Beschikking van de Commissie

van 16 mei 2000

betreffende de steunregeling die Duitsland ten gunste van startende bedrijven ("Existenzgründer") wil invoeren

(kennisgeving geschied onder nummer C(2000) 1402)

(Alleen de tekst in de Duitse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2001/180/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, inzonderheid op artikel 62, lid 1, onder a),

Na de andere belanghebbenden te hebben uitgenodigd hun opmerkingen kenbaar te maken(1),

Overwegende hetgeen volgt:

I. PROCEDURE

(1) Bij schrijven van 9 augustus 1996, ingeschreven op 14 augustus 1996, heeft Duitsland, overeenkomstig artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag, de Commissie in kennis gesteld van het ontwerp van § 7 g, lid 7, van de Duitse wet op de inkomstenbelasting ("Einkommensteuergesetz" - EStG), waarin voorzien wordt in een belastingvrijstelling voor het aanleggen van reserves ("Ansparabschreibung"). Bij schrijven van 10 september 1996 heeft de Commissie verzocht om nadere inlichtingen, welke Duitsland bij schrijven van 10 maart 1997 heeft verstrekt. Op 11 april en 8 augustus 1997 heeft de Commissie om bijkomende inlichtingen verzocht; hierop is geantwoord bij brieven van 24 juni en 11 september 1997. De vragen die in het schrijven van 11 november 1997 aan de orde werden gesteld, zijn op 16 januari 1998 besproken op een bijeenkomst in Bonn tussen vertegenwoordigers van Duitsland en van de diensten van de Commissie; de Duitse autoriteiten hebben deze vragen beantwoord bij schrijven van 4 maart 1998. Op grond van de informatie die de Commissie op deze bijeenkomst had ontvangen, heeft zij deze zaak vervolgens ingeschreven als niet-aangemelde steun. Bij schrijven van 22 juni 1998 heeft Duitsland nadere inlichtingen verstrekt over de inwerkingtreding van de regeling en de behandeling van de gevoelige sectoren. De Commissie heeft de omvangrijke bijlagen bij deze brief op 29 juni en 1 juli 1998 ontvangen.

(2) Bij schrijven van 17 augustus 1998 heeft de Commissie Duitsland in kennis gesteld van haar besluit, deze steun verenigbaar met de gemeenschappelijke markt te verklaren voorzover de regeling onder de communautaire kaderregeling inzake overheidssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen(2) (kaderregeling voor KMO's) valt, en voor het overige de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden, voorzover het gevoelige sectoren betreft.

(3) Het besluit van de Commissie betreffende de inleiding van de procedure werd in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen bekendgemaakt(3). De Commissie heeft daarin alle andere belanghebbenden aangemaand hun opmerkingen over de betrokken steun kenbaar te maken.

(4) Zij heeft geen opmerkingen van andere belanghebbenden ontvangen.

(5) Bij schrijven van 25 augustus 1998 heeft Duitsland de Commissie verzocht de juistheid te bevestigen van een lijst van de gevoelige sectoren, met de intentie deze lijst aan de Duitse belastingautoriteiten te bezorgen; bij schrijven van 7 december 1998 is de Commissie op dit verzoek ingegaan. Bij schrijven van 17 januari 2000 heeft Duitsland de tekst van de "Gesetz zur Bereinigung von steuerlichen Vorschriften" van 22 december 1999(4) meegedeeld.

II. BESCHRIJVING VAN DE MAATREGEL

1. Beschrijving van § 7 g, lid 7, EStG

(6) De aangemelde maatregel heeft ten doel, voor startende bedrijven de financiering van toekomstige investeringen te vergemakkelijken, om aan de bijzonder grote investeringsbehoefte van dergelijke bedrijven tegemoet te komen.

(7) De maatregel verruimt een reeds bestaande, door de Commissie op 14 juli 1993 goedgekeurde maatregel, die het ondernemingen onder bepaalde voorwaarden mogelijk maakt reserves voor toekomstige investeringen van hun belastbare winst af te trekken.

(8) Er moeten investeringen in nieuwe roerende vaste activa worden gedaan. De investeringen moeten plaatsvinden vóór het einde van het tweede jaar na het aanleggen van de reserve. De reserve mag niet meer bedragen dan 50 % van het investeringsbedrag of 300000 DEM (150000 EUR). In het jaar waarin de reserve wordt aangelegd, wordt de belastbare winst van de onderneming verminderd. Wanneer de investeringsuitgave plaatsvindt, wordt de reserve opnieuw aan de belastbare winst toegevoegd en valt dit bedrag onder de gewone regeling voor versnelde afschrijving. Indien de geplande investering binnen twee jaar niet plaatsvindt, wordt de reserve geannuleerd en opnieuw aan de belastbare winst toegevoegd, vermeerderd met de rente voor twee jaar tegen marktrentevoet.

(9) § 7 g, lid 7, EStG breidt deze mogelijkheid voor startende bedrijven in meerdere opzichten uit:

a) de termijn gedurende welke de reserve kan worden aangehouden, wordt van twee tot vier jaar verlengd;

b) het maximumbedrag van de reserve wordt verdubbeld tot 600000 DEM (300000 EUR);

c) indien de geplande investering niet plaatsvindt, wordt van toevoeging aan de winst afgezien.

2. Beschikking van de Commissie van 17 augustus 1998

(10) In haar beschikking van 17 augustus 1998 heeft de Commissie de aangemelde regeling verenigbaar met de gemeenschappelijke markt verklaard, voorzover zij onder de communautaire kaderregeling voor KMO's valt.

(11) § 7 g, lid 7, EStG is immers zo opgezet dat van de regeling alleen kleine en middelgrote ondernemingen die aan de definitie van de communautaire kaderregeling beantwoorden, kunnen profiteren. Duitsland had namelijk aangevoerd dat de regeling van § 7 g, lid 7, EStG voor wat betreft het voorwerp van de steun, de steunintensiteit, de subsidiabele kosten en de cumuleringsregeling in overeenstemming is met de communautaire kaderregeling voor KMO's.

(12) Voor het overige, op gevoelige sectoren toepasbare deel van het programma besloot de Commissie de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden.

(13) De Commissie had ernstige twijfels over de verenigbaarheid van de voorgenomen steun met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 87, lid 3, van het EG-Verdrag, wanneer de regeling geldt buiten de werkingssfeer van de communautaire kaderregeling voor KMO's, d.w.z. op gevoelige sectoren wordt toegepast. Deze twijfels hadden betrekking op de vraag of de door Duitsland gekozen procedure werkelijk kan garanderen dat de in de gevoelige sectoren geldende bijzondere regelingen worden toegepast en dat de regeling derhalve verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt.

(14) De Commissie motiveerde haar twijfel in hoofdzaak als volgt:

Zij wees er allereerst op dat de procedure van de zogenaamde "Finanzamtslösung" volgens haar aanleiding gaf tot een aanzienlijke rechtsonzekerheid, die door een wettelijke beperking van het toepassingsgebied van de regeling te vermijden was. Dit bezwaar wordt niet weggenomen door de bewering van de Duitse autoriteiten(5) dat door de "Finanzamtslösung" wordt gegarandeerd dat alle Duitse belastingdiensten op alle niveaus instructies hadden gekregen om op dezelfde wijze te werk te gaan, aangezien afwijkingen bij de behandeling van individuele gevallen daardoor niet uitgesloten worden.

Voorts wees de Commissie op de beperkte betekenis van door de lidstaten geboden waarborgen indien er sprake is van nationale wetten die aan de justitiabelen een rechtstreeks recht toekennen: weliswaar vertrouwt de Commissie op het gebied van steunmaatregelen van de staten in principe op de terzake door de lidstaten geboden waarborgen om toe te zien op de naleving van de uit het communautaire steunrecht voortvloeiende verplichtingen, maar als een nationale wet aan de begunstigden een rechtstreeks recht op steun verleent, zonder dat de staat nog enige beoordelingsmarge heeft, dienen naar het oordeel van de Commissie de desbetreffende nationale rechtsnormen te worden aangepast.

Ten slotte stelde de Commissie dat het principe van de voorrang van het Gemeenschapsrecht, waarop de Duitse autoriteiten zich in hun argumentatie beroepen, de lidstaten niet ontslaat van de verplichting hun nationale wettelijke bepalingen in overeenstemming te brengen met het Gemeenschapsrecht. De Commissie argumenteerde als volgt: naar haar oordeel werd niet gegarandeerd dat de "Finanzamtslösung" voor een Duitse rechter overeind zou blijven. Het lijkt geenszins vast te staan dat de eis van een onderneming tot toekenning van fiscale steun in een volgens het Gemeenschapsrecht uitgesloten gevoelige sector zou worden afgewezen. Indien de onderneming zich namelijk beroept op het wettelijk verleende recht, dan kunnen daarmee strijdige administratieve instructies slechts door een beroep op de omzetting van hoger Gemeenschapsrecht voorrang krijgen op deze wet en tot ontzegging van een door de wet aan de justitiabelen verleend recht leiden. Of de staat zich aldus voor de rechter met succes zou kunnen beroepen op de buitenwerkingstelling van formele wetten door administratieve instructies, valt te betwijfelen. Het principe van de voorrang van het Gemeenschapsrecht maakt het normaliter mogelijk dat men zich voor de toepassing van communautaire rechtsregels in geval van strijdige nationale wetgeving rechtstreeks op het Gemeenschapsrecht beroept. Dit principe kan echter bezwaarlijk door de lidstaat zelf worden aangevoerd als rechtvaardiging om van het in overeenstemming brengen van zijn wetten met het Gemeenschapsrecht af te zien. De door de Bondsregering gekozen werkwijze geeft aanleiding tot een aanzienlijke rechtsonzekerheid; voor de justitiabelen komt de regeling als onduidelijk en niet voorspelbaar over.

(15) In tegenstelling tot Duitsland was de Commissie dan ook van oordeel dat met een wettelijke norm die het recht op steun beperkt, d.w.z. door het uitsluiten van de gevoelige sectoren in de wet zelf, een hogere mate van rechtszekerheid kon worden geboden dan door de "Finanzamtslösung".

III. OPMERKINGEN VAN DUITSLAND

(16) Bij schrijven van 25 augustus 1998 heeft Duitsland de Commissie verzocht de juistheid te bevestigen van een lijst van de gevoelige sectoren, met de intentie deze lijst aan de Duitse belastingautoriteiten te bezorgen; bij schrijven van 7 december 1998 is de Commissie op dit verzoek ingegaan. Aansluitend heeft Duitsland de betrokken brief doorgezonden aan de hoogste belastingautoriteiten van de deelstaten, waarmee aan deze laatste instanties de lijst van gevoelige sectoren werd bezorgd en werd meegedeeld dat "verzoeken tot het aanleggen van een reserve als bedoeld in § 7 g, lid 7, EStG nog slechts in behandeling kunnen worden genomen voorzover het niet om gevoelige sectoren gaat".

(17) Bij schrijven van 17 januari 2000 heeft Duitsland de tekst van de wet tot verfijning van bepaalde belastingvoorschriften ("Gesetz zur Bereinigung von steuerlichen Vorschriften") van 22 december 1999(6) meegedeeld. In artikel 1, punt 6, van die wet wordt aan § 7 g EStG het volgende lid 8 toegevoegd:

"(8) Lid 7 is slechts van toepassing voorzover in gevoelige sectoren subsidieerbaarheid niet uitgesloten is. Gevoelige sectoren zijn:

1. IJzer- en staalindustrie (Beschikking nr. 2496/96/EGKS van de Commissie van 18 december 1996 houdende communautaire regels voor steun aan de ijzer- en staalindustrie, PB L 338 van 28.12.1996, blz. 42, en Kaderregeling voor bepaalde niet onder het EGKS-Verdrag vallende sectoren van de ijzer- en staalnijverheid van 1 december 1988, PB C 320 van 13.12.1988, blz. 3);

2. Scheepsbouw (Richtlijn 90/684/EEG van de Raad van 21 december 1990 betreffende de steunverlening aan de scheepsbouw, PB L 380 van 31.12.1990, blz. 27, en Verordening (EG) nr. 1540/98 van de Raad van 29 juni 1998 betreffende de steunverlening aan de scheepsbouw, PB L 202 van 18.7.1998, blz. 1);

3. Automobielindustrie (Communautaire kaderregeling inzake staatssteun aan de automobielindustrie, PB C 279 van 15.9.1997, blz. 1);

4. Sector synthetische vezels (Kaderregeling voor steunmaatregelen in de sector synthetische vezels, PB C 94 van 30.3.1996, blz. 11, en PB C 24 van 29.1.1999, blz. 18);

5. Landbouwsector (verwerking en afzet van landbouwproducten) (Communautaire kaderregeling inzake staatssteun voor investeringen voor de verwerking en de afzet van landbouwproducten, PB C 29 van 2.2.1996, blz. 4, Beschikking 94/173/EEG van de Commissie van 22 maart 1994 tot vaststelling van de selectiecriteria voor investeringen ter verbetering van de voorwaarden inzake verwerking en afzet van land- en bosbouwproducten en tot intrekking van Beschikking 90/342/EEG, PB L 79 van 23.3.1994, blz. 29, en Verordening (EG) nr. 950/97 van de Raad van 20 mei 1997 betreffende de verbetering van de doeltreffendheid van de landbouwstructuur, PB L 142 van 2.6.1997, blz. 1);

6. Visserij- en aquacultuursector (Richtsnoeren voor het onderzoek van de nationale steunmaatregelen in de visserij- en aquacultuursector, PB C 100 van 27.3.1997, blz. 12);

7. Vervoersector (Verordening (EEG) nr. 1107/70 van de Raad van 4 juni 1970 betreffende de steunmaatregelen op het gebied van het vervoer per spoor, over de weg en over de binnenwateren, PB L 130 van 15.6.1970, blz. 1, in de versie van Verordening (EG) nr. 543/97 van de Raad, PB L 84 van 26.3.1997, blz. 6, Communautaire richtsnoeren betredende overheidssteun voor het zeevervoer, PB C 205 van 5.7.1997, blz. 5, en Toepassing van de artikelen 92 en 93 van het EG-Verdrag en van artikel 61 van de EER-overeenkomst op steunmaatregelen van de staten in de luchtvaartsector, PB C 350 van 10.12.1994, blz. 5) en

8. Kolenindustrie (Beschikking nr. 3632/93/EGKS van de Commissie van 28 december 1993 tot vaststelling van een communautaire regeling voor de steunmaatregelen van de lidstaten ten behoeve van de kolenindustrie, PB L 329 van 30.12.1993, blz. 12).

De omvang van de subsidieerbaarheid kan worden afgeleid uit de in lid 2 genoemde rechtsinstrumenten".

(18) Deze regeling is op 1 januari 2000 van kracht geworden.

IV. BEOORDELING DOOR DE COMMISSIE

(19) De Commissie heeft de regeling van § 7, lid 8, EStG onderzocht en is tot de bevinding gekomen dat de opsomming van gevoelige sectoren aan de brief van de Commissie beantwoordt en correct is.

(20) Met betrekking tot de landbouwsector wil zij de aandacht van Duitsland erop vestigen dat de genoemde documenten met ingang van 1 januari 2000 vervangen zijn door Verordening (EG) nr. 1257/1999 van de Raad van 17 mei 1999 inzake steun voor plattelandsontwikkeling uit het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw (EOGFL) en tot wijziging en instelling van een aantal verordeningen(7) en de communautaire richtsnoeren voor staatssteun in de landbouwsector(8).

(21) De twijfel omtrent de verenigbaarheid van de maatregel, die aan de beschikking van de Commissie van 17 augustus 1998 ten grondslag lag en die ertoe heeft geleid dat een formele onderzoeksprocedure werd ingeleid ten aanzien van de toepassing van de maatregel in de gevoelige sectoren, is door de invoering van deze wettelijke regeling weggenomen. Thans kan immers door de justitiabelen uit de wet zelf worden afgeleid of zij in overeenstemming met het Gemeenschapsrecht aanspraak kunnen maken op het fiscale voordeel dat door § 7 g, lid 7, EStG wordt toegekend. De bezwaren van de Commissie in verband met de geringere rechtszekerheid die door de hierboven beschreven zogenaamde "Finanzamtslösung" geboden werd, komen hiermee te vervallen.

(22) Dit geldt in ieder geval vanaf de inwerkingtreding van de regeling van § 7 g, lid 8, EStG per 1 januari 2000. Ook in de periode tussen de inwerkingtreding van de regeling van § 7 g, lid 7, EStG en de inwerkingtreding van de aanvulling krachtens § 7 g, lid 8, EStG kon echter terzake geen ander besluit worden genomen. De Commissie had weliswaar besloten het geval als niet-aangemelde steun in te schrijven, omdat zij wegens de aard van de regeling als rechtstreeks toepasbare belastingwet de bekendmaking in het Bundesgesetzblatt zonder wettelijk voorbehoud op grond van artikel 88 van het EG-Verdrag als een inbreuk op de verplichtingen van de lidstaat beschouwde(9). De Commissie heeft echter geen enkele aanwijzing dat er in de periode tussen de inwerkingtreding van de regeling van § 7 g, lid 7, EStG en de inwerkingtreding van de aanvulling krachtens § 7 g, lid 8, EStG daadwerkelijk ondernemingen die in een van de zogenaamde gevoelige sectoren actief zijn, een belastingvrijstelling voor het aanleggen van reserves zouden hebben verkregen. Ook voor die periode behoeft er derhalve geen onderzoek naar ten onrechte uit hoofde van § 7 g, lid 7, uitbetaalde steun, en bijgevolg ook geen terugvordering van ten onrechte uitbetaalde steun plaats te vinden.

V. CONCLUSIE

(23) Doordat de Bondsrepubliek Duitsland de regeling van § 7 g, lid 8, in de wet op de inkomstenbelasting heeft opgenomen en de gevoelige sectoren derhalve bij de wet van het toepassingsgebied van § 7 g, lid 7, van de wet op de inkomstenbelasting worden uitgesloten, komen de bezwaren te vervallen die de Commissie ertoe hadden geleid de formele onderzoeksprocedure in te leiden tegen de in § 7 g, lid 7, van de wet op de inkomstenbelasting vervatte belastingvrijstelling voor het aanleggen van reserves door startende bedrijven. De formele onderzoeksprocedure dient bijgevolg te worden beëindigd,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

Procedure C 56/98 betreffende de in § 7 g, lid 7, van de Duitse wet op de inkomstenbelasting opgenomen steunregeling ten gunste van startende bedrijven wordt beëindigd.

Artikel 2

Deze beschikking is gericht tot de Bondsrepubliek Duitsland.

Gedaan te Brussel, 16 mei 2000.

Voor de Commissie

Mario Monti

Lid van de Commissie

(1) PB C 334 van 31.10.1998, blz. 6.

(2) PB C 213 van 23.7.1996, blz. 4.

(3) Zie voetnoot 1.

(4) BGBl. deel I van 29 december 1999, blz. 2601.

(5) Met betrekking tot de stelling van Duitsland omtrent de toepassing van de regeling in de gevoelige sectoren, zie voetnoot 1, punt 2.6.

(6) Zie voetnoot 4.

(7) PB L 160 van 26.6.1999, blz. 80.

(8) PB C 28 van 1.2.2000, blz. 2.

(9) Zie voetnoot 4, punten 2.7 en 3.