PROGRAMMAVOORUITZICHTEN STAAL VOOR DE EERSTE HELFT EN HET GEHELE JAAR 1998 (98/C 31/03)

(Voor de EER relevante tekst)

INLEIDING

Zoals uit de meest recente conjunctuurenquêtes blijkt, lag het economisch herstel, dat in 1997 in de Europese Unie krachtiger was dan verwacht, aan de basis van de opmerkelijke verbetering van het klimaat van vertrouwen bij de industrie en de verbruikers.

Hoewel de door de opwaardering van de dollar gestimuleerde uitvoeractiviteit aanvankelijk een grote rol heeft gespeeld in dit economisch herstel, heeft het toenemende dynamisme van de diverse interne factoren de effecten daarvan geleidelijk versterkt.

Wegens de expansie van de communautaire economie, die in 1998 overigens nog groter zal worden door haar effect op de industriële activiteit, mag onder meer binnen de staalverbruikende sectoren en zelfs in de bouwsector een nieuwe stijging van de productieniveaus worden verwacht.

In een dergelijke zich ontwikkelende context zal de staalindustrie in de Unie in de toekomst waarschijnlijk niet alleen profiteren van de goede uitvoervooruitzichten maar ook van de reeds in 1997 vastgestelde verbetering van de condities op de communautaire staalmarkt, die in 1998 overigens nog zullen verbeteren.

Gezien de tendensen in het internationale staalaanbod op langere termijn en met name de risico's van een verstoring als gevolg van de heroriëntering van bepaalde handelsstromen op korte termijn, adviseert de Commissie de betrokken partijen echter voorzichtig te zijn in hun strategieën om een grotere stabiliteit te bereiken op de communautaire staalmarkt, die zeer open is en uiteraard aan grotere risico's blootstaat bij een afwisseling van de conjunctuurcycli.

Desondanks biedt 1998 uitstekende vooruitzichten voor de communautaire staalindustrie, gelet op de verwachte ontwikkeling van een aantal gunstige factoren en met name de gezondere economische situatie in alle lidstaten van de Europese Unie.

1. DE ECONOMISCHE SITUATIE IN DE EUROPESE UNIE

De groei van het BBP van de hele Europese Unie zal naar verwachting stijgen van 1,8 % in 1996 tot 2,6 % in 1997 en 3,0 % in 1998. In vergelijking met de vooruitzichten uit het voorjaar betekent dit een opwaartse herziening met 0,2 % voor 1997 en 1998.

De economische activiteit in de Europese Unie, zoals gemeten door de kwartaalcijfers voor het BBP, heeft zich in het eerste semester van 1997 ontwikkeld zoals verwacht. Verdere bevestiging daarvan kan worden gevonden in de ontwikkeling van de industriële productie in de Unie, die op jaarbasis met 4,5 % is toegenomen in juli, alsmede in de resultaten van de enquêtes (tot in oktober), die wijzen op een geleidelijk en toenemend herstel. Het vertrouwen van de industrie en de verbruikers is de laatste maanden gaandeweg toegenomen. Het vertrouwen van de industrie ligt sinds april boven het langetermijngemiddelde; dit geldt ook voor het vertrouwen van de verbruikers sinds juli en ook het vertrouwen in de bouwsector vertoont bescheiden tekenen van herstel. Het niveau van de binnenlandse en buitenlandse bestelling lag zeer hoog.

De voorwaarden zijn dan ook vervuld voor een nog groter herstel in 1998. De basisgegevens van aanbodzijde zijn gunstig: de rentabiliteit van de investeringen is hoog en verbetert nog, de inflatie ligt op een historisch laag en almaar voorspelbaarder niveau, wat de berekening van de kosten van de ondernemingen vergemakkelijkt. De externe vraag blijft krachtig. De wereldeconomie buiten de Unie zal in de prognoseperiode waarschijnlijk met 4,5 % groeien, met name dankzij de forse expansie van de internationale handel. Voor de mondiale invoer buiten de Unie wordt een stijging verwacht van 10 % in 1997 en van 7,5 % in 1998. De vooruitzichten voor de Europese uitvoer worden ook ondersteund door een betere concurrentiekracht dankzij de beheersing van de binnenlandse kosten en de sterke dollar. De monetaire condities zijn gunstig voor de groei ten gevolge van de indrukwekkende en geloofwaardige inspanningen om tot convergentie te komen en dankzij de aangepaste loonontwikkeling. De rentevoeten liggen duurzaam op een laag niveau en het ontbreken van druk op de wisselkoersen in de landen van de Europese Unie wekt vertrouwen.

Bij de aanvang van het herstel was de uitvoer van goederen van de Europese Unie de stuwkracht achter de groei. De interne ontwikkeling van de groei zou deze rol evenwel al vlug moeten overnemen en zo de bijdrage van de externe sector tot de groei verminderen.

Ondersteund door de matige stijging van de reële lonen, door de daling van het voorzorgssparen en, steeds meer, door de toename van de werkgelegenheid, zal de privé-consumptie in 1997 waarschijnlijk met ongeveer 2 % toenemen, gevolgd door een verwachte stijging met 2,5 % in 1998.

Een krachtigere externe en interne vraag, een hoge en nog stijgende rentabiliteit van de investeringen en lage rentevoeten zullen leiden tot een aanzienlijke stijging van de investeringen. Daardoor zal de groei worden ondersteund, op korte termijn als vraagfactor en op lange termijn door het effect op de productiecapaciteit. Verwacht wordt dat de totale investeringen in de Unie dit jaar tot 2,6 % zullen toenemen en volgend jaar tot 4,7 %. De uitrustingsinvesteringen zullen naar verwachting fors toenemen van 3 % in 1996 tot 4,5 % dit jaar en 6,3 % in 1998. Na de stagnatie van 1996 wordt ook voor de bouwsector een geleidelijk herstel verwacht (1,2 % in 1997 en 3,3 % in 1998).

De versteviging van de groei draagt bij tot de verbetering van de werkgelegenheid. Verwacht wordt dat de werkgelegenheid in de Europese Unie dit jaar met 0,5 % zal toenemen en volgend jaar met 0,8 %. Dit stemt overeen met netto ongeveer 700 000 nieuwe banen in 1997 en ongeveer 1,3 miljoen banen in 1998.

Door de groei van de beroepsbevolking zal het scheppen van banen evenwel niet tot een even grote daling van de werkloosheid leiden. Het gemiddelde werkloosheidscijfer in de Europese Unie zal zo waarschijnlijk dalen van iets minder dan 11 % in 1996 tot 10,7 % dit jaar en 10,3 % volgend jaar.

Gemeten aan de hand van het indexcijfer van de consumptieprijzen is de gemiddelde inflatie in de Europese Unie gedaald van 2,6 % in 1996 tot 2,1 %, ondanks de sterke dollar. De waardevermindering van de munten van de Europese Unie op een door de handel gewogen basis bedraagt circa 5,5 % in vergelijking met het niveau van 1996. De daaruit voortvloeiende opwaartse druk op de invoerprijzen zal evenwel geen groot effect hebben op het totale inflatiepercentage, gelet op de gematigde ontwikkeling van de loonkosten per eenheid, die een tegengewicht vormen voor de ingevoerde inflatie.

De vooruitzichten betreffende de overheidsfinanciën voor 1997 zijn gebaseerd op de uitvoering van de begrotingsmaatregelen. Voor 1998 zijn de vooruitzichten gebaseerd op de (in voorkomend geval) door de nationale regeringen goedgekeurde en door de diensten van de Commissie geëvalueerde begrotingen. Het gemiddelde overheidstekort in de Europese Unie zal naar verwachting zakken van een piek van 6,1 % van het BBP in 1993 tot 4,2 % in 1996 en 2,2 % in 1998. Een groot deel van de inspanning zal worden geleverd in 1997, het jaar waarin het gemiddelde tekort daalt tot 2,6 %.

De afname van de tekorten wordt weerspiegeld in de daling van de schuldratio's in de meeste lidstaten. Verwacht wordt dat de gemiddelde overheidsschuld in de Europese Unie afneemt van 73 % van het BBP in 1996 tot 72,4 % in 1997 en dat het die tendens aanhoudt. Vanaf 1998 zal de schuldratio in alle landen dalen, behalve in Frankrijk en Luxemburg, waar de ratio's evenwel op minder dan 60 % van het BBP blijven.

2. SITUATIE EN VOORUITZICHTEN OP DE STAALMARKT

2.1. DE RUWSTAALPRODUCTIE VAN DE EUROPESE UNIE

Dankzij de zeer gunstige ontwikkeling van de interne vraag en het uitstekende niveau van de uitvoervolumes, is de maandelijkse staalproductie in de Europese Unie sinds begin 1997 almaar meer gestegen.

Terwijl de stijging van de staalproductie in het eerste kwartaal van 1997 cumulatief slechts 2,3 % bedroeg ten opzichte van dezelfde periode van 1996, bedroeg deze in het tweede kwartaal van het jaar meer dan 10 %, zodat voor het eerste semester van 1997 een groei van circa 6,4 % kon worden opgetekend, wat iets meer is dan in de vorige prognose (1).

Ook in het derde kwartaal van 1997 is de communautaire ruwstaalproductie sterk gestegen (+ 10,1 %) ten opzichte van het overeenkomstige kwartaal van het vorige jaar. Zo bedroeg de gecumuleerde stijging voor de eerste negen maanden van 1997 7,5 % ten opzichte van dezelfde periode van 1996.

De staalproductie is zowel in oktober als in november met 8 % gestegen; door de aanhoudende uitstekende uitvoervooruitzichten en de verwachte consolidatie van de vraag van de staalverbruikende sectoren in de komende maanden mag zelfs voor het vierde kwartaal een aanzienlijke stijging van de communautaire staalproductie worden verwacht, zodat het niveau voor heel 1997 de 157 miljoen ton uit de vorige prognose wellicht iets zal overschrijden.

Door de snellere maandelijkse groei van de communautaire staalproductie in het hele jaar 1997 konden de installaties beter worden gebruikt, wat bijdraagt tot een rendabeler beheer van de staalbedrijven in de Europese Unie en bijgevolg tot een aanzienlijke verbetering van de bedrijfsresultaten.

In tabel 1 van de bijlage met de titel "Vraag en aanbod van ruwstaal" wordt enerzijds een overzicht gegeven van de recente cijfers en ontwikkelingen van het verbruik, de buitenlandse handel en de staalproductie en -voorraden in de Gemeenschap van de 15 en zijn anderzijds indicatieve cijfers opgenomen omtrent de verwachte ontwikkelingen in de eerste helft van 1998 en voor het jaar 1998 in zijn geheel.

Omwille van de samenhang staan in deze tabel de gegevens voor de 15 lidstaten die deel uitmaken van de Europese Unie, ook voor de periode vóór 1995.

2.2. VOORUITZICHTEN VOOR DE EERSTE HELFT EN HET GEHELE JAAR 1998

Het economische herstel, dat in de Europese Unie krachtiger was dan verwacht, heeft tijdens het gehele jaar 1997 bijgedragen tot een aanzienlijke verbetering van de algemene productieactiviteit met zowel intern als op de uitvoermarkt een stijgende vraag.

De communautaire staalindustrie, die profiteerde van de betere condities op de staalmarkt, heeft desondanks niet ten volle gebruik kunnen maken van de door de vraag en de externe prijzen geboden mogelijkheden omdat zij in de loop van het jaar haar traditionele klanten in de Gemeenschap moest bevoorraden.

Dankzij deze ontwikkelingen is het optimisme in het bedrijfsleven teruggekeerd, zodat volgens de maandelijkse enquête van de Commissie de indicator van het economisch vertrouwen in de industrie in oktober 1997 zijn hoogste niveau van de laatste zeven jaar heeft bereikt. Dit optimisme lijkt gerechtvaardigd door de zeer goede resultaten wat bestellingen van duurzame goederen betreft en door de aanzienlijke verbetering van de benuttingsgraad van de capaciteit.

Het klimaat van vertrouwen bij de verbruikers is de laatste maanden voortdurend verbeterd en bereikte in oktober zijn hoogste niveau van de laatste tien jaar. Aldus weerspiegelde het de uitstekende vooruitzichten voor de groei en de werkgelegenheid.

Hoewel de staalproducenten in de Unie het algemene optimisme delen, hebben zij tijdens recent overleg toch gewezen op het broze evenwicht op de staalmarkt, waarop ondanks alles de risico's van een heroriëntering van een aanbodoverschot op wereldmarkt wegen.

Dat de staalprijzen op de communautaire markt sinds 1997 konden worden hersteld, is grotendeels te danken aan het geleidelijke herstel van het evenwicht tussen vraag en aanbod, ondanks de stijgende tendens van de invoer, vooral op het gebied van lange producten vanaf het tweede kwartaal. De staalproducenten zijn evenwel van oordeel dat de positieve tendens van de vraag en de prijzen in de loop van het eerste semester van 1998 nog sterker kan zijn om vervolgens in het tweede semester iets terug te lopen, ook al kan er zich tijdelijk een aanvulling van de voorraden voordoen.

De staalhandelaars daarentegen verklaren dat de situatie op de communautaire markt zich niet heeft ontwikkeld zoals voor de handel in staalproducten in 1997 was gehoopt. Toch geven zij toe dat de resultaten in volume en marges beter waren dan in 1996, met name voor de meer op de uitvoer gerichte grote structuren. De verwachtingen van de staalhandelaars voor 1998 wijzen evenwel op een toenemend optimisme, dat weliswaar getemperd wordt door hun vrees dat de voorraden op alle niveaus van de industriële keten naar verwachting opnieuw zullen stijgen.

Toch zullen de uitstekende algemene economische vooruitzichten in de Europese Unie uiteindelijk waarschijnlijk leiden tot een verbetering van de bedrijvigheid in de staalverbruikende sectoren (waarvan sommige meer in detail zijn geanalyseerd in dit programma) in 1998, met name in de autosector, de sector elektrische en niet-elektrische machines en de metaalwarensector. Ook de bouwsector in het algemeen moet meer voordeel kunnen halen uit de economische prestaties van de Unie in 1998 wegens de verwachte verbetering van het privé-verbruik enerzijds en de verwachte stijging van de overheidsinvesteringen anderzijds.

De tabellen 2 en 2a in de bijlagen bevatten de indicatoren voor de bedrijvigheid in de belangrijkste staalverbruikende sectoren voor de eerste helft van 1998 en voor het hele jaar. De basisgegevens voor deze indicatoren werden verstrekt door de nationale vertegenwoordigers van de betrokken vakgebieden, waarvan de opvattingen niet altijd overeenstemmen met de trends die zich aftekenen. Deze gegevens moeten dan ook met de nodige voorzichtigheid worden geïnterpreteerd.

2.2.1. De sector primaire staalverwerking

Nadat de sector primaire staalverwerking in de Gemeenschap in 1996 tamelijk negatieve resultaten had behaald wegens de vertraging van de economische groei en de verstreking van de door de tendens tot voorraadvermindering veroorzaakte negatieve effecten, is de tendens sinds begin 1997 omgebogen.

De huidige inhaalbeweging is evenwel groter of kleiner geweest naar gelang van de conjunctuurontwikkeling in de sectoren die producten uit de verschillende branches van deze industrie gebruiken.

In het algemeen kan worden gezegd dat de branches van de primaire staalverwerking die samenhangen met de fabricage van auto's en elektrische en niet-elektrische machines zich in 1997 bijzonder gunstig hebben ontwikkeld, hoewel zelfs in de van de bouwsector afhankelijk branches, waar een licht herstel plaatsheeft, enige verbetering kon worden vastgesteld.

In 1998 moeten de meeste branches van deze industrie zich gunstig kunnen blijven ontwikkelen, ondanks het verwachte grotere dynamisme van de invoer, gezien de goede economische vooruitzichten binnen de Unie enerzijds en de grote kans op het aanhouden van de uitstekende uitvoerniveaus van 1997 anderzijds.

Ondanks een grotere activiteit en een betere benutting van de productiemiddelen hebben diverse branches van deze industrie voor halffabrikaten nog helemaal geen optimale benuttingsgraad van hun capaciteit bereikt.

A. Stalen buizen

In 1996 behaalde de communautaire industrie voor de productie van stalen buizen tamelijk negatieve resultaten, met name in de eerste helft van het jaar en in het bijzonder op het gebied van kleine gelaste buizen en naadloze buizen.

De markt werd in deze periode gekenmerkt door een significante daling van het verbruik van buizen in de Europese Unie, een sterke groei van de invoer en een sterke toename van de voorraden. De achteruitgang van de productie kon echter worden beperkt tot 3,6 % dankzij een aanzienlijke stijging van de uitvoer (+ 12 %). Een storend element was in 1996 met name de stijging van de invoer van naadloze buizen, die een kwart van de communautaire markt voor deze producten overschreed.

In de eerste helft van 1997 heeft de activiteit voor de fabricage van stalen buizen in de Unie zich volkomen bevredigend ontwikkeld, wat tot uiting kwam in de uitstekende uitvoervolumes (+ 33 %) ten opzichte van de zeer goede resultaten in dezelfde periode van 1996 en in een trendombuiging voor het interne verbruik, dat ten opzichte van de eerste zes maanden van 1996 met ongeveer 2,6 % is toegenomen.

Hoewel bepaalde importen en in het bijzonder die van naadloze buizen druk uitoefenen op de zeer gevoelige communautaire markt, zullen de resultaten van de sector van stalen buizen zich voor het hele jaar 1997 waarschijnlijk consolideren.

Gelet op de zeer goede uitvoerniveaus zal de situatie in 1998 waarschijnlijk uitstekend blijven in de sector grote gelaste buizen, die hiervan ook in 1996 en 1997 reeds heeft geprofiteerd.

Wat gelaste buizen met een kleine diameter en naadloze buizen betreft, zal de situatie op de markt in beginsel eveneens geleidelijk verbeteren, gelet op de nog gunstigere interne economische condities dan in 1997, hoewel de kans dat de uitvoer ten gevolge van de ontwikkeling van de dollar enigszins inzakt niet te verwaarlozen is.

In het algemeen zal 1998 evenwel nog beter dan 1997 zijn voor de hele communautaire sector stalen buizen, ook al wordt deze geconfronteerd met de concurrentie van de invoer, waarvan het marktaandeel op het gebied van naadloze buizen aanzienlijk zal blijven en op dat van kleine gelaste buizen fors kan stijgen.

B. Draad en andere getrokken producten

Wat de communautaire industrie voor draadproducten betreft, werd het jaar 1996 afgesloten met tamelijk negatieve resultaten voor het interne verbruik, als gevolg van de geringe activiteit in de bouwsector, de belangrijkste gebruiker van draadproducten. Dankzij de gunstige ontwikkeling van de uitvoer bleef de productiedaling evenwel beperkt.

In de eerste zes maanden van 1997 had er een forse stijging (+ 8 %) van het volume van de verkoop op de communautaire markt plaats, waarop de druk van de invoer van draadproducten overigens minder krachtig was, terwijl de uitvoer van deze producten in dezelfde periode zich nog enigszins verder heeft ontwikkeld.

Het herstel in deze branche blijft hoofdzakelijk gebaseerd op de uitvoer, want op intern niveau is het reële verbruik slechts in een veel langzamer tempo gestegen, aangezien er enerzijds een zekere tendens was om de voorraden aan te vullen en anderzijds de vraag van de bouwsector zich slechts zeer langzaam herstelde.

Voor heel 1997 wordt voor de industrie voor draadproducten ondanks alles een duidelijke verbetering van de resultaten verwacht ten opzichte van die van 1996 en zelfs een consolidatie van de tendensen van de eerste helft van het jaar. In vergelijking met de respectieve niveaus van het vorige jaar wordt de stijging van het verbruik dan ook op ongeveer 7 % geraamd, de stijging van de uitvoer op meer dan 13 % en de stijging van de productie op 5 %. In een dergelijk gunstig scenario zal de invoer slechts matig toenemen.

Als zich op korte termijn geen onverwachte gebeurtenissen voordoen, mag voor 1998 een verdere verbetering van de interne vraag worden verwacht, die echter gedeeltelijk zal worden gecompenseerd door een achteruitgang van de uitvoer. De productie van draadproducten zal bijgevolg een licht opgaande lijn blijven volgen, vooral als men rekening houdt met de verwachte stabilisatie van de invoer van deze producten op de communautaire markt.

Voor de sector getrokken producten was 1996 een nog slechter jaar dan voor de draadproducten, ondanks de behoorlijke prestaties van de automobielsector, de belangrijkste verbruiker van getrokken producten.

Uiteindelijk zijn de leveringen van deze producten, die bijna uitsluitend voor binnen de Unie waren bestemd, in 1996 met 15 % gedaald wegens de noodzakelijke voorraadvermindering in de verwerkende industrieën.

Sinds begin 1997 heeft de interne vraag echter een omgekeerde tendens vertoond. Voor het eerste semester van dit jaar bedroeg de groei circa 4 %, wat ook leidde tot een stijging van de productie van getrokken producten.

Gelet op de gunstige ontwikkeling in de belangrijkste verbruikssectoren voor deze producten zal het herstel in de branche van de getrokken producten in de toekomst waarschijnlijk doorzetten, waardoor de verkoopvolumes in 1997 met ongeveer 5 % kunnen toenemen, vooral wanneer rekening wordt gehouden met de aanzienlijk daling van de invoer.

Voor het jaar 1998 vormt de verwachte vertraging in de automobielindustrie een factor van onzekerheid die een groot effect kan hebben op de branche van de getrokken producten. De tamelijk gunstige economische vooruitzichten van de Europese Unie bieden evenwel uitzicht op een even hoog of zelfs lichtjes hoger niveau van de productievolumes en de verkoop van getrokken producten dan in 1997.

C. Koudgewalst staal en profielen

Zoals in het vorige programma werd medegedeeld, zijn de volumes binnen de sector koudgewalst bandstaal in 1996 met circa 15 % gedaald. Dankzij het algemene economische herstel zal deze industrie in 1997 evenwel een onverhoopt resultaat behalen en zo de forse daling van de volumes van het vorige jaar volledig goedmaken, ook al was deze inhaalbeweging niet uniform in alle lidstaten van de Unie, aangezien het herstel in Duitsland veel krachtiger was en de inhaalbeweging in het Verenigd Koninkrijk relatief zwak was.

In 1998 verwacht de sector een 5 % hogere vraag naar bandstaal dankzij de consolidatie van de opgetekende bestellingen van de auto-industrie, de werktuigbouw en de fabricage van elektrische en elektronische machines.

Wat het handelsverkeer op de markt van deze producten in de Unie betreft, zullen de intracommunautaire handelsstromen in 1998 wellicht een aanzienlijke stijging blijven vertonen wegens de forse interne concurrentie, terwijl de invoer zich waarschijnlijk zal stabiliseren en de uitvoer te verwaarlozen zal blijven.

Ondanks de opmerkelijke verbetering van de activiteit in deze industrie, waardoor binnen de best presterende ondernemingen een als optimaal beschouwde benuttingsgraad van de capaciteit kon worden bereikt, blijven de financiële marges vrij beperkt omdat op de markt een toenemende concurrentie is waar te nemen van alternatieve producten zoals gesneden bandstaal.

Sinds begin 1997 is de situatie op de markt van de koudgewalste profielen geleidelijk verbeterd, met name voor de brede profielen, met een stijging van de verkoopvolumes van circa 5 % ten opzichte van de niveaus van 1996, terwijl het herstel voor lange profielen minder was.

Voor de brede profielen en in het bijzonder voor de sandwichpanelen zijn de vooruitzichten voor 1998 zeer gunstig, ondanks de geringe activiteit in de bouwsector in de Europese Unie waarvoor de totaliteit van deze producten bestemd is.

Het aangekondigde herstel in de bouwsector enerzijds en de noodzakelijke sanering van oude structuren van gebouwen en van dakbedekkingen van loodsen anderzijds bieden uitzicht op een stijging van de vraag naar brede profielen, die voor 1998 op + 5 % kan worden geraamd maar wat sandwichpanelen betreft in de komende jaren aanzienlijk zou kunnen toenemen.

Wat de verkoopvolumes van lange profielen betreft, die eveneens grotendeels voor de bouwsector bestemd zijn, leidde de ontwikkeling van de vraag in 1997 slechts tot een gedeeltelijke inhaalbeweging ten opzichte van de in het vorige jaar geconstateerde achteruitgang met 10 %.

Rekening houdend met de in een aantal landen van de Europese Unie geplande regeringsmaatregelen om het herstel van de bouwsector te stimuleren, kan de markt van deze producten er in 1998 evenwel aanzienlijk op vooruitgaan.

2.2.2. Het conjunctuurverloop in de bouw in 1998

In diverse landen van de Europese Unie, zoals het Verenigd Koninkrijk, Italië, Portugal, Zweden en Finland, zijn er in de bouwsector, die zich sinds het begin van de jaren negentig in een moeilijke periode bevindt, tastbare tekenen van herstel.

Ook al heeft de in de meeste landen van de Unie vastgestelde verbetering van de conjunctuur tot nu toe slechts een zwak gunstig effect op de algemene bouwactiviteit gehad, toch lijdt het geen twijfel dat de economische vooruitzichten voor 1998 weer enig vertrouwen inboezemen voor het verwachte herstel van deze belangrijke sector.

De gunstigere economische omstandigheden in 1998, zoals de toename van de investeringen, de duurzaam lage rentevoeten, de inflatiebeheersing en een zekere afzwakking van het restrictieve overheidsbeleid, moeten leiden tot een forser herstel van de bouwsector in de Unie.

Ondanks deze goede vooruitzichten zal de bouwsector in Duitsland, die in 1996 een aanzienlijke achteruitgang in volume vertoonde, in 1997 een lichte achteruitgang vertonen en in 1998 stabiel blijven, met name wegens het effect van de negatieve resultaten van deze activiteit in de nieuwe deelstaten.

In het algemeen zouden het einde van de achteruitgang van de activiteit in deze sector in Duitsland en de verwachte trendombuiging in Frankrijk, Spanje en Oostenrijk moeten bijdragen aan het herstel van de bouw in de Europese Unie.

In de woningbouw hebben de gunstige invloeden van de duurzaam lage rentevoeten en de betere vooruitzichten op het gebied van de werkgelegenheid de activiteit voor de bouw van nieuwe woningen aangezwengeld, vooral in het Verenigd Koninkrijk, Portugal, Nederland, Zweden en Denemarken. In 1997 is de bouw van nieuwe woningen ook in Spanje en België toegenomen. De zwakke vraag, die te wijten was aan het pessimistische economische klimaat en aan de fiscale druk, heeft daarentegen een groot effect gehad op deze activiteit, die in Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk en Italië is blijven teruglopen.

Op communautair niveau zal de woningbouw in 1998 waarschijnlijk een zwakke volumestijging vertonen.

In de deelsector van de utiliteitsbouw hebben de privé-investeringen in 1997 een licht positief resultaat te zien gegeven, terwijl de overheidsinvesteringen de negatieve tendens van de vorige jaren hebben voortgezet.

Wat de afzonderlijke landen betreft, kon in Frankrijk, Duitsland en Spanje een achteruitgang van deze activiteit worden geconstateerd, terwijl in Italië, het Verenigd Koninkrijk, Nederland, Zweden, Portugal en België een fors herstel plaatshad.

Voor 1998 zal de totaliteit van deze activiteit in de Unie zich maar net positief ontwikkelen, hoofdzakelijk dankzij de privé-investeringen.

De weg- en waterbouw, die sterk afhankelijk is van de overheidsinvesteringen, bleef gebukt gaan onder de negatieve effecten van het restrictieve beleid in de lidstaten van de Europese Unie. Zo was 1997 het vijfde opeenvolgende jaar met een zeer zwakke activiteit wegens de aanzienlijke achteruitgang in diverse landen, zoals Frankrijk, Spanje, Duitsland en Oostenrijk.

De enige landen waar het volume van de openbare werken in 1997 gestegen is, waren het Verenigd Koninkrijk en Portugal dankzij het effect van bepaalde grote infrastructuurprojecten die in uitvoering zijn.

Gezien de gunstige vooruitzichten voor de economie in het algemeen, kan de weg- en waterbouw na een lange periode van lethargie weer enige groei vertonen op communautair niveau.

2.2.3. De automobielsector

De versteviging van de vraag naar auto's in de Europese Unie in 1996, die gepaard ging met een aanzienlijke stijging (+ 6,4 %) van het aantal inschrijvingen van nieuwe voertuigen, werd gevolgd door een korte verzwakking van de markt, waarvan het negatieve effect op het aantal inschrijvingen al snel werd goedgemaakt na het eerste kwartaal van 1997.

Sinds april 1997 laten de statistieken van de inschrijvingen elke maand een aanzienlijke gemiddelde vooruitgang zien voor de landen van de Unie, die gecumuleerd voor de eerste elf maanden van het jaar een nieuwe stijging met circa 4,4 % vertonen ten opzichte van het behoorlijke resultaat in de overeenkomstige periode van 1996.

Deze vooruitgang van de Europese automobielmarkt is hoofdzakelijk het gevolg van het spectaculaire herstel (+ 41 %) van de vraag naar nieuwe voertuigen in Italië dankzij de stimulerende maatregelen die begin dit jaar van kracht werden.

Er werd ook een aanzienlijke vooruitgang geconstateerd op de Spaanse markt (+ 11 %), waar ook fiscale steunmaatregelen werden opgenomen, en ook op onder meer de Britse, Zweedse en Ierse markt.

In dezelfde periode vertoonde de Franse markt, die de weerslag van het einde van de steunmaatregelen voor de automobielsector ondervindt, een aanzienlijke achteruitgang (- 22 %) van het aantal inschrijvingen, net als de Oostenrijkse markt terwijl de Duitse markt nagenoeg op hetzelfde niveau is gebleven.

Rekening houdend met deze ontwikkelingen op de automobielmarkt van de Unie mag voor 1997 voor het aantal inschrijvingen redelijkerwijze een nieuwe vooruitgang met 3 à 4 % worden verwacht ten opzichte van de zeer goede prestaties van 1996.

Er moet eveneens worden benadrukt dat de uitvoeractiviteit van de communautaire automobielindustrie in 1997 op een zeer bevredigend niveau is gebleven.

Wat de vooruitzichten voor de automobielmarkt van de Unie in 1998 betreft, zal het positieve effect van de economische tendensen de ontwikkeling wellicht nog in de hand werken. Wanneer men echter rekening houdt met de voorspelbare afwachtende houding van de consumenten ten gevolge van de begrotingsdiscipline in het kader van de Economische en Monetaire Unie, moet men in het algemeen zeker geen erg positieve resultaten verwachten wat de inschrijvingen betreft, ondanks het feit dat er nieuwe modellen op de markt zijn gekomen.

Zonder onverwachte ingrepen in 1998 zal zich dan ook een stabilisatie of een kleine stijging van het aantal inschrijvingen van nieuwe voertuigen voordoen in de Europese Unie.

2.3. VOORUITZICHTEN VOOR DE INVOER EN UITVOER VAN STAALPRODUCTEN

2.3.1. Statistieken met betrekking tot de buitenlandse handel van de Europese Unie

Omdat er bij het doorzenden van de statistieken inzake buitenlandse handel van diverse lidstaten aanhoudend vertraging optreedt, ondanks de eerder geleverde inspanningen, kunnen de recente ontwikkelingen op de staalmarkt voor de hele gemeenschap niet correct worden geanalyseerd, wat de onzekerheid in de ramingen van de toekomstige tendensen dan ook vergroot.

Bij de opstelling van dit verslag waren er alleen voor het eerste kwartaal gegevens over de buitenlandse handel beschikbaar voor alle landen van de Unie. Op basis van de belangrijkste geraamde gegevens voor diverse landen kunnen evenwel de tendensen voor het eerste semester van 1997 worden geanalyseerd, zij het dan met een kleine marge van onzekerheid, wat onvermijdelijk een weerslag heeft op de kwaliteit van de vooruitzichten.

Zo blijkt dat de staalinvoer van de Gemeenschap in het eerste semester van 1997 met ongeveer 3 % is gestegen, terwijl die aan het eind van het eerste kwartaal nog met ongeveer 11 % was gedaald. Dit resultaat wijst erop dat de gunstige ontwikkeling van de staalprijzen in de Europese Unie de effecten heeft gehad die in de vorige vooruitzichten in het tweede kwartaal van 1997 reeds werden aangekondigd.

Uit een grondiger onderzoek van deze tendensen blijkt dat de stijging van de invoer bijzonder groot was voor lange producten (+ 24 %), terwijl de geraamde gegevens voor platte producten een lichte daling te zien geven (- 2 %).

Aangezien er voor de tweede helft van 1997 geen statistische gegevens beschikbaar zijn, is het zeer speculatief een raming uit te voeren van de ontwikkeling van de staalinvoer op de zeer open en concurrerende communautaire markt, waar die invoer overigens een zeer belangrijke rol speelt. Rekening houdend met de tendens van de invoer op deze markt in het eerste semester van 1997 en met de gunstige ontwikkeling van de vraag en de prijzen in de tweede helft van het jaar, zal de stijging voor het hele jaar waarschijnlijk groter zijn dan verwacht.

Wat daarentegen de uitvoer betreft, wijzen de geraamde statistieken voor het eerste semester van 1997 op een achteruitgang met circa 11 % ten opzichte van dezelfde periode van 1996. Die achteruitgang is redelijk gelijk verdeeld tussen het volledige eerste kwartaal en het geraamde tweede kwartaal.

Voor de tweede helft van 1997 blijft de staaluitvoer van de Unie op een zeer bevredigend niveau dankzij het behoorlijke niveau van de dollar op de financiële markten. Voor het hele jaar 1997 mag er evenwel van worden uitgegaan dat het volume van de communautaire staaluitvoer iets onder het niveau van de vorige vooruitzichten zal liggen en aldus vrij sterk zal dalen ten opzichte van het uitvoerniveau van 1996.

In het eerste semester van 1998 zal de staalinvoer waarschijnlijk een licht opgaande lijn blijven volgen gelet op de nog steeds gunstige ontwikkeling van de vraag en prijzen op de steeds aantrekkelijker communautaire markt.

De uitvoer daarentegen bevindt zich in een onzekere situatie, met name wegens de ontwikkeling van de dollar en van de financiële crisis in bepaalde landen van Zuidoost-Azië. Op basis van de beschikbare gegevens kan evenwel worden aangenomen dat de communautaire staaluitvoer in 1998 nog een zeer bevredigend niveau zal bereiken, zij het iets lager dan in 1997.

Gelet op de tendensen van het internationale aanbod op langere termijn herhaalt de Commissie, die zich bewust is van de mogelijke verlegging van bepaalde handelsstromen als gevolg van de crisis in Zuidoost-Azië, ondanks de goede vooruitzichten voor de vraag op korte termijn zowel binnen als buiten de Unie, haar oproep tot de communautaire industrie om het evenwicht op de zeer open en bovendien sterk door de conjunctuurcycli beïnvloede communautaire staalmarkt niet in gevaar te brengen door hun houding inzake investeringen, beheer van ondernemingen en handelsstrategieën.

Hierbij dient te worden opgemerkt dat de in het algemeen gunstiger economische situatie in de Unie waarschijnlijk zal leiden tot enige stabiliteit in de productieactiviteiten, met inbegrip van de bouwsector, wat voor de communautaire staalindustrie in 1998 nog gunstigere vooruitzichten biedt.

2.3.2. Ontwikkeling van de economie in de Verenigde Staten

De economische expansie in de Verenigde Staten is in het eerste semester van 1997 nog zeer dynamisch gebleven, ook al moesten de kwartaalcijfers voor de groei naar beneden toe worden herzien. Momenteel vertoont de Amerikaanse economie in elk geval geen enkel teken van zwakheid, zodat de capaciteit volledig kan worden benut zonder enige voelbare druk op lonen en prijzen, wat in het verleden wel het geval was.

Als een onverwachte stijging van de inflatie uitblijft, mag worden verwacht dat de Amerikaanse economie in 1997 en 1998 nog met respectievelijk 3,6 % en 2,6 % zal groeien onder de invloed van een nog steeds krachtige interne vraag, gevolgd door een stijging van de investeringen.

De dynamische economie in de Verenigde Staten heeft geleid tot een aanzienlijke stijging van de staalinvoer, waarvan het niveau in 1997 het recordcijfer van 30 miljoen ton van 1994 kan overschrijden. Het schijnbare verbruik van staal kan evenwel afnemen, wegens de tendens tot vermindering van de in 1996 opgehoopte voorraden. In de komende maanden zullen de productiestijging ten gevolge van de inbedrijfstelling van nieuwe capaciteit enerzijds en het grotere dynamisme van de vraag in de belangrijkste partnerlanden anderzijds leiden tot een geleidelijke daling van de staalinvoer in de Verenigde Staten.

Ondanks de aangekondigde vertraging van de economische groei biedt de Amerikaanse staalmarkt nog steeds goede ontwikkelingsvooruitzichten voor 1998. Het staalverbruik zal naar verwachting matig blijven toenemen, maar de verwachte stijging van de binnenlandse productie zal leiden tot een verzwakking van de invoer en zelfs tot een aanzienlijke stijging van de uitvoer van Amerikaans staal naar derde landen.

2.3.3. Economische situatie in Japan

Doordat de particuliere vraag uitblijft wegens de opheffing van bepaalde belastingverminderingen en wegens het optrekken van het BTW-tarief, zal de economische groei in Japan in 1997 waarschijnlijk lager liggen dan in 1996 met een stijging van het BBP met slechts 1,3 %. Niettemin mag worden verwacht dat de groei van de Japanse economie geleidelijk zal versnellen, wat in 1998 tot een groei van het BBP met 2,6 % zal leiden, tenzij de economische en financiële crisis in diverse landen van Zuidoost-Azië uit de hand loopt, wat een negatieve weerslag kan hebben op de Japanse economie.

De forse activiteit in het begin van het jaar in de automobielsector en op de scheepswerven en, in mindere mate, in de machinebouw en de elektronica, zal in 1997 niet leiden tot een grote groei van het staalverbruik omdat de eerder aangelegde voorraden moeten worden verminderd, met name in de automobielsector en de sector van de elektronische producten.

Door de achteruitgang van de overheidsinvesteringen is er op korte termijn overigens geen uitzicht op enig herstel in de bouwsector en in de weg- en waterbouw.

De staalproductie is evenwel fors gestegen teneinde in te spelen op een tijdelijke stijging van de interne vraag en vooral van de buitenlandse vraag in het begin van 1997.

Gelet op de gunstiger interne economische omstandigheden wordt in Japan voor 1998 enig herstel van de binnenlandse vraag naar staal verwacht, waardoor er op de uitvoermarkt minder Japans staal aanwezig zal zijn.

2.3.4. Situatie in China en Zuidoost-Azië

De gemiddelde groei van de economieën in Zuidoost-Asië zal in 1997 waarschijnlijk ongeveer 6,5 % bedragen. Toch kan de economische groei in deze regio in 1998 ondanks enige vertraging nog een gemiddelde van circa 8 % bereiken. Uiteraard zullen deze vooruitzichten moeten worden herzien als de economische en financiële crisis in de diverse landen van deze zone nog intenser wordt.

De gunstige ontwikkeling in de bouwsector in Zuid-Korea en in de elektronische industrie op Taiwan, alsmede de stijgende investeringen in China, hebben een lichte stijging van het verbruik en de productie van staal mogelijk gemaakt, ondanks de economische en financiële problemen in andere landen van de regio.

Op commercieel vlak zal Zuidoost-Azië, zelfs met de verwachte daling van de staalinvoer, in 1998 nog steeds een dynamische markt zijn als gevolg van het aanzienlijke structurele tekort, dat in de toekomst evenwel zal afnemen, onder andere ten gevolge van de inbedrijfstelling van nieuwe productiecapaciteit.

In China hebben de eerder genomen maatregelen voor de beheersing van de economie en de modernisering van de structuren ertoe bijgedragen de economische expansie in het land in de hand te houden, waardoor de stijging van de inflatie kon worden beperkt.

Desondanks worden voor de economische groei van China uitstekende prestaties verwacht voor 1997 en 1998.

Wat de staalmarkt betreft, zal het verbruik zich in 1997 na de opeenvolgende dalingen van 1994 en 1995 waarschijnlijk stabiliseren, terwijl de binnenlandse productie, die nog een lichte opwaartse tendens vertoont, ertoe heeft bijgedragen dat de voorraden nog verder zijn toegenomen.

Voor 1998 zullen de noodzakelijke vermindering van de voorraden en de eventuele vertraging van de vraag de staalinvoer in het land niet aanzienlijk beperken, daar de grote conglomeraten zich genoodzaakt zien te exporteren.

2.3.5. Economische ontwikkelingen in Latijns-Amerika

De Latijns-Amerikaanse economieën bevinden zich in een zeer gunstige periode, wat geleidelijk tot een grotere gemiddelde groei heeft geleid, met stijgingspercentages die in 1997 en 1998 ongeveer 5 % per jaar zullen bedragen.

De aanzienlijke verbetering van de economische omstandigheden in de meeste landen van deze regio ging dan ook gepaard met een geleidelijke versnelling van de activiteit in de automobielsector en de bouwsector, wat tot een opmerkelijke stijging van het staalverbruik in 1997 heeft geleid.

Verwacht wordt dat het staalverbruik in deze zone in 1998 met ongeveer 10 % zal toenemen door het dynamisme van de economie in Mexico, Argentinië en Brazilië. Met een stijging van de staalinvoer en een daling van de uitvoer van deze landen in het vooruitzicht zal hun aanbodoverschot voor staalproducten, gezien de toename van de binnenlandse productie, nog circa 10 miljoen ton bedragen.

2.3.6. Situatie en economische vooruitzichten in de landen van Midden- en Oost-Europa (LMOE) en in de republieken van het GOS

Onder invloed van de in 1994 doorgevoerde hervormingen blijven de economieën van de LMOE erop vooruitgaan en ondanks hun kwetsbaarheid wordt voor deze landen een gemiddelde groei van ongeveer 5,2 % in 1997 en 5,7 % in 1998 verwacht.

Dankzij de gunstigere economische omstandigheden zijn de industriële productie en met name de staalproductie van de LMOE in 1997 aanzienlijk gestegen. Als gevolg van de inkrimping van de lokale markten is het aandeel van de uitvoer zeer groot geworden en bereikt het ongeveer 45 % van de binnenlandse staalproductie.

De staalproductie zal in al deze landen in 1998 waarschijnlijk nog toenemen. Toch zal de verwachte stijging van het interne verbruik leiden tot enige achteruitgang van de staaluitvoer van de LMOE. Het is evenwel niet uitgesloten dat de verwachte daling van de staalinvoer op de Amerikaanse markt in 1998 een nog sterkere beweging van de uitvoerstromen van deze landen naar de Europese Unie met zich brengt, meer bepaald wat lange producten betreft.

Sinds de hervormingen wordt een aanzienlijke verbetering van de economische omstandigheden in Rusland geconstateerd, ondanks de grote interne problemen die nog moeten worden opgelost. Na de opeenvolgende negatieve groeicijfers tot 1996 zal de Russische economie naar verwachting in 1997 een lichte groei van het BBP te zien geven en in 1998 een nog sterkere groei.

In de staalsector wijzen de voor 1998 verwachte tendensen op een stijging van het binnenlandse staalverbruik met 5 %. Ondanks een geringe stijging van de productie zal zich voor het eerst een achteruitgang van de grotendeels uit halffabrikaten bestaande Russische staaluitvoer kunnen voordoen.

2.3.7. Situatie in het Midden-Oosten en Afrika

De economieën van de landen van het Midden-Oosten en Afrika blijven zich sinds 1990 gunstig ontwikkelen, hoewel er soms grote verschillen zijn tussen de verschillende landen.

De gemiddelde groeicijfers voor deze landen kunnen worden geraamd op 2,3 % voor 1997 en op 2,5 % voor 1998.

Wat de staalsector betreft, zal de inbedrijfstelling van nieuwe productiecapaciteit leiden tot een stijging van de staalproductie in de landen van het Midden-Oosten. In 1998 kan een productie van 12 miljoen ton worden bereikt bij een binnenlands staalverbruik dat met een stijging van 3,5 % 11 miljoen ton zal overschrijden.

Voor alle landen van Afrika samen zal de stijging van het staalverbruik in 1998 wellicht ongeveer 2 % bedragen, wat het niveau ervan op circa 15 miljoen ton brengt. Het staaltekort van deze zone blijft dan ook nagenoeg onveranderd.

2.4. PRIJSONTWIKKELING

De ontwikkeling van de wisselkoersen in de laatste twaalf maanden, vooral de opwaardering van de dollar ten opzichte van de Europese munten behalve het pond Sterling, was één van de belangrijkste elementen die aan de basis lagen van de omkering van de situatie op de communautaire staalmarkt. Staal maar ook alle fabrikaten van communautaire oorsprong hebben op international niveau weer een grotere concurrentiekracht gekregen, zodat het herstel van de interne vraag en de stabilisatie van de uitvoer op een behoorlijk niveau een geleidelijke klim van de prijzen op de staalmarkt van de Europese Unie in 1997 hebben gestimuleerd.

Wat platte producten betreft, is de dalende tendens van de prijzen voor de meeste producten eind 1996 en voor een beperkt aantal producten heel in het begin van 1997 gestopt. De trendombuiging verliep vervolgens meer of minder snel en met meer of minder kracht naar gelang van de producten en de lidstaten van de Europese Unie. De forse vraag naar gegalvaniseerde plaat, warmgewalst breedband en dikke plaat heeft ertoe geleid dat de basisprijzen van deze producten in de loop van 1997 met 15 à 20 % zijn gestegen.

De prijzen van koudgewalst plaatstaal zijn daarentegen eerst langzamer gestegen, maar aan het einde van het jaar kon voor deze producten een snellere prijsstijging worden geconstateerd. Het ziet ernaar uit dat deze algemene opwaartse tendens tenminste in de eerste zes maanden van 1998 zal aanhouden.

Voor lange producten liggen de prijsniveaus al verscheidene jaren bijzonder laag en deze tendens lijkt in 1996 te zullen aanhouden. Door de stijging van de externe vraag ten gevolge van een betere aanpassing van het niveau van de voorraden en door een aanbod dat beter aan de behoeften van de markt is aangepast, is er op de communautaire markt geleidelijk weer een zeker evenwicht ontstaan, wat eveneens heeft bijgedragen tot de stijging van de prijzen op dit gebied. Onder de lange producten werden de grootste prijsstijgingen opgetekend voor de producten met de beste kwaliteit die met name bestemd zijn voor de automobielindustrie en de machinebouw. Deze prijsstijgingen bedroegen circa 25 % voor de basisprijzen in 1997 en verwacht wordt dat deze opwaartse tendens in de eerste helft van 1998 zal worden voortgezet. Voor lange producten die voor de bouwsector zijn bestemd werden in de loop van 1997 evenwel kleinere prijsstijgingen vastgesteld. De prijsontwikkeling in 1998 blijft evenwel sterk afhankelijk van de weersomstandigheden, van het niveau van de invoer uit derde landen en van de uitvoermogelijkheden.

2.5. TENDENSEN PER PRODUCT

Platte producten

- Warmgewalst breedband

In de sectoren die warmgewalst breedband gebruiken was de activiteit bevredigend. De vraag van de buizenproducenten, van de automobielsector en van de steel service centers blijft zich gunstig ontwikkelen. Het niveau van de voorraden bij de voorraadhoudende handelaars en bij de gebruikers is normaal, zodat momenteel niets erop wijst dat er te grote voorraden worden aangelegd. De leveringen op de Europese markt blijven sterker stijgen dan in de vorige twee jaar, de benuttingsgraad van de installaties ligt hoog en de leveringstermijnen worden langer. Wegens de stijgende vraag op de interne markt vertoont de verkoop voor de uitvoer een dalende tendens, ondanks het winstgevende niveau van de wereldmarktprijzen. Het ziet ernaar uit dat de opwaartse tendens van deze producten zich in het eerste semester van 1998 zal voortzetten.

- Koudgewalste plaat

Door de stijgende vraag van de belangrijkste staalverbruikende sectoren naar koudgewalste plaat kon een hoge benuttingsgraad van de installaties worden bereikt, hoewel de leveringstermijnen voor deze producten langer zijn geworden. De voorraden zijn de laatste maanden groter geworden, maar hun niveau wordt in de huidige situatie als evenwichtig beschouwd. De vraag van de uitvoermarkten is behoorlijk en de prijzen zijn winstgevend gelet op de huidige pariteit van de dollar ten opzichte van de Europese munten. Wat de invoer betreft, wordt een zekere toename van de leveringen uit Slowakije, Argentinië en Turkije geconstateerd. Verder vertonen de prijzen voor koudgewalste plaat net als voor warmgewalst breedband sinds begin 1997 een opwaartse tendens die zich in de eerste helft van 1998 zal handhaven.

- Beklede plaat

Voor gegalvaniseerd plaatstaal is er een forse vraag van de automobielsector maar ook van de bouwsector. De bestellingen bereiken een hoog niveau, de installaties draaien volop, de termijnen worden almaar langer en er kan zelfs een zekere tijdelijke schaarste aan deze producten worden waargenomen. In deze omstandigheden vertonen de prijzen een sterke stijging, terwijl niets momenteel op een onderbreking van deze tendens wijst.

Wat elektrolytisch verzinkte plaat betreft, is er ondanks een zekere verschuiving naar gegalvaniseerde producten een grote vraag van de automobielsector. Anderzijds stimuleren het hoge niveau van de dollar en de forse vraag op de wereldmarkt de uitvoeractiviteit van de Europese producenten. Het evenwicht tussen vraag en aanbod vormt dan ook een stimulans voor de stijging van de interne prijzen, waarvan de opwaartse tendens in de eerste helft van 1998 zal worden voortgezet.

- Kwartoplaat

Deze producten profiteren van een aantal in 1997 opgetreden gunstige factoren, waarvan de effecten ook in 1998 nog een invloed zullen hebben op de situatie op de markt van kwartoplaat. Tot de factoren behoren met name het hoge niveau van de dollar, de forse vraag op de wereldmarkt en vooral het herstel van de activiteit op het gebied van buizen met een grote diameter, waarvoor het orderboek reeds goed gevuld is. Zoals voor andere platte producten zijn de leveringstermijnen langer geworden en blijven de prijzen van deze producten stijgen. De voorraden bij de voorraadhoudende handelaars zijn normaal en deze laatsten vervullen weer helemaal hun taak door de verbruikers op korte termijn tegen de beste prijs uit de nood te helpen wanneer de producenten daar niet in slagen. De toename van de vraag en de stijging van de prijzen binnen de Europese Unie vormen echter vooral voor de invoer uit bepaalde landen van Midden- en Oost-Europa opnieuw een stimulans.

Lange producten

- Zware profielen en balken

Dankzij de bijzonder gunstige uitvoermarkt en de opleving van de vraag op de interne markt hebben deze producten zich in 1997 goed hersteld. De voorraden bij de voorraadhoudende handelaars zijn weer normaal geworden en het aantal bestellingen wordt als bevredigend beschouwd. Deze situatie maakte een stijging van de prijzen op de communautaire markt mogelijk. Het aanhouden van deze gunstige tendens blijft desondanks afhankelijk van de ontwikkeling van de uitvoer en van het niveau van de invoer uit derde landen.

- Walsdraad

De vraag van de bouwsector blijft zwak in een aantal lidstaten van de Unie. De vraag naar walsdraad bestemd voor draadtrekken en voor de machinebouw en de automobielsector daarentegen vertoont momenteel een forse opwaartse tendens. De productieonderbrekingen in de zonder en de verkoop voor de uitvoer in 1997 maakten het mogelijk de voorraden te verminderen en het aanbod beter aan te passen aan de vraag op de interne markt. Voor begin 1998 blijven de vooruitzichten goed, zowel wat de uitvoer betreft als op de communautaire markt. In de loop van het jaar werden aanzienlijke prijsstijgingen opgetekend en begin 1998 zullen zich waarschijnlijk weer nieuwe prijsstijgingen voordoen.

- Betonstaal

Verwacht wordt dat het verbruik van betonstaal in de Gemeenschap in 1997 ongeveer 2 % hoger zal liggen dan in 1996. Hierachter gaan echter grote verschillen tussen de diverse markten van de Unie schuil. Hoewel in Duitsland een daling met ongeveer 5 % werd vastgesteld, werden in bepaalde andere landen van de Unie stijgingen tot 10 % opgetekend. De concurrentie van de producenten uit Midden- en Oost-Europa en uit de voormalige USSR blijft stevig druk uitoefenen op de uitvoermarkt, die niet erg gunstig blijkt voor een opleving van de prijzen. Op de interne markt daarentegen werd een zeker evenwicht tussen vraag en aanbod geconstateerd en lijken de prijzen, die zich in de loop van 1997 hadden hersteld, zich te stabiliseren. Toch blijft deze situatie onzeker, waardoor de voorraadhoudende handelaars en de producenten vooral in de winterperiode een grote voorzichtigheid aan de dag zullen moeten leggen om het huidige evenwicht niet te verstoren.

- Staafstaal

Het gecombineerde effect van een stijging van de vraag en het stilleggen van de productie in de zomer heeft geleid tot een beter evenwicht tussen vraag en aanbod op de communautaire markt. Anderzijds bieden de voor 1998 aangekondigde economische vooruitzichten uitzicht op een latere versteviging van de vraag in de komende maanden. Als dit nog broze evenwicht kan worden behouden, mag op dit gebied voor het gehele volgende jaar een duurzaam herstel van de prijzen worden verwacht.

2.6. RUWSTAALBALANS VOOR DE EERSTE HELFT VAN HET JAAR EN RAMINGEN VOOR 1998

De fase van expansie van de communautaire economie, die in 1998 waarschijnlijk nog krachtiger zal worden wegens de grotere groei van de investeringen en in mindere mate van het verbruik, biedt uitstekende vooruitzichten voor een latere ontwikkeling van de industriële activiteit in het algemeen.

De belangrijkste staalverbruikende sectoren, die baat hebben bij de betere economische omstandigheden in de Unie, zullen hun productie van waarschijnlijk nog opdrijven om eveneens in te spelen op de door de exportvraag geboden mogelijkheden. Dit zou met name bijdragen tot een extra stijging van het interne staalverbruik, na de prestaties van 1997, en zou ook in 1998 de geleidelijke verbetering van de condities op de communautaire staalmarkt ondersteunen, ondanks het verwachte grotere dynamisme van de invoer en de verwachte latere daling van de communautaire uitvoer van staalproducten.

Gelet op deze ontwikkelingen zullen het reële en het schijnbare staalverbruik in het eerste semester van 1998 (zoals vermeld in tabel 1) in afwezigheid van voorraadveranderingen bij de verbruikers en in de handel waarschijnlijk nog met 4,8 % toenemen tot 79 miljoen ton in vergelijking met dezelfde periode van 1997. De staalinvoer kan in deze periode met ongeveer 14 % stijgen tot 8 miljoen ton, terwijl de uitvoer er met bijna 8 % op achteruit zou gaan. Daardoor zal het evenwichtspunt van de productie van het semester op 82 miljoen ton liggen, wat overeenstemt met een stijging met 3,3 % ten opzichte van hetzelfde semester van 1997.

In de loop van 1998 zullen het reële en het schijnbare staalverbruik 154 miljoen ton bedragen, d. i. 4,8 % meer dan het vorige jaar, gelet op de verwachte stabiliteit van de voorraden bij de handelaars en verbruikers in de hele periode.

De staalinvoer, die zijn opwaartse tendens voortzet, zal 14 miljoen ton bereiken, d. i. ongeveer 8 % meer dan in 1997, en de communautaire uitvoer van staalproducten zal er met 8 % op achteruitgaan tot een niveau van 23 miljoen ton. Daardoor kan het niveau van de communautaire staalproductie worden geraamd op 163 miljoen ton, d. i. 3,2 % meer dan in 1997.

3. GRONDSTOFFEN

3.1. SCHROOT

De elektrostaalfabricage heeft meer tot de forse stijging van de ruwstaalproductie van de Unie in 1997 bijgedragen dan de geïntegreerde fabricage. De vraag naar schroot is dan ook het hele jaar constant gestegen. De stijging van het verbruik heeft tot nu toe evenwel weinig effect gehad op de prijzen van schroot, die zich op het tevoren bereikte hoge niveau hebben gestabiliseerd.

Met het beschikbare aanbod kon zonder grote spanningen te veroorzaken aan de gestegen vraag van de fabrieken van de Unie worden voldaan, met name dankzij een vermindering van de communautaire uitvoer van schroot naar Turkije, dat zijn binnenlandse inzameling heeft opgedreven en zich verder in grote hoeveelheden heeft bevoorraad in het GOS en in het bijzonder in Oekraïne. De schrootuitvoer van de Unie naar Zuidoost-Azië is eveneens gedaald als gevolg van de financiële crisis in de Koreaanse staalindustrie en van het feit dat Japan sinds kort netto-exporteur van schroot is geworden.

De aanhoudende groei van de communautaire staalproductie in 1998 kan door een verhoging van de schrootprijzen worden gevolgd, in het bijzonder onder de invloed van de kwaliteitseisen. Deze tendens kan nog worden versterkt als op de oplossing van de financiële crisis in bepaalde landen van de Aziatische regio een herstel van de uitvoer naar Azië volgt.

3.2. IJZERERTS

Zoals in de vorige prognose werd aangekondigd, zal de wereldproductie van ijzererts in 1997 waarschijnlijk het recordniveau van 1995 bereiken. Dit resultaat is natuurlijk het gevolg van een aanzienlijke stijging van het verbruik die te danken is aan de forse toename van de wereldproductie van ruwijzer en, in mindere mate, van voorgereduceerde producten. De ontwikkeling van de vraag naar ijzererts heeft de laatste maanden tot voorzieningsproblemen geleid als gevolg van de verzadiging van het verkeer in bepaalde inschepingshavens. Desondanks zal de werelduitvoer van ijzererts in 1997 toch hoger liggen dan in 1995.

In de eerste maanden van 1998 zal de wereldvraag de opwaartse tendens van 1997 voortzetten en aldus bijzonder groot blijven. De aanpassingen van de productiecapaciteit en de verbeteringen in het vervoer van mijnbouwproducten die met name in Brazilië en Australië worden uitgevoerd, zullen ertoe bijdragen dat eventuele spanningen op de markt in de toekomst worden afgezwakt.

Wat de productie van pellets betreft, die vooral voor de fabricage van voorgereduceerde producten zijn bestemd, zal de reeds in 1996 en 1997 opgetekende forse vraag in 1998 op hetzelfde niveau blijven.

3.3. FERROLEGERINGEN

Het in het begin van het jaar in de Europese Unie waargenomen herstel van de vraag naar ferrolegeringen heeft in het tweede semester van 1997 doorgezet. Deze tendens kwam evenwel veeleer de invoer dan de binnenlandse productie ten goede. De versteviging van de prijzen werd slechts voor bepaalde producten bevestigd omdat het overvloedige aanbod de stijging van het verbruik ruimschoots compenseerde.

De tendens op de markt van de ferrolegeringen zal in het eerste semester van 1998 onveranderd blijven met een gelijkmatig toenemende vraag en aanbod, waardoor op de markt een bevredigend evenwicht kan worden bereikt. Voor sommige producten kunnen zich evenwel grillige prijsontwikkelingen voordoen omdat een niet te verwaarlozen deel van het aanbod zich snel aan de ontwikkelingen op deze markt kan aanpassen.

3.4. TIN, ZINK EN NIKKEL

Volgens de meest recente statistieken is de productie van tin in de eerste helft van 1997 licht gestegen ten opzichte van de eerste zes maanden van 1996. Het niveau van het schijnbare verbruik van deze grondstof vertoonde in diezelfde periode evenwel geen tekenen van verbetering. Rekening houdend met een grotere vraag in de tweede helft van 1997 kan het schijnbare verbruik van tin er niettemin licht op vooruit gaan, zonder evenwel te kunnen verhinderen dat aan het einde van 1997 een overschot van ongeveer 7 000 ton wordt bereikt.

Na een daling met ongeveer 10 % sinds begin 1997 hebben de prijzen van deze grondstof zich tot aan het einde van het jaar gestabiliseerd.

Hoewel de vraag naar tin in 1998 een opgaande lijn zal blijven vertonen, zal deze tendens de ontwikkeling van de prijzen niet kunnen beïnvloeden wegens de parallelle stijging van de productie.

Voor het wereldverbruik van zink, waarvoor wordt aangenomen dat dit in 1997 met 2,5 % zal stijgen tot 7,75 miljoen ton, zal in 1998 een stijging met 2,4 % tot 7,95 miljoen ton kunnen worden opgetekend.

Op de communautaire markt zal de ontwikkeling van het zinkverbruik in elk geval minder sterk zijn en zal de stijging in 1998 beperkt zijn tot 1,4 %.

Het wereldaanbod van deze grondstof, dat in 1997 in evenwicht was met de vraag, kan in 1998 de vraag enigszins overschrijden.

De zinkprijzen werden gekenmerkt door hun onstabiele karakter in de tweede helft van 1997. Na in augustus op de internationale metalenbeurs (LME) een niveau van 1 760 dollar per ton te hebben bereikt, zijn de prijzen eind oktober tot 1 255 dollar gezakt.

De zinkprijzen, die enerzijds door de voorraadveranderingen en anderzijds door de stijging van het aanbod op de markt ten gevolge van de opening van nieuwe mijnen worden beïnvloed, zullen in 1998 waarschijnlijk niet zulke grote schommelingen ondergaan in vergelijking met de tweede helft van 1997.

Voor 1997 schat de Internationale Studiegroep voor Nikkel dat wereldwijd het aanbod van nikkel de vraag met 11 400 ton zal overtreffen. Deze raming is gebaseerd op een stijging van de productie met 4,5 % en een toename van het verbruik met 7,1 %. Voor het verbruik van nikkel in de Europese Unie wordt voor datzelfde jaar een stijging met 8,1 % verwacht.

Het verschil tussen aanbod en vraag kan voor deze grondstof in 1998 een lager niveau bereiken, op voorwaarde dat de Russische uitvoer constant blijft. Zo kunnen de hoge voorraden het eventuele verschil tussen de productie en het verbruik van nikkel compenseren, zodat een eventuele prijsstijging aan de lage kant zal blijven.

4. WERKGELEGENHEID

Voor de staalsector zijn de huidige situatie en de vooruitzichten voor 1998 zeer gunstig.

Het lijdt dan ook geen twijfel dat in deze groeifase de werkgelegenheid in de sector er op vooruitgaat in vergelijking met de voorgaande jaren, ook al worden op dit gebied in een latere fase banenverliezen verwacht wegens de voortzetting van de herstructurerings-, rationalisatie- en moderniseringsinspanningen.

Overigens dwingt de noodzaak om het internationale concurrentievermogen te verbeteren de staalindustrie enerzijds voortdurend inspanningen te leveren op het gebied van de technologische vernieuwing en anderzijds te streven naar een rationelere bedrijfsorganisatie, wat een negatief effect heeft op de werkgelegenheid in de sector.

De meeste door herstructureringen getroffen werknemers konden in het verleden vervroegd uittreden, een maatregel waarvan in de meeste lidstaten gebruik wordt gemaakt.

In de loop der jaren is de aard van de nationale sociale maatregelen evenwel gewijzigd teneinde beter in te spelen op de eisen van het werkgelegenheidsbeleid en tevens wegens de forse daling van het aantal oudere werknemers. Zo werd er voor sommige werknemers gezocht naar externe omscholingsmogelijkheden, terwijl voor anderen minder dure oplossingen werden uitgewerkt dan vervroegde uittreding (progressieve vervroegde uittreding bijvoorbeeld).

Door de gunstige situatie op de markten zal de sterke tendens tot vermindering van de werkgelegenheid in de staalindustrie in 1998 afzwakken, behalve in Duitsland wegens de concentraties en rationalisaties, en in Spanje, waar het laatste herstructureringsplan ten einde loopt.

Tot bij het aflopen van het EGKS-Verdrag in 2002 zal de Commissie via de op grond van artikel 56, lid 2, onder b), van dat Verdrag toegekende wederaanpassingssteun blijven voortwerken aan een sociaal beleid voor de sector.

Voor 1998 wordt het nettobanenverlies in de communautaire staalindustrie geraamd op 12 000 arbeidsplaatsen, vooral in Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Spanje. Het aantal werknemers dat voor deze steun in aanmerking komt zal echter lager liggen dan dit aantal omdat sommige lidstaten niet deelnemen aan het wederaanpassingsbeleid van de EGKS.

Voor 1998 is op de EGKS-begroting 65 miljoen ECU uitgetrokken voor de traditionele wederaanpassingssteun voor de kolen- en staalindustrie. Verwacht wordt dat het grootste deel van deze kredieten zal worden gebruikt om de sociale gevolgen van de herstructureringen in de staalsector op te vangen.

(1) PB C 225 van 24.7.1997.

BIJLAGE

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>