controle van software-projecten , - planning en controle van software-produkten , - onderhoudsmanagement , - ontwikkeling van databaseondersteuning voor managementgereedschappen ( b.v . door gebruik te maken van de databasefaciliteiten van de gemeenschappelijke omgeving ) . Het is van belang dat een grote verscheidenheid aan managementactiviteiten wordt bestreken door een beperkte verzameling gemeenschappelijke faciliteiten ( b.v . door gebruik te maken van generieke eigenschappen ) . Tussentijdse doelstellingen Maand na start : 12 - Modellen voor kostenraming . 18 - Volledige kwantitatieve modellen . 36 - Eerste verzameling gereedschappen . 42 - Management database . 54 - Volledige verzameling gereedschappen . 2.2.2 . Kwaliteits - en betrouwbaarheidsbewaking De doelstellingen zijn : - gedetailleerd onderzoek naar de doeltreffendheid van twee tegengestelde benaderingen van de kwaliteits - en betrouwbaarheidsbewaking , namelijk die van strakke controle op het ontwikkelingsproces en die van meting en corrigerend optreden . - het verschaffen van technieken en gereedschappen die een bijdrage vormen tot de met het oog op de kwaliteitsbewaking uitgevoerde controle voor en na de produktie . Het is nodig de eigenschappen aan de hand waarvan de produktkwaliteit kan worden gekarakteriseerd en gekwantificeerd , te identificeren en middelen om de produktkwaliteit en -betrouwbaarheid te ramen en te voorspellen , vast te stellen . Er moet extra aandacht worden geschonken aan de verificatie - en valideringsactiviteit bij elk van de transformaties in de levenscyclus . Bij de verzameling en analyse van data moet vooral worden ingegaan op de korte termijnaspecten ( voortgangscontrole , analyse van foutenverslagen , enz . voor afzonderlijke projecten ) . Op de lange termijnaspecten ( beoordeling van de methodes zelf aan de hand van uitgebreidere statistieken ) wordt ingegaan in project 2.1.3 . Tussentijdse doelstellingen Maand na start : 24 - Criteria voor kwaliteits - en betrouwbaarheidsbewaking . 36 - Technieken voor de verzameling en analyse van gegevens . 60 - Verzameling gereedschappen beschikbaar . B-TYPE PROJECTEN In dit O en O-gebied moeten in ieder geval de volgende onderwerpen worden behandeld : - controletechnieken en voortgangsparameters , - onderhoudsmanagement , bijvoorbeeld : - rapportage van fouten en feilen , - controle van wijzigingen , - uitgangscontrole , - behandeling van verzoeken om uitbreiding , - failure mode effects and criticality analysis . O en O-gebied 2.3 Omgeving - inzicht en implementatie Beschrijving Met de projecten op dit gebied zal een gemeenschappelijke omgeving worden ontwikkeld die moet dienen : - als een primitieve omgeving voor software-ontwikkeling , - als de grondslag voor de ontwikkeling van een volledig geïntegreerde omgeving voor software-engineering . Aangezien de multinationale ontwikkeling van programmatuur een centrale rol zal spelen in ESPRIT in zijn geheel , is deze omgeving een belangrijke bouwsteen voor alle ESPRIT-programma's . Het is dan ook van het hoogste belang dat alle interfaces alom worden gepubliceerd , zodat algemeen gebruik kan worden gemaakt van en kan worden ingespeeld op de komst van de omgeving . De gemeenschappelijke omgeving zal bestaan uit een infrastructuur die het fundamentele kader vormt , en een verzameling gereedschappen en componenten die relevant zijn voor alle facetten van de omgeving . De gereedschappen en componenten zijn vooral bedoeld als bijdrage tot de ontwikkeling van nieuwe gereedschappen , waardoor de uitbreiding tot een volledig geïntegreerde omgeving wordt bevorderd . Met de ontwikkelde omgeving moet een reeks implementaties mogelijk worden op apparatuur met een spectrum van capaciteiten en met verschillende doelstellingen ( bijvoorbeeld installatiegemak tegenover efficiency ) . Het is dan ook van belang dat uiteenlopende interfaces worden gedefinieerd , waardoor de gereedschappen kunnen werken op " objecten " zoals programma's , bestanden , apparaten en andere gereedschappen , ten einde aan deze behoeften te voldoen . O en O-ONDERWERPEN De werkzaamheden op dit gebied zullen betrekking hebben op : - Infrastructuur voor de omgeving . - Gereedschappen en componenten van de gemeenschappelijke omgeving . - Algemene diensten van de gemeenschappelijke omgeving . In het programma worden tevens de werkzaamheden voortgezet die in jaar O met de proefprojecten zijn aangevangen . A-TYPE PROJECT 2.3.1 . Common Tool Environment De doelstellingen zijn : - de ontwikkeling van een gemeenschappelijke omgeving die moet dienen als primitieve omgeving voor de ontwikkeling van software en die de grondslag moet vormen van een volledig geïntegreerde omgeving voor software-engineering ; - de ontwikkeling van een objectgerichte benadering van het tot stand brengen van een omgeving die rijk is aan gereedschappen , waar " object " programma's , bestanden , apparaten en andere gereedschappen omvat ; de nadruk zal worden gelegd op meta-gereedschappen die kunnen worden gebruikt bij de constructie van specifieke gereedschappen en faciliteiten voor de omgeving ; gemeenschappelijke gereedschappen en componenten zullen een homogene interface bevorderen in alle verschijningsvormen van de omgeving en de ontwikkelingskosten voor nieuwe gereedschappen verlagen : - de totstandbrenging van een geschikte infrastructuur ( fundamenteel kader ) met normen en conventies voor de werkstations in de omgeving , met ondersteuning door gemeenschappelijke mechanismen die een interface vormen met de gebruiker , met fundamentele mechanismen voor de uitvoering van programma's , communicatie en objectmanagement ( omgevingsdatabase ) en met protocollen en interfacenormen voor een lokaal netwerk , die in overeenstemming zijn met de omgevingsfuncties ; - het verschaffen van een aantal algemene diensten die voor alle gebruikers van belang zijn ( bij voorbeeld elektronische post , mededelingenbord , voorbereiding van documenten , enz . ) . Tussentijdse doelstellingen Maand na start : 12 - Eerste prototypeomgeving . 24 - Eerste gemeenschappelijke verzameling gereedschappen . 36 - Eerste omgeving , volledige gemeenschappelijke verzameling gereedschappen en algemene diensten . O en O-gebied 2.4 Evolutie van proces , management en omgeving Beschrijving De projecten op dit gebied moeten de totale software-ontwikkeling bestrijken , vanaf het ogenblik waarop een concept voor een computertoepassing of een op te lossen probleem zich aandient of wordt gedefinieerd , tot de installatie en toepassing van de geschikte programmatuur of een op programmatuur gebaseerd systeem , alsmede tijdens de daarop volgende levensloop waarin voortdurende aanpassing aan veranderende omgevingen en veranderende opvattingen van de gebruiker onvermijdelijk is . Het programma behelst zowel een volledig coherente procesbenadering als onderzoek naar wezenlijk nieuwe benaderingen . De nadruk ligt daarom op onderzoek op langere termijn . Verwacht wordt dat uit een beter inzicht in het gehele software-proces algemene structurele veranderingen in het software-management zullen voortvloeien . Daarnaast zal een nadere ontwikkeling volgen op verbeteringen op gebieden als metingen , kwaliteitsbewaking en ondersteunende softwaregereedschappen . Daarom is een deel van de werkzaamheden op dit gebied gericht op belangrijke verbeteringen van de software-managementtechnieken . Een ander deel heeft tot doel de grondslag te leggen voor de meer geavanceerde omgevingen van de toekomst . Hiervoor zullen AIP-technieken ( zie subprogramma 3 ) worden toegepast op problemen in verband met software-omgevingen . Van deze omgevingen mag worden aangenomen dat zij gemakkelijk kunnen worden uitgebreid en dat zij een actieve in plaats van een passieve rol spelen Anderzijds dient rekening te worden gehouden met eisen die door het AIP-gebied worden gesteld , om omgevingen tot stand te brengen die hieraan voldoen . Bovendien is het wenselijk dat wordt gezorgd voor geschikte interfaces tussen deze omgevingen en de eerste gemeenschappelijke omgeving ( zie 2.3 ) . O en O-ONDERWERPEN De hier beschreven onderwerpen hebben een op lange termijn gericht , speculatief karakter . Het is in dit stadium niet mogelijk details te geven van de indeling van alle onderwerpen in groepen en er is slechts een A-type project gedefinieerd . De verwachting is evenwel dat de voorstellen zullen leiden tot meer van dergelijke groepen en er is ruimte geschapen voor 3 A-type projecten . Deze zullen in eerste instantie vooral onderzoekgericht zijn , maar vanaf het begin moet worden gezorgd voor voortzetting door de industrie , zowel door de combinatie van de onderzoekonderwerpen als door de structuur van de deelname . De werkzaamheden op dit gebied zullen betrekking hebben op : - betere modellen voor software-produktie en -onderhoud ( met speciale aandacht voor de samenhang van het gemodelleerde proces ) ; er moet zowel worden ingegaan op het technische als op de managementaspecten . - constructie en transformatie van representaties ( met inbegrip van automatische en interactieve programmasynthese , met speciale aandacht voor generieke en herbruikbare programmatuur en voor validering en verificatie ) , - algemene methodes en gereedschappen voor analyse van toepassingsgebieden met speciale aandacht voor het vastleggen van vereisten , - synergisme van apparatuur en programmatuur en nieuwe architecturen , - niet-imperatieve talen , - convergentie van technologieën voor programmaspecificatie , programma-implementatie en database-ontwerp , - meting en modellering , - kwaliteit en betrouwbaarheid , - expertsysteembenadering van software-produktie en -onderhoud , met actieve databases en managementexpertsystemen , - geavanceerde ondersteunende omgevingen en interfaces met de mens voor de ontwikkeling van zeer hoge eisen stellende toepassingen , zoals toepassingen op het gebied van geavanceerde gegevensverwerking . A-TYPE PROJECT 2.4.1 . Geavanceerae interactieve software-ontwikkeling De doelstellingen zijn : - onderzoek naar de mogelijkheid om een benadering te ontwikkelen waarin een begin wordt gemaakt met de integratie van de strengheid van de " software-engineering " -benadering en de flexibiliteit van de experimentele en " wegwerp " -stijl van software-ontwikkeling waarvan de werkzaamheden op het gebied van de kennisverwerking een voorbeeld vormen , - het verschaffen van een omgeving ter ondersteuning van deze formele interactieve stijl van programmaontwikkeling . Deze omgeving moet geïntegreerde ondersteuning bieden voor bestaande talen en methodes van verschillende klassen ( functioneel , logisch , objectgericht , ... ) , - het verschaffen van geschikte interfaces om een doeltreffende wisselwerking tussen deze omgeving en de eerste Common Tool Environment te bewerkstelligen ( zie 2.3.1 ) , - het verschaffen van faciliteiten voor het snel doorvoeren van toekomstige ontwikkelingen in verschillende klassen van talen . Tussentijdse doelstellingen Maand na start : 12 - Omschrijving karakteristieken gemeenschappelijke benadering . 24 - Experimentele interactieve omgeving . 48 - Geavanceerde interactieve omgeving . 60 - Interfacing met Common Tool Environment . B-TYPE PROJECTEN Deze kunnen betrekking hebben op elk van de bovengenoemde onderwerpen . O en O-gebied 2.5 Demonstratieprojecten Er bestaat een belangrijke barrière voor de invoering van nieuwe methodes en gereedschappen in de industrie - geen enkele projectmanager wil zich als eerste wagen aan de praktische toepassing van een nieuwe aanpak . Aan deze barrière kan iets worden gedaan door financiële steun te verlenen voor demonstratieprojecten . De opzet is niet een kunstmatig project te creëren enkel om een nieuwe aanpak te demonstreren , maar gebruik de maken van een reëel project als een instrument voor evaluatie en demonstratie . De financiële steun moet dan de extra kosten dekken die samenhangen met deze evaluatie en demonstratie . De subsidie moet met name de algemene kosten voor training en vertrouwd maken aan het begin van het project dekken , alsmede de opstelling van verslagen en kritieken over methodes en gereedschappen ten bate van de Gemeenschap in haar geheel . De financiering van de demonstratieprojecten moet afhankelijk worden gesteld van de produktie van deze rapporten en kritieken . Het is van belang dat de resultaten van deze demonstratieprojecten deugdelijk en eenduidig zijn ; hiervoor is het onder andere nodig dat de opzet en planning van deze demonstraties worden beoordeeld vanuit het oogpunt van de statistische theorie voor de opzet van experimenten . Naar verwachting zullen dergelijke projecten in jaar 2 en 3 ( d.w.z . 1985/1986 en 1986/1987 ) aanvangen ; het is niet mogelijk ze in dit stadium in detail te plannen . DEELPROGRAMMA 3 GEAVANCEERDE INFORMATIEVERWERKING ( AIP ) Het belangrijkste gebied is machine-intelligentie . Dit omvat kenniswinning , het zodanig opslaan van kennis dat zij gemakkelijk toegankelijk en te gebruiken is en uitbreiding van het kennisbestand door het gebruiken ervan . Hoofddoel is overbrugging van de kloof tussen computer en atechnische gebruiker door het gebruik van op de computer gebaseerde intelligentie , ten einde de gebruiker te helpen en hem een gemakkelijke , gebruikersvriendelijke interface te bieden . In eerste instantie zal theoretisch werk worden verricht op het gebied van het redeneerproces , waarop het ontwerpen van geavanceerde expertsystemen of op kennis gebaseerde systemen moet worden gebaseerd . De eerste jaren zal de nadruk vooral komen te liggen op kennisengineering en kennisopslag en -gebruik , terwijl later meer aandacht zal worden besteed aan het verkennen van nieuwe architecturen en de implementatie van systemen . Daarnaast zal onderzoek worden verricht naar externe interfaces en de interactie tussen mens en machine . Een belangrijk onderdeel van dit werk wordt gevormd door de signaalanalyse en -verwerking , voornamelijk met het oog op de behandeling van visuele gegevens . Ook zal werk worden verricht met betrekking tot de especificatie - en ontwerpfacetten van AIP-systemen . In de eerste fase van het programma zal een aantal demonstratie-AIP-systemen worden gebouwd met gebruikmaking van conventionele apparatuur . Deze systemen zullen zo snel mogelijk worden gebouwd met het oog op de versnelde vorming van een kern van kennis en ervaring met AIP-systemen en om uit de rest van de onderzoekwereld bijdragen te verkrijgen via toegankelijke demonstratiemodellen . Daarnaast is voorzien in een aantal geïntegreerde interdisciplinaire " focusserings " -projecten , die niet alleen de vijf hoofdaspecten van AIP maar ook andere gebieden van het ESPRIT-programma omvatten . O en O-gebied 3.1 Kennisengineering Beschrijving Het onderzoek op dit gebied heeft betrekking op de middelen en technologieën die nodig zullen zijn voor het bedrijven van kennisengineering ter realisering van commercieel en maatschappelijk aanvaardbare toepassingen van op kennis gebaseerde systemen waarvan Expert Systems , Decision Support en Computer Aided Instruction voorbeelden zijn . De kennisengineering omvat : - Business Analysis om na te gaan welke gebieden zich het beste lenen voor toepassing van de op kennis gebaseerde systemen ( KBS ) . - Kennisverwerving op het gekozen gebied over de te beredeneren objecten , hun taxonomie , de te volgen redeneringen , heuristiek , feiten , regels en dialoog . - Classificatie van de gebiedskenmerken en selectie van de kennisrepresentatie en redeneermodellen die daar het beste bij passen . Later volgt uitbreiding tot kennistransformatiefaciliteiten . - Realisering van de KBS-toepassingen op het meest geschikte onderliggende systeem vanuit het oogpunt van MMI , machinevermogen , datakennisbestandvermogens , opslagvermogen en communicatiefaciliteiten . - Customising van het systeem voor gebruikers door verschaffing van een aanpasbare interface die de kennislast bij het voeren van een dialoog met het systeem minimaal maakt . - Kennismanipulatie voor onderhoud van geïnstalleerde systemen en voor kennistransformatie met het oog op de constructie van nieuwe KBS-toepassingen . O en O-ONDERWERPEN Het werk zal betrekking hebben op onderzoek , specificatie , classificatie en verschaffing van kennisengineeringtools en -technieken en omvat : 3.1.1 . Op kennis gebaseerde systemen en hun meetbaarmaking (*) . 3.1.2 . Dialoog en natuurlijke taal (*) . 3.1.3 . Kennisrepresentatie en redeneertechnieken (*) . 3.1.4 . Werkzaamheden ter voorbereiding van geavanceerde KBS . 3.1.4.1 . Implementatietalen en -omgevingen (*) . 3.1.4.2 . Compilers en Interpreters . 3.1.4.3 . Kennisverwerving en manipulatie . 3.1.4.4 . Geavanceerde generatie KBS-toepassingen . 3.1.4.5 . Leertechnieken (*) . Gedurende de eerste vijf jaar worden de werkzaamheden gericht op het opdoen van ervaring met de opbouw van KBS , vooral Expert Systems , met gebruikmaking van conventionele apparatuur , om de mogelijkheden te leren kennen en uit te breiden . De volgende fase omvat de opbouw van een geavanceerde generatie KBS , waarin de resultaten van alle aanverwante onderzoek op AIP-gebied en de resultaten van het software-technologieprogramma zijn verwerkt . Gebied 3.1.1 en 3.1.4.4 vormen te zamen een voortdurend aangepast programma van projecten voor vroege en geavanceerde KBS . Ook de onderzoekgebieden 3.1.3 en 3.1.4.1 zullen daarmee nauw verband houden , en hun belangrijkste resultaten afleveren in de latere fase van de projecten . Verwacht wordt echter dat de demonstratiemodellen in de eerste vijf jaar in bovengenoemde groep onderzoekgebieden voortdurend nieuwe problemen en onvolkomenheden aan het licht zullen brengen . Anderzijds kan ieder nieuw doorlopend demonstratieproject gebruik maken van eerder verkregen , in de begintijd van het project gangbare resultaten , die daarna voor de projectduur van 2 tot 3 jaar dezelfde blijven . A-TYPE PROJECTEN 3.1.1 . KBS en hun meethaarmaking Doelstelling is een doorlopend programma van minstens 5 jaar , waarin demonstratiemodellen voor KBS-toepassingen worden geconstrueerd , met gebruikmaking van bestaande technische mogelijkheden ( hardware , software en grote databases ) die op dat moment beschikbaar zijn , voor de instandhouding van een up-to-date pool van ervaring met kennisengineeringstechnieken en met classificering van gebiedskarakteristieken tegenover de beschikbare tools en methoden . Het zal een systeem worden voor het verkrijgen van inzicht in de sterke en zwakke punten van de tools en methoden die worden gebruikt voor procesanalyse , kennisrepresentatie en -manipulatie , en verwerking , probleemoplossingsparadigma's en menselijke factoren/MMI . Dit project omvat de eerste fase van het doorlopende demonstratieprogramma , terwijl in het vijfde jaar de middelen zullen overgaan naar het project 3.1.4.4 voor de tweede fase van het demonstratieprogramma . Aangezien de tools en methoden voor de verschillende gebiedsklassen variëren en zeer verschillende eigenschappen vertonen , moeten de demonstratieprojecten een grote variëteit van voorbeelden omvatten op het gebied van creatief ontwerp , produktiebesturing , diagnostiek , systeemmodellering , signaalverwerking , besluitvorming en soft-wareengineering . Het programma als zodanig zal een essentiële bron van schoiing zijn en een wegwijzer voor voortgezette/toekomstige onderzoekprogramma's , terwijl men ervaring kan opdoen met het maken van commerciële KBS-toepassingen . Er is nagenoeg niets bekend over het bedrijven van kennisengineering als menselijke vaardigheid , of over prestaties , evaluering , meting en aanvaardbaarheid vanuit het oogpunt van effectiviteit van dienstverlening van KBS . Het is noodzakelijk significante maten aan te geven en methoden en tools vast te stellen voor het meten daarvan - kwaliteit van kennis is van essentieel belang maar moeilijk meetbaar te maken . Dit werk moet ook een " tools and methods " -kit opleveren voor kennisingenieurs om KBS-toepassingen op maat te maken , kijkend naar constructie - en gebruiksmogelijkheden van de klant , en naar wat de meest geschikte systeemcomponenten zijn . Kennisengineering zal een groter knelpunt vormen dan de software-produktie , indien de problemen in verband met menselijke produktiviteit en systeemprestaties niet worden begrepen . In dit licht bezien zijn deze werkzaamheden van cruciaal belang voor het volledige ontwerp-proces van KBS-toepassingen als geheel . Aangezien er voortdurend nieuwe tools en technieken worden toegevoegd aan het kennisengineeringsrepertoire tijdens het ESPRIT-programma , moeten deze meetbaarmakingswerkzaamheden worden opgezet als een voortdurend aangepast programma . Programma en tussentijdse doelstellingen Jaar 1 : - Selectie van toepassingsgebieden . - Het kiezen van geschikte tools en methoden . - Vaststelling van implementatieomgeving . - Het aangeven van meetbare aspecten voor evaluatie ; ontwikkeling van concepten en methoden voor oplossingen . Jaar 2 : - Keuze van de te ontwikkelen tools en methoden voor de meetbaarmaking . - Definitie van de te verrichten en te analyseren metingen . - Definitie van de te instrumenteren en te meten toepassingen . Jaren 1-3 : - Assemblage KBS-demonstratiemachine . - Registratie constructiemethoden en resultaten . - Registratie nieuwe gebiedskarakteristieken . Jaar 3 : - Meting en analyse van produktiviteit en prestaties met betrekking tot de beoogde toepassingen . Jaren 2-4 : - Uitvoering van experimenten op demonstratiemachines ter bepaling van de aanvaardbaarheid en het effect op de effectiviteit van de dienstverlening . - Rapport over constructieproduktiviteit en aanbevelingen inzake nieuwe tools en methoden . Jaar 4 : - Publikatie van aanbevelingen inzake produktiviteit en prestaties , en richtlijnen voor kennisingenieurs . - Voorstellen voor nieuwe meetbaarmakingsmethoden , vooral sterker geautomatiseerde methoden . 3.1.2 . Dialoog en natuurlijke taal Beschrijving Er is een uitgebreid werkprogramma nodig met betrekking tot de tools en methoden voor dialoog - en communicatietalen , die natuurlijke talen zijn voor de gebieden waarop KBS-toepassingen gebruikt moeten kunnen worden . Hieronder valt ook het toepassen van kennis en context op het voeren en begrijpen van de tweewegdialoog en van " intelligentie " op de onderlinge uitwisseling van het dialooginitiatief tussen systemen en klant-gebruikers . De dialoog zelf moet de kwaliteit van het systeemgedrag verbeteren door het bieden van samenwerking , begrip voor persoonlijk gedrag en persoonlijke voorkeur en parafrasering ( dit alles kennis gebaseerd ) ; de dialoog moet tevens interactie van de klant met het systeem op verschillende meta-niveaus mogelijk maken , terwijl alle context wordt bijgehouden waarop het systeem of de klant in geval van een fout of onduidelijkheid moet terugvallen . Uitleg van KBS-gedrag is absoluut noodzakelijk om dergelijke systemen ingang te doen vinden ; één en ander kan worden verbeterd door kennis over de gebruiker te verwerven met die van de toepassing . Dialoog is veelomvattender dan communicatie via tekenrijen ; er wordt ook gebruik gemaakt van breedbandige graphics , verklarende beelden en films en audio-ondersteuning . Programma en tussentijdse doelstellingen Jaar 1 : - Studie over de vereiste taalstijlen en -mogelijkheden . - Specificatie van een kader voor breedbandig MMI . Jaren 1-2 : - Inzicht in dialoogvereisten , gerubriceerd naar toepassingsgebied . Jaren 2-4 : - Schepping van taalgeneratoren en -ontleders voor een aantal verschillende dialoogtalen . Jaren 3-4 : - Specificatie van tools voor KB-taalverwerking . Jaren 4-7 : - Uitvoering van KB-taalverwerkings/dialoogtools voor integratie in KBS-toepassingen . 3.1.3 . Kennisrepresentatie en redeneertechnieken Beschrijving Kennisrepresentatie is een essentieel onderdeel dat te vergelijken is met data modelling bij de conventionele gegevensverwerking . Gezien de complexe aard van dit facet zijn er zeer verfijnde engineering - , modelling - en transformatie-tools nodig . Het ligt niet in de verwachting dat er één enkele taal zal ontstaan - maar eerder dat er een groot aantal normen en technieken zal komen die variëren naar gelang van gebiedsindeling , gebruikte paradigma's en toegepaste redeneer/verwerkingsmodellen . Er moet een veelomvattende inspanning worden gedaan ten aanzien van differentiatie , indeling en uitbreiding van kennisrepresentaties om aan deze eisen te voldoen . Het is te voorzien dat meer verfijnde toepassingen zullen moeten werken met een veelvoud van uiteenlopende , maar samenwerkende kennisgebieden ; onderzoek naar elkaar beïnvloedende KRS - en redeneermodellen is dus van groot belang . De bestaande KBS-toepassingen maken gebruik van tools en methoden die grotendeels eenvoudige redeneerregels bevatten - vooral kleine ( meta ) kennis wordt toegepast op het gebruik van kennis en voorbesturing van redeneringen . Er is dus nog veel te wensen over wanneer men gaat denken aan exploitatie van kennis en he * ristiek van hoge kwaliteit , die vaak , nog meer dan de pure snelheid van apparatuur , de sleutel vormen voor de efficiency van KBS . Het fundamenteel onderzoek moet omvatten : - natuurlijke deductietechniek waarbij geen speciale implicerende vorm vereist is ; - niet conventionele logica zoals temporele logica en " fuzzy logic " , die dichter staan bij het aan de werkelijkheidstijd gerelateerde en kwalitatieve gedrag , maar waarvoor praktische bewijsalgoritmen ontbreken ; - KB-besturing van het redeneerproces zelf ; - doorgave van selectievoorwaarden en waarheidsbehoud ; - exploitatie van contextuele kennis ; - kosten/kwaliteitsgerichte paradigma's ; - classificatie van redeneertools en -methoden naar gebieden , KRS en paradigma's ; - erkenning van de noodzaak van real time-overgangen van de systeemtoestand ( en dus geïmpliceerde kennis ) als gevolg van veranderingen van de werkelijkheid . Programma en tussentijdse doelstellingen Kennisrepresentaties : Jaren 1-2 : - Samenvatting van alle bestaande KRS-voorstellen . - Onderlinge vergelijking en combinatie met het oog op differentiatie en classificatie van KRS . - Bepaling van wat specifiek en wat in het algemeen nodig is . - Invloed van psychologie op KRS . Jaren 2-3 : - Uitbreiding en consolidatie - dit geldt voor modellen als datadictionaires , databases en programmeertalen . Jaren 3-5 : - Voorstellen voor nieuwe KRS-toolkits en -methoden , en invoering daarvan in project 3.1.1 voor " doorlopende " exploitatie . Jaren 4-6 : - Publikatie van Europese richtlijnen voor componenten van KRS-toolkits . - Referentie " produktie " -implementatie van nieuwe KRS . Redeneertechnieken : Jaren 1-2 : - Bepaling van de stand van de techniek op het gebied van tools en methoden en indeling naar gebieden , KRS en paradigma's . - Opzet van deel-onderzoekprojecten . Jaren 3-4 : - Opzet van fundamenteel onderzoek naar natuurlijke deductie , temporele logica , " fuzzy " logica , primitieve redeneerfuncties en KB-redeneringsbesturing op meta-niveau . Jaren 5-6 : - Constructie van redeneermodellen voor output naar de demonstratie - en meetbaarmakingsprogramma's . - Voortzetting onderzoek naar benaderende redenering en besturing op meta-niveau . 3.1.4 . Werkzaamheden ter voorbereiding van geavanceerde KBS Hoewel dit project tot de A-projectklasse behoort , zullen de werkzaamheden in het kader hiervan de eerstkomende jaren betrekkelijk bescheiden zijn en daarna worden opgevoerd naarmate een geavanceerde generatie-KBS realiseerbaar wordt . De voorbereidende werkzaamheden omvatten : 3.1.4.1 . Implementatietalen en -omgevingen . 3.1.4.2 . Compilers en interpreters . 3.1.4.3 . Kennisverwerving en -manipulatie . 3.1.4.4 . Geavanceerde generatie-KBS-toepassingen . 3.1.4.5 . Leertechnieken . ofschoon het mogelijk is dat er andere onderzoekthema's op dit gebied aan de orde zullen komen naarmate het werk vordert . Van de vijf bovengenoemde onderzoekgebieden volgt nu een korte beschrijving , maar slechts in twee gevallen ( namelijk 3.1.4.1 en 3.1.4.5 ) zullen de werkzaamheden in het eerste jaar beginnen . Hiervoor wordt nu een programmaoverzicht gegeven . 3.1.4.1 . Implementatietalen en -omgevingen Beschrijving Evaluatie van , aanbevelingen voor , en uitbreiding van implementatietalen die in aanmerking kunnen komen als tools van het onderzoekprogramma en als tools voor kennisingenieurs die zich bezighouden met het construeren van KBS-toepassingen . Een en ander moet ook talen omvatten voor kennismodellering en voor het specificeren/ontwerpen van prototypes van KBS-componenten . In een later stadium moeten de werkzaamheden dan worden geconcentreerd op het vaststellen van normen , die de fabrikanten zullen beschouwen als een veilige basis voor grote investeringen in apparatuur . Een belangrijk aspect van taalevaluatie is de kracht en de nuttigheid van de ontwikkelomgeving waarin ze zijn ingebed . Verwacht wordt dat het programma voor gemeenschappelijke tools voor software-engineering het punt van overdraagbaarheid voor zijn rekening zal nemen . Programma en tussentijdse doelstellingen Jaren 1-3 : - Vaststelling en evaluering van kandidaat-talen ( bijvoorbeeld Smalltalk , LISP , PROLOG , POPLOG ) , omgevingen en architecturen . Jaren 4-5 : - Het publiceren van kritieken en het doen van aanbevelingen inzake veranderingen , bijvoorbeeld uitbreidingen van de taal tot het gebruik van parallellisme . - Verschaffing van uitbreidingen/veranderingen . Jaren 5-6 : - Het uitgeven van richtlijnen aan ESPRIT . - Beschikbaarmaking van referentietaalsystemen . 3.1.4.2 . Compilers en interpreters Doel is de software-implementatie van interpreters/compilers voor de verschillende kennisrepresentaties en manipulatiemethoden die zijn ontwikkeld in het kader van 3.1.3 en 3.1.4.1 . 3.1.4.3 . Kennisverwerving en manipulatie Uitgaande van vroeger werk op het gebied van kennisrepresentatie ( 3.1.3 ) , van ervaring die is opgedaan met eerdere toepassingen van en studies over maten voor kennisengineering ( 3.1.1 ) , alsmede van dialoogstudies ( 3.1.2 ) , zullen de behoeften aan methoden en tools met de praktische beoefening van de kennisengineering duidelijk worden . De omgeving voor kennisverwerving en manipulering zal natuurlijk volledig interactief zijn en worden gesteund met graphies . Werkzaamheden op dit gebied zullen betrekking hebben op : - invoer , bijwerking en het terugvinden van kennis , - KRS-bewijscontroleprogramma's , - kennisdictionairesystemen , - kennistransformatie ( verschillende zienswijzen op gemeenschappelijke kennis ) , - kenniswinning uit externe bronnen , - kennisverwerving/procesanalyse , - gids en mentor voor de eigenlijke kennisengineering , - KBS-verspreiding en geautomatiseerd kennisonderhoud , - MMI-toolkits . Deze set van ontwikkelmogelijkheden moet worden ingepast in aanbevolen " Europese " toolkits voor de behandeling van kennis . 3.1.4.4 . Geavanceerde generatie KBS-toepassingen Dit project omvat de ontwikkeling van geavanceerde expert - en kennisbestandsystemen die kunnen leren , benaderend en meta-redeneren , en beschikken over " gezond verstand " . KBS-toepassingen zullen moeten worden gebruikt door niet-specialisten die van deze systemen niet alleen formele en benaderende redeneerprocessen verwachten , maar ook verstandelijke redeneerprocessen met gelijksoortige effecten als die van het menselijk redeneren . Bij vele toepassingen waarbij redeneren nodig is , omvat dit ook een soort benaderend redeneren . Bij voorbeeld in het geval van modelling-toepassingen waar de meeste aangeleerde menselijke ervaring wordt gekarakteriseerd d.m.v . kwalitatieve heuristiek . Vaak is er voor een probleem op een gegeven redeneerniveau geen eenvoudige oplossing ; door abstractie van dat niveau kan er over het redeneerproces zelf worden geredeneerd en ontstaat het zogenaamde meta-redeneren . Het meta-redeneren wordt op twee soorten problemen toegepast , namelijk uitbreidingen van redeneertechnieken om conceptoplossingen te vinden voor problemen , en het redeneren over redeneertechnieken of -regels met het oog op een efficiënter gebruik van deze redeneerregels . In de geavanceerde generatie KBS-toepassingen zullen worden benut : de lessen van pogingen van de eerste generatie ( 3.1.1 ) , de resultaten van onderzoek op KRS - en redeneergebied ( 3.1.3 ) , de tools voor kennisverwerving en -manipulatie ( 3.1.4.3 ) , de nieuwste talen en machines ( 3.1.4.1-3.1.4.2 ) , de resultaten van het onderzoek op het gebied van de natuurlijke taalverwerking ( 3.1.2 ) , en de resultaten van het Programma Externe Interfaces ( 3.2 ) voor geluids - en beeldbehandeling . 3.1.4.5 . Leertechnieken Beschrijving Het kennisverwervingsproces is complex en daarom is ontwikkeling van concepten , algoritmen en technieken ter ondersteuning van de ontwikkeling van programma's en machines die leren een vereiste . Een dergelijke ontwikkeling omvat de vaststelling van geschikte leermodellen en het zoeken naar leertechnieken die geschikt zijn voor AIP-systemen . Voor de leertechnieken zou men zich kunnen baseren op het vermogen van het kunstmatige systeem om zijn eigen prestaties te meten en om een evolutieproces te ontwikkelen dat zou kunnen leiden tot betere prestaties . Programma en tussentijdse doelstellingen Jaren 1-2 : - Vaststelling van modellen . - Ontwerpen van interne datastructuren en bewerkingen voor een lerend programma . Jaren 3-4 : - Onderzoek naar leertechnieken zoals het schrijven van codes voor lerende programma's . - Voorbereidende proeven . Jaren 5-6 : - Uitvoering op grote schaal van commercieel waardevolle leerexperimenten met het programma . ONDERZOEKTHEMA'S VAN HET B-TYPE In verband met 3.1.1 : - Toepassing van bestaande technieken en techniekontwikkeling op het gebied van de cognitieve psychologie op KBS . - Representatie en gebruik van algemene en specifieke werkelijksheidskennis . - Complexiteitsmaten voor KBS . - Maatstaven voor compleetheid en consistentie . - De gehele levenscyclus van KBS : menselijke aanvaardbaarheids - en produktiviteitsaspecten voor ontwikkelaars en klaten , alsmede onderwerpen die verband houden met technische prestaties . In verband met 3.1.2 : - Dialoogspecificatie en analysetools . - Architectuur van natuurlijke taalsystemen . - Toepassing van bestaande en in opkomst zijnde technieken op het gebied van de cognitieve psychologie en psycholinguistiek voor dialoog en natuurlijke taalverwerking . - Semantiek en de rol van de context . In verband met 3.1.3 : - Differentiatie , classificatie en uitbreiding van kennisrepresentaties voor verschillende gebiedsclassificaties , gebruikte paradigma's en redeneer/verwerkingsmodellen . - Experimentele benaderingen van kennisrepresentaties , hun specifieke toepassingsgebieden en hun integratie . - De relaties tussen kennisrepresentatie en redeneertechnieken , zelfreferentievraagstukken en " zelfbewustzijns " -systeem . - Real time-redeneertechnieken . - De rol van meta-kennis in redeneerprocessen . - Plannings - en programmasamenstellingstechnieken . - Structurering van referentietechnieken . - Automatische aanpassing en verbetering . - Redenering in omstandigheden van strijdige en onzekere kennis . - Invloed van kennisrepresentatie op redeneertechnieken . In verband met 3.1.4.1 : - Implementatietalen van een hoger niveau voor kennisrepresentatie en redenering . - Aanpassing van formalismen voor werkelijkheidskennis aan praktische implementatietalen voor KBS . - Talen en omgevingen voor gelijktijdige verwerking en voor de integratie van formele , gestructureerde " software-engineering " met KBS-eisen . In verband met 3.1.4.5 : - Concepten , algoritmen en technieken ter ondersteuning van de ontwikkeling van lerende programma's en machines . - Vaststelling van geschikte leermodellen . - Onderzoek naar leertechnieken geschikt voor AIP-systemen . - Vermogens van een kunstmatig systeem om zijn eigen verrichtingen te meten en daarin verbetering te brengen . O en O-gebied 3.2 Externe interfaces Beschrijving In het verleden hebben computersystemen meestal uit tweede hand door mensen feiten uit de werkelijke wereld gerepresenteerd gekregen . De ingevoerde gegevens moesten een formele structuur hebben die zorgvuldig aan het systeem moest worden doorgegeven . Deze situatie zal veranderen . Er zullen twee soorten externe interfaces komen . De interfaces die hun informatie betrekken via rechtstreekse communicatie met mensen , en die welke hun kennis opdoen met hun sensoren . In beide gevallen zal het systeem de signalen moeten verwerken en de betekenis interpreteren . Andere belangrijke aspecten zijn de presentatie door het systeem van de resultaten aan de mens en de gebruikersvriendelijkheid van het systeem zoals die door de menselijke gebruiker wordt gezien . O en O-TERREINEN De werkzaamheden op dit gebied kunnen worden onderverdeeld in twee rubrieken : 3.2.1 . Fundamentele signaalanalyse en -herkenning - geavanceerde algoritmen en architecturen voor signaalverwerking , - studie over patroonanalysetechnieken , - optische signaalverwerking , - multi-sensoriële signaalverwerking . 3.2.2 . Herkenning van specifieke signalen - het begrijpen van signalen , - handschriften , - gesproken taal , - systemen voor omzetting van tekst in gesproken taal van natuurlijke kwaliteit , - object - en bewegingsanalyse , - menselijke perceptie , - beeldsamenstelling . PROJECTEN VAN HET A-TYPE 3.2.1 . Fundamentele signaalanalyse en herkenning De eerste lagen van een signaalbegripend systeem zullen bestaan uit voorbewerking en kenmerkextractie ( b.v . filtering , identificatie , enz . ) . In vele gevallen zal dit in real-time moeten gebeuren . Om dit te bereiken zullen nieuwe algoritmestructuren en apparatuur moeten worden ontwikkeld . Toepassingen als beeldverwerking vereisen grote bandbreedten en in hoge mate parallelle architecturen ; vandaar dat VLSI in het programma een belangrijke rol speelt . De op de kenmerkextractie volgende patroonanalyse vormt de grondslag voor signaalherkenning en vormt daarom een vitaal deel van een signaalherkenningssysteem . Er is behoefte aan verbetering en uitbreiding van de patroonanalysetechnieken . Op drie terreinen worden werkzaamheden voorgesteld : - clustering en sjabloonvorming , - dynamisch programmeren , - relaxatie - een interactieve procedure ter ondersteuning van het produceren van optimale beslissingen , wanneer men te doen heeft met een aantal cooperatieve verschijnselen . Optische dataverwerking geeft het voordeel van een potentieel enorme bandbreedte en verwerking op lichtsnelheid . Zij is bijzonder geschikt voor de globale bewerkingen die deel uitmaken van patroonherkenning , zoals filtratie , correlatie en convolutie . Er zal een high performance elektro-optische interface moeten worden ontwikkeld , alsmede real-time 2-D-processingtechnieken . Ook een non-lineair proces dat bekend is onder de naam degenerate four wave mixing ( DFWM ) , heeft aanzienlijke mogelijkheden . Er moet onderzoek worden verricht naar architecturen voor optische verwerking en naar systeemontwerp . Het laatste onderdeel van het project heeft betreking op de verwerking en correlatie van vele stromen informatiesignalen , een steeds belangrijker wordend vraagstuk op vele gebieden waar grote aantallen sensoren worden gebruikt voor informatieverwerving op verschillende punten of over verschillende aspecten . Er zijn voorbeelden te vinden op de gebieden van procesbesturing . CIM , opsporing van bodemschatten en biomedische signalen . Programma en tussentijdse doelstellingen a ) Geavanceerde algoritmen : Jaar 0 : - Het kiezen van een doeltoepassing , bij voorbeeld analyse bodemschatten , medische beeldvorming , spraakherkenning . - Ontwikkeling van algoritmen , en het d.m.v . analyse en simulering verschaffen van een systeempakket voor architectuuranalyse . Jaar 1 : - Selectie uit verschillende parallelle architecturen door simulatie en uitgebreide modelling . - Begin met het ontwerpen van VLSI-pakket implementatie van gekozen algoritmen . Jaar 2 : - Voortzetting van analyse en simulatie . - Voortzetting van het ontwerp en van een VLSI-pakket chips . Jaar 3 : - Ontwikkeling van een programmeeromgeving die is aangepast aan de voorgestelde architecturen - Voltooiing VLSI-ontwerp en -fabricage van chips . - Constructie van een gedeeltelijk prototype van de voorgestelde architectuur , met een beperkt aantal processoren . Jaar 4 : - Voltooiing programmeeromgeving . - Bouw van demonstratiemodel en evaluatie . b ) Patroonanalysetechnieken : Jaar 1 : - Overzicht stand van de techniek . - Planning van onderzoekprogramma en keuze van beoogde toepassingen . - Start van onderzoek op het gebied van clustering en sjabloonvorming . - Start van onderzoek op het gebied van dynamisch programmeren . Jaar 2 : - Beschouwing van implementatiemethoden zoals systolische reeksen . - Start van de werkzaamheden op het gebied van de relaxatie in verband met randdetectie . Jaar 3 : - Voortzetting onderzoek . - Demonstratie van clustering - en sjabloontechnieken . - Constructie van een model van een systolische reeks voor dynamische programmeermachines . Jaar 4 : - Evaluatie van de prestaties van demonstratiemachines . - Demonstratie van relaxatietechnieken . c ) Optische signaalverwerking : Jaar 1 : - Vaststelling van toepassingen . Beginnen met ontwerp-studies . Het specificeren van de eisen waaraan een spatial light modulator ( SLM ) en DFWM moeten voldoen . Jaar 2 : - Evaluatie en implementatie in het systeem : - SLM , - DFWM-materialen en architecturen . Jaar 3 : - Uitbreiding systemen , bij voorbeeld met Mellin-Fourier transformaties . Implementatie van verbeterde SLM - en DFWM-materialen/architecturen . Jaar 4 : - Constructie van compacte praktische processoren voor bepaalde toepassingen . Het aangeven van toekomstige onderzoek - en ontwikkelingsgebieden . d ) Multi-sensoriële signaalverwerking : Jaar 2 : - Bestudering van de eisen en planning van het programma . Jaar 3 : - Simulatie van het systeem en constructie van het model . Jaar 4 : - Constructie van de demonstratiemachine . Jaar 5 : - Voltooiing en evaluatie van de demonstratiemachine . ONDERZOEKGEBIEDEN VAN HET B-TYPE In verband met b ) : - vectorkwantisering en marker modelling . - technieken voor de beschrijving van met de tijd variërende patronen , - leertechnieken op het gebied van de patroonanalyse . In verband met d ) : - het geven van opdrachten aan sensoren : wijziging van de werking van de sensor na verwerking . 3.2.2 . Herkenning van specifieke signalen Beschrijving Het begrijpen van de betekenis en inhoud van signalen uit de werkelijke wereld zoals spraak en beelden , is een stadium na de pure herkenning van afzonderlijke eenheden zoals woorden . Het project omvat onderzoek naar methoden voor de behandeling van de informatie-inhoud van de signalen , en daarom is het gebruik van kennis en redeneertechnieken hier van essentieel belang . Gebruik van niet-getallenverwerkende processorstructuren zal nodig zijn . Daarnaast moet aandacht worden besteed aan beschrijvende talen voor externe gebieden ( b.v . 2-D en 3-D-taferelen ) . Rechtstreekse invoer van met de hand geschreven informatie zal de communicatie tussen mens en machine verbeteren . Met het oog hierop moeten geschikte technieken worden gekozen en ontwikkeld , waarvan de output weer wordt onderworpen aan passende kenmerkextractie en voorverwerkingstechnieken . Er moeten verschillende classificatiemethoden worden onderzocht . Het project zal in het begin gericht zijn op met de hand geschreven losse letters en daarna op lopend schrift . Flexibele gegevensinvoer in systemen door middel van gesproken taal is nodig , aangezien dit de meest natuurlijke signalen van de mens zijn . Aangezien gesproken taal gewoonlijk in aaneengesloten vorm wordt geproduceerd , is het kunnen herkennen van op zichzelf staande gesproken commando's niet voldoende . Andere belangrijke eisen zijn het niet-gebonden zijn aan een bepaalde spreker en ongevoeligheid voor lawaai . In de eerste fase zal aandacht worden besteed aan aaneengesloten gesproken taal met gebruikmaking van beperkte maar omvangrijke woordenschatten . Er zijn algoritmen vereist voor kenmerkextractie en voorverwerking . Er moet rekening worden gehouden met de omstandigheden waaronder de gesproken taal wordt ingevoerd , zoals de geluidsomgeving , het aantal gebruikers en de woordenschat . De classificatietechniek moet economisch zijn in hardware . In de tweede fase ( na het vijfde jaar ) zullen de werkzaamheden worden uitgebreid tot continu gesproken taalherkenning uit algemene woordenschatten . Voor dit doel zal onderzoek nodig zijn op het gebied van op gesproken taalkennis en linguistische kennis gebaseerde herkenningstechnieken . Het voor mensen het meest geschikte medium voor de uitvoer van informatie uit computers wordt gevormd door de spraaksymbolen . De kwaliteit van een dergelijk spraaksignaal moet qua natuurlijkheid en begrijpelijkheid even goed zijn als het normale spraaksignaal . Het onderzoek op de verschillende terreinen moet zowel het linguistische en fonetische aspect omvatten , als de produktie van natuurlijke klinkende spraaksignalen langs elektronische weg . Welk systeem hieruit voortkomt hangt af van de gekozen taal , zodat er meerdere projecten moeten komen voor de verschillende talen . Het projectgedeelte dat betrekking heeft op de object - en bewegingsanalyse zal beginnen met onderzoek naar stereo - en optische stroomtechnieken voor de ontwikkeling van dieptekaarten uit 2-D-beelden . Studies zullen achtereenvolgens betrekking hebben op de interpretatie en beschrijving in symbolen van 3-D-objecten en de vervorming en bewegingen daarvan . Het project moet de kloof overbruggen die op is tussen beeldanalyse/kenmerk-extractie en tafereelbegrip . Het draagt als zodanig bij tot het doel ; het verwezenlijken van een computer of machine met ogen . De werkzaamheden op perceptiegebied voor het verkrijgen van een beter inzicht in natuurlijke systemen , zoals ogen/hersenen en oren/hersenen zullen een grote steun zijn bij het ontwerpen van signaalverwerkende systemen . Taalanalyse , die is gebaseerd op een model van het menselijke spraakproces is een voorbeeld van een succesvolle toepassing van lessen geleerd van natuurlijke systemen . Het doel van de eerste fase is de bestudering van beelden spraakverwerking op laag niveau . Het is bekend dat randextractie een essentieel onderdeel vormt van de eerste visuele bewerking bij mensen en er zijn cellen geïdentificeerd in de visuele cortex die gevoelig zijn voor randsegmente van specifieke duur . De studie moet leiden tot nieuwe algoritmen voor beeld - en spraakanalyse . Het doel van fase 2 is bestudering van de processen die zich op hoger niveau afspelen bij het begrijpen van menselijke signalen . Deze fase begint na het vijfde jaar . Beeldsamenstelling is vooral belangrijk in scenario's waarin computers delen van de werkelijke wereld simuleren , b.v . bij CAE of toepassingen voor opleidingsdoeleinden . Zeer snelle technieken voor de verwerking van grafische afbeeldingen zijn even belangrijk als flexibele opslagtechnieken voor beelden . Ook belangrijk in dit project is de ontwikkeling van systemen met een resolutie van meer dan 1 000 maal 1 000 beeldelementen . Programma en tussentijdse doelstellingen a ) Signaalbegrip Jaar 1 : - Keuze van een eenvoudige toepassing met sterk beperkte signaalvariatie . Jaar 2 : - Beschrijving van de grammatica van het voorbeeld , bouw van het experimentele basissysteem . Jaar 3 : - Evaluatie van het gekoze